ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.15
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ
0
116
196922
187321
2026-08-15T23:26:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196922
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ (ᱢᱩᱨᱢᱩ)
| image = [[File:Tilka Majhi.jpg|thumb|ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ, ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| image caption =
| birth_date = ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱕᱐
| birth_place = ᱛᱤᱞᱚᱠᱯᱩᱨ, [[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱟᱡᱽ
| death_date = ᱑᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱘᱕
| death_place =
| known =
| occupation =
| movement = [[ᱦᱩᱞ]]
| citizenship = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| nationality =
| ethnicity = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
| profession = [[ᱪᱟᱥ]]
| religion =
| footnotes =
}}
'''ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ (ᱢᱩᱨᱢᱩ)''' ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱜᱟᱞᱯᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱞᱟᱹᱠᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱗᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱑᱑ ᱢᱟᱺᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱚᱥ ᱥᱟᱨ ᱛᱩᱧ, ᱜᱤᱸᱰᱩᱣᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱯᱟᱫ, ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟ ᱠᱟᱹᱯᱤ ᱦᱩᱨᱞᱟᱹ ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮᱢᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱮᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱜᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱪᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱠᱩ, [[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱤᱸᱫᱩ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱜᱮ ᱫᱟᱭᱟ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱚᱨᱮᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱩᱸᱵᱽᱲᱩ ᱵᱩᱠᱲᱩ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲᱢᱚ==
ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱩᱞᱟᱺᱰ ᱜᱩᱞᱴᱷᱩ ᱟᱨ ᱱᱤᱥᱟᱹᱬ ᱫᱟᱲᱮ ᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱥᱮᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱟᱨᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱤᱞᱟᱹᱠᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱰᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱭ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱜᱮᱠᱚ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱ (ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ) ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱥᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱪᱞᱚᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱭ ᱚᱛ ᱡᱩᱜᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱫᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱫᱷᱤᱱᱠᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱞᱤᱸᱫᱷᱟᱹᱨ ᱫᱷᱤᱸᱠᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱚᱪᱞᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱴᱮᱸᱰᱷᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱮᱫ ᱫᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ==
ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ-ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱷᱩᱱᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱲᱴᱷᱮᱱᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱬᱟ-ᱫᱟᱬᱟ ᱛᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱡᱩᱠᱟᱹᱞ ᱢᱚᱱᱟᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱭ ᱧᱟᱢᱠᱮᱫ ᱠᱚᱫᱚ, ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱥᱟᱵᱽᱲᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱑᱗᱘᱑ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱤᱭᱟᱹᱡᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱜ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱢᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱝᱜᱮᱨ, ᱵᱷᱟᱜᱟᱞᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱢᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱜᱟᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱟᱨ ᱚᱜᱟᱥᱴᱟᱥ ᱠᱞᱤᱵᱽᱞᱮᱱᱰ, ᱥᱟᱨ ᱟᱭᱟᱨᱠᱩᱴ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱛᱮ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱱᱤᱡᱮ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱫᱚᱭ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱩᱲ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱠᱚ ᱛᱩᱧᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱟᱹᱲᱤᱥ ᱞᱟᱲᱟᱣᱮᱱᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤᱢᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽᱛᱮ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱞᱟᱹᱭᱟᱠᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟᱡ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱮ ᱫᱟᱨᱮᱛᱮ, ᱪᱚᱴ ᱪᱚᱴᱛᱮᱭᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱱᱟᱪᱟᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮ-ᱛᱟᱵᱮᱛ ᱧᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱨᱚᱥᱟᱣ ᱴᱷᱤᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱗᱘᱔ ᱥᱟᱞ ᱡᱟᱹᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱛᱷᱩᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜᱮ ᱜᱮᱞ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱫᱟᱱᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱟᱨ ᱠᱞᱤᱵᱽ ᱞᱮᱸᱰ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱮ ᱛᱩᱧ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ (ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱜᱤᱰᱟᱹᱨᱤᱛᱮᱭᱮ ᱪᱟᱯᱟᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ) ᱥᱚᱝᱜᱮ ᱥᱚᱝᱜᱮᱛᱮᱜᱮ ᱠᱞᱤᱵᱽᱞᱚᱸᱰ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱫᱚᱭ ᱵᱮᱸᱰᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱟᱱᱛᱮ ᱱᱟᱛᱮ ᱟᱢ ᱤᱧ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ { ᱴᱷᱤᱠ ᱤᱱᱟᱹ ᱚᱠᱛᱜᱮ ᱥᱟᱨ ᱟᱭᱟᱨᱠᱩᱴ - ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱟᱯᱟᱛᱤ ᱡᱟᱹᱨᱟᱹᱣᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱧᱩᱛ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱮᱱᱟ ᱜᱷᱟᱴᱟᱢᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱪᱚᱭᱮᱱᱟ ᱑᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱫᱚᱤᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱤᱱᱟᱹᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱓᱘᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱞᱤᱵᱽᱞᱮᱱᱰ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱞᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱴ ᱪᱚᱴ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱱ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱟᱞᱯᱩᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱤ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱛᱚᱞ ᱠᱮᱫᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱞᱯᱩᱨ ᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱚᱨ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ — ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱛᱮ [[ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱠᱮᱫᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱚᱡ ᱢᱟᱬᱟ ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱫᱤᱜᱫᱷᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱠᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱜ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱥᱟᱞ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱯᱟᱵᱟᱹᱲᱭᱟᱹ ᱢᱚᱛᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱗᱘᱕ ᱥᱟᱞ, ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱚᱠᱛᱮ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤᱭᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱫᱚ ᱓᱔—᱓᱕ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱫᱚᱵᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱚᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱜᱟᱯᱟ ᱥᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱝᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱠᱞᱤᱵᱽᱞᱮᱸᱰ ᱥᱟᱦᱮᱵᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱫᱜᱮᱭ ᱛᱮᱨᱟᱝ ᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Baba Tilka Maji">{{cite book |title=ᱟᱢᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ |publisher=Researcher}}</ref>
== ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱫᱮᱵᱟ ᱥᱮᱵᱟ ==
ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱫᱮᱵᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱚᱥᱟᱬᱮ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳᱭ ᱫᱮᱵᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟᱸ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱤᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱜᱚᱥᱟᱬᱮ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱝᱜᱽᱨᱮᱡᱽ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽᱨᱤ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱮᱛᱮ ᱜᱳ ! ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱱᱚᱶᱟᱸ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱫᱤᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱪᱮᱫᱟᱜᱼᱮᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ? ᱱᱚᱶᱟᱸᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫᱼᱮᱢ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱛᱮ? " ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ, " ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚᱭ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱞᱮᱭᱟ ᱾ " ᱩᱱᱨᱮ ᱟᱝᱜᱽᱨᱮᱡᱽ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽᱨᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, " ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱢᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱮᱢ ᱩᱰᱩᱠ ᱦᱚᱪᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ?" ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ, ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱩᱰᱩᱠᱚᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱱᱮᱸᱰᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱤᱱᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟ. ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱽᱨᱮᱡᱽ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱥᱟᱬᱮ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱭᱟᱹᱣ ᱚᱨᱚᱝᱼᱚᱨᱚᱝ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱛᱤᱨᱭᱟᱹᱣ ᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱜᱚᱫ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹᱜ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱰᱤᱧ ᱰᱟᱹᱵᱩᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤ ᱟᱬᱜᱳ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟᱸ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱟ.ᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱝᱜᱽᱨᱮᱡᱽ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚ [[ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱹᱭᱼᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱺᱦᱤᱥ ᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱘ ᱥᱮᱸᱪᱚᱨᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱮᱝᱜᱮᱡ ᱚᱨᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱝᱜᱽᱨᱮᱡᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱛᱩᱯᱩᱫ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱩᱯᱩᱫ ᱑᱖᱘᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗᱘᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱩᱞ ᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ==
ᱛᱩᱯᱩᱫ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱜᱟᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽᱨᱤ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱠᱞᱤᱵᱽᱞᱮᱸᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱮ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱡᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱛᱟᱺᱦᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟᱸ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱺᱦᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱠᱞᱤᱵᱽᱞᱮᱸᱰ ᱜᱚᱡᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱞᱤᱵᱽ ᱞᱮᱸᱰᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱟᱞᱯᱩᱨ ᱦᱤᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱥᱩᱨ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱟᱜ ᱥᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱛᱩᱧ ᱦᱟᱨᱟᱲ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱘᱔ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱟᱞᱯᱩᱨ ᱤᱫᱤᱭᱮ ᱠᱟᱱ ᱵᱮᱲᱟᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱛᱟᱭ ᱫᱚ ᱚᱴᱟᱝ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱠᱞᱤᱵᱽᱞᱮᱸᱰ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱨᱮᱝᱜᱮᱡ ᱵᱟᱭ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱛᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱰᱟᱹᱨ ᱮ ᱞᱟᱲᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱵ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱪᱟᱭᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱦᱚᱲ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱪᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽᱨᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ," ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ " ᱵᱮᱲᱟ ᱦᱟᱺᱥᱩᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱪᱷᱟᱱᱚᱜ ᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟᱸ ᱞᱟᱛᱷᱟ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱟᱜᱟᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱑᱗᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author1=ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱚᱨᱮᱱ |title=ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ |date=᱒᱔ ᱟᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ |publisher=ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱫ |pages=᱕ |accessdate=27 December 2024 |language=ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ}}</ref>
==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ==
ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱠᱤᱭᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱹᱭᱯᱩ ᱪᱤᱠᱤ ''' ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ==
ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱟᱹᱥᱤ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱫᱚ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱪᱷᱳᱠ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱦᱟᱴ, ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟᱸ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱑᱘. ᱘. ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱟᱞᱯᱩᱨ ᱪᱷᱳᱠᱨᱮ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱵᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱭ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱵᱚ ᱦᱤᱲᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱢᱩᱨᱩᱭ ==
ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱩᱭ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱛᱨᱚᱢᱚᱦᱩᱞᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.ecoindia.com/tribes/santhal.html Santhals Tribe - History of Santhals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251015085827/https://www.ecoindia.com/tribes/santhal.html |date=2025-10-15 }}
* [http://www.bangladesh.com/blog/the-brave-santhal-tribe-of-bangladesh The Brave Santhal Tribe of Bangladesh]
{{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ, ᱛᱤᱞᱠᱟᱹ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱤᱠ ᱣᱤᱠᱤ ᱤᱢᱯᱨᱩᱵᱷ-ᱟ-ᱛᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱒]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱦᱩᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞᱟᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞᱟᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
rdneaq78esac8bo5pbhs7j0fejq590q
ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ
0
235
196939
177256
2026-08-16T03:47:28Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196939
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of Canada.svg|thumb|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨ]]'''ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ''' (/ˈkænədə/ <small>( listen)</small>; <small>French:</small> [kanadɑ]) ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱ ᱡᱟᱜᱟᱠᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱸᱰᱮᱱᱠᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤᱠᱩ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱟᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱠᱩ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱟᱱᱥ ᱠᱩ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱴᱷᱮᱱᱠᱩ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱚᱪᱚᱭᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱜᱟᱠᱩ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱫ ᱠᱩᱣᱟ᱾ ᱑᱘᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱱᱮᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ [[ᱧᱩᱛᱩᱢ]] ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱴᱟ (kanata) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱮ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱮᱶᱴᱟ ᱠᱳᱣᱟᱜ ᱟᱛᱚ ᱥᱮ ᱴᱚᱞᱟ ᱥᱮ ᱯᱟᱺᱭᱲᱤ᱾ ᱑᱕᱔᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱡ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮ ᱱᱟᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮᱜᱮᱠᱩ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚ ==
ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱑ ᱥᱟᱭᱠᱚᱨᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱩ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨ ᱫᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱨᱟᱵᱟᱝᱜᱮ ᱵᱩᱡᱷᱦᱟᱹᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱫᱤᱱ ᱢᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮᱛᱜᱮ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱜᱮ ᱵᱚᱨᱚᱯᱷ ᱧᱩᱨᱦᱟᱹᱜ-ᱟ᱾
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱟᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱩ ᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱜᱚᱜᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ ==
* [[:en:Index_of_Canada-related_articles|Index of Canada-related articles]]
* [[:en:Outline_of_Canada|Outline of Canada]]
* [[:en:List_of_Canada-related_topics_by_provinces_and_territories|Topics by provinces and territories]]
* ''[[:en:Book:Canada|Canada]]'' – [[:en:Wikipedia:Books|Wikipedia book]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
; Overviews
* [https://web.archive.org/web/20090204012447/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/canada.htm Canada] from UCB Libraries GovPubs
* [https://curlie.org/Regional/North_America/Canada Canada] at Curlie (based on DMOZ)
* [http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-16841111 Canada] from BBC News
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html |date=2019-04-30 }} from the CIA's ''The World Factbook''
* [http://www.oecd.org/canada/ Canada profile] from the OECD
* [http://www.collectionscanada.gc.ca/canadiana/index-e.html Canadiana: The National Bibliography of Canada] from Library and Archives Canada
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=CA Key Development Forecasts for Canada] from International Futures
; Government
* [http://www.gc.ca/ Official website of the Government of Canada]
* [http://www.gg.ca/ Official website of the Governor General of Canada]
* [http://pm.gc.ca/eng Official website of the Prime Ministers of Canada]
; Travel
* [http://travel.gc.ca/ Canada's official website for travel and tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216131925/http://travel.gc.ca/ |date=2008-12-16 }}
* [http://us.canada.travel/ Official website of Destination Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426213630/http://us.canada.travel/ |date=2013-04-26 }}
; Studies
* [http://www.iccs-ciec.ca/international-journal-canadian-studies.php A Guide to the Sources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822004757/http://www.iccs-ciec.ca/international-journal-canadian-studies.php |date=2016-08-22 }} from International Council for Canadian Studies
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[Category:ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
3g9gmh1vpf4udabs8vfhrf3rhdwlfd6
ᱛᱚᱨᱩᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭ
0
1347
196921
187079
2026-08-15T23:16:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196921
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
|honorific-suffix =
|image = Tarun Gogoi - Kolkata 2013-02-10 4891 Cropped.JPG
|office = ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱑᱓ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
|governor =
|term_start = ᱑᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱑
|term_end = ᱒᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖
|predecessor = ᱯᱨᱚᱯᱷᱩᱞᱞᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱱᱛᱚ
|successor = [[ᱥᱚᱨᱵᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱚᱱᱚᱣᱟᱞ]]
|deputy =
|office1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ <br> ᱛᱤᱛᱟᱵᱚᱨ
|predecessor1 = ᱫᱤᱯ ᱜᱚᱜᱚᱭ
|successor1 =
|term_start1 = ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱑
|term_end1 =
|majority1 =
|office2 = ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱴᱟᱠᱟᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
|prime minister = ᱯᱤᱹ ᱵᱷᱤᱹ ᱱᱟᱨᱥᱤᱢᱦᱟ ᱨᱟᱣ
|term_start2 = ᱑᱙᱙᱑
|term_end2 = ᱑᱙᱙᱖
|office3 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ <br> ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱵᱚᱨ
|predecessor3 = ᱠᱮᱥᱚᱵᱽ ᱢᱚᱦᱚᱱᱛᱚ
|successor3 = ᱫᱤᱯ ᱜᱚᱜᱚᱭ
|term_start3 = ᱑᱙᱙᱘
|term_end3 = ᱒᱐᱐᱑
|majority3 =
|office4 = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ <br> ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱤᱴᱟ
|predecessor4 = ᱠᱩᱞ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ
|successor4 = ᱯᱨᱚᱫᱩᱛ ᱵᱚᱨᱫᱚᱞᱚᱭ
|term_start4 = ᱑᱙᱙᱖
|term_end4 = ᱑᱙᱙᱘
|majority4 =
|office5 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ <br> ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱵᱚᱨ
|predecessor5 = ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱮᱥᱚᱨ ᱛᱟᱸᱛᱤ
|successor5 = ᱠᱮᱥᱚᱵᱽ ᱢᱚᱦᱚᱱᱛᱚ
|term_start5 = ᱑᱙᱙᱑
|term_end5 = ᱑᱙᱙᱖
|majority5 =
|office6 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ <br> ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ
|predecessor6 = ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱟ ᱱᱟᱛᱷ ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ
|successor6 = ᱯᱚᱨᱟᱜᱽ ᱥᱚᱞᱤᱦᱟ
|term_start6 = ᱑᱙᱗᱑
|term_end6 = ᱑᱙᱘᱔
|majority6 =
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1936|10|11}}
| birth_name =
| birth_place = [[ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] <br/>(ᱱᱟᱦᱟᱜ-[[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]])
| death_date =
| death_place =
| residence = [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]]
| ethnicity = ᱴᱟᱭ ᱟᱦᱩᱢ
| party = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ
| parents = Dr. Kamaleswar Gogoi (father) and Usha Gogoi (mother)
| spouse = Dolly Gogoi
| children = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱤᱢᱟ ᱜᱚᱜᱚᱭ ᱟᱨ ᱜᱚᱣᱨᱚᱵᱽ ᱜᱚᱜᱚᱭ
| alma_mater = ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
| occupation =
| profession = ᱩᱠᱤᱞ, [[ᱨᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]]
| religion = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]
| website = {{URL|http://assamassembly.gov.in/tarun-gogoi.html}}
| source = [http://assamassembly.nic.in/biodata-cm.html Government of Assam]
}}
ᱛᱚᱨᱩᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭ (ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ : Tarun Gogoi, অসমীয়া : তৰুণ গগৈ ᱡᱟᱱᱟᱢ : 1 ᱟᱯᱨᱤᱞ, 1936) ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/nation/regional-players-eye-key-role/176240.html|title=Regional players eye key role|access-date=2018-08-27|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060428/http://www.tribuneindia.com/news/nation/regional-players-eye-key-role/176240.html|url-status=dead}}</ref><ref name="sentinel1">{{cite web |author=sentinelassam.com 23 May 2013, 12.35PM IST |url=http://www.sentinelassam.com/editorial/story.php?sec=3&subsec=0&id=159157&dtP=2013-05-17&ppr=1 |title=Tarun Gogoi : Leading from the front - The Sentinel |publisher=sentinelassam.com |date=2013-05-17 |accessdate=2013-05-23 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924100541/http://www.sentinelassam.com/editorial/story.php?sec=3&subsec=0&id=159157&dtP=2013-05-17&ppr=1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.co<m/article/india/india-news-india/tarun-gogoi-assam-cm-real-hindu-bjp-are-fake/|title=I am real Hindu, they are fake, says Assam CM Tarun Gogoi}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱟᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱨᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱜᱚᱜᱚᱭ ᱫᱚ 1 ᱟᱯᱨᱤᱞ 1936 ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ ᱡᱤᱞᱟ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱝᱟᱡᱟᱱ ᱪᱟᱦ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱹᱝ ᱟᱦᱳᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱫᱷᱚᱢᱤᱠ ᱵᱤᱫᱭᱟᱲᱚᱭ ᱟᱨ ᱵᱚᱦᱩᱢᱩᱠᱷᱤ ᱵᱟᱞᱚᱠ ᱵᱤᱫᱭᱟᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ LLB DEGREE ᱥᱤᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ( ASSAM BAR COUNCIL)ᱨᱮ advocate ᱞᱮᱠᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱠ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
=== ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ===
ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱚᱨᱩᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱨᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱢᱚᱬᱮ, ᱛᱩᱨᱩᱭ, ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭᱟᱜ ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱟᱜ ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ (᱑᱙᱙᱑-᱑᱙᱙᱖) ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱵᱚᱨ ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱯᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱤᱭᱟᱵᱚᱨ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱩᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱳᱣᱨᱚᱵᱽ ᱜᱚᱜᱚᱭ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾
=== ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ===
ᱛᱚᱨᱩᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱛᱮ MLA ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱪᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱙᱖ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱨᱜᱷᱮᱨᱮᱴᱟ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ MLA ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱑, ᱒᱐᱐᱖, ᱒᱐᱒᱑, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱤᱛᱟᱵᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱦᱮᱡ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ !! ᱠᱟ.ᱢᱤᱱᱟᱝ
|-
| ᱛᱤᱛᱟᱵᱚᱨ|| 20 ᱥᱮᱯᱛᱮᱢᱵᱚᱨ, 2001 ᱠᱷᱚᱱ
|-
| ᱛᱤᱛᱟᱵᱚᱨ || ᱢᱮ 2006 ᱠᱷᱚᱱ 2011
|-
| ᱛᱤᱛᱟᱵᱚᱨ || ᱢᱮ 2011 ᱠᱷᱚᱱ 2016
|-
| ᱛᱤᱛᱟᱵᱚᱨ || ᱢᱮ 2016 ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ
|}
===ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ===
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱗ ᱢᱮ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱚᱨᱩᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭ ᱜᱚᱝᱠᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱞᱯᱮᱭᱟᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱭᱤᱠ ᱵᱷᱟᱨᱼᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱖ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱤᱛᱟᱵᱚᱨ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Tarun_Gogoi Tarun Gogoi]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱽᱱᱮᱛᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱨᱟᱹᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
2osj06bx7lfswgccmux2ueo7tx316no
ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ
0
2837
196941
196702
2026-08-16T04:30:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196941
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ==
ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ==
{|class = "wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ
! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ
!colspan=4| Snatch (kg)
!colspan=4| Clean & Jerk (kg)
!rowspan=2 width=40| Total
!rowspan=2 width=40| Rank
|-
! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank
|-
! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]]
|-
|[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7
|-
|[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5
|-
|[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5
|}
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}
http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55
http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
8bbzrs136ii5s77gr9n9aaq4v9xunuk
ᱥᱤᱞᱵᱷᱳᱨᱤᱱ ᱥᱣᱮᱨ
0
3238
196967
158416
2026-08-16T09:06:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196967
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱤᱞᱵᱷᱳᱨᱤᱱ ᱥᱮᱣᱨ
| image =
| imagesize =
| caption =
| birth_date = ᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐
| birth_place = [[Shillong|ᱥᱤᱞᱚᱝ]], [[Eastern Bengal and Assam|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = ᱑ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔
| death_place = ᱨᱤᱭᱟᱛᱥᱢᱤᱛᱷᱤᱭᱟ, ᱥᱤᱞᱚᱝ, ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| restingplace = ᱢᱚᱣᱠᱷᱟᱨ ᱯᱨᱮᱥᱵᱭᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱪᱚᱨᱪ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ
| restingplacecoordinates = {{Coord|25|34|47|N|91|52|38|E}}
| othername =
| occupation = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟ<br>ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ<br>ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
| yearsactive =
| known for =
| spouse =
| children =
| parents =
| awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱷᱨᱤ]]<br>ᱯᱟᱴᱳᱜᱟᱸ ᱥᱚᱸᱜᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ<br>[[The Bharat Scouts and Guides|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱠᱟᱣᱴ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱤᱰ]] ᱦᱟᱜ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱮᱞᱤᱯᱷᱟᱱᱴ ᱢᱮᱰᱟᱞ<br>[[Kaisar-i-Hind Medal|ᱠᱚᱭᱥᱟᱨ ᱤ ᱦᱤᱱᱫ]]<br> ᱟᱨ ᱡᱤ ᱵᱩᱨᱩᱦᱟ ᱥᱢᱨᱩᱛᱤ ᱨᱚᱠᱷᱭᱟ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ
| website =
| domesticpartner =
}}
'''ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨᱤᱱ ᱥᱣᱮᱨ''' (᱑᱙᱑᱐–᱒᱐᱑᱔), '''ᱠᱚᱝᱜ ᱥᱤᱞ''' (ᱠᱷᱟᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱠᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱵᱮᱛ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱭ) ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱞᱟᱭᱚᱝᱟᱱ/ᱥᱟᱪᱟᱨᱮᱦ,ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱞᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ <ref name="The Hindu - Meghalaya’s first Padma Shri awardee dies at 103">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/meghalayas-first-padma-shri-awardee-dies-at-103/article5644227.ece|title=The Hindu - Meghalaya’s first Padma Shri awardee dies at 103|publisher=The Hindu|date=2 February 2014|accessdate=20 September 2015}}</ref> ᱾ [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]], ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱼᱟ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱢᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ<ref name="Arabia 365 News">{{cite web|url=http://arabia365.com/kong-sil-passes-away-at-103/|title=Arabia 365 News|publisher=Arabia 365|date=2014|accessdate=22 September 2015|archive-date=11 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011054040/http://arabia365.com/kong-sil-passes-away-at-103/|url-status=dead}}</ref> ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱠᱟᱩᱴ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱤᱰᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱮᱞᱮᱯᱷᱟᱱᱴ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱥᱟᱨ ᱼᱤᱼᱦᱤᱱᱫ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱟᱢᱮᱴᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ <ref name="GK Today - Ms. Silverine Swer: Meghalaya’s first Padma Shri awardee, passed away">{{cite web|url=http://currentaffairs.gktoday.in/ms-silverine-swer-meghalayas-padma-shri-awardee-passed-02201411290.html|title=GK Today - Ms. Silverine Swer: Meghalaya’s first Padma Shri awardee, passed away|publisher=GK Today|date=5 February 2014|accessdate=20 September 2015|archive-date=22 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085007/http://currentaffairs.gktoday.in/ms-silverine-swer-meghalayas-padma-shri-awardee-passed-02201411290.html|url-status=dead}}</ref> ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱚᱫᱬᱚᱥ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱷᱨᱤ]] ᱢᱟᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱤᱱ ᱪᱟᱞ ᱦᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|date=2015|accessdate=21 July 2015|archive-date=15 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱾ [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]. ᱜᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱱ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱦᱟᱠᱟᱫ ᱟᱭ ᱾
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨᱤᱱ ᱥᱣᱮᱨ ᱥᱤᱞᱚ ᱑᱙᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]].ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱜᱟᱲ ᱥᱤᱞᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱨᱤᱚᱥᱛᱟᱱ ᱠᱷᱟᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ <ref name="Padmashri Silverine Swer passes away at 103">{{cite web|url=http://www.theshillongtimes.com/2014/02/02/padmashri-silverine-swer-passes-away-at-103/|title=Padmashri Silverine Swer passes away at 103|publisher=Shillong Times|date=2 February 2014|accessdate=22 September 2015|archive-date=8 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208095148/http://www.theshillongtimes.com/2014/02/02/padmashri-silverine-swer-passes-away-at-103/|url-status=dead}}</ref> ᱾ ᱣᱮᱞᱥ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱥᱠᱩᱞ ,ᱥᱤᱞᱚᱝ ᱜᱷᱚᱱ ᱢᱮᱴᱤᱨᱠᱼᱮ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱳᱛᱤᱥ ᱪᱚᱨᱪ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱜᱷᱚᱱ ᱜᱨᱟᱡᱩᱭᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫᱼᱟ ,<ref name="Meghalaya`s oldest voter and first Padmashree awardee dead">{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/north-east/meghalayas-oldest-voter-and-first-padmashree-awardee-dead_908409.html|title=Meghalaya`s oldest voter and first Padmashree awardee dead|publisher=Zee News|date=1 February 2014|accessdate=22 September 2015}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱᱜᱮ ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ (BT) ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ .<ref name="Padmashri Silverine Swer passes away at 103" /> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱲᱟᱦᱟᱣ ᱡᱤᱭᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱱᱟ ᱣᱮᱞᱥ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱽ ᱑᱙᱓᱗ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱳᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱑᱙᱓᱘ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱜᱟᱭᱤᱰᱥ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ/ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ , ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱟᱢ, ᱢᱤᱡᱳᱨᱚᱢ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱼᱟ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]) ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ.<ref name="Kong Sil passes away at 103">{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140202/jsp/frontpage/story_17890344.jsp#.VgD04vmSxAC|title=Kong Sil passes away at 103|publisher=The Telegraph|date=2 February 2014|accessdate=22 September 2015}}</ref>
᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱣᱮᱨ ᱟᱥᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱳᱱᱴᱨᱳᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱥᱚᱱᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ <ref name="Meghalaya bids adieu to oldest woman">{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/nation/meghalaya-bids-adieu-to-oldest-woman_908850.html|title=Meghalaya bids adieu to oldest woman|publisher=Zee News|date=3 February 2014|accessdate=22 September 2015}}</ref> ᱾ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱥᱤᱞᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱭᱤᱱ ᱢᱟᱶᱱᱴ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ , ᱚᱱᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱮᱱ ᱠᱮ ᱨᱩᱥᱛᱳᱢᱡᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ ,ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱭᱚᱯᱟᱲ ᱴᱷᱮᱫ ᱱᱮᱯᱷᱟ(NEFAᱼ North East Frontier Agency) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱡ ᱥᱣᱮᱨ ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱯᱷᱟ ᱟᱢᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱪᱷᱤᱯᱷ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱳᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱼᱮ ᱢᱮᱛᱟ ᱦᱟᱫᱮ ᱭᱟ <ref name="Padmashri Silverine Swer passes away at 103"/> ᱿ ᱑᱙᱕᱒ᱼ᱑᱙᱖᱘ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱱᱮᱯᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱢᱳᱨᱟᱞ ᱨᱮᱼᱟᱨᱢᱟᱢᱮᱱᱴ (MRA) ᱦᱟᱜ ᱜᱩᱰ ᱣᱤᱞ ᱢᱚᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱣᱮᱰᱮᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ <ref name="Kong Sil passes away at 103"/> ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱤᱥ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡᱽ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ <ref name="Silverine Swer, Meghalaya's first Padma Shri Awardee died J Josh">{{cite web|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/silverine-swer-meghalayas-first-padma-shri-awardee-died-1391425297-1|title=Silverine Swer, Meghalaya's first Padma Shri Awardee died J Josh|publisher=Jagran Josh|date=3 February 2014|accessdate=22 September 2015|archive-date=8 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808070600/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/silverine-swer-meghalayas-first-padma-shri-awardee-died-1391425297-1|url-status=dead}}</ref>, ᱚᱱᱟ ᱥᱣᱶ ᱥᱴᱮᱴ ᱜᱟᱭᱤᱰᱥ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱢᱤᱥᱱᱚᱨ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱠᱡᱩᱠᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ <ref name="Kong Sil passes away at 103" /> ᱿
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ==
* ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱟᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱭᱥᱮᱨᱼ ᱤᱼᱦᱤᱱᱫ ᱥᱤᱨᱯᱟ<ref name="Meghalaya bids adieu to oldest woman"/>
* ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱠᱟᱣᱴᱥ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱤᱰ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱮᱞᱤᱯᱷᱟᱱᱴ ᱢᱮᱰᱟᱞ<ref name="GK Today - Ms. Silverine Swer: Meghalaya’s first Padma Shri awardee, passed away"/>
* ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱨ ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱯᱟᱴᱳᱜᱟᱸ ᱥᱚᱱᱜᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱢᱩᱨᱩᱛᱤ ᱨᱚᱠᱷᱭᱟ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ
* ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱷᱨᱤ]] <ref name="Padma Awards"/>
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
{{portal|India}}
* [[:en:Khasi people|ᱠᱷᱟᱥᱤ ᱦᱚᱲ]]
* [[:en:Moral Re-Armament|ᱢᱳᱨᱟᱞ ᱨᱤ ᱟᱨᱢᱟᱢᱮᱱᱴ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
bf78osq3usxvodi6ngh2x6j6cwjn8h1
᱒᱐᱑᱙ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
0
3669
196919
160750
2026-08-15T22:37:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196919
wikitext
text/x-wiki
[[File:Indian General Election 2019.svg|thumb]]
{{Infobox election|election_name=2019 Indian general election|country=India|type=parliamentary|ongoing=yes|previous_election=2014 Indian general election|previous_year=2014|election_date=11 April – 19 May 2019|next_election=|next_year=2024|seats_for_election=543 (of the 545) seats in the [[Lok Sabha]]<!-- there are 2 seats open for nomination for Anglo-Indians -->|majority_seats=272|opinion_polls=Opinion polling for the 2019 Indian general election|turnout=|image1=[[File:PM Modi Portrait(cropped).jpg|180x180px]]|leader1=[[Narendra Modi]]|party1=Bharatiya Janata Party|alliance1=[[National Democratic Alliance (India)|NDA]]|leader_since1=13 September 2013|leaders_seat1=[[Varanasi (Lok Sabha constituency)|Varanasi]]|last_election1=282 seats, 31.34%|seats_needed1={{steady}}|seats1=0|seat_change1=|popular_vote1=|percentage1=|swing1=|image2=[[File:Rahul Gandhi (cropped).jpg|180x180px]]|leader2=[[Rahul Gandhi]]|leaders_seat2=[[Amethi (Lok Sabha constituency)|Amethi]] & [[Wayanad (Lok Sabha constituency)|Wayanad]]|party2=Indian National Congress|alliance2=[[United Progressive Alliance|UPA]]|leader_since2=11 December 2017|last_election2=44 seats, 19.52%|seats2=|seats_needed2={{increase}} 228|seat_change2=|popular_vote2=|percentage2=|swing2=|title=|posttitle=[[Prime Minister of India|Prime Minister]] after election|after_election=|after_party=|previous_mps=[[List of members of the 16th Lok Sabha|members]]|elected_mps=|next_mps=|map=[[File:Indian General Election 2019.svg|300px]]<br>A map showing the constituencies of the [[Lok Sabha]]}}'''᱒᱐᱑᱙ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ'''
ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱤᱛᱳᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱝ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱡᱩᱛᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱓ ᱢᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱳᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱮ ᱚᱨᱡᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱮᱱᱟ ᱾.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ec-may-announce-lok-sabha-poll-schedule-in-march-first-week-sources/articleshow/67588495.cms|title=EC may announce Lok Sabha election schedule in March first week: Sources – Times of India|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/915713/2019-general-elections-voting-to-be-held-in-seven-phases-to-start-on-april-11|title=2019 General Elections: Voting to be held in 7 phases from April 11 to May 19, counting on May 23|last=Staff|first=Scroll|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=10 March 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/elections/blog/election-dates-2019-schedule-live-updates-lok-sabha-assembly-elections-arunachal-pradesh-andhra-pradesh-odisha-sikkim-jammu-and-kashmir-elections-date-india-elections-schedule-election-commission-model-code-of-conduct-2019-election-2019-dates-declared/184|title=Lok Sabha Election 2019 Dates Schedule LIVE, Assembly Elections Dates For Andhra Pradesh, Odisha, Sikkim, Arunachal Pradesh, 2019 Election Date Time for Polling, Counting and Results|website=timesnownews.com|language=en-GB|access-date=10 March 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/in-depth/lok-sabha-elections-2019/2019/03/10/election-commission-lok-sabha-poll-dates.html|title=Lok Sabha elections will begin on April 11 and polling will be held over seven phases through May 19, followed by counting of votes on May 23. Lok Sabha Election 2019 : Key Dates, Live News Updates, Election Calendar.|website=english.manoramaonline.com|language=en-GB|access-date=13 March 2019}}</ref> ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱙᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱳᱴ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱼᱟ ᱾᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱖᱗% ᱦᱚᱲ ᱵᱷᱩᱴ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱷᱟᱣ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱵᱷᱩᱴ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱦᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮ ᱵᱷᱩᱴ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱓᱐᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱭᱮᱱᱟ, ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱮ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱮᱱᱟᱭ <ref>{{cite web|title=India Election Results: Modi and the B.J.P. Make History|url=https://www.nytimes.com/2019/05/22/world/asia/india-election-results.html|website=NYT|accessdate=23 May 2019}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱓᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱭᱮᱱᱟ.<ref name="animay242019">{{cite web|url=https://www.firstpost.com/lok-sabha-elections-2019/party-wise-results-live/|title=Lok Sabha Election Results Party .There is wide spread allegation against the bjp about voting machines and the evms are manipulated for the victory.voting pattern shown in the results also were making base to such allegations.Wise|author=Firstpost|accessdate=24 May 2019}}</ref> ᱠᱚᱸᱜᱨᱮᱥ ᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱙᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱙᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱭᱮᱱᱟ ᱾.<ref>[https://www.ndtv.com/india-news/election-results-2019-with-only-5-lok-sabha-seats-left-front-hits-historic-low-2042590 With Only 5 Lok Sabha Seats, Left Front Hits Historic Low], Press Trust of India, NDTV (May 24 2019)</ref> ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤ ᱫᱚᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱲ ᱴᱷᱮᱫ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱥᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐% ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱭᱟ ᱾ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤ ᱫᱚᱲ ᱠᱚᱸᱜᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱫᱩᱥᱨᱟᱹ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤ ᱫᱚᱲ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾.<ref>[https://results.eci.gov.in/pc/en/partywise/index.htm GENERAL ELECTION TO LOK SABHA TRENDS & RESULT 2019], The Election Commission of India (23 May 2019)</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱭᱟᱜ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱛᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟᱭ ,<ref>{{cite web|title=Election Results LIVE – Lok Sabha Election: PM Modi dedicates victory to nation, vows to take even rivals along|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/lok-sabha-election-results-2019-live-news-updates/liveblog/69452711.cms|website=Economic Times|accessdate=23 May 2019}}</ref> ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱜᱟᱸᱫᱷᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱱ ᱛᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱ ᱠᱚᱸᱜᱨᱮᱥ .<ref>{{cite web|last1=Hariharan|first1=Revathi|last2=Dey|first2=Stela|title=People Of India Have Decided, I Respect That: Rahul Gandhi Concedes Defeat In Amethi Against Smriti Irani: Live Updates|url=https://www.ndtv.com/india-news/congress-lok-sabha-election-results-2019-live-news-updates-seats-counting-to-begin-shortly-2041531|website=NDTV|accessdate=23 May 2019}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱨᱤᱱ ᱵᱷᱳᱴᱳᱨ ᱠᱚᱸᱜᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱜᱟᱸᱫᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱭᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱠᱚ.<ref name="it05242019">[https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/election-results-2019-political-dynasts-lose-in-tsunamo-wave-1533699-2019-05-24 Election Results 2019: Tsunamo wave sinks political families in 2019 elections], India Today (May 24 2019)</ref>
ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱲ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱤᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱬ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾.<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/in-depth/lok-sabha-elections-2019/2019/03/10/assembly-polls-lok-sabha-polls-jammu-and-kashmir.html|title=Assembly polls in 4 states with Lok Sabha elections but not in J&K- Malayala Manorama|website=english.manoramaonline.com|language=en-GB|access-date=11 March 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/elections/lok-sabha-elections-2019-lok-sabha-elections-2019-congress-mp-favours-more-seats-for-rjd-in-bihar-461365|title=Lok Sabha elections 2019: Congress MP favours more seats for RJD in Bihar|date=4 September 2018|access-date=29 September 2018|language=en-US}}</ref>
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ==
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱕᱔᱓ ᱥᱟᱸᱥᱚᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩᱼᱯᱟᱨᱚᱢᱼᱵᱷᱩᱴᱼᱮᱢ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱹ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱸᱥᱚᱫ ᱟᱝᱞᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱩᱢ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱤᱱᱟ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱡ ᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱜᱩᱴᱨᱤᱱ ᱴᱷᱤᱠ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱠᱚᱣᱟ ᱾.<ref>[http://www.ipu.org/parline-e/reports/2145_B.htm Electoral system] IPU</ref>
ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱳᱴᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜ ᱢᱟ , ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱞᱤᱝ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱭ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚᱜ ᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱞᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱢᱟᱞᱤ ᱦᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱯᱩᱨᱩᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱚᱜ ᱢᱟ ᱾.<ref>[https://www.businesstoday.in/lok-sabha-elections-2019/news/lok-sabha-election-2019-phase-3-voting-how-to-vote-without-voter-id-card/story/339375.html Lok Sabha Election 2019 Phase 3 voting: How to vote without voter ID card], Business Today (April 23 2019)</ref> ᱫᱩᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱵᱷᱩᱴᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱚᱴ ᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾.<ref>{{Cite web|url=http://ecisveep.nic.in/voters/general-voters/|title=General Voters|website=Systematic Voters' Education and Electoral Participation|language=en-IN|access-date=4 January 2019}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/general-election-will-be-held-in-2019-as-per-schedule-says-rajnath-singh/article24844428.ece|title=General election will be held in 2019 as per schedule, says Rajnath Singh|last=Singh|first=Vijaita|date=1 September 2018|work=The Hindu|access-date=4 January 2019|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
[[File:Loksabha_Election_2019_ECI_official_logo_Desh_Ka_Mahatyauhar.jpg|thumb|ᱟᱹᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱜᱳ]]
[[ᱨᱮᱫ:2019_Lok_Sabha_Election_Schedule.svg|alt=Election Dates of Indian General Election, 2019|thumb|ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ]]
᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱪᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱮᱱᱟ ᱾.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/election-commission-live-updates-lok-sabha-elections-to-be-conducted-in-7-phases/articleshow/68343581.cms?from=mdr|title=Lok Sabha Elections dates announced: Polls to be held from April 11 in 7 phases, counting on May 23|date=11 March 2019|work=The Economic Times|access-date=11 March 2019}}</ref><ref name="ecipub2019">{{cite web|title=Announcement of Schedule for General Elections to Lok Sabha and Legislative Assemblies in Andhra Pradesh, Arunachal Pradesh, Odisha & Sikkim, 2019|url=https://eci.gov.in/files/file/9396-announcement-of-schedule-for-general-elections-to-lok-sabha-and-legislative-assemblies-in-andhra-pradesh-arunachal-pradesh-odisha-sikkim-2019/|website=Election Commission of India|accessdate=28 March 2019}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱱᱰᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ , ᱩᱛᱳᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱩ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱱᱛᱱᱟᱜ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥᱟᱹ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾.<ref>{{cite news|last1=Ahmad|first1=Mudasir|title=Kashmir: Why Polls in Anantnag Lok Sabha Seat Will Be Held in Three Phases|url=https://thewire.in/politics/kashmir-ls-elections-anantnag-three-phases|accessdate=4 April 2019|work=The Wire|date=11 March 2019}}</ref>
{| class="wikitable collapsible"
|+ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱯᱩᱞᱤᱝ ᱢᱟᱰᱮᱨ
! rowspan="3" |ᱯᱚᱱᱚᱛ
! rowspan="3" |ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱜᱩᱴc
! colspan="7" |ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ
|-
!ᱛᱷᱚᱠ ᱑
!ᱛᱷᱚᱠ ᱒
!ᱛᱷᱚᱠ ᱓
!Pᱛᱷᱚᱠ ᱔
!ᱛᱷᱚᱠ ᱕
!ᱛᱷᱚᱠ ᱖
!ᱛᱷᱚᱠ ᱗
|-
!᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ
!1᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ
!᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ
!᱒᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ
!᱖ ᱢᱮ
!᱑᱒ ᱢᱮ
!᱑᱙ ᱢᱮ
|-
|Andhra Pradesh
|''25''
|25
|
|
|
|
|
|
|-
|Arunachal Pradesh
|''2''
|2
|
|
|
|
|
|
|-
|Assam
|''14''
|5
|5
|4
|
|
|
|
|-
|Bihar
|''40''
|4
|5
|5
|5
|5
|8
|8
|-
|Chhattisgarh
|''11''
|1
|3
|7
|
|
|
|
|-
|Goa
|''2''
|
|
|2
|
|
|
|
|-
|Gujarat
|''26''
|
|
|26
|
|
|
|
|-
|Haryana
|''10''
|
|
|
|
|
|10
|
|-
|Himachal Pradesh
|''4''
|
|
|
|
|
|
|4
|-
|Jammu and Kashmir
|''6''
|2
|2
|{{1/3}}<ref name=":02" group="n">Polling in Anantnag was scheduled over three days.</ref>
|{{1/3}}<ref name=":02" group="n" />
|1{{1/3}}<ref name=":02" group="n" />
|
|
|-
|Jharkhand
|''14''
|
|
|
|3
|4
|4
|3
|-
|Karnataka
|''28''
|
|14
|14
|
|
|
|
|-
|Kerala
|''20''
|
|
|20
|
|
|
|
|-
|Madhya Pradesh
|''29''
|
|
|
|6
|7
|8
|8
|-
|Maharashtra
|''48''
|7
|10
|14
|17
|
|
|
|-
|Manipur
|''2''
|1
|1
|
|
|
|
|
|-
|Meghalaya
|''2''
|2
|
|
|
|
|
|
|-
|Mizoram
|''1''
|1
|
|
|
|
|
|
|-
|Nagaland
|''1''
|1
|
|
|
|
|
|
|-
|Odisha
|''21''
|4
|5
|6
|6
|
|
|
|-
|Punjab
|''13''
|
|
|
|
|
|
|13
|-
|Rajasthan
|''25''
|
|
|
|13
|12
|
|
|-
|Sikkim
|''1''
|1
|
|
|
|
|
|
|-
|Tamil Nadu
|''39''
|
|38<ref name=":12" group="n">Polling in [[Vellore (Lok Sabha constituency)|Vellore]] was cancelled. ([[2019 Indian general election#Rescheduled voting, cancellations|see below]])</ref>
|
|
|
|
|
|-
|Telangana
|''17''
|17
|
|
|
|
|
|
|-
|Tripura
|''2''
|1
|
|1<ref name=":12x" group="n">Polling in [[Tripura East (Lok Sabha constituency)|Tripura East]] was rescheduled from 18 to 23 April.</ref>
|
|
|
|
|-
|Uttar Pradesh
|''80''
|8
|8
|10
|13
|14
|14
|13
|-
|Uttarakhand
|''5''
|5
|
|
|
|
|
|
|-
|West Bengal
|''42''
|2
|3
|5
|8
|7
|8
|9
|-
|Andaman and Nicobar Islands
|''1''
|1
|
|
|
|
|
|
|-
|Chandigarh
|''1''
|
|
|
|
|
|
|1
|-
|Dadra and Nagar Haveli
|''1''
|
|
|1
|
|
|
|
|-
|Daman and Diu
|''1''
|
|
|1
|
|
|
|
|-
|Delhi
|''7''
|
|
|
|
|
|7
|
|-
|Lakshadweep
|''1''
|1
|
|
|
|
|
|
|-
|Puducherry
|''1''
|
|1
|
|
|
|
|
|-
!ᱢᱟᱰᱮᱨᱠᱚ
!543
!91
!95
!116{{1/3}}
!71{{1/3}}
!50{{1/3}}
!59
!59
|-
!ᱛᱷᱚᱠ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱠᱚ
!
!91
!186
!302{{1/3}}
!373{{2/3}}
!424
!483
!542<ref name=":12" group="n" />
|-
!ᱛᱷᱚᱠ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ % ᱥᱟᱹᱛ
!
!17%
!34%
!56%
!69%
!78%
!89%
!100%
|}
<references group="n" />
=== ᱵᱷᱩᱴ ᱫᱚᱦᱚᱲᱟ ᱱᱮᱱᱰᱟ ===
* ᱵᱷᱮᱞᱳᱨ,ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱑᱑ ᱠᱩᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱰᱤ ᱮᱢ ᱠᱮ ᱱᱮᱛᱟ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱟᱢᱚᱛ ᱞᱮᱱᱟ .<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/election-cancelled-vellore-lok-sabha-seat-after-money-seized-dmk-leaders-100152|title=Election cancelled in Vellore Lok Sabha seat after money seized from DMK leaders|date=2019-04-16|website=The News Minute|access-date=2019-04-17}}</ref> .<ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/tamil-nadu/lok-sabha-polls-in-vellore-cancelled-due-to-use-of-money-power/articleshow/68909824.cms|title=Lok Sabha polls in Vellore cancelled due to use of money power|date=16 April 2019|newspaper=The Economic Times}}</ref>
* ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] , ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱦᱤᱥᱟᱹ ᱵᱷᱤᱲᱠᱟᱣ ᱵᱷᱤᱲᱠᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱪᱚᱦᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ .<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/three-tier-security-at-17-counting-centres-in-tripura/article27212155.ece|title=Three-tier security at 17 counting centres in Tripura}}</ref> .<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/lok-sabha-2019/polling-in-tripura-east-deferred-to-april-23/article26858600.ece|title=Polling in Tripura East deferred to April 23|date=2019-04-16|work=The Hindu|access-date=2019-05-27|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>
== ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ==
=== ᱟᱨᱫᱟᱥ ===
== ᱚᱨᱡᱚ ==
{| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed"
|+᱒᱐᱑᱙ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ
! colspan="2" rowspan="2" |ᱯᱟᱨᱴᱤ
! rowspan="2" |ᱯᱚᱱᱚᱛ
! colspan="3" |ᱥᱤᱴ
! colspan="2" rowspan="2" |ᱥᱚᱦᱮᱫ
|-
! colspan="2" |ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱞᱮᱫᱼᱟ
!ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ
|-
| rowspan="34" bgcolor="orange" |
| rowspan="34" align="left" |Bharatiya Janata Party
|Andhra Pradesh
|25
| rowspan="34" |437
|0
| rowspan="54" bgcolor="#FF9900" |
| rowspan="54" |National Democratic Alliance ('''NDA''')
|-
|Arunachal Pradesh
|2
|2
|-
|Assam
|10
|9
|-
|Bihar
|17
|17
|-
|Chhattisgarh
|11
|9
|-
|Goa
|2
|1
|-
|Gujarat
|26
|26
|-
|Haryana
|10
|10
|-
|Himachal Pradesh
|4
|4
|-
|Jammu and Kashmir<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/national-politics/upbeat-bjp-to-contest-from-all-six-ls-seats-in-jk-723806.html|title=Upbeat BJP to contest from all six LS seats in J&K|date=2019-03-18|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2019-03-18}}</ref>
|6
|3
|-
|Jharkhand
|13
|11
|-
|Karnataka
|27
|25
|-
|Kerala
|15
|0
|-
|Madhya Pradesh
|29
|28
|-
|Maharashtra
|25
|23
|-
|Manipur
|2
|1
|-
|Meghalaya
|2
|0
|-
|Mizoram<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/bjp-to-contest-mizoram-lok-sabha-seat-1462881-2019-02-22|title=BJP to contest Mizoram Lok Sabha seat|last=AizwalFebruary 22|first=Press Trust of India|last2=February 22|first2=2019UPDATED|website=India Today|language=en|access-date=2019-03-12|last3=Ist|first3=2019 22:22}}</ref>
|1
|0
|-
|Odisha
|21
|8
|-
|Punjab
|3
|2
|-
|Rajasthan
|24
|24
|-
|Sikkim
|1
|0
|-
|Tamil Nadu
|5
|0
|-
|Telangana
|17
|4
|-
|Tripura
|2
|2
|-
|Uttar Pradesh
|78
|62
|-
|Uttarakhand
|5
|5
|-
|West Bengal
|42
|18
|-
|Andaman and Nicobar Islands
|1
|0
|-
|Chandigarh
|1
|1
|-
|Dadra and Nagar Haveli
|1
|0
|-
|Daman and Diu
|1
|1
|-
|Delhi
|7
|7
|-
|Lakshadweep
|1
|0
|-
| bgcolor="#CC5500" |
| align="left" |Shiv Sena<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/elections/lok-sabha-elections-bjp-shiv-sena-seat-sharing-amit-shah-uddhav-thackeray-live-updates-5589817/|title=Lok Sabha polls: BJP to contest on 25 seats, Shiv Sena settles for 23 in Maharashtra|date=18 February 2019|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=18 February 2019}}</ref>
|Maharashtra
| colspan="2" |23
|18
|-
| bgcolor="#009900"" |
| align="left" |All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam<ref name=":72">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bjp-aiadmk-pmk-join-hands-in-tamil-nadu/articleshow/68072511.cms|title=BJP, AIADMK, PMK join hands in Tamil Nadu|date=20 February 2019|work=The Economic Times|access-date=3 March 2019}}</ref>
|Tamil Nadu
| colspan="2" |20
|1
|-
| bgcolor="#003366" |
| align="left" |Janata Dal (United)<ref name="auto12">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bjp-jdu-ljp-finalise-17176-seat-sharing-formula-for-bihar-lok-sabha-polls/articleshow/67215178.cms|title=BJP, JDU, LJP finalise 17:17:6 seat sharing formula for Bihar Lok Sabha polls|last=Chaturvedi|first=Rakesh Mohan|date=24 December 2018|work=The Economic Times|access-date=24 January 2019}}</ref>
|Bihar
| colspan="2" |17
|16
|-
| bgcolor="orange" |
| align="left" |Shiromani Akali Dal<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/lok-sabha-elections-2019-amit-shah-shiromani-akali-dal-sad-bjp-to-fight-2019-polls-from-punjab-2000732|title=Akali Dal, BJP To Fight 2019 Polls From Punjab Together, Says Amit Shah|website=NDTV.com|access-date=3 March 2019}}</ref>
|Punjab
| colspan="2" |10
|2
|-
|
| align="left" |Pattali Makkal Katchi<ref name=":72" />
|Tamil Nadu
| colspan="2" |7
|0
|-
|
| align="left" |Lok Janshakti Party<ref name="auto12" />
|Bihar
| colspan="2" |6
|6
|-
| bgcolor="orange" |
| align="left" |Bharath Dharma Jana Sena
|Kerala
| colspan="2" |4
|0
|-
|
| align="left" |Desiya Murpokku Dravida Kazhagam<ref>{{cite web|url=https://tamil.indianexpress.com/election/vijayakanth-alliance-2019-aiadmk-dmdk-live-updates/|title=AIADMK – DMDK Alliance: அ.தி.மு.க கூட்டணியில் 4 தொகுதிகளில் களமிறங்கும் தே.மு.தி.க!|date=10 March 2019|website=indianexpress.com}}</ref>
|Tamil Nadu
| colspan="2" |4
|0
|-
|
| align="left" |Asom Gana Parishad
|Assam
| colspan="2" |3
|0
|-
|
| align="left" |Apna Dal (Sonelal)
|Uttar Pradesh
| colspan="2" |2
|2
|-
|
| align="left" |All Jharkhand Students Union<ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/national/news/bjp-ajsu-coalition-in-jharkhand-01497312.html|title=झारखंड में भाजपा-आजसू में गठबंधन; अमित शाह और सुदेश महतो के बीच बैठक में बनी सहमति|last=sheikh|first=sajid|date=9 March 2019|website=Dainik Bhaskar|language=hi|access-date=10 March 2019}}</ref>
|Jharkhand
| colspan="2" |1
|1
|-
|
| align="left" |Puthiya Tamilagam<ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/aiadmk-seals-ls-poll-pact-puthiya-tamilagam-give-one-seat-97629|title=AIADMK seals LS poll pact with Puthiya Tamilagam, to give one seat|website=thenewsminute.com|access-date=1 March 2019}}</ref>
|Tamil Nadu
| colspan="2" |1
|0
|-
|
| align="left" |Tamil Maanila Congress
|Tamil Nadu
| colspan="2" |1
|0
|-
|
| align="left" |Puthiya Needhi Katchi<ref>{{cite web|url=https://tamil.oneindia.com/news/chennai/new-justice-party-admk-alliance-343070.html|title=அதிமுக கூட்டணியில் புதிய நீதி கட்சி.. ஒரு இடம்.. இரட்டை இலையில் போட்டி!|date=4 March 2019|website=One India Tamil|access-date=4 March 2019}}</ref>
|Tamil Nadu
| colspan="2" |1
|0
|-
|
| align="left" |All India N.R. Congress<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/puducherry/aiadmk-ainrc-sign-pact-ainrc-to-contest-from-puducherry-in-alliance-with-aiadmk/articleshow/68101468.cms|title=AIADMK-AINRC sign pact, AINRC to contest from Puducherry in alliance with AIADMK – Times of India|website=The Times of India|access-date=3 March 2019}}</ref>
|Puducherry
| colspan="2" |1
|0
|-
|
| align="left" |Bodoland People's Front<ref>{{Cite web|url=https://thenortheasttoday.com/assam-bodoland-peoples-front-to-field-pramila-rani-brahma-from-kokrajhar-for-lone-btc-seat/|title=Assam: Bodoland Peoples' Front to field Pramila Rani Brahma from Kokrajhar for lone BTC seat|date=2019-03-12|website=TNT-The NorthEast Today|language=en-US|access-date=2019-03-12|archive-date=2019-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626191959/https://thenortheasttoday.com/assam-bodoland-peoples-front-to-field-pramila-rani-brahma-from-kokrajhar-for-lone-btc-seat/|url-status=dead}}</ref>
|Assam
| colspan="2" |1
|0
|-
|
| align="left" |Nationalist Democratic Progressive Party
|Nagaland
| colspan="2" |1
|1
|-
|
| align="left" |Kerala Congress (Thomas)<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/in-depth/lok-sabha-elections-2019/2019/02/07/nda-fancies-fielding-pc-thomas-kottayam-ls-seat.html|title=NDA fancies fielding PC Thomas in Kottayam LS seat, but...... – Manorama Online|website=Malayala Manorama|access-date=7 February 2019}}</ref>
|Kerala
| colspan="2" |1
|0
|-
|
| align="left" |Rashtriya Loktantrik Party
|Rajasthan
| colspan="2" |1
|1
|-
|
| align="left" |Sumalatha (Independent candidate supported by BJP in Mandya)
|Karnataka
| colspan="2" |1
|1
|-
| rowspan="35" bgcolor="cyan" |
| rowspan="35" align="left" |Indian National Congress
|Andhra Pradesh
|25
| rowspan="35" |421
|0
| rowspan="66" bgcolor="#00BFFF" |
| rowspan="66" |United Progressive Alliance ('''UPA)'''
|-
|Arunachal Pradesh
|2
|0
|-
|Assam
|14
|3
|-
|Bihar
|9
|1
|-
|Chhattisgarh
|11
|2
|-
|Goa
|2
|1
|-
|Gujarat
|26
|0
|-
|Haryana
|10
|0
|-
|Himachal Pradesh
|4
|0
|-
|Jammu and Kashmir
|5
|0
|-
|Jharkhand
|7
|1
|-
|Karnataka
|21
|1
|-
|Kerala
|16
|15
|-
|Madhya Pradesh
|29
|1
|-
|Maharashtra<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/congress-sharad-pawar-announce-seat-sharing-pact-in-maharashtra-2011848|title=Congress, Sharad Pawar's NCP Announce Seat-Sharing Pact In Maharashtra|website=NDTV.com|access-date=2019-03-24}}</ref>
|24
|1
|-
|Manipur
|2
|0
|-
|Meghalaya
|2
|1
|-
|Nagaland
|1
|0
|-
|Odisha
|18
|1
|-
|Punjab
|13
|8
|-
|Rajasthan
|25
|0
|-
|Sikkim
|1
|0
|-
|Tamil Nadu
|9
|8
|-
|Telangana
|17
|3
|-
|Tripura
|2
|0
|-
|Uttar Pradesh<ref name=":42">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/uttar-pradesh/congress-leaves-7-seats-for-sp-bsp-rld-in-up-forges-alliance-with-jap-mahan-dal/articleshow/68451234.cms|title=Seat Sharing agreements of Congress in Uttar Pradesh|last=|first=|date=17 March 2019|newspaper=The Economic Times|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331020146/https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/uttar-pradesh/congress-leaves-7-seats-for-sp-bsp-rld-in-up-forges-alliance-with-jap-mahan-dal/articleshow/68451234.cms|archive-date=31 March 2019|dead-url=|url-status=dead}}</ref>
|67
|1
|-
|Uttarakhand
|5
|0
|-
|West Bengal
|40
|2
|-
|Andaman and Nicobar Islands
|1
|1
|-
|Chandigarh
|1
|0
|-
|Dadra and Nagar Haveli
|1
|0
|-
|Daman and Diu
|1
|0
|-
|Delhi
|7
|0
|-
|Lakshadweep
|1
|0
|-
|Puducherry
|1
|1
|-
| bgcolor="red" |
|Dravida Munnetra Kazhagam<ref name=":22">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/dmk-led-alliance-announces-seat-sharing-dmk-retains-all-chennai-seats-98369|title=DMK-led alliance announces seat sharing: DMK retains all seats|last1=Rao|first1=Manasa|date=2019-03-15|website=thenewsminute.com|access-date=2019-03-15}}</ref>
|Tamil Nadu
| colspan="2" |20
|20
|-
| bgcolor="#00B2B2" |
| align="left" |Nationalist Congress Party<ref name=":32" />
|Maharashtra
| colspan="2" |20
|4
|-
| rowspan="2" bgcolor="green" |
| rowspan="2" |Rashtriya Janata Dal
|Bihar
|19
| rowspan="2" |20
|0
|-
|Jharkhand
|1
|0
|-
| bgcolor="green" |
| align="left" |Janata Dal (Secular)<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/lok-sabha-elections-2019-congress-jds-agree-on-20-8-seat-sharing-deal-in-karnataka-2007149|title=Congress, HD Devegowda's Party Agree On 20-8 Seat Deal In Karnataka|website=NDTV.com|access-date=2019-03-15}}</ref>
|Karnataka
| colspan="2" |7
|1
|-
|
|Rashtriya Lok Samta Party
|Bihar
| colspan="2" |5
|0
|-
| rowspan="2" bgcolor="red" |
| rowspan="2" |Jharkhand Mukti Morcha<ref name=":62">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jharkhand-congress-jmm-reach-agreement-for-lok-sabha-assembly-polls/articleshow/67593056.cms|title=Jharkhand: Congress, JMM reach agreement for Lok Sabha, assembly polls – Times of India|website=The Times of India|access-date=26 January 2019}}</ref>
|Jharkhand
|4
| rowspan="2" |5
|1
|-
|Odisha
|1
|0
|-
|
|Jan Adhikar Party<ref name=":42" />
|Uttar Pradesh
| colspan="2" |3
|0
|-
| rowspan="2" bgcolor="red" |
| rowspan="2" |Communist Party of India (State level)<ref name=":22" /><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/cpi-picks-nominee-for-aska/articleshow/68325495.cms|title=CPI picks nominee for Aska – Times of India|website=The Times of India|access-date=2019-03-29}}</ref>
|Odisha
|1
| rowspan="2" |3
|0
|-
|Tamil Nadu
|2
|2
|-
| rowspan="2" bgcolor="red" |
| rowspan="2" |Communist Party of India (Marxist) (State level)<ref name=":22" />
|Odisha
|1
| rowspan="2" |3
|0
|-
|Tamil Nadu
|2
|2
|-
|
|Hindustani Awam Morcha
|Bihar
| colspan="2" |3
|0
|-
| rowspan="2" bgcolor="#008000" |
| rowspan="2" |Indian Union Muslim League<ref name=":22" />
|Kerala
|2
| rowspan="2" |3
|2
|-
|Tamil Nadu
|1
|1
|-
|
|Vikassheel Insaan Party
|Bihar
| colspan="2" |3
|0
|-
|
| align="left" |Jharkhand Vikas Morcha<ref name=":62" />
|Jharkhand
| colspan="2" |2
|0
|-
|
|Swabhimani Paksha<ref name=":32" />
|Maharashtra
| colspan="2" |2
|0
|-
|
|Viduthalai Chiruthaigal Katchi<ref name=":22" />
|Tamil Nadu
| colspan="2" |2
|2
|-
|
|Bahujan Vikas Aaghadi<ref name=":32" />
|Maharashtra
| colspan="2" |1
|0
|-
| bgcolor="red" |
|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation (State level)
|Bihar
| colspan="2" |1
|0
|-
|
|Indhiya Jananayaga Katchi<ref name=":22" />
|Tamil Nadu
| colspan="2" |1
|1
|-
|
|Kerala Congress (M)
|Kerala
| colspan="2" |1
|1
|-
|
|Kongunadu Makkal Desia Katchi<ref name=":22" />
|Tamil Nadu
| colspan="2" |1
|1
|-
|
|Marumalarchi Dravida Munnetra Kazhagam<ref name=":22" />
|Tamil Nadu
| colspan="2" |1
|1
|-
| bgcolor="red" |
|Revolutionary Socialist Party (State level)<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2019/01/18/nk-premachandran-to-be-rsp-candidate-from-kollam.html|title=N K Premachandran, MP, will be the Revolutionary Socialist Party (RSP) candidate from Kollam for the upcoming Lok Sabah elections – Malayala Manorama|website=Manorama Online|language=en|access-date=18 January 2019}}</ref>
|Kerala
| colspan="2" |1
|1
|-
|
|Jammu &amp; Kashmir National Conference (supported by INC in Srinagar)
|Jammu and Kashmir
| colspan="2" |1
|1
|-
|
|Navaneet Kaur (Independent candidate supported by INC in Amravati)
|Maharashtra
| colspan="2" |1
|1
|-
|
|Lalnghinglova Hmar (Independent candidate supported by INC in Mizoram)
|Mizoram
| colspan="2" |1
|0
|-
|
|Surendra Kumar Gupta (Independent candidate supported by INC in Pilibhit)
|Uttar Pradesh
| colspan="2" |1
|0
|-
| rowspan="16" bgcolor="blue" |
| rowspan="16" align="left" |Bahujan Samaj Party<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sp-bsp-announce-tie-up-for-lok-sabha-polls-to-contest-38-seats-each-in-up/articleshow/67499467.cms|title=SP, BSP announce tie-up for Lok Sabha polls, to contest 38 seats each in UP – Times of India ►|website=The Times of India|access-date=12 January 2019}}</ref>
|Andhra Pradesh
|3
| rowspan="16" |291
|0
| rowspan="31" bgcolor="#22409A" |
| rowspan="31" |Mahagathbandhan
(Grand Alliance)
|-
|Bihar
|40
|0
|-
|Chhattisgarh
|11
|0
|-
|Gujarat
|26
|0
|-
|Haryana
|8
|0
|-
|Jammu and Kashmir
|2
|0
|-
|Jharkhand
|14
|0
|-
|Karnataka
|28
|0
|-
|Madhya Pradesh
|26
|0
|-
|Maharashtra
|44
|0
|-
|Odisha
|14
|0
|-
|Punjab
|3
|0
|-
|Rajasthan
|25
|0
|-
|Telangana
|5
|0
|-
|Uttar Pradesh
|38
|10
|-
|Uttarakhand
|4
|0
|-
| rowspan="3" bgcolor="red" |
| rowspan="3" align="left" |Samajwadi Party<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sp-bsp-announce-tie-up-for-lok-sabha-polls-to-contest-38-seats-each-in-up/articleshow/67499467.cms|title=SP, BSP announce tie-up for Lok Sabha polls, to contest 38 seats each in UP – Times of India|website=The Times of India|access-date=12 January 2019}}</ref>
|Madhya Pradesh
|2
| rowspan="3" align="left" |43
|0
|-
|Maharashtra
|4
|0
|-
|Uttar Pradesh
|37
|5
|-
| bgcolor="green" |
| align="left" |Rashtriya Lok Dal
|Uttar Pradesh
| colspan="2" |3
|0
|-
| bgcolor="yellow" |
| align="left" |Gondwana Ganatantra Party<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/politics/bsp-announces-9-candidates-in-madhya-pradesh-for-lok-sabha-polls-2086639.html|title=BSP Announces 9 Candidates in Madhya Pradesh for Lok Sabha Polls|website=News18|access-date=2019-04-07}}</ref>
|Madhya Pradesh
| colspan="2" |1
|0
|-
|
| align="left" |Loktantra Suraksha Party<ref>{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/bsp-calls-off-alliance-with-inld-forges-ties-with-raj-kumar-saini-s-lsp/726500.html|title=BSP calls off alliance with INLD, forges ties with Raj Kumar Saini's LSP|last=Dikshit|first=Sandeep|date=9 February 2019|website=The Tribune|access-date=3 March 2019|archive-date=6 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043917/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/bsp-calls-off-alliance-with-inld-forges-ties-with-raj-kumar-saini-s-lsp/726500.html|url-status=dead}}</ref>
|Haryana
| colspan="2" |2
|0
|-
| bgcolor="{{Punjabi Ekta Party/meta/color}}" |
| align="left" |Punjab Ekta Party<ref name="PDA2">{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-democratic-alliance-announces-7-candidates-for-ls-polls/741505.html|title=Punjab Democratic Alliance announces 7 candidates for LS polls|access-date=2019-05-30|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327145915/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/punjab-democratic-alliance-announces-7-candidates-for-ls-polls/741505.html|url-status=dead}}</ref>
|Punjab
| colspan="2" |3
|0
|-
| bgcolor="{{Lok Insaaf Party/meta/color}}" |
| align="left" |Lok Insaaf Party<ref name="PDA2" />
|Punjab
| colspan="2" |3
|0
|-
|
| align="left" |Punjab Front<ref name="PDA2" />
|Punjab
| colspan="2" |1
|0
|-
| rowspan="2" bgcolor="red" |
| rowspan="2" align="left" |Communist Party of India (State level)<ref name="PDA2" />
|Andhra Pradesh
|2
| rowspan="2" |4
|0
|-
|Punjab
|2
|0
|-
| bgcolor="red" |
| align="left" |Communist Party of India (Marxist) (State level)
|Andhra Pradesh
| colspan="2" |2
|0
|-
| bgcolor="red" |
| align="left" |Revolutionary Marxist Party of India (State level)<ref name="PDA2" />
|Punjab
| colspan="2" |1
|0
|-
| rowspan="2" bgcolor="red" |
| rowspan="2" align="left" |Jana Sena Party<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/election-tracker-live-bsp-ties-up-with-jana-sena-for-andhra-polls-mayawati-says-want-to-see-pawan-kalyan-as-cm-2067051.html|title=Election Tracker LIVE: BSP Ties Up With Jana Sena for Andhra Polls, Maya Says Want to See Pawan Kalyan as CM|date=2019-03-15|website=News18|access-date=2019-03-15}}</ref>
|Andhra Pradesh
|18
| rowspan="2" |23
|0
|-
|Telangana
|5
|0
|-
| rowspan="15" bgcolor="red" |
| rowspan="15" |Communist Party of India (Marxist)<ref name=":582">{{Cite web|url=http://www.ddnews.gov.in/national/cpim-announces-1st-list-45-candidates-lok-sabha-polls|title=CPI(M) declared 45 candidates list|date=17 March 2019}}</ref>
|Assam
|2
| rowspan="15" |65
|0
| rowspan="23" bgcolor="#DE0000" |
| rowspan="23" |Left Front
|-
|Bihar
|1
|0
|-
|Haryana
|1
|0
|-
|Himachal Pradesh
|1
|0
|-
|Jharkhand
|1
|0
|-
|Karnataka
|1
|0
|-
|Kerala
|16
|1
|-
|Lakshadweep
|1
|0
|-
|Madhya Pradesh
|1
|0
|-
|Maharashtra
|1
|0
|-
|Odisha
|1
|0
|-
|Telangana
|2
|0
|-
|Tripura
|2
|0
|-
|Uttarakhand
|1
|0
|-
|West Bengal
|33
|0
|-
| rowspan="4" bgcolor="red" |
| rowspan="4" align="left" |Communist Party of India
|Bihar
|1
| rowspan="4" |9
|0
|-
|Jharkhand
|1
|0
|-
|Kerala
|4
|0
|-
|West Bengal
|3
|0
|-
| bgcolor="red" |
| align="left" |Revolutionary Socialist Party
|West Bengal
| colspan="2" |3
|0
|-
| rowspan="3" bgcolor="red" |
| rowspan="3" align="left" |All India Forward Bloc
|Andhra Pradesh
|1
| rowspan="3" |5
|0
|-
|Arunachal Pradesh
|1
|0
|-
|West Bengal
|3
|0
|-
| bgcolor="yellow" |
|Telugu Desam Party
|Andhra Pradesh
| colspan="2" align="left" |25
|3
| rowspan="63" bgcolor="#EEEEEE" |
| rowspan="63" |Other parties
|-
| bgcolor="blue" |
|YSR Congress Party
|Andhra Pradesh
| colspan="2" align="left" |25
|22
|-
| bgcolor="blue" |
|Bharipa Bahujan Mahasangh
|Maharashtra
| colspan="2" |TBA
|
|-
| rowspan="2" bgcolor="green" |
| rowspan="2" |Amma Makkal Munnetra Kazhagam
|Puducherry
|1
| rowspan="2" |39
|0
|-
|Tamil Nadu
|38
|0
|-
| rowspan="2" bgcolor="red" |
| rowspan="2" |Makkal Needhi Maiam
|Puducherry
|1
| rowspan="2" |38
|0
|-
|Tamil Nadu
|37
|0
|-
| bgcolor="#009900" |
|Biju Janata Dal
|Odisha
| colspan="2" |21
|12
|-
| bgcolor="#ffc0db" |
|Telangana Rashtra Samithi
|Telangana
| colspan="2" |16
|9
|-
|
|Social Democratic Party of India
|Tamil Nadu
| colspan="2" |1
|0
|-
| rowspan="2" bgcolor="green" |
| rowspan="2" |All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen
|Maharashtra
|1
| rowspan="2" |2
|1
|-
|Telangana
|1
|1
|-
| rowspan="2" |
| rowspan="2" |Naam Tamilar Katchi
|Puducherry
|1
| rowspan="2" |39
|0
|-
|Tamil Nadu
|38
|0
|-
| rowspan="7" bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |
| rowspan="7" |Aam Aadmi Party<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/politics/aap-fields-its-first-transgender-candidate-from-prayagraj-in-uttar-pradesh-2082263.html|title=AAP Fields its First Transgender Candidate from Prayagraj in Uttar Pradesh|website=News18|access-date=2019-03-30}}</ref>
|Bihar
|3
| rowspan="7" |33
|0
|-
|Chandigarh
|1
|0
|-
|Delhi
|7
|0
|-
|Goa
|2
|0
|-
|Haryana
|3
|0
|-
|Punjab
|13
|1
|-
|Uttar Pradesh
|4
|0
|-
| rowspan="11" bgcolor="yellow" |
| rowspan="11" |Pragatisheel Samajwadi Party (Lohiya)
|Bihar
|3
| rowspan="11" |96
|0
|-
|Chhattisgarh
|1
|0
|-
|Delhi
|2
|0
|-
|Haryana
|1
|0
|-
|Jammu and Kashmir
|1
|0
|-
|Karnataka
|2
|0
|-
|Madhya Pradesh
|2
|0
|-
|Odisha
|2
|0
|-
|Tamil Nadu
|2
|0
|-
|Uttar Pradesh
|79
|0
|-
|Uttarakhand
|1
|0
|-
| bgcolor="green" |
|Jammu and Kashmir Peoples Democratic Party
|Jammu and Kashmir
| colspan="2" |4
|0
|-
| bgcolor="red" |
|Jammu &amp; Kashmir National Conference
|Jammu and Kashmir
| colspan="2" |4
|3
|-
| rowspan="5" bgcolor="{{National People's Party (India)/meta/color}}" |
| rowspan="5" align="left" |National People's Party
|Arunachal Pradesh
|TBA
| rowspan="5" |TBA
|
|-
|Assam
|5
|0
|-
|Manipur
|1
|0
|-
|Meghalaya
|1
|1
|-
|Mizoram
|1
|0
|-
|
|Jannayak Janata Party
|Haryana
| colspan="2" |7
|0
|-
| bgcolor="{{Uttarakhand Kranti Dal/meta/color}}" |
|Uttarakhand Kranti Dal
|Uttarakhand
| colspan="2" |4
|0
|-
| rowspan="4" bgcolor="red" |
| rowspan="4" align="left" |Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation
|Andhra Pradesh
|2
| rowspan="4" |9
|0
|-
|Bihar
|4
|0
|-
|Jharkhand
|2
|0
|-
|Uttarakhand
|1
|0
|-
| rowspan="3" bgcolor="red" |
| rowspan="3" align="left" |Communist Party of India (Marxist–Leninist) Red Star
|Andhra Pradesh
|1
| rowspan="3" |3
|0
|-
|Chhattisgarh
|1
|0
|-
|Jharkhand
|1
|0
|-
| rowspan="3" bgcolor="red" |
| rowspan="3" align="left" |Socialist Unity Centre of India (Communist)
|Bihar
|2
| rowspan="3" |5
|0
|-
|Chhattisgarh
|2
|0
|-
|Uttarakhand
|1
|0
|-
| rowspan="6" bgcolor="#00ff00" |
| rowspan="6" |All India Trinamool Congress
|Assam
|8
| rowspan="6" |72
|0
|-
|Bihar
|2
|0
|-
|Jharkhand
|3
|0
|-
|Odisha
|10
|0
|-
|Tamil Nadu
|7
|0
|-
|West Bengal
|42
|22
|-
| rowspan="6" bgcolor="#25383C" |
| rowspan="6" |Indian Gandhiyan Party
|Bihar
|2
| rowspan="6" |66
|0
|-
|Jharkhand
|3
|0
|-
|Odisha
|10
|0
|-
|Tamil Nadu
|7
|0
|-
|Uttar Pradesh
|2
|0
|-
|West Bengal
|42
|0
|-
| rowspan="36" |
| rowspan="36" |Independent politicians
|Andhra Pradesh
|TBA
| rowspan="36" |TBA
|
| colspan="2" rowspan="36" |None
|-
|Arunachal Pradesh
|TBA
|
|-
|Assam
|TBA
|
|-
|Bihar
|TBA
|
|-
|Chhattisgarh
|TBA
|
|-
|Goa
|TBA
|
|-
|Gujarat
|TBA
|
|-
|Haryana
|TBA
|
|-
|Himachal Pradesh
|TBA
|
|-
|Jammu and Kashmir
|TBA
|
|-
|Jharkhand
|TBA
|
|-
|Karnataka
|TBA
|
|-
|Kerala
|TBA
|
|-
|Madhya Pradesh
|TBA
|
|-
|Maharashtra
|TBA
|
|-
|Manipur
|TBA
|
|-
|Meghalaya
|TBA
|
|-
|Mizoram
|TBA
|
|-
|Nagaland
|TBA
|
|-
|Odisha
|TBA
|
|-
|Punjab
|TBA
|
|-
|Rajasthan
|TBA
|
|-
|Sikkim
|TBA
|
|-
|Tamil Nadu
|TBA
|
|-
|Telangana
|TBA
|
|-
|Tripura
|TBA
|
|-
|Uttar Pradesh
|TBA
|
|-
|Uttarakhand
|TBA
|
|-
|West Bengal
|TBA
|
|-
|Andaman and Nicobar Islands
|TBA
|
|-
|Chandigarh
|TBA
|
|-
|Dadra and Nagar Haveli
|TBA
|
|-
|Daman and Diu
|TBA
|
|-
|Delhi
|TBA
|
|-
|Lakshadweep
|TBA
|
|-
|Puducherry
|TBA
|
|}
== ᱵᱷᱚᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ==
{| class="wikitable sortable collapsible" style="font-size: 87%;"
! rowspan="3" class="unsortable" |State/UT
! colspan="2" rowspan="2" |Total
! colspan="14" |Voter turnout by phase<ref name=":52">{{cite web|url=https://eci.gov.in/files/file/9997-final-voter-turnout-of-phase-1-to-phase-7-of-the-lok-sabha-elections-2019/|title=Final Voter turnout of Phase 1 to Phase 7 of the Lok Sabha Elections 2019|website=Election Commission of India|language=en-IN|access-date=2019-05-25}}</ref>{{efn|{{increase}}/{{decrease}} indicate change from the 2014 elections.}}
|-
! colspan="2" |Phase 1
11 April
! colspan="2" |Phase 2
18 April
! colspan="2" |Phase 3
23 April
! colspan="2" |Phase 4
29 April
! colspan="2" |Phase 5
6 May
! colspan="2" |Phase 6
12 May
! colspan="2" |Phase 7
19 May
|-
!Seats
!Turnout (%)
!Seats
!Turnout (%)
!Seats
!Turnout (%)
!Seats
!Turnout (%)
!Seats
!Turnout (%)
!Seats
!Turnout (%)
!Seats
!Turnout (%)
!Seats
!Turnout (%)
|-
|Andhra Pradesh
|'''25'''
|'''79.70''' {{increase}}
|25
|79.70 {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Arunachal Pradesh
|'''2'''
|'''78.47''' {{increase}}
|2
|78.47 {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Assam
|'''14'''
|'''81.52 {{increase}}'''
|5
|78.27 {{decrease}}
|5
|81.19 {{increase}}
|4
|85.11 {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Bihar
|'''40'''
|'''TBA'''
|4
|53.44 {{increase}}
|5
|62.92 {{increase}}
|5
|61.21 {{increase}}
|5
|59.18 {{increase}}
|5
|57.08 {{increase}}
|8
|58.48{{increase}}
|8
|51.38
|-
|Chhattisgarh
|'''11'''
|'''71.48 {{increase}}'''
|1
|66.04 {{increase}}
|3
|74.95 {{increase}}
|7
|70.73 {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Goa
|'''2'''
|'''74.94''' {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|2
|74.94 {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Gujarat
|'''26'''
|'''64.11''' {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|26
|64.11 {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Haryana
|'''10'''
|'''70.34{{decrease}}'''
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|10
|70.34{{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Himachal Pradesh
|'''4'''
|'''70.22'''
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|4
|70.22{{increase}}
|-
|Jammu and Kashmir{{efn|Polling in Anantnag was scheduled over three days.}}
|'''6'''
|'''TBA'''
|2
|57.38 {{increase}}
|2
|45.66 {{decrease}}
|{{1/3}}
|13.68 {{decrease}}
|{{1/3}}
|10.32 {{decrease}}
|1{{1/3}}
|19.92 {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Jharkhand
|'''14'''
|'''TBA'''
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|3
|64.97 {{increase}}
|4
|65.99 {{increase}}
|4
|65.42{{increase}}
|3
|55.59
|-
|Karnataka
|'''28'''
|'''68.63 {{increase}}'''
|{{dash}}
|{{dash}}
|14
|68.80 {{increase}}
|14
|68.47 {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Kerala
|'''20'''
|'''77.67''' {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|20
|77.67 {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Madhya Pradesh
|'''29'''
|'''71.10''' {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|6
|74.90 {{increase}}
|7
|69.14 {{increase}}
|8
|65.24 {{increase}}
|8
|75.64 {{increase}}
|-
|Maharashtra
|'''48'''
|'''60.79 {{increase}}'''
|7
|63.04 {{decrease}}
|10
|62.85 {{increase}}
|14
|62.36 {{decrease}}
|17
|57.33 {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Manipur
|'''2'''
|'''82.75 {{increase}}'''
|1
|84.20 {{decrease}}
|1
|81.24 {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Meghalaya
|'''2'''
|'''71.43''' {{increase}}
|2
|71.43 {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Mizoram
|'''1'''
|'''63.12''' {{increase}}
|1
|63.12 {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Nagaland
|'''1'''
|'''83.09''' {{decrease}}
|1
|83.09 {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Odisha
|'''21'''
|'''73.06 {{decrease}}'''
|4
|73.82 {{decrease}}
|5
|72.56 {{increase}}
|6
|71.62 {{decrease}}
|6
|74.38 {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Punjab
|'''13'''
|'''65.96'''
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|13
|65.96{{decrease}}
|-
|Rajasthan
|'''25'''
|'''TBA'''
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|13
|68.17 {{increase}}
|12
|63.71 {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Sikkim
|'''1'''
|'''78.81''' {{decrease}}
|1
|78.81 {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Tamil Nadu{{efn|Tamil Nadu has 39 constituencies. Polling in Vellore was cancelled.}}
|'''38'''
|'''72.02''' {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|38
|72.02 {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Telangana
|'''17'''
|'''62.71'''
|17
|62.71
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Tripura
|'''2'''
|'''83.20 {{decrease}}'''
|1
|83.21 {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|1
|83.19 {{increase}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Uttar Pradesh
|'''80'''
|'''TBA'''
|8
|63.92 {{decrease}}
|8
|62.46 {{increase}}
|10
|61.42 {{decrease}}
|13
|59.11 {{increase}}
|14
|58.00 {{increase}}
|14
|54.44
|13
|47.82
|-
|Uttarakhand
|'''5'''
|'''61.48''' {{decrease}}
|5
|61.48 {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|West Bengal
|'''42'''
|'''TBA'''
|2
|83.80 {{increase}}
|3
|81.72 {{increase}}
|5
|81.97 {{decrease}}
|8
|82.84 {{decrease}}
|7
|80.09 {{decrease}}
|8
|84.50
|9
|78.73
|-
|Andaman and Nicobar Islands
|'''1'''
|'''65.08''' {{decrease}}
|1
|65.08 {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Chandigarh
|'''1'''
|'''70.62'''
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|1
|70.62
|-
|Dadra and Nagar Haveli
|'''1'''
|'''79.59''' {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|1
|79.59 {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Daman and Diu
|'''1'''
|'''71.83''' {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|1
|71.83 {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Delhi
|'''7'''
|'''60.51'''{{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|7
|60.51{{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Lakshadweep
|'''1'''
|'''84.96''' {{decrease}}
|1
|84.96 {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
|Puducherry
|'''1'''
|'''81.21''' {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|1
|81.21 {{decrease}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|{{dash}}
|-
!'''Total'''
!'''542'''
!'''67.11 {{increase}}'''
!'''91'''
!'''69.58 {{increase}}'''
!'''95'''
!'''69.45 {{decrease}}'''
!'''116{{1/3}}'''
!'''68.40'''{{increase}}
!'''71{{1/3}}'''
!'''65.50''' {{increase}}
!'''50{{1/3}}'''
!'''64.16 {{increase}}'''
!'''59'''
!'''64.40'''
!'''59'''
!'''61.71'''
|-
|}
== ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱯᱳᱞ, ᱥᱤᱴ ᱚᱱᱢᱟᱱ ==
[[ᱨᱮᱫ:Opinion_polling_for_the_2019_Indian_general_election.svg|right|thumb|Number of seats projected in opinion polls per alliance over time.]]
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px"
! rowspan="2" |Date published
! rowspan="2" |Polling agency
! style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}" |
! style="background:{{United Progressive Alliance/meta/color}}" |
! rowspan="2" class="unsortable" |Others
! rowspan="2" |Majority
! rowspan="2" |Ref
|-
! class="unsortable" |NDA
! class="unsortable" |UPA
|-
|Exit poll
|''India Today''-Axis
|'''352 ± 13'''
|93 ± 15
|82 ± 13
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |{{nowrap|80 ± 13}}
|<ref name="indiatoday.in">{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/elections|title=Lok Sabha Election 2019: Vote Counting, Stats and Election 2019 Analysis|website=www.indiatoday.in}}</ref>
|-
|Exit poll
|News24-Today's Chanakya
|'''350 ± 14'''
|95 ± 9
|97 ± 11
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |{{nowrap|78 ± 14}}
|<ref>{{cite web|url=http://www.todayschanakya.com/loksabha-2019-analysis.html|title=Lok Sabha 2019 Analysis|author=Today's Chanakya|date=19 May 2019|publisher=News24 India|access-date=30 May 2019|archive-date=25 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525112803/http://www.todayschanakya.com/loksabha-2019-analysis.html|url-status=dead}}</ref>
|-
|Exit poll
|News18-IPSOS<br /><br />CNN-IBN-IPSOS
|'''336'''
|82
|124
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |64
|<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/politics/clean-sweep-for-bjp-crisis-for-congress-rise-of-regional-satraps-what-the-exit-poll-results-mean-for-india-2146841.html|title=Clean Sweep for BJP, Crisis for Congress, Rise of Regional Satraps: What Exit Poll Results Mean|website=News18}}</ref><ref name="outlookindia.com">{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/website/story/india-news-exit-poll-results-2019-live-updates-news18-ipsos-chanakya-india-today-axis-cvoter-to-announce-predictions-after-6-pm/330584|title=Exit Poll Results: Narendra Modi Projected To Return As PM; NDA Headed For Landslide Victory|website=outlookindia.com}}</ref>
|-
|Exit poll
|VDP Associates
|'''333'''
|115
|94
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |61
|<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/VDPAssociates/status/1130097857262784512|title=Lok Sabha Exit Poll 2019 Sea Share Projection #LokSabhaElections2019 NDA-333 UPA-115 Others-94 pic.twitter.com/1JUh8MkSZJ|first=|last=VDPAssociates|date=19 May 2019|publisher=}}</ref>
|-
|Exit poll
|Sudarshan News
|'''313'''
|121
|109
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |41
|<ref name="asianage.com">{{cite web|url=https://www.asianage.com/india/all-india/190519/india-elections-end-wait-for-exit-polls-result.html|title=2019 Lok Sabha elections: Exit polls indicate sweep for BJP|date=19 May 2019|website=The Asian Age}}</ref>
|-
|Exit poll
|Times Now-VMR
|'''306 ± 3'''
|132 ± 3
|104 ± 3
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |{{nowrap|34 ± 3}}
|<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/TimesNow/status/1130095864540565504|title=#TimesNowExitPoll BREAKING - TIMES NOW-VMR 2019 Exit Poll National (Overall) Tally: Seat Share: BJP+ (NDA): 306 Cong+ (UPA): 132 Others: 104 Vote Share: BJP+ (NDA): 41.1% Cong+ (UPA): 31.7% Others: 27.2%pic.twitter.com/Y9te9W4wwL|first=TIMES|last=NOW|date=19 May 2019|publisher=}}</ref>
|-
|Exit poll
|Republic-Jan Ki Baat
|'''305'''
|124
|113
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |33
|<ref>{{cite web|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/jan-ki-baat-exit-poll-predictions-for-lok-sabha-election-result-2019-live-update-1558271068-1|title=Jan Ki Baat Exit Poll Predictions for Lok Sabha Election Result 2019 Live Update|date=19 May 2019|website=Jagranjosh.com|access-date=30 May 2019|archive-date=24 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524194442/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/jan-ki-baat-exit-poll-predictions-for-lok-sabha-election-result-2019-live-update-1558271068-1|url-status=dead}}</ref>
|-
|Exit poll
|Suvarna News
|'''305'''
|124
|102
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |33
|<ref name="asianage.com" />
|-
|Exit poll
|India TV-CNX
|'''300 ± 10'''
|120 ± 5
|122 ± 6
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |{{nowrap|28 ± 10}}
|<ref>https://www.indiatvnews.com/news/india-india-tv-cnx-exit-poll-lok-sabha-election-bjp-congress-modi-rahul-live-updates-521030</ref>
|-
|Exit poll
|India News-Polstrat
|'''287'''
|128
|127
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |15
|<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/lok-sabha-exit-polls-result-live-updates/articleshow/69398185.cms?from=mdr|title=Exit Poll highlights: Most polls predict majority to BJP-led NDA|date=22 May 2019|publisher=|via=The Economic Times}}</ref>
|-
|Exit poll
|Republic-CVoter
|'''287'''
|128
|127
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |15
|<ref name="outlookindia.com" />
|-
|Exit poll
|News Nation
|'''286'''
|122
|134
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |14
|<ref>{{cite web|url=https://www.newsnation.in/election/lok-sabha-election-2019/lok-sabha-elections-phase-7-voting-live-updates-polling-in-59-constituencies-narendra-modi-varanasi-shatrughan-sinha-patna-sahib-article-224610.html|title=Lok Sabha Elections Exit Poll 2019 LIVE: Modi set to return as PM, NDA to get 286 seats- News Nation|date=19 May 2019|website=newsnation.in|access-date=30 May 2019|archive-date=19 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519063547/https://www.newsnation.in/election/lok-sabha-election-2019/lok-sabha-elections-phase-7-voting-live-updates-polling-in-59-constituencies-narendra-modi-varanasi-shatrughan-sinha-patna-sahib-article-224610.html|url-status=dead}}</ref>
|-
|Exit poll
|ABP-CSDS
|'''277'''
|130
|135
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |5
|<ref name="indiatoday.in" />
|-
|Exit poll
|NewsX-Neta
|'''242'''
|164
|137
| style="background:grey; color:white" |Hung
|<ref name="outlookindia.com" />
|-
| colspan="7" style="background: #D5D5D5;" |Elections: 11 April – 19 May
|-
|8 April 2019
|Times Now-VMR
|'''279'''
|149
|115
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |7
|<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/article/times-now-vmr-opinion-poll-for-lok-sabha-election-2019-bjp-narendra-modi-congress-rahul-gandhi/396628|title=Times Now-VMR Opinion Poll For Election 2019 ,Who Will Win Lok Sabha Polls, Times Now VMR Survey, PM Narendra Modi-led NDA likely to get 279 seats, UPA 149 - India News|website=www.timesnownews.com}}</ref>
|-
|6 April 2019
|India TV-CNX
|'''275'''
|126
|142
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |3
|<ref>{{cite web|url=https://www.indiatvnews.com/elections/lok-sabha-elections-2019-nda-may-get-thin-majority-with-275-seats-in-ls-elections-bjd-may-retain-odisha-ysr-congress-may-win-andhra-says-india-tv-cnx-pre-poll-survey-512921|title=Lok Sabha Election 2019: NDA may get thin majority with 275 seats, BJD may retain Odisha, YSR Congress may win Andhra, says India TV-CNX pre-poll survey|first=Nidhi|last=Taneja|date=6 April 2019|website=www.indiatvnews.com}}</ref>
|-
|1 Feb – 4 April 2019
|Jan Ki Baat
|'''310'''
|122
|111
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |38
|<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/jankibaat1/status/1113809166030659586|title=The results of Jan Ki Baat Poll done in partnership with @republic and @Republic_Bharat between Feb 1 to April 2 2019 with sample of 5 lakh
@pradip103
@PMOIndia @narendramodi
#Elections2019 #JanKiBaat2019OpinionPoll #PradeepAnalysispic.twitter.com/Wr8cblQBdX|first=Jan Ki|last=Baat|date=4 April 2019|publisher=}}</ref>
|-
|Mar 2019
|Times Now-VMR
|'''283'''
|135
|125
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |11
|<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/elections/article/opinion-poll-for-lok-sabha-election-2019-live-times-now-vmr-survey-for-bjp-congress-narendra-modi-rahul-gandhi/384850|title=Times Now-VMR Opinion Poll : Modi govt again with 283 seats, predicts survey|website=www.timesnownews.com}}</ref>
|-
|Mar 2019
|News Nation
|'''270'''
|134
|139
| style="background:grey; color:white" |Hung
|<ref>{{cite web|url=https://www.newsnation.in/election/lok-sabha-election-2019/lok-sabha-elections-2019-modi-govt-to-retain-power-at-centre-nda-likely-to-win-270-seats-opinion-poll--article-216709.html|title=Lok Sabha elections 2019 - Modi govt to retain power at Centre, NDA likely to win 270 seats: Opinion poll - News Nation|date=11 March 2019|website=newsnation.in|access-date=30 May 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429213535/https://www.newsnation.in/election/lok-sabha-election-2019/lok-sabha-elections-2019-modi-govt-to-retain-power-at-centre-nda-likely-to-win-270-seats-opinion-poll--article-216709.html|url-status=dead}}</ref>
|-
|Mar 2019
|Republic-CVoter
|'''264'''
|141
|138
| style="background:grey; color:white" |Hung
|<ref>{{cite web|url=https://www.republicworld.com/india-news/elections/national-approval-ratings-nda-or-upa-heres-who-would-win-if-the-2019-lok-sabha-elections-were-held-today|title=National Approval Ratings - NDA or UPA - Here's who would win if the 2019 Lok Sabha elections were held today|website=Republic World}}</ref>
|-
|Mar 2019
|India TV-CNX
|'''285'''
|126
|132
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |13
|<ref>{{cite web|url=https://www.indiatvnews.com/elections/lok-sabha-elections-2019-india-tv-cnx-opinion-poll-nda-may-get-thin-majority-with-285-seats-in-lok-sabha-elections-508402|title=India TV-CNX Opinion Poll: NDA may get thin majority with 285 seats in Lok Sabha elections|first=Nidhi|last=Taneja|date=10 March 2019|website=www.indiatvnews.com}}</ref>
|-
|Mar 2019
|Zee 24 Taas
|'''264'''
|165
|114
| style="background:grey; color:white" |Hung
|<ref>{{cite web|url=https://zeenews.india.com/india/bjp-led-nda-will-be-single-largest-bloc-but-short-of-majority-in-lok-sabha-election-predicts-zee-24-taas-survey-2186344.html|title=BJP-led NDA will be single largest bloc but short of majority in Lok Sabha election, predicts Zee 24 Taas survey|date=9 March 2019|website=Zee News}}</ref>
|-
|Feb 2019
|VDP Associates
|'''242'''
|148
|153
| style="background:grey; color:white" |Hung
|<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/VDPAssociates/status/1093525958416572416|title=All India Seat Share Forecast if Loksabha election held now(543 Seats) #NationalTrackerPoll
NDA-242
UPA-148
Others-153pic.twitter.com/ScDMXHXyCJ|first=|last=VDPAssociates|date=7 February 2019|publisher=}}</ref>
|-
|Jan 2019
|Times Now-VMR
|'''252'''
|147
|144
| style="background:grey; color:white" |Hung
|<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/article/narendra-modi-rahul-gandhi-2019-lok-sabha-elections-times-now-opinion-poll-live-updates-bjp-congress-mahagathbandhan-india-parliament-mayawati/356829|title=2019 Lok Sabha Elections Times Now-VMR Opinion Poll: NDA may fall 20 seats short of magic mark of 272|website=www.timesnownews.com}}</ref>
|-
|Jan 2019
|ABP News-CVoter
|'''233'''
|167
|143
| style="background:grey; color:white" |Hung
|<ref>{{cite web|url=https://www.abplive.in/india-news/lok-sabha-election-2019-modi-wave-or-rahuls-magic-this-time-find-out-at-abp-news-desh-ka-mood-survey-at-5pm-903679|title=ABP News-CVoter survey Highlights: NDA, UPA won't get clear majority in LS polls, hung parliament projected|first=ABP News|last=Bureau|date=24 January 2019|website=www.abplive.in|access-date=30 May 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429213542/https://www.abplive.in/india-news/lok-sabha-election-2019-modi-wave-or-rahuls-magic-this-time-find-out-at-abp-news-desh-ka-mood-survey-at-5pm-903679|url-status=dead}}</ref>
|-
|Jan 2019
|''India Today''-Karvy
|'''237'''
|166
|140
| style="background:grey; color:white" |Hung
|<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/elections/story/mood-of-the-nation-hung-parliament-nda-upa-narendra-modi-rahul-gandhi-1438459-2019-01-24|title=Hung Parliament if elections held today, NDA would lose 99 seats: Mood of the Nation poll|first1=India Today Web Desk New|last1=DelhiJanuary 24|first2=2019UPDATED:|last2=January 25|first3=2019 13:36|last3=Ist|website=India Today}}</ref>
|-
|Jan 2019
|VDP Associates
|'''225'''
|167
|150
| style="background:grey; color:white" |Hung
|<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/060119/vdp-associates-predicts-16-lok-sabha-seats-for-trs.html|title=VDP Associates predicts 16 Lok Sabha seats for TRS|first=Coreena|last=Suares|date=6 January 2019|website=Deccan Chronicle}}</ref>
|-
|Dec 2018
|''India Today''
|'''257'''
|146
|140
| style="background:grey; color:white" |Hung
|<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/2019-lok-sabha-elections-narendra-modi-nda-government-congress-opposition-survey-majority-mark-1424677-2019-01-06|title=If polls held now, NDA may fall short of majority by 15 seats, says survey|first1=Indo-Asian News Service New|last1=DelhiJanuary 6|first2=2019UPDATED:|last2=January 6|first3=2019 20:43|last3=Ist|website=India Today}}</ref>
|-
|Dec 2018
|ABP News-CVoter
|'''247'''
|171
|125
| style="background:grey; color:white" |Hung
|<ref>{{cite web|url=https://abpnews.abplive.in/videos/watch-desh-ka-mood-survey-before-loksabha-election-1037629|title=देश का मूड: UP में महागठबंधन बना तो मोदी की राह होगी मुश्किल|date=25 December 2018|website=abpnews.abplive.in|access-date=30 May 2019|archive-date=15 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915092706/https://abpnews.abplive.in/videos/watch-desh-ka-mood-survey-before-loksabha-election-1037629|url-status=dead}}</ref>
|-
|Dec 2018
|India TV-CNX
|'''281'''
|124
|138
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |9
|<ref>{{cite web|url=https://www.indiatvnews.com/elections/lok-sabha-elections-2019-india-tv-cnx-opinion-poll-lok-sabha-elections-2019-live-updates-narendra-modi-bjp-nda-rahul-gandhi-congress-latest-news-490786|title=India TV-CNX Opinion Poll Highlights- PM Modi-led NDA likely to get clear majority in Parliament with 281 seats if Lok Sabha elections were held today|first=Raj|last=Singh|date=8 December 2018|website=www.indiatvnews.com}}</ref>
|-
|Nov 2018
|ABP News-CVoter
|'''261'''
|119
|163
| style="background:grey; color:white" |Hung
|<ref>{{cite web|url=https://abpnews.abplive.in/india-news/desh-ka-mood-live-updates-lok-sabha-election-2019-abp-news-survey-check-all-updates-1001128|title=अभी देश का मूड पीएम मोदी के साथ, यूपी में महागठबंधन नहीं बना तो एनडीए को 300 सीट: एबीपी न्यूज-सी वोटर सर्वे|first=एबीपी|last=न्यूज|date=1 November 2018|website=abpnews.abplive.in|access-date=30 May 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429213556/https://abpnews.abplive.in/india-news/desh-ka-mood-live-updates-lok-sabha-election-2019-abp-news-survey-check-all-updates-1001128|url-status=dead}}</ref>
|-
|Oct 2018
|ABP News
|'''276'''
|112
|155
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |4
|<ref>{{cite web|url=https://www.abplive.in/videos/audio-bulletin-bjp-led-nda-will-return-to-power-if-lok-sabha-elections-are-held-today-763791|title=Audio Bulletin: BJP-led NDA will return to power if Lok Sabha elections are held today|first=|last=|date=4 October 2018|website=www.abplive.in|access-date=30 May 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429213558/https://www.abplive.in/videos/audio-bulletin-bjp-led-nda-will-return-to-power-if-lok-sabha-elections-are-held-today-763791|url-status=dead}}</ref>
|-
|Aug 2018
|''India Today''-Karvy
|'''281'''
|122
|140
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |9
|<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/mood-of-the-nation/story/20180827-a-clash-of-coalitions-1315668-2018-08-18|title=A clash of coalitions|first1=Ajit Kumar Jha New Delhi|last1=August 18|first2=2018 ISSUE DATE:|last2=August 27|first3=2018UPDATED:|last3=August 20|first4=2018 18:45|last4=Ist|website=India Today}}</ref>
|-
|May 2018
|ABP News-CSDS
|'''274'''
|164
|105
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |2
|<ref>{{cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/politics/bjp-rules-eastern-india-congress-to-wrest-bjp-bastions-in-assembly-polls-abp-csds-survey-2575179.html|title=Advantage BJP in Lok Sabha 2019 polls, Congress might get a boost: ABP-CSDS survey|website=Moneycontrol}}</ref>
|-
|Jan 2018
|Republic-CVoter
|'''335'''
|89
|119
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |63
|<ref>{{cite web|url=on://www.republicworld.com/|title=Read Latest News, News Today, Breaking News, India News and Current News on Politics, Bollywood and Sports.|first=Republic|last=World|website=Republic World}}</ref>
|-
|Jan 2018
|''India Today''
|'''309'''
|102
|132
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |37
|<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/india-today-mood-of-the-nation-poll-is-narendra-modi-still-india-s-first-choice-as-pm-1154288-2018-01-25|title=India Today Mood of the Nation Poll: Is Narendra Modi still India's first choice as PM?|first1=India Today Web Desk New|last1=DelhiJanuary 25|first2=2018UPDATED:|last2=January 26|first3=2018 14:32|last3=Ist|website=India Today}}</ref>
|-
| style="background:#D5D5D5" |April–May 2014
| style="background:#D5D5D5" |2014 election results
| style="background:#D5D5D5" |'''336'''
| style="background:#D5D5D5" |60
| style="background:#D5D5D5" |113
| style="background:{{National Democratic Alliance (India)/meta/color}}; color:white" |64
| style="background:#D5D5D5" |<ref>https://eci.gov.in/files/category/97-general-election-2014/</ref>
|}
== ᱚᱨᱡᱚ ==
{| class="wikitable sortable collapsible" style="text-align:left"
|+ id="2618" |Results
! colspan="3" class="unsortable" |Alliance
! class="unsortable" |Party
! colspan="2" |Seats won<ref name=":02"><cite class="citation web">[http://results.eci.gov.in/pc/en/partywise/index.htm "General Election 2019 - Election Commission of India"]. ''results.eci.gov.in''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 May</span> 2019</span>.</cite><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref>
! colspan="2" |Swing
|-
| rowspan="12" bgcolor="orange" |
| rowspan="12" bgcolor="white" |
| rowspan="12" align="left" |[[National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance]]<ref name="indiatoday-alliance">{{cite web|title=Lok Sabha Election 2019 - Party Alliance Details, General Elections|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/party-alliance-details|website=India Today|accessdate=27 May 2019|archive-date=26 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526172433/https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/party-alliance-details|url-status=dead}}</ref>
|[[Bharatiya Janata Party]]
|303
| rowspan="12" |353
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 21
| rowspan="12" |[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] '''17'''
|-
|[[Shiv Sena]]
|18
|[[File:Steady2.svg|link=|alt=Steady|11x11px|Steady]]
|-
|[[Janata Dal (United)]]
|16
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 14
|-
|[[Lok Jan Shakti Party]]
|6
|[[File:Steady2.svg|link=|alt=Steady|11x11px|Steady]]
|-
|[[Apna Dal (Sonelal)]]
|2
|[[File:Steady2.svg|link=|alt=Steady|11x11px|Steady]]
|-
|[[Shiromani Akali Dal]]
|2
|[[File:Decrease2.svg|link=|alt=Decrease|11x11px|Decrease]] 2
|-
|[[All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam]]
|1
|[[File:Decrease2.svg|link=|alt=Decrease|11x11px|Decrease]] 36
|-
|[[All Jharkhand Students Union|All Jharkhand Students Union Party]]
|1
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 1
|-
|[[Mizo National Front]]
|1
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 1
|-
|[[National People's Party (India)|National People's Party]]
|1
|[[File:Steady2.svg|link=|alt=Steady|11x11px|Steady]]
|-
|[[Nationalist Democratic Progressive Party]]
|1
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 1
|-
|[[Rashtriya Loktantrik Party]]
|1
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 1
|-
| rowspan="10" bgcolor="#00BFFF" |
| rowspan="10" bgcolor="white" |
| rowspan="10" align="left" |[[United Progressive Alliance]]<ref name="indiatoday-alliance" />
|[[Indian National Congress]]
|52
| rowspan="10" |91
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 8
| rowspan="10" |[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] '''31'''
|-
|[[Dravida Munnetra Kazhagam]]
|23
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 23
|-
|[[Nationalist Congress Party]]<ref group="note">Contested the seat of [[Lakshadweep (Lok Sabha constituency)|Lakshadweep]] without pre-poll seat sharing</ref>
|5
|[[File:Decrease2.svg|link=|alt=Decrease|11x11px|Decrease]] 1
|-
|[[Indian Union Muslim League]]
|3
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 1
|-
|[[Jammu & Kashmir National Conference]]
|3
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 3
|-
|[[Janata Dal (Secular)]]
|1
|[[File:Decrease2.svg|link=|alt=Decrease|11x11px|Decrease]] 1
|-
|[[Jharkhand Mukti Morcha]]
|1
|[[File:Decrease2.svg|link=|alt=Decrease|11x11px|Decrease]] 1
|-
|[[Kerala Congress (M)]]
|1
|[[File:Steady2.svg|link=|alt=Steady|11x11px|Steady]]
|-
|[[Revolutionary Socialist Party (India)|Revolutionary Socialist Party]]
|1
|[[File:Steady2.svg|link=|alt=Steady|11x11px|Steady]]
|-
|[[Viduthalai Chiruthaigal Katchi]]
|1
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 1
|-
| rowspan="5" bgcolor="gray" |
| rowspan="5" bgcolor="#008000" |
| rowspan="5" align="left" |[[Federal Front]]
|[[All India Trinamool Congress]]
|22
| rowspan="15" |98
|[[File:Decrease2.svg|link=|alt=Decrease|11x11px|Decrease]] 14
| rowspan="15" |[[File:Decrease2.svg|link=|alt=Decrease|11x11px|Decrease]] '''48'''
|-
|[[Yuvajana Sramika Rythu Congress Party]]
|22
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 13
|-
|[[Biju Janata Dal]]
|12
|[[File:Decrease2.svg|link=|alt=Decrease|11x11px|Decrease]] 8
|-
|[[Telangana Rashtra Samithi]]
|9
|[[File:Decrease2.svg|link=|alt=Decrease|11x11px|Decrease]] 2
|-
|[[All India Majlis-E-Ittehadul Muslimeen]]
|2
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 1
|-
| rowspan="2" bgcolor="gray" |
| rowspan="2" bgcolor="#0000FF" |
| rowspan="2" align="left" |[[Mahagathbandhan]]
|[[Bahujan Samaj Party]]
|10
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 10
|-
|[[Samajwadi Party]]
|5
|[[File:Steady2.svg|link=|alt=Steady|11x11px|Steady]]
|-
| rowspan="2" bgcolor="gray" |
| rowspan="2" bgcolor="#FF0000" |
| rowspan="2" align="left" |Left Front
|[[Communist Party of India (Marxist)]]
|3
|[[File:Decrease2.svg|link=|alt=Decrease|11x11px|Decrease]] 6
|-
|[[Communist Party of India]]
|2
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 1
|-
| rowspan="6" bgcolor="gray" |
| rowspan="6" bgcolor="#C0C0C0" |
| rowspan="6" align="left" |Non-aligned parties
|[[Telugu Desam Party]]
|3
|[[File:Decrease2.svg|link=|alt=Decrease|11x11px|Decrease]] 13
|-
|[[Aam Aadmi Party]]
|1
|[[File:Decrease2.svg|link=|alt=Decrease|11x11px|Decrease]] 3
|-
|[[All India United Democratic Front]]
|1
|[[File:Decrease2.svg|link=|alt=Decrease|11x11px|Decrease]] 2
|-
|[[Naga People's Front]]
|1
|[[File:Steady2.svg|link=|alt=Steady|11x11px|Steady]]
|-
|[[Sikkim Krantikari Morcha]]
|1
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 1
|-
|[[Independent politician|Independent]]
|4
|[[File:Increase2.svg|link=|alt=Increase|11x11px|Increase]] 1
|}
== ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ ==
* 2019 Indian Rajya Sabha elections
* 2019 elections in India
* Politics of India
== ᱚᱞ ==
{{NoteFoot}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱞᱠᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱞ]]
15cvxx4qhie0etncp6lpc08ylaqek8v
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱤᱥᱴᱤ
0
7064
196969
195502
2026-08-16T09:15:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196969
wikitext
text/x-wiki
{{Orphan|date=ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒}}
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ''' ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱤᱛ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (state emblem), ᱡᱤᱣᱤᱻᱡᱩᱸᱛᱩ (animal), ᱪᱮᱬᱮ (bird), ᱵᱟᱦᱟ (flower), ᱫᱟᱨᱮ (tree) ᱠᱚ ᱾ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ (state songs) ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ (state mottos) ᱾
==ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ==
===[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
|ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) || [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (Emblem)]] || style="text-align:center;"| ||
|-
|ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱢᱟ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱷᱟᱞᱤᱠᱤ]] <br> (''To Our Mother Telugu'')|| style= "text-align center;"| [[File:Telugu Talli Statue.jpg|100px]] ||
|-
|ᱡᱩᱱᱛᱩ ||[[ᱵᱞᱟᱠᱵᱚᱠ (blackbuck)]] (''Antilope cervicapra)'' || style="text-align:center;"| [[File:Bannerghatta blackbuck 01.jpg|100px]] ||
|-
|ᱪᱮᱬᱮ ||[[Rose-ringed parakeet|ᱨᱳᱡ ᱨᱤᱸᱜ ᱯᱟᱨᱟᱠᱤᱴ (Rose ring parakeet)]] (''Psittacula krameri'')<ref name=bnhsenvis>{{cite web | url=http://bnhsenvis.nic.in/Database/birds_17080.aspx | title=List of Indian state/union territory birds zeitgeist fjaccessdate=25 June 2016}}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Rose-ringed Parakeet Psittacula krameri male by Dr. Raju Kasambe DSCN8937 (2).jpg|100x100px]]||
|-
|ᱦᱟᱹᱠᱩ || |ᱢᱩᱨᱮᱞ (''Channa striata'') || style="text-align:center;"| ||https://www.google.com/search?q=murrel&tbm=isch&source=iu&ictx=1&fir=TBDTxlupUIyV8M%253A%252C-2lifppbDZ0P0M%252C%252Fm%252F08sdvm&vet=1&usg=AI4_-kR5QFm8m8CavFKf7-e1XOZ0ki-ejA&sa=X&ved=2ahUKEwjjw8KA_NrlAhWWiXAKHSxSCrgQ_B0wG3oECAYQAw#imgrc=TBDTxlupUIyV8M:
|-
|ᱵᱟᱦᱟ || |ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ (''Jasminum officinale)''<ref name="Andhra Pradesh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Jasminum officinale.JPG|100px]]||
|-
|ᱫᱟᱨᱮ || [[Azadirachta indica|ᱱᱤᱢ]] (''Azadirachta indica'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Andhra%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%209.12.2013.pdf | title=Andhra Pradesh | work=bsienvis.nic.in | accessdate=25 June 2016}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Neem tree leaves.JPG|100px]] ||
|-
|ᱡᱚ || [[Mangifera indica|(Mango)]] [[ᱩᱞ]] (''Mangifera indica''){{Citation needed|date = January 2016}} || style="text-align:center;" | [[File:Mangifera indica (Manguier 4).jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) ||[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bos frontalis|ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ]] (''Bos frontalis'')<ref name="ap2">{{cite web | url=http://arunachalpradesh.nic.in/pdf/Basic_Statistical_Report_AP.pdf#page=2 | title=Basic Statistical Figure of Arunachal Pradesh | accessdate=27 January 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202101141/http://arunachalpradesh.nic.in/pdf/Basic_Statistical_Report_AP.pdf#page=2 | archivedate=2 February 2016 | df=dmy-all }}</ref><ref name="kiap">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ap | title=Symbols of Arunachal Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ap | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ap">{{cite web | url=http://arunachalipr.gov.in/StateBStatistics.htm | title=Symbols of Arunachal Pradesh | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150311201209/http://arunachalipr.gov.in/StateBStatistics.htm | archive-date=11 March 2015}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:B4 darjeling para-5 (cropped).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Buceros bicornis|ᱦᱚᱨᱱ ᱵᱤᱞ]] (''Buceros bicornis'')<ref name="ap2" /><ref name="kiap" /><ref name="ap" /> || style="text-align:center;"|[[File:Great-Hornbill.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis retusa|ᱯᱷᱚᱠᱥᱴᱮᱞ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Rhynchostylis retusa'')<ref name="ap2" /><ref name="kiap" /><ref name="ap" /> || style="text-align:center;"|[[File:Rhynchostylis retusa, West Java.jpg|100px]] ||
|-
|ᱫᱟᱨᱮ || [[Dipterocarpus macrocarpus|ᱦᱚᱞᱚᱸᱜ]] (''Dipterocarpus macrocarpus'')<ref name=flowers>{{cite web|title = State Trees and Flowers of India|url = http://flowersofindia.net/misc/state_flora.html|website = flowersofindia.net|access-date = 2016-01-27}}</ref><ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Arunachal%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%204.3.2014.pdf | title=State Tree of Arunachal Pradesh | accessdate=27 January 2016}}</ref> ||[[File:Bhutan pine foliage.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱟᱥᱟᱢ]]===
{{main|List of Assam state symbols}}
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) || Uses the [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱷ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;" |[[File:Seal of Assam.png|100px]] ||
|-
|ᱥᱮᱨᱮᱧ
|
[[ᱳ ᱢᱩᱨ ᱟᱯᱩᱱᱟᱨ ᱫᱮᱥ]] <br> (''O My Endearing Country!'')
|
|
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱳᱱᱳᱥᱚᱨ]] (''Rhinoceros unicornis'')<ref name="kias">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#as | title=Symbols of Assam | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#as | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="as">{{cite web |url = http://asbb.gov.in/ataglance.asp|title = Symbols of Assam|accessdate = 15 October 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130810000136/http://asbb.gov.in/ataglance.asp|archive-date = 10 August 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Rhinoceros unicornis, Kaziranga (2006).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱰᱚᱠ]] (''Asarcornis scutulata'')<ref name="kias" /><ref name="as" /> || style="text-align:center;"|[[File:White-winged.wood.duck.arp.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis retusa|ᱯᱷᱚᱠᱥᱴᱮᱞ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Rhynchostylis retusa'')<ref name=flowers /><ref name="kias" /><ref name="as" /> || style="text-align:center;"|[[File:Rhynchostylis retusa, West Java.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱦᱚᱞᱚᱸᱜ]] (''Dipterocarpus macrocarpus'')<ref name=flowers /><ref name="kias" /><ref name="as" /><ref name="envis">{{cite web |url = http://bsienvis.nic.in/State_trees/Assam%20State%20Tree_2_12.pdf|title = Assam|publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|accessdate = 27 January 2016}}</ref> || style="text-align:center;"| ||
|}
===[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Bihar.svg|100px]] ||
|-
|ᱡᱩᱱᱛᱩ
|[[ᱜᱚᱩᱨ]] (''Mithun'')<ref>{{cite web|url=http://natureconservation.in/state-animal-of-bihar-gaur-complete-detail-updated/|title=State animal of Bihar (Gaur) – complete detail – updated|author=|date=|website=natureconservation.in|access-date=2019-11-27|archive-date=2017-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803172708/http://natureconservation.in/state-animal-of-bihar-gaur-complete-detail-updated/|url-status=dead}}</ref> || [[File:Indian Bison (Gaur) 1 by N. A. Naseer.jpg|100px]] ||
|-
|ᱪᱮᱬᱮ
|[[House sparrow|ᱦᱟᱩᱥ ᱥᱯᱭᱟᱨᱳ]] (''Passer domesticus'')<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-sparrow-to-become-the-state-bird-of-bihar-1787037|title=Sparrow to become the state bird of Bihar {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2013-01-08|newspaper=dna|language=en-US|access-date=2016-10-15}}</ref> || [[File:House Sparrow (Passer domesticus)- Female in Kolkata I IMG 3787 (cropped).jpg|100px]] ||
|-
|ᱵᱟᱦᱟ
|[[Bauhinia variegata|ᱠᱚᱪᱱᱟᱨ]] (''Phanera variegata'')<ref>{{cite web|url = http://bsienvis.nic.in/State_flower/Bihar%20State%20Flower%20-%20Final%20-%2010.12.2013.pdf|title = State flower of Bihar|date = |access-date = 16 February 2016|website = |publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|last = |first = }}</ref>
| style="text-align:center;"|[[File:Bauhinia variegata flower.jpg|100px]]
|
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus religiosa|ᱯᱤᱯᱚᱞ ᱴᱨᱤ]] (Ficus religiosa)<ref>{{Cite web|url=http://www.onlinesaraswati.com/en/Bihar-Symbols.php|title=Bihar State Symbols|website=www.onlinesaraswati.com|access-date=2019-07-17|archive-date=2018-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813030546/http://www.onlinesaraswati.com/en/Bihar-Symbols.php|url-status=dead}}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Ficus religiosa Bo.jpg|alt=|100x100px]]||
|}
===[[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) ||Ashoka lions, ears of rice, lightning, 36 fortresses || style="text-align:center;"|[[File:Chhattisgarh Flag(INDIA).png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bubalus bubalis|ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱰᱟ]] (''Bubalus bubalis'')<ref name="kicht">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cg | title=Symbols of Chhattisgarh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cg | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="cht">{{cite web | url=http://cgssdgstage.cgswan.gov.in:8080/about-chhattisgarh | archive-url=https://archive.is/20131015110814/http://cgssdgstage.cgswan.gov.in:8080/about-chhattisgarh | url-status=dead | archive-date=15 October 2013 | title=Symbols of Chhattisgarh | accessdate=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:BUFFALO159.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Common hill myna|ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱤᱥᱱᱤ]] (''Gracula religiosa'')<ref name="kicht" /><ref name="cht" /> || style="text-align:center;"|[[File:Beo-2.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis gigantea]] <ref name="envis-flower">{{cite web|url=http://www.bsienvis.nic.in/KidsCentre/BSI_3938.aspx|title=State Flowers of India|website=www.bsienvis.nic.in|access-date=2016-02-16}}</ref> ||[[File:Rhynchostylis gigantea.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Shorea robusta|ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ]] (''Shorea robusta'')<ref name="kicht" /><ref name="cht" /> || style="text-align:center;"|[[File:Shorea robusta - Simurali 2011-10-05 050368.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱜᱳᱣᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) ||[[ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) ||सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चिद् दुःखमाप्नुयात् <br> (''May everyone see goodness, may none suffer any pain'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bos gaurus|ᱜᱚᱩᱨ]] (''Bos gaurus'')<ref name="kigoa">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#goa | title=Symbols of Goa | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#goa | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="goa">{{cite web | url=http://www.goatourism.gov.in/destinations/sanctuaries/160-bondla-wildlife-sanctuary | title=Symbols of Goa | accessdate=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Indian Bison (Gaur) 1 by N. A. Naseer.jpg|100px]]
||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Flame-throated bulbul|ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱵᱩᱞᱵᱩᱞ]] (''Pycnonotus gularis'')<ref name="kigoa"/><ref name="goa"/><ref>{{Cite news|url=http://englishnews.thegoan.net/story.php?id=7105|title=Ruby-throated yellow bulbul|newspaper=The Goan|access-date=2016-10-15|archive-date=2018-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114224316/http://englishnews.thegoan.net/story.php?id=7105|url-status=dead}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Flame-throated_bulbul.jpg | 100px]] ||
|-
| ᱦᱟᱹᱠᱩ || [[ᱜᱨᱮ ᱢᱭᱩᱞᱮᱴ]]/Shevtto in [[Konkani]] (''Mugil cephalus'')<ref>{{cite web|url=http://www.navhindtimes.in/shevtto-declared-state-fish-as-it-is-extensively-found-throughout-year/|title= Shevtto declared state fish as it is extensively found throughout year |author=|date=|website=www.navhindtimes.in}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://fisheries.goa.gov.in/wp-content/uploads/2016/03/newmullet.pdf |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303214620/http://fisheries.goa.gov.in/wp-content/uploads/2016/03/newmullet.pdf |url-status=dead }}</ref> || ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱟᱨᱟᱜ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ]] (''Plumeria rubra'') || [[File:Fleurs de Frangipanier (Île de la Réunion) (4125134278).jpg|172x172px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Terminalia elliptica|ᱢᱟᱴᱤ]] ''Terminalia crenulata'' || style="text-align:center;"|[[File:Terminalia_elliptica_NP.JPG | 100px]] ||
|-
| State heritage tree || [[Cocos nucifera|ᱱᱤᱲᱭᱟ. ᱫᱟᱨᱮ]] ''Cocos nucifera'' || style="text-align:center;"|[[File:Cocos nucifera.jpg | 100px]] ||
|}
===[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Government Of Gujarat Seal In All Languages.svg|100px]] ||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭ ᱡᱚᱭ ᱜᱚᱨᱚᱵᱷᱤ ᱜᱩᱡᱨᱟᱛ]] <br> (''Victory to Proud Gujarat!'')|| ||"Jai Jai Garavi Gujarat" is a poem written by [[Gujarati language|Gujarati]] poet [[Narmadashankar Dave]], better known as Narmad in 1873.
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ
| [[ᱚᱥᱴᱨᱤᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ]] (''Panthera leo persica'')<ref name=":0">{{Cite news|url=http://generalknowledge.xyz/state-symbols-of-india/|title=State Symbols of India (State Animals, Birds, Flowers and Trees of India) – General Knowledge 2016/2017|date=2016-10-15|newspaper=General Knowledge 2016/2017|language=en-GB|access-date=2016-10-15|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807152517/http://generalknowledge.xyz/state-symbols-of-india/|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Gujarat-forgets-state-bird-tree-and-flower/articleshow/29893945.cms|title=Gujarat forgets state bird, tree and flower – Times of India|newspaper=The Times of India|access-date=2016-10-15}}</ref> || [[File:Adult Asiatic Lion.jpg|100px]] ||The Asiatic lion's range is restricted to the [[Gir National Park]] and environs in the Indian state of [[Gujarat]].
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Greater flamingo|ᱜᱨᱮᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱢᱤᱸᱜᱳ]] (''Phoenicopterus roseus'')<ref name="envisave">{{cite web | url=http://bnhsenvis.nic.in/Database/birds_17080.aspx | title=List of Indian state/union territory birds | work=ENVIS Centre On Avian Ecology | accessdate=17 August 2016}}</ref> || style="text-align:center"|[[File:Greater flamingo galapagos.JPG|100x100px]] ||In [[Gujarat]], a state of India, flamingos can be observed at the [[Nal Sarovar Bird Sanctuary]], [[Khijadiya Bird Sanctuary]], [[Kutch Desert Wildlife Sanctuary#Flamingo City|Flamingo City]], and in the [[Thol Bird Sanctuary]]. They remain there during the entire winter season.
|-
| ᱵᱟᱦᱟ
| [[Tagetes|ᱢᱮᱨᱤᱜᱳᱞᱰ]] (''Tagetes'')<ref>{{cite web|url=http://www.nrigujarati.co.in/Topic/3646/1/|title=Which is State Flower of Gujarat|author=|date=|website=www.nrigujarati.co.in|access-date=2019-11-27|archive-date=2017-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230230339/http://www.nrigujarati.co.in/Topic/3646/1/|url-status=dead}}</ref> || [[File:African Marigold.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ
| style="text-align:center;" align=center colspan=3|Disputed<br/>Various official websites disagree on state tree.<ref name=":1"/><ref name=envis-tree/><ref>{{Cite web |url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx |title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.wiienvis.nic.in/KidsCentre/state_symbols_india_8411.aspx |title=State Symbols of India}}</ref>
|}
===[[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || Ashoka lions, lotus, sun rising over water and ears of wheat || style="text-align:center;"|[[File:..Haryana Flag(INDIA).png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱞᱟᱠ ᱵᱚᱠ]] (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱥᱮᱞᱮᱵᱽ) (''Antilope cervicapra'')<ref name="kihar">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#har | title=Symbols of Haryana | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#har | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ha">{{cite web | url=http://haryanaforest.gov.in/aboutus/State_Emblems.aspx | title=Symbols of Haryana | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131010075823/http://haryanaforest.gov.in/aboutus/State_Emblems.aspx | archive-date=10 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;" |[[File:Antilope cervicapra from velavadar.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Francolinus francolinus|ᱵᱞᱟᱠ ᱯᱷᱨᱟᱱᱠᱳᱞᱤᱱ]] (''Francolinus francolinus'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Black Francolin.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Nelumbo nucifera|ᱞᱳᱴᱚᱥ]] (''Nelumbo nucifera'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus religiosa|Peepal]] [[ᱦᱮᱸᱥᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Ficus religiosa'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Ficus religiosa Bo.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || ᱚᱥᱳᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱟᱨ [[Himalayas|ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱵᱩᱨᱩ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Uncia uncia|ᱥᱱᱳ ᱞᱤᱭᱳᱯᱟᱰ]] (''Uncia uncia'')<ref name="kihp">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#hp | title=Symbols of Himachal Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#hp | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="hp">{{cite web | url=http://himachal.nic.in/tour/glance.htm | title=Symbols of Himachal Pradesh | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130626221807/http://himachal.nic.in/tour/glance.htm | archive-date=26 June 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Uncia uncia.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱣᱮᱥᱴᱮᱨᱱ ᱴᱨᱟᱜᱳᱯᱟᱱ]] (''Tragopan melanocephalus'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:WesternTragopan.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ᱯᱤᱸᱠ [[ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱚᱱ]] (''Rhododendron campanulatum'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:Rhododendron campanulatum AJTJ.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱰᱤᱭᱳᱰᱟᱨ ᱪᱮᱰᱟᱨ]] (''Cedrus deodara'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:Cedrus deodara Manali 2.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]] || style="text-align:center;"|[[File:Jharkhand Rajakiya Chihna.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱟᱹᱛᱤ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ]] (''Elephas maximus'')<ref name="kijh">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#jh | title=Symbols of Jharkhand | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#jh | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="jh">{{cite web | url=http://www.jhpolice.gov.in/about-jharkhand | title=Symbols of Jharkhand | accessdate=15 October 2013 | archive-date=27 September 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130927233112/http://www.jhpolice.gov.in/about-jharkhand | url-status=dead }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱭᱞᱤ (''Eudynamys scolopaceus'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Eudynamys scolopacea - 20080801.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱵᱟᱦᱟ]] (''Butea monosperma'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Shorea robusta'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Shorea robusta in Chhattisgarh.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱠ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Karnataka emblem.svg|100px]] ||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤᱭᱚ ᱛᱚᱱᱩᱡᱟᱛᱮ]]<ref>{{cite web|title = Poem declared 'State song'|url = http://www.thehindu.com/2004/01/11/stories/2004011103410400.htm|website = |access-date = 27 January 2016|date = 11 January 2004|work=The Hindu}}</ref> <br> (''Victory to you Mother Karnataka, The Daughter of Mother India!'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || ᱮᱟᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ<ref name="karn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ka | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=16 February 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ka | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="kar">{{cite web | url=http://www.karnataka.gov.in/gazetteer/HandbookKarnataka2010/Chapter%20I%20Introduction.pdf | title=A handbook of Karnataka 2010: Chapter 1 Introduction | work=karnataka.gov.in | date=2010 | accessdate=16 February 2016 | page=35 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150106105518/http://www.karnataka.gov.in/gazetteer/HandbookKarnataka2010/Chapter%20I%20Introduction.pdf | archive-date=6 January 2015}}</ref> (''Elephas maximus'') || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Coracias indica|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱞᱚᱨ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Coracias indica'') || style="text-align:center;"| [[File:IndianRoller1.jpg|100px]]||
|-
| ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ || [[ᱥᱟᱳᱛᱷᱮᱨᱱ ᱵᱟᱰ ᱣᱤᱸᱜ]]<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-gets-its-own-butterfly/article18470618.ece|title=State gets its own butterfly|last=The|first=Hindu|date=May 17, 2017|work=|access-date=3 March 2018|via=}}</ref> (''Troides minos'') || style="text-align:center;"|[[File:Troides minos 06680.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Nelumbo nucifera|ᱞᱳᱴᱚᱥ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Nelumbo nucifera'') || style="text-align:center;"|[[File:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Santalum album|ᱥᱟᱱᱰᱟᱞ-ᱳᱰ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Santalum album'') || style="text-align:center;"|[[File:Sandal leaf.jpg|100px]]
|
|}
===[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]===
{{main|List of Kerala state symbols}}
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]<ref>{{cite web|title = KERALA|url = http://www.hubert-herald.nl/BhaKerala.htm|website = www.hubert-herald.nl|access-date = 2016-01-27}}</ref> || align=center|[[File:Emblem of Kerala state Vector.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱟ.ᱛᱤ]] (''Elephas maximus indicus'')<ref name="kike">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ke | title=Symbols of Kerala | work=knowindia.gov.in | accessdate=17 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ke | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ke">{{cite web | url=http://www.prd.kerala.gov.in/symbols.htm | title=Kerala Symbols | work=Public Relations Department, Kerala | accessdate=8 March 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221810/http://www.prd.kerala.gov.in/symbols.htm | archivedate=4 March 2016 | df=dmy-all }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Buceros bicornis|ᱜᱨᱮᱴ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ]] (''Buceros bicornis'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Great-Hornbill.jpg|100px]] ||
|-
| ᱦᱟ.ᱠᱩ || [[ᱜᱨᱤᱱ ᱠᱨᱳᱢᱟᱭᱤᱰ]] (''Etroplus suratensis'')<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimeen-leaps-from-frying-pan-to-state-fish/article506189.ece | title=Karimeen leaps from frying pan to State fish | work=The Hindu | date=9 July 2010 | accessdate=1 March 2016 | author=Basheer, K.}}</ref> || align=center|[[File:Etroplus suratensis.jpg|100px]] || Green chromide was designated state fish by Government of Kerala in 2010.
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Cassia fistula|ᱠᱟᱱᱤᱠᱳᱱᱟ]] (''Cassia fistula'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Konnamaram.JPG|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Cocos nucifera|ᱱᱩᱲᱭᱟ. ᱫᱟᱨᱮ]] (''Cocos nucifera'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Coconut green.JPG|100px]] ||
|-
| ᱡᱚ
|[[ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ|ᱠᱷᱟᱱᱴᱷᱟᱲ]]
| align=center|[[File:Jackfruit hanging.JPG|100px]]
|Jackfruit was Declared as Official State Fruit of Kerala on 21 March 2018.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jackfruit-is-keralas-official-fruit/article23317894.ece|title=Jackfruit is Kerala's official fruit|date=2018-03-22|work=The Hindu|access-date=2018-08-30|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>
|}
===[[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||Ashoka lions, banyan tree, ears of wheat and ears of rice || style="text-align:center;"|[[File:..Madhya Pradesh Flag(INDIA).png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Rucervus duvaucelii|ᱵᱟᱨᱟᱥᱤᱸᱜᱷᱟ.]]<ref name="kimp">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mp | title=Symbols of Madya Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=18 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mp | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="mp">{{cite web|url=http://www.balaghat.nic.in/images/GOVT/tourist.htm |title=Symbols of Madya Pradesh |accessdate=18 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019091527/http://www.balaghat.nic.in/images/GOVT/tourist.htm |archivedate=19 October 2013 }}</ref> (''Rucervus duvaucelii'') || style="text-align:center;"|[[File:The barasingha.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ|| [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱰᱟᱭᱤᱥ ᱯᱷᱟᱭᱪᱟᱪᱮᱨ]] (''Terpsiphone paradisi'')<ref name=mpsbb>{{cite web | url=http://www.mpsbb.nic.in/symbol.html | title=State Symbols of MP | publisher=Madhya Pradesh State Biodivesity Board | work=mpsbb.nic.in | accessdate=25 June 2016 | archive-date=25 July 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160725091913/http://www.mpsbb.nic.in/symbol.html | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:Terpsiphone paradisi -near Amaya Lake, Dambulla, Sri Lanka-8.jpg|100px]] ||
|-
| ᱦᱟ.ᱠᱩ || [[Tor tor|ᱢᱟᱦᱟᱥᱤᱨ]] (''Tor tor'')<ref name=mpsbb/> || align=center|[[File:Tor tor Bhavani.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Lilium candidum|ᱢᱟᱫᱤᱱᱟ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Lilium candidum'')<ref>{{cite web |url = http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx|title = State Animals, Birds, Trees and Flowers of India|publisher = ENVIS Centre on Forestry | work=frienvis.nic.in | accessdate = 10 January 2017}}</ref> || [[File:Lilium-longiflorum-001-Zachi-Evenor.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ]] <ref>{{cite web |url = http://bsienvis.nic.in/State_trees/Madhya%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf|title = Madhya Pradesh|publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|accessdate = 16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Acharya Jagadish Chandra Bose Indian Botanic Garden - Howrah 2011-01-08 9797.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[Diya (lamp)|''ᱥᱟᱢᱟᱭ'']] || align=center|[[File:Seal of Maharashtra.svg|100px]]||
|-
| ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) ||प्रतिपच्चंद्रलेखेव वर्धिष्णुर्विश्व वंदिता महाराष्ट्रस्य राज्यस्य मुद्रा भद्राय राजते <br> (''The glory of this Seal of Maharashtra will grow like the first day moon. It will be worshiped by the world and will shine only for the well being of people'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱛᱩᱲ]]<ref name="kimh">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mha | title=Symbols of Maharashtra | work=knowindia.gov.in | accessdate=18 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mha | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref> (''Ratufa indica'') || style="text-align:center;"|[[File:Ratufa indica (Bhadra, 2006).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Treron phoenicoptera|ᱥᱟ.ᱜᱣᱟ. ᱯᱟᱨᱣᱟ]]<ref name="kimh"/> (''Treron phoenicoptera'') || align=center|[[File:Yellow-footed Green-Pigeon (Treron phoenicopterus) male-8.jpg|100px]] ||
|-
| ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly) || [[Papilio polymnestor|ᱵᱞᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩᱱ]] (''Papilio polymnestor'')<ref name="maha-thehindu">{{Cite news|title = Maharashtra gets ‘State butterfly’ |url = http://www.thehindu.com/news/national/other-states/maharashtra-gets-state-butterfly/article7342955.ece|newspaper = The Hindu|date = 2015-06-22|access-date = 2016-01-27|issn = 0971-751X|language = en-IN}}</ref> || align=center|[[File:Papilio polymnestor by Kadavoor.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Lagerstroemia speciosa|ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱨᱩᱞ]] (''Lagerstroemia speciosa'')<ref>{{cite web | url=http://www.bsienvis.nic.in/State_flower/Maharashtra%20State%20Flower%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf | title=State Flower of Maharashtra | publisher=ENVIS Centre on Floral Diversity | accessdate=16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Jarul.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ (''Mangifera indica'')<ref>{{cite web | url= http://bsienvis.nic.in/State_trees/Maharashtra%20State%20Tree%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf | title= State Tree of Maharashtra | publisher=ENVIS Centre on Floral Diversity | accessdate=16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Mango blossoms.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]|| style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱥᱟᱱᱜᱟᱭ]] (''Rucervus eldii eldii'')<ref name="kimn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#man | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=20 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#man | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="mn">{{cite web | url=http://manipurforest.gov.in/ | title=Official website of Forest Department, Government of Manipur, India: | work=manipurforest.gov.in | accessdate=20 January 2014 | archive-date=5 January 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140105082025/http://manipurforest.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:Cervus eldii4.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Mrs. Hume's pheasant|ᱱᱚᱱᱜᱭᱤᱱ]] (''Syrmaticus humiae'')<ref>{{cite web | url=http://www.manenvis.nic.in/Database/Nongin_3355.aspx | title=State Bird: Nongin | work=manenvis.nic.in | accessdate=11 June 2016}}</ref> || align=center|[[File:Syrmaticus humiae.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱥᱤᱨᱳᱭ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Lilium mackliniae'')<ref name="kimn" /><ref name="mn" /> || align=center|[[File:Lilium mackliniae.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱭᱩᱱᱤᱝᱫᱳ (''[[Phoebe hainesiana]]'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Manipur%20State%20Tree%20-%20Final%20-%209.12.2013.pdf | title=State Tree of Manipur | work=bsienvis.nic.in | accessdate=11 June 2016}}</ref> || ||
|}
===[[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Meghalaya.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱠᱞᱟᱩᱰᱮᱰ ᱞᱤᱭᱳᱯᱟᱰ]] (''Neofelis nebulosa'')<ref>{{Cite web|url=http://megbiodiversity.nic.in/faunal-biodiversity.html|title=Meghalaya Biodiversity Board {{!}} Faunal Diversity in Meghalaya|website=megbiodiversity.nic.in|access-date=2016-10-15}}</ref> || align=center|[[File:Clouded leopard.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱤᱥᱱᱤ]] (''Gracula religiosa'')<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1061117/asp/northeast/story_7011106.asp|title=The Telegraph – Calcutta : Northeast|website=www.telegraphindia.com|access-date=2016-10-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx|title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India|website=www.frienvis.nic.in|access-date=2016-10-15}}</ref> || align=center|[[File:Gracula religiosa robusta-01.JPG|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱞᱮᱰᱤᱡᱽ ᱥᱞᱤᱯᱚᱨ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Paphiopedilum insigne'')<ref name="envis-flower" /> || align=center|[[File:Paphiopedilum insigne Orchi 01.jpg|100px]]||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱜᱚᱢᱦᱟᱨ]] (''Gmelina arborea'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Meghalaya%20State%20Tree_2_12.pdf | title=State Tree of Meghalaya | accessdate=27 January 2016}}</ref> || align=center|[[File:Gmelina arborea 2.jpg|100px]]||
|}
===[[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kimiz">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#miz | title=Symbols of Mizoram | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#miz | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="miz">{{cite web | url=http://mizoram.nic.in/about/glance.htm | title=Symbols of Mizoram | accessdate=22 January 2014}}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Mizoram.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱨᱤ]] (''Capricornis thar'') || align=center|[[File:Himalayan Serow Pangolakha Wildlife Sanctuary East Sikkim Sikkim India 13.02.2016.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Mrs. Hume's pheasant]] (''Syrmaticus humiae'') || align=center|[[File:Syrmaticus humiae.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ᱨᱮᱰ ᱵᱷᱟᱱᱰᱟ (''[[Renanthera imschootiana]]'')<ref name="envis-flower" /> || align=center|[[File:Renanthera imschootiana 01.jpg|100x100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱡᱽ ᱪᱮᱥᱴᱱᱚᱴ (''[[Mesua ferrea]]'') || align=center|[[File:MesuaFerrea IronWood.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kinag">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#naga | title=Symbols of Nagaland | work=knowindia.gov.in | accessdate=20 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#naga | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="nag">{{cite web | url=http://nagaforest.nic.in/tragopan.htm | title=Symbols of Nagaland | accessdate=20 January 2014 | archive-date=23 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023015817/http://nagaforest.nic.in/tragopan.htm | url-status=dead }}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱟᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) || ''Unity'' || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ]] || [[File:Mithun.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱞᱟᱭᱤᱛᱷᱼᱥ ᱴᱨᱟᱜᱳᱯᱟᱱ]] (''Tragopan blythii'') || align=center|[[File:Tragopan blythii01.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ
| ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱱ (''[[Rhododendron arboreum]]'')<ref name="envis-flower" /><ref name=":0" /> || [[File:Manaslu-Circuit Rhododendron.jpg|100px]] ||
|-
|ᱫᱟᱨᱮ
| ᱟᱞᱰᱮᱨ (''[[Alnus nepalensis]]'')<ref name=":0" /><ref name="envis-tree" />|| [[File:Alnus nepalensis.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Warrior and the Horse sculpture from the [[ᱠᱳᱬᱟᱨᱠ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ]]|| [[File:Seal of Odisha.png|100px]]||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱩᱛᱠᱚᱞ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ]] <br> (''I Adore Thee, O Mother Utkala!'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Cervus unicolor|ᱥᱮᱞᱮᱰ]] (''Cervus unicolor'')<ref name="kiod">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#od | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=8 November 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#od | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="odisha">{{cite web | url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/dec2005/engpdf/sambar_the_state_animal_of_orissa.pdf | title=Sambar : The State Animal of Orissa | publisher=Orissa Review | work=odisha.gov.in | date=December 2005 | accessdate=8 November 2013 | pages=62 | first=Prafulla Kumar | last=Mohanty}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Sambhar Deer by N A Nazeer.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱞᱚᱨ]]<ref>{{cite web | url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf | title=Blue Jay : The State Bird of Orissa | publisher=Orissa Review | work=odisha.gov.in | date=April 2005 | accessdate=7 November 2013 | first=Prafulla Kumar | last=Mohanty}}</ref> (''Coracias benghalensis'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Indian Roller Bandhavgarh.jpg|100px]] ||
|-
| ᱨᱮᱯᱴᱟᱭᱤᱞ || [[ᱛᱟᱭᱟᱱ]] (''Crocodylus porosus'') || [[File:Saltwater crocodile.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Saraca asoca|ᱚᱥᱳᱠ ᱵᱟᱦᱟ]] (''Saraca asoca'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Sita-Ashok (Saraca asoca) flowers in Kolkata W IMG 4146.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus racemosa|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱜ ᱴᱨᱤ]] (''Ficus racemosa'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Ficus racemosa foliage.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kipun">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pun | title=Symbols of Punjab | work=knowindia.gov.in | accessdate=23 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pun | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="pun">{{cite web | url=http://www.pbforests.gov.in/Pdfs/Wildlife%20introduction%20%20State%20animal%20bird%20tree%20notifications.pdf | title=Symbols of Punjab | accessdate=23 January 2014}}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||Ashoka lions, swords and ears of wheat || style="text-align:center;"|[[File:Emblem-Punjab-Protocol-Manual-page98-appendix12.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱞᱟᱠᱵᱚᱠ]] (''Antilope cervicapra'') || style="text-align:center;"|[[File:Antilope cervicapra from velavadar.JPG|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱜ ᱡᱩᱱᱛᱩ
|ᱰᱚᱞᱯᱷᱤᱱ (ᱵᱷᱩᱞᱟᱱ)<ref>{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indus-river-dolphin-declared-punjab---s-state-aquatic-animal.html|title=Indus River Dolphin declared Punjab’s State aquatic animal|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=2019-03-30|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330143514/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indus-river-dolphin-declared-punjab---s-state-aquatic-animal.html|url-status=dead}}</ref>
|
|
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Eastern goshawk|ᱵᱟᱡ]] (''Accipiter gentilis'') || style="text-align:center;"|[[File:Northern Goshawk ad M2.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱜᱞᱟᱰᱤᱭᱳᱞᱚᱥ]] (''Gladiolus grandiflorus'') || style="text-align:center;"| [[File:Acidanthera.jpg|100px]]<ref name=envis-flower/> ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Dalbergia sissoo|ᱥᱤᱥᱟᱢ]] (''Dalbergia sissoo'') || style="text-align:center;"|[[File:Dalbergia sissoo.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol<ref name="raj">{{cite web |url=http://www.rajforest.nic.in/?q=image/tid/13 |title=Symbols of Rajasthan |accessdate=21 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141030120000/http://www.rajforest.nic.in/?q=image%2Ftid%2F13 |archivedate=30 October 2014 |df=dmy-all }}</ref><ref name="kiraj">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#raj | title=Symbols of Rajasthan | work=knowindia.gov.in | accessdate=21 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#raj | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || [[File:Emblem Rajasthan.png|100px]]
||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱪᱷᱩᱱᱠᱟᱨᱟ]] (''Gazella bennettii'') || style="text-align:center;"|[[File:Chinkara.jpg|100px]] ||
|-
| ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡ ᱮᱱᱤᱢᱟᱞ || [[ᱰᱨᱳᱢᱮᱰᱟᱨᱤ ᱠᱟᱢᱮᱞ]] (''Camelus dromedarius'') || style="text-align:center;"|[[File:Camelus dromedarius 1.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Ardeotis nigriceps|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱥᱴᱟᱨᱰ]] (''Ardeotis nigriceps'') || style="text-align:center;"|[[File:Sonchiriya.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Tecomella undulata|ᱨᱳᱦᱤᱰᱟ]] (''Tecomella undulata'') || style="text-align:center;"|[[File:Rohida (Tecomella Undulata).jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Prosopis cineraria|ᱠᱷᱤᱡᱩᱨ]] (''Prosopis cineraria'') || style="text-align:center;" |[[File:Khejari (Prosopis cineraria).JPG|100px]] ||
|-
|ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ || [[cactaceae|ᱠᱟᱠᱽᱴᱚᱥ]] (cactaceae) || ||
|}
===[[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱟᱛᱤᱠ || [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Sikkim.svg|100px]] ||
|-
| ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) || ༄༅།ཁམས་གསུམ་དབང་འདུས <br> (''Conqueror of the three worlds'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱨᱮᱰ ᱯᱚᱱᱰᱟ]] (''Ailurus fulgens'')<ref name="kisik">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#sik | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=13 June 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#sik | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="sik">{{cite web | url=http://sikkimtourism.gov.in/Webforms/General/SikkimAtAGlance/FloraFauna.aspx | title=Flora and Fauna | work=sikkimtourism.gov.in | accessdate=13 June 2016}}</ref> || align=center|[[File:RedPandaFullBody.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱞᱚᱰ ᱯᱷᱮᱡᱟᱸᱴ]] (''Ithaginis cruentus'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Blood Pheasant.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱵᱤᱭᱚᱢ (''[[Dendrobium nobile]]'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Dendrobium nobile - flower view 01.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱱ (''[[Rhododendron niveum]]'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Rhododendron niveum AJT Johnsingh P1020212.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]===
{{main|List of Tamil Nadu state symbols}}
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbols<ref name="kitn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tn | title=Symbols of Tamil Nadu | work=knowindia.gov.in | accessdate=12 December 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tn | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="tn">{{cite web| url=http://www.forests.tn.nic.in/| title=Symbols of Tamil Nadu| accessdate=12 December 2013| url-status=dead| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020195613/http://www.forests.tn.nic.in/| archivedate=20 October 2013| df=dmy-all}}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
|ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of Tamil Nadu.svg|100px]] ||
|-
|ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[Tamil Thai Valthu (Tamil Nadu)|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱵᱷᱟᱞᱛᱷᱩ]] <br> (''Invocation to Tamil Mother'') || align=center|[[File:Tamil Mother.jpg|100px]] ||
|-
|ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱛᱟᱨ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') || align=center|[[File:Niltahr.jpg|100px]] ||
|-
|ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱮᱢᱮᱨᱞᱟᱰ ᱰᱳᱵᱷ]] (''Chalcophaps indica'') || align=center|[[File:Emerald dove444.jpg|100px]] ||
|-
|ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly)
|[[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱭᱮᱢᱳᱱ]] (''Cirrochroa thais'')
|align=center|[[File:Tamil Yeoman (Cirrochroa thais) (22851276940).jpg|alt=Tamil yeoman|thumb|100px]] ||
|-
|ᱵᱟᱦᱟ || [[Gloriosa superba|ᱜᱞᱳᱨᱤᱳᱥᱟ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Gloriosa superba'') || align=center|[[File:Gloriosa Superba.jpg|100px]] ||
|-
|ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱛᱟᱞᱮ|ᱛᱟᱞᱮ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Borassus flabellifer'') || align=center|[[File:Palm Tamil Nadu.jpg|100px]] ||
|-
|ᱡᱚ || [[ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ|ᱠᱷᱟᱱᱴᱟᱲ]] ("Artocarpus heterophyllus") || align=center|[[File:Jackfruit hanging.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|+
|-
! width="90" | Title
! style="width:300px;" | Symbol
! width="100" | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭᱚ ᱡᱚᱭᱚ ᱦᱮ ᱛᱮᱞᱮᱸᱜᱟᱱᱟ]] <br> (''Victory to Mother Telangana!'')|| style="text-align:center|[[File:Telangana Talli Statue in Pedda Korpole.png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Chital|(Spotted deer) ᱡᱤᱱᱠᱟ]] (''Axis axis'')<ref name="Telangana Symbols">{{Cite web |url=http://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php |title=Know India.gov.in – Telangana Symbols |website=Know India .gov.in |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212202436/https://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php |url-status=dead }}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Chital or Spotted Deer.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Coracias indica|(Indian roller) ᱯᱟᱞᱟ ᱯᱟᱛᱟ]] (''Coracias indica'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" | [[File:IndianRoller1.jpg|100px]]||
|-
| ᱦᱟ.ᱠᱤ || ᱠᱚᱨᱟᱢᱤᱱᱳ (''Channa striatus'')<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/murrel-is-state-fish/article8878381.ece | title=Murrel is State fish | work=[[The Hindu]] | date=21 July 2016 | accessdate=17 August 2016}}</ref> || ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Senna auriculata|ᱛᱟᱸᱜᱤᱰᱤ]] (''Senna auriculata'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" |[[File:A Cassia auriculata shrub.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Prosopis cineraria|ᱡᱟᱢᱤ ᱪᱷᱮᱛᱳ]] (''Prosopis cineraria'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" |[[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|100px]] ||
|-
| ᱡᱚ|| ᱩᱞ (''Mangifera indica''){{Citation needed|date = January 2016}} || style="text-align:center;" | [[File:Mangifera indica (Manguier 4).jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! width=300 | Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Tripura.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱯᱷᱟᱭᱨᱮᱥ ᱞᱤᱯᱷ ᱦᱟ.ᱬᱩ]] (''Trachypithecus phayrei'')<ref name="kitri">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tri | title=Symbols of Triputa | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tri | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="tri">{{cite web | url=http://tcm.bsf.gov.in/introduction.htm | title=Symbols of Tripura | accessdate=22 January 2014 | archive-date=23 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023014445/http://tcm.bsf.gov.in/introduction.htm | url-status=dead }}</ref><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Phayre's Langur, Trachypithecus phayrei in Phu Khieo Wildlife Sanctuary (21134240148).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱯᱟᱨᱣᱟ]] (''Ducula aenea'')<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:DuculaAenea.JPG|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱡᱽ ᱪᱷᱮᱥᱴᱱᱚᱴ (''[[Mesua ferrea]]'')<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Flowers of Mesua ferrea Kaziranga TR AJTJ P1010329.JPG|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱟᱜᱟᱨ-ᱳᱰ]]<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Gardenology.org-IMG 8103 qsbg11mar.jpg|100px]] ||
|-
| ᱡᱚ || ᱠᱭᱩᱭᱤᱱ ᱯᱟᱭᱱᱟᱯᱳᱞ (''[[Ananas comosus]]'')<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-declares-queen-pineapple-as-tripuras-state-fruit/articleshow/64512923.cms|title=President declares queen pineapple as Tripura's 'State Fruit' - Times of India|publisher=}}</ref> || [[File:Pineapple and cross section.jpg|100px]]
||
|}
===[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title !! style="width:300px;"| Symbol !! width=100 | Image !! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Uttar Pradesh.png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱟᱨᱟᱥᱤᱸᱜᱷᱟ]] (''Rucervus duvaucelii'')<ref name="kiup">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#up | title=Symbols of Uttar Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#up | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="up">{{cite web | url=http://www.pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=8 | title=Symbols of Uttar Pradesh | accessdate=22 January 2014 | archive-date=14 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130814162731/http://pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=8 | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:The barasingha.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱥᱟᱨᱥᱚᱥ ᱠᱨᱮᱱ]] (''Grus antigone'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:Grus antigone Luc viatour.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱫᱟᱨᱮ|ᱢᱩᱨᱩᱫ]] (''Butea monosperma'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Saraca asoca|ᱚᱥᱳᱠ]] (''Saraca asoca'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:Sita-Ashok (Saraca asoca) flowers in Kolkata W IMG 4146.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]===
{{main|List of Uttarakhand state symbols}}
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱩᱛᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]|| style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ ||[[ᱤᱛᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱮᱵ&ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱢᱟᱛᱨᱤ-ᱵᱷᱩᱢᱤ]] <br> (''Uttarakhand, Land of the Gods, O Motherland!'')|| style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱢᱟᱥᱠ ᱰᱤᱭᱚᱨ]] (''Moschus chrysogaster'')<ref name="kiuk">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#uk | title=Symbols of Uttrakhand | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#uk | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="uk">{{cite web | url=http://www.gmvnl.com/newgmvn/facts/ | title=Symbols of Uttarakhand | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130715112114/http://www.gmvnl.com/newgmvn/facts/ | archivedate=15 July 2013 | df=dmy-all }}</ref> || align=center| [[File:Moschus chrysogaster.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱳᱱᱟᱞ]] (''Lophophorus impejanus'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center| [[File:Himalayan Monal, Male (28466143101).jpg|100px]] ||
|-
| ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly) || [[ᱣᱮᱥᱴ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱯᱤᱠᱚᱠ]]<ref>{{cite web |url=http://www.devalsari.org/images/Photo-Gallery/Common-Peacock-Male-Papilio-Bianor-Polyctor.jpg |title=Archived copy |accessdate=2017-01-07 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170108094143/http://www.devalsari.org/images/Photo-Gallery/Common-Peacock-Male-Papilio-Bianor-Polyctor.jpg |archivedate=8 January 2017 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/dehradun/uttarakhand-to-declare-common-peacock-as-state-butterfly/story-FxHJdVUk9fcVsmPqTvXq1M.html |title=Archived copy |accessdate=2017-01-09 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170102220838/http://www.hindustantimes.com/dehradun/uttarakhand-to-declare-common-peacock-as-state-butterfly/story-FxHJdVUk9fcVsmPqTvXq1M.html |archivedate=2 January 2017 |df=dmy-all }}</ref> (''Papilio bianor polyctor'') || align="center" |[[File:Davidraju Common peacock-shillong.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱵᱨᱚᱢᱦᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ]] (''Saussurea obvallata'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center|[[File:Brahmakamal Kaluvinayak Chamoli Uttarakhand 2014-08-23.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱵᱩᱨᱟᱱᱥ]] (''Rhododendron arboreum'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center|[[File:Rhododendron in full bloom! (8620051426).jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbols
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ
| [[ᱯᱷᱤᱥᱤᱸᱜ ᱠᱮᱴ]]<ref name="kiwb">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#wb | title=Symbols of West Bengal | work=knowindia.gov.in | accessdate=12 December 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#wb | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="wb">{{cite web | url=http://www.pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=10 | title=Symbols of West Bengal | accessdate=12 December 2013 | archive-date=14 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130814162731/http://pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=10 | url-status=dead }}</ref> (''Prionailurus viverrinus'')<ref name="wiisymbols">{{cite web|url=http://www.wii.gov.in/nwdc/state_animals_tree_flowers.pdf|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20070615001645/http://www.wii.gov.in/nwdc/state_animals_tree_flowers.pdf|url-status=dead|archive-date=15 June 2007|format=PDF|title=State animals, birds, trees and flowers|publisher=Wildlife Institute of India|accessdate=5 March 2012|df=dmy-all}}</ref> || align=center|[[File:Fishing Cat Pessac zoo.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ
| [[ᱯᱩᱸᱰ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱠᱤᱸᱜ ᱯᱷᱤᱥᱚᱨ]]<ref name="kiwb"/><ref name="wb"/> (''Halcyon smyrnensis'') || align=center|[[File:White-throated kingfisher BNC.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ
| [[ᱧᱤᱫᱟ. ᱵᱟᱦᱟᱜ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ]] (''Nyctanthes arbor-tristis'')<ref name="wiisymbols"/> || align=center|[[File:Flower & flower buds I IMG 2257.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ
| [[Alstonia scholaris|ᱪᱷᱟᱛᱤᱢ ᱴᱨᱤ]] (''Alstonia scholaris'')<ref name="wiisymbols"/><ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/writereaddata/State%20Tree%20of%20West%20Bengal%20-%2011_8_13.pdf | title=West Bengal | publisher=bsienvis.nic.in | accessdate=13 June 2016}}</ref>|| align=center|[[File:Alstonia scholaris.jpg|100px]] ||
|}
==ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ==
===[[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||ᱚᱥᱳᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ,ᱢᱳᱸᱰᱩ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ || style="text-align:center;"|[[:File:Seal of Andaman and Nicobar Islands.png|Link to image]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱰᱩᱜᱳᱸᱜ]] sea cow <ref name="kia&n">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#an | title=Symbols of Andaman & Nicobar | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#an | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="a&n">{{cite web|url=http://www.and.nic.in/andaman/birds.php |title=Symbols of Andaman & Nicobar |accessdate=15 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106082436/http://www.and.nic.in/andaman/birds.php |archivedate=6 January 2015 }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Manatee.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱳᱰ ᱯᱟᱨᱣᱟ]] (''Columba palumboides'')<ref name="kia&n"/><ref name="a&n"/> || style="text-align:center;"|[[File:ColumbaPalumboides.jpg|100px]]
|-
|ᱵᱟᱦᱟ
|ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱯᱟᱭᱢᱟ (''Lagerstroemia hypoleuca'')<ref name="envis-flower" /> || style="text-align:center;"|[[File:Phalaenopsis speciosa 1.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮᱰ ᱳᱰ]] (''Pterocarpus dalbergioides'')<ref name="kia&n"/><ref name="a&n"/> || style="text-align:center;"|[[File:Andaman padauk 02.JPG|100px]]
|}
===[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ|ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱳᱯᱮᱱ ᱦᱮᱸᱰ ᱢᱳᱱᱳᱢᱮᱸᱴ]] || align=center|
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱨᱮ ᱢᱚᱱᱜᱳᱡ]]<ref name="kichd">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cng | title=Symbols of Chandigarh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cng | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="chd">{{cite web | url=http://chandigarh.nic.in/pdf%5Cforest-state-abft.pdf | title=Symbols of Chandigarh | accessdate=15 October 2013 | archive-date=16 September 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130916193208/http://chandigarh.nic.in/pdf/forest-state-abft.pdf | url-status=dead }}</ref> (''Herpestes edwardsii'') || style="text-align:center;"|[[File:Herpestes edwardsii at Hyderaba.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱨᱮ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ]]<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''Ocyceros birostris'')|| style="text-align:center;"|[[File:Indian Grey Hornbill I IMG 4051.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Butea monosperma|ᱰᱷᱟᱠ ᱵᱟᱦᱟ]]<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''Butea monosperma'') || style="text-align:center;"|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''mangifera indica'') || style="text-align:center;"|[[File:Jacaranda mimosifolia 3707.jpg|100px]]
|}
===[[ᱫᱟᱫᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱳ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
| '''Title'''
| '''Symbol'''
| '''Image'''
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Dadra and Nagar Haveli.svg|100px]]
|-
|ᱡᱩᱱᱛᱩ || colspan="2" || style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-animal/>
|-
|ᱪᱮᱬᱮ || colspan="2" colspan="3" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-bird/>
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-flower/>
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-tree/>
|}
===[[ᱰᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱭᱳ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
| '''Title'''
| '''Symbol'''
| '''Image'''
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Daman and Diu.svg|100px]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-animal/>
|-
|ᱪᱮᱬᱮ || colspan="2" colspan="3" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-bird/>
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-flower/>
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-tree/>
|}
===[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of the National Capital Territory of Delhi.svg|100px]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱱᱤᱞᱜᱟᱹᱭ]]<ref name=frienvis>{{cite web | url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx | title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India | work=ENVIS Centre on Forestry | date=2 July 2015 | accessdate=8 March 2016}}</ref> (''Boselaphus tragocamelus'') || style="text-align:center;"|[[File:Boselaphus tragocamelus1.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱜᱷᱟᱲᱣᱟ]] (''Passer domesticus'')<ref name="kidel">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#del | title=Symbols of Delhi | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#del | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="del">{{Cite web |url=http://www.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/4aa5da804bef731ead75efa074822b2a/Notification+on+Sparrows.PDF?MOD=AJPERES&lmod=-2143418103 |title=Symbols of Delhi |page=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015220751/http://www.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/4aa5da804bef731ead75efa074822b2a/Notification+on+Sparrows.PDF?MOD=AJPERES&lmod=-2143418103 |website=delhi.gov.in |archive-date=15 October 2013 |url-status=dead |access-date=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:House Sparrow (Passer domesticus)- Male in Kolkata I IMG 5904.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱟᱞᱯᱷᱟᱞᱯᱷᱟ]] <ref name=envis-flower/> || align=center|[[File:Luzerne-600.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Delonix regia|ᱯᱷᱟᱢᱵᱳᱭᱟᱸᱴ]] (''Delonix regia'') <ref name=envis-tree>{{cite web|title = State Trees of India|url = http://www.bsienvis.nic.in/KidsCentre/BSI_3937.aspx|access-date = 16 February 2016|date = 26 April 2017|work = ENVIS Centre on Floral Diversity}}</ref> || align=center|[[File:Royal Ponciana.jpg|100px]]
|}
===[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱡᱟᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]]===
The symbols of the union territory of Jammu and Kashmir are to be determined after the territory officially comes into existence on 31 October 2019.<ref name="thedispatch.in">{{Cite web |url=https://www.thedispatch.in/post-article-370-jammu-and-kashmir-ladakh-to-get-new-state-bird-animal-after-oct-31/ |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191007162255/https://www.thedispatch.in/post-article-370-jammu-and-kashmir-ladakh-to-get-new-state-bird-animal-after-oct-31/ |url-status=dead }}</ref>
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱡᱚᱢᱩ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of Jammu and Kashmir color.png|100px]] <ref>{{Cite web |url=https://jammukashmir.nic.in/ |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110144359/https://jammukashmir.nic.in/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱥᱴᱟᱜ]] (''Cervus elaphus hanglu'') || align=center|[[File:Cervus cashmeerianus Smit.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || ''To be determined'' ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ''To be determined'' ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ''To be determined'' ||
|}
===[[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ]]===
The symbols of the union territory of Ladakh are to be determined after the territory officially comes into existence on 31 October 2019.<ref name="thedispatch.in"/>
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱞᱚᱫᱟᱠᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File: Seal of Ladakh.png|100px]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱭᱟᱠ]] (''Bos grunniens'') || style="text-align:center;"|[[File:Bos grunniens at Yundrok Yumtso Lake.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱠᱚᱸᱜ]] (''Grus nigricollis'') <ref>https://hillpost.in/2019/10/jammu-kashmir-ladakh-and-the-crane/112723/</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Stavenn Grus nigricollis 00.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ''To be determined'' ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ''To be determined'' ||
|}
===[[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Chaetodon falcula|ᱵᱚᱴᱚᱨᱯᱷᱞᱟᱭ ᱯᱷᱳᱥ]] (''Chaetodon falcula'')<ref name="kilak">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ld | title=Symbols of Lakshadweep | work=knowindia.gov.in | accessdate=17 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ld | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="lk">{{cite web | url=http://lakshadweep.nic.in/lakkeyindicators07.pdf#page=3 | page=1 | title=Symbols of Laksdweep | accessdate=17 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Bep chaetodon falcula.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Anous stolidus|ᱱᱳᱰᱤ ᱴᱮᱨᱱ]] (''Anous stolidus'')<ref name="kilak" /><ref name="lk" /> || align=center|[[File:Anous stolidus by Gregg Yan 01.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱥᱴᱨᱳᱵᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱮᱥ ᱠᱩᱱᱴᱷᱤᱭᱟᱱᱟ]] || align=center|[[File:Strobilanthes kunthianus Kurinji Flowers.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Artocarpus incisa|ᱵᱨᱮᱰ ᱯᱨᱩᱴ]] (''Artocarpus incisa'')<ref name="kilak" /><ref name="lk" /> || align=center|[[File:Breadfruit Tree.jpg|100px]]
|}
===[[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
|| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Puducherry.svg|100px]]
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[Tamil Thai Valthu (Puducherry)|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱵᱷᱟᱞᱛᱷᱩ]] <br> (''Invocation to Tamil Mother'') || style="text-align:center;"|[[File:Tamil Mother.jpg|100px]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱛᱩᱲ]]<ref name="kipond">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pudu | title=Symbols of Pondicherry | work=knowindia.gov.in | accessdate=23 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pudu | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="pond">{{cite web | url=http://forest.puducherry.gov.in/ | title=Symbols of Pondicherry | accessdate=23 January 2014 | archive-date=20 February 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180220121615/http://forest.puducherry.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> (''Funambulus palmarum'') || align=center|[[File:Funambulus palmarum (Bengaluru).jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱠᱩᱭᱞᱤ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Eudynamys scolopaceus'') || align=center|[[File:Asian koel.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Couroupita guianensis|ᱠᱟᱱᱳᱱᱵᱚᱞ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Couroupita guianensis'') || align=center|[[File:Lingam Flower.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱥᱤᱡᱟᱹ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Aegle marmelos'') || align=center|[[File:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|100px]]
|}
==ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ==
* [[National symbols of India]]
* [[List of Indian state flags]]
* [[List of Indian state emblems]]
* [[List of Indian state songs]]
* [[List of Indian state animals]]
* [[List of Indian state birds]]
* [[List of Indian state flowers]]
* [[List of Indian state trees]]
==ᱵᱟᱦᱚᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 Knowindia.gov.in: States and Union Territories Symbols]
==ᱠᱷᱚᱡ ᱠᱟᱱᱟ==
{{Reflist|30em}}
*102-Journal de Kanpur Vol-3/ year 2018
*GSV Journalism Research Center.India.Kanpur
====ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱥᱟ.ᱜᱟ.ᱭ====
* [https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 Knowindia.gov.in: States and Union Territories Symbols]
{{Symbols of Indian states}}
{{DEFAULTSORT:Symbols of Indian states and territories}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:Lists of Indian state symbols|India national symbols]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱮ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ]]
nt6uuhswxc5g2h79gs0cq2nj4nv9idd
ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱴᱚᱱᱰᱚᱱ
0
7680
196968
131738
2026-08-16T09:06:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196968
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox sportsperson
| name = ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱴᱚᱱᱰᱚᱱ
| image =
| image_size =
| caption =
| fullname = ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱴᱚᱱᱰᱚᱱ
| nicknames =
| national_team = {{IND}}
| strokes =
| alma_mater = [[ᱡᱮᱭᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ]], [[ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]]
| club =
| coach =
| collegeteam = [[ᱡᱮᱭᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ]]
| birth_date = ᱒᱐ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱕
| birth_place =
| death_date =
| death_place =
| height =
| weight =
}}
'''ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱴᱚᱱᱰᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱕) ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜᱽ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name=it>{{citation
|title=Who"s Who
|publisher=[[India Today]]
|author=Nandini Narayanan
|date=6 July 2009
| accessdate = 2010-10-11
| url = http://indiatoday.intoday.in/content_mail.php?option=com_content&name=print&id=50379#
}}</ref> ᱴᱚᱱᱰᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱔᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱮᱰᱟᱞ,᱓᱖ ᱜᱟᱴᱟᱝ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱣᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱟᱴᱟᱝ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱦᱚᱸ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ <ref name=it/> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[United States Anti-Doping Agency|USADA]] ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web|url=http://www.usada.org/about/careers/employee-spotlight-shikha-tandon/|title=Shikha Tandon - Science Program Lead {{!}} U.S. Anti-Doping Agency (USADA)|website=U.S. Anti-Doping Agency (USADA)|language=en-US|access-date=2016-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809004332/http://www.usada.org/about/careers/employee-spotlight-shikha-tandon/#|archive-date=2016-08-09}}</ref>
== ᱠᱟᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[File:The President Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Arjuna Award -2005 to Ms. Shikha Tandon for Swimming, at a glittering function in New Delhi on August 29, 2006.jpg|thumb|᱒᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜᱽ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱸᱴ ᱰ. ᱚ.ᱯ.ᱡ. ᱚᱵᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ-᱒᱐᱐᱕ ᱧᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱴᱚᱱᱰᱚᱱ]]
᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱩᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱠᱷᱟ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱭ-ᱟ ᱾ <ref name=it/>
᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱠᱣᱟᱴᱤᱠ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜᱽ [[ᱢᱮᱰᱞᱤ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜᱽ|ᱢᱮᱰᱞᱤ]], 200 m ᱮᱠᱞᱟ ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱟᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref name=jain/>
᱒᱐᱐᱒ ᱵᱩᱥᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱥᱮᱫ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref name=stan/>
᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜᱽ ᱕᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱠᱣᱟᱴᱤᱞ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱟ,26.61 s ᱨᱮ 50 ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{Cite web
| title = Shri Vikram Verma congratulates swimmer Shikha Tandon
| publisher=Ministry of Youth Affairs & Sports
|date=19 September 2003
| accessdate = 2010-10-11
| url = http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2003/rsep2003/19092003/r1909200312.html
}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name=stan>{{Cite journal
|title = Awesome THREESOME
|publisher = Sportstar
|volume = 29
|issue = 1
|date = 7–13 January 2006
|author = Stan Rayan
|accessdate = 2010-10-11
|url = http://www.hinduonnet.com/tss/tss2901/stories/20060107000205600.htm
}}{{dead link|date=May 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
[[2004 Summer Olympics|᱒᱐᱐᱔ ᱟᱛᱷᱮᱱᱥ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ]],ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ 50 m ᱟᱨ 100 m [[Freestyle swimming|ᱯᱷᱨᱤ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ]] ᱯᱟᱭᱨᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱩᱱᱠᱚᱛᱚ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱜᱮ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref name=it/>
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱗ ᱜᱟᱴᱟᱝ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟ.ᱨᱤ ᱞᱮᱭ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2005/12/16/stories/2005121612402200.htm |title=Sport : Shikha Tandon makes a splash |publisher=The Hindu |date=2005-12-16 |accessdate=2010-10-11 |archive-date=2006-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060305121236/http://www.hindu.com/2005/12/16/stories/2005121612402200.htm |url-status=dead }}</ref> <ref name=it/> ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ [[ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[᱒᱐᱐᱖ ᱢᱮᱞᱵᱚᱨᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ 50 m ᱟᱨ 50 m ᱯᱷᱨᱤ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱢᱤ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Citation
| publisher = Oneindia News
| title = Shikha Tandon eliminated in both semifinals
| date = 20 March 2006
| accessdate = 2010-10-11
| url = http://news.oneindia.in/2006/03/19/shikha-tandon-eliminated-in-both-semifinals-1142845362.html
}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜᱽ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜᱽ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱮᱰᱟᱞ(ᱠᱚᱸᱥᱟ) ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="stan" /> ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱟ-ᱟᱜᱽ ᱫᱟ.ᱵᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱨᱡᱚᱨᱤ(surgery) ᱞᱮᱭᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ᱠᱚᱭ ᱯᱚᱪᱚᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Citation
| title = Sandeep, Shikha striving for Olympic berths
| newspaper = The Hindu
| date = 11 September 2007
| accessdate = 2010-10-11
| url = http://www.hindu.com/2007/09/11/stories/2007091153981800.htm
| archive-date = 2007-09-13
| archive-url = https://web.archive.org/web/20070913052356/http://www.hindu.com/2007/09/11/stories/2007091153981800.htm
| url-status = dead
}}</ref>
᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱞᱩᱡᱤ(Biology) ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱳ-ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ(Biotechnology) ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱟ.ᱨᱤ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ USADA ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟᱜᱤᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ USADA ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱰᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web|url=http://www.sportskeeda.com/swimming/i-always-wanted-to-work-with-usada-swimmer-shikha-tandon-interview|title=I always wanted to work with USADA - swimmer Shikha Tandon Interview|date=2012-11-27|website=www.sportskeeda.com|access-date=2016-05-31}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱵᱚᱠᱚᱛ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱛᱷᱚᱢᱟ]] ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ,ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱚᱸᱜ(lung) ᱠᱟᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱨᱤᱠᱟ. ᱨᱩᱣᱟ.ᱲᱼᱚᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ ᱤᱫᱤᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱰᱮ ᱜᱮ ᱥᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ <ref name=it/>
ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱫᱚ, [[ᱡᱮᱱᱤ ᱛᱷᱚᱢᱯᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱤᱱᱜ ᱰᱮ ᱵᱨᱩᱡᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱮ ᱯᱟᱝᱡᱟ(follow) ᱞᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web |first=Purba |last=Dutt |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-22/people/28248947_1_women-swimmers-asian-games-athlete |title=Shikha Tandon, a pool of talent - The Times of India |publisher=The Times of India |date=2010-09-29 |accessdate=2010-10-11 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103170726/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-22/people/28248947_1_women-swimmers-asian-games-athlete |url-status=dead }}</ref>
[[ᱡᱚᱭᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱨᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ ᱡᱚᱭᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱴᱚᱱᱰᱚᱱ ᱯᱟᱨᱦᱟᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref name=jain>{{Citation
| title = A day to remember for Akbar Ali, Shikha and Rehan
| publisher = The Hindu
| date = 6 July 2001
| accessdate = 2010-10-11
| url = http://www.hinduonnet.com/2001/07/07/stories/07071007.htm
| archive-date = 2006-07-21
| archive-url = https://web.archive.org/web/20060721001605/http://www.hinduonnet.com/2001/07/07/stories/07071007.htm
| url-status = dead
}}</ref> and then studied biotechnology at [[Bangalore University]].<ref name=it/>
ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱞᱳᱡᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱳ-ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟ-ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱭ.ᱥ. ᱟᱱᱴᱤ-ᱰᱳᱯᱤᱝ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ,ᱠᱚᱞᱚᱨᱟᱰᱳ ᱥᱯᱨᱤᱝ,ᱭ.ᱥ.ᱟ.(US Antidoping Agency, Colorado Springs, USA) ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱭ ᱾ <ref>{{Citation
| url = http://www.usada.org/staff
| title = Meet our Team and Staff
| access-date = 2020-01-03
| archive-date = 2013-03-28
| archive-url = https://web.archive.org/web/20130328025829/http://www.usada.org/staff
| url-status = dead
}} {{fv|date=November 2018}}</ref>
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
abx2ifq3e2etpacbveoc03t1slydncr
ᱥᱩᱥᱟᱱᱛᱚ ᱢᱤᱥᱨᱚ
0
9513
196971
163276
2026-08-16T09:38:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196971
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
|image =
|caption =
|image_size =
|alt =
|birth_name = ᱥᱩᱥᱟᱱᱛᱚ ᱢᱤᱥᱨᱚ
|birth_date = ᱒᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱕
|birth_place = ᱠᱚᱴᱚᱠ
|death_date =
|death_place =
|death_cause =
|resting_place =
|resting_place_coordinates =
|nationality = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ]]
|other_names =
|known_for = ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ.
|education = ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱑᱙᱘᱙
|alma_mater = [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱸᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]], ᱯᱩᱱᱮ
|religion =
|spouse =
|children =
|parents = ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱤᱥᱨᱚ
|awards =
|signature =
|website =
|footnotes =
|box_width =
}}
'''ᱥᱩᱥᱟᱱᱛᱚ ᱢᱤᱥᱨᱚ''', ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱤᱫᱤᱛᱮ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱫᱮᱥ-ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱱ,ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱟᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱸᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱩᱨᱤ]] ᱨᱮ 'ᱵᱟᱭᱳᱯ(ᱵᱨᱤᱸᱜ ᱭᱩᱨ ᱳᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ)' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ ᱠᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾ <ref>http://www.telegraphindia.com/1130226/jsp/odisha/story_16605151.jsp#.UoyHMicm0f4</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.cinemasofindia.com/director/view/37 |access-date=2020-04-15 |archive-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927181622/http://www.cinemasofindia.com/director/view/37 |url-status=dead }}</ref><ref>http://dff.nic.in/synopsis.asp</ref>
==ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱚ==
{| class="wikitable sortable"
|-
!ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ!! ᱥᱮᱨᱢᱟ||ᱠᱟ.ᱢᱤ||ᱢᱟᱱ
|-
|[[ᱱᱤᱥᱪᱚᱲᱚ ᱵᱟᱫᱚᱞ]]|| [[᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱙᱐]]||ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|| ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱵᱷᱚᱨᱦᱚᱣᱥᱮᱱ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ
|-
|[[ᱫᱷᱟᱨᱤᱬᱤ]]|| [[᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱒᱐᱐᱒]]|| ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ,ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱜᱟᱵᱟᱱᱤᱡ
|-
|[[ᱵᱤᱥᱣᱚᱯᱨᱚᱠᱟᱥ]]<ref>http://odisha.360.batoi.com/know-odisha/odia-personalities/anu-chowdhury/{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| [[᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱙᱙]]|| ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ,ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱜᱟᱵᱟᱱᱤᱡ||ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱨᱳ ᱡᱮᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ
|-
|[[ᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱫᱷᱚᱱᱩᱨᱚ ᱪᱷᱟᱭᱤ]]|| [[᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ|᱑᱙᱙᱓]]|| ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ,ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱜᱟᱵᱟᱱᱤᱡ|| ᱥᱳᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱟᱸᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ., ᱠᱟᱱᱥ<ref>http://indiatoday.intoday.in/story/oriya-filmmaker-susant-misras-maiden-film-indradhanura-screened-at-cannes/1/289043.html</ref>
|-
|}
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
== ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{imdb name|1110178}}
jqm30i1a21ng5jcpttljz0p9xeho5oh
ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
13103
196959
190069
2026-08-16T08:28:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196959
wikitext
text/x-wiki
{{For|ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
{{short description|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ}}
{{Use dmy dates|date=July 2012}}
{{Infobox language
| name = ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ
| altname = ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ
| nativename = ''slovenski jezik, slovenščina''
| pronunciation = {{IPA-sl|slɔˈʋèːnski ˈjɛ̀ːzik|}},<ref>{{cite web |title=Slovenski pravopis 2001: slovenski |url=http://bos.zrc-sazu.si/c/SP/neva.exe?name=sp&expression=slovenski&hs=1 |access-date=5 October 2020 |archive-date=13 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313043056/http://bos.zrc-sazu.si/c/sp/neva.exe?expression=slovenski&hs=1&name=sp |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Slovenski pravopis 2001: jezik |url=http://bos.zrc-sazu.si/c/SP/neva.exe?name=sp&expression=jezik&hs=1 |access-date=5 October 2020 |archive-date=14 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314142257/http://bos.zrc-sazu.si/c/sp/neva.exe?expression=jezik&hs=1&name=sp |url-status=dead }}</ref> {{IPA-sl|slɔˈʋèːnʃtʃina|}}<ref>{{cite web |title=Slovenski pravopis 2001: slovenščina |url=http://bos.zrc-sazu.si/c/SP/neva.exe?name=sp&expression=sloven%C5%A1%C4%8Dina&hs=1 |access-date=5 October 2020 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235620/http://bos.zrc-sazu.si/c/SP/neva.exe?name=sp&expression=sloven%C5%A1%C4%8Dina&hs=1 |url-status=dead }}</ref>
| states = [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ]]<br>[[ᱤᱴᱟᱞᱤ]] ([[:en:Friuli Venezia Giulia|ᱯᱷᱨᱤᱣᱞᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟ ᱜᱤᱣᱞᱤᱭᱟ]])<br>[[ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ]] ([[ᱠᱟᱨᱟᱭᱤᱱᱛᱷᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[:en:Styria|ᱥᱴᱨᱤᱭᱟ]])<br>
| region =
|ethnicity = [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱹ]]
| speakers = ᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ
| date =
| ref = <ref name="MLD 2010">{{cite news |url=http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=2957 |title=International Mother Language Day 2010 |publisher=Statistical Office of the Republic of Slovenia |date=19 February 2010 |accessdate=29 January 2011 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225163236/https://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=2957%20 |url-status=dead }}</ref>
| familycolor = ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ
| fam2 = [[ᱵᱟᱞᱛᱳ-ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱞᱛᱳ-ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]]
| fam3 = [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]]
| fam4 = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]]
| fam5 = [[ᱯᱟᱪᱮᱭᱟᱭ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ|ᱯᱟᱪᱮ]]
| fam6 =
| dia1 = [[:en:Prekmurian dialect|ᱯᱨᱮᱠᱢᱩᱨᱡᱮ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| dia2 = [[:en:Resian dialect|ᱨᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]]
| dia3 = ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ [[:en:Slovene dialects|᱓᱒ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱯᱷ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ([[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ ᱪᱤᱠᱤ]])<br />[[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ]]
| nation = [[File:Flag of Slovenia.svg|22x20px]] [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ]] <br />''[[File:Flag of European Union.svg|22x20px]] [[ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ]]''
| minority = [[File:Flag of Austria.svg|22x20px]] [[ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ]]<ref>{{cite web |title=Österreichischer Staatsvertrag |url=https://www.ris.bka.gv.at/GeltendeFassung.wxe?Abfrage=Bundesnormen&Gesetzesnummer=10000265}}</ref><br />[[File:Flag of Italy.svg|22x20px]] [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]]<ref>{{cite web |title=Norme in materia di tutela delle minoranze linguistiche storiche |url=http://www.parlamento.it/parlam/leggi/99482l.htm|language=it}}</ref>
| agency = [[:en:Slovenian Academy of Sciences and Arts|ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]]
| iso1 = sl
| iso1comment = ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ
| iso2 = slv
| iso2comment = ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ
| iso3 = slv
| iso3comment = ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ
| glotto = slov1268
| glottoname = ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ
| lingua = 53-AAA-f (51 varieties)
| map = Slovenes distribution map.png
| mapcaption = ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ ᱨᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| notice = IPA
}}
'''ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ''' ({{IPAc-en|audio=En-us-Slovene.ogg|ˈ|s|l|oʊ|v|iː|n}} ᱥᱮ '''ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ''' ({{IPAc-en|audio=En-us-Slovenian.ogg|s|l|oʊ|ˈ|v|iː|n|i|ə|n|,_|s|l|ə|-}};{{refn|Cf. ''Slovenia'' in {{Citation |last=Jones |first=Daniel |author-link=Daniel Jones (phonetician) |title=English Pronouncing Dictionary |editor=Peter Roach |editor2=James Hartmann |editor3=Jane Setter |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |orig-year=1917 |year=2003 |isbn=3-12-539683-2 }}}}{{refn|{{MerriamWebsterDictionary|Slovenian}}}} ''slovenski jezik'' ᱥᱮ ''slovenščina'') ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ==
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ==
==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ==
==ᱨᱚᱱᱚᱲ==
==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ==
==ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ==
==ᱥᱮᱢᱯᱮᱞ==
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ ᱛᱮ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ]] <blockquote>''Ker'' priznanje prirojenega dostojanstva ter enakih in neodtujljivih pravic vseh članov človeške družine pomeni temelj svobode, pravičnosti in miru v svetu,
''ker'' sta zanikanje in teptanje človekovih pravic pripeljala do barbarskih dejanj, ki so pretresla zavest človeštva, in ker je bila za najvišjo spoznana težnja človeštva, da bi nastopil svet, v katerem bodo ljudje uživali svobodo govora in prepričanja ter svobodo živeti brez strahu in pomanjkanja,
''ker'' je nujno potrebno človekove pravice zavarovati z vladavino prava, da se človek v skrajni sili ne bi bil prisiljen zateči k uporu zoper tiranijo in zatiranje,
''ker'' je nujno potrebno spodbujati razvoj prijateljskih odnosov med narodi,
''ker'' so ljudstva Organizacije združenih narodov v Ustanovni listini potrdila svojo vero v temeljne človekove pravice, dostojanstvo in vrednost človeškega bitja ter v enake pravice moških in žensk ter se odločila, da bodo spodbujala družbeni napredek in boljše življenjske razmere v večji svobodi,
''ker'' so se države članice zavezale, da bodo, v sodelovanju z Organizacijo združenih narodov, zagotavljale splošno spoštovanje in upoštevanje človekovih pravic in temeljnih svoboščin,
''ker'' je skupno razumevanje teh pravic in svoboščin največjega pomena za celovito uresničitev te zaveze,
''Generalna skupščina''
''razglaša'' Splošno deklaracijo človekovih pravic kot skupen ideal vseh ljudstev in vseh narodov z namenom, da bi vsi posamezniki in vsi organi družbe, vselej ob upoštevanju te deklaracije, z vzgojo in izobraževanjem spodbujali spoštovanje teh pravic in svoboščin ter s postopnimi državnimi in mednarodnimi ukrepi zagotovili njihovo splošno in dejansko priznanje in upoštevanje, tako med ljudstvi držav članic samih kakor tudi med ljudstvi ozemelj pod njihovo upravo.</blockquote>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ]]
*[[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱹ]] - ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ
*[[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ]]
*[[ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱨᱮᱭᱤᱞ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{InterWiki|code=sl}}
{{Wikivoyage|ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ phrasebook|ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ|a phrasebook}}
{{Wikibooks|ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ}}
{{Commons category|ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
* [https://web.archive.org/web/20070217232608/http://www.centerslo.net/index.asp?LANG=eng ᱫᱚᱥᱟᱨ/ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱜᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ]
* [http://www.x-sandra.com/valencic/SlovenianPhonology.pdf ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱳᱱᱳᱞᱚᱡᱤ]
===ᱨᱚᱱᱚᱲ===
* [http://learn101.org/slovene.php ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ ᱨᱚᱱᱚᱲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120717063142/http://learn101.org/slovene.php |date=17 July 2012 }}
===ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱟ===
* [[:en:Slovenian National Corpus|ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱟ]] 600 M words corpus of Slovenian FidaPLUS
* [http://bos.zrc-sazu.si/a_beseda.html 200 M words corpus of Slovenian Nova beseda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204042909/http://bos.zrc-sazu.si/a_beseda.html |date=4 February 2007 }}
===ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚ===
* (ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ ᱛᱮ) [http://bos.zrc-sazu.si/sskj.html ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ (SSKJ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510044738/http://bos.zrc-sazu.si/sskj.html |date=10 May 2012 }}
* (ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ ᱛᱮ) [http://evroterm.gov.si/slovar/ ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209132842/http://evroterm.gov.si/slovar/ |date=9 February 2018 }}
* (ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱ ᱛᱮ) [http://www.4ezi.com/ezisoftware/projects/slovar/ ᱥᱞᱮᱱᱴᱤ ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱨ (ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ)]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
hw7yilxn88bj5teeqyqv28b5qwmdwl3
ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
13230
196931
188121
2026-08-16T02:30:43Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196931
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱟᱭᱨᱤᱥ
| altname = Gaelic, Erse
| nativename = [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱟᱭᱨᱤᱥ]]: {{lang|ga|Gaeilge}}
| pronunciation = {{IPA-ga|ˈɡeːlʲɟə|}}
| states = [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ]]
| region =
| ethnicity = [[ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱦᱚᱲ|ᱟᱭᱨᱤᱥ]]
| speakers = [[ᱜᱚᱜᱚ ᱟᱲᱟᱝ|L1]] ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ: ᱑᱗᱐,᱐᱐᱐~ (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ: ~᱗᱐,᱐᱐᱐) (᱒᱐᱑᱙)
| date =
| ref = e22
| speakers2 = [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|L2]] ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ: c. ᱑.᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ (ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱑,᱗᱖᱑,᱔᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ "ᱦᱮᱸ" ᱞᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ (᱒᱐᱑᱖), ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱕᱕᱘,᱖᱐᱘ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ), ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱑᱐᱔,᱙᱔᱓ ᱦᱚᱲ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ ᱟᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑), ᱑᱘,᱘᱑᱕ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ (᱒᱐᱐᱕)
| familycolor = Indo-European
| fam2 = [[ᱠᱮᱞᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱮᱞᱴᱤᱠ]]
| fam3 = [[:en:Insular Celtic languages|Insular Celtic]]
| fam4 = [[ᱜᱳᱭᱮᱰᱮᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱜᱳᱭᱮᱰᱮᱞᱤᱠ]]
| ancestor = [[ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱟᱭᱨᱤᱥ]]
| ancestor2 = [[ᱢᱟᱬᱮ ᱟᱭᱨᱤᱥ]]
| ancestor3 = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱭᱨᱤᱥ]]
| ancestor4 = ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱱᱮᱵᱮᱛᱟᱨ ᱟᱭᱨᱤᱥ
| dia1 = ᱢᱤᱱᱥᱴᱟᱨ ᱟᱭᱨᱤᱥ
| dia2 = [[:en:Connacht Irish|Connacht Irish]]
| dia3 = ᱩᱞᱥᱴᱟᱨ ᱟᱭᱨᱤᱥ (ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ)
| standards = {{lang|ga|[[:en:An Caighdeán Oifigiúil|An Caighdeán Oifigiúil]]|italic=no}} (ᱚᱞ ᱨᱮ)
| script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] ([[:en:Irish orthography|ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱪᱤᱠᱤ]])<br />[[ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱵᱽᱨᱮᱭᱤᱞ]]
| nation = [[File:Flag of Ireland.svg|22x20px]] [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ|ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ]] <small>(ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (1937, Constitution, Article 8(1)). Not widely used as an [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|L2]] in most of [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ|Ireland]] but encouraged by the government.)</small><br/>[[File:Flag of European Union.svg|22x20px]] [[ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ]]
| iso1 = ga
| iso2 = gle
| iso3 = gle
| lingua = 50-AAA
| map = Irish speakers in 2011.png
| mapcaption = ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
| notice = IPA
| glotto = iris1253
| glottorefname = Irish
}}
'''ᱟᱭᱨᱤᱥ''' ([[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]: Irish, ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱟᱭᱨᱤᱥ: Gaeilge) ᱫᱚ [[ᱠᱮᱞᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱮᱞᱴᱤᱠ]] [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱳᱭᱮᱰᱮᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱜᱳᱭᱮᱰᱮᱞᱤᱠ]] ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ|ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ==
==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{InterWiki|code=ga}}
{{Sister project links
|display=ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
|wikt=Category:Irish language |n=no |v=Irish |voy=Irish phrasebook}}
{{Wikisourcelang|oldwikisource|Main Page/Gaeilge}}
* [http://www.uni-due.de/DI/ Discover Irish]
* [http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/english.html {{lang|ga|Gaeilge ar an ghréasán}} Irish online resources]
* [http://www.gael-taca.com/ '{{lang|ga|Gael-Taca (Corcaigh)}}']
* "[https://www.bbc.co.uk/irish/features/8/english/ Learning Irish?]," ''[[BBC]]''
* "[https://web.archive.org/web/20111024191825/http://talkirish.com/ Social Network for learners, teachers and speakers],"
* [http://www.gaelscoileanna.ie/index.php?page=about_us {{lang|ga|Gaelscoil}} stats]
* [https://web.archive.org/web/20100628023038/http://www.digitalaudioproductions.com/radio-shows/ {{lang|ga|Giotaí and Top 40 Offigiúla na hÉireann}} programmes]
* [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Irish_Swadesh_list Irish Swadesh list of basic vocabulary words] (from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh-list appendix])
* [http://www.ucd.ie/specialcollections/archives/irishdialect/ {{lang|ga|Cartlann na gCanúintí}} – Irish Dialect Archives]
* [https://digital.ucd.ie/view/ivrla:990 Irish Dialect Archive Card Collection. A UCD Digital Library Collection.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180214104544/https://digital.ucd.ie/view/ivrla:990 |date=2018-02-14 }}
* [https://digital.ucd.ie/view/ivrla:991 Irish Dialect Archive Manuscript Collection. A UCD Digital Library Collection.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180214110030/https://digital.ucd.ie/view/ivrla:991 |date=2018-02-14 }}
===ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ===
* [http://ga.bibles.org/gle-ABN/Gen/1 Extract from ''{{lang|ga|An Bíobla Naofa}}'' (the Bible in Irish), published by {{lang|ga|An Sagart}} in 1981] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226163259/http://ga.bibles.org/gle-ABN/Gen/1 |date=2017-12-26 }}
* [http://ga.bibles.org/gle-OC1970/Luke/1 Extract from the ''{{lang|ga|Tiomna Nua}}'' (New Testament) 1970, tr. Coslett Ó Cuinn, published by {{lang|ga|Cumann Gaelach na hEaglaise}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011131246/http://ga.bibles.org/gle-OC1970/Luke/1 |date=2017-10-11 }}
* [http://ga.bibles.org/gle-BEDELL/Matt/1 Extract from ''{{lang|ga|An Bíobla Naomhtha}}'' (The Holy Bible), 16th–17th century translation done under the supervision of [[William Bedell]], republished in 1817 by the British and Foreign Bible Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011132123/http://ga.bibles.org/gle-BEDELL/Matt/1 |date=2017-10-11 }}
===ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱲᱟᱝ===
* [http://learn101.org/irish.php Learn Irish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013122744/http://learn101.org/irish.php |date=2016-10-13 }} Grammar with audio and pronunciation
* [http://www.angaelmagazine.com/pronunciation/introduction.htm {{lang|ga|An Gael}} Magazine] – Irish Gaelic Arts, Culture, And History Alive Worldwide Today
* [https://web.archive.org/web/20081004130355/http://www.miejipang-jpn2.net/untitled3.html A short Irish and Breton phrase list with Japanese translation(Renewal)] incl sound file
* [http://nualeargais.ie/gnag/gram.htm Braesicke's {{lang|ga|Gramadach na Gaeilge}} (Engl. translation)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103180415/http://nualeargais.ie/gnag/gram.htm |date=2011-11-03 }}
* [http://www.irishlanguageincountymayo.com/ Irish language in Mayo]
* [[s:de:Die araner mundart|''Die araner mundart'']] (a phonological description of the dialect of the [[Aran Islands]] by F. N. Finck, from 1899)
* [[s:en:A dialect of Donegal|''A dialect of Donegal'']] (a phonological description of the dialect of [[Glenties]] by [[E. C. Quiggin]], from 1906)
* [http://www.abair.tcd.ie/?page=synthesis&lang=eng Trinity College Dublin The Irish Language Synthesiser]
* [https://cruinneog.com/ {{lang|ga|Cruinneog}} – publishers of Irish grammar checker software {{lang|ga|Anois}}]
===ᱰᱤᱠᱥᱤᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚ===
* [http://acmhainn.ie/ {{lang|ga|Acmhainn.ie}} – Dictionary and terminology resource] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717072438/http://www.acmhainn.ie/ |date=2011-07-17 }}
* [http://www.ceantar.org/Dicts/search.html General Gaelic Dictionaries]
* [https://web.archive.org/web/20111024191655/http://talkirish.com/dictionary/ Irish-English Audio/Image dictionary]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
tharaqcl7lw3sgra40vud3u94s5akp2
ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
13742
196958
172943
2026-08-16T08:27:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196958
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ
| nativename = संस्कृत-, संस्कृतम्<br />{{IAST|Saṃskṛta-}}, {{IAST|Saṃskṛtam}}
| pronunciation =
| region = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] (ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ), [[ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ)
| revived = There are no native speakers of Sanskrit.
| era = c. 2nd millennium BCE – 600 BCE ('''ᱵᱳᱭᱫᱤᱠ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ''');<ref>{{cite book|author=Uta Reinöhl |title=Grammaticalization and the Rise of Configurationality in Indo-Aryan |url=https://books.google.com/books?id=nR_4CwAAQBAJ |year=2016 |publisher=Oxford University Press| isbn=978-0-19-873666-0|pages=xiv, 1–16}}</ref> <br /> 700 BCE – 1350 CE ('''ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ''')<ref>{{harvnb|Colin P. Masica|1993|p=55}}: "Thus Classical Sanskrit, fixed by Panini’s grammar in probably the fourth century BC on the basis of a class dialect (and preceding grammatical tradition) of probably the seventh century BC, had its greatest literary flowering in the first millennium A D and even later, much of it therefore a full thousand years after the stage of the language it ostensibly represents."</ref>
| familycolor = Indo-European
| fam1 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]]
| fam2 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]]
| fam3 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]]
| ancestor = [[ᱵᱳᱭᱫᱤᱠ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]]
| script = ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱚᱪᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[ᱵᱨᱚᱦᱚᱢᱤ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]] ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ
| nation = ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ#ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱥᱤᱰᱩᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| iso1 = sa
| iso2 = san
| iso3 = san
| image = {{Photomontage
| photo1a = BhagavadGita-19th-century-Illustrated-Sanskrit-Chapter 1.20.21.jpg
| photo2a = Sanskrit College 1999 stamp of India.jpg
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 280
| image_alt =
| foot_montage = (top) A 19th-century illustrated Sanskrit manuscript from the [[Bhagwad Gita]]composed ca 400 BCE -
}}
| imagesize =
| imagecaption =
| glotto = sans1269
| glottorefname = Sanskrit
| notice = IPA
| notice2 = IPA
}}
'''ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ''' (English: Sanskrit {{IPAc-en|ˈ|s|æ|n|s|k|r|ɪ|t}}, संस्कृत; संस्कृतम्) ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱝᱥᱠᱨᱤᱛ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[:en:Sacred language|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ, [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] ᱟᱨ [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱨᱥᱚᱝ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ==
==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ==
==ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ==
==ᱱᱮᱵᱮᱛᱟᱨ ᱡᱩᱜᱽ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{InterWiki|code=sa}}
{{wikibooks}}
{{Sister project links |n=no |q=Sanskrit |wikt=no |commonscat=y |s=no |b=Sanskrit |voy=Sanskrit phrasebook |v=no}}
* {{cite web
|url=http://dia.eu5.org/
|title=INDICORPUS-31
}} 31 Sanskrit and Dravidian dictionaries for Lingvo.
* {{cite web
|title=Ancient Sanskrit Online
|author1=Karen Thomson
|author2=Jonathan Slocum
|url=https://lrc.la.utexas.edu/eieol/vedol
}} free online lessons from the {{cite web
|url=https://liberalarts.utexas.edu/lrc
|title=Linguistics Research Center
|publisher=[[University of Texas at Austin]]
}}
* {{cite web
|title=Samskrita Bharati
|url=http://www.samskritabharati.org/
}} an organisation promoting the usage of Sanskrit
* {{cite web
|url=http://sanskritdocuments.org/home.html
|title=Sanskrit Documents
|access-date=2021-01-03
|archive-date=2010-11-30
|archive-url=https://web.archive.org/web/20101130170346/http://sanskritdocuments.org/home.html
|url-status=dead
}} — Documents in ITX format of Upanishads, Stotras etc.
* {{cite web
|title=Sanskrit texts
|website=Sacred Text Archive
|url=http://www.sacred-texts.com/hin/index.htm
}}
* {{cite web
|title=Sanskrit Manuscripts
|publisher=[[Cambridge Digital Library]]
|url=http://cudl.lib.cam.ac.uk/collections/sanskrit
}}
* {{cite web
|title=Lexilogos Sanskrit Keyboard
|url=https://www.lexilogos.com/keyboard/sanskrit_devanagari.htm
}} for writing Sanskrit on a computer
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱟᱦᱢᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
nlmaxd2jy9hnu171ym2fghldhz14746
ᱳᱱᱟᱢ
0
13939
196951
130545
2026-08-16T08:24:25Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱚᱱᱚᱞ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾
196951
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
| image = Onapookkalam.jpg
| caption = ''ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
| holiday_name = ᱳᱱᱟᱢ
| observedby = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ
| date = ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ
| observances = {{ubl|ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ|ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ|ᱯᱩᱞᱤ ᱠᱟᱞᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ}}
| duration = ᱑᱐ ᱫᱤᱱ
| relatedto = ᱵᱟᱞᱤᱯᱨᱚᱛᱤᱯᱚᱫᱟ
| frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| startedby =
| begins = ''ᱪᱤᱝᱜᱟᱢ'' (ᱥᱤᱝᱦᱟ) ᱪᱟᱸᱫᱚ, ᱟᱛᱷᱟᱢ (ᱦᱟᱥᱛᱟ) ᱱᱚᱠᱥᱚᱛᱨᱚ
| ends = ''ᱪᱤᱝᱜᱟᱢ'' (ᱥᱤᱝᱦᱟ) ᱪᱟᱸᱫᱚ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ (ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ) ᱱᱚᱠᱥᱚᱛᱨᱚ
| firsttime =
| scheduling =
| month =
| weekday =
| alt =
| celebrations =
| litcolor =
| nickname =
| official_name = ᱳᱱᱟᱢ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ<ref>[https://www.kerala.gov.in/documents/10180/598db490-1f6f-40e6-8de2-519ac7d81a6c ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210208122153/https://kerala.gov.in//documents/10180/598db490-1f6f-40e6-8de2-519ac7d81a6c |date=8 February 2021 }}, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱗</ref>
| type = ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ<ref>{{Cite book |last=Ann Morrill |url=https://books.google.com/books?id=3Xde_E7-r50C |title=Thanksgiving and Other Harvest Festivals |publisher=Infobase Publishing |year=2009 |isbn=978-1-4381-2797-2 |pages=46, 49–50}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chopra |first=Prabha |url=https://books.google.com/books?id=yAgMAAAAIAAJ |title=Encyclopaedia of India |year=1988 |page=285 |quote=Onam – Most important festival of Kerala; held in Chingam (August–September)}}</ref>
}}
'''ᱳᱱᱟᱢ''' ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]: ഓണം; IPA: Ōṇaṁ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite book|last=Singh|first=Mahendra|title=Dalit's Inheritance in Hindu Religion|publisher=Gyan Publishing House|publication-place=Delhi|date=2006|isbn=978-81-7835-517-7|page=}}</ref><ref>{{cite book|last=McLeod|first=John|title=Modern India|publisher=Bloomsbury Publishing USA|date=2019-11-15|isbn=979-8-216-11861-9|page=}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kurup |first=A.M. |date=1977 |title=The Sociology of Onam |url=https://www.jstor.org/stable/41919319 |journal=Indian Anthropologist |volume=7 |issue=2 |pages=95–110 |jstor=41919319 |issn=0970-0927}}</ref><ref name="cush-2012">{{Cite book |last1=Cush |first1=Denise |url=https://books.google.com/books?id=kzPgCgAAQBAJ&pg=PA574 |title=Encyclopedia of Hinduism |last2=Robinson |first2=Catherine |last3=York |first3=Michael |publisher=Routledge |year=2012 |isbn=978-1-135-18979-2 |pages=573–574 |language=en}}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece Mahabali comes calling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230822103042/https://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece |date=22 August 2023 }}, The Hindu, Neeti Sarkar (5 September 2014)</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="cush-2012" /><ref>{{Cite web |last=Ali |first=Subhashini |date=31 August 2020 |title=Despite Sangh Efforts to Project it as 'Hindu' Festival, Story of Onam Prevails in Kerala |url=https://thewire.in/society/kerala-onam-festival |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812214846/https://thewire.in/society/kerala-onam-festival |archive-date=12 August 2021 |access-date=12 August 2021 |website=TheWire |language=en-US}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="m nazeer-2010">{{Cite news |last=M. Nazeer |date=10 August 2010 |title=The abiding lore and spirit of Onam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/the-abiding-lore-and-spirit-of-onam/article583395.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103045/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/The-abiding-lore-and-spirit-of-Onam/article16138152.ece |archive-date=22 August 2023 |access-date=26 September 2013 |work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Peter J. Claus |url=https://books.google.com/books?id=ienxrTPHzzwC&pg=PA454 |title=South Asian Folklore: An Encyclopedia |last2=Sarah Diamond |last3=Margaret Ann Mills |publisher=Taylor & Francis |year=2003 |isbn=978-0-415-93919-5 |page=454}}</ref><ref name="cush-2012" /><ref>{{Cite book |last=Hospital |first=Clifford |url=https://books.google.com/books?id=Wz8qAAAAYAAJ |title=The Righteous Demon: A Study of Bali |date=1984 |publisher=University of British Columbia Press |isbn=978-0-7748-0187-4}}</ref>
᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱟᱴᱴᱚᱢ ᱛᱷᱟᱱᱩ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱪᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱱᱟᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱨᱱᱤᱝ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=Onam Celebrations | publisher=Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala) | accessdate=26 August 2025 | url=https://www.keralatourism.org/onam/onam-festivals/onam-celebrations }}</ref>
== ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ ==
[[File:Onapottan.jpg|thumb|ᱳᱱᱟᱯᱳᱴᱴᱟᱱ, ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱟ ᱯᱷᱳᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱷᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱱᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱥᱤᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ]]
ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱭᱟᱱ ᱫᱟᱭᱛᱭᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ (ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱛᱟᱞ ᱯᱩᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kalidasan |first=Vinod Kottayil |date=2015-04-01 |title=A king lost and found: Revisiting the popular and the tribal myths of Mahabali from Kerala |url=https://intellectdiscover.com/content/journals/10.1386/safm.7.1-2.103_1 |journal=Studies in South Asian Film & Media |language=en |volume=7 |issue=1–2 |pages=103–118 |doi=10.1386/safm.7.1-2.103_1 |issn=1756-4921|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=THOMAS |first=NEVILLE |title=Festivals and Culinary Carnivalesque: Analyzing 'Onam' as Celebration of Food and Identity |url=https://www.researchgate.net/publication/350135352 |journal=American College Journal of English Language and Literatur |pages=72 |via=researchgate.net}}</ref><ref name="j gordon melton-2011">{{Cite book |last=J. Gordon Melton |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&pg=PA659 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-59884-206-7 |page=659}}</ref><ref name="ritty a lukose-2009">{{Cite book |last=Ritty A. Lukose |url=https://books.google.com/books?id=R5gNOdw9E_0C |title=Liberalization's Children: Gender, Youth, and Consumer Citizenship in Globalizing India |publisher=Duke University Press |year=2009 |isbn=978-0-8223-9124-1 |pages=164, 182–183, context: 179–183 |access-date=31 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103043/https://books.google.com/books?id=R5gNOdw9E_0C |archive-date=22 August 2023 |url-status=live}}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ (ᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ) ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ (ᱚᱥᱩᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ) ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱰᱰᱟᱹ ᱵᱟᱢᱬᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱦᱚᱸ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱡᱚᱜᱽᱭᱚ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱜᱽᱭᱚ ᱠᱩᱱᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱮᱱ ᱯᱮ ᱡᱟᱸᱜᱟ (ᱠᱟᱫᱟᱢ) ᱡᱟᱭᱜᱟᱭ ᱠᱷᱚᱡᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱥᱩᱠᱨᱟ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱩᱯ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱟ, ᱟᱨ ᱯᱮ ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱨᱮ, ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱰ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢᱟ, ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱚᱥᱩᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱛᱟᱞ ᱯᱩᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱚᱪᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=28 January 2019 |title=Story of Vāmana |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc242041.html |access-date=27 November 2022 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cole |first1=Owen |url=https://books.google.com/books?id=Mt_itliEnRQC&dq=vamana+avatar+legend&pg=PT30 |title=Hinduism – An Introduction |last2=Kanit |first2=V. P. Hermant |date=25 June 2010 |publisher=John Murray Press |isbn=978-1-4441-3100-0 |pages=30 |language=en}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=21 August 2012 |title=Onam: The legend behind Kerala's state festival |url=https://www.news18.com/news/india/onam-the-legend-behind-keralas-state-festival-500288.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817042542/https://www.news18.com/news/india/onam-the-legend-behind-keralas-state-festival-500288.html |archive-date=17 August 2022 |access-date=17 August 2022}}</ref><ref name="ritty a lukose-2009" />
ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱝᱜᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱪᱤᱝᱜᱟᱢ'' ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱚᱛᱨᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱜᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱜᱚᱥᱴ-ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Onam Festival – Onam in India, Onamfestival.org |url=http://www.onamfestival.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103053/http://www.onamfestival.org/ |archive-date=22 August 2023 |access-date=22 August 2023 |website=www.onamfestival.org}}</ref><ref name="cush-2012" />
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[File:Vamana teaching King Mahabali Wellcome V0050544.jpg|thumb|ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱖᱗᱒ ᱰᱟᱪ ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ]]
ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="am kurup-1977" /> ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱡᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱱᱴᱮᱠᱥᱴ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name="am kurup-1977">{{Cite journal |last=A.M. Kurup |year=1977 |title=The Sociology of Onam |journal=Indian Anthropologist |volume=7 |pages=95–110 |jstor=41919319 |number=2}}</ref>
* ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱛᱷᱩᱨᱟᱭᱠᱠᱟᱧᱪᱤ'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ – ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱳᱱ (ᱵᱤᱥᱱᱩ) ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱳᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
* ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱢᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱱᱟᱢᱢᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ "ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ" ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tamil Digital Library |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0002772/TVA_BOK_0002772_Some_aspects_of_kerala_and_tamil_literature_-_II.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824090835/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0002772/TVA_BOK_0002772_Some_aspects_of_kerala_and_tamil_literature_-_II.pdf |archive-date=24 August 2023 |access-date=24 August 2023}}</ref>
* ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱯᱟᱛᱷᱤᱠᱟᱥ'' ᱟᱨ ''ᱯᱟᱞᱞᱟᱰᱥ'' ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟ ᱾
* ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱠᱳᱪᱤ) ᱨᱮ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ – ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ – ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭᱟᱭ ᱡᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
* ᱩᱫᱫᱟᱱᱰᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ, ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Rajendran |first=Chettiarthodi |title=A Scholar Poet from the Neighbouring Land: Uddaṇḍa Śāstrin's Perceptions of Kerala |url=https://journals.akademicka.pl/cis/article/view/1509/1359 |url-status=live |journal=Cracow Indological Studies |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103051/https://journals.akademicka.pl/cis/article/download/1509/1359 |archive-date=22 August 2023 |access-date=13 August 2021}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱳᱱᱟᱢ (ᱥᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ'' ᱱᱚᱠᱥᱚᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ/ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ:
<blockquote>चोकुयन्ते पृथुकततयश्चापतादिन्य उच्चैः सर्वानार्यःपतिभिरनिशम् लम्भयन्त्यर्थकामान्।
बभ्रम्यन्ते सकलपुरुषैर्वल्लभाभ्यः प्रदातुम् चित्रम् वस्त्रम् श्रावणकुतुकम् वर्तते केरळेषु॥
''ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱜ ᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ-ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱳᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚᱭᱟ; ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ; ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱱᱛᱮ-ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ 'ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ'' ᱾</blockquote>
* ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱢᱳᱭᱟᱨ ᱳᱱᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱮᱨᱮᱲᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱴ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="am kurup-1977" />
== ᱢᱟᱱᱟᱣ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ==
ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ''ᱪᱤᱝᱜᱟᱢ'' ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ, ᱜᱮᱞ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱮᱞ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱛᱷᱟᱢ, ᱪᱤᱛᱷᱤᱨᱟ, ᱪᱳᱫᱷᱤ, ᱵᱷᱤᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱱᱤᱡᱷᱟᱢ, ᱛᱷᱨᱤᱠᱮᱴᱟ, ᱢᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱟᱫᱟᱢ, ᱩᱛᱷᱨᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" />
ᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite news |date=21 August 2014 |title=Myth, mystique and traditions of Onam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/myth-mystique-and-traditions-of-onam/article2433921.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001124912/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/myth-mystique-and-traditions-of-onam/article2433921.ece |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 September 2015 |work=The Hindu |location=Kochi, India}}</ref> ᱯᱮᱨᱮᱰ (Parades) ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱳᱴᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱵᱽᱞᱳ ᱥᱟᱶ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref name="pti-2010">{{Cite news |last=PTI |date=14 August 2010 |title='Athachamayam' Festivities held at Tripunithura |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/athachamayam-festivities-held-at-tripunithura/article570765.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202232749/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/athachamayam-festivities-held-at-tripunithura/article570765.ece |archive-date=2 February 2014 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref>
ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ, ᱮᱱᱮᱡ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ, ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ, ''ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' (ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱯᱮᱴ), ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟ, ᱥᱳᱯᱤᱝ, ᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱥᱮ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱩ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=14 September 2016 |title=Say it in gold and off-white |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/say-it-in-gold-and-offwhite/article9104929.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103601/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Say-it-in-gold-and-off-white/article14636670.ece |archive-date=22 August 2023 |access-date=14 September 2016 |work=The Hindu |location=Kochi, India}}</ref>
=== ''ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ'' ===
[[File:Athachamayam 3.JPG|thumb|ᱳᱱᱟᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾]]
[[File:Athachamayam - അത്തച്ചമയം - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ᱒᱐᱒᱔ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ]]
ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱥᱩᱨ ᱛᱷᱨᱤᱯᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ, ᱰᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ, ᱯᱷᱳᱠ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ, ᱯᱷᱞᱳᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱠ ᱥᱟᱶ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://www.keralatourism.org/video-clips/athachamayam-thripunithura/177 Thripunithura Athachamayam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170303043138/https://www.keralatourism.org/video-clips/athachamayam-thripunithura/177 |date=3 March 2017 }}, Kerala Tourism, Government of Kerala</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ-ᱜᱚᱲᱚ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="pti-2010" /><ref>{{Cite news |date=14 September 2016 |title=And Onam is here, officially |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/and-onam-is-here-officially/article9070413.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904013728/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/and-onam-is-here-officially/article9070413.ece |archive-date=4 September 2016 |access-date=14 September 2016 |work=The Hindu |location=Kochi, India}}</ref>
ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱯᱷᱞᱳᱴᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' ᱟᱨ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱞᱳᱴᱥ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱮ ᱦᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱴ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name="athachamayam">[http://www.athachamayam.com/ Athachamayam: a festival of generations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903184229/http://www.athachamayam.com/ |date=3 September 2019 }}, Athachamayam, Trippunithura Municipality (2015)</ref>
ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ (ᱜᱤᱰᱰᱟᱹ) ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱨᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref name="athachamayam" />
=== ''ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' ===
[[File:Onapookkalam 2024 01.jpg|thumb|ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱳᱱᱟᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ]]
''ᱳᱱᱟᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'', ''ᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱥᱮ ᱮᱠᱮᱱ ''ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'',<ref>{{Cite book |last=Ann Morrill |url=https://books.google.com/books?id=3Xde_E7-r50C&pg=PA49 |title=Thanksgiving and Other Harvest Festivals |publisher=Infobase Publishing |year=2009 |isbn=978-1-4381-2797-2 |pages=49–50}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱯᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱳᱞ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱩᱠᱨᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱴᱟᱨᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱫᱤᱯ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱡᱩᱠ ᱴᱚᱪ ᱟᱨ ᱴᱳᱱ ᱟᱨ ᱵᱽᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱮᱱᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Stephen P. Huyler |url=https://books.google.com/books?id=c1AJYJecU48C |title=Painted Prayers: Women's Art in Village India |publisher=St Martins Press |year=1994 |isbn=978-0-8478-1809-9 |page=191}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱱᱤᱭᱮᱪᱟᱨ ᱯᱟᱱᱰᱟᱞ (ᱪᱷᱟᱛᱟ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱮᱥᱴᱩᱱ ᱠᱚ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="team metroplus-2013">{{Cite news |last=Team MetroPlus |date=15 September 2013 |title=The feel of Onam |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/the-feel-of-onam/article5128729.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130917063913/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/the-feel-of-onam/article5128729.ece |archive-date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref>
ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱯᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱭᱟ ᱾ ᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱳᱞ ᱞᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱯᱟᱞ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱥᱮ ᱯᱷᱤᱜᱟᱨᱤᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Onam Pookalam: Know everything about its significance and check out some Thiruvonam pookolam images |url=https://www.timesnownews.com/spiritual/religion/article/onam-pookalam-know-everything-about-its-significance-and-check-out-some-images/645156 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831113241/https://www.timesnownews.com/spiritual/religion/article/onam-pookalam-know-everything-about-its-significance-and-check-out-some-images/645156 |archive-date=31 August 2020 |access-date=31 August 2020 |website=www.timesnownews.com}}</ref>
ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱠᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱰᱮᱢᱤᱠ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱫᱟᱥᱟᱯᱩᱥᱯᱟᱢ (᱑᱐-ᱵᱟᱦᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=1 September 2009 |title='Athappookalam' losing traditional verve |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/athappookalam-losing-traditional-verve/article173569.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103603/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoAthappookalamrsquo-losing-traditional-verve/article16506033.ece |archive-date=22 August 2023 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱤᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱯᱩᱱ-ᱠᱚᱬᱟᱱ ᱯᱤᱨᱟᱢᱤᱰ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱮᱨᱮᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱠᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ''ᱯᱩᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="pti-2010" />
=== ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ===
[[File:തിരുവാതിര കളി 3.JPG|right|thumb|ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱾]]
[[File:Kummattikali - കുമ്മാട്ടിക്കളി - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱒᱐᱒᱔]]
ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ'', ''ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ'', ''ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ'', ''ᱛᱷᱩᱢᱵᱤ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ'', ''ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ'' ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱜᱳᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱢᱟᱥᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱠ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱥᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱮ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱜᱳᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱟᱨ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Onam — Kerala's Harvest Festival |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/onam/ |access-date=2026-05-06}}</ref>
[[File:Kathakali DSC 0109 1.jpg|thumb|left|upright=0.7|ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=D. Appukuttan Nair |url=https://books.google.com/books?id=P0jkAAAAMAAJ |title=Kathakali, the Art of the Non-worldly |publisher=Marg Publications |year=1993 |isbn=978-81-85026-22-0 |page=47}}</ref>]]
ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref name="the hindu-2011">{{Cite news |date=11 September 2011 |title=Thiruvonam celebrated with enthusiasm |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2444007.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926054512/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2444007.ece |archive-date=26 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite news |last=Vinu Vasudevan |date=9 May 2013 |title=Majestic portrayals |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/majestic-portrayals/article4698708.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922085430/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/majestic-portrayals/article4698708.ece |archive-date=22 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱩᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ''ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ'': ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱮᱱᱮᱡ ===
[[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|right|thumb|''ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ'' ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
[[File:Pulikkali - പുലിക്കളി.webm|ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ|right|thumb]]
ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱰᱩᱵᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱦᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝ, ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱮᱱᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱴᱥ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱳᱠ ᱟᱨᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Covid pandemic hinders Onam festivities; Thrissur to give Pulikali a miss |url=https://english.mathrubhumi.com/features/life-leisure/covid-pandemic-hinders-onam-festivities-thrissur-to-give-pulikali-a-miss-1.5008169 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030081804/https://english.mathrubhumi.com/features/life-leisure/covid-pandemic-hinders-onam-festivities-thrissur-to-give-pulikali-a-miss-1.5008169 |archive-date=30 October 2020 |access-date=31 August 2020}}</ref>
ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱱᱮᱡ, ᱛᱷᱮᱭᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮᱢᱚᱜᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="m nazeer-2010" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱥᱚᱱᱥ ᱨᱮ ''ᱳᱱᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱳᱱᱟᱯᱳᱴᱴᱟᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ, ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ, ᱪᱟᱠᱭᱟᱨ ᱠᱩᱛᱷᱩ, ᱳᱴᱴᱟᱢ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ, ᱯᱟᱴᱟᱠᱟᱢ, ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱟᱥᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴ ᱥᱳ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="the hindu-2011" /><ref>{{Cite news |date=24 August 2010 |title=Ritual lunch marks Onam at Thrikkakara |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article591008.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005103818/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article591008.ece |archive-date=5 October 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱳᱱᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=11 September 2011 |title=Grandeur marks Onam celebrations at Thrikkakkara temple |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2443999.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926054332/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2443999.ece |archive-date=26 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤ ᱠᱟᱞᱤ (ᱢᱟᱥᱠ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱮᱱᱮᱡ) ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱠᱳᱴᱴᱤ ᱠᱟᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱴᱟᱥᱵᱟᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ, ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱴᱟᱥᱵᱟᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱜᱟ-ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=24 August 2013 |title=Thrikkakara temple gears up for Onam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thrikkakara-temple-gears-up-for-onam/article5031220.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019091739/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thrikkakara-temple-gears-up-for-onam/article5031220.ece |archive-date=19 October 2013 |access-date=18 September 2015 |work=The Hindu |location=Chennai, India}}</ref>
=== ''ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ'': ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ===
[[File:An Onam boat race collage Kerala India.jpg|thumb|450px|ᱢᱤᱫ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ]]
[[File:Nehru Trophy Boat Race - നെഹ്റു ട്രോഫി വള്ളംകളി - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱒᱐᱒᱔ ᱯᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱫᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ]]
''ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ'' (ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ) ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱩᱛᱷᱨᱟᱴᱴᱟᱫᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱳᱣᱟᱨᱥᱢᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱧ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱟᱢᱯᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" />
ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱫᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱩᱨᱳᱝ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="asia one news-2012">{{Cite web |date=7 September 2012 |title=Onam celebrated in S'pore |url=https://www.asiaone.com/News/Latest+News/Singapore/Story/A1Story20120907-370160.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223175050/http://news.asiaone.com/News/Latest+News/Singapore/Story/A1Story20120907-370160.html |archive-date=23 December 2016 |access-date=30 December 2012 |publisher=Asia One news}}</ref>
=== ''ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' ===
[[File:Sadhya DSW.jpg|thumb|ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾]]
[[File:Onam Sadya (15164960372).jpg|thumb|ᱳᱱᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾]]
[[File:Valla Sadhya - വള്ളസദ്യ - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
''ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' (ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ) ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="team metroplus-2013" /> ᱟᱨ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱴᱥ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱟᱢ, ᱛᱟᱦᱮᱨ, ᱮᱥ ᱜᱳᱣᱨᱰ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Onam Festival |url=https://rove.me/to/kerala/onam-festival |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725183934/https://rove.me/to/kerala/onam-festival |archive-date=25 July 2018 |access-date=24 July 2018}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱳᱨᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱰᱚᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱤᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱞᱤᱢᱤᱴ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ):<ref>{{Cite news |date=4 September 2014 |title=Kerala gets ready for 26 dish Onam sadya |url=http://www.thehindu.com/features/kerala-gets-ready-for-26-dish-onam-sadya/article6379219.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415082531/https://www.thehindu.com/features/kerala-gets-ready-for-26-dish-onam-sadya/article6379219.ece |archive-date=15 April 2023 |access-date=4 September 2014}}</ref> ᱪᱤᱯᱥ (ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ), ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱨᱟᱴᱴᱤ (ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱡᱮᱨᱮᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱴᱩᱠᱨᱟᱹ),<ref name="n satyendran-2010" /><ref>{{Cite web |date=11 April 2013 |title=Sarkara varatti recipe |url=http://www.cheenachatti.com/recipe/kerala-style-sarkara-varatti-recipe-banana-chips-with-jaggery/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103603/https://www.cheenachatti.com/recipe/kerala-style-sarkara-varatti-recipe-banana-chips-with-jaggery/ |archive-date=22 August 2023 |access-date=30 October 2015 |publisher=Cheena Chatti}}</ref> ᱯᱟᱯᱯᱟᱰᱟᱢ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱥ (soups) ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱤᱱᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ, ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ, ᱠᱟᱞᱟᱱ, ᱳᱞᱟᱱ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ, ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱷᱤ, ᱮᱨᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱢᱳᱞᱳᱥᱭᱟᱢ, ᱨᱟᱥᱟᱢ, ᱯᱩᱞᱤᱥᱮᱨᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱩᱛᱷᱟ ᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ (ᱠᱷᱤᱪᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱞᱚᱢ ᱜᱚᱞᱢᱟᱞᱟ) ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ (ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱴ), ᱢᱳᱨᱩ (ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱹᱦᱤ), ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ (ᱛᱳᱣᱟ, ᱪᱤᱱᱤ, ᱜᱩᱲ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱷᱳᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱰᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ 'ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ' ᱯᱟᱨᱵᱳᱭᱮᱞᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱾<ref name="n satyendran-2010" />
ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱰᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱩᱫᱩᱢ "''ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱢ ᱳᱱᱟᱢ ᱩᱱᱱᱟᱱᱟᱢ''" ᱨᱮ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ "ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱟᱠᱟᱭ ᱡᱚᱢ ᱢᱟ ᱡᱩᱫᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾"<ref name="team metroplus-2013" /> ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱳᱱᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱᱰ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱ-ᱵᱟᱣᱩᱱᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="n satyendran-2010">{{Cite news |last=N. Satyendran |date=10 August 2010 |title=Onam on a leaf |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/onam-on-a-leaf/article9092190.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103623/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Onam-on-a-leaf/article14631217.ece |archive-date=22 August 2023 |access-date=14 September 2016 |work=The Hindu}}</ref>
ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱠᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱨᱤᱪᱤᱭᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱪᱟᱥ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱛᱷᱨᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱡᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="linguistic survey of india-1961">{{Cite web |date=1961 |title=Monograph Series, Onam A Festival of Kerala, Part VII-B, Vol-I - 23277 1961 CNA.pdf |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5637/1/23277_1961_CNA.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830171316/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5637/1/23277_1961_CNA.pdf |archive-date=30 August 2020 |access-date=30 August 2020 |website=Linguistic Survey of India}}</ref>
=== ᱳᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ ===
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱳᱱᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱟᱵᱷᱵᱷᱤᱴᱴᱳᱢ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱑᱐ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱦᱮᱞ ᱠᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱚᱪᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=11 September 2019 |title=As Onam Celebration Begins, Here's How Kerala's Annual Harvest Festival is Celebrated for 10 Days |url=https://www.news18.com/news/india/onam-2019-as-keralas-annual-harvest-festival-begins-heres-how-it-is-celebrated-for-10-days-2293685.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103604/https://www.news18.com/news/india/onam-2019-as-keralas-annual-harvest-festival-begins-heres-how-it-is-celebrated-for-10-days-2293685.html |archive-date=22 August 2023 |access-date=3 September 2020}}</ref>
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ===
[[File:Onapottan - A Traditional Kerala Art Form.jpg|thumb|150px|ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱨᱮ ''ᱳᱱᱟᱯᱳᱴᱴᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱳᱱᱟᱯᱳᱴᱴᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱥᱤᱥ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾<ref name="m nazeer-2010" />]]
ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱳᱱᱟᱠᱠᱳᱰᱤ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Outlook India: Best Online Magazine India, Latest News, Story |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/the-harvest-festival-all-about-onam-celebrations-in-india/1135620 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103606/https://www.outlookindia.com/ |archive-date=22 August 2023 |access-date=19 August 2020}}</ref>
ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱴ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱟᱯᱯᱟᱱ ᱥᱮ ''ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ'' (ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱱᱩ) ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟ<ref>{{Cite news |date=13 September 2013 |title=Flowers, pookkalam and Onam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/flowers-pookkalam-and-onam/article5125877.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920042340/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/flowers-pookkalam-and-onam/article5125877.ece |archive-date=20 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱴᱷᱤᱠ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱪᱚᱛᱩᱨᱛᱷᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱯ ᱠᱚ ᱡᱩᱞᱟ ᱾<ref name="genealogy of the south indian deities by bartholomaeus ziegenbalg">''Genealogy Of The South Indian Deities'' By Bartholomaeus Ziegenbalg, Daniel Jeyaraj. p. 179</ref> ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱤᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱞᱟᱥᱴᱨᱮᱰ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱛᱟᱞᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="genealogy of the south indian deities by bartholomaeus ziegenbalg" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱡᱩᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱚᱡ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜᱚᱜᱼᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱛᱟᱞ ᱯᱩᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="genealogy of the south indian deities by bartholomaeus ziegenbalg" />
ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ''ᱳᱱᱟᱯᱯᱟᱴᱴ'', ᱥᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ, ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱛᱮᱧᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱵᱷᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱤᱢᱟᱱᱰ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱸᱰᱞᱩᱢ ᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="m nazeer-2010" />
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ '''''ᱳᱱᱟᱠᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱞ''''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮᱥ ('''''ᱢᱟᱨᱟᱢᱟᱫᱤᱢᱟᱛᱥᱟᱨᱟᱢ'''''), '''''ᱩᱨᱤᱭᱟᱰᱤ''''', ᱡᱚᱢᱟᱜ-ᱡᱚᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ, ᱯᱩᱠᱟᱞᱟᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱾
ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱨᱟᱵᱷᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱯᱩᱨᱵᱚᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱩᱛᱷᱨᱟᱫᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ, ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ, ᱪᱮᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱫᱷᱩᱯ, ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱱ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱩᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱤᱞ (appeal) ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''''ᱠᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱵᱷᱟᱭᱠᱠᱟᱞ''''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''''ᱩᱪᱟᱨᱟ''''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="linguistic survey of india-1961" />
=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ===
[[File:Onam Celebration in Vienna by Vienna Malayali Assosiation 06.jpg|thumb|right|᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ]]
ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱳᱢᱟᱱ, ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ,<ref name="asia one news-2012" /><ref>{{Cite web |date=15 August 2015 |title=Onam celebrations in Dubai to have traditional flair |url=http://www.khaleejtimes.com/nation/general/onam-celebrations-in-dubai-to-have-traditional-flair |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027023555/http://www.khaleejtimes.com/nation/general/onam-celebrations-in-dubai-to-have-traditional-flair |archive-date=27 October 2015 |access-date=30 December 2015 |publisher=The Khaleej Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shveta Pathak |date=10 September 2011 |title=Keralites in the UAE celebrate Onam |url=http://gulfnews.com/news/uae/society/keralites-in-the-uae-celebrate-onam-1.863848 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915135205/http://gulfnews.com/news/uae/society/keralites-in-the-uae-celebrate-onam-1.863848 |archive-date=15 September 2016 |access-date=30 December 2012 |publisher=Gulf News}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ (ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱥᱮᱭ) ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ==
ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ<ref>{{Cite book |last=((Editors of Encyclopaedia Britannica)) |url=https://books.google.com/books?id=H4YVAQAAMAAJ |title=The New Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |year=1974 |isbn=978-0-85229-290-7 |page=534}}, Quote: "Onam, Hindu festival in Kerala State, India."</ref><ref>{{Cite book |last1=Chase |first1=Elaine |url=https://books.google.com/books?id=3tySBQAAQBAJ&pg=PA312 |title=Poverty and Shame: Global Experiences |last2=Bantebya-Kyomuhendo |first2=Grace |author-link2=Grace Bantebya Kyomuhendo |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-968672-8 |page=312}}, Quote: "Onam (Hindu festival)"</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /><ref>{{Cite book |last1=Caroline Osella |url=https://books.google.com/books?id=yGLrI8-io_AC&pg=PA174 |title=Men and Masculinities in South India |last2=Filippo Osella |publisher=Anthem Press |year=2006 |isbn=978-1-84331-232-1 |page=174}}, Quote: "The 2000 Onam (Hindu festival) special edition of..."</ref>
ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Jacob |first=Jeemon |date=2015-08-31 |title=In India, a harvest festival regains prominence in churches- UCA News |url=https://www.ucanews.com/news/in-india-a-harvest-festival-regains-prominence-in-churches/74174 |access-date=2025-08-27 |website=ucanews.com}}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱭ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱞᱩᱠ, ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |author=The Hindu Bureau |date=2025-08-25 |title=Onam rush grips Kozhikode as shopping, cultural festivities begin |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/onam-rush-grips-kozhikode-as-shopping-cultural-festivities-begin/article69975464.ece |access-date=2025-08-27 |website=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱜᱟ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱱᱴᱮᱠᱥᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱾<ref>{{cite web |last=Kadiyala |first=Swetha |date=2019-09-04 |title=Non-Malayalis celebrate Onam in a grand way too |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/Sep/04/non-malayalis-celebrate-onam-in-a-grand-way-too-2028484.html |access-date=2025-08-27 |website=The New Indian Express}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ-ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Digital |first=Mirror Now |date=2022-09-05 |title=Muslim Cleric weighs in on Kerala controversy of Onam celebration by hijab wearing students |url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/muslim-cleric-weighs-in-on-kerala-controversy-of-onam-celebration-by-hijab-wearing-students-article-94005209 |access-date=2025-08-27 |website=Times Now}}</ref><ref>{{cite web |last=P |first=Prashanth M |date=2016-07-18 |title=Kozhikode News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/kerala-salafi-preacher-says-onam-christmas-haram/articleshow/53260614.cms |access-date=2025-08-27 |website=The Times of India}}</ref>
=== ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ===
ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱭᱟᱯᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱢᱬᱮ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ-ᱜᱚᱲᱚᱢ-ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ, ᱦᱤᱨᱟᱱᱭᱟᱠᱟᱥᱤᱯᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱭᱟᱱ ᱰᱤᱠᱴᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ-ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱳᱞᱤᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱱᱤᱠ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱟᱱᱭᱟᱠᱟᱥᱤᱯᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱭᱟᱱ ᱚᱥᱩᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱮ ᱟᱹᱲᱤᱥᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱭ ᱦᱩᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱤᱨᱟᱱᱭᱟᱠᱟᱥᱤᱯᱩ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱜᱚᱡ ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭ ᱜᱚᱡᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=J. Gordon Melton |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&pg=PA400 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-59884-206-7 |pages=400–402}}</ref>
[[File:Shivas Kinder - 0192.jpg|thumb|ᱜᱤᱰᱰᱟᱹ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱯ-ᱮᱥᱴᱮᱯ (leap-step) ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ (ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ), ᱟᱨ ᱳᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱾]]
ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ, ᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚ (ᱫᱮᱵᱟᱥ) ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱽᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱷᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /> ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ''ᱡᱚᱜᱽᱭᱚ'' (''ᱦᱳᱢᱟ – ᱢᱤᱫ'' ᱫᱟᱱ/ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ) ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱟᱨ ''ᱡᱚᱜᱽᱭᱚ'' ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ – ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ<ref>{{Cite book |last=Michael D. Coogan |url=https://archive.org/details/illustratedguide00coog |title=The Illustrated Guide to World Religions |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-521997-5 |page=[https://archive.org/details/illustratedguide00coog/page/152 152] |url-access=registration}}</ref> – ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱰᱰᱟᱹ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ – ᱥᱚᱱᱟ, ᱜᱟᱹᱭ, ᱦᱟᱹᱛᱤ, ᱟᱹᱛᱩ, ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ "ᱯᱮ ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /><ref>{{Cite book |last=Nanditha Kirshna |url=https://books.google.com/books?id=pIFFEJXx7L8C |title=Book of Vishnu |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-81-8475-865-8 |pages=58–59}}</ref>
ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱟᱨ ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱞᱮᱵᱮᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /> ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱫᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱢᱨᱚᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ-ᱠᱳᱨᱥ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱳᱱᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /><ref>{{Cite book |last=Gopal |first=Madan |title=India through the ages |publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |year=1990 |editor-last=K.S. Gautam |page=74}}</ref>
ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ 'ᱛᱷᱤᱨᱩ-ᱠᱟᱞ-ᱠᱟᱨᱟ' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ' ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ; ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ 'ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱢ ᱫᱮᱵᱷᱟᱨ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ 'ᱴᱮᱠᱠᱩᱢ ᱫᱮᱵᱷᱟᱨ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="linguistic survey of india-1961" /> ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱟᱹᱭᱟ:<ref name="linguistic survey of india-1961" /><blockquote>ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱮᱞᱤᱴ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱡᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ 'ᱠᱩᱞᱟᱫᱮᱭᱵᱷᱟᱢ' (ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱝᱥᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾</blockquote>ᱱᱟᱱᱫᱤᱛᱷᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ''ᱨᱤᱜᱽᱵᱮᱫᱟ'' ᱟᱨ ᱵᱮᱫᱤᱠ ᱴᱮᱠᱥᱴ ''ᱥᱟᱛᱟᱯᱟᱛᱷᱟ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱟ'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱮᱞᱮᱜᱳᱨᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱞᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱴᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ''ᱵᱤᱥᱱᱩ'' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱴᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Nanditha Krishna |url=https://books.google.com/books?id=pIFFEJXx7L8C |title=Book of Vishnu |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-81-8475-865-8 |pages=58–61}}</ref> ᱨᱳᱥᱮᱱ ᱫᱟᱞᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱣᱟᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱩᱪ, ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱮᱥᱣᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱞᱤᱠᱟᱞ ᱱᱮᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱟ, ᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱮᱠᱮᱱ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨ-ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱩᱠᱷ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Roshen Dalal |url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC |title=Hinduism: An Alphabetical Guide |publisher=Penguin Books |year=2010 |isbn=978-0-14-341421-6 |pages=229–230}}</ref>
=== ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ===
[[File:ONAM.jpg|thumb|260px|right|ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭᱟ ᱠᱚ]]
ᱳᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009">{{Cite book |last=Nanditha Krishna |url=https://books.google.com/books?id=pIFFEJXx7L8C |title=Book of Vishnu |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-81-8475-865-8 |pages=65–69}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱠᱥᱟᱛᱨᱤᱭᱟ (ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ) ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱚᱦᱚᱝᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱟᱨᱛᱟᱵᱷᱤᱨᱭᱟ ᱚᱨᱡᱩᱱᱟ ᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ, ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ, ᱟᱜ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱭ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮᱭᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009" /> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱟᱢᱟᱫᱟᱜᱽᱱᱤ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ ᱠᱞᱟᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱟᱞᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱟᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱯᱟᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱟᱝᱜᱟ ᱧᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009" /> ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Nanditha Krishna |url=https://books.google.com/books?id=pIFFEJXx7L8C |title=Book of Vishnu |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-81-8475-865-8 |pages=67–68}}</ref>
ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥᱴ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱥ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009" />
=== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ===
ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ "ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ" ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱱ ᱯᱷᱨᱳᱥᱴ ᱮ ᱢᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ "ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱥ" ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Christine Mangala Frost |url=https://books.google.com/books?id=v4MwDwAAQBAJ |title=The Human Icon: A Comparative Study of Hindu and Orthodox Christian Beliefs |publisher=James Clarke Company Limited, Cambridge, UK |year=2017 |isbn=978-0-227-90612-5 |page=46 |access-date=31 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103056/https://books.google.com/books?id=v4MwDwAAQBAJ |archive-date=22 August 2023 |url-status=live}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱮᱠᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱴᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱠᱮᱛᱷᱳᱞᱤᱠ ᱵᱤᱥᱳᱯ<ref>{{Cite web |title=Bishop Selvister Ponnumuthan [Catholic-Hierarchy] |url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bponn.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024175333/https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bponn.html |archive-date=24 October 2020 |access-date=31 August 2020 |website=www.catholic-hierarchy.org}}</ref> ᱥᱮᱞᱵᱷᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱳᱱᱱᱩᱢᱩᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name="selvister ponnumuthan-1996">{{Cite book |last=Selvister Ponnumuthan |url=https://books.google.com/books?id=zcedqS4jOusC&pg=PA210 |title=The Spirituality of Basic Ecclesial Communities in the Socio-religious Context of Trivandrum/Kerala, India |publisher=Gregorian Press |year=1996 |isbn=978-88-7652-721-0 |pages=210–212}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ, ᱯᱳᱱᱱᱩᱢᱩᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱡᱩᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ''ᱟᱨᱟᱛᱤ'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ (''ᱯᱩᱥᱯᱟᱨᱟᱛᱤ'') ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱚᱢ "ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱱ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name="selvister ponnumuthan-1996" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ BECs ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="selvister ponnumuthan-1996" />
ᱯᱳᱣᱞᱤᱱᱩᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱱᱴ ᱵᱟᱨᱛᱷᱳᱞᱳᱢᱤᱣ (᱑᱗᱔᱘–᱑᱘᱐᱖), ᱟᱡᱟᱜ [https://www.cambridge.org/core/books/voyage-to-the-east-indies/A4EA0C0DD38C23E39A6AE05BFB641EEC ''ᱮ ᱵᱷᱳᱭᱮᱡᱽ ᱴᱩ ᱫᱟ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ''] ᱨᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱭ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ:<ref name="linguistic survey of india-1961" /><blockquote>ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱱᱟᱣᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ (ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ) ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ-ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ; ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱯᱨᱤᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ, ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱞ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱫᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱮᱨᱮᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ; ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱠᱩᱡ-ᱠᱟᱸᱰᱟ ᱠᱚ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱩᱧ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱚᱛᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱛᱩᱧᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱽᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</blockquote>
=== ᱳᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢ ===
<!--"Onam and Islam" redirects here-->
[[File:Mappila Payasam Fest.jpg|thumb|360px|ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ (Activist) ᱯᱷᱮᱭᱥ ᱩᱢᱮᱨ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ 'ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴ' ᱮ ᱦᱳᱥᱴᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱞᱟᱯᱷᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ (response) ᱨᱮ]]
ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱤᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=P.S. Salini |year=2011 |title=Prevalence of Hindu Customs and Practices among the Muslims of Kerala: A Socio-Cultural Analysis |url=https://books.google.com/books?id=8UjkVHi_cJoC |journal=Journal of Kerala Studies |language=en |publisher=University of Kerala. |volume=38 |page=100 |access-date=1 January 2020}}, Quote: "Most of the Muslims celebrate Hindu festivals like Onam, Divali etc; actively participating in the Hindu festivals without any religious feelings but as occasions to rejoice with friends"</ref> ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱯᱳ ᱳᱥᱮᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱳᱞᱟᱭᱤᱱ ᱳᱥᱮᱞᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱱᱚᱱ-ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ "ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱮᱲᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱚᱜᱚᱜᱼᱟ" ᱾<ref>{{Cite book |last1=Osella |first1=Filippo |title=The Everyday State and Society in Modern India |last2=Osella |first2=Caroline |date=2001 |publisher=C. Hurst & Co. |isbn=978-1-85065-471-1 |editor-last=Fuller |editor-first=Christopher John |page=139 |chapter=The return of king Mahabali: the politics of morality in Kerala |editor-last2=Bénéï |editor-first2=Véronique}}</ref> ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ, ᱳᱥᱮᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱳᱥᱮᱞᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱳᱱᱟᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱵᱚᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱾<ref>{{Cite journal |last1=Osella |first1=Caroline |last2=Osella |first2=Filippo |year=2008 |title=Food, Memory, Community: Kerala as both 'Indian Ocean' Zone and as Agricultural Homeland |url=https://eprints.soas.ac.uk/5174/1/CSAS_A_287892_Osella_paper.pdf |url-status=live |journal=Journal of South Asian Studies |volume=31 |issue=1 |pages=170–198 |doi=10.1080/00856400701877232 |s2cid=145738369 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026204002/https://eprints.soas.ac.uk/5174/1/CSAS_A_287892_Osella_paper.pdf |archive-date=26 October 2021 |access-date=11 September 2021}}</ref>
ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱯᱷᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Shreya Biswas |date=12 September 2016 |title=Malayali Muslim man celebrates Onam after a preacher calls the festival 'haram' |url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/muslim-man-celebrates-onam-kerala-payasam-fest-340645-2016-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170123233731/http://indiatoday.intoday.in/story/muslim-man-celebrates-onam-kerala-payasam-fest/1/762527.html |archive-date=23 January 2017 |access-date=2 March 2017 |website=India Today}}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece Mahabali comes calling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211002095637/https://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece|date=2 October 2021}}, The Hindu, Neeti Sarkar (5 September 2014)</ref>
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
*ᱢᱩᱱᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ - ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱜ
* ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱞᱞᱩ – ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ – ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{Commons category-inline|Onam}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱱᱟᱢ]]
n7nkx2bgx7bhwe3dm1x4z5lsnimd8yr
ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱪᱟᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱟᱭ
0
13947
196948
149453
2026-08-16T07:04:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196948
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = ᱥᱨᱤᱢᱚᱛᱤ ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱪᱟᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ
| background = solo_singer
|[[File:Madhuri Chattopadhyay.jpg|thumb]]
| caption =
| birth_date = {{Birth date |df=yes|1939|12|16}}
| birth_place= [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2013|10|19|1939|12|16}}
| death_place= [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| genre = [[Playback singer]]
| occupation = ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ
}}
'''ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱪᱟᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ''' (᱑᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱐ - ᱑᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓) ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐, ᱗᱐, ᱟᱨ ᱘᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ <ref name="plans">{{cite web|title=Renowned Musician Madhuri Chattopadhyay Died |url=http://plansmobile.blogspot.in/2013/10/renowned-musician-madhuri-chattopadhyay.html|accessdate=12 January 2018}}</ref><ref name="jagran">{{cite web|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/renowned-musician-madhuri-chattopadhyay-died-1382256466-1|title=Renowned Musician Madhuri Chattopadhyay Died|accessdate=12 January 2018|date=20 October 2013|archive-date=13 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113203005/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/renowned-musician-madhuri-chattopadhyay-died-1382256466-1|url-status=dead}}</ref>
ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱪᱟᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱜᱚᱡᱚᱞ, ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱟᱫᱷᱩᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱱᱟᱥᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱯᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱥᱭᱟᱢᱟ ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ==
ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽᱱᱟᱛᱷ ᱵᱟᱱᱫᱭᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱚᱨᱩᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱟᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱩᱯᱟ ᱪᱟᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱞᱟᱞ ᱵᱷᱚᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ ᱟᱜ ᱠᱷᱟᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ,<ref name = "shankar" /> ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱦᱳᱢᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱛᱚᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱢ ᱵᱳᱥ ᱜᱷᱟᱴ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱤᱵᱽᱱᱟᱛᱷ ᱵᱚᱱᱫᱭᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱤᱨᱛᱚᱱᱤᱭᱟᱹ (ᱠᱤᱨᱛᱚᱱ ᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱚᱞ ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱩᱢᱟ ᱰᱮ, ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱠᱮᱨᱟᱢᱛᱩᱞᱞᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱥᱩᱠᱞᱟᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱨᱚᱛᱷᱤᱱ ᱜᱷᱳᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱨᱛᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name = "shankar" />
== ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱮᱯᱩᱱ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱡᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱜᱟᱯᱷᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧ ᱱᱚᱪᱤᱠᱮᱛᱟ ᱜᱷᱳᱥ ᱫᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ "ᱳᱞᱤ ᱳᱢᱚᱱ ᱠᱳᱨᱮ ᱱᱟᱭ" ᱟᱨ "ᱛᱳᱢᱮ ᱟᱢᱮ ᱯᱨᱚᱛᱷᱚᱢ ᱫᱮᱠᱷᱟ", ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱚᱭ ᱛᱷᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ <ref name="shankar">{{cite web |title= নিজেরে হারায়ে খুঁজি |url= http://www.anandabazar.com/supplementary/patrika/ন-জ-র-হ-র-য়-খ-জ-1.111548 |accessdate= 12 January 2018}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱤᱥᱠ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱵᱟᱱᱫᱷᱭᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
fvw076tu6z3v5gjmibb5jjua6w3ey1o
ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
16503
196973
194610
2026-08-16T11:34:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196973
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ
| nativename = ''rromani ćhib''
| speakers = c. ᱓.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (SIL [[ᱮᱛᱷᱱᱳᱞᱚᱜᱽ]]) (᱒᱐᱑᱕)
| ethnicity = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]]
| date =
| ref = <ref>[http://romani.humanities.manchester.ac.uk/whatis/status/numbers.shtml Romani Project: Numbers and distribution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106012338/https://romani.humanities.manchester.ac.uk//whatis/status/numbers.shtml |date=2018-11-06 }}, University of Manchester</ref>
| familycolor = Indo-European
| fam1 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]]
| fam2 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]]
| fam3 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]]
| fam4 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ#ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱟᱪᱮᱭᱟᱭ]]<ref>{{e19|rmn}}</ref>
| dia1 = [[ᱵᱚᱞᱠᱟᱱ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ]]
| dia2 = [[ᱵᱟᱞᱛᱤᱠ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ]]
| dia3 = [[ᱠᱟᱨᱞᱟᱛᱷᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ]]
| dia4 = [[ᱯᱷᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱞᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱞᱳ]]
| dia5 = [[ᱡᱟᱨᱜᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| dia6 = [[ᱥᱤᱱᱛᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ]]
| dia7 = [[:en:Vlax Romani language|ᱵᱷᱟᱞᱥᱠ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ]]
| dia8 = [[:en:Welsh Romani language|ᱣᱮᱞᱥᱼᱨᱳᱢᱟᱱᱤ]]
| glotto = roma1329
| glottorefname = Romani
| minority = {{Plainlist}}
* {{ALB}}<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/albania.shtml|title=BBC - Languages - Languages|website=www.bbc.co.uk}}</ref>
* {{AUT}}<ref>https://www.bundeskanzleramt.gv.at/dam/jcr:ff7ca8f3-477f-4a6b-88e3-bf4c436490e1/LanguagesCharter.pdf</ref>
* {{BIH}}<ref name="charter">{{Cite web | url=https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/148/declarations | title=Reservations and Declarations for Treaty No.148 - European Charter for Regional or Minority Languages}}</ref>
* {{BUL}}<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/bulgaria.shtml|title=BBC - Languages - Languages|website=www.bbc.co.uk}}</ref>
* {{COL}}<ref>{{Cite web | url=http://www.suin-juriscol.gov.co/viewDocument.asp?ruta=Leyes/1678407 | title=Ley 1381 de 2010 | access-date=2021-06-15 | archive-date=2021-06-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210622102249/https://www.suin-juriscol.gov.co/viewDocument.asp?ruta=Leyes/1678407 | url-status=dead }}</ref>
* {{CZE}}<ref name="charter"/>
* {{FIN}}<ref>{{Cite web | url=https://www.kotus.fi/kielitieto/kielipolitiikka/suomen_kielilainsaadanto | title=Kielilainsäädäntö}}</ref>
* {{GER}}<ref>{{cite web |title=Regional- und Minderheitensprachen |publisher=Federal Ministry of the Interior |location=Berlin |year=2008 |url=http://www.bmi.bund.de/SharedDocs/Downloads/DE/Broschueren/2008/Regional_und_Minderheitensprachen.pdf?__blob=publicationFile |access-date=2012-08-12 |language=de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403102145/http://www.bmi.bund.de/SharedDocs/Downloads/DE/Broschueren/2008/Regional_und_Minderheitensprachen.pdf?__blob=publicationFile |archive-date=April 3, 2012 }}</ref>
* {{HUN}}<ref>{{cite web |title=National and Ethnic Minorities in Hungary |work=Facts About Hungary |url=http://www.mfa.gov.hu/NR/rdonlyres/CF48B3CE-8F48-4DD1-AB4B-F27155B84927/0/etnimag.pdf?__blob=publicationFile |access-date=2015-12-23 |language=hu |format=PDF |archive-date=2017-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011140312/http://www.mfa.gov.hu/NR/rdonlyres/CF48B3CE-8F48-4DD1-AB4B-F27155B84927/0/etnimag.pdf?__blob=publicationFile |url-status=dead }}</ref>
* {{KOS}}<ref>{{cite web|url=http://kv.sapientia.ro/data/miremir_pres/andrea_najvirtova_lars_burema.pdf|title=Assessing Minority Language Rights in Kosovo|publisher=[[Sapientia University]]|access-date=14 December 2020|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070550/http://kv.sapientia.ro/data/miremir_pres/andrea_najvirtova_lars_burema.pdf|url-status=dead}}</ref>
* {{MNE}}<ref name="charter"/>
* {{NLD}}<ref>{{Cite web | url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland |title = Welke erkende talen heeft Nederland?}}</ref>
* {{MKD}}<ref name="charter"/>
* {{NOR}}<ref>{{cite web |title=Nasjonale minoriteter |trans-title=National minorities |author=Ministry of Local Government and Modernisation |publisher=Norwegian Government Security and Service Organisation |url=https://www.regjeringen.no/no/tema/urfolk-og-minoriteter/nasjonale-minoriteter/id1404/ |website=regjeringen.no |date=4 June 2018 |access-date=2019-04-08 |language=no}}</ref>
* {{POL}}<ref name="charter"/>
* {{DEN}}<ref name="charter"/>
* {{ROU}}<ref name="charter"/>
* {{SRB}}<ref name="charter"/>
* {{SVK}}<ref name="charter"/>
* {{SVN}}<ref name="charter"/>
* {{SWE}}<ref>{{Cite web | url=https://www.isof.se/sprak/minoritetssprak.html | title=Minoritetsspråk - Institutet för språk och folkminnen | access-date=2021-06-15 | archive-date=2021-05-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210513061628/https://www.isof.se/sprak/minoritetssprak.html | url-status=dead }}</ref>
| agency =
| iso2 = rom
| iso3 = rom
| lc1 = rmn
| ld1 = [[:en:Balkan Romani|ᱵᱚᱞᱠᱟᱱ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ]]
| lc2 = rml
| ld2 = [[:en:Baltic Romani|ᱵᱟᱞᱛᱤᱠ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ]]
| lc3 = rmc
| ld3 = [[:en:Carpathian Romani|Carpathian Romani]]
| lc4 = rmf
| ld4 = [[:en:Finnish Kalo language|Finnish Kalo]]
| lc5 = rmo
| ld5 = [[:en:Sinte Romani|Sinte Romani]]
| lc6 = rmy
| ld6 = [[:en:Vlax Romani language|Vlax Romani]]
| lc7 = rmw
| ld7 = [[:en:Welsh Romani language|Welsh-Romani]]
| notice = ipa
| map = Romani-speaking Europe.png
| mapcaption = ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
}}
'''ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ''' (ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ: rromani ćhib) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ==
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ==
==ᱢᱟᱹᱱ==
==ᱚᱨᱛᱷᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
==ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱜᱥᱮᱞᱮᱡ ᱥᱟᱬᱮᱥ==
==ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ==
==ᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱥᱟᱬᱮᱥ==
==ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{InterWiki|code=rmy|Vlax Romani}}
{{Incubator|code=rmn|language=Balkan Romani}}
{{Incubator|code=rmc|language=North Central Romani}}
* [https://web.archive.org/web/20130113082255/http://romani.humanities.manchester.ac.uk/ Romani project at Manchester University], with a collection of downloadable papers about the Romani language and a collection of links to Romani media
* [http://www.seelrc.org:8080/grammar/pdf/romani_bookmarked.pdf Outline of Romani Grammar]—[[Victor Friedman|Victor A. Friedman]]
* [https://web.archive.org/web/20091018195754/http://geocities.com/SoHo/3698/rom.htm Partial Romani/English Dictionary]—Compiled by Angela Ba'Tal Libal and Will Strain
* [http://romani.uni-graz.at/romlex/lex.xml ROMLEX Lexical Database] of different dialects of Romani
* [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Romani_Swadesh_list Romani Swadesh list of basic vocabulary words]—from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh list appendix]
* [http://mahimahi.uchicago.edu/media/faculty/vfriedm/188Friedman05.pdf "Romani language in Macedonia in the Third Millennium: Progress and Problems"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510104619/http://mahimahi.uchicago.edu/media/faculty/vfriedm/188Friedman05.pdf |date=2013-05-10 }}, [[Victor Friedman]].
* [https://web.archive.org/web/20141020072019/http://www.balkanethnology.org/files/library/Viktor/Friedman_4.pdf "The Romani Language in the Republic of Macedonia: Status, Usage and Sociolinguistic Perspectives], Victor Friedman.
* [[:rmy:Sherutni patrin|Romani Wikipedia (head page)]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱵᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱩᱞᱜᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱱᱞᱟᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱥᱳᱵᱷᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱱᱴᱮᱱᱤᱜᱽᱨᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱫᱟᱨᱞᱮᱱᱰᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱥᱤᱰᱳᱱᱳᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱨᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱣᱤᱰᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]]
d1632q4comcifbn1rgtrwc0qlyxr9t9
ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙
0
17113
196935
155729
2026-08-16T03:08:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196935
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox medical condition
| name = ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙<br />(ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙)
| synonyms = ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ, ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ
| pronounce =
| image =
| image_size = 250px
| caption = ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱪᱮᱫ ᱮᱢ ᱪᱮᱠᱟᱭᱟ ᱪᱮᱫ ᱵᱟᱝ
| specialty = [[:en:Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]]
| symptoms = ᱨᱩᱣᱟᱹ, ᱠᱷᱳᱜ, ᱞᱟᱸᱜᱟ, ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱠᱚᱥᱴᱚ, ᱡᱚᱢᱼᱧᱩ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱟᱝ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ;
| complications = [[:en:Pneumonia|ᱱᱤᱣᱢᱳᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱞ ᱥᱮᱯᱥᱤᱥ]], [[ᱮᱠᱭᱩᱴ ᱨᱮᱥᱯᱤᱨᱮᱴᱳᱨᱤ ᱰᱤᱥᱤᱥ ᱥᱤᱱᱰᱨᱳᱢ]], ᱡᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱩᱞᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ, ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮ
| onset = ᱥᱚᱝᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱒–᱑᱔ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱕)
| duration = 5 days to chronic
| types =
| cause = [[:en:Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2|ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱭᱚᱱᱟᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱮᱫ ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱒]] (ᱥᱟᱨᱥ-ᱠᱳᱵᱷ-᱒)
| risks =
| diagnosis = [[:en:Reverse transcription polymerase chain reaction|rRT-PCR ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ]], [[:en:CT scan|ᱥᱤ.ᱴᱤ ᱥᱠᱮᱱ]], [[:en:Rapid antigen test|ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱱᱴᱤᱡᱮᱱ ᱴᱮᱥᱴ]]
| differential =
| prevention = ᱢᱮ ᱱᱷᱟᱦᱟ ᱵᱮᱫ, [[:en:quarantine|ᱠᱣᱟᱨᱮᱱᱴᱟᱭᱤᱱ]], ᱦᱚᱨᱢᱚ/ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ (ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱤᱥᱴᱮᱱᱥᱤᱝ), ᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱞᱮᱥᱟᱱ, ᱛᱤ ᱟᱹᱨᱩᱵ
| treatment = [[:en:Management of COVID-19|ᱥᱤᱢᱴᱳᱢᱮᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱭ]]
| medication =
| prognosis =
| frequency = {{Cases in the COVID-19 pandemic|confirmed|editlink=|ref=yes}} ᱴᱷᱤᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱜᱤ
| deaths = {{Cases in the COVID-19 pandemic|deaths|editlink=|ref=no}}{{Cases in the COVID-19 pandemic|ref=yes}}
| alt =
}}
'''ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙''' ᱥᱮ '''ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙''' ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱚᱜ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱭᱚᱱᱟᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱮᱫ ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱒]] (ᱥᱟᱨᱥ-ᱠᱳᱵᱷ-᱒) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱠᱠᱷᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱨᱩᱣᱟᱹ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱚᱠᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱯᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱛᱮ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨ ᱜᱷᱩᱸᱴ ᱓.᱔%, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱩᱜᱤ ᱟᱜ ᱫᱚᱨ ᱐.᱒% ᱟᱨ ᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱕% ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
[[ᱩᱦᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ "ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ" ᱟᱨ "ᱩᱦᱟᱱ ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱢᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱟᱡᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱩᱦᱟᱱ ᱱᱤᱣᱢᱳᱱᱤᱭᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ [[:en:Middle East respiratory syndrome|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱥᱯᱤᱨᱮᱴᱳᱨᱤ ᱥᱤᱱᱰᱨᱳᱢ]] ᱟᱨ [[ᱡᱤᱠᱟ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ]] ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ [[:en:World Health Organization|ᱦᱩ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱑᱙-ᱮᱱᱠᱳᱵᱷ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙-ᱮᱱᱠᱳᱵᱷ ᱮᱠᱭᱩᱴ ᱨᱮᱥᱯᱤᱨᱮᱴᱳᱨᱤ ᱰᱤᱥᱤᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ (Interim) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱼᱦᱩᱫᱤᱥ ᱟᱨ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱩᱦᱟᱱ, ᱪᱤᱱ), ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨ, ᱡᱟᱹᱛ ᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱜᱩᱥᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱫᱤᱥᱼᱦᱩᱫᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱦᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱥ-ᱠᱳᱵᱷ-᱒ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱟᱸᱫᱮᱭᱟᱹ ᱴᱮᱰᱨᱳᱥ ᱟᱫᱷᱟᱱᱳᱢ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱠᱳ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱳᱟᱱ, ᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ, ᱰ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ (᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙) ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite report |title=Coronavirus disease 2019 (COVID-19) in the EU/EEA and the UK – eighth update |url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/covid-19-rapid-risk-assessment-coronavirus-disease-2019-eighth-update-8-april-2020.pdf |access-date=19 April 2020 |publisher=ecdc |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314223709/https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/RRA-sixth-update-Outbreak-of-novel-coronavirus-disease-2019-COVID-19.pdf |archive-date=14 March 2020}}</ref>
==ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ==
==ᱚᱡᱮ (ᱠᱟᱨᱚᱱ)==
==ᱫᱟᱯᱟᱨᱟᱢ==
ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ (ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙) ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱥᱚᱝᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱫᱟᱯᱟᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱦᱮ, ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱚᱝᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱚᱨᱳᱱᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱼᱢᱚᱪᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱸᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱠᱷᱳᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱩᱱᱤ ᱟᱸᱰᱮᱼᱯᱟᱥᱮ (᱑-᱒ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱵᱮᱨᱦᱟᱭ ᱛᱮ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱼᱯᱮ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ: ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱠᱚ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱤᱱᱵᱚᱨᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱵᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Scholia|Q84263196}}
===ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱮᱢᱮᱱᱥᱤ===
* [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱟᱡᱟᱨ (ᱠᱳᱵᱷᱤᱰᱼ᱑᱙)] [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/myth-busters FACTS] by the [[World Health Organization]] (WHO)
* [https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/index.html ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ ᱒᱐᱑᱙ (ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙)] by the US [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)
* [https://www.nhs.uk/conditions/coronavirus-covid-19/ ᱠᱚᱨᱳᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱥ (ᱠᱳᱵᱷᱤᱰᱼ᱑᱙)] by the UK [[National Health Service]] (NHS)
===Directories===
* [https://centerforinquiry.org/coronavirus/ Coronavirus Resource Center] at the [[Center for Inquiry]]
* {{Curlie|Health/Conditions_and_Diseases/Respiratory_Disorders/COVID-19|COVID-19}}
* [https://openmd.com/directory/covid-19 COVID-19 Resource Directory on OpenMD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506183436/https://openmd.com/directory/covid-19 |date=2021-05-06 }}
* [http://www.firemountain.net/covid19.html COVID-19 Information on FireMountain.net]
===Medical journals===
* [https://jamanetwork.com/journals/jama/pages/coronavirus-alert Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)] by ''[[JAMA (journal)|JAMA]]''
* [https://www.bmj.com/coronavirus BMJ's Coronavirus (covid-19) Hub] by the [[BMJ (company)|BMJ]]
* [https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center Novel Coronavirus Information Center] by [[Elsevier]]
* [https://www.thelancet.com/coronavirus COVID-19 Resource Centre] by ''[[The Lancet]]''
* [https://www.springernature.com/gp/researchers/campaigns/coronavirus Coronavirus (COVID-19) Research Highlights] by [[Springer Nature]]
* [https://www.nejm.org/coronavirus Coronavirus (Covid-19)] by ''[[The New England Journal of Medicine]]''
* [https://novel-coronavirus.onlinelibrary.wiley.com/ Covid-19: Novel Coronavirus] by [[Wiley (publisher)|Wiley Publishing]]
===Treatment guidelines===
* {{cite web |title=JHMI Clinical Recommendations for Available Pharmacologic Therapies for COVID-19 |publisher=The Johns Hopkins University |url=https://www.hopkinsguides.com/hopkins/ub?cmd=repview&type=479-1205&name=25_538747_PDF |format=PDF}}
* {{cite web |title=Bouncing Back From COVID-19: Your Guide to Restoring Movement |website=The Johns Hopkins School of Medicine |url=https://www.hopkinsmedicine.org/physical_medicine_rehabilitation/coronavirus-rehabilitation/_files/impact-of-covid-patient-recovery.pdf |access-date=2021-08-04 |archive-date=2021-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215173406/https://www.hopkinsmedicine.org/physical_medicine_rehabilitation/coronavirus-rehabilitation/_files/impact-of-covid-patient-recovery.pdf |url-status=dead }}
* {{cite web |title=Guidelines on the Treatment and Management of Patients with COVID-19 |website=Infectious Diseases Society of America |url=https://www.idsociety.org/globalassets/idsa/practice-guidelines/covid-19/treatment/idsa-covid-19-gl-tx-and-mgmt-v3.5.1.pdf |lay-url=https://www.idsociety.org/practice-guideline/covid-19-guideline-treatment-and-management/}}
* {{cite web |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Treatment Guidelines |website=National Institutes of Health |url=https://files.covid19treatmentguidelines.nih.gov/guidelines/covid19treatmentguidelines.pdf |lay-url=https://www.covid19treatmentguidelines.nih.gov/whats-new/ |access-date=2021-08-04 |archive-date=2021-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506203613/https://files.covid19treatmentguidelines.nih.gov/guidelines/covid19treatmentguidelines.pdf |url-status=dead }}
* {{cite report | vauthors=((World Health Organization)) | title=Therapeutics and COVID-19: living guideline, 6 July 2021 | author-link=World Health Organization | year=2021 | id=WHO/2019-nCoV/therapeutics/2021.2 | hdl=10665/342368 | hdl-access=free | lay-url=https://www.who.int/publications/i/item/therapeutics-and-covid-19-living-guideline }}
* {{cite report | vauthors=((NHS England and NHS Improvement)) | title=National Guidance for post-COVID syndrome assessment clinics | url=https://www.england.nhs.uk/coronavirus/wp-content/uploads/sites/52/2020/11/C0840-national-guidance-for-post-covid-syndrome-assesment-clinics-111220.pdf | lay-url=https://www.england.nhs.uk/coronavirus/publication/national-guidance-for-post-covid-syndrome-assessment-clinics/ | access-date=2021-08-04 | archive-date=2021-03-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210329181025/https://www.england.nhs.uk/coronavirus/wp-content/uploads/sites/52/2020/11/C0840-national-guidance-for-post-covid-syndrome-assesment-clinics-111220.pdf | url-status=dead }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱹᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
rv18j60r7ra9t001sr9tsls8zowjt7b
ᱞᱟᱜᱚᱥ
0
18296
196926
191548
2026-08-16T01:13:34Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196926
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱞᱟᱜᱚᱥ
| official_name = ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ({{native name|yo|Ìlú Èkó}})
| native_name = Èkó
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 280
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/1/2
| image1 =
| image2 = 2014 Tinubu Square Lagos Nigeria 14640600637.jpg
| image3 = An array of iconic buildings in Lagos Nigeria starting with United Bank of Africa.jpg
| image4 = Lekki-Epe Expressway Sandfill Bustop.jpg
| image5 = National Theater in Lagos State-Nigeria.jpg
| image6 = Third Main-Land Bridge.jpg
}}
| image_caption = '''From top, left to right:''' [[Victoria Island, Lagos|Victoria Island]] skyline, [[Tinubu Square]], array of skyscrapers, [[Lekki–Epe Expressway|Lekki-Epe Expressway]], [[National Arts Theatre]]. [[Third Mainland Bridge]]
| image_flag = Lagos State Flag (1967-1970).svg
| image_seal =
| nickname = ''Eko akete'', ''Lasgidi''<ref>{{cite news |url=http://premiumtimesng.com/sports/5817-18th-national-sports-festival-lagos-unveils-logo-mascot-and-website.html |title=18th National Sports Festival: Lagos unveils Logo, mascot and website |date=18 June 2012 |work=[[Premium Times]] |access-date=2 October 2012 |location=Abuja, Nigeria |archive-date=27 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121027230021/http://premiumtimesng.com/sports/5817-18th-national-sports-festival-lagos-unveils-logo-mascot-and-website.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thisdaylive.com/articles/eko-2012-building-branding-through-sports/122890/ |title=Eko 2012: Building Branding through Sports, Articles |date=22 August 2012 |work=[[ThisDay]] |access-date=2 October 2012 |location=Lagos, Nigeria |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224112111/http://www.thisdaylive.com/articles/eko-2012-building-branding-through-sports/122890/ |archive-date=24 December 2013 |df=dmy-all}}</ref>
| motto = ''Èkó ò ní bàjé o!''
| image_map = Location of Lagos.png
| map_caption = Lagos shown within the [[Lagos State|State of Lagos]]
| pushpin_map = Nigeria Lagos#Nigeria#Africa#North Atlantic#World
| pushpin_relief = 1
| pushpin_mapsize =
| pushpin_map_caption = ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|6.455027|3.384082|region:NG-LA|display=it}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ}}
| subdivision_type1 = [[ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[Local Government Areas of Nigeria|LGA(s)]]{{refn|name=LGA|group=note|Metropolitan Lagos consists of 16 of Lagos State's 20 LGAs, which excludes [[Badagry]], [[Epe, Lagos State|Epe]], [[Ibeju-Lekki]] and [[Ikorodu]].<ref name="metrolagospop">{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/php/nigeria-metrolagos.php |title=Metro Lagos (Nigeria): Local Government Areas |publisher=City Population |date=21 March 2015 |access-date=26 October 2015}}</ref><ref name="metropolitan Lagos">{{cite web |url=https://ng.boell.org/2015/07/02/lagos-and-its-potentials-economic-growth |title=Lagos and Its Potentials for Economic Growth |date=2 July 2015 |access-date=26 October 2015}}</ref>}}
| subdivision_name1 = [[ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱜᱚᱥ]]
| subdivision_name2 = {{collapsible list |title=List of LGAs
|'''ᱤᱥᱞᱮᱸᱰ''' |[[Apapa]] |[[Eti-Osa]]{{refn|group=lower-alpha|Only Ikoyi-Obalande and Iru-Victoria Island LCDAs}} |[[Lagos Island]]
|'''Mainland'''|[[Ajeromi-Ifelodun]]|[[Lagos Mainland]]|[[Surulere]]
|'''Suburban''' |[[Agege]] | [[Alimosho]] |[[Ifako-Ijaiye]] | [[Ikeja]] |[[Kosofe]] |[[Mushin, Lagos|Mushin]] |[[Ojo, Lagos State|Ojo]] |[[Oshodi-Isolo]] |[[Shomolu]] |[[Amuwo-Odofin]] }}
| established_title = Settled
| established_date = ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ
| founder = [[Awori tribe|Awori]] subgroup of the [[Yoruba People|Yoruba]]
| seat_type =
| seat =
| government_footnotes =
| leader_title1 = [[ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱟ|ᱚᱵᱟ]]
| leader_name1 = [[Rilwan Akiolu]] I
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 1171.28
| area_land_km2 = 999.6
| area_water_km2 = 171.68
| area_urban_km2 = 907
| area_metro_km2 = 2706.7
| elevation_m =
| elevation_ft = 135
| population_total = 8,048,430
| population_as_of = ᱒᱐᱐᱖ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ
| population_footnotes = {{refn|name=LGA|group=note}}
| population_density_km2 = 6,871
| population_est = 23,437,435
| pop_est_as_of = 2018 by [[Lagos State Government|LASG]]<ref name="Lagos State Government">{{cite web |url=http://mepb.lagosstate.gov.ng/storage/sites/29/2020/08/Abstract-of-Local-Government-Statistics-Y2019.pdf |title=2019 Abstract of Local Government Statistics |author=Lagos Bureau of Statistics |access-date=January 1, 2021 |archive-date=August 16, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816041718/http://mepb.lagosstate.gov.ng/storage/sites/29/2020/08/Abstract-of-Local-Government-Statistics-Y2019.pdf |url-status=dead }}</ref>
| population_urban = 14,862,000<ref name=Demographia>{{cite book |author1=Demographia |title=Demographia World Urban Areas |date=January 2015 |edition=11th |url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |access-date=2 March 2015}}</ref>
| population_density_urban_km2 = 14,469
| population_metro = 21,320,000 (estimate)
| population_density_metro_km2 = 7,759
| population_rank = [[List of Nigerian cities by population|᱑ ᱟᱱᱟᱜ]]
| population_demonym = ᱞᱟᱜᱚᱟᱤᱭᱟᱱ
| area_code = [[Telephone numbers in Nigeria|010]]<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=fwuQ71ZbaOcC&pg=PA87 |title=Bradt Travel Guides |edition=3rd |publisher=Paperback |isbn=978-1-8416-2397-9 |first=Lizzie |last=Williams |year=2008 |page=87 |access-date=26 July 2014}}</ref>
| website =
| footnotes = {{reflist|group=lower-alpha}}
| type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ
| demographics1_info1 =
| demographics1_title2 =
| demographics1_info2 =
| demographics1_title3 =
| demographics1_info3 =
| gini = $᱕,᱓᱖᱐
| gini_year =
| gini_category = Newly Emerging Economy
| timezone = [[West Africa Time|WAT]] (UTC+1)
| utc_offset = +1
| blank_name = [[Köppen climate classification|Climate]]
| blank_info = [[Tropical savanna climate|Aw]]
| native_name_lang = ᱭᱚᱨᱩᱵᱟ
| leader_party =
| leader_title =
| timezone1 =
| pushpin_image =
}}
'''ᱞᱟᱜᱚᱥ''' ᱫᱚ [[ᱱᱟᱭᱡᱮᱨᱤᱭᱟ|ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱑᱔.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱓.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2014/01/08/opinion/what-makes-lagos-a-model-city.html?_r=0 |title=What Makes Lagos a Model City |newspaper=New York Times |date=7 January 2014 |access-date=16 March 2015}}</ref><ref name="John Campbell">{{cite news |url= https://www.theatlantic.com/international/archive/2012/07/this-is-africas-new-biggest-city-lagos-nigeria-population-25-million/259611/ |title= This Is Africa's New Biggest City: Lagos, Nigeria, Population 21 Million |author=John Campbell |date=10 July 2012 |work=The Atlantic |location= Washington DC |access-date= 23 September 2012}}</ref> ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱜᱚᱥ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{refn|Sources: <ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=tk5TP7bsXnkC&pg=PA202 |title=African Cities Driving the NEPAD Initiative |agency= UN-HABITAT |year=2006 |isbn= 978-9-211318159 |page=202}}</ref><ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=sMnj88kYVmcC&pg=PT60 |title=Key Concepts in Creative Industries |page=47 |author1= John Hartley |author2=Jason Potts |author3=Terry Flew|author4= Stuart Cunningham |author5= Michael Keane|author6= John Banks |publisher= SAGE |year=2012 |isbn=978-1-446-2028-90}}</ref><ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=wQJb1QpZz_4C&pg=PA118 |title=Cultures and Globalization: Cities, Cultural Policy and Governance |page=118 |author1=Helmut K Anheier |author2=Yudhishthir Raj Isar |publisher= SAGE |year=2012 |isbn=978-1-446-2585-07}}</ref><ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=oy-de29AtvYC&pg=PA163 |title=Hidden Innovation: Policy, Industry and the Creative Sector (Creative Economy and Innovation Culture Se Series) |author=Stuart Cunningham |publisher= Univ. of Queensland Press |page=163 |year=2013 |isbn= 978-0-702-2509-89}}</ref><ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=rQ_ZLuqZT54C&pg=PA71 |title=Cities and Nature |page=7 |publisher=Routledge Critical Introductions to Urbanism and the City |author1= Lisa Benton-Short|author-link2=John Rennie Short |author2=John Rennie Short |year=2013 |isbn=978-1-134252749}}</ref><ref name=afropolis>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=9lcn62brtGQC&pg=PA18|title=Afropolis: City Media Art |author1=Kerstin Pinther |author2=Larissa Förster |author3=Christian Hanussek |publisher=Jacana Media |year=2012 |page=18 |isbn=978-1-431-4032-57}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=8JPIAwAAQBAJ&pg=PA66 |title=The Land/Ocean Interactions in the Coastal Zone of West and Central Africa Estuaries of the World |author1=Salif Diop |author2=Jean-Paul Barusseau |page=66 |author3=Cyr Descamps |publisher=Springer |year=2014 |isbn=978-3-319-0638-81}}</ref>}}<ref>{{Cite web|title=The Most Populated Cities of the World. World Megacities - Nations Online Project|url=https://www.nationsonline.org/oneworld/bigcities.htm|access-date=2021-09-23|website=www.nationsonline.org}}</ref> ᱢᱮᱜᱟᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱜᱨᱤᱥ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱯᱨᱚᱰᱩᱠᱴ (GDP) ᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web|url=https://bigthink.com/strange-maps/richest-cities-in-africa|title=These cities are the hubs of Africa's economic boom|date=2018-10-04|website=Big Think |access-date=2019-04-23}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url= http://businesstech.co.za/news/general/81995/africas-biggest-shipping-ports/ |title= Africa's biggest shipping ports |publisher= Businesstech |date=8 March 2015 |access-date= 26 October 2015}}</ref><ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=E-VwMKQlGjIC |title=Africa, Volume 1 of Cities of the World: a compilation of current information on cultural, geographical, and political conditions in the countries and cities of six continents, based on the Department of State's "post reports" |author1=Brian Rajewski |publisher=Gale Research International, Limited |year=1998 |isbn= 978-0-810-3769-22}}</ref><ref name=global>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=Lzt7BgAAQBAJ&pg=PA315 |page=315 |title= Global Gentrifications: Uneven Development and Displacement |author1=Loretta Lees |author2= Hyun Bang Shin |author3= Ernesto López Morales |publisher=Policy Press |year=2015 |isbn=978-1-447-3134-89}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ==
==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Sister project links | commons=Lagos, Nigeria | voy=ᱞᱟᱜᱚᱥ}}
* {{Official website|http://www.lagosstate.gov.ng/}}
* [http://www.lagosjudiciary.gov.ng/ State Judicial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050124234551/http://www.lagosjudiciary.gov.ng/ |date=2005-01-24 }}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱟᱜᱚᱥ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
tq9luzqiyohzzwgj04bdlmlui07dbjl
ᱥᱚᱨᱞᱟ ᱴᱷᱟᱠᱨᱟᱞ
0
26300
196950
148503
2026-08-16T08:22:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196950
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱚᱨᱞᱟ ᱴᱷᱟᱠᱨᱟᱞ
| image = Sarla Thakral.jpg
| caption =
| native_name = सरला ठकराल
| native_name_lang = hi
| birth_date = {{Birth date|df=no|1914|08|08}}
| birth_place = ᱫᱤᱞᱞᱤ
| death_date = {{Death date and age|df=no|2008|3|15|1914|08|08}}
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| occupation = Businesswoman, painter and designer
| known_for = One of the first Indian women to fly aircraft
| spouse = {{plainlist|
* P. D. Sharma
* R.P Thakral
}}
| children = 2
}}
'''ᱥᱚᱨᱞᱟ ᱴᱷᱟᱠᱨᱟᱞ''' (8 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1914<ref>{{Cite web |date=2006-08-13 |title=Down memory lane: First woman pilot recounts life story |url=http://www.ndtv.com/video/features/news/down-memory-lane-first-woman-pilot-recounts-life-story-6231 |access-date=2017-08-04 |publisher=[[NDTV]]}}</ref> ᱼ15 ᱢᱟᱨᱪ 2008<ref>{{Cite web |date=2011-03-08 |title=Women's Day: Top 100 coolest women of all time: 72/100 |url=http://www.news18.com/photogallery/india/womens-day-top-100-coolest-women-of-all-time-787706.html |access-date=2017-08-04 |publisher=[[CNN-IBN]]}}</ref> ᱼ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱵᱤᱨᱚᱛᱚᱛ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-08-08 |title=Google doodle honours Sarla Thukral, first Indian woman to fly an aircraft |url=https://www.hindustantimes.com/trending/google-doodle-honours-sarla-thakral-first-indian-woman-to-fly-an-aircraft-101628391247148.html |access-date=2021-08-08 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-07-25 |title=First National Pilot Licences: Sarla Thukral – India |url=http://centennialofwomenpilots.com/sarla-thakral-india/ |access-date=2017-08-04 |publisher=Institute for Women Of Aviation Worldwide}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=May 14, 2015 |title=Sarla Thukral, in a clear sky |url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hi&u=https://hindi.indiatvnews.com/india/national-first-lady-indian-pilot-704.html&prev=search |access-date=2019-02-23 |website=hindi.indiatvnews.com}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ==
1914 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ 1936 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 21 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱵᱷᱟᱭᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱤᱯᱥᱤ ᱢᱳᱛᱷ ᱮ ᱳᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱠᱞᱟᱭᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨᱚᱛᱚᱛᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱲᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟᱤᱡ, , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 16 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱ 9 ᱜᱚᱴᱟᱝ پائلᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://www.ntd.tv/inspiring/india-inspired-stories/in-1936-she-was-the-first-woman-pilot-to-enter-the-cockpit-in-a-saree.html|title=In 1936, she was the first woman pilot to enter the cockpit in a saree!|date=2017-09-16|access-date=2017-10-25|publisher=[[NTDTV]]|archive-date=2017-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026110642/http://www.ntd.tv/inspiring/india-inspired-stories/in-1936-she-was-the-first-woman-pilot-to-enter-the-cockpit-in-a-saree.html|url-status=dead}}</ref>
== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ==
ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ|ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱾]][[ᱞᱟᱦᱚᱨ|ᱞᱟᱦᱳᱨ]] ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱨᱤᱢᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="tribuneindia">{{Cite web |last=Ramachandran |first=Smriti Kak |date=2006-02-05 |title=Flying colours & ground reality |url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060205/society.htm#1 |access-date=2017-08-04 |website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001651/http://www.tribuneindia.com/2006/20060205/society.htm#1 |url-status=dead }}</ref> [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮᱹ ᱟᱨ ᱰᱤ ᱛᱚᱛᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱳᱭᱲᱤ ᱥᱤᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱳᱫᱟᱵᱮ ᱛᱚᱛᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱚᱛᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱞᱞᱟ ᱯᱮᱴᱤᱴ, ᱮᱱᱮ ᱛᱚᱛᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 11 ᱢᱮ, 1929 ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱱᱟᱢᱵᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ 1,000 ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱚᱞᱮᱹᱝ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Anon|date=January 1937|title=Indian Womanhood|journal=The Modern Review|page=92}}</ref>
ᱠᱷᱚᱫᱚᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, 1939 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱚᱨᱞᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱡᱤ ᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱳᱨᱡᱩᱠᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱥᱚᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱶ ᱠᱮᱫᱟ, ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱮᱣ ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱰᱞᱢᱳᱢᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-08-08 |title=Sarla Thakral Google Doodle: Family, Quotes, First Indian Female Pilot |url=https://samacharkhabar.com/sarla-thakral-google-doodle/ |access-date=2021-08-11 |website=Samachar Khabar News |language=en-US |archive-date=2021-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811162820/https://samacharkhabar.com/sarla-thakral-google-doodle/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱚᱡ ==
ᱴᱷᱟᱠᱨᱟᱞ ᱟᱨᱡᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱡᱚᱥᱟᱱ ᱥᱟᱡᱚᱥᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱳᱭᱫᱽᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱡᱚᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ <ref>{{Cite web |last=Kulkarni |first=Jayant |date=2009-11-25 |title=Remember Sarla Thukral's maiden flight of fancy |url=http://www.dnaindia.com/speak-up/report-remember-sarla-Thakral-s-maiden-flight-of-fancy-1316073 |access-date=2017-08-04 |website=[[Daily News and Analysis]]}}</ref>᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱢᱩᱫᱨᱮ, ᱛᱚᱠᱨᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱤ ᱛᱚᱠᱨᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 1948 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱠᱳᱥᱴᱤᱭᱩᱢ ᱜᱳᱱᱚᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ <ref name="tribuneindia"/>᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref name=":0"/> <ref>{{Cite web |last=Chavan |first=Vivek |date=2007-10-17 |title=India'खाइs First women in air – India's first lady pilot – Sarla Thakral |url=https://vivchavan.wordpress.com/2007/10/17/indias-first-women-in-air-indias-first-lady-pilot-sarla-thakral/ |access-date=2017-08-04}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Austa |first=Sanjay |date=2003 |title=Sarla Thakral - India's First Lady Pilot - Still Flying High |url=http://www.the-south-asian.com/May-June2003/sarla_thakral__first_woman_pilot.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081226151434/http://www.the-south-asian.com/May-June2003/sarla_Thakral__first_woman_pilot.htm |archive-date=2008-12-26 |access-date=2017-08-04}}</ref>
== ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
ᱟᱜᱚᱥᱴ 2021 ᱨᱮ, ᱴᱷᱟᱠᱨᱟᱞ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱩᱰᱮᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Sarla Thukral's 107th Birthday |url=https://www.google.com/doodles/sarla-thukrals-107th-birthday |access-date=2021-08-08 |website=www.google.com |language=en}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
bopwl93u06gg8y4103mqgy5em0wow77
ᱯᱤ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ
0
26320
196917
146608
2026-08-15T18:30:30Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
Redirected page to [[ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ]]
196917
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ]]
gq2m6ufnlyryubbaedf91o8b5de7jge
ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱫ ᱡᱚᱱᱚᱲᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱦᱴᱟᱠᱚ
14
26330
196901
140449
2026-08-15T13:27:03Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱫ ᱡᱚᱱᱚᱲᱠᱩ ᱥᱟᱞᱟᱫ ᱥᱟᱦᱴᱟᱠᱚ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱫ ᱡᱚᱱᱚᱲᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱦᱴᱟᱠᱚ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
140449
wikitext
text/x-wiki
ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱫ ᱡᱚᱱᱚᱲᱠᱩ ᱥᱟᱞᱟᱫ ᱥᱟᱦᱴᱟᱠᱚ
o8xjd64bat3ojmy48hn00gl2qqdtj04
ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ
0
26722
196940
191156
2026-08-16T04:21:36Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196940
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ
| image = Kriti Kharbanda at the special screening of Fukrey 3 at Excel Entertainment office (cropped).jpg
| caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date and age|1990|10|29|df=yes}}
| birth_place = ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| alma_mater = [[Sri Bhagawan Mahaveer Jain College]]
| occupation = ᱯᱟᱴᱦᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ
| years_active = 2009{{endash}}ᱱᱤᱛ
| height =
| partner = ᱯᱤᱩᱠᱤᱴ ᱥᱟᱢᱨᱟᱛ
| relatives =
| website =
}}
'''ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 29 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 1990) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ,[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱵᱳᱱᱤ' (2009) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 'ᱪᱤᱨᱨᱩ' (2010) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱭ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/when-kriti-kharbanda-witnessed-power-of-stardom-down-south/articleshow/89445613.cms|title=Exclusive! When Kriti Kharbanda witnessed the power of stardom, down south|date=9 February 2022|work=The Times of India|access-date=8 August 2022}}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱤᱴᱤ ᱮᱥᱯᱳᱨᱥᱟᱨ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱡᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱦᱮᱸᱥᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Kriti Kharbanda completes 12 years in Indian cinema, boyfriend Pulkit Samrat calls her an 'inspiration' |url=https://m.tribuneindia.com/news/lifestyle/kriti-kharbanda-completes-12-years-in-indian-cinema-boyfriend-pulkit-samrat-calls-her-an-inspiration-267424 |access-date=13 June 2021 |website=The Tribune |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022083846/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/kriti-kharbanda-completes-12-years-in-indian-cinema-boyfriend-pulkit-samrat-calls-her-an-inspiration-267424 |url-status=dead }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 1990 ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |title=Actress Kriti Kharbanda Profile, Movies and Photos |url=http://www.movieraja.in/kriti-kharbanda-pdofile-movies-photos/ |access-date=11 November 2016 |website=Movie Raja}}</ref><ref name="newindianexpress1">{{Cite web |last=Reddy, Maheswarari |title=Kriti Kharbanda on flops, fairness & future |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article203834.ece |access-date=29 May 2014 |website=The New Indian Express |archive-date=5 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905021851/http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article203834.ece |url-status=dead }}</ref> ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/movies/report/i-am-okay-with-kissing/20170612.htm|title=I am okay with kissing onscreen: Kriti Kharbanda|work=Rediff.com|access-date=22 December 2018}}</ref><ref name="toi">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/kriti-kharbanda-hosts-a-halloween-themed-birthday-bash/articleshow/61337004.cms|title=Kriti Kharbanda hosts a Halloween themed birthday bash|work=The Times of India|access-date=20 May 2018}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 November 2017 |title=Kriti Kharbanda on turning 27: I honestly think age is just a number |url=https://www.mid-day.com/articles/kriti-kharbanda-on-turning-27-i-honestly-think-age-is-just-a-number/18699153 |website=[[Mid-Day]] |access-date=17 February 2024 |archive-date=22 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022064612/https://www.mid-day.com/articles/kriti-kharbanda-on-turning-27-i-honestly-think-age-is-just-a-number/18699153 |url-status=dead }}</ref>ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱤᱥᱤᱛᱟ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱡᱚᱭᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱯᱮᱞᱮᱱ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱾ 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
=== ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ (2009-2012) ===
[[ᱨᱮᱫ:Kriti_Kharbanda_at_60th_South_Filmfare_Awards_2013.jpg|thumb|2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱾]]
ᱥᱯᱟᱨ ᱵᱤᱞᱵᱳᱨᱰ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱛᱚᱞᱩᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱳᱱᱤᱨᱮ ᱥᱩᱢᱚᱱᱛᱷ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="newindianexpress1"/> ᱵᱳᱱᱤ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱩᱴᱟᱹᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱥᱤᱯᱷᱤ'' ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱫᱦᱚᱸ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱝᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=12 June 2009 |title=Boni: Quite a mish-mash |url=http://movies.rediff.com/report/2009/jun/12/boni-quite-a-mish-mash.htm |access-date=29 May 2014 |website=Rediff.com}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱨᱰ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ", ''Rediff.com'' ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱨᱟᱡᱟᱢᱟᱱᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, 'ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱜᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Movie Review : Boni |url=http://www.sify.com/movies/boni-review-telugu-14894040.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150808134812/http://www.sify.com/movies/boni-review-telugu-14894040.html |archive-date=8 August 2015 |access-date=29 May 2014 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱱ ᱠᱟᱞᱟᱱ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱴᱤᱱ ᱢᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/set-for-a-long-inning/article638004.ece|title=Set for a long inning|date=9 July 2009|work=The Hindu|access-date=29 May 2014}}</ref><ref name="thehindu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/pretty-woman/article1595510.ece|title=Pretty woman|last=y. sunita chowdhary|date=3 April 2011|work=The Hindu|access-date=29 May 2014}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱪᱤᱨᱨᱩ'' ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ "ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ" ᱟᱨ Indiaglitz.com ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ "ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ" ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/Chirru/movie-review/6980715.cms|title=Chirru movie review: Wallpaper, Story, Trailer at Times of India|work=The Times of India|access-date=29 May 2014}}</ref> ᱮ ᱮᱱ ᱮᱥ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ "ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱳᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ" ᱟᱨ "ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ" ᱾<ref>{{Cite web |date=20 November 2010 |title='Chirru' – well made entertainer (Kannada Movie Review) |url=http://www.sify.com/movies/chirru-well-made-entertainer-kannada-movie-review-news-national-kluoOdhhifg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150808140316/http://www.sify.com/movies/chirru-well-made-entertainer-kannada-movie-review-news-national-kluoOdhhifg.html |archive-date=8 August 2015 |access-date=29 May 2014 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱨ "ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ" ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=I demand what I deserve: Kriti Kharbanda – IBNLive |url=http://ibnlive.in.com/news/i-demand-what-i-deserve-kriti-kharbanda/283101-71-204.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820035408/http://ibnlive.in.com/news/i-demand-what-i-deserve-kriti-kharbanda/283101-71-204.html |archive-date=20 August 2012 |access-date=29 May 2014 |publisher=Ibnlive.in.com}}</ref> <ref name="dnaindia1">{{Cite web |last=Sunayana Suresh |date=16 October 2011 |title=Kriti Kharbanda to romance Prem in her new film 'Adda' & Updates at Daily News & Analysis |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-kriti-kharbanda-to-romance-prem-in-her-new-film-adda-1599501 |access-date=29 May 2014 |website=Daily News and Analysis}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{Cite web |date=2 November 2011 |title=Kriti signs two Kannada films |url=http://www.sify.com/movies/kriti-signs-two-kannada-films-news-kannada-llcqMAeiibe.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105201800/http://www.sify.com/movies/kriti-signs-two-kannada-films-news-kannada-llcqMAeiibe.html |archive-date=5 November 2011 |access-date=29 May 2014 |website=[[Sify]]}}</ref> 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱳᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
[[ᱨᱮᱫ:Kriti_Kharbanda_graces_Teach_For_Change_event_(04)_(cropped).jpg|left|thumb|ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ]]
[[ᱨᱮᱫ:Kriti_Kharbanda_26th_SOL_Lions_Gold_Awards_2020_(cropped).jpg|thumb|2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ]]
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[ᱨᱮᱫ:Kriti_Kharbanda_and_Pulkit_Samrat_at_Ramesh_S_Taurani’s_diwali_bash.jpg|thumb|2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱠᱤᱛ ᱥᱟᱢᱨᱟᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱾]]
ᱠᱷᱚᱨᱵᱚᱱᱫᱟ 'ᱵᱷᱤᱨᱮ ᱠᱤ ᱳᱭᱮᱰᱤᱝ', 'ᱯᱚᱜᱚᱞᱯᱚᱱᱛᱤ' ᱟᱨ 'ᱛᱚᱭᱮᱥ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱞᱠᱤᱛ ᱥᱟᱢᱨᱟᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱮᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/kriti-kharbanda-admits-she-s-dating-pulkit-samrat-says-she-wanted-her-parents-to-know-first/story-HXmvjvEL9Y5KipWcgOz8YP.html|title=Kriti Kharbanda says she's dating Pulkit Samrat, says she wanted her parents to know first|date=18 November 2019|work=Hindustan Times|access-date=9 April 2021|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/pulkit-samrats-birthday-wish-for-girlfriend-kriti-kharbanda-is-all-about-balcony-dates-and-campfire-movie-nights-2317737|title=Pulkit Samrat's Birthday Wish For Girlfriend Kriti Kharbanda Is All About "Balcony Dates And Campfire Movie Nights"|last=Raghuvanshi|first=Aakanksha|access-date=29 October 2020|publisher=NDTV}}</ref>
ᱠᱷᱚᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱮᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱭᱟᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, "ᱯᱳᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱯᱷᱤᱫᱤᱱᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kriti Kharbanda: Pole dancing is not just a part of my fitness but also my meditation |url=https://m.tribuneindia.com/news/entertainment/kriti-kharbanda-pole-dancing-not-just-a-part-of-my-fitness-but-also-my-meditation-281565 |access-date=11 July 2021 |website=The Tribune India |archive-date=24 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024072932/https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/kriti-kharbanda-pole-dancing-not-just-a-part-of-my-fitness-but-also-my-meditation-281565 |url-status=dead }}</ref>
== ᱚᱯᱼᱥᱠᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ==
ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ 30 ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱮᱱ ᱡᱤ ᱳ "ᱥᱤᱠᱥᱚ ᱥᱮᱵᱷᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ" ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ 30 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ <ref>{{Cite web |last=DNA Entertainment |title=Kriti Kharbanda fights for animal cause |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-kriti-kharbanda-fights-for-animal-cause-2619997/amp |access-date=11 September 2020 |website=DNA India}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱱ ᱡᱤ ᱳ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kriti Kharbanda celebrates her birthday as she takes the responsibility of 30 girls study expences |url=https://www.abplive.com/entertainment/kriti-kharbanda-celebrates-her-birthday-as-she-take-responsibilty-of-30-girls-study-expences-1619638/amp |access-date=30 October 2020 |website=ABP News}}</ref>
[[ᱨᱮᱫ:Kriti_Kharbanda_graces_the_launch_of_Kalki_Bride_n_Baraat_wedding_collection_(04).jpg|thumb|ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱾]]
== ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ==
[[ᱨᱮᱫ:Kriti_Kharbanda_attends_a_friend’s_wedding_function_(04)_(cropped).jpg|thumb|2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱾]]
ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/photo-features/kannada-actress-who-are-popular-in-other-film-industries/photostory/51864848.cms|title=Top Kannada actress who are also popular in other film industries|work=The Times of India|access-date=22 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Star Power Actress: Kriti Kharbanda |url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-star-power-female/filterby/IND/2019/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603151522/https://www.bollywoodhungama.com/box-office-star-power-female/filterby/IND/2019/ |archive-date=3 June 2014 |access-date=15 July 2020 |website=Bollywood Hungama}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱡᱩᱯᱩᱞ, ᱥᱩᱪᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱᱟᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=17 August 2012 |title=I demand what I deserve: Kriti Kharbanda |url=https://www.news18.com/news/india/i-demand-what-i-deserve-kriti-kharbanda-499359.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603151522/https://www.news18.com/news/india/i-demand-what-i-deserve-kriti-kharbanda-499359.html |archive-date=3 June 2014 |access-date=14 October 2018 |website=News18 India}}</ref> ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱪᱩᱠᱤ ᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kriti Kharbandha turns busy bee! |url=http://www.sify.com/movies/kriti-kharbandha-turns-busy-bee-news-kannada-ogciMecbihi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603151522/http://www.sify.com/movies/kriti-kharbandha-turns-busy-bee-news-kannada-ogciMecbihi.html |archive-date=3 June 2014 |access-date=30 May 2014 |website=Sify}}</ref> ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ "ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾" ᱩᱱᱤ <ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/photo-features/top-sandalwood-heroines-of-2013/photostory/28581101.cms|title=Top Sandalwood Actresses of 2013|work=The Times of India|access-date=14 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603151522/https://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/photo-features/top-sandalwood-heroines-of-2013/photostory/28581101.cms|archive-date=3 June 2014}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱚᱱᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱭᱤᱞ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱭᱮᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾" <ref>{{Cite web |last=Chetana Divya Vasudev |title=I can't wait for 'Googly' to happen to me again |url=https://www.deccanherald.com/content/583123/i-cant-wait-googly-happen.html |access-date=22 July 2018 |website=Deccan Herald}}</ref> 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱱᱰᱚᱞᱩᱰ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱪᱤ ᱨᱮ 8 ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
=== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ===
== ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
a2cuu14sk556b7z5zhjefjubxuwbuvv
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ
0
27386
196965
186751
2026-08-16T08:54:11Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196965
wikitext
text/x-wiki
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱮᱢᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱞ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱯᱚᱨ ᱯᱞᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="the quint">{{cite web |title=Sahitya Akademi announces Bal, Yuva Puraskar for 2018 |url=https://www.thequint.com/hotwire-text/sahitya-akademi-announces-bal-yuva-puraskar-for-2018 |website=www.thequint.com |date=2018-06-22 |access-date=1 December 2022}}</ref>
{| class="wikitable sortable"
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
! ᱠᱟᱹᱢᱤ
! ᱞᱮᱠᱟᱱ
! class="unsortable" |ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
| 2010 || [[ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱤᱥᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱩᱰᱩ]] || ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱽ || ||
|-
| 2011 || ᱱᱩᱦᱩᱢ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ || ᱥᱤᱸᱜᱟᱹᱲ ᱟᱠᱷᱲᱟ || ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ||
|-
| 2012 || ᱯᱤᱛᱟᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟ || ᱡᱤᱵᱽ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ || ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ||
|-
| 2013 || ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟ || ᱰᱚᱢᱵᱮ ᱵᱟᱦᱟ || ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ || <ref>{{Cite web |url=https://www.sahitya-akademi.gov.in/e-newsletter/October-December_2013_Newsletter.pdf |title=Fourth Sahitya Akademi Bal Sahitya Puraskar for 2013 were presented to twenty four writers in Indian languages recognised by the Akademi in a grand function held on 15 November 2013 at Goa State Museum Auditorium, Panaji, Goa |access-date=29 June 2023}}</ref>
|-
| 2014 || ᱠᱟᱺᱱᱦᱟᱹᱭᱞᱟᱞ ᱴᱩᱰᱩ || ᱵᱟᱪᱲᱟ ᱵᱟᱭᱟᱨ || ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ || <ref>{{Cite web |url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/e-newsletter/Nov-Dec_2014_NewsLetter.pdf |title=Bal Sahitya Puraskar November 2014, Awards Presentation Ceremony |access-date=6 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180714091455/http://www.sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/e-newsletter/Nov-Dec_2014_NewsLetter.pdf |archive-date=14 July 2018 |url-status=dead }}</ref>
|-
| 2015 || [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] || ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱢᱟᱭᱟᱢ || ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ || <ref name=":1">{{Cite web|url=http://sahitya-akademi.gov.in/e-newsletter/sep-dec_2015_NewsLetter.pdf|title=Sahitya Akademi Newsletter|website=www.sahitya-akademi.gov.in|access-date=|archive-date=|page=4-5}}</ref><ref>{{cite web |title=Sahitya Akademi announced Bal Sahitya Puraskar for the year 2015 |url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/sahitya-akademi-announced-bal-sahitya-puraskar-for-the-year-2015-1435216949-1 |website=www.jagranjosh.com |access-date=13 December 2022 |archive-date=13 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221213171724/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/sahitya-akademi-announced-bal-sahitya-puraskar-for-the-year-2015-1435216949-1 |url-status=dead }}</ref>
|-
| 2016 || ᱠᱩᱦᱩ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟ || ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱡᱟᱹᱲᱤ || ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ||
|-
| 2017 || [[ᱡᱳᱵᱟ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] || ᱚᱱᱚᱞ ᱵᱟᱦᱟ || ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ || <ref name="Joba Murmu,Santali writer,selected for Bal Sahitya Award">{{Cite web|url=http://jharkhandstatenews.com/article/top-stories/2393/joba-murmu-santali-writer-selected-for-bal-sahitya-award/|title = Joba Murmu,Santali writer,selected for Bal Sahitya Award - Jharkhand State News}}</ref>
|-
| 2018 || ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟ || ''Budi Goag Garn Thay lag'' || ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ || <ref name="the quint"/>
|-
| 2019 || [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] || ᱡᱷᱟᱨᱩᱢᱡᱷᱟᱜ || ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ||
|-
| 2020 || ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱴᱩᱰᱩ || ᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱠᱩᱞ ᱵᱷᱩᱨᱠᱟᱹᱜ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱩᱱᱟᱹᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱮᱱ || ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ||
|-
| 2021 || ᱥᱚᱵᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟ || ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱢᱚᱱ || ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ ||
|-
| 2022 || [[ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ]] || ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱟᱹᱭ || ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱸ || <ref>{{cite news |title=मराठी भाषेसाठी बाल साहित्य पुरस्कार |url=https://www.adda247.com/mr/jobs/bal-sahitya-puraskar-2022/ |access-date=13 December 2022 |work=www.adda247.com |date=3 September 2022}}</ref>
|-
| 2023 || [[ᱢᱟᱹᱱᱥᱤᱝ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ]] || ᱱᱮᱱᱮ-ᱯᱮᱴᱮ || ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ || <ref>{{cite web |title=Sahitya Akademi Bal Sahitya Puraskar 2023 |url=https://www.sahitya-akademi.gov.in/pdf/Pressrelease_BSP-2023.pdf |website=sahitya-akademi.gov.in |access-date=29 June 2023}}</ref>
|-
|2024 ||ᱫᱩᱜᱟᱹᱭ ᱴᱩᱰᱩ|| ᱢᱤᱨᱩ ᱟᱲᱟᱝ||ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ||<ref>{{cite news |title=Sahitya Akademi announces Yuva Puraskar, Bal Sahitya Puraskar winners for 2024 |url=https://www.thehindu.com/news/national/sahitya-akademi-announces-yuva-puraskar-bal-sahitya-puraskar-winners-for-2024/article68293703.ece |access-date=15 June 2024 |publisher=www.thehindu.com |date=15 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Sahitya Akademi announces Yuva Puraskar, Bal Sahitya Puraskar winners for 2024 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/sahitya-akademi-announces-yuva-puraskar-bal-sahitya-puraskar-winners-for-2024/articleshow/111018778.cms |access-date=15 June 2024 |publisher=economictimes.indiatimes.com |date=15 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Sahitya Akademi announces Yuva Puraskar, Bal Sahitya Puraskar winners for 2024 |url=https://theprint.in/india/sahitya-akademi-announces-yuva-puraskar-bal-sahitya-puraskar-winners-for-2024/2132795/ |access-date=15 June 2024 |publisher=theprint.in |date=15 June 2024}}</ref>
|-
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://sahitya-akademi.gov.in/awards/bal%20sahitya%20samman_suchi.jsp Bal Sahitya Puraskar-Sahitya Akademi India - Official Website]
dqk3abf5na9dj78nq22635icmac2b15
ᱥᱩᱥᱢᱟ ᱥᱮᱴ
0
30472
196972
182832
2026-08-16T09:38:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196972
wikitext
text/x-wiki
'''ᱥᱩᱥᱢᱟ ᱥᱮᱴ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱓᱖)<ref name="dob">{{cite web |url=https://www.abplive.com/entertainment/bollywood/birthday-special-bollywood-actress-sushma-seth-career-films-lifestyle-family-net-worth-unknown-facts-2435320/amp |title=Sushma Seth Birthday: 42 की उम्र में सुषमा ने सिनेमा में किया था डेब्यू, कई दिग्गज कलाकारों की बनीं दादी-नानी|access-date=2 May 2024}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱴᱮᱡᱽ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱩᱴ ᱭᱟᱛᱨᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱡᱩᱱᱩᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱟᱡᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱩᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱔-᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱦᱟᱢ ᱞᱳᱜᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳᱯ ᱨᱮ ᱫᱟᱫᱤ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱚᱯᱲᱟ ᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱛᱟᱣᱟᱭᱤᱯ (᱑᱙᱘᱕) ᱨᱮ ᱟᱢᱤᱱᱟ ᱵᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱚᱯᱚᱨᱴᱤᱝ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱮᱵᱽ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱱᱠᱩᱨ, ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡ, ᱢᱟᱱᱤᱥ ᱡᱳᱥᱤ ᱵᱤᱥᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱮᱨ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="hi">{{cite news |url=http://www.hindu.com/2007/02/05/stories/2007020504700200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070209224552/http://www.hindu.com/2007/02/05/stories/2007020504700200.htm |url-status=dead |archive-date=9 February 2007 |title=Films yes, but she roots for theatre |date=5 February 2007 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱡᱤᱥᱟᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱩᱥᱢᱟ ᱫᱚ ᱦᱳᱢ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱴᱤᱪᱟᱨᱥ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ, ᱞᱮᱰᱤ ᱤᱨᱣᱤᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱤᱱ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ, ᱵᱨᱤᱭᱟᱨᱠᱞᱤᱯᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱳᱨᱠ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱨᱱᱮᱜᱤ ᱢᱮᱞᱚᱱ, ᱯᱤᱴᱥᱵᱟᱨᱜᱽ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://sushmaseth.com/profile.php |title=Educational Qualifications |access-date=2025-02-17 |archive-date=2018-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928185626/http://sushmaseth.com/profile.php |url-status=dead }}</ref>
ᱥᱩᱥᱢᱟ ᱥᱮᱴ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ, ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥᱢᱮᱱ ᱫᱷᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱴ, ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱥᱮᱴ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱢ ᱞᱳᱜᱽ ᱟᱨ ᱫᱮᱠᱷ ᱵᱷᱟᱭ ᱫᱮᱠᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://archive.indianexpress.com/news/an-episode-in-history/485943/0 |title=An episode in history |newspaper=[[The Indian Express]] |first=Garima |last=Mishra |date=7 July 2009 |access-date=6 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 April 2021 |title='Was taught to treat myself with utmost respect': Divya Seth Shah pens note on body positivity |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/self-respect-divya-seth-shah-birthday-sushma-seth-body-positivity-fitness-yoga-selflove-7254497/ |access-date=13 May 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱥᱮᱴ ᱑᱙᱕᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱳᱭ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ, ᱨᱟᱛᱤ ᱵᱟᱨᱛᱷᱳᱞᱳᱢᱤᱭᱩ, ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱥᱮᱴ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱩᱴ ᱭᱟᱛᱨᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱚᱨᱠᱥᱚᱯ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱞᱰᱨᱮᱱᱥ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/2000/12/25/stories/14252188.htm |title=Sushma returns to children |newspaper=[[The Hindu]] |first=Aarti |last=Dhar |date=24 December 2000 |access-date=7 December 2015}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱥᱭᱟᱢ ᱵᱮᱱᱮᱜᱚᱞ ᱟᱜ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱤᱨᱤᱭᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱩᱱᱩᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱥᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱤᱡ ᱢᱟᱹᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱞᱥᱤᱞᱟ, ᱯᱨᱮᱢ ᱨᱳᱜᱽ, ᱨᱟᱢ ᱛᱮᱨᱤ ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱢᱟᱭᱞᱤ, ᱪᱟᱱᱫᱽᱱᱤ, ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ, ᱠᱟᱹᱵᱷᱤ ᱠᱷᱩᱥᱤ ᱠᱟᱹᱵᱷᱤ ᱜᱟᱢ... ᱟᱨ ᱠᱟᱞ ᱦᱳ ᱱᱟ ᱦᱳ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱟᱱ ᱯᱚᱨᱫᱮᱥᱤ (᱑᱙᱘᱐) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱚᱯᱲᱟ ᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱛᱟᱣᱟᱭᱤᱯ (᱑᱙᱘᱕) ᱨᱮ ᱟᱢᱤᱱᱟ ᱵᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱚᱯᱚᱨᱴᱤᱝ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱥᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ, ᱟᱠᱥᱦᱟᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱥᱟᱦᱨᱩᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ, ᱦᱨᱤᱛᱤᱠ ᱨᱳᱥᱟᱱ, ᱟᱱᱤᱞ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱛᱤ ᱡᱤᱱᱴᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱟᱡᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
ᱥᱮᱴ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱢᱟᱦᱮᱱᱫᱨᱩ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱴᱠᱚᱢ ᱫᱮᱠᱷ ᱵᱷᱟᱭ ᱫᱮᱠᱷ (᱑᱙᱙᱓) ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱣᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱤᱥ ᱡᱳᱥᱤ ᱵᱤᱥᱢᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳᱯ ᱦᱟᱢ ᱞᱳᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱫᱤ (ᱟᱡᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ) ᱮ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱮᱴ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱚᱣᱟ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱧᱮᱞᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ, ᱥᱮᱴ ᱟᱨᱯᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱡᱤᱳ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱛᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮ ᱯᱟᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱟᱴ ᱠᱟᱞᱯᱟᱱᱟ ᱪᱟᱣᱞᱟ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱥᱯᱟᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|0786024}}
* [http://sushmaseth.com/ Official website]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
bvvtl19g5pqnym46o4thaxh57rfa5ou
ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ
0
33602
196920
183774
2026-08-15T22:55:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196920
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ (᱑᱙᱓᱘–᱒᱐᱑᱖)}}
{{Infobox writer
| name = ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ
| image = Amberrr.jpg
| alt =
| birth_name =
| birth_date = {{birth date|df=y|1938|02|26}}
| birth_place = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = {{death date and age|df=y|2016|6|07|1938|02|26}}
| death_place = [[ᱜᱨᱮᱱᱰ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱨᱮᱱᱰ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]], [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]], ᱱᱮᱯᱟᱞ
| nationality = [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]ᱤ
| education =
| alma_mater =
| occupation = ᱨᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
| notable_works =
| movement =
| children =
| relatives =
| awards =
| website = {{url|ambergurung.com}}
| module =
| signature =
| signature_alt =
| pseudonym =
| language = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱨᱩᱝ]]
| period =
| genre =
| subject =
| spouse =
| partner =
| portaldisp =
| honorific_prefix = ᱥᱨᱤ
}}
ᱥᱨᱤ '''ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: अंबर गुरुङ) (᱒᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱘ - ᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ, "ᱥᱭᱟᱣᱩᱸ ᱛᱷᱩᱝᱜᱟ ᱯᱷᱩᱞᱠᱟ" ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://archives.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=22110|title=Music is not entertainment: Amber Gurung|publisher=[[República (Nepalese newspaper)|República]] myrepublica.com|accessdate=14 March 2014|archive-date=14 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314133047/http://archives.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=22110|url-status=dead}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ, ᱩᱡᱤᱨ ᱥᱤᱝ ᱜᱩᱨᱩᱝ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ, ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://ambergurung.com/bio.html|title=Bio|website=|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101107014544/http://ambergurung.com/bio.html|archivedate=7 November 2010|accessdate=2 December 2009}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱨᱱᱵᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱚᱵᱤ ᱚᱜᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱜᱤᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱱᱩ ᱵᱷᱚᱠᱛ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱱᱚᱣ ᱞᱟᱠᱷ ᱛᱟᱨᱟ" (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱢᱟ ᱭᱳᱱᱡᱳᱱ, ᱚᱨᱩᱬᱟ ᱞᱟᱢᱟ, ᱥᱚᱨᱚᱱ ᱯᱨᱚᱫᱟᱱ, ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ, ᱤᱱᱫᱨᱚ ᱜᱚᱡᱽᱢᱮᱨ, ᱡᱤᱛᱮᱱᱫᱨᱚ ᱵᱚᱨᱫᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱧᱡᱤᱛ ᱜᱚᱡᱽᱢᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠ ᱮᱱᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.info-nepal.com/profiles/musicians/ambergurung.html|title=Amber Gurung|website=InfoNepal|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110713030742/http://www.info-nepal.com/profiles/musicians/ambergurung.html|archivedate=13 July 2011|accessdate=2 December 2009}}</ref>
᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱳᱝᱠᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱴᱚᱱᱥ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ ᱫᱚ "ᱟᱢᱵᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱨᱤᱛᱤ" ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱥᱭᱟᱣᱩᱱ ᱛᱩᱝᱜᱟ ᱯᱷᱩᱞᱠᱟ" ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱠᱚᱞᱟ ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱤᱯᱟᱴᱢᱮᱸᱴ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱤᱝ ᱪᱟᱸᱥᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/nepal-national-anthem-composer-amber-gurung-dies-79/|title=Nepal national anthem composer Amber Gurung dies at 79|date=7 June 2016|work=The Himalayan Times|access-date=26 January 2018}}</ref>
==ᱜᱩᱨ==
ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱗᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱱᱥᱚᱱᱥ ᱨᱚᱜᱽ ᱛᱮ ᱮ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/amber-gurung-composer-of-nepali-national-anthem-passes-away-1465355541-1|title=Amber Gurung, composer of Nepali National Anthem, passes away|date=8 June 2016|website=Jagranjosh.com|access-date=26 October 2019|archive-date=26 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026160505/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/amber-gurung-composer-of-nepali-national-anthem-passes-away-1465355541-1|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20140107141038/http://www.ekantipur.com/kantipur/reporter/1248.html Articles By Ambar Gurung published in Kantipur]
* [https://web.archive.org/web/20090725062014/http://www.nepalicollections.com/artist.php?id=12 Nepalicollections.com – Amber Gurung's Song]
* [http://hongkongnepali.com/2009-10-16-04-57-41/11788--q-q-.html Amber gurung Ratri – Hong kong nepali.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221659/http://hongkongnepali.com/2009-10-16-04-57-41/11788--q-q-.html |date=2016-03-03 }}
* [https://web.archive.org/web/20140107073357/http://alopalo.com/news-details.php?nid=90 Amber gurung Ratri – Alopalo.com]
* [https://web.archive.org/web/20110812014701/http://www.ekantipur.com/np/2068/3/8/full-story/331342.html Mahasenani AG – ekantipur.com]
* {{YouTube|iT0vAdLnGoE|Amber Gurung Ratri 2014 – Bagaicha.com}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱜᱩᱨᱩᱝ, ᱚᱢᱵᱚᱨ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
lrh9dpysm33iow131rri58xr2an8itf
ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ
0
34499
196970
186802
2026-08-16T09:31:47Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196970
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer
| name = ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ<br/>Srikanta Saren
| image = ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ.jpg
| caption = ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ
| birth_place = ᱮᱱᱰᱨᱩ ᱯᱚᱞᱞᱤ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ
| occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ
| language = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| notable_works = ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱢᱟᱭᱟᱢ (ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ)
| awards = ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (᱒᱐᱑᱕)
}}
'''ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱤᱥᱩ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ [[ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref name="jagran">{{Cite web |url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/sahitya-akademi-announced-bal-sahitya-puraskar-for-the-year-2015-1435216949-1 |title=Sahitya Akademi announced Bal Sahitya Puraskar for the year 2015 |publisher=Jagran Josh |access-date=2024-05-22 |archive-date=2022-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221213171724/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/sahitya-akademi-announced-bal-sahitya-puraskar-for-the-year-2015-1435216949-1 |url-status=dead }}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱰᱨᱩ ᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ==
ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱚ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱢᱟᱭᱟᱢ" ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ "ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱢᱟᱭᱟᱢ" (Haryar Mayam) ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ''' ᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name="akademi">{{Cite web |url=https://sahitya-akademi.gov.in/e-newsletter/sep-dec_2015_NewsLetter.pdf |title=Sahitya Akademi E-Newsletter (Sep-Dec 2015) |publisher=Sahitya Akademi |access-date=2024-05-22}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
47aw0pamgbtuukrwwrqtggp9j8lh1ry
ᱟᱞᱤ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤ
0
36088
196928
193602
2026-08-16T01:51:26Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196928
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox scientist
| name = ᱟᱞᱤ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤ
| image =
| alt =
| caption =
| birth_name =
| birth_date =
| birth_place =
| death_date =
| death_place =
| other_names =
| known_for = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱢ, ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱰ ᱤᱱ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| years_active =
| notable_works =
}}
'''ᱟᱞᱤ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ-ᱡᱟᱨᱪᱤ''' ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱚᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴᱤᱠᱥ, ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱞᱟᱨᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱐᱒᱓ ᱤᱨᱟᱱ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱭᱚᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱥᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱰ ᱤᱱ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name=":1">{{cite web |title=ᱥᱟᱢᱟᱱᱮ ᱮᱞᱢᱮ-ᱥᱟᱱᱡᱤ ᱟᱡᱟᱭᱮ ᱦᱮᱭᱟᱛᱮ ᱮᱞᱢᱤ - ᱟᱞᱤ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤ |trans-title=ᱯᱷᱟᱠᱟᱞᱴᱤ ᱥᱟᱭᱮᱱᱴᱚᱢᱮᱴᱨᱤᱠᱥ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ - ᱟᱞᱤ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤ |url=http://scimet.sharif.ac.ir/Ali_SharifiZarchi |access-date=2024-10-19 |website=ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱭᱮᱱᱴᱚᱢᱮᱴᱨᱤᱠᱥ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ |language=fa |archive-date=2024-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204091904/http://scimet.sharif.ac.ir/Ali_SharifiZarchi |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |date=2023-09-12 |title=ᱮᱥᱛᱟᱫᱮ ᱮᱠᱷᱨᱟᱡᱤ ᱫᱟᱱᱮᱥᱜᱟᱦᱮ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱨᱟᱭᱤᱥᱮ ᱠᱚᱢᱤᱛᱮ ᱮᱞᱢᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱰ ᱡᱟᱦᱟᱱᱤ ᱠᱟᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱥᱷᱚᱫ |trans-title=ᱵᱚᱨᱠᱟᱥᱛ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱰ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ |url=http://aftabnews.ir/fa/news/859514 |access-date=2023-09-10 |website=ᱟᱯᱷᱛᱟᱵᱽ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |title=ᱟᱞᱤ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤ; ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱷᱨᱟᱡᱽ ᱟᱡ ᱫᱟᱱᱮᱥᱜᱟᱦᱮ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱛᱟ ᱨᱤᱭᱟᱥᱟᱛᱮ ᱵᱟᱞᱟᱛᱟᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱡᱮ ᱮᱞᱢᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱰ ᱡᱟᱦᱟᱱᱤ ᱠᱟᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ |trans-title=ᱟᱞᱤ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤ: ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱠᱟᱥᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱰ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ |url=https://www.rfi.fr/fa/ایران/20230904-علی-شریفی-زارچی؛-از-اخراج-از-دانشگاه-شریف-تا-ریاست-بالاترین-مرجع-علمی-المپیاد-جهانی-کامپیوتر |access-date=2023-09-10 |website=ᱟᱨᱮᱯᱷᱟᱭ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ |language=fa}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱱᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱠᱟᱥᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref name=":0">{{cite news |title=ᱮᱫᱟᱢᱮ ᱯᱷᱮᱥᱟᱨᱮ ᱦᱚᱠᱩᱢᱟᱛ ᱵᱟᱨ ᱫᱟᱱᱮᱥᱜᱟᱦᱮ ᱤᱨᱟᱱ; ᱪᱟᱱᱫ ᱮᱥᱛᱟᱫᱮ ᱫᱟᱱᱮᱥᱜᱟᱦ ᱮᱠᱷᱨᱟᱡᱽ ᱥᱷᱚᱫᱮ ᱮᱱᱫ |trans-title=ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱷᱮᱥᱟᱨ ᱮᱫᱟᱢᱮ; ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱵᱚᱨᱠᱟᱥᱛ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ |url=https://www.bbc.com/persian/iran-66629968 |access-date=2023-09-10 |work=ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ |language=fa}}</ref><ref>{{cite news |last1=Motamedi |first1=Maziar |title='Academic decline': Why are university professors being expelled in Iran? |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/30/academic-decline-why-are-university-professors-being-expelled-in-iran |access-date=28 March 2026 |agency=ᱟᱞ ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ |date=30 August 2023}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=":3">{{cite web |title=ᱢᱟᱜᱤᱨᱟᱱ - ᱨᱚᱡᱽᱱᱟᱢᱮ ᱥᱷᱟᱨᱜᱷ (1403/07/02): ᱠᱞᱟᱥᱮ 20 ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱱᱟᱯᱷᱟᱨᱤ |trans-title=20,000 ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥ |url=https://www.magiran.com/article/4546331 |access-date=2024-10-19 |website=ᱢᱟᱜᱤᱨᱟᱱ |language=fa}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱠᱟᱥᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://ce.sharif.ir/faculty |access-date=2026-05-24 |archive-date=2026-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260213003118/https://ce.sharif.ir/faculty |url-status=dead }}</ref>
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱟᱡᱽᱫ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱫᱚ ᱮᱞᱟᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱯᱛ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Ghaffari |first1=Bita |title=Iran seizes assets of public figure 'traitors' over dissent |url=https://www.ft.com/content/5206b202-6ddc-4844-bd01-88854e4f7f73 |access-date=28 March 2026 |agency=ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ |date=28 March 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Motamedi |first1=Maziar |title=Guns in the streets as US, Israel intensify month-long attacks across Iran |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/27/guns-in-the-streets-as-us-israel-intensify-month-long-attacks-across |access-date=28 March 2026 |agency=ᱟᱞ ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ |date=27 March 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Habibiazad |first1=Ghoncheh |title=Iran seizes exiled figures' assets as daily arrests continue |url=https://www.bbc.com/news/live/cn8dldl0jx9t?post=asset%3A98138fcd-ec31-410b-bf6b-f0240204b45c#post |access-date=28 March 2026 |agency=ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ |date=25 March 2026}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱰ ᱤᱱ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=ᱫᱟᱨᱟᱠᱷᱥᱟᱛᱮ ᱴᱤᱢᱮ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱰ ᱠᱟᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱤᱨᱟᱱ ᱫᱟᱨ ᱨᱟᱜᱷᱟᱵᱟᱛᱦᱟᱭᱮ ᱡᱟᱦᱟᱱᱤ ᱪᱤᱱ |trans-title=ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱰ ᱴᱤᱢ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ |url=https://www.irna.ir/news/5643898/درخشش-تیم-المپیاد-کامپیوتر-ایران-در-رقابتهای-جهانی-چین |access-date=2023-08-29 |website=ᱤᱟᱨᱮᱱᱮ |language=fa}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱭᱚᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾<ref name="q3539">{{cite web |title=ᱟᱞᱤ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷ ᱡᱟᱨᱪᱤ ᱠᱤᱥᱛ? ᱫᱟᱞᱤᱞᱮ ᱮᱠᱷᱨᱟᱡᱮ ᱩ ᱟᱡ ᱫᱟᱱᱮᱥᱜᱟᱦᱮ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱪᱤᱥᱛ? |trans-title=ᱟᱞᱤ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭ? ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱠᱟᱥᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱪᱮᱫ? |url=https://www.tabnak.ir/fa/news/1189873/علی-شریف-زارچی-کیست-دلیل-اخراج-او-از-دانشگاه-شریف-چیست |access-date=2023-08-29 |website=ᱛᱟᱵᱽᱱᱟᱠ |language=fa}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱠᱥ ᱯᱞᱟᱝᱠ ᱥᱚᱥᱟᱭᱮᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱸᱫᱨᱚᱸᱫᱽ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱭᱚᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱠᱟᱞᱴᱤ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name=":0" />
== ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱢ ==
ᱟᱞᱤ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ-ᱡᱟᱨᱪᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱐᱒᱓ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱱᱟ, ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ, ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱟᱵᱫᱮᱦᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last=Sinaiee |first=Maryam |date=2024-08-28 |title=Purged professors returning to Iranian universities? |url=https://www.iranintl.com/en/202408278771 |access-date=2026-03-25 |website=ᱤᱨᱟᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ |language=en}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱤᱵᱽᱨᱟᱬ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ "ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱟᱢᱮᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱧᱤᱡ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾"<ref name=":2">{{Cite web |title='What is your red line?': Exiled Iranian professor urges global action over protest deaths |url=https://www.itv.com/news/2026-01-22/what-is-your-red-line-iranian-professor-urges-action-over-protest-deaths|date=January 22, 2026|access-date=March 25, 2026|website=ᱟᱭᱴᱤᱵᱷᱤ}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱵᱽᱨᱟᱬ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱨ "ᱵᱨᱩᱴᱟᱞ ᱨᱮᱡᱤᱢ" ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱵᱞᱚᱠᱟᱣᱩᱴ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾<ref name=":2" />
== ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱠᱟᱥᱛ ==
᱒᱐᱒᱒-᱒᱐᱒᱓ ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ-ᱡᱟᱨᱪᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱱᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱞᱚᱪᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱱᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱠᱥ ᱯᱚᱥᱴ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱠᱟᱥᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱓,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ सही ᱥᱟᱭᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-09-02 |title=Thousands Sign Petition Protesting Professor Expulsion in Iran |url=https://www.iranintl.com/en/202309028609 |access-date=2026-03-25 |website=ᱤᱨᱟᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ |language=en}}</ref><ref name="Tabnak">{{Cite web |last= |first= |date=2026-01-06 |title=ᱛᱟᱱᱟᱠᱚᱡᱮ ᱨᱮᱯᱷᱛᱟᱨᱤ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤ ᱫᱟᱨ ᱛᱩᱭᱤᱛᱮ ᱠᱷᱟᱵᱟᱨᱥᱟᱡᱮᱥ + ᱮᱠᱥ |trans-title=ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱵᱟᱫᱟᱥᱯᱚᱫ ᱴᱩᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱥᱤ ᱨᱮᱯᱷᱛᱟᱨ + ᱯᱷᱚᱴᱚ |url=https://www.tabnak.ir/fa/news/1350135/%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%B6-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |access-date=2026-03-25 |website=ᱛᱟᱵᱽᱱᱟᱠ |language=fa}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref name=":3" /> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱚᱨᱠᱟᱥᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://ce.sharif.ir/faculty |access-date=2026-05-24 |archive-date=2026-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260213003118/https://ce.sharif.ir/faculty |url-status=dead }}</ref>
== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱨᱦᱮ ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱮᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱠᱩᱢᱟᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱯᱚᱫ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱜᱤᱨᱟᱹᱯ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾<ref>{{cite web |date=2025-12-30 |title=ᱪᱮ ᱥᱷᱚᱫ ᱠᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱟᱡ "ᱭᱟᱦᱚᱥᱮᱭᱤᱱ, ᱢᱤᱨᱦᱚᱥᱮᱭᱤᱱ" ᱵᱮ "ᱯᱟᱦᱞᱟᱣᱤ ᱵᱟᱨᱢᱤᱜᱟᱨᱫᱮ" ᱨᱮᱥᱤᱫᱟᱱᱫ? |trans-title=ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱫᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱭᱟ ᱦᱚᱥᱮᱭᱤᱱ, ᱢᱤᱨ ᱦᱚᱥᱮᱭᱤᱱ" ᱠᱷᱚᱱ "ᱯᱟᱦᱞᱟᱣᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ" ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ? |url=https://www.iranintl.com/202512300169 |website=ᱤᱨᱟᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ |language=fa}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱭᱟᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Tabnak" /><ref name=":2" />
ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ-ᱡᱟᱨᱪᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱟᱸᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟ ᱥᱟᱯᱷᱟᱨ, ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |date=2026-01-08 |title=ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤ ᱟᱡ ᱠᱷᱟᱨᱮᱡᱮ ᱠᱮᱥᱷᱣᱟᱨ ᱡᱟᱣᱟᱱᱟᱱ ᱨᱟ ᱵᱮ ᱮᱜᱷᱛᱮᱥᱷᱟᱥᱷ ᱢᱤᱠᱷᱣᱟᱱᱟᱫ? |trans-title=ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ? |url=https://www.mashreghnews.ir/news/1777372/شریفی-زارچی-از-خارج-کشور-جوانان-را-به-اغتشاش-می-خواند |access-date=2026-01-30 |website=ᱢᱟᱥᱷᱨᱮᱜᱷ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ |language=fa}}</ref><ref name=":2" />
ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱖, ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱰᱤᱥᱤᱭᱟᱨᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱯᱛ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title=Guns in the streets as US, Israel intensify month-long attacks across Iran |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/27/guns-in-the-streets-as-us-israel-intensify-month-long-attacks-across |access-date=2026-04-15 |website=ᱟᱞ ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ |language=en}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|2}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://scimet.sharif.ac.ir/Ali_SharifiZarchi ᱟᱞᱤ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯᱷᱤ ᱡᱟᱨᱪᱤ ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱷᱟᱠᱟᱞᱴᱤ ᱥᱟᱭᱮᱱᱴᱚᱢᱮᱴᱨᱤᱠᱥ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251227205534/http://scimet.sharif.ac.ir/Ali_SharifiZarchi |date=2025-12-27 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱫᱤᱥᱟᱹᱱᱛᱚᱨ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱷᱟᱨᱤᱯ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ]]
d6x2eiac509prlcqpitidri9ibi336q
ᱠᱩᱧᱡᱚ ᱫᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ
0
36341
196942
193483
2026-08-16T04:32:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196942
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱧᱡᱚ ᱫᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Kunja Das Murmu) ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>[https://www.netajimahavidyalaya.ac.in/wp-content/uploads/2024/05/Kunjo-Das-Murmu-CV.pdf Kunjo Das Murmu - CV, Netaji Mahavidyalaya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260714171620/https://www.netajimahavidyalaya.ac.in/wp-content/uploads/2024/05/Kunjo-Das-Murmu-CV.pdf |date=2026-07-14 }}, Retrieved on 6 July 2026</ref>
== ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱠᱩᱧᱡᱚ ᱫᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱹᱠᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱮᱵᱽᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱠ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱴᱟᱵᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ M.A. (ᱮᱢ.ᱮ.) ᱟᱨ N.E.T. (ᱮᱱ.ᱤ.ᱴᱤ.) ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ==
ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱑᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒0᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱴ ᱮᱰᱮᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱴᱤᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱤᱜᱽᱭᱚᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ ==
ᱠᱩᱧᱡᱚ ᱫᱟᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱤᱞᱟᱵᱚᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://www.knu.ac.in/storage/syllabus/17605990809174.pdf Kazi Nazrul University Santali Syllabus (Reference Books)], Retrieved on 6 July 2026</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱮᱱᱰ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠᱥ'' (Santali Language and Aesthetics) - ᱒᱐᱑᱒
* ''ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱝᱜᱩᱣᱮᱡᱽ ᱮᱱᱰ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱪᱚᱨ'' (History of Hor Language and Literature) - ᱒᱐᱑᱙
* ''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ'' - ᱒᱐᱒᱒
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references />
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
ij3o5m9brxdon56h9k09su211d7j6sk
ᱢᱟᱱᱚᱢᱚᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ
0
37632
196949
196182
2026-08-16T07:15:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196949
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
{{Infobox rail line
| box_width =
| name = ᱢᱟᱱᱚᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ–ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| other_name =
| native_name =
| native_name_lang =
| color =
| logo =
| logo_width =
| logo_alt =
| image = Okha Express runs with electric loco from Rameswaram.jpg
| image_width =
| image_alt =
| caption = First electric run from Rameswaram
| type = [[ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ]]<br>[[ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ]]
| system =
| status = Operating
| locale =
| start = {{rws|ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
| end = {{rws|ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ}}
| stations =
| routes =
| daily_ridership =
| ridership2 =
| planopen = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->
| open = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->
| event1label =
| event1 =
| event2label =
| event2 =
| event3label =
| event3 =
| close = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| character =
| depot =
| stock =
| linelength_km =
| linelength_mi =
| linelength = {{cvt|161|km}}
| tracklength_km =
| tracklength_mi =
| tracklength =
| tracks = ᱑
| gauge = {{RailGauge|1676mm|lk=on}}
| old_gauge = {{RailGauge|1000mm|lk=on}}
| load_gauge = {{convert|4725|x|3660|mm|ftin|abbr=on|sigfig=1}} (BG)<ref name=gauge>{{cite book|title=Railway Track Engineering|year=2010|publisher=Tata McGraw Hill|location=New Delhi|isbn=978-0-07-068012-8|page=7|url=https://books.google.com/books?id=n6XrJJIxQTEC&q=loading+gauge+india&pg=PA7|author=J S Mundrey|edition=Fourth|access-date=5 February 2014}}</ref>
| minradius =
| racksystem =
| routenumber =
| linenumber =
| electrification = Completed
| speed_km/h = 50
| speed_mph =
| speed = {{cvt|80|km/h}}
| elevation_m =
| elevation_ft =
| elevation =
| website = {{URL|www.sr.indianrailways.gov.in}}
| map = {{Madurai–Rameswaram line}}
| map_state = collapsed
}}
ᱢᱟᱱᱚᱢᱚᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱢᱚᱫᱩᱨᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="sr1">{{cite web | url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1401862838528-mdu-web-data1-newfinal1.pdf | title=Southern Railways - Madurai railway division | publisher=Southern Railways, India | access-date=10 June 2014}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱢᱟᱰᱨᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱚᱡ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ: ᱑᱙᱐᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱰᱟᱯᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱑᱙᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱑᱙᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱠᱳᱰᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱰᱟᱯᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱢᱵᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱾<ref>{{Cite web|title = Explained: A new line|url = http://indianexpress.com/article/explained/explained-a-new-line/|website = The Indian Express|date = 2015-03-15|access-date = 2015-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|title = Mythic link to Lanka may become a reality|url = http://www.mydigitalfc.com/news/mythic-link-lanka-may-become-reality-610|website = www.mydigitalfc.com|access-date = 2015-11-11|archive-date = 2018-05-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20180529203249/http://www.mydigitalfc.com/news/mythic-link-lanka-may-become-reality-610|url-status = dead}}</ref>
᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱥᱤᱠᱞᱳᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱯᱟᱢᱵᱚᱱ-ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱠᱳᱰᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ (ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ) ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱠᱳᱰᱤ ᱫᱚ "ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱢᱟᱱᱚᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="sr1" />
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ-ᱠᱩᱢ-ᱨᱚᱰ ᱵᱨᱤᱰ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱴᱩᱱᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱠᱳᱰᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title = Explained: A new line|url = http://indianexpress.com/article/explained/explained-a-new-line/|website = The Indian Express|date = 2015-03-15|access-date = 2015-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|title = Mythic link to Lanka may become a reality|url = http://www.mydigitalfc.com/news/mythic-link-lanka-may-become-reality-610|website = www.mydigitalfc.com|access-date = 2015-11-11|archive-date = 2018-05-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20180529203249/http://www.mydigitalfc.com/news/mythic-link-lanka-may-become-reality-610|url-status = dead}}</ref>
ᱫᱷᱟᱱᱩᱥᱠᱳᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2022-02-03 |title=New railway projects in Tamil Nadu ignored: MP |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/new-railway-projects-in-tn-ignoredmp/article38370768.ece |access-date=2022-06-06 |issn=0971-751X}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.sr.indianrailways.gov.in ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ - ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ-ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱖ ᱯᱷᱤᱴ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱐᱘ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]]
41znol0ldb2pdesef4jr8357ade2gb4
ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ
0
37686
196966
196706
2026-08-16T09:01:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196966
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱖)}}
{{Use British English|date=September 2014}}
{{Use dmy dates|date=September 2014}}
{{Infobox person
| name = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ
| image = Dr. Swati Piramal.JPG
| caption =
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1956|3|28}}
| occupation = ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱮᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ]]
| alma_mater = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br />[[ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ]]
| spouse = [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]]
| children = ᱒
}}
'''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱱᱜᱞᱳᱢᱮᱨᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱚᱞ, ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥ, ᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱜᱞᱟᱥ ᱯᱟᱠᱮᱡᱤᱝ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web|title=Stock Quote News - Stock Market Quotes, Online Stock Quotes, India|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134640/https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|url-status=dead|archive-date=2 January 2020|access-date=2020-09-17|website=in.reuters.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-06-26 |title=Partnerships to Advance Public Health and the Economy in the COVID-19 Era |url=https://indiaeducationdiary.in/partnerships-to-advance-public-health-and-the-economy-in-the-covid-19-era/ |access-date=2022-11-17 |website=India Education {{!}} Latest Education News {{!}} Global Educational News {{!}} Recent Educational News |language=en-US |archive-date=17 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117114244/https://indiaeducationdiary.in/partnerships-to-advance-public-health-and-the-economy-in-the-covid-19-era/ |url-status=dead }}</ref>
ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|title=Swati Piramal - Most Powerful Women in 2012 - Fortune India|url=https://www.fortuneindia.com/mpw/swati-piramal?year=2012|access-date=2020-09-17|website=www.fortuneindia.com|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱮᱠᱥ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bureau|first=The SME Times News|date=2018-01-20|title=Swati Piramal- The first woman President of India's Apex Chamber of Commerce, ASSOCHAM|url=http://thesmetimes.com/swati-piramal-first-woman-president-indias-apex-chamber-commerce-assocham/|access-date=2020-09-17|website=The SME Times|language=en-US|archive-date=18 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218160125/https://thesmetimes.com/swati-piramal-first-woman-president-indias-apex-chamber-commerce-assocham/|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱩᱯᱚᱨᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱮ ᱰᱤᱱᱟᱥ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱟᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2012-05-28|title=Swati Piramal elected to Harvard board of overseers|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/companies/swati-piramal-elected-to-harvard-board-of-overseers-112052800144_1.html|access-date=2020-09-17}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱚᱞᱥᱤᱝᱦᱟᱢ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱥᱮᱸᱴ. ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ, ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱳᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱞᱩᱢᱱᱩᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ]] ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=Stock Quote News - Stock Market Quotes, Online Stock Quotes, India|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134640/https://in.reuters.com/finance/stocks/company-officers/PIRAta.NS|url-status=dead|archive-date=2 January 2020|access-date=2020-09-17|website=in.reuters.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Alumni News and Features|url=https://alumni.sph.harvard.edu/s/1319/02-HSPH/20/interior.aspx?sid=1319&gid=2&pgid=252&cid=1285&ecid=1285&ciid=2757&crid=0|access-date=2020-09-17|website=alumni.sph.harvard.edu|language=en}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Piramal Family's Purposeful Philanthropy |url=https://www.forbesindia.com/article/philanthropy-awards-2014/the-piramal-familys-purposeful-philanthropy/39303/0 |access-date=2022-06-13 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-04-04|title=Dr. Swati A Piramal a women[sic] Business tycoon|url=https://magazine.xpert.tv/dr-swati-a-piramal-a-women-business-tycoon/|access-date=2020-09-17|website=Xpert Magazine|language=en-US}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱴᱜᱨᱟᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|date=2014-06-01|title=Swati Piramal: What makes her special|url=https://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|access-date=2020-09-17|website=mid-day|language=en}}</ref>
᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ। ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱥᱮ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱫᱤᱥᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The Piramal Healthcare Director runs the business with a smile|url=https://www.businesstoday.in/magazine/special/most-powerful-women-in-business-2011-swati-piramal/story/18325.html|access-date=2020-09-17|website=www.businesstoday.in|date=30 August 2011 }}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱤᱥᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱜᱟᱱᱚᱛ [[ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ [[ᱱᱤᱛᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-12-12 |title=Isha Ambani and Anand Piramal {{!}} Mumbai {{!}} Celebrity Weddings |url=https://www.weddingsutra.com/celebrity-weddings/celeb-weddings/isha-ambani-and-anand-piramal-mumbai/ |access-date=2022-03-30 |website=WeddingSutra}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=December 12, 2018 |title=Who is Anand Piramal, the man Mukesh Ambani's daughter Isha is marrying?|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/who-is-anand-piramal-mukesh-ambani-isha-1406111-2018-12-10|access-date=2022-02-11|magazine=India Today|language=en}}</ref> ᱚᱡᱚᱭ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱰᱤ ᱡᱚᱝ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|title=Interesting things about Nandini Piramal you need to know - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/interesting-things-about-nandini-piramal-you-need-to-know/articleshow/70073776.cms|access-date=2022-02-11|website=The Times of India|date=4 July 2019 |language=en}}</ref> ᱥᱟᱦ-ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱤᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-11-15 |title=Isha Ambani and Anand Piramal to move into ₹450 cr Mumbai bungalow |url=https://www.architecturaldigest.in/content/antilia-isha-ambani-anand-piramal-mumbai/ |access-date=2022-06-13 |website=Architectural Digest India |language=en-IN}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{cite journal|title=Swati Piramal joins Nestle Board of Directors|date=2 August 2010|url=https://www.nestle.in/asset-library/documents/profile/swati_a_piramal_profileandloa.pdf|accessdate=23 September 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱚᱥᱴᱤᱭᱳᱯᱳᱨᱳᱥᱤᱥ, ᱢᱟᱞᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱛᱩᱵᱽᱨᱤᱠᱩᱞᱳᱥᱤᱥ, ᱮᱯᱤᱞᱮᱯᱥᱤ ᱟᱨ ᱯᱳᱞᱤᱭᱳ ᱮᱵᱷᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=September 2020}}
ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ HMRI - ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫᱟᱭ,<ref>{{cite news|last1=Piramal|first1=Swati|title=Swati Piramal {{!}} The foundation for a family|url=http://www.livemint.com/Politics/x9LaUEgIY4mqjN6VogiGPO/My-work-to-support-adolescent-girls-in-India.html|accessdate=23 September 2016|website= Livemint.com |date=23 February 2014}}</ref> ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱡᱚᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱳᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱞᱤᱸᱠ ᱣᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Of India|first1=Press Trust|title=Assocham appoints Swati Piramal as its new president|url=http://www.business-standard.com/article/companies/assocham-appoints-swati-piramal-as-its-new-president-109100900176_1.html|accessdate=23 September 2016|agency=Press Trust of India|newspaper=Business Standard|date=9 October 2009}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱘ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱞ ᱳᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The Piramal Healthcare Director runs the business with a smile|url=https://www.businesstoday.in/magazine/special/most-powerful-women-in-business-2011-swati-piramal/story/18325.html|access-date=2020-09-17|website=www.businesstoday.in|date=30 August 2011 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱔) ᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" />
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱠᱟᱱ ᱟᱰᱵᱷᱤᱥᱴᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ ᱟᱭᱤ ᱴᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last1=Kanga|first1=Fareeda|title=Swati Piramal: What makes her special|url=http://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|accessdate=23 September 2016|agency=Mid-Day|publisher=Mid-Day Infomedia Ltd|date=1 June 2014}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱵᱳᱨᱰ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨᱥᱤᱯ ᱠᱚ==
* ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱾<ref>{{Cite web|date=2018-05-16|title=First Indian garden at the Chelsea Flower Show wins Silver Gilt medal|url=https://www.architecturaldigest.in/content/first-indian-garden-chelsea-flower-show-swati-piramal/|access-date=2020-09-18|website=Architectural Digest India|language=en-US}}</ref>
* ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ᱾<ref>{{Cite web|title=Alumni News and Features|url=https://alumni.sph.harvard.edu/s/1319/02-HSPH/20/interior.aspx?sid=1319&gid=2&pgid=252&cid=1285&ecid=1285&crid=0&calpgid=61&calcid=753|access-date=2020-09-18|website=alumni.sph.harvard.edu|language=en}}</ref>
* ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱰᱤᱱ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱾<ref>{{Cite web|date=2012-04-25|title=Swati Piramal, Director of Piramal Healthcare|url=https://www.hsph.harvard.edu/voices/events/piramal/|access-date=2020-09-18|website=Voices in Leadership|language=en-us}}</ref>
* ᱵᱮ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱮᱥᱞᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱾<ref>{{Cite web|title=Dr. Swati A. Piramal, Non-Executive Director|url=https://www.nestle.in/sites/g/files/pydnoa451/files/asset-library/documents/profile/dr_swati_piramal.pdf}}</ref>
* ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱮᱠᱥ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ, ᱟᱥᱚᱥᱪᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" />
* ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱐᱖-᱒᱐᱑᱔) ᱯᱨᱟᱢᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱᱤᱠ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱟᱢᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ, ᱥᱣᱟᱛᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱴᱤ. ᱮᱪ. ᱪᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱤᱨᱟᱢᱚᱞ ᱜᱩᱴ]]
h9bui6zbgpsw5ntrfjz6c68v5zdzhs5
ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ
0
37755
196945
196770
2026-08-16T05:03:23Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196945
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ
<!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| other_name = ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ
| settlement_type = [[ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]]
| image_skyline = Cranganore in Cranganore.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ (᱑᱗᱐᱘)
| image_map =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|10.233761|N|76.194634|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 29.24
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 9
| population_total = 70,868
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881082/20#:~:text=Kodungallur%20Municipality%20And%20Out%20Growth,the%20state%20Kerala%20in%20India. |title=Profile - Kodungallur Municipality}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|PIN]]
| postal_code = 680664
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = 0480
| registration_plate = KL-47
| website =
| footnotes =
}}
'''ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ''' ({{IPA|ml|koɖuŋːɐlːuːr|lang}}; ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ '''ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ), '''ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ''' ([[ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]]), '''ᱢᱟᱦᱳᱫᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱟᱢ''', '''ᱥᱤᱝᱜᱞᱤ''', '''ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ''' ᱟᱨ '''[[ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ]]'''/'''ᱢᱩᱪᱤᱨᱤ'''/'''ᱢᱩᱭᱤᱨᱤᱠᱠᱳᱰ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kodungalloor-thrissur/164/ |title=Kodungalloor in Thrissur {{!}} Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kodungalloormunicipality.lsgkerala.gov.in/en/node/32 |title={{!}} Kodungalloor Municipality |website=kodungalloormunicipality.lsgkerala.gov.in |access-date=2026-08-07}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖ ᱛᱮ ᱠᱳᱪᱤ (ᱠᱳᱪᱤᱱ) ᱠᱷᱚᱱ {{convert|36|km}} ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|38|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱜᱩᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱯᱷᱞᱤᱴᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱱᱱᱤᱛᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱷᱮᱭᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭᱵᱷᱟ, ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱷ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱛᱟᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱓᱓,᱙᱓᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱕.᱑᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=716550|title=India Census 2011}}</ref> ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱔% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ, ᱓᱒% ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱔% ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱾ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱠᱟᱥᱴ ᱫᱚ ᱗.᱘% ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱐.᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.janasevanakendram.org/Content/M080300.htm|title=Profile|publisher=Janasevana Kendram|archive-url=https://web.archive.org/web/20110324193505/http://www.janasevanakendram.org/Content/M080300.htm|archive-date=24 March 2011|url-status=dead|access-date=7 December 2010}}</ref>
ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ (ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱠᱩᱰᱤ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf|title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies|work=Kerala|publisher=Election Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf|archive-date=4 March 2009|url-status=dead|access-date=19 October 2008}}</ref> ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ({{cvt|28|km|disp=sqbr}}) ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ (ᱯᱷᱳᱨᱴᱟᱞᱮᱡᱟ ᱥᱟᱣᱳ ᱴᱳᱢᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱴᱴᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱑᱕᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱑᱕᱖᱕ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱖᱖᱓ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/muziris/kottappuram-fort.php|title=Kottappuram fort|work=muzirisheritage.org|publisher=Kerala Tourism Department|access-date=24 August 2012|archive-date=1 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120301004640/http://www.keralatourism.org/muziris/kottappuram-fort.php|url-status=dead}}</ref>
ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱠᱩᱞᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱤᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱠᱩᱞᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱨᱟ ᱯᱮᱨᱩᱢᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱯᱮᱴᱨᱳᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱤ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱞᱤ ᱥᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱥᱮ ᱟᱫᱤ ᱯᱟᱨᱟᱥᱟᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱡᱟᱹᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ "ᱥᱨᱤ ᱠᱩᱨᱩᱢᱵᱟ" (ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱭᱤᱥᱩ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ, ᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ==
[[File:Kodungallur Bharani.jpg|left|thumb|ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ (ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱟᱨᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱠᱷᱚᱱ), ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱠᱳᱛᱷᱟᱭ ᱵᱷᱟᱱᱪᱤ (ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ: ''ᱢᱟᱦᱳᱫᱟᱭᱟ ᱯᱩᱨᱟ'', ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: ''ᱢᱟᱦᱳᱫᱟᱭᱟ ᱯᱩᱨᱟᱢ'') ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱯᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱮᱨᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Menon2007">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA126|title=A Survey of Kerala History|author=A Sreedhara Menon|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|page=126|access-date=22 August 2012}}</ref>
ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱝᱜᱽᱞᱤ, ᱜᱤᱝᱜᱟᱞᱮᱦ, ᱥᱟᱭᱤᱝᱜᱤᱞᱤᱱ, ᱥᱤᱝᱠᱟᱞᱤ, ᱪᱤᱝᱠᱞᱤ, ᱡᱤᱝᱠᱟᱞᱤ, ᱥᱮᱱᱠᱟᱞᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱠᱟᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱝᱜᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ (ᱥᱮ ᱪᱮᱱ ᱜᱟᱰᱟ, ᱢᱮᱱᱮᱛ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱛᱮ ''ᱥᱨᱤᱱᱠᱷᱟᱞᱟ'') ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>''For a large number of such names for Kodungallir down the centuries arranged more or less chronologically'' cf. K. P. Padbhanabha Menon, ''History of Kerala'' Vol. I, quoted by George Menachery in ''Kodungallur'', 1987, reprinted 2000.</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ===
{{Main|ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ}}
ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ (Scholars) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ, ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ, ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱨᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[File:Hindu temple at Cranganore.jpg|left|thumb| ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱘-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ (ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ) ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱚᱛᱤ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱱ, ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ, ᱦᱤᱨᱟᱹ, ᱥᱤᱞᱠ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Menon" />
[[File:Thomasreliquiar Kondungallur.jpg|thumb|right|ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱮᱞᱤᱠ]], ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱳ-ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ|ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱯᱳᱥᱴᱚᱞ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="EB1911">{{cite EB1911|wstitle=Kodungalur|volume=15|page=885}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ: ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ, ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ, ᱱᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱞ (ᱪᱟᱭᱟᱞ), ᱠᱳᱠᱠᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱵᱷᱩ, ᱯᱟᱞᱟᱭᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱾<ref>{{cite book|title=The pastoral care of the Syro-Malabar Catholic migrants|author=James Arampulickal|publisher=Oriental Institute of Religious Studies, India Publications|year=1994|page=40}}</ref><ref>{{cite book|title=Orientalia christiana periodica: Commentaril de re orientali ...: Volumes 17–18|publisher=Pontificium Institutum Orientalium Studiorum|year=1951|page=233}}</ref><ref>{{cite book|title=A World History of Christianity|author=Adrian Hastings|date=15 August 2000|publisher=Wm. B. Eerdmans|isbn=978-0-8028-4875-8|page=149}}</ref>
[[File:Cheraman juma masjid Old.jpg|thumbnail|ᱢᱟᱨᱮ [[ᱪᱮᱨᱟᱢᱟᱱ ᱡᱩᱢᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ]]
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱨᱟᱢᱟᱱ ᱯᱮᱨᱩᱢᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱖᱒᱔ AD ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ (ᱪᱮᱨᱟᱢᱟᱱ ᱯᱮᱨᱩᱢᱟᱞ) ᱟᱜ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱨᱢᱟᱫᱳᱢ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱚᱠᱠᱟ]] ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ (ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱕᱗᱐-᱖᱓᱒) ᱨᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |publisher=M. E. Sharpe |year=1999|isbn=9780765601049 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123}}</ref><ref name="SimpsonKresse2008">{{cite book |author1=Edward Simpson|author2=Kai Kresse|title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&pg=PA333|access-date=24 July 2012 |year=2008|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-70024-5|pages=333}}</ref><ref name="Kupferschmidt1987">{{cite book|author=Uri M. Kupferschmidt|title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine|url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&pg=PA458|access-date=25 July 2012|year=1987|publisher=Brill|isbn=978-90-04-07929-8|pages=458–459}}</ref><ref name="Raṇṭattāṇi2007">{{cite book|author=Husain Raṇṭattāṇi|title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&pg=PA179|access-date=25 July 2012|year=2007|publisher=Other Books|isbn=978-81-903887-8-8|pages=179–}}</ref> ''ᱠᱤᱥᱥᱟᱛ ᱥᱟᱠᱟᱨᱣᱟᱛᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱫᱽ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱢᱟᱫᱟᱭᱤ, ᱵᱟᱨᱠᱩᱨ, ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ, ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ, [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], ᱫᱷᱟᱨᱢᱟᱫᱟᱢ, ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱤᱱᱤ, ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''[[ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ|ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]]'' ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱫᱤᱱᱟᱨ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ''ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ'' ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Prange, Sebastian R. ''Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast.'' Cambridge University Press, 2018. 98.</ref> ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱫᱤᱱᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ch">Pg 58, Cultural heritage of [[Kerala]]: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978</ref>
ᱯᱩᱱ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱠᱱᱟᱱᱟᱭᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ, ᱥᱮᱸᱴ ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱠᱳᱥ, ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱴ ᱢᱮᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱖-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱱᱟᱱᱟᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|title=Jornada of D. Alexis Menezis: A Portuguese Account of Sixteenth Century Malabar|year=2003|author= Pius Malekandathil|publisher= LRC Publications|pages=19–20}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱡᱤᱣ ᱵᱚᱥᱛᱤ, ᱯᱟᱞᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ BC ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱯᱳᱥᱴᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮᱭ ᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite book|title=Forgotten East: Mission, Liturgy and Spirituality of the Eastern Churches : a Study with Special Reference to the Church of St. Thomas Christians|author=Abraham Mattam (Mar))|publisher=Ephrem's Publications|year=2001|isbn=978-81-88065-00-4|pages=148}}</ref>[[File:Cape of Kodungallur.jpg|thumb|250px|ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱡᱟᱞᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱔-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱷᱮᱝ ᱦᱮ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Singh2010-1">{{cite book|author=Anjana Singh|title=Fort Cochin in Kerala, 1750-1830: The Social Condition of a Dutch Community in an Indian Milieu|url=https://books.google.com/books?id=LFy4pWUlnfwC&pg=PA233|access-date=29 August 2012|date=30 April 2010|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-16816-9|page=233}}</ref>]]
=== ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ===
ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱞᱮᱢᱟᱱ, ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ" ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ; ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ (ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ), ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ, ᱢᱚᱛᱤ, [[ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ]] ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱠᱟᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Menon">{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA126|access-date=22 August 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=127}}</ref>
ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱨᱮ ᱪᱳᱞᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Menon2007" />
ᱪᱮᱨᱟ ᱯᱮᱨᱩᱢᱟᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ (᱑᱒-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ), ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱠᱳᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ, ᱯᱟᱫᱤᱱᱡᱟᱴᱴᱮᱰᱟᱛᱷᱩ ᱥᱣᱟᱨᱩᱯᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱴᱤ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤᱱ (ᱠᱳᱪᱤ) ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱥᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ (ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ) ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Menon2007" />
ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱓᱔᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ—ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱱ ᱥᱮ ᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣ—ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ/ᱨᱚᱱᱱᱤᱛᱤᱠ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱮ ᱟᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Nandy2002">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xvD8Uov1kx0C&pg=PA172|title=Time Warps: Silent and Evasive Pasts in Indian Politics and Religion|author=Ashis Nandy|date=1 January 2002|publisher=Hurst|isbn=978-1-85065-479-7|pages=172–|access-date=28 August 2012}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱳᱪᱤᱱ (ᱠᱳᱪᱤ) ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ (ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ) ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.centreforheritagestudies.com/html/history.htm|title=History of Kochi|publisher=Centre For Heritage Studies, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915105257/http://www.centreforheritagestudies.com/html/history.htm|archive-date=15 September 2015|url-status=usurped|access-date=5 September 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱪᱟᱸᱜᱟ (ᱪᱟᱝᱜᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Menon1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&pg=PA126|title=A Survey of Kerala History|author=A Sreedhara Menon|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|page=18|access-date=22 August 2012}}</ref>
===ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ===
[[File:Cranganor, Plan de la forteresse de Cranganor. 1709.jpg|thumb|left|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ ᱯᱷᱳᱨᱴ ({{langx|pt|Fortaleza de São Tomé de Cranganor}}) ᱑᱕᱒᱓ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱑᱖-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱᱥ ᱟᱜ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ (ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ) ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱟᱨᱤ ᱤᱥᱴᱮᱴ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Malekandathil2010">{{cite book|author=Pius Malekandathil|title=Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=rN69iFj1PJoC&pg=PA90|access-date=23 August 2012|year=2010|publisher=Primus Books|isbn=978-93-80607-01-6|pages=90–}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱤᱣ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Subrahmanyam1998">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AA3bu058pI4C&pg=PA294|title=The Career and Legend of Vasco Da Gama|author=Sanjay Subrahmanyam|date=29 October 1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-64629-1|pages=293–294|access-date=26 July 2012}}</ref><ref name="Malekandathil2010" /> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ-ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱕᱐᱔ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ (ᱥᱩᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱰᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱮᱥ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Kaplan2008">{{cite book|author=Yosef Kaplan|title=The Dutch Intersection: The Jews and the Netherlands in Modern History|url=https://books.google.com/books?id=syFFpCwBlacC&pg=PA65|access-date=23 August 2012|year=2008|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-14996-0|pages=65}}</ref>
ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ, ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱞᱟᱜᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱤᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱱᱱᱤᱛᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱕᱐᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱮ ᱠᱩᱞ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ, ᱞᱳᱯᱳ ᱥᱳᱣᱟᱨᱮᱥ, ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱤᱮᱢᱯᱴᱤᱵᱷ ᱤᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱣᱟᱰᱨᱚᱱ, ᱠᱳᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ, ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱜ ᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱟᱞᱞᱤᱯᱳᱨᱴ (ᱯᱟᱞᱞᱤᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱭᱯᱤᱱ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ) ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱨᱤᱜᱮᱴᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ-ᱠᱳᱪᱤ ᱯᱷᱞᱤᱴ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱚᱯ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱷᱤᱛᱤᱨ-ᱵᱤᱛᱤᱨ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱬᱜᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ – ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑,᱐᱐᱐ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱨ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ – ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>Castanheda, p.272</ref> ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱫᱩᱣᱟᱨᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮᱠᱳ ᱯᱮᱨᱮᱭᱨᱟ ᱟᱨ ᱰᱤᱭᱳᱜᱳ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟᱱᱰᱮᱥ ᱠᱳᱨᱮᱭᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱥᱠᱣᱟᱰᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱟᱫᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱞᱟᱜᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ (ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱡᱳᱨ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱢᱤᱞᱤᱥᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ, ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮᱱ [[ᱨᱟᱡᱟ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱯ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>Frykenberg, Eric (2008). [https://books.google.com/books?id=sOrglHSX6rsC&q=%22Malankara+Church%22 ''Christianity in India: from Beginnings to the Present''], 122–124. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-826377-5}}.</ref>)
====ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱯᱷᱞᱤᱴ====
ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱯᱷᱞᱤᱴ, ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱘᱐ ''ᱯᱟᱨᱟᱣᱩᱥ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱞᱤᱯᱳᱨᱴ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Mathew (1997: p.14)</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ (ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱴᱴᱱᱟᱰ) ᱨᱮᱱ [[ᱨᱟᱡᱟ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ, ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱟᱨ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱠᱨᱮᱝᱜᱟᱱᱳᱨ ᱨᱮ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱫᱷᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱴᱷᱮᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱞᱟᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱨ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱕᱑᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Malekandathil2010" />
᱑᱖᱖᱒ ᱨᱮ, ᱰᱟᱪ ᱠᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ-ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Kusuman1987">{{cite book|author=K. K. Kusuman|title=A History of Trade & Commerce in Travancore, 1600–1805|url=https://books.google.com/books?id=qbNuyHswr1cC|access-date=28 August 2012|year=1987|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-026-0}}</ref> ᱰᱟᱪ ᱠᱚ ᱑᱖᱖᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱑᱗᱗᱖ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱥᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ, ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱗᱘᱖ ᱨᱮ, ᱢᱟᱭᱥᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱾ ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱗᱘᱙ ᱨᱮ, ᱰᱟᱪ ᱠᱚ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱟᱨ ᱟᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱓᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱩᱨᱚᱴ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Singh2010">{{cite book|author=Anjana Singh|title=Fort Cochin in Kerala, 1750-1830: The Social Condition of a Dutch Community in an Indian Milieu|url=https://books.google.com/books?id=LFy4pWUlnfwC&pg=PA240|access-date=28 August 2012|date=30 April 2010|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-16816-9|pages=86, 149, 158}}</ref>
==ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ==
[[File:Saint Micheals Cathedral.jpg|thumb|ᱥᱮᱸᱴ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ]]
ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ "ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱦᱤᱥᱴᱳᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱰᱟᱞ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱫᱤᱥᱟᱹ-ᱩᱫᱩᱜ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱣᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://keralahistory.ac.in/researchprojects.htm |title=Kerala Council for Historical Research |access-date=24 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120502083309/http://keralahistory.ac.in/researchprojects.htm |archive-date=2 May 2012 |url-status=dead }}</ref>
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ==
*ᱵᱷᱤ. ᱴᱤ. ᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱠᱥᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ (᱑᱙᱒᱑–᱑᱙᱙᱔), ᱟᱠᱴᱚᱨ<ref>{{cite web |last1=Lal |first1=Ananda |title=Menon, V. T. Aravindaksha |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0354 |website=The Oxford Companion to Indian Theatre |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0354 |date=2004}}</ref>
*ᱵᱷᱤ. ᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱠᱥᱟᱱ (᱑᱙᱓᱐–᱒᱐᱑᱕), ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
*ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ (᱑᱙᱓᱐–᱒᱐᱐᱐), ᱟᱠᱴᱚᱨ
*ᱯᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨᱟᱱ (᱑᱙২৪–᱒᱐᱐᱗), ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
*ᱠᱮ. ᱮᱭᱤᱪ. ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱒), ᱴᱟᱭᱤᱯᱯᱷᱮᱥ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ<ref name="mathrubhumi">{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/dr-kh-husseinmalayalam-fontskfri-1.6344379|title=Relentless efforts of Hussein give Malayalam apt space in digital world|date=9 January 2022 |access-date=2022-06-28|language=en}}</ref>
*ᱠᱟᱢᱟᱞ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱗), ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
*ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ (᱑᱘᱖᱔–᱑᱙᱑᱔), ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ
*ᱠᱮ. ᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ (᱑᱙᱑᱑–᱑᱙᱘᱔), ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
*ᱢᱟᱞᱟᱵᱷᱤᱠᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱙᱘), ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ
*ᱱᱟᱥᱞᱮᱱ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱐), ᱟᱠᱴᱚᱨ
*ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱚᱱ (᱑᱙᱔᱐–᱑᱙᱙᱗), ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
*ᱥᱟᱪᱤ (᱑᱙᱗᱒–᱒᱐᱒᱐), ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱤᱴᱟᱨ
*ᱠᱮ. ᱮᱢ. ᱥᱤᱛᱷᱤ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ (᱑᱘᱙᱙–᱑᱙᱖᱑), ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
*ᱵᱷᱟᱭᱥᱱᱟᱵᱷ ᱜᱤᱨᱤᱥ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱒), ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
*ᱮᱢ. ᱮᱱ. ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ (᱑᱙᱓᱐–᱒᱐᱐᱗), ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist|colwidth=30em}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|Kodungallur}}
{{EB1911 poster|Kodungalur}}
*[https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&num=200&start=196&msa=0&msid=114038809751246788218.000440d8cff499fc85a7c&ll=10.226875,76.201386&spn=0.013114,0.018003&t=k&z=16 ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ (Satellite) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
pjx8fblaaht0tug3q3i5wyec8taq1f9
ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ
0
37761
196932
196776
2026-08-16T02:33:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196932
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ
| other_name = ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ
| native_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Adimali Town.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|10.0147600|N|76.956139|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| parts_type = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]]
| parts = [[ᱫᱮᱵᱷᱤᱠᱩᱞᱟᱢ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱫᱮᱵᱷᱤᱠᱩᱞᱟᱢ]]
| government_type = ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 271.5
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 650
| population_total = ᱔᱐,᱔᱘᱔
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1034|title=ഇടുക്കി ജില്ലയുടെ അടിസ്ഥാന വിവരങ്ങള് | Deparyment of Panchayats|access-date=2026-08-14|archive-date=2025-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121104305/https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1034|url-status=dead}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ (PIN)]]
| postal_code = ᱖᱘᱕᱕᱖᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = 04864
| registration_plate = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱤᱳ (RTO) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#KL—ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|KL]]-68
| blank4_name_sec1 = [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ|ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ]]
| blank4_info_sec1 = ᱑᱐᱐᱕ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱠᱩᱲᱤ|♀]]
| blank1_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| blank1_info_sec1 = [[ᱠᱳᱛᱷᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱᱟ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱱᱰᱟᱢ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ
| blank3_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = ᱫᱮᱵᱷᱤᱠᱩᱞᱟᱢ
| website =
| footnotes =
}}
[[File:Neriamangalam bridge.PNG|thumb|ᱱᱮᱨᱭᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱯᱚᱞ]]
[[File:Adimali - അടിമാലി.JPG|thumb|ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
[[File:Adimali_Govt._High_School.JPG|thumb|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ]]
[[File:Cheeyappara Waterfalls (2).jpg|thumb|ᱪᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]]
'''ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ''' ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://in.maps.yahoo.com/#?lat=10.0147600&lon=76.9561390&z=4&plat=10.5174200&plon=78.9087400&pz=4&addr=Adimali,%20Idukki%20Township,%20Idukki,%20Kerala |title=Yahoo Maps India :Adimaly, Idukki Township, Idukki, Kerala |access-date=2009-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114045657/http://in.maps.yahoo.com/ |archive-date=14 January 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/adimali/id/45 |title=Adimali, Adimali Panchayat, Idukki District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web |author=FIRE AND RESCUE |url=https://fire.kerala.gov.in/en/adimali/ |title=Adimali |date=2021-03-26 |website=Kerala Fire and Rescue Services |language=en-GB |access-date=2026-08-04}}</ref> ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘᱕ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ-ᱛᱷᱳᱱᱰᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱭ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ (ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱞᱣᱟᱭᱮ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ NH ᱑᱘᱕ ᱫᱚ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱢᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ NH ᱘᱕ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱮᱨᱩᱛᱷᱳᱱᱤ, ᱯᱟᱭᱱᱟᱵᱷᱩ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱤᱞᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ NH ᱑᱘᱓ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱲ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="kerala tourism">{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/routes-locations/adimali/id/46|title=Kerala tourism|access-date=2013-10-10}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱪᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱨᱟ, ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱠᱳᱠᱳᱣᱟ ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/-Kerala/Adimali/Adimali-33356.htm|title=Adimali|access-date=2009-01-13| archive-url= https://web.archive.org/web/20090107130333/http://www.india9.com/i9show/-Kerala/Adimali/Adimali-33356.htm| archive-date= 7 January 2009 | url-status= live}}</ref> ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ ᱰᱮᱢ (᱒᱙᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ) ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱱᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟᱠᱠᱟᱰ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱛᱷᱳᱯᱨᱟᱢᱠᱩᱰᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱢᱟᱨᱠᱮᱴ, ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Ponmudi Dam – KSEB Limited Dam Safety Organisation|url=https://dams.kseb.in/?p=144|access-date=2025-07-10|language=en-US|archive-date=25 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250325130620/https://dams.kseb.in/?p=144|url-status=bot: unknown}}</ref>
ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱱᱰᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱱᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱙᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱲᱟᱜ, ᱨᱚᱵᱚᱨ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱷᱮᱛ ᱾<ref>Manjusha, K. A. (2013). "A Study on the Muthuvan Tribe of Edamalakkudy Tribal Settlement in Idukki District." ''The Dawn Journal'', Vol. 2. Retrieved July 10, 2025, from https://docslib.org/doc/5982651/a-study-on-the-muthuvan-tribe-of-edamalakkudy-tribal-settlement-in-idukki-district</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=History – Idukki District |url=https://idukki.nic.in/en/history/ |publisher=Government of Kerala |access-date=2025-07-10 |archive-date=15 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615172320/https://idukki.nic.in/en/history/ |url-status=bot: unknown }}</ref> ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ, ᱛᱷᱳᱰᱩᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱠᱳᱛᱷᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ, ᱟᱨ ᱢᱩᱵᱷᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ - ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ - ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱪᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱞᱟᱨᱠᱩᱴᱴᱤ ᱰᱮᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱛᱷᱤᱨᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱙.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ, ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱱᱠᱩᱰᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱦᱟᱭᱰᱨᱳ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ ᱰᱮᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱱᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ, ᱨᱟᱡᱟᱠᱠᱟᱰ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱙᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱩᱛᱷᱤᱨᱟᱭᱟᱞᱞᱟ, ᱯᱮᱴᱴᱤᱢᱩᱰᱤ, ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱠᱩᱞᱟᱢ ᱾ ᱯᱮᱴᱴᱤᱢᱩᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱩᱱᱡᱤᱛᱷᱟᱱᱱᱤ, ᱟᱱᱟᱪᱟᱞ, ᱨᱟᱡᱟᱠᱠᱟᱰ, ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱱᱯᱟᱨᱟ, ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ, ᱢᱩᱨᱤᱠᱠᱟᱥᱥᱮᱨᱤ, ᱛᱷᱳᱯᱨᱟᱢᱠᱩᱰᱤ, ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱱᱠᱩᱰᱤ, ᱠᱟᱞᱞᱟᱨᱠᱩᱴᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ, ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱚᱭᱟᱨ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=District Handbook – Idukki |url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3757b505cfd34c64c85ca5b5690ee5293/uploads/2018/03/2018032879.pdf |website=Government of India – S3WAAS |access-date=2025-07-10}}</ref>
===ᱪᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ===
ᱪᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱯᱤᱰᱥ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱬᱜᱚᱱᱟ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |title=Periyar Tiger Reserve, Thekkady |url=https://idukki.nic.in/en/tourist-place/periyar-tiger-reserve-thekkady/ |website=District Idukki, Government of Kerala |access-date=2025-07-10}}</ref> ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱩᱢᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ===
ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱚᱝᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾
===ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ===
[[File:Kodai adimali.jpg|thumb|ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]]
ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱮᱱᱰᱢᱟᱨᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ==
ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱱᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾ ᱞᱚᱞᱚᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱒᱖ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱗-᱒᱔ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱱ-ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱚᱪᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kerala Migration Survey 2023 (Preliminary Report) |url=https://iimad.org/publications/kerala-migration-survey-2023-preliminary-report/ |website=IIMAD |publisher=International Institute of Migration and Development |access-date=2025-07-10}}</ref>
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ==
*ᱢᱟᱭᱱᱟ ᱩᱢᱟᱭᱵᱟᱱ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ<ref>{{cite news |title=മൈന പറക്കുകയാണ് ... പുതിയ ഉയരങ്ങൾ തേടി |url=https://www.deshabhimani.com/women/news-women-04-06-2019/803078 |work=Deshabhimani |language=ml}}</ref>
*ᱵᱤᱱᱩ ᱟᱰᱤᱢᱟᱞᱤ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ
*ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱵᱮᱵᱤ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱱᱮᱡᱟ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{commons category}}
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
168c1do4nh4utun405yvcor2jd4awwo
ᱟᱰᱩᱨ
0
37763
196933
196778
2026-08-16T02:34:27Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196933
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱰᱩᱨ
| other_name =
| settlement_type = ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ
| image_skyline = File:Gandhi Park,Adoor.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱚᱲ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱯᱟᱨᱠ
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|9.20|N|76.76|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = [[ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]]
| governing_body =
| leader_title = ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ
| leader_name =
| blank1_info_sec1 = ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| blank1_name_sec1 =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 20.82
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱒᱙,᱑᱗᱑
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ (PIN)]]
| postal_code = ᱖᱙᱑ ᱕᱒᱓
| blank2_info_sec2 = ᱙᱖.᱓᱑%
| blank2_name_sec2 = [[ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ|ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ]]
| blank3_info_sec1 = ᱑᱑᱓᱒ [[ᱠᱩᱲᱤ|♀]]/᱑᱐᱐᱐ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]
| blank4_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| blank4_info_sec1 = [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]] (᱑᱘ ᱠᱤᱢᱤ),
[[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ]] (᱔᱔ ᱠᱤᱢᱤ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +᱙᱑ ᱔᱗᱓᱔-XXXXXX
| registration_plate = KL-26 (ᱟᱰᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽ RTO)
| website = {{URL|http://www.adoormunicipality.in/}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱟᱰᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/adoor--i-/id/61 |title=Adoor (i), Pathanamthitta District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-04}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/991070/12 |title=Kudumbashree {{!}} About City in NULM - Adoor |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-04}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱩ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|18|km|1|abbr=on}} ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|90|km|1|abbr=on}} ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱒᱙,᱑᱗᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42526/download/46152/A-1_NO_OF_VILLAGES_TOWNS_HOUSEHOLDS_POPULATION_AND_AREA.xlsx|title=Number of villages, towns, households, population and area (India, states/UTs, districts and Sub-districts) - 2011}}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ "ᱟᱰᱩᱨ" (ᱟᱰ-ᱩᱨ) ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ: "ᱟᱰ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ "ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ" (ᱟᱫᱟᱨᱱᱩ) ᱟᱨ "ᱩᱨ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ "ᱴᱷᱟᱶ" ᱥᱮ "ᱫᱤᱥᱚᱢ" ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱟᱫᱟᱨᱱᱩ ᱠᱤᱴᱴᱤᱭᱟ ᱩᱨᱩ" ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾
"ᱟᱰ" ᱫᱚ "ᱟᱫᱽᱭᱟᱱ" (ആഢ്യൻ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ "ᱟᱫᱽᱭᱟᱱᱢᱟᱨᱩᱫᱮ ᱩᱨᱩ" (ആഢ്യൻമാരുടെ ഊര്) ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ (A.D.) ᱨᱮ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱟᱭ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱭ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱟᱫᱤᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱳᱞᱤᱛᱷᱤᱠ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱳᱞᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱮᱜᱟᱞᱤᱛᱷᱤᱠ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=February 2022}}
ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱞᱟᱭᱤᱫᱟᱛᱷᱩ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱗᱔᱑ ᱨᱮ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱚ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱮᱴᱴᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱤᱞ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ (ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱥᱟᱵ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱤᱝᱦᱟᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱠᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱩᱱᱰᱟᱭᱤᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱮᱞᱞᱤᱢᱩᱴᱴᱤᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱟᱥᱨᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱡᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱪᱤᱛᱛᱩᱱᱰᱟᱭᱤᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱽᱞᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱞᱞᱤᱢᱩᱴᱴᱤᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱫᱚ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱜᱚᱣᱨᱤ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱤ ᱵᱟᱭᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱑᱘᱑᱒ A.D. ᱨᱮ, ᱯᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱠᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ, ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱯᱨᱚᱢᱩᱠᱷ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ, ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱑᱓-ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ, ᱟᱰᱩᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱰᱩᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱰᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=February 2022}}
ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱰᱩᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱑᱔ ᱨᱮ, ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ: ᱟᱰᱩᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱚᱵᱷᱴ. ᱭᱩᱯᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱓᱔ ᱨᱮ, [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱰᱩᱨ ᱮ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ SNDP ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱫᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱨᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱡᱚᱢ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ SNDP ᱟᱨ NSS ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱩ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ MP ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱟᱱᱴᱳ ᱟᱱᱴᱳᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ MLA ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱪᱤᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
=== ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ ===
ᱟᱰᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
{| class="wikitable"
! style="font-weight:bold; background-color:#9698ed;" | ᱣᱟᱨᱰ ᱮᱞ
! style="font-weight:bold; background-color:#9698ed;" | ᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ
! style="font-weight:bold; background-color:#9698ed;" | ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱟᱨ
! style="font-weight:bold; background-color:#9698ed;" | ᱫᱚᱞ
|-
| ᱑
|[[ᱢᱤᱛᱷᱨᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]]
| ᱥᱩᱥᱤ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|INC]]
|-
| ᱒
| ᱤ ᱵᱷᱤ (E V) ᱣᱟᱨᱰ
| ᱟᱱᱩ ᱵᱷᱟᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱱ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|INC]]
|-
| ᱓
| ᱯᱟᱱᱱᱤᱵᱷᱤᱡᱷᱟ
| ᱟᱯᱥᱟᱨᱟ ᱥᱟᱱᱟᱞ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|CPI]]
|-
| ᱔
| ᱥᱟᱞᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨᱢᱤ
| ᱨᱟᱡᱟᱱᱤ ᱨᱚᱢᱮᱥ
| [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱵᱟᱫᱤ)|CPI(M)]]
|-
| ᱕
| ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| ᱥᱟᱥᱤᱠᱩᱢᱟᱨ
| [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|INC]]
|-
| ᱖
| ᱡᱚᱣᱟᱦᱚᱨ
| ᱰᱤ. ᱥᱟᱡᱤ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|CPI]]
|-
| ᱗
|[[ᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱯᱟᱞᱞᱤ]]
| ᱨᱟᱡᱤ ᱪᱮᱨᱤᱭᱟᱱ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|CPI]]
|-
| ᱘
| ᱯᱳᱛᱷᱨᱳᱰᱩ
| ᱥᱨᱤᱡᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱟᱨ
|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BJP]]
|-
| ᱙
| ᱮᱢ ᱡᱤ (M G) ᱣᱟᱨᱰ
| ᱨᱚᱢᱮᱥᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱤ
|ᱱᱤᱨᱫᱚᱞ (Independent)
|-
| ᱑᱐
| ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ
| ᱵᱤᱱᱫᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱡᱤ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|INC]]
|-
| ᱑᱑
| ᱯᱟᱱᱱᱤᱵᱷᱤᱡᱷᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ
| ᱥᱟᱥᱤᱠᱩᱢᱟᱨ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|INC]]
|-
| ᱑᱒
| ᱥᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱢ
| ᱨᱤᱱᱟ ᱥᱟᱢᱩᱭᱮᱞ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|INC]]
|-
| ᱑᱓
| ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ
| ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱱ ᱠᱮ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱵᱟᱫᱤ)|CPM]]
|-
| ᱑᱔
|[[ᱯᱟᱨᱟᱠᱳᱰ]]
| ᱮᱢ ᱟᱞᱟᱵᱷᱩᱫᱤᱱ
|ᱱᱤᱨᱫᱚᱞ (Independent)
|-
| ᱑᱕
| ᱯᱟᱨᱟᱠᱳᱰ ᱥᱟᱢᱟᱝ
| ᱟᱱᱩᱯ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|INC]]
|-
| ᱑᱖
| ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢᱟᱯᱩᱨᱟᱢ
| ᱥᱩᱫᱷᱟ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱠᱩᱢᱟᱨ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|INC]]
|-
| ᱑᱗
| ᱯᱟᱨᱟᱠᱳᱰ ᱯᱟᱪᱮ
| ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱛᱷᱩᱞᱟᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱠᱩᱨᱩᱯᱯᱩ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|CPI]]
|-
| ᱑᱘
| ᱴᱤ ᱵᱤ (T B) ᱣᱟᱨᱰ
| ᱞᱟᱞᱤ ᱥᱟᱡᱤ
|[[ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱰᱮᱢᱳᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|UDF]]
|-
| ᱑᱙
| ᱠᱟᱱᱱᱟᱢᱠᱳᱰᱩ ᱠᱚᱧᱮ
| ᱟᱡᱤ ᱯᱤ ᱵᱷᱟᱨᱜᱤᱥ
| [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱰᱮᱢᱳᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|LDF]]
|-
| ᱒᱐
| ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ
| Adv. ᱮᱥ ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱵᱟᱫᱤ)|CPI(M)]]
|-
| ᱒᱑
| ᱠᱟᱱᱱᱟᱢᱠᱳᱰᱩ
| ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱨᱮᱡᱤ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱵᱟᱫᱤ)|CPI(M)]]
|-
| ᱒᱒
| ᱱᱮᱞᱞᱤᱢᱩᱴᱤᱞᱯᱟᱰᱤ
| ᱥᱨᱤᱞᱮᱠᱥᱢᱤ ᱵᱤᱱᱩ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|INC]]
|-
| ᱒᱓
| ᱟᱭᱭᱟᱯᱟᱱᱯᱟᱨᱟ
| ᱵᱤᱱᱟ ᱵᱟᱵᱩ
|ᱱᱤᱨᱫᱚᱞ (Independent)
|-
| ᱒᱔
| ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱣᱟᱨᱰ
| ᱨᱳᱱᱤ ᱯᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱩᱱᱰᱤᱞ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱵᱟᱫᱤ)|CPI(M)]]
|-
| ᱒᱕
|[[ᱢᱩᱱᱱᱟᱞᱟᱢ]]
| ᱟᱱᱤᱛᱷᱟᱫᱮᱵᱤ ᱮ
| ᱱᱤᱨᱫᱚᱞ (Independent)
|-
| ᱒᱖
|[[ᱢᱩᱱᱱᱟᱞᱟᱢ|ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱤᱱᱤ]]
| ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ
| ᱱᱤᱨᱫᱚᱞ (Independent)
|-
| ᱒᱗
| ᱦᱳᱞᱤᱠᱨᱚᱥ (Holycross)
| ᱠᱮ ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ
| [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱰᱮᱢᱳᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|LDF]]
|-
| ᱒᱘
| ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟᱠᱟᱵᱷᱤᱞᱪᱤᱨᱟ
| ᱡᱚᱭᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮᱥ
|[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|INC]]
|}
<ref>{{Cite web|url=http://www.adoormunicipality.in/council|title=കൌണ്സില് {{!}} Adoor Municipality|website=www.adoormunicipality.in|access-date=2020-04-20|archive-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826224553/http://www.adoormunicipality.in/council|url-status=dead}}</ref>
=== ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱩ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ===
ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱩ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱩ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱳᱡᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ (ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ), [[ᱠᱳᱱᱱᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱳᱱᱱᱤ]], ᱟᱨ ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱩ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Routes & Locations|website=keralatourism.com|url=http://www.keralatourism.org/routes-locations/adoor--i-/id/62|access-date=30 Apr 2018|archive-date=16 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316023050/https://www.keralatourism.org/routes-locations/adoor--i-/id/62|url-status=dead}}</ref>
==== ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱩ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ ====
{| class="wikitable" style="font-size:95%;"
! ᱮᱞ || ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ || ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱩ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ
|-
| ᱑ || ᱟᱰᱩᱨ || ᱟᱰᱩᱨ
|-
| ᱒ || [[ᱠᱳᱡᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ]] || ᱟᱰᱩᱨ
|-
| ᱓ || [[ᱠᱳᱱᱱᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱳᱱᱱᱤ]] || ᱟᱰᱩᱨ
|}
=== ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ===
==== ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ====
ᱟᱰᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶ, ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ (ᱛᱷᱩᱢᱯᱟᱢᱳᱱ, ᱯᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱛᱷᱮᱠᱠᱮᱠᱟᱨᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
{| class="wikitable"
|- style="font-weight:bold; background-color:#9698ed;"
! ᱮᱞ
! ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱰᱤ (Local body) ᱧᱩᱛᱩᱢ
! ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ/ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
! ᱛᱟᱞᱩᱠ
! ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱩ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ
|-
| ᱑
| ᱟᱰᱩᱨ
| ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ
| ᱟᱰᱩᱨ
| ᱟᱰᱩᱨ
|-
| ᱒
| ᱯᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ
| ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ
| ᱟᱰᱩᱨ
| ᱟᱰᱩᱨ
|-
| ᱓
| ᱯᱟᱨᱟᱠᱳᱰ
| ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
| ᱟᱰᱩᱨ
| ᱟᱰᱩᱨ
|-
| ᱔
| ᱯᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ
| ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
| ᱟᱰᱩᱨ
| ᱟᱰᱩᱨ
|}
==== ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ====
{| class="wikitable" style="font-size:95%;"
! ᱮᱞ || ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ || ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱩ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ || ᱛᱟᱞᱩᱠ
! ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ
|-
| ᱑ || [[ᱠᱳᱰᱩᱢᱳᱱ]] || ᱟᱰᱩᱨ || ᱟᱰᱩᱨ
| ᱠᱳᱰᱩᱢᱳᱱ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱠᱠᱟᱞ
|-
| ᱒ || [[ᱮᱡᱷᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]] || ᱟᱰᱩᱨ || [[ᱯᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ|ᱟᱰᱩᱨ]]
| ᱮᱡᱷᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱮᱱᱟᱛᱷᱩ
|-
| ᱓ || [[ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ, ᱟᱰᱩᱨ|ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ]] || ᱟᱰᱩᱨ || ᱟᱰᱩᱨ
| ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ, ᱯᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰᱩ
|-
| ᱔ || [[ᱠᱟᱫᱟᱢᱯᱟᱱᱟᱰ]] || ᱟᱰᱩᱨ
| ᱟᱰᱩᱨ
| ᱠᱟᱫᱟᱢᱯᱟᱱᱟᱰ
|-
| ᱕ || [[ᱮᱱᱟᱫᱤᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ]] || ᱟᱰᱩᱨ
| ᱟᱰᱩᱨ
| ᱮᱱᱟᱫᱤᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱖ || [[ᱯᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱛᱷᱮᱠᱠᱮᱠᱟᱨᱟ]] || ᱟᱰᱩᱨ
| ᱟᱰᱩᱨ
| ᱯᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱛᱷᱮᱠᱠᱮᱠᱟᱨᱟ
|-
| ᱗ || [[ᱛᱷᱩᱢᱯᱟᱢᱳᱱ]] || ᱟᱰᱩᱨ
| ᱟᱰᱩᱨ
| ᱛᱷᱩᱢᱯᱟᱢᱳᱱ
|-
| ᱘ || [[ᱮᱨᱟᱛᱷᱩ]] || ᱟᱰᱩᱨ
| ᱟᱰᱩᱨ
| ᱮᱨᱟᱛᱷᱩ
|}
<ref>{{Cite web|title=Subdivisions Taluks and Villages {{!}} Pathanamthitta District, Government of Kerala {{!}} India|url=https://pathanamthitta.nic.in/subdivisions-taluks-and-villages/|language=en-US|access-date=2020-05-22}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
{{Historical populations|align = left
|1951| 13745
|1991| 26639
|2001| 28952
|2011| 29171
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱒᱙,᱑᱗᱑ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ (density) ᱫᱚ {{convert|1401|PD/km2|PD/sqmi|}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱔᱗.᱑% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱒.᱙% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱘.᱒᱗% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱠᱟᱥᱴ ᱟᱨ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒.᱔᱑% ᱟᱨ ᱐.᱑᱓% ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱖.᱓᱑% (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱙᱗.᱔᱙% ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱙᱕.᱒᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱙᱔% ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱗᱔.᱐᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
=== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ===
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = '''ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ''' (᱒᱐᱑᱑)
|label1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]
|value1 = 53.97
|color1 = darkorange
|label2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]
|value2 = 36.55
|color2 = Blue
|label3 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]
|value3 = 9.33
|color3 = Green
|label4 = None
|value4 = 0.1
|color4 = black
|label5 = Other
|value5 = 0.04
|color5 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕᱔% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱢᱟᱭᱱᱳᱨᱤᱴ) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙% ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
== ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱰᱮᱱᱴᱟᱞ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ ᱠᱚ ==
* ᱜᱚᱵᱷᱴ. ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱟᱰᱩᱨ
[[File:Adoor GH.jpg|thumb|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱟᱰᱩᱨ]]
* ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ, ᱟᱰᱩᱨ
* ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱡᱤᱭᱳᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱟᱰᱩᱨ
* ᱦᱳᱞᱤᱠᱨᱚᱥ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱟᱰᱩᱨ
* ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱟᱰᱩᱨ
* ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱥᱤᱱᱟᱭ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱯᱟᱨᱟᱱᱛᱷᱟᱞ
* ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱱᱟᱨᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱟᱰᱩᱨ
* ᱢᱳᱥᱮᱥ ᱰᱮᱱᱴᱟᱞ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ, ᱟᱰᱩᱨ
* ᱥᱤᱡᱤᱥ ᱜᱽᱨᱮᱥ ᱰᱮᱱᱴᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱟᱰᱩᱨ
ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱠᱤᱢᱤ ᱨᱮᱰᱤᱭᱟᱥᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱳᱱᱱᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (᱒᱘ ᱠᱤᱢᱤ), ᱯᱩᱥᱯᱟᱜᱤᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ (᱓᱑ ᱠᱤᱢᱤ), ᱵᱤᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱥ ᱪᱟᱨᱪ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (᱓᱗ ᱠᱤᱢᱤ) ᱟᱨ ᱢᱩᱛᱷᱩᱛᱩ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ (᱑᱘ ᱠᱤᱢᱤ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ==
ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱱᱟᱰᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{Citation needed|date=June 2019}}
[[File:Parthasarathy Temple, Adoor.jpg|thumb|right|ᱯᱟᱨᱛᱷᱟᱥᱟᱨᱟᱛᱷᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱟᱰᱩᱨ]]
[[File:Trichendamangalam Mahadevar Temple.jpg|thumb|rightTrichendamangalam ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]
[[File:Sreenarayanapuram Temple, Manakala.jpg|thumb|ᱥᱨᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱥᱱᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]
* ᱥᱨᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱥᱱᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
[[File:PSX 20200204 210430.jpg|thumb|upright|ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱥᱟᱢᱩᱱᱤ ᱚᱨᱛᱷᱳᱰᱚᱠᱥ (Orthodox) ᱪᱟᱨᱪ, ᱢᱩᱱᱱᱟᱞᱟᱢ]]
[[File:St.Thomas Malankara Syrian Orthodox Cathedral, Kadampanad, Adoor, Established - AD 325.jpg|thumb|ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱢᱟᱞᱟᱝᱠᱟᱨᱟ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱚᱨᱛᱷᱳᱰᱚᱠᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ, ᱠᱟᱫᱟᱢᱯᱟᱱᱟᱰ]]
* ᱡᱩᱢᱟ ᱟᱞ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱛᱟᱞᱢᱟ - ᱟᱰᱩᱨ
* ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ, ᱟᱰᱩᱨ
*ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱚᱨᱛᱷᱳᱰᱚᱠᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱢᱠᱳᱰ
* ᱥᱮᱸᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱚᱨᱛᱷᱳᱰᱚᱠᱥ ᱪᱟᱨᱪ, ᱦᱳᱞᱤ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢ ᱯᱤᱞᱜᱽᱨᱤᱢ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱴᱴᱟ - ᱟᱰᱩᱨ
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
=== ᱥᱚᱲᱚᱠ ===
[[File:Nellimootilpadi Bypass end.jpg|thumb|upright|ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱮᱞᱞᱤᱢᱩᱴᱤᱞᱯᱟᱰᱤ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ (bypass) ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ]]
ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚᱢ, ᱠᱟᱭᱟᱱᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ, ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ KSRTC ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾
KSRTC ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱰᱤᱞᱟᱠᱥ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱯᱷᱟᱥᱴ, ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱯᱮᱥᱮᱱᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ, ᱢᱟᱱᱤᱯᱟᱞ, ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱞᱟᱠᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱥᱩᱞᱛᱷᱟᱱ ᱵᱟᱛᱷᱮᱨᱤ, ᱯᱮᱨᱤᱠᱠᱟᱞᱩᱨ, ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ, ᱩᱫᱟᱭᱟᱜᱤᱨᱤ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱤᱯᱳ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ (ᱥᱠᱟᱱᱤᱭᱟ), ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ (ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱰᱤᱞᱟᱠᱥ), ᱵᱟᱛᱷᱮᱨᱤ (ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱰᱤᱞᱟᱠᱥ), ᱛᱷᱮᱱᱠᱟᱥᱤ (ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱯᱮᱥᱮᱱᱡᱟᱨ), ᱯᱟᱡᱷᱟᱱᱤ (ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱯᱷᱟᱥᱴ, ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱯᱮᱥᱮᱱᱡᱟᱨ) ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱞᱞᱟᱰᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱᱥ, ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱢᱟ ᱟᱜ ᱟᱰᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱤᱫᱤ-ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ MC ᱥᱚᱲᱚᱠ (SH1) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘᱓A ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱤᱛ ᱜᱮ ᱠᱟᱡᱷᱟᱠᱩᱴᱴᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ MC ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱷᱴᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱯᱷᱴᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱞᱞᱤᱢᱩᱴᱤᱞᱯᱟᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱩᱱᱱᱟᱞᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱴᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ-ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ (SH8) ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱸ ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ KP ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱟᱰᱩᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱟᱨᱩᱢᱢᱩᱰ, ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ MC-ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ MC-ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱘᱓, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱰᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱑᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱭᱟᱰᱤ-ᱠᱩᱰᱟᱞ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱔᱒ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱡᱷᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ-ᱠᱟᱭᱯᱟᱴᱴᱩᱨ-ᱠᱳᱱᱱᱤ-ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ===
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ-ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{cvt|90|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾
=== ᱨᱮᱞᱣᱮ ===
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ {{cvt|25|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ, [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱠᱟᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (᱒᱑.᱕ ᱠᱤᱢᱤ) ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱵᱷᱮᱞᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱰᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱷᱞᱟᱭᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ-ᱯᱩᱱᱟᱞᱩᱨ, ᱟᱰᱩᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱮᱝᱜᱟᱱᱱᱩᱨ-ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>Malayalam Manorama Issue-918 date:21-09-2016</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
* ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ, ᱟᱰᱩᱨ
* ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱟᱭᱟ ᱟᱰᱩᱨ
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
<!---- Please keep this list in alphabetical order by last name ---->
* ᱟᱰᱩᱨ ᱵᱷᱟᱥᱤ, ᱟᱠᱴᱚᱨ
* ᱟᱰᱩᱨ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱤ, ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ
* ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
* ᱰᱨ. ᱡᱤᱛᱷᱮᱥᱡᱤ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱᱤᱥᱴ
* ᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ, ᱟᱠᱴᱚᱨ-ᱮᱝᱠᱚᱨ
* ᱜᱚᱣᱨᱤ ᱡᱤ. ᱠᱤᱥᱟᱱ, ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ
* ᱟᱰᱩᱨ ᱯᱟᱝᱠᱟᱡᱟᱢ, ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ
* ᱟᱰᱩᱨ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱳᱱᱱᱤ MLA , ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱟᱴᱴᱤᱝᱜᱟᱞ MP
* ᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* http://www.adoormunicipality.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200319110746/http://www.adoormunicipality.in/ |date=19 March 2020 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]]
lyxos2obelnq63x5b23i3yt8gt4of8t
ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ
0
37764
196927
196780
2026-08-16T01:46:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196927
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ
| official_name =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = File:Water creek near alakode.jpg
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|12.1910|N|75.4673|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
| subdivision_type3 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]]
| subdivision_name3 = [[ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 70.77
| elevation_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://en-in.topographic-map.com/maps/bgm0/Alakode/ |title=alakode elevation map |website=topographic-map.com}}</ref>
| elevation_m = 85
| population_total = ᱓৪,᱘᱗᱘
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], ᱤᱝᱞᱤᱥ
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ (PIN)]]
| postal_code = ᱖᱗᱐᱕᱗᱑
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = 04602
| registration_plate = KL 59
| blank1_name_sec1 = [[ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ]]
| blank1_info_sec1 = ᱙᱕.᱓᱘%
| blank2_name_sec1 = [[ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱤᱨᱤᱠᱠᱩᱨ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱤᱨᱤᱠᱠᱩᱨ]]
| blank3_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank3_info_sec1 = [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]]
| website = https://www.lsgkerala.in/alakode
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| footnotes =
}}
[[File:Alakode Town 2022.jpg|thumb|ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
[[File:Alakode Road.jpg|thumb|ᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱥᱚᱲᱚᱠ]]
'''ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://kerala.villagecodes.in/kannur/taliparamba-58905632/alakode-05632627190/ |title=Alakode Village Code 627190, Taliparamba Taluk, Kerala |website=Kerala Village Codes |language=en-IN |access-date=2026-08-04}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ-ᱢᱟᱱᱟᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ-ᱠᱩᱨᱜᱽ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/village/627190-alakode-kerala.html |title=Census of India : Alakode Population - Kannur, Kerala |work=Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱟᱭᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱟᱭᱟᱨᱳᱢ, ᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱢ, ᱛᱷᱮᱨᱛᱷᱟᱞᱞᱤ, ᱟᱨ ᱱᱮᱞᱞᱤᱯᱯᱟᱨᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱓᱓,᱑᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱖,᱒᱘᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱖,᱘᱘᱔ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ {{cvt|72.68|km2}} ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘,᱐᱐᱗ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓,᱓᱑᱘ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐.᱐᱐% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱑,᱐᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱑,᱐᱘᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱕.᱓᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱙᱔.᱐᱐% ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱙᱖.᱘᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱓.᱙᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Kerala |first1=Directorate of Census Operations |title=District Census Handbook, Kannur |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=154,155 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref>
==ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ==
ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ, ᱛᱷᱤᱢᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱰ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱤᱠᱠᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf
|title = Assembly Constituencies - Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies
|accessdate = 2008-10-18
|work = Kerala
|publisher = Election Commission of India
|url-status = dead
|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090304011026/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf
|archivedate = 2009-03-04
}}</ref><ref>{{cite web |title=Niyamasabha constituencies of Kannur |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |website=ceo.kerala.gov.in |access-date=24 August 2021 |archive-date=23 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423160037/http://www.ceo.kerala.gov.in/kannur.html |url-status=dead }}</ref>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱤᱞ ᱦᱟᱭᱣᱮ (SH 59) ᱫᱚ ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱟᱞ, ᱪᱮᱢᱯᱮᱨᱤ, ᱯᱟᱭᱭᱟᱵᱷᱩᱨ, ᱤᱨᱤᱴᱴᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱩᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱥᱮ ᱤᱨᱤᱴᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/hill-highway-in-kerala-dpr-ready-for-just-79-kms-english-news-1.1353756 |title=Hill Highway in Kerala; DPR ready for just 79 kms |work=[[Mathrubhumi]] |access-date=13 September 2016}}</ref> ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ-ᱠᱩᱨᱜᱽ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ (NH 66) ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ-ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱔᱖.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱥᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱚᱵᱚᱨ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱯᱨᱟ, ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱜᱩᱣᱟᱹ, ᱮﻤᱟᱱ ᱨᱚᱯᱛᱟᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱟᱭᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱙᱔᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
* ᱢᱮᱨᱤ ᱢᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ<ref>{{Cite web |url=https://www.vidyatime.com/degree-colleges/4/kerala/kannur/ |title=List of degree colleges in Kannur-Kerala |website=vidyatime.com}}</ref>
* ᱥᱮᱸᱴ ᱢᱮᱨᱤᱥ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱴ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ (Sr. Sec.) ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ
* ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱮᱭᱤᱪ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. (NSS HSS), ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ<ref>{{Cite web|url=http://www.dhsekerala.gov.in/schoolist.aspx?dcode=13|title=Higher Secondary Education Portal|website=www.dhsekerala.gov.in|access-date=2026-08-14|archive-date=2022-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220615093545/http://dhsekerala.gov.in/schoolist.aspx?dcode=13|url-status=dead}}</ref>
* ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱟ ᱭᱩ.ᱯᱤ. (UP) ᱤᱥᱠᱩᱞ
==ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ==
* ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱝᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
* ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱝᱠ
* ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱵᱮᱝᱠ (ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱴ ᱵᱮᱝᱠ)
* ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱮᱝᱠ
* ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱝᱠ
* ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱠᱳ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱵᱮᱝᱠ
* ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ PCARD ᱵᱮᱝᱠ, ᱟᱞᱟᱠᱳᱰ
* HDFC ᱵᱮᱝᱠ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Commons category}}
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]```
1crwy9gw4xfs6oeiga4aoewmkez2ltf
ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ
0
37766
196929
196783
2026-08-16T01:55:57Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196929
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ
| other_name = ᱟᱞᱣᱟᱭᱮ (ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ)
| native_name =
| settlement_type = [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱚ|ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]]<ref name="auto">{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |title=Grama Panchayaths |website=lsgkerala.gov.in |access-date=2025-04-16}}</ref>
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Aluva manappuram temple - panoramio.jpg
| photo2a = Statue of Mahathma Gandhi Aluva.JPG
| photo2b = Aluva New Bridge.jpg
| photo3a = Federal bank head office aluva.JPG
| photo3b = Aluva metro station, Kerala, India.jpg
| photo4a = Aluva Puzha from railway bridge.jpg
| photo4b = Marthandavarma bridge Aluva 1.JPG
| photo5a = Aluva Municipal Office.JPG
| spacing = 2
| space = 2
| position = centre
| color_border = white
| color = white
| size = 270
| foot_montage = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ: [[ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ|ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]; ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱞ; [[ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]; ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱯᱚᱞ; ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥ; [[ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]; [[ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱝᱠ]] ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ; ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱢᱩᱨᱛᱤ
}}
| image_alt =
| image_caption =
| nickname =
| image_map =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱑᱙᱒᱑
| founder =
| named_for =
| government_type = [[ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ]]
| governing_body = ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ
| leader_party = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
| leader_title = ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ
| leader_name = ᱥᱟᱭᱡᱤ ᱡᱳᱞᱤ
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 7.18
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 8
| population_total = ᱒᱒᱔᱒᱘
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = 3358
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ (PIN)]]
| postal_code = ᱖᱘᱓᱑xx
| area_code = 0484
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = KL 41
| blank1_name_sec1 = [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ|ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ]]
| blank1_info_sec1 = ᱑᱐᱐᱐:᱑᱐᱕᱐ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱠᱩᱲᱤ|♀]]
| website = {{URL|https://aluvamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| leader_name2 = TBD
| leader_title2 = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ
| official_name =
}}
'''ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ''' ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ '''ᱟᱞᱣᱟᱭᱮ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱮᱴᱨᱳᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto"/><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/aluva/id/362 |title=Aluva, Ernakulam District, Kerala, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/881007/20 |title=Kudumbashree {{!}} City Profile in PMAY - Aluva |website=www.kudumbashree.org |access-date=2026-08-05}}</ref> ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱳᱪᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ, ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱥᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱨᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.kerala-tourism.org/kerala-monuments/alwaye-palace.html |title=Alwaye Palace Aluva – Aluva Palace Kerala |publisher=Kerala-tourism.org |access-date=26 March 2014}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱓ ᱨᱮ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱰᱵᱷᱟᱭᱤᱴᱟ ᱟᱥᱨᱟᱢ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |title=Biography by Dr. S. Omana |publisher=Sndp.org |date=20 September 1928 |access-date=26 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000903124015/http://www.sndp.org/Html/BiographyByDrSOmana.html#ADVAITA-ASHRAM |archive-date=3 September 2000 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ—ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱟᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱠᱟᱱᱟᱭᱟᱱᱱᱩᱨ, ᱠᱩᱱᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱨ—ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱮᱜᱽᱞᱳᱢᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱳᱱᱳᱢᱟᱥ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ, PWD (ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ) ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱤᱝ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ, ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱮᱴᱨᱳ]] ᱨᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱤᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱞᱟᱠᱩᱴᱟᱢ ᱵᱤᱥ ᱧᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ (ᱵᱷᱟᱟ) ᱵᱤᱥ (ᱟᱞᱟᱢ) ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="aluvamunicipality.in">{{cite web |title=ആമുഖം | Aluva Municipality |url=http://www.aluvamunicipality.in/about |access-date=26 March 2014 |publisher=Aluvamunicipality.in}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱨᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱞᱤᱯᱷᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱟᱞᱣᱟᱭᱮ ᱛᱮᱠᱚ ᱧᱩᱢᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱟᱨᱠᱤᱣᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱕᱐ BC ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.aluvamunicipality.in/ml/history |title=ചരിത്രം | Aluva Municipality |publisher=Aluvamunicipality.in |access-date=26 March 2014}}</ref> ᱑᱓᱔᱑ CE ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱠᱠᱟᱱᱟᱰ ᱟᱨ ᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱰ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱞᱤᱰᱮ ᱨᱤᱡᱳᱨᱴ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.ashextourism.com/kerala/aluva_kerala.htm |title=Kerala |publisher=Ashextourism.com |date=13 May 1999 |access-date=26 March 2014}}</ref> ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱳᱞᱤᱰᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>Weil, S. 2009 'The Place of Alwaye in Modern Cochin Jewish History', Journal of Modern Jewish Studies 8 (3): 319–335.</ref>
== ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ==
ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱠᱩᱰᱤ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱱᱣᱟᱨ ᱥᱟᱫᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ MLA ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱠᱩᱰᱤ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ MP ᱵᱮᱱᱱᱤ ᱵᱮᱦᱟᱱᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱮᱫᱟ ᱾
ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name=municipality>{{cite web|url=http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|title=Local Administration – Ernakulam District|publisher=NIC Ernakulam (Govt. of India)|access-date=21 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719051111/http://ernakulam.nic.in/admin.asp?typ=2&titl=Local%20Administration|archive-date=19 July 2011|url-status=dead}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱡᱤ ᱡᱳᱞᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ==
ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱩᱰᱟᱹᱱ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ===
ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|15|km|mi|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=E |first=Krishna Kumar K. |date=2025-08-16 |title=Airport on course to get multimodal connectivity |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Aug/16/airport-on-course-to-get-multimodal-connectivity |access-date=2026-06-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref>
[[File:Aluva Railway Station.JPG|thumb|ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
=== ᱨᱮᱞ ===
==== ᱴᱨᱮᱱ ====
[[File:Aluva Railway Station.jpg|thumb|ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]]
ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (IR ᱠᱳᱰ: AWY) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱰ-A ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱥᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱪᱳᱣᱟᱨᱟ, ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ {{Convert|4|km|mi|abbr=on}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==== ᱢᱮᱴᱨᱳ ====
[[ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱮᱴᱨᱳ]] ᱯᱷᱮᱡᱽ ᱑ ᱫᱚ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Greeshma Sukumaran-2017">{{cite news |last=Greeshma Sukumaran |date=17 June 2017 |title=Kochi Metro inauguration: PM Modi flags off rail service, takes maiden ride with CM Pinarayi Vijayan, 'Metro Man' Sreedharan |work=International Business Times |url=https://www.ibtimes.co.in/kochi-metro-inauguration-live-pm-modi-flag-off-rail-service-today-cm-pinarayi-metro-man-731109 |access-date=3 September 2017}}</ref> [[ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱮᱴᱨᱳ]] ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱯᱷᱞᱟᱭᱳᱵᱷᱟᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ [[ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱮᱴᱨᱳ#DMRC's ᱨᱳᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ|DMRC]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱡᱽ ᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Greeshma Sukumaran-2017" /> ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱷᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱵᱽᱟᱨᱵᱽ ᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱾[[File:Train at Aluva Metro Station.jpg|thumb|ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ]]
=== ᱵᱟᱥ ===
[[File:Municipal Bus station aluva.JPG|300px|thumb|ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
[[File:Aluva Bus terminal.jpg|300px|thumb |ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ KSRTC ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]]
ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱳᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]], ᱛᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ, ᱠᱟᱠᱠᱟᱱᱟᱰ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ KSRTC ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ KSRTC ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="KSRTC Aluva Depo">{{cite web|url=http://www.keralartc.com/html/unit.html|title=KSRTC Aluva Depot|publisher=KSRTC Aluva Depot Contacts|access-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107221531/http://keralartc.com/html/unit.html|archive-date=7 November 2017|url-status=dead}}</ref> ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱳᱰ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱯᱮᱥᱮᱱᱡᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ, ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ, [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ, ᱠᱳᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ, [[ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ, ᱟᱨ ᱠᱳᱰᱟᱭᱠᱟᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱠᱚ<ref name="Interstate Private Bus Service">{{cite web|url=http://www.sonatravels.in/|title=Sona Travels|publisher=Private Bus Operator Aluva|access-date=2026-08-14|archive-date=2025-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20251005121838/http://sonatravels.in/|url-status=dead}}</ref> ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱸ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱵᱟᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱯᱷᱮᱨᱤ (Ferry) ===
ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ; ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱴᱴᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾{{Citation needed|date=November 2023}}
'''ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
* ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱯᱚᱞ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ
* ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
*
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱟᱝᱜᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱡᱤ. ᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟ ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱪᱩᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱰᱩ, ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱩᱡᱷᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱟᱨ ᱜᱟᱢᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱳ.ᱮᱱ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱦᱚᱸ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Premam Aluva Puzha Song, ft. Nivin Pauly, Anupama Parameswaran |url=https://timesofindia.indiatimes.com/premam-aluva-puzha-song-ft-nivin-pauly-anupama-parameswaran/videoshow/61186943.cms |access-date=2026-06-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref>
ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱽᱞᱚᱜᱤᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮ puzha.com ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱵᱮᱯᱟᱨ ==
[[File:Federal bank head office aluva.JPG|thumb|ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱝᱠ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ, ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ]]ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱯᱩᱠᱟᱭᱤᱞᱞᱟᱛᱷᱟ ᱟᱰᱩᱯᱯᱩ" (ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱫᱷᱩᱸᱣᱟᱹ ᱟᱱ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱞᱣᱟᱭᱮ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱪᱟᱨᱪ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱝᱠ, ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{columns-list|
* [[ᱫᱤᱞᱤᱯ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱫᱤᱞᱤᱯ]] (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ)
* [[ᱡᱚᱱ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ]] (ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱠᱴᱚᱨ)
* [[ᱱᱤᱵᱷᱤᱱ ᱯᱳᱞᱤ]] (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ)
* [[ᱟᱢᱟᱞᱟ ᱯᱳᱞ]] (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ)
* [[ᱯᱮᱭᱟᱨᱞᱮ ᱢᱟᱱᱮᱭ]] (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱳᱥᱴ)
* [[ᱵᱷᱟᱨᱜᱤᱥ ᱯᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱯᱯᱤᱞᱞᱤ]]
* [[ᱵᱟᱵᱩᱨᱟᱡᱽ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)]]
* [[ᱮᱢ. ᱠᱮ. ᱢᱮᱠᱠᱟᱨ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ]] (ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ)
* [[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱷᱟᱫᱮᱨ]] (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ)
* [[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱯᱟᱨᱤᱫᱽ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ]] (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱤᱯᱷ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ)
* [[ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱦᱚᱨᱤᱫᱟᱥ]] (ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ)
* [[ᱥᱟᱭᱤᱱᱩᱫᱫᱤᱱ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱥᱟᱭᱤᱱᱩᱫᱫᱤᱱ]] (ᱟᱠᱴᱚᱨ)
* [[ᱥᱤᱡᱩ ᱣᱤᱞᱥᱚᱱ]] (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ)
* [[ᱮᱱ. ᱮᱯᱷ. ᱵᱷᱟᱨᱜᱤᱥ]] (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ)
* [[ᱟᱡᱽᱢᱟᱞ ᱟᱢᱤᱨ]] (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ)
* [[ᱟᱞᱯᱷᱳᱱᱥ ᱯᱩᱛᱷᱨᱮᱱ]] (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ)
* [[ᱥᱟᱨᱟᱯᱷ ᱭᱩ ᱫᱷᱤᱱ]] (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ)
* [[ᱥᱟᱵᱟᱨᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ]] (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ)
* [[ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱵᱷᱤ. ᱫᱮᱥᱳᱢ]] (ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ)
* [[ᱴᱤᱱᱤ ᱴᱳᱢ]] (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ)
* [[ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱟᱱ ᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱟᱭᱭᱟᱨ]] (ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ)
* [[ᱮᱱ. ᱠᱮ. ᱫᱮᱥᱟᱢ]] (ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ)
* [[ᱡᱤ.ᱮᱱ. ᱜᱳᱯᱟᱞ]] (ᱪᱮᱥ (Chess) ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ)
* [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱥᱟᱝᱠᱟᱨ]] (ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ)
* [[ᱥᱟᱡᱤᱱ ᱜᱳᱯᱩ]] (ᱟᱠᱴᱚᱨ)
* [[ᱥᱨᱤᱛᱷᱟ ᱥᱤᱵᱷᱟᱫᱟᱥ]] (ᱟᱠᱴᱚᱨ)
}}
== ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ==
<gallery mode="packed">
File:Rajagiri Hospital.jpg|ᱨᱟᱡᱟᱜᱤᱨᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ
File:AluvaShivaTemple.JPG|ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱢᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ
File:Aluva Municipal Office.JPG|ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ
File:Aluva muncipailty.jpg|ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ
File:Aluva Guest House Entrance.JPG|ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ
File:Aluva Sree Krishna Swami Temple Front.JPG|ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ
File:Federal bank head office aluva.JPG|ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱝᱠ HO ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ
File:UC College Aluva.JPG|UC ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ
File:Mahathma Gandhi Municipal Town Hall Aluva.JPG|ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱦᱚᱞ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ
File:Aluva-Bridge.JPG|ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱯᱚᱞ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ
</gallery>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱥᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱨᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ
* ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
* ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱯᱚᱞ
* ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱯᱚᱞ
== ᱴᱷᱟᱶ ==
{{Geographic Location
|title = '''ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ'''
|Northwest = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱨ]]
|North = [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱰ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱮᱝᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱰ]]
|Northeast = [[ᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱞᱤ]]
|West = [[ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]]
|Centre = ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ
|East = [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ]]
|Southwest = [[ᱵᱷᱟᱭᱴᱤᱞᱞᱟ]]
|South = [[ᱠᱟᱠᱠᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱛᱷᱨᱤᱯᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ]]
|Southeast = [[ᱢᱩᱵᱷᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱯᱤᱨᱟᱵᱷᱳᱢ]]
}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* [https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Aluva Municipality Election 2020]
* [http://dattaanjaneya.org/ Temples in Aluva]
* [http://dattaanjaneya.org/ Hanuman temples in kerala]
* [http://dattaanjaneya.org/famous-temple-india Temples in Kochi]
{{Commons category}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱚ]]
p11epxyzjt5y5upi780ntp4b22thjpb
ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
0
37771
196934
196791
2026-08-16T02:35:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196934
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
| image = Director Adoor Gopalakrishnan.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ
| birth_name = ᱢᱚᱣᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱩ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱩᱱᱱᱤᱛᱷᱟᱱ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1941|07|03}}
| birth_place = [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱰᱤ]], [[ᱟᱰᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| other_names = ᱟᱰᱩᱨ
| occupation = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ}}
| years_active = ᱑᱙᱖᱕–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
| alma_mater = [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<ref>{{cite news|title=Film and Television Institute of India (FTII) keen to go global, train foreign actors & technicians - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-and-television-institute-of-india-ftii-keen-to-go-global-train-foreign-actors-technicians/articleshow/63067198.cms|website=The Times of India|date=25 February 2018 |access-date=25 April 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225154915/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-and-television-institute-of-india-ftii-keen-to-go-global-train-foreign-actors-technicians/articleshow/63067198.cms|url-status=live}}</ref>
| spouse = {{Marriage|ᱥᱩᱱᱟᱱᱫᱟ||᱒᱐᱑᱕|reason=ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ}}
| children = ᱑
| website = {{URL|adoorgopalakrishnan.com}}
| awards = {{Unbulleted_list|[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱐᱖)|[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (᱑᱙᱘᱔)|[[ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱐᱔)}}
}}
'''ᱢᱚᱣᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱩ ᱩᱱᱱᱤᱛᱷᱟᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱑), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ "ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ" ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Golden rigmaroles: Adoor Gopalakrishnan on the Malayalam screen|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/310716/golden-rigmaroles-adoor-gopalakrishnan-on-the-malayalam-screen.html|access-date=25 April 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=31 July 2016|language=en|archive-date=26 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426014950/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/310716/golden-rigmaroles-adoor-gopalakrishnan-on-the-malayalam-screen.html|url-status=live}}</ref> ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, ᱠᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱭᱟᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱨᱤᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm0329715/ |title=Adoor Gopalakrishnan |website=[[IMDb]] |access-date=15 June 2019 |archive-date=11 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811224017/https://www.imdb.com/name/nm0329715/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Adoor-Gopalakrishnan |title=Adoor Gopalakrishnan | Biography, Movies, & Facts |access-date=15 June 2019 |archive-date=12 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812183242/https://www.britannica.com/biography/Adoor-Gopalakrishnan |url-status=live }}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="falkeaward">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2005/09/06/stories/2005090606830700.htm |title=Adoor selected for Phalke award |access-date=3 July 2011 |date=6 September 2005 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505174552/http://www.hindu.com/2005/09/06/stories/2005090606830700.htm |archive-date=5 May 2014 }}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮ. ᱥᱤ. ᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱤᱥᱠᱚᱱᱥᱤᱱ-ᱢᱤᱞᱣᱟᱠᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱮᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱕ ᱢᱤ.ᱢᱤ. ᱯᱨᱤᱸᱴ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾<ref name="Milwaukee chose me: Adoor Gopalakrishnan">{{Cite web |url=https://www.americanbazaaronline.com/2013/05/06/adoor-gopalakrishnan-film-archive-research-center-at-peck-school-of-arts/ |title=Milwaukee chose me: Adoor Gopalakrishnan |last=Attipetty |first=Peter |date=6 May 2013 |website=The American Bazaar |language=en-US |access-date=11 October 2019 |archive-date=11 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011052034/https://www.americanbazaaronline.com/2013/05/06/adoor-gopalakrishnan-film-archive-research-center-at-peck-school-of-arts/ |url-status=live }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱰᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱢᱚᱣᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date= September 2022}}
᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ ᱥᱩᱨ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref>{{cite web | title = Page on Adoor Gopalakrishnan at Kerala tourism | url = http://www.keralatourism.org/index.php?zone=4&menu=59&id=21 | access-date = 8 February 2008 | archive-date = 17 July 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110717135042/http://www.keralatourism.org/index.php?zone=4&menu=59&id=21 | url-status = live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱸᱢᱯᱩᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱬᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱟᱦᱟᱠᱟᱨᱟᱱᱟ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱢ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱠᱳ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
[[File:Adoor Gopalakrishnan, South Indian film director, script writer, and producer at IFFK2016 01.jpg|thumb|left|᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ]]
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱠᱳ, [[ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ]], ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ, ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ''ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ'', ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ'' ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ''ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ'', ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱞᱟᱫ (executioner) ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱟᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ''ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ'', ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ (ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ) ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ, ''ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ 'ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱣᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱤᱢᱟᱡᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ: ''ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ), OCIC ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, INTERFILM ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱮᱢᱟᱱ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱱᱥ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ, ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ, [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]], ᱨᱚᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ) ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[File:Adoor Gopalakrishnan in 2022 4.jpg|thumb|᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ]]
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱰᱳᱨᱡᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ IPS ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ (ᱟᱥᱟᱢ ᱠᱟᱰᱚᱨ, ᱒᱐᱐᱐ ᱵᱮᱪ), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/news/2010/jun/020610-mumbai-dcp-husband-wife-chhering-dorje-aswati.htm |title=Husband-wife set to take charge as Mumbai's DCPs |website=Mid-day.com |date=2 June 2010 |access-date=11 June 2012 |archive-date=25 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120625202448/http://www.mid-day.com/news/2010/jun/020610-mumbai-dcp-husband-wife-chhering-dorje-aswati.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050123/asp/look/story_4279220.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | title=Crimebusters | date=23 January 2005 | access-date=3 June 2010 | archive-date=24 November 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101124035252/http://www.telegraphindia.com/1050123/asp/look/story_4279220.asp | url-status=dead }}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ''ᱯᱷᱮᱥ ᱴᱩ ᱯᱷᱮᱥ: ᱫᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱚᱯᱷ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟᱡᱤᱛ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟᱦ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Face-to-Face |url=https://www.analpabooks.com/face-to-face |access-date=2024-10-14 |website=www.analpabooks.com}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baruah |first=Parthajit |title=Face to Face: The Cinema of Adoor Gopalakrishnan |publisher=HarperCollins India |year=2016 |isbn=9789351361954 |language=English}}</ref>
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱕᱐ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ''ᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱮᱥᱚᱱ'' ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱜᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱦᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱳᱨᱤᱰᱚᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱳᱥᱴᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=28 December 2023|title=Gaza : des cinéastes du monde entier demandent un cessez-le-feu immédiat|url=https://www.liberation.fr/idees-et-debats/tribunes/gaza-des-cineastes-du-monde-entier-demandent-un-cessez-le-feu-immediat-20231228_WMAUSVJVLFEBNK4ME4XU3ZRU3M/|newspaper=[[Libération]]|language=fr|access-date=24 January 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thefilmstage.com/claire-denis-ryusuke-hamaguchi-kiyoshi-kurosawa-christian-petzold-apichatpong-weerasethakul-more-sign-demand-for-ceasefire-in-gaza/|title=Claire Denis, Ryusuke Hamaguchi, Kiyoshi Kurosawa, Christian Petzold, Apichatpong Weerasethakul & More Sign Demand for Ceasefire in Gaza|last=Newman|first=Nick|date=29 December 2023|website=The Film Stage|access-date=24 January 2024}}</ref><ref>{{cite news|date=31 December 2023|title=Directors of cinema sign petition for immediate ceasefire|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-780176|newspaper=[[The Jerusalem Post]]|access-date=24 January 2024}}</ref>
== ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱟᱨ 'ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ' ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ==
ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱥᱤᱝᱠᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ "ᱪᱤᱛᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ "ᱪᱤᱛᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱱ, ᱯᱤ.ᱮ. ᱵᱮᱠᱚᱨ, ᱠᱮ.ᱡᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ, ᱯᱟᱵᱤᱛᱷᱨᱟᱱ, ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱟᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱨᱴ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱔ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱤᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
== ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱢᱟᱨᱠ ᱠᱚ ==
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱵᱤ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱜᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱜᱮ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ ᱜᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ, ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱾"<ref>{{cite web|url=http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|title='Naalu Pennungal' not complex like my other films: Adoor|access-date=28 May 2009|publisher=[[Yahoo]] India Movies|archive-date=3 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903082245/http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|url-status=live}}</ref>
== ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱚ ==
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱴ ᱯᱟᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱤᱴᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Ramnath |first=Nandini |date=2014-11-13 |title=Adoor Gopalakrishnan stirs controversy by restricting entry at state-run film fest to viewers who know English |url=https://scroll.in/article/689662/adoor-gopalakrishnan-stirs-controversy-by-restricting-entry-at-state-run-film-fest-to-viewers-who-know-english |access-date=2023-11-29 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱟᱝᱠᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱮᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱨᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱝᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱳᱥ ᱠᱚᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱠᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱨᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Shaji |first=Sukanya |date=2023-01-17 |title=Dear Adoor, caste did not end because you discarded your surname at age 20 |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/dear-adoor-caste-did-not-end-because-you-discarded-your-surname-age-20-172093 |access-date=2023-11-29 |website=The News Minute |language=en}}</ref>
ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱟᱸᱡᱚᱢᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱳᱥ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Film institute row: Jeo Baby withdraws 'Freedom Fight' from Kannur festival |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/12/20/jeo-baby-withdraws-movie-kannur-film-festival-protest-adoor-gopalakrishnan.html |access-date=2023-11-29 |website=OnManorama}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ==
[[File:The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Padma Vibhushan Award – 2006 to Shri Adoor Gopalakrishnan, a leading luminary of New Indian Cinema, in New Delhi on March 20, 2006.jpg|thumb|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱰᱨ. ᱮ.ᱯᱤ.ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱐᱖ ᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐, ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱾]]
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱒᱐᱑᱖ - ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ, ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ NDTV "᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱗᱐ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Happy Independence Day: 70 Years, 70 Great Films |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/happy-independence-day-70-years-70-great-films-15114 |access-date=2022-05-17 |website=NDTV.com}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱕ - ᱵᱤᱥᱣᱚᱨᱟᱛᱱᱟ ᱰᱨ. ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱒᱐᱑᱓ - ''ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱭᱩᱢ ᱥᱟᱢᱥᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱤ. ᱵᱤ. ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮᱱᱰᱟᱣᱢᱮᱱᱴ
* ᱒᱐᱑᱐ - ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱰᱤ.ᱞᱤᱴ.)
* ᱒᱐᱐᱖ - ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ — ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2006/mar/21adoor.htm|title=Adoor honoured with Padma award|access-date=28 May 2009|date=21 March 2006|work=[[Rediff.com]]|archive-date=25 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325051242/http://www.rediff.com/news/2006/mar/21adoor.htm|url-status=live}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱔ - ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ — [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name="falkeaward" />
* ᱑᱙᱙᱖ - ᱢᱟᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱰᱤ.ᱞᱤᱴ.)
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ — ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱞᱮᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱚᱱᱟᱨ — ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱚᱨᱰᱟᱨ, ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱚᱛ<ref>{{cite web|title=Celebrating Cinema: 5 Reasons You Should Know About this Pioneer of New Wave – The Penguin Digest|url=https://penguin.co.in/thepenguindigest/celebrating-cinema-5-reasons-you-should-know-about-this-pioneer-of-new-wave/|website=penguin.co.in|date=27 June 2017|access-date=25 April 2018|archive-date=26 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426011916/https://penguin.co.in/thepenguindigest/celebrating-cinema-5-reasons-you-should-know-about-this-pioneer-of-new-wave/|url-status=live}}</ref>
*ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ — ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ, ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ, ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ ᱟᱨ ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
* ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ: — ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ, ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
* ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (FIPRESCI) — ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ)<ref name="officialsite">{{cite web|url=http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|title=Official Website of Adoor Gopalakrishnan|access-date=28 May 2009|archive-date=3 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903082245/http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|url-status=live}}</ref>
* ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ — ᱥᱩᱛᱷᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ — ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
* ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ — ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱣᱞᱤᱠ ᱤᱢᱟᱡᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ — ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ<ref>{{cite web|title=Dadasaheb Phalke awardee Adoor Gopalakrishnan completes 50 years in cinema|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/malayalam-filmmaker-adoor-gopalakrishnan-completes-50-years-in-cinema-335690-2016-08-17|website=India Today|date=17 August 2016 |access-date=25 April 2018|language=en|archive-date=26 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426012219/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/malayalam-filmmaker-adoor-gopalakrishnan-completes-50-years-in-cinema-335690-2016-08-17|url-status=live}}</ref>
* ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱳᱢᱢᱟᱱᱰᱮᱣᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱰᱮᱥ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱴ ᱞᱮᱴᱨᱮᱥ (2003)<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-245928,prtpage-1.cms|title=Adoor receives French honour|access-date=14 July 2008|date=22 October 2003|work=[[The Times of India]]|archive-date=21 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021033923/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-245928,prtpage-1.cms|url-status=live}}</ref>
* ᱠᱟᱭᱨᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
'''ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ (ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ):'''
* ᱑᱙᱗᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱗᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱗᱘ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱐ - ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ / ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ) - ᱫᱟ ᱪᱳᱞᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ
* ᱑᱙᱘᱒ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱛᱚᱵ - ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱭᱩᱰᱮ ᱞᱳᱠᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱕ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱐ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱙᱐ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱙᱔ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱓ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ
'''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ (ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ):'''
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ''
* ᱑᱙᱗᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱑ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ''
* ᱑᱙᱗᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ''
* ᱑᱙᱗᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ''
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ''
* ᱑᱙᱘᱒ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱟᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱙ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱜᱳᱯᱤ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ''
* ᱒᱐᱐᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ''
* ᱒᱐᱐᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ - ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱵᱟᱢ
'''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ (ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ):'''<ref name="Critics Awards List">[https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html "കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അവാര്ഡ് 1977 - 2012"]. Kerala Film Critics Association. Retrieved 29 January 2023.</ref>
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱙ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱘᱙ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ
* ᱒᱐᱑᱖ - ᱨᱩᱵᱤ ᱡᱩᱵᱤᱞᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱴᱨᱳᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ
*[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱥᱤᱜᱩᱞ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱫᱟ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱫᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱒᱐᱐᱙ ᱾<ref>{{cite web|url=http://sify.com/PRIVOXY-FORCE/movies/fullstory.php?id=14867560 |title=Adoor Gopalakrishnan's Retrospective in Kolkata |access-date=29 May 2009 |date=9 March 2009 |website=[[Sify]] }}{{dead link|date=September 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>
* ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ, ᱒᱐᱐᱙ ᱾
* ᱢᱩᱱᱤᱪ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ, ᱒᱐᱐᱙ ᱾
* ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱮᱠ, ᱯᱮᱨᱤᱥ, ᱑᱙᱙᱙ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cinemaofmalayalam.net/adoor_interview_df.html|title=Interview: Adoor|access-date=29 May 2009|publisher=Cinema of Malayalam|archive-url=https://web.archive.org/web/20090819081200/http://www.cinemaofmalayalam.net/adoor_interview_df.html|archive-date=19 August 2009|url-status=dead}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable sortable"
|- "
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
|-
| ᱑᱙᱖᱕ || ''ᱮ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱰᱮ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱖ || ''ᱮ ᱰᱮ ᱮᱴ ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ'' || ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱗ || ''ᱫᱟ ᱢᱤᱛᱷ'' || ᱕᱐ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ || ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ || ᱢᱮᱨᱤᱴ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ, [[ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱖᱗|ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱖᱗, ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱟᱞ]]
|-
| ᱑᱙᱖᱘ || ''ᱰᱮᱱᱡᱟᱨ ᱮᱴ ᱭᱳᱨ ᱰᱳᱨ-ᱥᱴᱮᱯ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱘ || ''ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱱ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱮᱰ'' || ᱘ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱘ || ''ᱢᱟᱱᱱᱛᱷᱟᱨᱤᱠᱟᱞ (ᱜᱨᱮᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱱᱰ)'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱙ || ''ᱴᱩᱣᱟᱨᱰᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱥᱴᱤᱰᱤ (STD)'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱙ || ''ᱮ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱵᱷ'' || ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱖ || ''ᱭᱳᱨ ᱯᱷᱩᱰ'' || ᱖᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱐ || ''ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱟᱱᱫᱷᱤ (ᱫᱟ ᱤᱢᱯᱟᱥ)'' || ᱕᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱑ || ''ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱨᱚᱵᱚᱨ'' || ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱒ || ''[[ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ (ᱣᱟᱱᱥ ᱳᱱ ᱪᱳᱭᱤᱥ)]]'' || ᱑᱒᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱾ [[᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱾<ref name="Moscow1973">{{cite web|url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1973 |title=8th Moscow International Film Festival (1973) |access-date=3 January 2013 |work=MIFF |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116194922/http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1973 |archive-date=16 January 2013 }}</ref>
|-
| ᱑᱙᱗᱓ || ''ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱫᱟᱥᱟᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱷᱤᱯᱟᱛᱤ (ᱮ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱟᱭᱟᱨ ᱤᱡᱽ ᱵᱳᱨᱱ)'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔ || ''ᱜᱩᱨᱩ ᱪᱮᱝᱜᱟᱱᱱᱩᱨ'' || ᱑᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱕ || ''ᱯᱟᱥᱴ ᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱖ || ''ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ'' || ᱖᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱗ || ''[[ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ|ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ (ᱟᱥᱮᱱᱴ)]]'' || ᱑᱒᱘ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱗᱘ ||''ᱯᱷᱳᱨ ᱥᱚᱨᱴᱥ ᱚᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱯᱞᱟᱱᱱᱤᱝ'' || ᱑᱖ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱙ || ''ᱭᱟᱠᱥᱟᱜᱟᱱᱟ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱐ || ''ᱪᱳᱞᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑ || ''[[ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ]]'' (''ᱫᱟ ᱨᱮᱴ ᱴᱨᱮᱯ'') || ᱑᱒᱑ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱑᱙᱘᱒ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱩᱛᱷᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]] <br /> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱘᱒ || ''ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱟᱴᱴᱟᱢ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱔ || ''[[ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ|ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ (ᱯᱷᱮᱥ ᱴᱩ ᱯᱷᱮᱥ)]]'' || ᱑᱐᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱘᱕ || ''ᱤᱭᱟᱩ/ᱜᱟᱝᱜᱟ (ᱜᱟᱝᱜᱮᱥ-ᱣᱟᱴᱟᱨ)'' || ᱑᱔᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ || ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱰᱩ ᱨᱤᱞ, ᱯᱮᱨᱤᱥ
|-
| ᱑᱙᱘᱗ || ''[[ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ]] (ᱢᱳᱱᱳᱞᱳᱜᱽ)''|| ᱑᱒᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱠᱟᱨᱞᱳᱵᱷᱤ ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱙᱐ || ''[[ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ (ᱫᱟ ᱣᱟᱞᱥ)]]'' || ᱑᱑᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱷ (UNICEF) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, OCIC ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱟᱢᱤᱭᱮᱱᱥ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ
|-
| ᱑᱙᱙᱓ || ''[[ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ|ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ (ᱫᱟ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱤᱞ)]]'' || ᱑᱑᱒ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱾ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱢᱟᱱᱦᱟᱭᱢ ᱾ ᱱᱮᱴᱯᱮᱠ (Netpac) ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱨᱳᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| ᱑᱙᱙᱕ || ''[[ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ|ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ (ᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱴᱳᱨᱤ)]]'' || ᱑᱐᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| ᱑᱙᱙᱕ || ''ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱜᱳᱯᱤ'' || ᱔᱓ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱑ || ''ᱠᱩᱰᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ'' || ᱑᱘᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱒ || ''[[ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ]]'' || ᱙᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱕ || ''ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ'' || ᱗᱓ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱗ || ''ᱰᱟᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱮᱱᱪᱟᱱᱴᱨᱮᱥ'' || ᱗᱒ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱗ || ''[[ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ|ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ (ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ)]]'' || ᱑᱐᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
| ᱒᱐᱐᱘ || ''[[ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ]] (ᱟ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ)'' || ᱑᱑᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱐᱙
|-
| ᱒᱐᱑᱖ || ''[[ᱯᱤᱱᱱᱮᱭᱩᱢ|ᱯᱤᱱᱱᱮᱭᱩᱢ (ᱳᱱᱥ ᱮᱜᱮᱭᱤᱱ)]]'' || || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|-
| ᱒᱐᱑᱙ || ''ᱥᱩᱠᱷᱟᱱᱛᱷᱭᱟᱢ (ᱟ ᱦᱮᱯᱤ ᱮᱱᱰ)'' || || ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ||
|-
| ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ || ''ᱯᱟᱰᱟᱭᱟᱛᱨᱟ'' || || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|}
== ᱛᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ==
''ᱠᱟᱢᱩᱠᱤ''ᱫᱚ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱑᱙᱖᱗ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱩ, ᱩᱥᱟᱱᱟᱱᱫᱤᱱᱤ, ᱟᱨ ᱟᱰᱩᱨ ᱵᱷᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱜᱟᱞ (᱑᱙᱗᱘) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱰᱟᱯᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱜᱟᱞ (᱑᱙᱗᱘) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱥᱳᱢᱟᱫᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ.ᱠᱮ. ᱥᱟᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱟᱱ<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/Oct/07/veteran-singer-v-k-sasidharan-passes-away-2368532.html|title=Veteran singer VK Sasidharan passes away|first=Express News|last=Service|date=7 October 2021|website=The New Indian Express|access-date=16 July 2026}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱠᱮ. ᱥᱤᱵᱷᱟᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/columns/adoor-gopalakrishnan-movie-kamuki-kj-yesudas-song-53def146|title=അടൂരിന്റെ 'കാമുകി'യും യേശുദാസിന്റെ പാട്ടും|date=3 July 2021|website=Mathrubhumi.com|access-date=16 July 2026}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{Reflist}}
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* {{Cite book |title=Adoor Gopalakrishnan: A Life in Cinema |author=Gautaman Bhaskaran |publisher=Penguin Books India |year=2010 |location=[[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]}}
* {{Cite book |title=A Door to Adoor |author=Lalit Mohan Joshi, [[C. S. Venkiteswaran]] |publisher=South Asian Cinema Foundation |year=2006 |location=[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]]}}
* {{Cite book |title=Adoorinte Lokam |language=ml |editor=M. F. Thomas |publisher=Mulberry |year=1986 |location=[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}
* {{Cite book |title=Adoorinte Chalachithrayathrakal |language=ml |editor=M. F. Thomas |publisher=Sign Books |year=2005 |location=[[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}
* {{Cite book |title=Varoo, Adoorilekku Pokam (Interview with Adoor Gopalakrishnan) |language=ml |author=Akbar Kakkattil |author-link=Akbar Kakkattil |publisher=[[DC Books]] |year=2006 |location=[[ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ|ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}
* {{Cite book |title=Adoorinte Sarga Yathra |language=ml |author=B. Sreeraj |location=ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
* {{Cite book |title=Kazhchayile Kana Thalangal |language=ml |author=R. Pavithran |location=ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
* {{Cite interview |last=Gopalakrishnan |first=Adoor |interviewer=Patrick McGilligan |title="The Story Is Just an Excuse" |url=https://www.cineaste.com/fall2011/the-story-is-just-an-excuse-an-interview-with-adoor-gopalakrishnan-web-exclusive |date=2011}}
* {{Cite book |last=Attipetty |first=Peter Lal |title=Bodhadarayil Adoor |publisher=Logos Books |year=2023 |isbn=978-9390118823 |location=ᱥᱤᱧᱚᱛ |language=ml |trans-title=ᱟᱰᱩᱨ - ᱨᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱮᱱᱥ (Reminiscences)}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commons category}}
* [http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903082245/http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm |date=2011-09-03 }}
* [https://web.archive.org/web/20160303232254/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱳᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱤᱞᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* {{IMDb name|id=0329715|name=ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ}}
* [https://www.rediff.com/movies/2003/may/06intro.htm ᱨᱮᱰᱤᱯᱷ (Rediff) ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱳᱣᱵᱷᱨᱮ (oeuvre)]
* [https://web.archive.org/web/20070111182806/http://indulekha.com/moviegallery/2006/03/adoor-gopalakrishnan.html ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ]
* [https://web.archive.org/web/20071210155029/http://weblokam.com/cinema/profiles/adoor.htm ᱣᱮᱵᱽᱞᱳᱠᱟᱢ (Weblokam) ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ]
* [https://web.archive.org/web/20100214113448/http://www.cinemaofmalayalam.net/adoor.html 'ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ' ᱨᱮ ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ]
* [https://web.archive.org/web/20110827210736/http://staging.livemint.com/articles/2007/09/08000758/The-road-to-modern-times.html 'ᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱴᱩ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ', ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ, ᱢᱤᱸᱴ ᱞᱳᱸᱡᱽ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗, ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱨᱟᱡᱽᱫᱟᱱ]
{{DEFAULTSORT:ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱟᱰᱩᱨ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱮ. ᱥᱤ. ᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱮᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱚᱱᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱢᱢᱟᱱᱰᱮᱣᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱰᱮᱥ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱴ ᱞᱮᱴᱨᱮᱥ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱞᱩᱢᱱᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮ-ᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮ-ᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
7h38k2wj00ak72oe1scue2upzw0jxt5
ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ
0
37776
196930
196796
2026-08-16T02:11:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196930
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_suffix =
| image = Ashaji.jpg
| image_size =
| alt =
| caption = ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ
| birth_name = ᱟᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ
| birth_date = {{Birth date|1933|09|08|df=y}}
| birth_place = ᱜᱳᱣᱟᱨ, [[ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ ᱥᱴᱮᱴ]], ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08|df=y}}
| death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{flatlist|
* ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
* ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ
}}
| years_active = ᱑᱙᱔᱓–᱒᱐᱒᱖
| mother =
| father = [[ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ]]
| spouse = ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ<br />(ᱵᱟᱯᱞᱟ. ᱑᱙᱔᱙; ᱜᱩᱨ ᱑᱙᱖᱖)<br />{{marriage|[[ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ]]|1980|1994|reason=died}}
| children = ᱓ (ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ]])
| family = [[ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱤᱠᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] (ᱤᱱ-ᱞᱚᱣᱥ (in-laws))
| relatives = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ-ᱦᱟᱨᱫᱤᱠᱟᱨ-ᱟᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱤ-ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]]
| works = [[ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| awards = [[ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| honours = [[ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱐᱐)<br /> [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱐᱘)<br /> [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱑᱘)<ref>{{cite web|url=https://www.jagonews24.com/international/news/428839|title='বঙ্গবিভূষণ' পুরস্কার পেলেন আশা ভোঁসলে, সমরেশ, প্রসেনজিৎ|date=22 May 2018|access-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202143434/https://www.jagonews24.com/international/news/428839|archive-date=2 February 2024|website=jagonews24.com|language=bn|trans-title=Banga Bibhushan for Asha Bhosle, Samaresh, Prasenjit and others}}</ref><br /> [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱒᱑)
| module = {{Infobox musical artist|embed=yes
| background = solo_singer
| genre = {{flatlist|
* [[ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ]]
* [[ᱠᱟᱣᱣᱟᱞᱤ]]<ref name="auto"/>
* [[ᱜᱚᱡᱚᱞ]] ᱠᱚ<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/album/the-golden-collection-memorable-ghazals-and-geets-asha-bhosle|title=Asha Bhosle Songs: The Golden Collection – Memorable Ghazals And Geets – Asha Bhosle MP3 Urdu Songs by Asha Bhosle|access-date=9 February 2022|website=Gaana}}</ref>
* [[ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱦᱚᱲ]]
* [[ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ]] ᱠᱚ<ref>{{Cite web|url=https://www.saregama.com/artist/asha-bhosle_816/bhajan_33722/songs|title=Asha Bhosle Bhajan songs – Download Bhajan MP3 Song of Asha Bhosle|website=Saregama.com|access-date=9 February 2022}}</ref>
* [[ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱯᱚᱯ (pop)]]<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/articleshow/77986495.cms|title=Happy Birthday Asha Bhosle: Some lesser-known facts about the Queen of Indie Pop – Mumbai Mirror|website=Mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=9 February 2022}}</ref>
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/85-unforgettable-asha-bhosle-songs/20180907.htm|title = 85 UNFORGETTABLE Asha Bhosle songs|website=Rediff.com}}</ref>
* [[ᱜᱩᱨᱵᱟᱱᱤ]]<ref>"Gurbani Shabad By Asha Bhonsale Music Playlist: Best Gurbani Shabad By Asha Bhonsale MP3 Songs on Gaana.com" https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240703212720/https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html |date=2024-07-03 }}</ref>
* [[ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱜᱤᱛᱤ]]<ref>{{Cite AV media |title=Nazruli Geeti by Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/album/5ZeiUIWeXGFWJzxfsRo9Hw |type=Album |language=Bengali |url-status=live |publisher=Super Cassettes Industries Private Limited |year=2002 |access-date=2026-04-14 |via=Spotify}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Nazrul Geeti Vol-2 by Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/album/3NF54wlhzTZfP4q0GEglau |type=Album |language=Bengali |url-status=live |publisher=Super Cassettes Industries Private Limited |year=1996 |access-date=2026-04-14 |via=Spotify}}</ref>
* [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ]]<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/playlist/anupam-28-asha-bhosle-rabindra-sangeet|title=Playlist ASHA BHOSLE RABINDRA SANGEET on Gaana.com|website=Gaana|access-date=9 February 2022}}</ref>
}}
| instrument = ᱟᱲᱟᱝ (Vocals)
}}
}}
'''ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ'''{{NoteTag|ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱟᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱞᱮᱭ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱟᱞᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱥᱟᱡᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ - [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ (suffix) ''ᱡᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾}} (''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ'' '''ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ'''; ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱓ - ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ [[#ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ (Accolades)|ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ BFJA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱟᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮᱭᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,{{NoteTag| [[ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱾}} ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱨᱮᱢᱤ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiareview.com/15042026-the-unending-monsoon-a-chinese-journalists-appreciation-of-the-indian-singer-asha-bhosle-oped/|title=The Unending Monsoon: A Chinese Journalist’s Appreciation Of The Indian Singer Asha Bhosle |website=Eurasiareview.com|access-date=3 August 2026}}</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ-ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱤᱱᱤᱥ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=October 18, 2011|title=Guinness World Record for the most studio recordings - singles|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/99223-most-studio-recordings-singles|access-date=February 27, 2022|website=[[Guinness World Records]]|language=en}}</ref><ref name="Asha Bhosle — the voice of Bollywood for eight decades">{{cite news |last1= |first1= |title=Asha Bhosle — the voice of Bollywood for eight decades |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-the-voice-of-bollywood-for-eight-decades/article70853623.ece |access-date=13 April 2026 |publisher=The Hindu |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413025053/https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-the-voice-of-bollywood-for-eight-decades/article70853623.ece |archive-date=13 April 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱳᱯᱨᱟᱱᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ<ref>{{cite web|url = https://mrandmrs55.com/2012/05/10/bollywoods-beloved-sopranos-lata-and-ashas-highest-notes/|author=Mr. 55|work=Classic Bollywood Revisited|publisher=Mr. and Mrs. 55|title=Bollywood's Beloved Sopranos: Lata and Asha's Highest Notes|date=10 May 2012|access-date=30 April 2018}}</ref> ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ,<ref name="britannica">{{cite book|author1=Gulzar |author2=Nihalani, Govind |author3=Chatterji, Saibal |title=Encyclopaedia of Hindi Cinema|year=2003|publisher=Popular Prakashan|isbn=81-7991-066-0|pages=532–533}}</ref><ref>{{cite news|title=Chords & Notes|url=http://www.hindu.com/mp/2008/06/07/stories/2008060752910500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107231200/http://www.hindu.com/mp/2008/06/07/stories/2008060752910500.htm|url-status=dead|archive-date=7 November 2012|author=V.L|newspaper=[[The Hindu]]|date=7 June 2008|access-date=2010-08-11}}</ref><ref>World Music: Latin and North America, Caribbean, India, Asia and Pacific; By Simon Broughton, Mark Ellingham, Richard Trillo; Rough Guides, 2000</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱯᱚᱯ, ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ, ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱠᱚ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ, [[ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱠᱚ, ᱠᱟᱣᱣᱟᱞᱤ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="who'swho">The International Who's Who. 2004. Europa Publications. Routledge.</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱒,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ [[ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>( {{cite web |author = Jyothi Venkatesh |url = http://www.vashi2panvel.com/Navi-Mumbai-News/item/196/catid/26 |title = Asha Bhosle: Sa Re Ga Ma... |publisher = Vashi2Panvel.com |access-date = 2006-05-03|quote = I would like to state humbly that I am the only singer who has sung the maximum number of songs – 12,000. If you sing one song a day, you can humanly sing 365 songs a year and 3650 songs in ten years. In around 60 years of my career I could sing 12,000 songs because there were times I had sung even four songs a day. |url-status = usurped |archive-url = https://web.archive.org/web/20071020024238/http://www.vashi2panvel.com/Navi-Mumbai-News/index.php?arr=item%2F196%2Fcatid%2F26|archive-date = 2007-10-20 |df = dmy-all
}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="who'swho"/><ref>{{cite web
|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm
|title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 7
|author=Raju Bharatan
|work=[[Rediff.com]]
|date=23 August 2006
|access-date=2007-04-28
|quote = Asha Bhosle, in fact, occupies pride of place --- she is all set to complete 13,000 songs. And that must rate as the highest in Indian cinema – Guinness or no Guinness.
| archive-url= https://web.archive.org/web/20070530020617/http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm| archive-date= 30 May 2007 | url-status= live}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱞᱩᱴ ᱯᱨᱤᱱᱥᱞᱤ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱝᱠᱚᱱᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱟᱹᱦᱩ, ᱥᱮᱵᱷᱟᱱᱛᱤ ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, '"ᱪᱟᱞᱟ ᱪᱟᱞᱟ ᱱᱟᱵᱷ ᱵᱟᱞᱟ", ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱵᱟᱞ'' (᱑᱙᱔᱓) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱫᱟᱵᱽᱡᱮᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱦᱟᱸᱥᱨᱟᱡᱽ ᱵᱮᱦᱞ ᱟᱜ ''ᱪᱩᱱᱟᱨᱤᱭᱟ'' (᱑᱙᱔᱘) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱟᱣᱟᱱ ᱟᱭᱟ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="rediff_70">{{cite web
|url=http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm
|title=Asha, 70 years, 70 landmarks
|date=8 September 2003
|access-date=2006-11-11
| archive-url= https://web.archive.org/web/20061108074820/http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm| archive-date= 8 November 2006 | url-status= live}}</ref> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱟᱱᱫᱷᱳᱱ ᱠᱤ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ,'' ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ''ᱪᱩᱱᱟᱨᱤᱭᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ; ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱠᱞᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱛ ᱠᱤ ᱨᱟᱱᱤ'' (᱑᱙᱔᱙) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢᱤᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱨ. ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱠᱤᱢᱤᱠ ᱵᱤᱡᱩᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱯᱳᱠᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱳᱨᱟ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ "ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ, ᱟᱡᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱨᱤᱭᱟᱡᱽ (ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ) ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱷᱤᱥ ᱯᱨᱮᱥᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱞ ᱦᱮᱞᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="u507">{{cite web | last=Haniffa | first=Aziz | title='The new singers can't sing good' | website=Rediff | date=2016-07-11 | url=https://m.rediff.com/movies/report/exclusive-asha-bhosle-to-retire/20160711.htm | access-date=2026-04-12}}</ref><ref name="e139">{{cite web | title=Asha Bhosle on turning 92: I'm far from done. There's so much to learn, so little time | website=The Times of India | date=2025-09-08 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/asha-bhosle-on-turning-92-im-far-from-done-theres-so-much-to-learn-so-little-time/articleshow/123752708.cms | access-date=2026-04-12}}</ref><ref name="v580">{{cite web | title=Asha Bhosle: I sing every song like it's my first | website=EasternEye | date=2019-02-22 | url=https://www.easterneye.biz/i-sing-every-song-like-its-my-first/ | access-date=2026-04-12}}</ref>
ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ, ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱩᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ, ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱢᱤᱱᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱨᱤᱫᱚᱭᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
[[File:Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg|thumb|right|᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ]]
᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱜᱤᱛᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ, ᱥᱟᱢᱥᱟᱫᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱮ. ᱟᱨ. ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ, ᱥᱟᱡᱽᱡᱟᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ, ᱮᱥ. ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱚᱨ, ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff_70"/> ᱥᱟᱡᱽᱡᱟᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱟᱝᱫᱤᱞ'' (᱑᱙᱕᱒) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ-ᱴᱷᱟᱠ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱷᱟᱢ ᱪᱷᱟᱢᱟ ᱪᱷᱟᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱨᱚᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱯᱟᱨᱤᱱᱤᱛᱟ'' (᱑᱙᱕᱓) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱵᱩᱴ ᱯᱳᱞᱤᱥ'' (᱑᱙᱕᱔) ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Rao|first=Gayatri|date=2016-11-14|title=Nanhe munne bachche teri muthi mein kya hai – Rafi/Asha – Shankar–Jaikishan {{!}} Boot Polish (1954)|url=https://lemonwire.com/2016/11/14/nanhe-munne-bachche-teri-muthi-mein-kya-hai-rafiasha-shankar-jaikishan-boot-polish-1954/|access-date=2020-09-21|website=LemonWire|language=en-US}}</ref>
ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱑᱙᱕᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱟᱜ ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' (᱑᱙᱕᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱟᱝᱜᱽ ᱠᱮ ᱥᱟᱛᱷ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ", "ᱥᱟᱛᱷᱤ ᱦᱟᱛᱷ ᱵᱟᱫᱷᱟᱱᱟ" ᱟᱨ "ᱩᱰᱮᱱ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱩᱞᱯᱷᱮᱭᱤᱱ ᱛᱮᱨᱤ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱨ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱵᱷᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱫᱷᱩᱞ ᱠᱟ ᱯᱷᱩᱞ'', ''ᱜᱩᱢᱨᱟᱦ'' (᱑᱙᱖᱓), ''ᱣᱟᱠᱛ'' (᱑᱙᱖᱕), ''ᱦᱟᱢᱨᱟᱡᱽ'' (᱑᱙᱖᱗), ''ᱟᱫᱽᱢᱤ ᱟᱣᱨ ᱤᱱᱥᱟᱱ'' (᱑᱙᱖᱙), ''ᱫᱷᱩᱱᱰ'' (᱑᱙৭᱓) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|title=The stubborn note of O P Nayyar|url=https://www.rediff.com/movies/2003/feb/04dinesh.htm|access-date=2020-09-21|website=Rediff.com}}</ref> ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ, ''ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟ" ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱦᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ "ᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟ", ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱳ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱᱣᱟᱞᱤ" ᱟᱨ "ᱳ ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮ" (ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱮ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱢᱢᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ]], ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱡᱩᱫᱤ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱭᱟ" ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "ᱳ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱ ᱣᱟᱞᱤ" ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱴᱮᱯ ᱠᱚᱭ ᱯᱞᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Asha Unplugged over the years|url=http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|date=8 September 2008|author=Malani, Gaurav|publisher=[[Indiatimes]]|access-date=2009-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912143433/http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|archive-date=12 September 2008|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'') ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ" (''ᱰᱚᱱ'') ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ [[ᱨᱮᱠᱷᱟ]]-ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ", "ᱤᱱ ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱠᱤ ᱢᱟᱥᱛᱤ ᱠᱮ", "ᱭᱮᱦ ᱠᱭᱟ ᱡᱟᱜᱟᱦ ᱦᱟᱭ ᱫᱳᱥᱛᱳᱱ" ᱟᱨ "ᱡᱩᱥᱴᱡᱩ ᱡᱤᱥᱠᱤ ᱛᱷᱤ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ, ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱤᱪ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱟ ᱱᱳᱴ ᱮ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ, ᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱢᱟᱛᱳᱱᱰᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮ "ᱛᱟᱱᱦᱟ ᱛᱟᱱᱦᱟ" ᱟᱨ "ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ ᱨᱮ" ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱟᱨᱴᱵᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ", ''ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱠᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ "ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ", ''ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱠᱷᱚᱱ "ᱭᱮᱦ ᱞᱟᱢᱦᱟ" ᱟᱨ ''ᱞᱟᱠᱤ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱠᱷᱚᱱ "ᱞᱟᱠᱤ ᱞᱤᱯᱥ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ, ''ᱫᱟ ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱵᱮᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱫᱟ ᱠᱩᱣᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱝᱜᱨᱟᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Mouli |first1=Chandra |title=When Asha Bhosle worked in Pakistani entertainment industry |url=https://www.siasat.com/asha-bhosle-sang-as-adnan-sami-starred-in-this-pakistani-film-3452038/amp/ |website=The Siasat Daily |access-date=16 April 2026 |date=13 April 2026}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱠᱥᱮᱛᱨᱟ ᱮ ᱡᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱞᱡᱟᱭᱢᱟᱨᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱭᱟ ᱾<ref name=Only>{{cite news | url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20160122233652/http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | url-status=dead | archive-date=22 January 2016 | title='Mai' will be my only experiment with acting: Asha Bhosle | newspaper=[[Dainik Bhaskar]] | date=30 January 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Jha, Subhash K}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/movie-review-i-mai-i-780 | title=Movie review: Mai | publisher=NDTV | date=1 February 2013 | access-date=3 February 2013}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://www.filmfare.com/reviews/movie-review-mai-2269.html | title=Movie Review: Mai | magazine=[[Filmfare]] | date=2 February 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Gupta, Rachit}}</ref>
ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ, "ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ" ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-launches-youtube-channel-and-unveil-main-hoon-a-birthday-song-for-sri-sri-ravishankar/article31590129.ece |title=Asha Bhosle launches YouTube channel, egged on by her granddaughter |work=The Hindu |date=15 May 2020 |access-date=15 July 2021}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱸᱴ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱤᱧ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱹᱧᱟ ᱡᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾" ᱚᱱᱟ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱜᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱢᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ: "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ, ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱳᱴᱥ ᱠᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱤᱨ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱤᱧ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱧ ᱧᱮᱞᱟ ᱾"<ref name=":2" />
== ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ==
=== ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ===
ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱢᱯᱤᱥ ᱨᱳᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2026-01-28 |title='I was not the heroine’s voice': How OP Nayyar rescued Asha Bhosle from the fringes of playback singing and never recorded with Lata Mangeshkar - Exclusive |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-was-not-the-heroines-voice-how-op-nayyar-rescued-asha-bhosle-from-the-fringes-of-playback-singing-and-never-recorded-with-lata-mangeshkar-exclusive/articleshow/127676647.cms |access-date=2026-04-13 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>
ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ, ''ᱪᱷᱟᱢ ᱪᱷᱟᱢᱟ ᱪᱷᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ref_O_P_Nayyar">
{{cite web
|url=http://music.indya.com/features/index.html
|title=Asha Bhosle was the best person I ever met, An interview with O.P. Nayyar
|publisher=Indya.com
|access-date=2005-11-11
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20050305192530/http://music.indya.com/features/index.html
|archive-date=5 March 2005
}}
</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱢᱟᱝᱜᱩ'' (᱑᱙᱕᱔) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ''ᱵᱟᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱯ'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱦᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽ ᱪᱳᱨ ᱦᱮᱸ'' (᱑᱙᱕᱖), ''C.I.D.'' (᱑᱙᱕᱖), ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ᱨᱚᱝ ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱤ (᱑᱙᱕᱗), ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱ ᱮᱢ. ᱮ. (᱑᱙᱕᱘) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ (break) ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ (᱑᱙᱕᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱙ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱭᱨᱮᱱᱤᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱱᱥᱩᱣᱟᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱟᱭᱤᱭᱮ ᱢᱮᱦᱟᱨᱵᱟᱱ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ (''ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ'', ᱑᱙᱕᱘) ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱦᱟᱭ ᱨᱮᱥᱢᱤ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱ ᱠᱟ ᱟᱱᱫᱷᱮᱨᱟ", (''ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ'', ᱑᱙᱖᱕) ᱾ "ᱟᱣᱳ ᱦᱩᱡᱩᱨ ᱛᱩᱢᱠᱳ" (''ᱠᱤᱥᱢᱟᱛ'', ᱑᱙᱖᱘) ᱟᱨ "ᱡᱟᱭᱤᱭᱮ ᱟᱯ ᱠᱟᱦᱟᱸ ᱡᱟᱭᱮᱝᱜᱮ" (''ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ'', ᱑᱙᱖᱕) ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱛᱩᱢᱥᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ ᱫᱮᱠᱷᱟ'' (᱑᱙᱕᱗), ''ᱮᱠ ᱢᱩᱥᱟᱯᱷᱤᱨ ᱮᱠ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ'' (᱑᱙᱖᱒) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱠᱤ ᱠᱟᱞᱤ'' (᱑᱙᱖᱔) ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ-ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱟᱝᱜᱽᱠᱮ ᱥᱟᱛᱷ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ", "ᱩᱰᱮᱱ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱩᱞᱯᱷᱮᱭᱤᱱ ᱛᱮᱨᱤ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱟᱯ ᱭᱩᱸ ᱦᱤ ᱟᱜᱟᱨ ᱦᱟᱢᱥᱮ ᱢᱤᱞᱛᱮ ᱨᱟᱦᱮ", "ᱢᱮᱸᱭ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱨᱟᱦᱤ ᱦᱩᱸ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱮᱠ ᱢᱩᱥᱟᱯᱷᱤᱨ ᱮᱠ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱩᱣᱟ ᱵᱟᱫᱟᱞ", "ᱤᱥᱟᱨᱳᱱ ᱤᱥᱟᱨᱳᱱ ᱢᱮᱸᱭ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱠᱤ ᱠᱟᱞᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ) ᱾<ref name=":1" />
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱯᱨᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮ ᱯᱟᱨ ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ ᱱᱟ ᱡᱟᱭᱮ'' (᱑᱙᱗᱔) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱪᱮᱭᱱ ᱥᱮ ᱦᱟᱢᱠᱳ ᱠᱟᱵᱷᱤ" ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ, ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱤᱧ ᱮᱥᱴᱨᱳᱞᱳᱡᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱤᱧᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱱᱠᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱤᱧ ᱮ ᱫᱩᱠᱷ ᱠᱤᱫᱤᱧᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱧ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="ref_O_P_Nayyar" /> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ "...ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ᱮᱭᱟᱭ-ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ, ᱤᱧ ᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱤᱧ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱤᱪᱠᱤᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫ ''ᱢᱤᱫ'' ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref name="Times_Life_Jul_2005">{{cite news
|author=Jitesh Pillaai
|title=Notes to Myself (An interview with Asha Bhosle)
|url=http://epaperdaily.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JTS8yMDA1LzA3LzMxI0FyMDQzMDA=&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216231736/http://epaperdaily.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JTS8yMDA1LzA3LzMxI0FyMDQzMDA%3D&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom
|url-status=dead
|archive-date=16 February 2008
|work=Times Life, [[The Times of India]], [[Mumbai]]
|publisher=The Times Group
|page=43
|date=31 July 2005
|access-date=2007-09-08
}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ, ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾
=== ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ===
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮᱭ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱤᱣᱤ'' (᱑᱙᱔᱘) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱩᱴᱯᱟᱛᱷ'' ᱟᱨ ''ᱯᱷᱤᱨ ᱥᱩᱵᱟᱦ ᱦᱳᱜᱤ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Bharatan|first1=Raju|title=A journey down melody lane|date=2010|publisher=Hay House Publishers (India)|location=New Delhi|isbn=9788189988913|url=https://books.google.com/books?id=WnxABAAAQBAJ&q=nayyar+asha+bhosle&pg=PT6}}</ref>
=== ᱨᱚᱵᱤ ===
ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ'' (᱑᱙᱕᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱳᱨᱤ, "ᱪᱟᱱᱫᱟ ᱢᱟᱢᱟ ᱫᱩᱨ ᱠᱮ" ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱭᱳ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ'', ''ᱜᱨᱟᱦᱟᱥᱛᱤ'', ''ᱠᱟᱡᱟᱞ'' ᱟᱨ ''ᱯᱷᱩᱞ ᱟᱣᱨ ᱯᱟᱛᱛᱷᱟᱨ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱨᱚᱵᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱰᱩᱭᱮᱴ:– "C A T...Cat, Cat Maane Billi" (''ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟ ᱴᱷᱟᱜᱽ'') ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ "ᱛᱳᱨᱟ ᱢᱟᱱ ᱫᱟᱨᱯᱟᱱ ᱠᱮᱦᱞᱟᱭᱮ" (''ᱠᱟᱡᱟᱞ'') ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2018-03-09|title=Tough cop Roopa Moudgil releases music video to inspire women|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/tough-cop-roopa-moudgil-releases-music-video-to-inspire-women-118030900993_1.html|access-date=2020-09-21}}</ref>
ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱣᱟᱠᱛ'', ''ᱪᱚᱣᱫᱷᱵᱷᱤᱱ ᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽ'', ''ᱜᱩᱢᱨᱟᱦ'', ''ᱵᱟᱦᱩ ᱵᱮᱴᱤ'', ''ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ'', ''ᱟᱫᱽᱢᱤ ᱟᱣᱨ ᱤᱱᱥᱟᱱ'', ''ᱫᱷᱩᱱᱰ'', ''ᱦᱟᱢᱨᱟᱡᱽ'' ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱾ ''ᱪᱚᱣᱫᱷᱵᱷᱤᱱ ᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱜᱤᱛᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ (ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱟ ᱾ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff_70"/>
=== ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ===
ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱯᱳᱴᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱮ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱝ-ᱵᱩᱯᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="encyclopaedia_of_hindi_cinema">{{cite book
| last = Khubchandani
| first = Lata
| editor = [[Gulzar (lyricist)|Gulzar]] |editor2=[[Govind Nihalani]] |editor3=Saibal Chatterjee
| title = Encyclopaedia of Hindi Cinema
| year = 2003
| publisher = Popular Prakashan
| isbn = 81-7991-066-0
| pages = 486–487
}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱱᱚᱣ ᱫᱳ ᱜᱭᱟᱨᱟᱦ'', ''ᱠᱟᱞᱟ ᱯᱟᱱᱤ'', ''ᱠᱟᱞᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ'', ''ᱤᱱᱥᱟᱱ ᱡᱟᱜᱽ ᱩᱴᱷᱟ'', ''ᱞᱟᱡᱽᱣᱟᱱᱛᱤ'', ''ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ'', ''ᱛᱤᱱ ᱫᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱱ'' ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱖᱒ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ) ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ''ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱮᱫᱟ - ᱠᱮᱵᱟᱨᱮᱴ ᱠᱚ, ᱨᱚᱠ, ᱰᱤᱥᱠᱳ, ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱾
᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱯᱷᱟᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ - ᱨᱟᱣᱱᱪᱤ ᱠᱮᱵᱟᱨᱮᱴ "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'', ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ), ᱨᱤᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱥ "ᱫᱟᱢ ᱢᱟᱨᱳ ᱫᱟᱢ" (''ᱦᱟᱨᱮ ᱨᱟᱢᱟ ᱦᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ'', ᱑᱙᱗᱑), ᱥᱮᱠᱥᱤ "ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ᱢᱮᱸᱭ ᱞᱳᱜᱳᱱ ᱠᱳ" (''ᱟᱯᱱᱟ ᱫᱮᱥ'', ᱑᱙৭᱒) ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ "ᱪᱷᱩᱨᱟ ᱞᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱛᱩᱢᱱᱮ" (''ᱭᱟᱫᱳᱱ ᱠᱤ ᱵᱟᱨᱟᱛ'', ᱑᱙৭᱓) ᱾ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱡᱟᱱ-ᱮ-ᱡᱟᱱ ᱫᱷᱩᱱᱰᱷᱛᱟ ᱯᱷᱤᱨ ᱨᱟᱦᱟ" (''ᱡᱟᱣᱟᱱᱤ ᱫᱤᱣᱟᱱᱤ'') ᱟᱨ "ᱵᱷᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤ ᱮᱠ ᱥᱩᱨᱟᱛ" (''ᱵᱩᱫᱫᱷᱟ ᱢᱤᱞ ᱜᱟᱭᱟ'') ᱾
᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ - "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ", "ᱠᱷᱟᱞᱤ ᱦᱟᱛᱷ ᱥᱟᱢ ᱟᱭᱤ ᱦᱟᱭ" ᱟᱨ "ᱠᱟᱛᱨᱟ ᱠᱟᱛᱨᱟ" ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱳ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ!" (''ᱥᱟᱜᱟᱨ'') ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ "ᱵᱚᱵᱽ (Bob)" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱳᱦᱩᱣᱟᱭᱮ ᱡᱳᱢᱮᱪᱷᱮ ᱟᱡᱽ ᱢᱳᱣ ᱜᱳ", "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱠᱳᱛᱷᱟ ᱵᱳᱞᱳ", "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱱᱟᱢᱮ ᱵᱨᱤᱥᱴᱤ" ("ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱵᱟᱛ ᱦᱟᱭ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ), "ᱵᱟᱸᱥᱤ ᱥᱩᱱᱮ ᱠᱤ ᱜᱷᱳᱨᱮ ᱛᱷᱟᱠᱟ ᱡᱟᱭᱮ", "ᱥᱳᱱᱫᱷᱭᱟ ᱵᱮᱞᱟᱭ ᱛᱩᱢᱤ ᱟᱢᱤ" ᱟᱨ "ᱟᱡᱽ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱩᱱᱡᱮ ᱟᱢᱟᱨ" ("ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱳᱛᱟ ᱦᱟᱭ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱾
=== ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''ᱦᱟᱛᱷᱠᱟᱰᱤ'' (᱑᱙᱘᱒), ''ᱱᱟᱢᱟᱠ ᱦᱟᱞᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱒), ''ᱥᱟᱨᱟᱵᱤ'' (᱑᱙᱘᱔), ''ᱦᱤᱢᱢᱟᱛᱣᱟᱞᱟ'' (᱑᱙᱘᱓), ''ᱢᱟᱣᱟᱞᱤ'' (᱑᱙᱘᱓), ''ᱛᱳᱦᱯᱷᱟ'' (᱑᱙᱘᱔) ᱟᱨ ''ᱯᱨᱮᱢ ᱯᱨᱟᱛᱤᱜᱽᱭᱟ'' (᱑᱙᱘᱙) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱠᱤᱥᱳᱨ]]-ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱰᱩᱭᱮᱴ, "ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱩᱨᱩ, ᱟ ᱡᱟᱣᱳ ᱜᱩᱨᱩ" ''ᱣᱟᱠᱛ ᱠᱤ ᱟᱣᱟᱡᱽ'' (᱑᱙᱘᱘) ᱠᱷᱚᱱ, ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱚᱡᱚᱞ "ᱠᱤᱥᱤ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱠᱳ ᱛᱮᱨᱟ ᱤᱱᱛᱟᱡᱟᱨ ᱟᱡᱽ ᱵᱷᱤ ᱦᱟᱭ" ''ᱟᱭᱛᱵᱟᱨ'' (᱑᱙᱘᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ===
ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱱᱫᱨᱟᱢ ᱯᱤᱨᱟᱭ'' (᱑᱙᱘᱒) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱥᱟᱫᱽᱢᱟ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱞᱮᱱᱟ) ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱮᱝᱜᱟ ᱳᱨᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱮᱱᱵᱟᱜᱟᱢᱟᱭᱮ" ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱦᱮᱭ ᱨᱟᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ "ᱱᱤ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱭ" ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱡᱟᱱᱢᱳᱱ ᱠᱤ ᱡᱣᱟᱞᱟ'' (ᱥᱮ ᱚᱯᱚᱨᱱᱟ ᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ), ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱨᱤᱦᱟᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ===
ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' (᱑᱙᱙᱕) ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱨᱟᱝᱜᱽ ᱫᱮ" (''ᱛᱷᱟᱠᱥᱟᱠ''), "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ" (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'', ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ), "ᱠᱟᱦᱤᱸ ᱟᱜᱽ ᱞᱟᱜᱮ" (''ᱛᱟᱞ''), "ᱳ ᱵᱷᱟᱱᱣᱟᱨᱮ" (''ᱫᱟᱣᱩᱫᱽ'', ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ), "ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱞᱟ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱞᱟ" (''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'', ᱑᱙᱙᱗), "ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱟᱢ" (''ᱟᱞᱟᱭᱯᱟᱭᱩᱛᱷᱮᱭ'', ᱒᱐᱐᱐) ᱟᱨ "ᱫᱷᱩᱣᱟᱸ ᱫᱷᱩᱣᱟᱸ" (''ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ'', ᱒᱐᱐᱔) ᱾<ref name="rediff_70"/>
=== ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ===
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ ᱰᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ [[ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ]] ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱢ ᱫᱳᱱᱳ'' (᱑᱙᱖᱑), ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱡᱤᱱᱮ ᱫᱳ'' (᱑᱙᱖᱓), ''ᱫᱳ ᱵᱩᱱᱫᱽ ᱯᱟᱱᱤ'' (᱑᱙᱗᱑) ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ LP ᱠᱤᱱ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱮᱱ ᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱜᱮᱴᱮᱵᱚᱞ ᱴᱨᱤᱴ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱴᱨᱟᱜᱟᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱥᱩᱨᱟᱸᱡᱟᱞᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ, ᱑᱙᱖᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱰᱟᱠᱴᱤᱵᱷ "ᱯᱟᱨᱫᱮ ᱢᱮᱸᱭ ᱨᱮᱦᱱᱮ ᱫᱳ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ'', ᱑᱙᱖᱘) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ ᱮᱠ ᱥᱟᱯᱷᱟᱨ ᱦᱟᱭ ᱥᱩᱦᱟᱱᱟ" (''ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ'', ᱑᱙᱗᱑) ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱭᱳᱰᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ''ᱵᱩᱴ ᱯᱳᱞᱤᱥ'' (᱑᱙᱕᱔), ''ᱥᱨᱤ ᱔᱒᱐'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱪᱳᱨᱤ ᱪᱳᱨᱤ'' (᱑᱙᱕᱖), ''ᱡᱤᱥ ᱫᱮᱥ ᱢᱮᱸᱭ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱮᱦᱛᱤ ᱦᱟᱭ'' (᱑᱙᱖᱐), ''ᱡᱟᱝᱜᱽᱞᱤ'' (᱑᱙᱖᱑), ''ᱮᱱ ᱤᱵᱷᱤᱱᱤᱝ ᱤᱱ ᱯᱮᱨᱤᱥ'' (᱑᱙᱖᱗) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱞ ᱟᱡᱽ ᱟᱣᱨ ᱠᱟᱞ'' (᱑᱙᱗᱑), ''ᱞᱟᱞ ᱯᱟᱛᱛᱷᱟᱨ'' (᱑᱙᱗᱑), ''ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱢᱮᱸᱭ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱨᱟ ᱱᱟᱢ ᱡᱳᱠᱟᱨ'' (᱑᱙᱗᱐) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ===
ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱯᱩᱱᱟᱢ'' (᱑᱙᱘᱑) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞᱥ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱳᱦᱱᱤ ᱢᱟᱦᱤᱣᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱔) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱭᱮᱦ ᱞᱟᱢᱦᱟ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ ᱡᱤ ᱞᱮᱱᱮ ᱫᱮ" (''ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ'') ᱟᱨ "ᱠᱤᱛᱟᱵᱮᱸᱭ ᱵᱟᱦᱩᱛ ᱥᱤ" (''ᱵᱟᱡᱤᱜᱟᱨ'') ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱜ "ᱡᱟᱵᱽ ᱫᱤᱞ ᱢᱤᱞᱮ" (''ᱭᱟᱫᱮᱸᱭ'') ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ, ᱥᱩᱠᱷᱣᱤᱱᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ [[ᱥᱩᱱᱤᱫᱷᱤ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ "ᱯᱨᱮᱢ ᱢᱮᱸᱭ ᱛᱳᱦᱨᱮ" (''ᱵᱮᱜᱟᱢ ᱡᱟᱱ'') ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚ ===
ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱢᱮᱨᱟ ᱥᱟᱭᱟ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱡᱷᱩᱢᱠᱟ ᱜᱤᱨᱟ ᱨᱮ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱟᱠᱷᱨᱤ ᱫᱟᱣ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱟᱫᱟᱞᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱯᱩᱡᱟ ᱠᱮ ᱯᱷᱩᱞ'' (᱑᱙᱖᱔), ''ᱱᱤᱞᱟ ᱟᱠᱟᱥ'' (᱑᱙᱖᱕), ''ᱱᱤᱱᱫᱽ ᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱣᱟᱵᱽ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ''ᱪᱷᱳᱴᱤ ᱥᱤ ᱵᱟᱛ'' (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ "ᱡᱟᱱᱮᱢᱟᱱ ᱡᱟᱱᱮᱢᱟᱱ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱟᱜ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱟᱜᱽᱛᱮ ᱨᱟᱦᱳ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱛᱷᱟᱱᱰᱤ ᱛᱷᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱣᱟᱱ ᱠᱤ ᱯᱷᱩᱦᱟᱨ", ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱟᱱᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱕) ᱨᱮ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱤᱱᱥᱟᱱᱤᱭᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱤᱞᱟᱠ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱯᱟᱭᱜᱷᱟᱢ'' (᱑᱙᱕᱙), ''ᱱᱟᱵᱷᱨᱟᱝ'' (᱑᱙᱕᱙), ''ᱟᱢᱟᱨ ᱫᱤᱯ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ'' (᱑᱙᱕᱗), ''ᱟᱥᱟ'' (᱑᱙᱕᱗) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱤᱱᱟ ᱢᱤᱱᱟ ᱫᱤᱠᱟ" (ᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱱ) ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱴᱨᱳᱱ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱪᱚᱣᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱠᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱷᱣᱤᱱᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ, "ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱱᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱢᱩᱠᱷᱤ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱠᱳᱱᱡᱟ ᱱᱮᱨᱟᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱠᱟᱸᱛ-ᱯᱭᱟᱨᱮᱞᱟᱞ, ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ, ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱡᱚᱭᱱ, ᱮᱱ. ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱚᱛᱟ-ᱯᱮᱴᱨᱳᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱮ "ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱞᱚᱛᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾" ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱯᱟᱞᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱶᱟᱧ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱞᱩᱛᱩᱨ ᱤᱧ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱫᱟ" ᱾<ref name="Girija">
{{cite web| url=http://www.musicalnirvana.com/ghazal/asha_articles.html| title=Articles on Asha Bhosle – A voice for all seasons: Taken from Girija Rajendran's article for the Hindu| access-date=2006-05-03}}</ref> ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱵᱮ-ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱳᱥᱟᱱ, ᱪᱤᱛᱨᱟᱜᱩᱯᱛ, ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱡᱤ-ᱟᱱᱟᱱᱫᱽᱡᱤ, ᱩᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ, ᱱᱟᱫᱤᱢ-ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱ, ᱡᱟᱛᱤᱱ-ᱞᱟᱞᱤᱛ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ==
[[File:Asha Bhosle.jpg|thumb|right|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ [[ᱥᱩᱱᱤᱫᱷᱤ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱤᱥᱮᱯᱥᱚᱱ (reception) ᱨᱮ]]
=== ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ===
ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱞᱡᱟᱨ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱤᱞ ᱯᱟᱰᱳᱥᱤ ᱦᱟᱭ'' ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{YouTube|uwTBsElMeuw|''Dil Padosi Hai'', release}}</ref> ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ''ᱜᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱱᱫᱟᱱ'' (ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ-ᱛᱚᱞ) ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱟᱭᱦᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ'' (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱯᱟᱨᱴᱚᱭᱟᱨ ᱮ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱞᱞᱟᱩᱫᱫᱤᱱ ᱠᱷᱟᱱ (ᱨᱚᱵᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ) ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱞ-ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱠᱥᱰ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ (ᱥᱮ ''ᱵᱟᱱᱫᱤᱥ'') ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱠᱤᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ''ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱮᱱᱰ ᱟᱭᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱞᱮᱥᱞᱮ ᱞᱤᱣᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱯᱚᱯ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗ MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱤᱥᱟᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱟᱯ ᱠᱤ ᱟᱥᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱹᱞ-ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱡᱽᱨᱩᱦ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱛᱮᱱᱰᱩᱞᱠᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱥᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱛᱳ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱢᱤᱞᱟᱣ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱨᱥᱮ ᱵᱟᱫᱟᱞ'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Womad Records ᱨᱮ ''Womad Talking Book Volume Four: An Introduction to Asia 1'' ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱭᱩᱸ ᱱᱟ ᱛᱷᱤ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱨᱟᱡᱽ-ᱮ-ᱜᱚᱡᱚᱞ'', ''ᱟᱵᱽᱥᱟᱨ-ᱮ-ᱜᱚᱡᱚᱞ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱥᱤᱥ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐૦᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ - ᱢᱮᱦᱫᱤ ᱦᱟᱥᱟᱱ, ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ, ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱟ ᱠᱷᱟᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱜᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱟ ᱠᱷᱟᱱᱩᱢ ᱟᱜ ''ᱟᱡᱽ ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱤ ᱡᱤᱫᱽ ᱱᱟ ᱠᱟᱨᱳ'', ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ ᱟᱜ ''ᱪᱩᱯᱠᱮ ᱪᱩᱯᱠᱮ'', ''ᱟᱣᱟᱨᱜᱤ'' ᱟᱨ ''ᱫᱤᱞ ᱢᱮᱸᱭ ᱮᱠ ᱞᱟᱦᱟᱨ'', ᱡᱟᱜᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ''ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ'' ᱟᱨ ᱢᱮᱦᱫᱤ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱨᱟᱱᱡᱤᱥ ᱦᱤ ᱥᱟᱦᱤ'', ''ᱨᱟᱯᱷᱛᱟ ᱨᱟᱯᱷᱛᱟ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱛᱩᱢ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮ'' ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱥᱳᱢᱮᱥ ᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱰᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱚᱵᱽᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱝᱜᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ "ᱥᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱖᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, EMI ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱮᱥᱮᱴ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ: ''ᱵᱟᱞᱟ ᱢᱟᱭᱸ ᱵᱟᱭᱨᱟᱜᱟᱱ ᱦᱩᱸᱜᱤ'' (ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ), ''ᱫᱟ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ: ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱵᱚᱞ ᱜᱚᱡᱚᱞᱥ'' (ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ, ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱚᱡᱚᱞ), ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ: ᱫᱟ ᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ'' (᱔᱔ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱾
᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱛᱟᱞᱟᱠ ᱟᱜ ᱠᱚᱝᱠᱚᱱᱤ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱟᱨᱭᱟᱪᱭᱟ ᱫᱮᱜᱮᱨ'' ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱣᱟᱰᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱱᱱᱮᱭᱟᱪᱮ ᱨᱟᱛᱤ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱥᱟ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱡᱟᱭ ᱫᱟᱛᱛᱚ ᱟᱨ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱢᱟᱛᱳᱱᱰᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱮᱴ ᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱭᱩ'ᱟᱨ ᱫᱟ ᱣᱟᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱤ" ("ᱦᱟᱸ ᱢᱟᱭᱸ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ ᱦᱩᱸ") ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱴᱟᱱᱰᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱥ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱷᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱷᱩᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱫᱮᱫᱩᱱᱱᱟ ᱥᱮᱫᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.sundaytimes.lk/091220/Magazine/sundaytimestvtimes_01.html |title=Boshley bash with BnS |publisher=Sunday Times |access-date=22 December 2019}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱵᱚᱢ, ''ᱣᱳᱢᱮᱱᱥ ᱰᱮ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ: ᱤᱥᱯᱨᱮᱰᱤᱝ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱡᱽ ᱮᱵᱷᱨᱤᱣᱮᱭᱟᱨ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱫᱤᱞ ᱞᱟᱜᱟᱱᱮ ᱠᱳ ᱫᱤᱞ ᱡᱟᱵᱽ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱴᱟᱱᱰᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜᱟᱨᱣᱟᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱪᱚᱛᱩᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱜᱟᱢᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱵᱟᱯᱯᱟ ᱢᱳᱨᱭᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱤᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ, "ᱯᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱫᱽ ᱥᱩᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟ" ᱠᱳ-ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱵᱷᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨ ᱟᱜᱟᱥᱮ ᱥᱟᱶ ᱮᱞᱵᱚᱢ "82" ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱷᱟᱴ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱚᱯ, ᱨᱮᱜᱮ, ᱵᱽᱞᱩᱡᱽ, ᱟᱨ ᱨᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱪ ᱛᱮᱭ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://marathicineyug.com/news/latest-news/784-music-director-mandar-agashe-launches-asha-bhosle-s-82-pop-album|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416165808/http://marathicineyug.com/news/latest-news/784-music-director-mandar-agashe-launches-asha-bhosle-s-82-pop-album|url-status=usurped|archive-date=16 April 2016|title=Music Director Mandar Agashe Launches Asha Bhosle's "82" Pop Album|date=13 April 2016|website=Marathicneyug.com|access-date=5 October 2016}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> "82" ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱷᱟᱴ ᱥᱟᱶ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱤᱧ ᱚᱱᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱧ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱣᱤᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱟᱯᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱤᱧᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ, ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱚᱯ ᱟᱨ ᱨᱚᱠ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱟᱸᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟᱧ ᱟᱸᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾"<ref name=":0" />
᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱰᱟᱣᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ, ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱠᱷᱮᱨ, [[ᱩᱥᱟ ᱩᱛᱷᱩᱯ]], ᱥᱟᱱ, ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ, ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱒᱐᱐ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱡᱟᱭᱟᱛᱩ ᱡᱟᱭᱟᱛᱩ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱟᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/may/15/jayatu-jayatu-bharatam-200-singers-including-asha-bhosle-sonu-nigam-join-hands-for-one-song-2143782.html|title=Asha Bhosle, Sonu Nigam and other 200 artists join hands for one song|date=24 May 2020|work=New Indian Express|access-date=5 October 2020}}</ref>
=== ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ===
᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]], ᱭᱩᱠᱮ, ᱭᱩᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱲᱟᱢ-ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ "ᱦᱮᱞᱯ ᱫᱟ ᱮᱡᱽᱰ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱫᱮᱥ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱮᱥ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱟᱨ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱨᱮ "ᱫᱟ ᱤᱱᱠᱨᱮᱰᱤᱵᱚᱞᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱜᱟᱱᱡᱟᱣᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱠᱷᱮᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱭ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ("ᱵᱚᱣ ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ") ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱭ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱳᱰ ᱨᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱯ ᱥᱟᱶ "ᱫᱟ ᱣᱮ ᱭᱩ ᱰᱨᱤᱢ" (ᱣᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱞᱤᱯ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{Cite web |url=http://1giantleap.tv/ |title=No such site available |date=8 October 2019 |website= |access-date=9 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008054436/http://1giantleap.tv/ |archive-date=8 October 2019 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=The Way You Dream - Michael Stipe and Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/track/1UhqsS2W93LhBQtA0q9x0x |type=CD |language=English |url-status=live |publisher=Palm Pictures, Ltd. |year=2002 |via=Spotify}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱵᱩᱞᱮᱴᱯᱨᱩᱯᱷ ᱢᱚᱸᱠ'' ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''᱑ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱞᱤᱯ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱥᱚᱯ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱵᱨᱤᱢᱯᱷᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ" ᱛᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱴᱵᱚᱭ ᱥᱞᱤᱢ ᱮ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Brimful Of Asha meaning explained – Cornershop (Official Website) |url=https://www.cornershop.com/2012/01/brimful-explained |access-date=2025-01-24 |language=en-US}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱱᱮᱞᱤ ᱯᱷᱟᱨᱴᱟᱰᱳ ᱟᱜ "ᱟᱭᱤ'ᱮᱢ ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱮ ᱵᱟᱨᱰ" ᱨᱮᱱᱟᱜ CD ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱴᱟᱯ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ "ᱱᱮᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱥ ᱟᱥᱟ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱮᱨᱟ ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱨᱟᱦ ᱵᱽᱨᱟᱭᱤᱴᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱦᱟᱨᱮᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ" ᱮ ᱥᱟᱸᱢᱯᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱭᱩ ᱴᱮᱠ ᱢᱟᱭ ᱵᱽᱨᱮᱛᱷ ᱟᱣᱮ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱰᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱪᱷᱩᱨᱟ ᱞᱤᱭᱟ", "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ" ᱟᱨ "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ" ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱓ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ''ᱭᱩᱵᱷ ᱤᱥᱴᱳᱞᱮᱱ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ: ᱥᱚᱝᱥ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱᱥ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ'' ᱫᱚ ᱭᱩᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ "ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱟᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱨᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱦᱮᱨᱤᱝᱴᱚᱱ ᱫᱚ "ᱟᱡᱽ ᱠᱤ ᱨᱟᱛ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱮᱨᱤᱝᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱫᱟ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱟᱭᱤᱰ ᱯᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱴ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ "ᱰᱳᱱᱴ ᱯᱷᱟᱝᱠ ᱣᱤᱛᱷ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ" ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ "ᱟᱭᱮ ᱱᱚᱣᱡᱟᱣᱟᱱ ᱥᱟᱵᱽ ᱠᱩᱪᱷ ᱭᱟᱦᱟᱸ" (''ᱟᱯᱨᱟᱫᱷ'', ᱑᱙᱗᱒) ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ" (''ᱰᱚᱱ'', ᱑᱙᱗᱘) ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱢᱯᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱤᱥᱴᱟᱨ, ᱵᱨᱮᱴ ᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ, "ᱭᱩ'ᱟᱨ ᱫᱟ ᱣᱟᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱤ", ᱪᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱮᱸᱭ ᱮᱠ ᱫᱤᱱ ᱞᱚᱣᱴ ᱠᱮ ᱟᱣᱩᱸᱜᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱣᱟᱫᱽ ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱶ "ᱫᱤᱞ ᱠᱮ ᱛᱟᱨ ᱵᱟᱡᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱙᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱠᱟ-ᱠᱳᱞᱟ ᱮᱨᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱳᱰᱣᱮ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱥᱳᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱳ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫ ᱯᱨᱮᱥ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ: ''"ᱢᱮᱸᱭ ᱤᱥᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱤ ᱟᱠᱷᱨᱤ ᱢᱩᱜᱷᱟᱞ ᱦᱩᱸ"'' ("ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ"), ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-04-12 |title=‘I am film industry’s last Mughal’: The defiant final years of Asha Bhosle and her 80-year journey as an artiste |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-dies-92-last-mughal-bollywood-music-career-80-years-tribute-10632465/ |access-date=2026-04-12 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>
᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱵᱮᱱᱰ ᱜᱳᱨᱤᱞᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱟ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ'' ᱨᱮ, "ᱫᱟ ᱥᱮᱰᱳᱣᱤ ᱞᱟᱭᱤᱴ" ᱴᱨᱮᱠ (track) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tagat |first=Anurag |date=2025-09-05 |title=Will Gorillaz’s Next Release Feature Asha Bhosle, Asha Puthli, Anoushka Shankar and More? |url=https://rollingstoneindia.com/gorillaz-new-album-asha-bhosle-asha-puthli-anoushka-shankar/ |access-date=2026-03-30 |website=Rolling Stone India |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Making of Gorillaz's 'The Mountain': How Anoushka Shankar and the Bangash Brothers Became Part Of The Epic Collaboration |url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/interviews/the-making-of-gorillazs-the-mountain-how-anoushka-shankar-and-the-bangash-brothers-became-part-of-the-epic-collaboration |access-date=2026-03-30 |website=The Hollywood Reporter India |language=en}}</ref>
== ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱤᱱ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱚ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱱᱟ ᱰᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ "ᱯᱩᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ" ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱜᱩᱱᱡᱳᱱᱮ ᱫᱳᱞᱮ ᱡᱮ ᱵᱷᱨᱳᱢᱳᱨ" (ᱟᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱᱜᱩᱱᱟ ᱨᱟᱦᱮ ᱦᱮᱸ ᱵᱷᱟᱱᱣᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ), "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱱᱟᱢᱮ ᱵᱨᱤᱥᱴᱤ" (''ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱵᱟᱛ ᱦᱟᱭ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱟᱡᱽ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱩᱱᱡᱮ" (''ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱳᱛᱟ ᱦᱮᱸ'' ᱠᱷᱚᱱ) ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱩᱫᱷᱤᱱ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱚ, ᱱᱚᱪᱤᱠᱮᱛᱟ ᱜᱷᱳᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ''ᱠᱩᱦᱮᱞᱤ'' ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ "''ᱢᱮᱜᱷᱮᱨ ᱠᱳᱞᱮ ᱨᱳᱫᱽ ᱦᱮᱥᱮᱪᱷᱮ''" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱟᱥᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱥᱟᱨᱟ ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ" ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ "ᱟᱢᱟᱨ ᱥᱣᱚᱯᱱᱳ ᱛᱩᱢᱤ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱭᱟᱢᱟᱞ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱷᱟᱫᱽᱢᱟᱵᱮᱥᱤ'', ''ᱵᱟᱱᱫᱤ'', ''ᱢᱳᱣᱪᱟᱠ'', ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱥᱤᱫᱫᱷᱟ'', ''ᱟᱢᱟᱱᱩᱥ'', ''ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱟᱥᱨᱟᱢ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱞᱟᱱᱠᱤᱱᱤ ᱠᱟᱱᱠᱟᱵᱟᱛᱤ'' ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱟᱫᱷᱳ ᱟᱞᱳ ᱪᱷᱟᱭᱟᱛᱮ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭᱮᱨ ᱟᱥᱤᱨᱵᱟᱫᱽ'' ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ "ᱠᱩᱱᱡᱳ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱮ ᱜᱤᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱤ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱴᱨᱳᱭᱤ'' ᱨᱮ "ᱠᱳᱛᱷᱟ ᱦᱳᱭᱮᱪᱷᱤᱞᱳ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱤ'' ᱨᱮ "ᱪᱤᱨᱳᱫᱤᱱᱤ ᱛᱩᱢᱤ ᱡᱮ ᱟᱢᱟᱨ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ "ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ ᱛᱩᱢᱤ ᱠᱳᱛᱷᱟᱭ" ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱟᱨᱟᱯᱟᱨ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.soundbox.co.in/asha-bhosle-re-records-rd-burmans-bengali-tracks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215181922/http://www.soundbox.co.in/asha-bhosle-re-records-rd-burmans-bengali-tracks/ |url-status=dead |archive-date=15 December 2014 |title=Asha Bhosle re-records RD Burman's Bengali tracks |work=Soundbox |date=18 September 2014 |access-date=19 January 2015 }}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.dnaindia.com/entertainment/report-asha-bhosle-sings-again-for-bengali-films-2030902 |title=Asha Bhosle sings again for Bengali films |newspaper=[[Daily News and Analysis]] |date=31 October 2014 |access-date=19 January 2015}}</ref>
== ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱜᱳᱠᱩᱞᱪᱟ ᱨᱟᱡᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱵᱷᱟᱵᱽᱜᱤᱛ (ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱟᱨ ᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱢᱟᱱᱤᱱᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.com/scholar?cluster=11530055570410931518&hl=en&as_sdt=0,39|title=Google Scholar: Maharashtra: Birthplace of Indian film industry|website=Scholar.google.com|access-date=9 February 2022}}</ref><ref>{{Cite book |title=Maharashtra: Birthplace of Indian Film Industry |last=Mujawar |first=Isak |publisher=Maharashtra Information Centre |year=1969 |location=Maharashtra, India |language=English |url=https://www.google.com/books/edition/Maharashtra/RH9YAAAAMAAJ |page= |at= |via=Google Books}}</ref> ᱑೯᱖᱓ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱷᱟᱥᱟᱱᱛ ᱫᱮᱥᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱛ ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱥᱟᱶ ''ᱢᱳᱞᱠᱟᱨᱤᱱ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite journal |editor-last1=Chandvankar |editor-first1=Suresh |title='Kimayagar' - Mr. Vasantrao Desai (1912-1975) |journal=The Journal of the 'Society of Indian Record Collectors THE RECORD NEWS |date=2012 |issue=Annual 2012 |page=11 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/trn/pdfs/trn_2012.pdf}}</ref>
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ''ᱢᱳᱞᱠᱟᱨᱤᱱ'', ''ᱡᱟᱭᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱛ'', ''ᱜᱷᱟᱨᱠᱩᱞ'', ''ᱫᱮᱵᱽᱵᱟᱯᱯᱟ'', ''ᱥᱟᱝᱜᱛᱭᱮ ᱟᱭᱠᱟ'', ''ᱥᱤᱱᱦᱟᱥᱟᱱ'', ''ᱥᱟᱢᱱᱟ'', ''ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱛᱤᱛᱩᱠᱟ ᱢᱮᱞᱵᱷᱟᱵᱷᱟ'', ᱟᱨ ''ᱱᱤᱵᱷᱫᱩᱝᱜᱽ'' ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ (ᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱽ) ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱠᱷᱟᱞᱮ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="BoothShope2013">{{cite book|author1=Gregory D. Booth|author2=Bradley Shope|title=More Than Bollywood: Studies in Indian Popular Music|url=https://books.google.com/books?id=LvTQCwAAQBAJ&pg=PP1|date=1 November 2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992884-2|page=277}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱤᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite web |date=2026-04-14 |title=Who was Asha Bhosle’s first husband? |url=https://www.britannica.com/question/Who-was-Asha-Bhosles-first-husband |access-date=2026-04-16 |website=[[Britannica]] |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-09-08 |title=When Asha said she wanted to quit singing, become housewife after first marriage |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/music/when-asha-bhosle-said-she-wanted-to-quit-singing-become-a-housewife-after-first-marriage-he-forced-me-to-continue-101631096388321.html |access-date= |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=When Asha Bhosle opened up about ‘abuse’ during first marriage, conservative family couldn’t handle ‘singing star for a daughter-in-law’ |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-death-untold-story-first-marriage-abuse-single-motherhood-lata-mangeshkar-rift-10632500/ |access-date=2026-04-14 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦᱟᱱ ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱚᱪᱚ ᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |title=A life on canvas « Harmony Magazine |url=https://www.harmonyindia.org/etcetera_posts/a-life-on-canvas/ |access-date=9 February 2022 |website=Harmonyindia.org}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=When Asha Bhosle Spoke About 'Abusive' First Marriage: "I Was Asked To Leave House When I Was Pregnant" |url=https://www.ndtv.com/entertainment/when-asha-bhosle-spoke-about-abusive-first-marriage-i-was-asked-to-leave-house-when-i-was-pregnant-11345686 |website=NDTV |access-date=16 April 2026}}</ref>
ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱯᱟᱲ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱳᱨ-ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ: "ᱟᱡᱤ ᱠᱟᱦᱳ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱞ ᱦᱟᱭ" ᱵᱤᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱜᱷᱟᱴᱠᱮ ᱟᱨ "ᱥᱟᱨᱤᱠᱟ" ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ "ᱥᱟᱞᱟᱢᱟᱛ ᱨᱟᱦᱳ ᱛᱩᱢ" ᱚᱥᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱤᱠᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ|ᱵᱚᱨᱥᱟ]] ᱫᱚ ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱨᱮᱰᱤᱯᱷ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱢᱱᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-08/mumbai/34321873_1_singer-asha-bhosle-anand-bhosle-prabhu-kunj | archive-url=https://web.archive.org/web/20121009141640/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-08/mumbai/34321873_1_singer-asha-bhosle-anand-bhosle-prabhu-kunj | url-status=dead | archive-date=9 October 2012 | title=Asha's daughter, commits suicide | date=8 October 2012 | newspaper=[[The Times of India]] | access-date=9 October 2012}}</ref> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ) ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ iAzure Apple Inc. ᱤᱥᱴᱳᱨ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite website|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/technology-cannot-add-soul-to-singers-voice-says-asha-bhosle|title = Technology cannot add soul to singer's voice, says Asha Bhosle|website=Freepressjournal.in}}</ref> ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref>{{Cite web|url=https://indiandownunder.com.au/2016/04/zanai-bhosle-a-young-singing-and-dancing-phenomenan/|title = Zanai Bhosle – an emerging singing and dancing phenomenan of Bollywood |website=Indiandownunder.com.au}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/entertainment/music/watch-asha-bhosle-granddaughter-sing-ganapati-morya_1462158.html|title = Watch: Asha Bhosle, granddaughter sing 'Ganapati Morya'|website=Zeenews.india.com|date = 29 August 2014}}</ref>ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ) ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱡᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ) ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Guinness">{{cite news |last=Baksi |first=Dibyojyoti |date=22 October 2011 |title=I am honoured after receiving this award: Asha Bhosle |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/I-am-honoured-after-receiving-this-award-Asha-Bhosle/H1-Article1-760281.aspx |url-status=dead |access-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111022185824/http://www.hindustantimes.com/I-am-honoured-after-receiving-this-award-Asha-Bhosle/H1-Article1-760281.aspx |archive-date=22 October 2011}}</ref><ref>{{cite news |author=Ranjan Das Gupta |title=More than a composer |newspaper=[[Deccan Herald]] |url=http://www.deccanherald.com/content/125433/more-composer.html |access-date=28 May 2012}}</ref><ref>{{cite news |author=Subhash K. Jha |date=27 June 2010 |title=I knew him from the time he ran around in shorts |newspaper=[[Mid-Day]] |location=Mumbai |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jun/270610-lata-mangeshkar-rd-burman-71st-birthday.htm |access-date=28 May 2012 |archive-date=2 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130902090442/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jun/270610-lata-mangeshkar-rd-burman-71st-birthday.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |author=Sreemita Bhattacharya |date=8 August 2011 |title=I'm afraid to speak in Bengali: Asha Bhosle |newspaper=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Im-afraid-to-speak-in-Bengali-Asha-Bhosle/etarticleshow/9528026.cms |url-status=live |access-date=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903063841/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-08/news-and-interviews/29863528_1_asha-bhosle-bengali-films-rabindra-sangeet |archive-date=3 September 2013}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱦᱩᱞ, ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱵᱷᱳᱨᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite magazine |date=27 June 2011 |title=Remembering R. D. Burman on his 72nd birth anniversary |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/remembering-r-d-burman-on-his-72nd-birth-anniversary-136342-2011-06-26 |magazine=[[India Today]] |location=New Delhi |access-date=28 May 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=‘Nothing mattered anymore’: The ‘cursed mantra’ from Asha Bhosle’s brother that saved her after daughter’s tragic death |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-life-story-children-varsha-bhosle-hemant-bhosle-tragedy-grief-mantra-10632582/ |website=The Indian Express |access-date=16 April 2026 |language=en-in |date=12 April 2026}}</ref>
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ-ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱪᱮᱱ, ''ᱟᱥᱟᱥ'' ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=12 June 2025 |title=Asha's Restaurant Website |url= https://ashasrestaurants.com/our-story/|access-date=12 June 2025}}</ref>
=== ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱤᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Times_Life_Jul_2005"/> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱦᱮᱢ ᱵᱟᱲᱟᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber">
{{cite web
|author = Chhibber, Kavita
|url = http://www.kavitachhibber.com/asha_bhosle.html
|title = Kavita Chhibber's interview with Asha Bhosle
|access-date = 2006-05-03
|archive-url = https://web.archive.org/web/20051227124536/http://www.kavitachhibber.com/asha_bhosle.html
|archive-date = 27 December 2005
|url-status = dead
|df = dmy
}}</ref>
ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱧᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> – "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱵᱷ ᱢᱮᱨᱮᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ''ᱫᱤᱫᱤ'' ᱫᱚ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ ᱾" ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱰᱟᱨ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱩᱞᱴᱟᱹ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡᱠᱤᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱭ ᱡᱮ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱟᱱᱥ ᱮ ᱟᱫᱽ ᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱞᱚᱛᱟ ᱯᱷᱳᱵᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱫᱤᱧᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱷᱚᱛ ᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="Girija" /> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱢᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber" />
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱫᱚ ''ᱫᱟᱢᱟᱱ'' (᱑᱙᱕᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Girija" /> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱣᱟᱱ ᱠᱮ ᱜᱷᱟᱨ ᱟᱭᱮ" (''ᱪᱳᱨᱤ ᱪᱳᱨᱤ'', ᱑᱙᱕᱖), "ᱥᱟᱠᱷᱤ ᱨᱤ ᱥᱩᱱ ᱵᱳᱞᱮ ᱯᱟᱯᱤᱦᱟ ᱩᱥ ᱯᱟᱨ" (''ᱢᱤᱥ ᱢᱮᱨᱤ'', ᱑᱙᱕᱗), "ᱳ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱣᱳᱦ ᱡᱟᱭᱮᱸ" (''ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ'', ᱑᱙᱕᱗), "ᱢᱮᱨᱮ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱽ ᱢᱮᱸᱭ ᱠᱭᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ" (''ᱢᱮᱨᱮ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱽ'', ᱑᱙᱖᱓), "ᱩᱱᱥᱮ ᱱᱟᱡᱽᱨᱮᱸ ᱢᱤᱞᱤ" (''ᱜᱚᱡᱚᱞ'', ᱑᱙᱖᱔), "ᱟᱭ ᱠᱟᱥ ᱠᱤᱥᱤ ᱫᱤᱣᱟᱱᱮ ᱠᱳ" (''ᱟᱭᱮ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮ'', ᱑᱙᱖᱖), "ᱡᱟᱵᱽᱥᱮ ᱞᱟᱜᱤ ᱛᱳᱥᱮ ᱱᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ, ᱑᱙᱖᱘''), "ᱢᱟᱭᱸ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱱᱟᱡᱽᱱᱤᱱᱟ ᱠᱳᱭᱤ ᱢᱩᱡᱷᱥᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ" ''(ᱵᱟᱡᱤ, ᱑᱙᱖᱘)'', "ᱢᱟᱭᱸ ᱪᱟᱞᱤ ᱢᱟᱭᱸ ᱪᱟᱞᱤ" (''ᱯᱟᱰᱳᱥᱟᱱ'', ᱑᱙᱖᱘), "ᱪᱷᱟᱯ ᱛᱤᱞᱟᱠ ᱥᱟᱵᱽ" (''ᱢᱮᱸᱭ ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱛᱮᱨᱮ ᱟᱝᱜᱟᱱ ᱠᱤ'', ᱑᱙᱗᱘), ᱟᱨ "ᱢᱟᱱ ᱠᱭᱩᱸ ᱵᱮᱦᱠᱟ" (''ᱩᱛᱥᱟᱵᱷ'', ᱑᱙᱘᱔) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱳᱴᱵᱩᱠ (notebook) ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱵᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱵᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱜ ᱢᱮᱫᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ-ᱮᱴᱟᱜᱤᱡ "ᱮᱱᱴᱤᱥᱤᱯᱮᱴ" ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱸᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber" />
ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱡᱽ'' ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://im.rediff.com/entertai/may/15saaz.htm|title=Rediff On The Net, Movies: A preview of Saaz, Sai Paranjpye's latest film|website=Im.rediff.com|access-date=9 February 2022}}</ref> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ – "ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱩᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱓-ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱢᱤᱫ-ᱮᱴᱟᱜᱤᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ – "ᱤᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱹᱞᱤᱧ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱟᱜᱤᱭᱟᱹᱧᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱩնᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱮᱠᱚ ᱨᱚᱯᱚᱲᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱚᱭᱟᱞᱴᱤ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱫᱤᱫᱤ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱞᱤᱧ ᱞᱟᱸᱫᱟᱭᱟ!"
==ᱜᱩᱨ==
᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱨᱤᱪ ᱠᱮᱱᱰᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱢᱳᱱᱟᱨᱤ ᱪᱮᱥᱴ ᱤᱱᱯᱷᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱥᱤ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |access-date=11 April 2026 |title=Asha Bhosle hospitalised due to chest infection, says her granddaughter |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/asha-bhosle-admitted-to-breach-candy-hospital-after-suspected-heart-attack-3964746 |website=Deccan Herald}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=भारतीय संगीतातील चिरतरुण स्वर हरपला! 'महाराष्ट्र भूषण' ज्येष्ठ गायिका आशा भोसले काळाच्या पडद्याआड|url=https://www.lokmat.com/maharashtra/the-indian-music-world-has-lost-its-voice-the-empress-of-voice-asha-bhosle-passes-away-a-a629/|work= [[Lokmat]]|date=12 April 2026|access-date=12 April 2026}}</ref> ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱯᱷᱮᱞᱤᱭᱳᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{Cite web |last=Farzeen |first=Sana |date=2026-04-12 |title=Asha Bhosle, playback icon, dies at 92 in Mumbai |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/legendary-singer-asha-bhosle-dies-at-mumbai-hospital-2895028-2026-04-12 |access-date=12 April 2026 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title="Asha Bhosle Died Due To Multiple Organ Failure": Breach Candy Hospital |url=https://www.ndtv.com/entertainment/asha-bhosle-died-due-to-multiple-organ-failure-breach-candy-hospital-11346166 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |title=MSN |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/asha-bhosle-one-of-india-s-most-versatile-bollywood-singers-dies-at-92/ar-AA20HnEt?ocid=msedgdhp&pc=NMTS&cvid=69dc50c5c9c942a68ed3648bf004ae8c&ei=41 |access-date=2026-04-13 |website=www.msn.com}}</ref><ref name="Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92">{{cite news |title=Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |access-date=13 April 2026 |work= |publisher=BBC |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413031908/https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |archive-date=13 April 2026}}</ref><ref name="Asha Bhosle dies at 92: 10 songs that defined her legendary career">{{cite news |last1= |first1= |title=Asha Bhosle dies at 92: 10 songs that defined her legendary career |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/asha-bhosle-dies-at-92-10-songs-that-defined-her-legendary-career/article70853654.ece |access-date=13 April 2026 |publisher=The Hindu |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413032015/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/asha-bhosle-dies-at-92-10-songs-that-defined-her-legendary-career/article70853654.ece |archive-date=13 April 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]],<ref>{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle will continue to inspire generations: PM Modi |work=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/india/asha-bhosle-will-continue-to-inspire-generations-pm-modi/articleshow/130205704.cms |access-date=12 April 2026}} </ref> ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>"{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle, singing legend passes away in Mumbai; tributes pour in |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/asha-bhosle-singer-dies-in-mumbai-asha-bhosle-passes-away-entertainment-music-news-updates/article70853643.ece |access-date=12 April 2026}} </ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ, [[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱥᱮᱴᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱩᱠᱷ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle Passes Away LIVE: Legendary singer's mortal remains brought to her home |work=India TV News |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/news/asha-bhonsle-health-update-live-legendary-singer-suffers-cardiac-arrest-at-92-2026-04-11-1037195 |access-date=12 April 2026}} </ref> [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱝᱠᱷᱮᱰᱮ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[᱒᱐᱒᱖ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ|IPL]] ᱢᱮᱪ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱟᱨᱢᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/asha-bhosle-tribute-mumbai-indians-royal-challengers-bengaluru-ipl-2895184-2026-04-12|title=IPL 2026: RCB, MI stars pay homage to Asha Bhosle at Wankhede, sport black armbands|date=12 April 2026|website=Indiatoday.in|access-date=3 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Thank you for the magic you left behind: Pakistani stars pay tribute to the late Asha Bhosle |url=https://images.dawn.com/news/1195146/thank-you-for-the-magic-you-left-behind-pakistani-stars-pay-tribute-to-the-late-asha-bhosle |website=Images |access-date=16 April 2026 |language=en |date=12 April 2026}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱟᱡᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=निरोपाची वेळ आली..! आशा भोसले यांच्या पार्थिवावर आज अंत्यसंस्कार होणार, दुपारी तीन वाजेपर्यंत अंत्यदर्शन|url=https://www.lokmat.com/filmy/television/bigg-boss-marathi-6-ritesh-deshmukh-will-host-new-season-salman-khan-wishes-him-best-luck-a-a971/|work= [[Lokmat]]|date=13 April 2026|access-date=13 April 2026}}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱞᱴᱟᱨᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱚᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱥᱚᱯ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ "ᱵᱨᱤᱢᱯᱷᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ" ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ, ᱵᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱴ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ UK ᱥᱤᱝᱜᱟᱞᱥ ᱪᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Brimful Of Asha meaning explained – Cornershop (Official Website)|url=https://www.cornershop.com/2012/01/brimful-explained|website=Cornershop.com|access-date=2020-09-03|language=en-US}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱦᱚᱸ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱨᱢᱟᱱ ᱠᱩᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱴᱵᱚᱭ ᱥᱞᱤᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{{Further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
=== ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ===
{{further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
{{further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
[[File:Asha Bhosle at 18th Annual Colors Screen Awards 2012.jpg|thumb|right|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ]]
=== ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Awards to Asha">[http://www.asha-bhonsle.com/awards/ Asha Bhosle Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106123803/http://www.asha-bhonsle.com/awards |date=2016-01-06 }}. Asha-Bhosle.com. Accessed 18 October 2007</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ (ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱙ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ) ᱾ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱚᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ''ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'', ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ:
==== ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱑᱙᱖᱗: "ᱜᱟᱨᱤᱵᱳᱱ ᱠᱤ ᱥᱩᱱᱳ" (''ᱫᱟᱥ ᱞᱟᱠᱷ'', ᱑᱙᱖᱖)
* ᱑᱙᱖᱙: "ᱯᱟᱨᱫᱮ ᱢᱮᱸᱭ ᱨᱮᱦᱱᱮ ᱫᱳ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ'', ᱑᱙᱖᱘)
* ᱑᱙᱗᱒: "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'', ᱑᱙᱗᱑)
* ᱑᱙᱗᱓: "ᱫᱟᱢ ᱢᱟᱨᱳ ᱫᱟᱢ" (''ᱦᱟᱨᱮ ᱨᱟᱢᱟ ᱦᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ'', (᱑᱙᱗᱑)
* ᱑᱙᱗᱔: "ᱦᱳᱱᱮ ᱞᱟᱜᱤ ᱦᱟᱭ ᱨᱟᱛ" (''ᱱᱟᱭᱱᱟ'', ᱑᱙᱗᱓)
* ᱑᱙᱗᱕: "ᱪᱮᱭᱱ ᱥᱮ ᱦᱟᱢᱠᱳ ᱠᱟᱵᱷᱤ" (''ᱯᱨᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮ ᱯᱟᱨ ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ ᱱᱟ ᱡᱟᱭᱮ'', ᱑᱙᱗᱔)
* ᱑᱙᱗᱙: "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ" (''ᱰᱚᱱ'', ᱑᱙᱗᱘)
==== ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱑᱙᱙᱖ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'', ᱑᱙᱙᱕)
==== ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱒᱐᱐᱑ – ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ:
* ᱑᱙৮᱑: ''ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ'' (''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'')
* ᱑᱙᱘᱖: ''ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ'' (''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'')
=== IIFA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ IIFA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱒᱐᱐᱒: "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱟ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ" (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'')
=== ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
*᱓᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱗<ref name="ashagrammy">{{Cite news|title=Asha Bhosle - Grammy Artist Page|url=https://www.grammy.com/artists/asha-bhosle/1034|access-date=February 27, 2022|website=[[Grammy]]|language=en}}</ref>
- ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' (ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ)
*᱔᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱐᱖<ref name="ashagrammy"/>
- ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱟᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ''ᱭᱩᱵᱷ ᱤᱥᱴᱳᱞᱮᱱ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ'' (ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ)
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱑᱙᱘᱗: ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱱᱰᱳ]]–[[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱠ]] ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ, ᱭᱩᱠᱮ ᱠᱷᱚᱱ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱘᱙: ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳᱠᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱘: ᱫᱟᱭᱟᱣᱟᱛᱤ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref>[http://portal.unesco.org/ci/photos/showphoto.php/photo/3770 Abdul Waheed Khan being presented Dayawati Modi Award]. portal.unesco.org. 17 November 2006. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱑᱙᱙᱙: ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ)
* ᱒᱐᱐᱐: ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ([[ᱫᱩᱵᱟᱭ]]) ᱾
* ᱒᱐᱐᱐: ᱡᱤ (Zee) ᱜᱳᱞᱰ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱛᱷᱟᱠᱥᱟᱠ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱨᱟᱝᱜᱽ ᱫᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱑: MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ (BBC) ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱭᱩᱠᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱴᱳᱱᱤ ᱵᱽᱞᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱥᱟᱱᱥᱩᱭᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱓: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱣᱟᱨᱟᱞᱟᱭᱟ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱒᱐᱐᱔: ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''ᱞᱤᱵᱷᱤᱝ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱾<ref>Bhayani, Viral. [http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm Bachchan, Hema Honoured as Living Legends] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928192435/http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm |date=28 September 2011 }}. redhotcurry.com. 16 March 2004. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱒᱐᱐᱕: MTV ᱤᱢᱤᱡᱽ , ''ᱟᱡᱽ ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱤ ᱡᱤᱫᱽ ᱱᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱯ ᱮᱠᱴ (Pop Act) ᱾<ref>[http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html 2005 Winners] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070905233629/http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html |date=5 September 2007 }}. [[MTV India]]. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱒᱐᱐᱕: ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>[http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php History: Most Stylish People in Music] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080216132909/http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php |date=16 February 2008 }}. [[MTV India]]. Accessed 18 October 2007.</ref>
=== ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱚ ===
* ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱚᱢᱨᱟᱵᱚᱛᱤ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱯᱷᱳᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-10-10 |title=Asha Bhosle honoured with doctorate degree by Salford University |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/asha-bhosle-honoured-with-doctorate-degree-by-salford-university/videoshow/71520885.cms |access-date=2020-12-05 |website=[[The Times of India]]}}</ref>
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱫᱟ ᱯᱷᱨᱮᱰᱤ ᱢᱟᱨᱠᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* ᱵᱚᱨᱢᱤᱝᱜᱷᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
<references />
210kplju7yo43wbncw8gm1gefsbuzjd
ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ
0
37785
196944
196829
2026-08-16T04:57:32Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196944
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ
| image =
| image_caption =
| source1_location = ᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱱᱠᱩᱱᱱᱤ
| mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| length_km = 40
| source1_elevation = {{convert|610|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size_km2 = 624
}}
[[File:Elatur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ]]
[[File:Elattur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱚᱞ]]
'''ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ {{convert|40|km|mi|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ {{convert|624|km2|mi2|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [[ᱟᱠᱟᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱡᱷᱤᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱯᱩᱱᱩᱨ ᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱣᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ {{convert|25|km|mi|abbr=on}} ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱯᱚᱞ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱔᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱯᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾ <ref name=":0">{{cite web
|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm
|title=Rivers of Western Ghats - The Korapuzha
|access-date=9 December 2006
|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625023704/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm
|archive-date=25 June 2018
|url-status=dead
}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ''[[ᱠᱚᱨᱰᱚᱱ ᱥᱟᱱᱤᱴᱟᱭᱟᱨ (ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ)|ᱠᱚᱨᱰᱚᱱ ᱥᱟᱱᱤᱴᱟᱭᱟᱨ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Miller |first=Eric J. |author-link=Eric J. Miller |title=India's Villages |publisher=Media Promoters & Publishers |year=1955 |editor-last=Srinivas |editor-first=M. N. |editor-link=M. N. Srinivas |location=Bombay |chapter=Village Structure in North Kerala}}</ref> ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱨᱤᱱ [[ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ (ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱟᱹᱛ)|ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱥᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱟᱱᱟ (ᱴᱮᱵᱩ)|ᱢᱟᱱᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱨᱚᱥᱴ'' (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ) ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":02">{{Cite book |last=British Indian Government of Madras |url=http://archive.org/details/MalabarMarriageCommissionReport |title=Malabar Marriage Commission Report |date=1891}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":02" /> ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ, [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱫᱚ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]]-[[ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ (ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ)|ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱟᱨ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ|ᱛᱩᱞᱩ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":02" /> [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ|ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱤᱱ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱤᱨᱤ|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱠᱚᱨᱤᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱮᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite book |last=Induchudan |first=V. T. |url=https://books.google.com/books?id=Vns9AAAAIAAJ |title=The Golden Tower: A Historical Study of the Tirukkulasekharapuram and Other Temples |date=1971 |publisher=Cochin Devaswom Board |pages=164 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=de Lannoy |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=pKjZAAAAMAAJ |title=The Kulasekhara Perumals of Travancore: History and State Formation in Travancore from 1671 to 1758 |date=1997 |publisher=Leiden University |isbn=978-90-73782-92-1 |pages=20 |language=en}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ==
*{{cite web| title=Infobox facts| work=All Kerala River Protection Council| url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html| access-date=᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒೦᱐᱖| archive-date=2012-07-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20120716182531/http://puzhakal0.tripod.com/river.html| url-status=dead}}
*''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱮᱱᱩᱣᱟᱞ'' (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱚᱞᱭᱩᱢ ᱨᱮ) ᱣᱤᱞᱤᱭᱟᱢ ᱞᱳᱜᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
*''ᱱᱟᱭᱟᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱭᱩᱢ ᱓'' ᱮᱯᱷ. ᱯᱷᱳᱥᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
{{North Malabar}}
{{Places of interest in North Malabar}}
{{Kozhikode district}}
{{Kerala}}
{{Waters of Kerala}}
{{coord missing|Kerala}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱴᱟᱠᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
q2rszsyh9gc8mavj6klhqy0w2a2pp9g
ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ
0
37787
196938
196836
2026-08-16T03:37:27Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196938
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ
| image =
| image_caption =
| source1_location = ᱯᱩᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ
| mouth_location = [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = ᱔᱘
| source1_elevation =
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱳᱞ ᱡᱚᱞᱟ]] ᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘,᱐᱗᱒ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱑᱑᱕ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://shodh.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/672/2/02_synopsis.pdf
|title=STUDIES ON THE ALGAL FLORA OF KOLE LANDS IN THRISSUR DISTRICT, KERALA
|publisher=Shodh
|accessdate=2012-10-17
|archive-date=4 March 2016
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074218/http://shodh.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/672/2/02_synopsis.pdf
|url-status=dead
}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱮᱱᱟᱢᱟᱠᱠᱟᱞ ᱫᱟᱨᱦᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ ᱠᱮᱱᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ (ᱜᱟᱰᱟ)|ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱔᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱑,᱐᱕᱔ km<sup>2</sup> ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html
|title=About the Rivers of Kerala
|publisher=Tripod.com
|accessdate=2012-08-14
|archive-date=2012-07-16
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716182531/http://puzhakal0.tripod.com/river.html
|url-status=dead
}}</ref>
== ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱯᱩᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱑᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤᱣᱥ ᱯᱞᱟᱢᱩᱴᱴᱤᱞ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://www.mathrubhumi.com/english/science/fish-considered-extinct-rediscovered-in-karuvannur-river-145824.html
|title=Fish considered extinct 'rediscovered' in Karuvannur river
|publisher=Mathrubhumi.com
|accessdate=2014-11-05
|archive-url=https://web.archive.org/web/20141105142300/http://www.mathrubhumi.com/english/science/fish-considered-extinct-rediscovered-in-karuvannur-river-145824.html
|archive-date=5 November 2014
|url-status=dead
}}</ref>
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
9s7orpvcx4d70gmen2ak7zr8nql8ja7
ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ
0
37790
196923
196842
2026-08-15T23:30:47Z
Albetudu
1096
/* ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ */
196923
wikitext
text/x-wiki
'''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ''' ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱫᱤᱵᱽ ᱵᱟᱝᱛᱮ ᱫᱤᱭᱟ'' ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ '''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱟᱹᱛ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱜ-ᱟ᱾
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ]] ᱧᱩᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱮᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱟᱦᱟᱱ|ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱥᱟᱦᱟᱱ]] ᱦᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱳᱥᱤᱱ|ᱠᱮᱨᱳᱥᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱤᱜᱽᱜᱟᱱ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮᱜ [[ᱠᱟᱨᱮᱱᱴ ᱵᱟᱛᱤ]] ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜ ᱰᱷᱤᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
* [[ᱵᱟᱛᱤ]]
* [[Fluorescent lamp]]
* [[ᱪᱚᱨᱥ-ᱞᱟᱭᱤᱴ]]
* [[ᱪᱷᱟᱲᱵᱟᱛᱤ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
ks40y0awjer6mzxowua8bmk9amjdt5v
196924
196923
2026-08-15T23:32:19Z
Albetudu
1096
/* ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ */
196924
wikitext
text/x-wiki
'''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ''' ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱫᱤᱵᱽ ᱵᱟᱝᱛᱮ ᱫᱤᱭᱟ'' ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ '''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱟᱹᱛ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱜ-ᱟ᱾
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ]] ᱧᱩᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱮᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱟᱦᱟᱱ|ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱥᱟᱦᱟᱱ]] ᱦᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱳᱥᱤᱱ|ᱠᱮᱨᱳᱥᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱤᱜᱽᱜᱟᱱ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮᱜ [[ᱠᱟᱨᱮᱱᱴ ᱵᱟᱛᱤ]] ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜ ᱰᱷᱤᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
* [[ᱵᱟᱛᱤ]]
* [[Fluorescent lamp]]
* [[ᱪᱚᱨᱥ-ᱞᱟᱭᱤᱴ]]
* [[ᱪᱷᱟᱲᱵᱟᱛᱤ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Reflist}}
1gvnmh0f8v4nlfhoiqsqti4tu17zshg
196925
196924
2026-08-15T23:34:32Z
Albetudu
1096
196925
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Lamp used for lighting by burning oil}}
{{Redirect|Oil Lamps|the film|Oil Lamps (film){{!}}''Oil Lamps'' (film)}}
[[File:Group of ancient hellenistic an roan oil lamps.jpg|thumb|Group of ancient lamps ([[Hellenistic]] and Roman)]]
[[File:DiwaliOilLampCrop.JPG|thumb|Simple contemporary Indian clay oil lamp during [[Diwali]]]]
[[File:Oil Lamp Christian Symbol.jpg|thumb|Antique bronze oil lamp with the "[[Chi Rho]]", a Christian symbol (replica)]]
[[File:Wahaya sukunda.jpg|thumb|Sukunda oil lamp of [[Kathmandu Valley]], Nepal]]
[[File:Korea-Horongbul-01.jpg|thumb|Oil lamp of [[Korea]]]]
[[File:Glas Oil Lamp.jpg|thumb|upright|Modern oil lamp of [[Germany]] with flat wick]]
'''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ''' ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱫᱤᱵᱽ ᱵᱟᱝᱛᱮ ᱫᱤᱭᱟ'' ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ '''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱟᱹᱛ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱜ-ᱟ᱾
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ]] ᱧᱩᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ''ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱮᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱟᱦᱟᱱ|ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱥᱟᱦᱟᱱ]] ᱦᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱳᱥᱤᱱ|ᱠᱮᱨᱳᱥᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱡᱟᱹᱨᱩᱲᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱤᱜᱽᱜᱟᱱ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮᱜ [[ᱠᱟᱨᱮᱱᱴ ᱵᱟᱛᱤ]] ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱣᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜ ᱰᱷᱤᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
* [[ᱵᱟᱛᱤ]]
* [[Fluorescent lamp]]
* [[ᱪᱚᱨᱥ-ᱞᱟᱭᱤᱴ]]
* [[ᱪᱷᱟᱲᱵᱟᱛᱤ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Reflist}}
77wwdp6mrvxs7wcchp74toy07el6o1z
ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ
0
37791
196937
196844
2026-08-16T03:36:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196937
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| image = Karyangod River.png
| image_size =
| image_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name3 = [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ]], [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]]
| subdivision_type4 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| subdivision_name4 = [[ᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱳᱢ]], [[ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ)|ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱠᱟᱭᱭᱩᱨ]], [[ᱱᱤᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ]]
| length_km = ᱖᱔
| source1 = ᱯᱟᱫᱤᱱᱟᱞᱠᱟᱰ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| source1_location = [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| source1_coordinates =
| source1_elevation = ᱑᱕᱒᱐ m
| mouth = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| mouth_location = ᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤ ᱥᱩᱨ, [[ᱱᱤᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| mouth_coordinates =
| mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}}
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱨᱤᱠᱩᱱᱰᱩ]], [[ᱦᱳᱥᱫᱩᱨᱜᱽ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱱᱩᱨ]] [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚ|ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱮᱰᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱳᱢ]], [[ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ)|ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]], ᱠᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱴᱴᱟ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱰᱟ, [[ᱠᱟᱭᱭᱩᱨ]], [[ᱠᱤᱞᱟᱭᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.stateofkerala.in/districts/kasaragod.php |title=Kerala State - Everything about Kerala |access-date=2026-08-15 |archive-date=2023-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725102718/https://www.stateofkerala.in/districts/kasaragod.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://puzhakal0.tripod.com/river.html |title=About the Rivers of Kerala |access-date=2026-08-15 |archive-date=2021-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420173444/https://puzhakal0.tripod.com/river.html |url-status=dead }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ==
'''ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱨᱜᱽ]] ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱨᱜᱽ|ᱠᱩᱨᱜᱽ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
ᱪᱚᱭᱛᱨᱚᱵᱟᱦᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱳᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ==
ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱡᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ|ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱦᱚᱭᱤᱴ-ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱨᱟᱯᱷᱴᱤᱝ]] ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱷᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱒.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱯᱷᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱭᱤᱰ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://kannurwhitewaterrafting.com/ |title=Cherupuzha white river rafting}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2013/rafting-thejaswini-river/437 |title=Rafting on Tejaswini River |website=keralatourism.org}}</ref>
== ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱞ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱳᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱩᱞᱤᱝᱜᱳᱢ ᱯᱳᱞ, [[ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ (ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ)|ᱪᱮᱨᱩᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱯᱳᱞ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱰᱟ ᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱯᱳᱞ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱴᱴᱟ ᱯᱳᱞ, ᱢᱩᱠᱠᱟᱰᱟ ᱯᱳᱞ, ᱟᱨᱟᱭᱟᱠᱟᱰᱟᱵᱷ ᱯᱳᱞ, ᱟᱱᱫᱳᱞ ᱯᱩᱨᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱳᱞ, ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱠᱳᱰ ᱯᱳᱞ ᱟᱨ ᱠᱳᱴᱴᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱯᱳᱞ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
3dcebhua7ms86n2wn52c2i4y3mi3tds
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ
0
37792
196936
196849
2026-08-16T03:35:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196936
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
|native_name={{native name|ml|കരമനയാർ}}
|etymology=ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱟᱨᱵᱽ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ
|subdivision_name1={{flag|India}}
|subdivision_name2=[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
|subdivision_name4=[[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]]
|length={{cvt|66|km}}
|mouth=[[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
|mouth_location=[[ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ]]
|source1=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
|source1_location=[[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ|ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨᱠᱩᱰᱟᱢ]]
|mouth_coordinates={{coord|8|25|33|N|76|57|30|E|region:IN}}
|pushpin_map=India Kerala#India
|pushpin_relief=1
|pushpin_caption=ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ
|image=Kovalam, Karamana River.jpg
|image_caption=ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ
|other_name=ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱭᱟᱨ
}}
'''ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ|ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨ ᱠᱩᱰᱟᱢ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] (ᱥᱚᱦᱭᱟᱫᱽᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱖᱖ km ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu">{{cite news|last=Nair|first=Achuthsankar S|title=And Quiet Flows The Karamana: The river wild|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-river-wild/article4077504.ece|newspaper=The Hindu|date=8 November 2012|access-date=18 January 2020}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱟᱨᱵᱽ [[ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱹᱨᱠᱟᱹᱲ, ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ, ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ, ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱦᱳᱲᱳ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://keralapages.org/info/places/basin_karamana.docx Keralapages.org]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
[[File:Karamana River 1.jpg|thumb|right|[[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ]] ᱰᱮᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ|ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱚᱭᱚᱨ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱤᱱᱟᱱᱠᱟᱞ]], ᱪᱮᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ, ᱩᱛᱷᱟᱨᱟᱢᱠᱳᱰ, [[ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰᱩ|ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱩᱡᱷᱟᱢᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱢᱩᱱᱰᱮᱞᱟ, [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ]] ᱾ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ|ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ|ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱨᱩᱢᱯᱟ, ᱱᱮᱴᱴᱟᱭᱟᱢᱟᱢ, [[ᱯᱮᱭᱟᱰ]], ᱠᱟᱨᱤᱢᱟᱱᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱮᱨᱩᱠᱟᱵᱷᱩ, [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱵᱷᱩᱨᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱪᱩᱡᱷᱟᱴᱴᱩᱠᱳᱴᱴᱟ]], [[ᱯᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱢᱠᱳᱰ]], [[ᱱᱮᱢᱳᱢ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ, ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱰᱟᱹᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱛᱷᱩᱨᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱯᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱮᱰᱟᱭᱟᱨ ᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱐૦ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨᱠᱩᱰᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱪᱮᱢᱢᱩᱧᱡᱤ ᱢᱳᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱨ, ᱟᱴᱴᱟᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱰᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱰᱟᱭᱟᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ - ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Journey of the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-journey-of-the-river/article3918190.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=20 September 2012}}</ref>
[[File:Aruvikkara Dam 3.jpg|thumb|left|ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]]
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱮᱱᱤᱠᱚᱴ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟ ᱾ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱟᱨ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱱᱟᱵᱷᱚᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱚᱠᱩᱞᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ) ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: The rise and flow of Killi|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-rise-and-flow-of-killi/article4031048.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=25 October 2012}}</ref>
ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱟᱱᱜᱟᱰ]] ᱵᱤᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱟᱸᱡᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ [[ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱯᱮᱨᱟᱞᱟᱞ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱮᱰᱟᱭᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu" />
== ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱓0 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ|ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ|ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱭᱤᱯ ᱛᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱞᱚᱨᱰ ᱣᱤᱞᱤᱝᱰᱚᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱣᱟᱨᱠᱥ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_a">{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Tapping the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-tapping-the-river/article4009454.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=18 October 2012}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[JICA|ᱡᱟᱭᱠᱟ (JICA)]] ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟ ᱾ ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱪᱟᱵᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱓ MW ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[Hydel power|ᱦᱟᱭᱰᱮᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_a" />
== ᱯᱳᱞ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱳᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[NH-66|ᱮᱱ.ᱮᱪ-᱖᱖]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[Travancore|ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱦᱚᱨᱥᱞᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=And quiet flows the Karamana: Journey of the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-journey-of-the-river/article3918190.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=20 September 2012}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱢᱟᱝᱜᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ, ᱠᱩᱱᱰᱟᱢᱳᱱ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ - ᱯᱮᱭᱟᱰ, ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ - ᱯᱩᱞᱤᱭᱟᱨᱟᱠᱳᱱᱟᱢ, ᱠᱩᱞᱟᱥᱮᱠᱟᱨᱟᱢ-ᱯᱮᱭᱟᱰ, ᱡᱟᱜᱟᱛᱷᱤ ᱯᱳᱞ, ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰ ᱯᱳᱞ, ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ (ᱰᱮᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ), ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱩᱨ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_b">{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Bridging past and present|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-bridging-past-and-present/article3892830.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=13 September 2012}}</ref>
== ᱡᱤᱵᱽ ᱵᱟᱹᱭᱪᱤᱛᱨᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ [[Cane (grass)|ᱵᱤᱨ ᱵᱮᱫ]], [[bamboo|ᱢᱟᱫ]], [[mangroves|ᱢᱮᱱᱜᱨᱳᱵᱷ]], [[Nymphaeaceae|ᱫᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱞ]] ᱟᱨ [[coconut|ᱱᱟᱹᱨᱠᱟᱹᱲ]] ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[screw pine|ᱥᱠᱨᱤᱣ ᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱥᱮ [[pandanus|ᱠᱤᱭᱟᱹ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱳᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[Cerbera odollam|ᱥᱮᱨᱵᱮᱨᱟ ᱳᱰᱳᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: The green river|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-green-river/article4054600.ece?css=print|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=1 November 2012}}</ref> ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[Karimeen|ᱠᱟᱨᱤᱢᱤᱱ]], ''ᱪᱮᱠᱠᱟᱞᱤ'', ''ᱠᱟᱨᱤᱭᱤᱰᱟ'', ''ᱯᱟᱨᱩᱢᱤᱱᱟᱞᱤ'', ''ᱪᱮᱨᱩᱢᱤᱱ'', ''ᱵᱷᱟᱞᱟ'', ''ᱱᱮᱰᱩᱢᱤᱱ'', ''ᱟᱨᱟᱞ'', ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱯᱟᱵᱷᱟᱞ'' ᱾<ref name="thehindu" />
== ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱩᱥᱚᱱ, ᱮᱥᱤᱰᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[fish kill|ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱜᱩᱡᱩᱜ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱥᱚᱫᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱱᱟᱞᱟ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱭᱞᱟ ᱫᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱱᱤᱭᱚᱢ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Karamana River heavily polluted, says study|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article547509.ece?css=print|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=2 August 2010}}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Illegal mining|ᱵᱮᱼᱟᱹᱭᱱᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu_a" />
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱨᱩ~ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱱᱟᱢᱟᱞᱟ, ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱚᱭᱱᱚ]] ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱩᱫᱽᱭᱳᱫᱟᱱᱟ ᱥᱩᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ]] ᱯᱩᱛᱷᱤ ''ᱠᱩᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢᱟᱞᱟ'' ᱨᱮ ‘ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱠᱟᱨᱟ’ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_b" />
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱩ~ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱩ~ ᱨᱩᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱤᱨᱟᱭᱤᱢᱢᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱫᱤᱵᱷᱮᱞᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱠᱟᱱᱴᱟ ᱥᱤᱵᱷᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ-ᱨᱟᱡᱟ [[ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ]] ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱛᱮᱭ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱩ~ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows of Karamana: Stream of music|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-of-karamana-stream-of-music/article3942516.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=27 September 2012}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{commons category}}
{{reflist}}
{{Waters of Kerala}}
{{coord|8|25|29|N|76|57|26|E|region:IN_type:waterbody_source:kolossus-dewiki|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
azf2wl2a7m1k8m4ag0c24gkxg0n7y0z
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ
0
37795
196943
196860
2026-08-16T04:35:43Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196943
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[File:Padavil.jpg|thumbnail|ᱵᱚᱢᱵᱮ-ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱯᱚᱞ]]
[[File:Bridge across Kuppam River at Muchilottu.jpg|thumbnail|ᱢᱩᱪᱤᱞᱳᱴᱴᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]]
'''ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
{{coord|12|03|N|75|19|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}}
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ-ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱨᱟᱱᱰᱤ, [[ᱪᱮᱨᱤᱭᱩᱨ]], ᱯᱟᱪᱷᱮᱱᱤ, ᱤᱨᱤᱝᱜᱟᱞ, [[ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱪᱮ|ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ]], ᱯᱟᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱢ, ᱯᱟᱭᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱴᱩᱞ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱟᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱟᱨ ᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱞ|ᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱠᱠᱟᱰᱤᱵᱷ ᱫᱚᱨᱭᱟ|ᱞᱚᱠᱠᱷᱚᱫᱤᱯ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ {{convert|82|km|mi}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ {{convert|24|km|mi}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ {{convert|12|km|mi}} ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ {{convert|70|km|mi}} ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱳᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{convert|42|km|mi}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱤᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱳᱰᱩ, ᱢᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱛᱷᱳᱰᱩ, ᱟᱞᱟᱠᱩᱴᱴᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱠᱟᱴᱴᱩᱯᱳᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.indiamapped.com/rivers-in-india/kumpam-river/|title=Facts and Information about Kuppam River|access-date=2026-08-15|archive-date=2017-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629051402/http://www.indiamapped.com/rivers-in-india/kumpam-river/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kerala-rivers.blogspot.in/2013/01/kuppam-river.html|title = Kuppam River}}</ref><ref>{{Cite web| title=Kerala - District census handbook - Kannur | url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20151114000808/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/3202_PART_B_KANNUR.pdf | archive-date=2015-11-14}}</ref><ref name="1!">{{cite web |url=http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |title=Kuppam River Action Plan |publisher=ksrrc.in |date= |accessdate=2021-01-20 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128115421/http://www.ksrrc.in/uploads/actionplans/Kuppam-KANNUR.pdf |url-status=dead }}</ref>
==ᱵᱮᱥᱤᱱ==
[[File:Kuppam River View from Koovery Hanging Bridge.JPG|thumb|ᱠᱩᱵᱷᱮᱨᱤ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ]]
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱰᱨᱮᱱᱮᱡᱽ ᱵᱮᱥᱤᱱ]] (drainage basin) ᱫᱚ {{convert|539|km2|sqmi}} ᱦᱟᱥᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|469|km2|sqmi}} ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ {{convert|70|km2|sqmi}} ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="1!" />
==ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ==
[[File:Kuppam river.JPG|thumb|ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ]]
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱰᱟᱵᱷᱤᱞ ᱥᱨᱤ ᱢᱩᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟᱯᱩᱨᱟ, ᱵᱷᱟᱭᱨᱭᱟᱢᱠᱳᱴᱴᱟᱢ, ᱥᱨᱤ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱩᱡᱷᱟᱭᱟᱪᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱯᱚᱞ ᱥᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱩᱢᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ ᱠᱚ==
ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱝᱜᱩᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ|ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ]]
* [[ᱛᱟᱞᱤᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟ]]
* [[ᱱᱟᱨᱤᱠᱳᱴ|ᱱᱟᱨᱤᱠᱠᱳᱰ]]
* [[ᱤᱨᱤᱝᱜᱟᱞ]]
* [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱵᱷᱩ]]
* [[ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱰ]]
* [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱴᱴᱩᱨ|ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱩᱨ]]
* [[ᱪᱟᱯᱯᱟᱨᱟᱯᱟᱰᱟᱵᱷᱩ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
{{commons category|ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[Category:ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
{{Kannur-geo-stub}}
{{Kerala-river-stub}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
hikyqehz8owwunjacvf87ol5ivnztth
ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
0
37798
196947
196870
2026-08-16T06:47:23Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196947
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name = {{native name|ml|മണിമലയാർ}}
| other_name = ᱯᱩᱞᱞᱟᱠᱟᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱡᱷᱟ
| etymology =
| image = File:River Manimala Cheruvally.jpg
| image_size =
| image_caption = [[ᱪᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ
| image_alt =
| map =
| map_size =
| map_caption =
| map_alt =
| subdivision_type1 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| subdivision_type3 = [[ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
| subdivision_name3 = [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]], [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]]
| subdivision_type4 = [[ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
| subdivision_name4 = [[ᱯᱤᱨᱢᱮᱰᱩ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱮᱨᱩᱢᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱡᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱵᱷᱮᱱᱱᱤᱠᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]], [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ]], [[ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]], [[ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ]], [[ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ]], [[ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]] ᱮᱢᱟᱱ᱾
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- BASIN -->
| source1_location = ᱢᱩᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| source1_coordinates =
| source1_elevation = {{cvt|2500|ft|m}}
| mouth_location = ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ, ᱢᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱩ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱟᱰᱩ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ᱾ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱩᱛᱷᱤᱭᱟᱛᱷᱳᱰᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱞᱩᱱᱠᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ, ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ, ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱱᱮᱰᱩᱢᱩᱰᱤ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾
| mouth_coordinates =
| mouth_elevation =
| altitude_difference =
| progression =
| river_system =
| basin_size_km2 = 802.90
| basin_landmarks = ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ, [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]], [[ᱱᱟᱱᱱᱩᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]]᱾
| basin_population =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length_km = 91.73
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location =
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
}}
'''ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ''', ᱥᱮ '''ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱨ''', ᱫᱚ ᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱯ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱞ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱢᱵᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱞᱞᱩᱱᱠᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱫᱤ]], [[ᱮᱰᱟᱛᱷᱩᱣᱟ]], ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱠᱟᱨᱤ, [[ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱩᱰᱤ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱱᱟᱴᱴᱩᱢᱩᱠᱷᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱢᱮᱰᱩ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [ᱢᱩᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ] (ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱙᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱘᱔᱗ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ]], [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html|title=About the Rivers of Kerala|access-date=14 February 2010|archive-date=16 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716182531/http://puzhakal0.tripod.com/river.html|url-status=dead}}</ref> [[ᱤᱭᱮᱱᱫᱟᱭᱟᱨ]], [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱠᱟᱭᱟᱢ]], [[ᱮᱨᱩᱢᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱝᱜᱟᱞ]], ᱠᱩᱞᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱩᱡᱷᱤ, [[ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱤᱡᱷᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤᱠᱟᱰᱩ]], ᱠᱳᱢᱟᱞᱟᱢ/ᱠᱩᱨᱟᱱᱡᱩᱨ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ, [[ᱠᱟᱞᱞᱩᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱴᱴᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ (ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ)|ᱠᱩᱴᱴᱩᱨ]] ([[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱩᱨ), ᱯᱩᱞᱤᱠᱤᱡᱷ, [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱟᱢ]], [[ᱱᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱨᱟᱢ]], ᱟᱢᱤᱪᱟᱠᱟᱨᱤ, [[ᱢᱩᱴᱴᱟᱨ]], ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ, [[ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱟᱰᱩ, [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱟᱨᱤ]], [[ᱢᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱩ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱰᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱱᱱᱟᱢᱠᱟᱨᱤ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱱᱟᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱙᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ (ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ, ᱯᱟᱢᱵᱟ, ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ, ᱟᱪᱟᱱᱠᱳᱵᱷᱤᱞ) ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱞᱤ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱱᱱᱮᱨᱢᱩᱠᱠᱳᱢ ᱵᱟᱱᱫᱽ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱰᱷᱮᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱚ (ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱒.᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ) ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
[[ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱯᱷᱟ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾{{citation needed|date=May 2024}}
ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ-ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱟᱱᱟᱰ [[ᱦᱳᱲᱳ ᱪᱟᱥ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[File:Thelappuzhakkadavu.jpg|alt=ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ |center|frame|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱮᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱯᱚᱞ᱾]]
== ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱟᱰᱮᱨ ==
<gallery>
[[File:Vaipur.jpg|alt=ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ |center|frame|ᱵᱷᱟᱭᱯᱩᱨ, [[ᱪᱩᱱᱠᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱧᱮᱞᱮᱞ]]
File:Manimalayar river @ Pazhayidam.jpg|ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱯᱟᱡᱷᱟᱭᱤᱰᱚᱢ ᱯᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
File:Canoe in Manimalayar.JPG|ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ
File:Manimala River.jpg|ᱢᱚᱱᱤᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ
File:The Manimala river in Kerala.jpg|ᱜᱟᱰᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱨᱟᱵᱷᱤᱯᱮᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ᱾
</gallery>
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
5z6e1ou5jgrqh9fyaeli38nh6n7m0z5
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ
0
37799
196974
196872
2026-08-16T11:57:26Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196974
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name =
| other_name = ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ / ᱯᱟᱭᱟᱥᱣᱤᱱᱤ
| etymology = [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ]]<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/bekal/rivers-kasaragod.php|title=Kasaragod Rivers|publisher=www.keralatourism.org|access-date=2021-01-23}}</ref>
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Chandragiri River.jpg
| image_size =
| image_caption = ᱠᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱨ, [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ
| map =
| map_size =
| map_caption =
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_caption =
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name4 = [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]], [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]]
| subdivision_type5 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| subdivision_name5 = [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱞᱥᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]]
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length_km = 105
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location = [[ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ]]
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 = ᱠᱟᱫᱟᱢᱟᱠᱟᱞ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| source1_location = [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| source1_coordinates = 12.45495°N, 75.67224°E
| source1_elevation = 1290m
| mouth = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| mouth_location = [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ
| mouth_coordinates = {{coord|12.4737|74.9845|format=dms|type:river_region:IN|display=inline,title}}
| mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}}
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left = [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ '''ᱯᱟᱭᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ '''ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref name="Jayashanker2001">{{cite book|author=S. Jayashanker|title=Temples of Kasaragod District|url=https://books.google.com/books?id=WnLXAAAAMAAJ&q=perumpuzha|year=2001|publisher=Controller of Publications|page=4}}</ref><ref name="Nair1986">{{cite book|author=Adoor K. K. Ramachandran Nair|title=Kerala State Gazetteer|url=https://books.google.com/books?id=LXVuAAAAMAAJ&q=perumpuzha|year=1986|publisher=State Editor, Kerala Gazetteers|page=9}}</ref><ref name="namboothiri">{{cite web |title=Namboothiri Rulers (Naaduvaazhikal) |url=https://www.namboothiri.com/articles/naaduvaazhikal.htm |website=www.namboothiri.com |access-date=12 July 2021}}</ref> ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱩᱯᱛᱚ ᱢᱚᱣᱨᱭᱚ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2922_PART_A_DCHB_KODAGU.pdf|title=District Census Handbook - Kodagu District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Karnataka|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2921_PART_A_DCHB_DAKSHINA%20KANNADA.pdf|title=District Census Handbook - Dakshina Kannada District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Karnataka|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3201_PART_A_KASARAGOD.pdf|title=District Census Handbook - Kasaragod District 2011|publisher=Directorate of Census Operations-Kerala|date=2011-10-01|access-date=2021-01-22}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱞᱥᱩᱨ]], ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟ, [[ᱟᱰᱩᱨ (ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ)|ᱟᱰᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱫᱚ ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾{{Citation needed|date=September 2024}}
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱥᱮ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮ, ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ "ᱨᱤᱭᱳ ᱠᱟᱝᱜᱮᱨᱮᱠᱳᱨᱟ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ" ([[ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱮᱛᱚᱢ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], "ᱵᱤᱥᱱᱟᱜᱟ" ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱢᱚᱱᱛᱚ, [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ]]) ᱟᱨ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ" ([[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[[João de Barros]] (1552) ''Decadas da Asia'', Dec. I, Bk.9, ch.1, p.296</ref><ref>[[Duarte Barbosa]] (c.1518) ''Book of Duarte Barbosa'', 1918 trans., v.1, p.196</ref>
᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱠᱤᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱠᱤᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ|ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱮᱱᱟᱰᱩ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, [[ᱯᱩᱥᱯᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ [[ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ]] ᱟᱨ [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱟᱰᱭᱟᱨ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ|ᱟᱰᱭᱟᱰᱠᱟ]], ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨ, ᱯᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱰᱠᱟ, [[ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ]], ᱯᱤᱞᱤᱠᱳᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ]] ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ - ᱯᱟᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱞ, ᱠᱳᱴᱴᱭᱟᱰᱤ, [[ᱟᱫᱷᱩᱨ]], ᱯᱩᱵᱷᱟᱰᱠᱟ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱢᱠᱩᱡᱷᱤ, ᱵᱮᱛᱷᱩᱨᱯᱩᱡᱷᱟ, ᱠᱩᱱᱫᱟᱢᱠᱩᱡᱷᱤ, [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱨ (ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ)|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱾ ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱮᱠᱠᱤᱞ]], [[ᱪᱮᱝᱜᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱟᱴᱴᱟᱧᱪᱟᱞ]], [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱞᱟ]], [[ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ|ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱤᱠᱳᱞᱳᱡᱤ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱠᱳᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱮ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ]] ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/forest-types |title=Forest Types in Kerala |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱟᱭᱳᱰᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''[[ᱦᱳᱯᱮᱭᱟ ᱯᱳᱝᱜᱟ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱚᱱ-ᱴᱮᱞᱰ ᱢᱮᱠᱟᱠ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱳᱲᱚᱛ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱩᱭᱥᱤᱞᱤᱝ ᱛᱷᱨᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱒᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://aranya.karnataka.gov.in/english/protected-areas/Pages/Talakaveri-Wildlife-Sanctuary.aspx |title=Talakaveri Wildlife Sanctuary |publisher=Department of Forest, Government of Karnataka |access-date=2025-11-01}}</ref> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱞᱟᱭᱰᱤᱝ ᱪᱚᱠᱟᱜ|ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱞᱟᱭᱰᱤᱝ ᱪᱚᱠᱟᱜ ᱠᱚ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱥᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/forest-management/wild-life-management/wildlife-sanctuaries/brahmagiri-wildlife-sanctuary |title=Brahmagiri Wildlife Sanctuary |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱳᱰᱟᱭᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ [[ᱰᱮᱠᱠᱟᱱ ᱢᱟᱦᱥᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱤᱞ ᱴᱨᱟᱣᱩᱴ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Rivers_1830.aspx |title=Rivers of Kerala - Aquatic Biodiversity |publisher=Environmental Information System, Kerala State Council for Science, Technology and Environment |access-date=2025-11-01}}</ref> [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ (ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱲ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ~᱓,᱕᱐᱐ mm) ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱤᱨ ᱩᱡᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ-ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/conservation/eco-development |title=Eco-Development Committees |publisher=Kerala Forest Department, Government of Kerala |access-date=2025-11-01}}</ref>
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
{| class="wikitable sortable"
! ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ !! ᱡᱤᱞᱤᱧ (ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) !! ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ !! ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
| [[ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] || 48 || ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱵᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ (ᱪᱟᱴᱴᱟᱧᱪᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ) || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] || 22 || ᱛᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱪᱮᱢᱱᱟᱰ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ || 28 || ᱥᱤᱨᱤᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱛᱷᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱮᱥᱪᱩᱣᱟᱨᱤ ᱥᱩᱨ || <ref>{{cite web |url=https://idrb.kerala.gov.in/river-system |title=River System |publisher=IDRB, Govt. of Kerala |access-date=2025-11-01 |archive-date=2025-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523023804/https://idrb.kerala.gov.in/river-system |url-status=dead }}</ref>
|-
| [[ᱠᱩᱰᱞᱩ ᱦᱳᱞ]] || 18 || ᱯᱟᱴᱴᱤᱜᱷᱟᱴ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ || ᱠᱩᱰᱞᱩ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=https://idrb.kerala.gov.in/river-system |title=River System |publisher=IDRB, Govt. of Kerala |access-date=2025-11-01 |archive-date=2025-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250523023804/https://idrb.kerala.gov.in/river-system |url-status=dead }}</ref>
|-
| ᱯᱩᱱᱠᱳᱛᱷ ᱦᱳᱞ || 12 || ᱥᱟᱢᱯᱟᱡᱮ ᱨᱮᱸᱡᱽ, ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ || ᱯᱩᱱᱠᱳᱛᱷ ᱥᱩᱨ, ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠ || <ref>{{cite web |url=https://waterresources.kar.nic.in/river_systems.htm |title=River Systems of Karnataka |publisher=Water Resources Dept., Karnataka |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ ᱦᱳᱞ]] || 15 || ᱯᱩᱥᱯᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ || ᱠᱟᱱᱭᱟᱱᱟ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || <ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱦᱳᱞ]] || ~10 || ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱩᱨᱩ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱠᱟᱞᱱᱟᱰ ᱥᱩᱨ, ᱦᱳᱥᱫᱩᱨᱜᱽ ᱛᱟᱞᱩᱠ || <ref>{{cite web |url=https://kasargod.nic.in/en/about-district/ |title=About District |publisher=Kasaragod District Administration |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| [[ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱦᱳᱞ]] || ~8 || ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ ᱵᱤᱨ, ᱥᱩᱞᱞᱤᱭᱟ || ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱧᱡᱮ ᱥᱩᱨ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ || <ref>{{cite web |url=https://waterresources.kar.nic.in/river_systems.htm |title=River Systems of Karnataka |publisher=Water Resources Dept., Karnataka |access-date=2025-11-01}}</ref>
|-
| ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱱᱟᱞᱟ || ~6 || ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱟᱹᱛᱩ, ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ || ᱟᱰᱭᱟᱱᱟᱰᱠᱟ ᱥᱩᱨ, ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱟᱲᱮ || <ref>{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2018-02/Kasaragod.pdf |title=Kasaragod District Panchayat Profile |format=PDF |publisher=Local Self Government Dept., Kerala |access-date=2025-11-01 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
| ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱱᱟᱞᱟ || ~5 || ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱦᱳᱥᱫᱩᱨᱜᱽ || ᱪᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱞ ᱥᱩᱨ, ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱟᱲᱮ || <ref>{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2018-02/Kasaragod.pdf |title=Kasaragod District Panchayat Profile |format=PDF |publisher=Local Self Government Dept., Kerala |access-date=2025-11-01 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|}
ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱒᱕% ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Mogral_1828.aspx |title=Mogral, Chandragiri and Chittari Rivers |publisher=KERENVI |access-date=2025-11-01}}</ref> ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱠᱟᱱᱦᱟᱝᱜᱟᱰ]]
* [[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ]]
* [[ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{commons category|Chandragiri River}}
{{Waters of Kerala}}
{{North Malabar}}
{{Places of interest in North Malabar}}
{{Kerala}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[Category:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
d0ec7vv7wdxwavyxq59tds52iygafg2
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
0
37812
196895
2026-08-15T12:42:02Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox musical artist<!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | birth_name = ᱜᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱮᱥᱤᱜᱟᱱ | image = Ilaiyaraaja at Merku Thodarchi Malai Press Meet (cropped).jpg | caption = ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1943|06|03}}{{efn|name="birthdate"}} | birth_place = ᱯᱟᱱᱱᱟᱭᱯᱩᱨᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196895
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist<!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians -->
| birth_name = ᱜᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱮᱥᱤᱜᱟᱱ
| image = Ilaiyaraaja at Merku Thodarchi Malai Press Meet (cropped).jpg
| caption = ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1943|06|03}}{{efn|name="birthdate"}}
| birth_place = ᱯᱟᱱᱱᱟᱭᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ
| alias = {{unbulleted list|ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ|ᱢᱮᱥᱴᱨᱳ}}
| education = ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱞᱟᱵᱟᱱ (ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱜᱤᱴᱟᱨ)
| genre = {{flat list|
*ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱠᱳᱨ
*ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
*ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ
*ᱳᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱳ
*ᱯᱷᱳᱠ
*ᱨᱚᱠ
*ᱡᱮᱡᱽ
}}
| occupations = {{flat list|
*ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ
*ᱮᱨᱮᱱᱡᱟᱨ
*ᱠᱚᱱᱰᱟᱠᱴᱚᱨ
*ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ
*ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞᱤᱥᱴ
*ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
*ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
*ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ
}}
| instruments = {{flat list|
*ᱟᱲᱟᱝ (ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱝᱜᱤᱝ)
*ᱜᱤᱴᱟᱨ
*ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ
*ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ
*ᱛᱤᱨᱤᱭᱳ
*ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱥᱟᱭᱡᱟᱨ
*ᱚᱨᱜᱟᱱ
*ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ
*ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱ
*ᱥᱮᱞᱳ
*ᱢᱨᱤᱫᱟᱝᱜᱟᱢ
*ᱛᱚᱵᱽᱞᱟ
*ᱜᱷᱚᱴᱚᱢ
*ᱰᱨᱚᱢᱥ
}}
| years_active = ᱑᱙᱗᱖–ᱱᱤᱛᱚᱜ
| associated_acts = {{flat list|
*ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ
*ᱡᱤ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ
*ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
*ᱡᱚᱱ ᱤᱥᱠᱚᱴ
*ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ (ᱦᱚᱯᱚᱱ)
*ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ
*ᱵᱷᱤ. ᱫᱟᱠᱥᱤᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ
}}
| website = {{Official URL}}
{{Infobox officeholder
| embed = yes
| spouse = ᱡᱤᱵᱷᱟ ᱨᱟᱡᱟᱭᱭᱟ
| children = ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ<br>ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱤᱱᱤ<br>ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ
| office = ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ
| constituency = ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ (ᱟᱨᱴᱥ)
| nominator = ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ
| term_start = ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒
| term_end =
}}
}}
'''ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱜᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱮᱥᱤᱜᱟᱱ''')<ref name="Valiant1" /> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ, ᱮᱨᱮᱱᱡᱟᱨ, ᱠᱚᱱᱰᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ, ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞᱤᱥᱴ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref name="Valiant">{{cite news |title=Rajya Sabha felicitates Ilaiyaraaja for composing English classical symphony 'Valiant' |access-date=3 June 2025 |agency=THE HINDU BUREAU |work=The Hindu |date=19 March 2025 |url=https://www.thehindu.com/news/national/rajya-sabha-felicitates-ilaiyaraaja-for-composing-english-classical-symphony-valiant/article69345495.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20250410045552/https://www.thehindu.com/news/national/rajya-sabha-felicitates-ilaiyaraaja-for-composing-english-classical-symphony-valiant/article69345495.ece |archive-date=10 April 2025}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="thehindu_200506190401">{{cite web |title=No point in classifying music, says Ilayaraja |date=2005-06-19 |access-date=2022-09-15 |url=http://www.thehindu.com/2005/06/19/stories/2005061904010500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117184423/http://www.thehindu.com/2005/06/19/stories/2005061904010500.htm |url-status=dead |website=The Hindu |archive-date=17 January 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱮᱨᱮᱱᱡᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicthenewinterculturalidiomp.110">Venkatraman, S. 1995. "Film music: the new intercultural idiom of 20th century Indian music". pp. 107–112 in A. Euba and C.T. Kimberlin (eds.). ''Intercultural Music Vol. I''. Bayreuth: Breitinger (p. 110).</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ" (ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ "ᱢᱮᱥᱴᱨᱳ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="huffingtonpost.in">{{Cite web|date=7 June 2020|title=To Appreciate Ilaiyaraaja's Anti-Caste Politics, You Have To Listen To His Music|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/to-appreciate-ilaiyaraaja-s-anti-caste-politics-you-have-to-listen-to-his-music_in_5eda5614c5b6817661649db5|website=HuffPost India|language=en|access-date=24 June 2020|archive-date=6 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406072615/https://www.huffpost.com/archive/in/entry/to-appreciate-ilaiyaraaja-s-anti-caste-politics-you-have-to-listen-to-his-music_in_5eda5614c5b6817661649db5|url-status=live}}</ref>
᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="m.behindwoods.com">{{Cite web|url=http://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/10-technologies-brought-in-by-tamil-cinema/vishwaroopam.html|title=10 Technologies brought in by Tamil Cinema|date=21 November 2016|website=Behindwoods|access-date=10 May 2020|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911020036/http://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/10-technologies-brought-in-by-tamil-cinema/vishwaroopam.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ CNN-IBN ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱔᱙% ᱵᱷᱳᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=indiatimes_37560912>{{cite web|date=8 March 2013|title=NTR is the greatest Indian actor|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/NTR-is-the-greatest-Indian-actor/articleshow/18860418.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130331080613/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-08/news-interviews/37560912_1_vote-share-greatest-actor-indian-cinema|url-status=live|archive-date=31 March 2013|work=The Times of India|access-date=12 April 2013}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ, ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Valiant1" /><ref name="Valiant" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱠᱟᱢ ᱤᱱ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ (᱒᱐᱐᱖) - ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱳᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱳ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱨ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="finndian.com">{{Cite web|url=http://www.finndian.com/cd-review-ilaiyaraaja|title=CD Review: Ilaiyaraaja / Thiruvasagam | Finndian|access-date=29 April 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430045320/http://www.finndian.com/cd-review-ilaiyaraaja|url-status=live}}</ref>
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Music maestro Ilaiyaraaja nominated to the Rajya Sabha|url=https://www.thenewsminute.com/article/music-maestro-ilaiyaraaja-nominated-rajya-sabha-165614 |website=The Newsminute |date=6 July 2022 |access-date=25 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221125091449/https://www.thenewsminute.com/article/music-maestro-ilaiyaraaja-nominated-rajya-sabha-165614 |archive-date=25 November 2022}}</ref><ref name="Valiant"/>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱱᱟᱭᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱜᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱮᱥᱤᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{efn|name="birthdate"}}<ref name="Valiant1">{{cite news |title=Ilaiyaraaja debuts symphony 'Valiant' in London's Eventim Apollo Theatre; fans call it 'a surreal experience' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraaja-debuts-symphony-valiant-in-londons-eventim-apollo-theatre-fans-call-it-a-surreal-experience/article69312346.ece |access-date=3 June 2025 |agency=THE HINDU BUREAU |work=The Hindu |date=10 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409081026/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraaja-debuts-symphony-valiant-in-londons-eventim-apollo-theatre-fans-call-it-a-surreal-experience/article69312346.ece |archive-date=9 April 2025}}</ref><ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/india/controversy-ilayaraja-sanctum-entry-restrictions-temple-protocol-9727690/|title=Ilayaraja slams 'false rumours' after controversy over temple sanctum entry restrictions|work=Indian express|date=17 December 2024|access-date=7 April 2025}}</ref><ref name="thenewsminute_102837">{{Cite web |date=21 May 2019 |title=Casteist message in Ilaiyaraaja's name is fake, composer's lawyer clarifies |url=https://www.thenewsminute.com/article/casteist-message-ilaiayaraajas-name-fake-composers-lawyer-clarifies-102837 |access-date=4 January 2021 |website=The News Minute |language=en |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208152510/https://www.thenewsminute.com/article/casteist-message-ilaiayaraajas-name-fake-composers-lawyer-clarifies-102837 |url-status=live }}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱚᱸ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱜᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ "ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ToI020620>{{Cite web|date=2 June 2020 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/this-is-why-june-2-became-ilaiyaraajas-birthday/articleshow/76158934.cms|title=This is why June 2 became Ilaiyaraaja's birthday – The Times of India|website=The Times of India|access-date=3 June 2022|archive-date=3 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603061207/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/this-is-why-june-2-became-ilaiyaraajas-birthday/articleshow/76158934.cms|url-status=live}}</ref>{{efn|ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱒ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, যাতে ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ "ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ToI020620/>|name="birthdate"}}
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱳᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Ilaiyarajacomposerasphenomenon">Mohan, A. 1994. Ilaiyaraja: composer as phenomenon in Tamil film culture. M.A. thesis, Wesleyan University (pp. 106–107).</ref> ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ "ᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱨ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite book|last1=Rajadhyaksha|first1=Ashish|url=https://books.google.com/books?id=rF8ABAAAQBAJ&q=pavalar+brothers&pg=PA1777|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last2=Willemen|first2=Paul|date=10 July 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94325-7|language=en|access-date=22 October 2020|archive-date=25 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231025043130/https://books.google.com/books?id=rF8ABAAAQBAJ&q=pavalar+brothers&pg=PA1777#v=snippet&q=pavalar%20brothers&f=false|url-status=live}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱱᱟᱫᱟᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱮᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref name=hinduonnet_200407090231>Rangarajan, M. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20070216034838/http://www.hinduonnet.com/fr/2004/07/09/stories/2004070902310400.htm "Memorable evening in many ways".]}} ''The Hindu''. 9 July 2004. Retrieved 19 November 2006.</ref><ref name=thehindu_24080492>{{Cite news|last1=Ananthakrishnan|first1=G.|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/performance-is-an-important-component-of-a-musical-composition-ilaiyaraaja/article24080492.ece|title=Performance is an important component of a musical composition: Ilaiyaraaja|date=4 June 2018|work=The Hindu|access-date=8 April 2020|last2=Ramani|first2=Srinivasan|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109033030/https://www.thehindu.com/entertainment/music/performance-is-an-important-component-of-a-musical-composition-ilaiyaraaja/article24080492.ece|url-status=live}}</ref> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱫᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=India/>
ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ) ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱠᱮᱱ ᱔᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱜᱟᱞᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name=India/>
ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱷᱟᱱᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=India/> ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ, ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Valiant"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=google_20170825>{{Cite book|first=Vijaya|last=Ramaswamy|url=https://books.google.com/books?id=ALUvDwAAQBAJ&q=ilayaraja+communist&pg=PA155|title=Historical Dictionary of the Tamils|date=25 August 2017|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-5381-0686-0|pages=155|language=en|access-date=22 October 2020|archive-date=25 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231025043130/https://books.google.com/books?id=ALUvDwAAQBAJ&q=ilayaraja+communist&pg=PA155#v=snippet&q=ilayaraja%20communist&f=false|url-status=live}}</ref><ref name=indiatimes_38767109>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/T-V-Gopalakrishnan-gets-Sangita-Kalanidhi-award/articleshow/38767109.cms|title=T V Gopalakrishnan gets Sangita Kalanidhi award|date=21 July 2014|website=The Times of India|language=en|access-date=8 April 2020|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126052309/http://timesofindia.indiatimes.com/City/Chennai/T-V-Gopalakrishnan-gets-Sangita-Kalanidhi-award/articleshow/38767109.cms|url-status=live}}</ref>
===ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱨᱟᱢᱟᱥᱟᱢᱤ<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=L5g4lEc2gNc&t=521s |title=திமுகவில் இணையும்.. தமிழக பாஜகவின் கங்கை அமரன் -அதிரடி அரசியல் திருப்பம்{{!}}Gangai Amaran {{!}} Nerukku Ner |date=2023-01-14 |last=Sathiyam News |access-date=2024-12-23 |via=YouTube}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱮᱥᱤᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱨᱟᱥᱟᱯᱯᱟ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱨᱟᱥᱟᱭᱭᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?t=529&v=L5g4lEc2gNc&feature=youtu.be |title=திமுகவில் இணையும்.. தமிழக பாஜகவின் கங்கை அமரன் -அதிரடி அரசியல் திருப்பம்{{!}}Gangai Amaran {{!}} Nerukku Ner |date=2023-01-14 |last=Sathiyam News |access-date=2025-01-27 |via=YouTube}}</ref><ref name=maalaimalar_01225356>{{cite web |url=http://www.maalaimalar.com/2013/02/01225356/Illayaraja-songs-created-on-th.html |title=திரை இசையில் திருப்பம் உண்டாக்கிய இளையராஜா கிராமிய இசைக்கு புத்துயிர் அளித்தார் |publisher=Maalai Malar |access-date=1 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104182309/http://www.maalaimalar.com/2013/02/01225356/Illayaraja-songs-created-on-th.html |archive-date=4 January 2015}}</ref>
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱱᱨᱟᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱨᱟᱥᱟᱭᱭᱟ" ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ "ᱨᱟᱡᱟ" ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=About Raja | url=http://www.ilayaraja.freeservers.com/aboutraja.htm }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱱᱱᱟᱠᱤᱞᱤ (᱑᱙᱗᱖) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱯᱟᱧᱪᱩ ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞᱟᱢ ᱫᱚ "ᱨᱟᱡᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ "ᱤᱞᱟᱭᱭᱟ" (ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱦᱩᱰᱤᱧ') ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ "ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ" ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮ. ᱮᱢ. ᱨᱟᱡᱟ ᱾<ref name=deccanherald_322751>{{cite web |url=http://www.deccanherald.com/content/322751/raja-his-rule.html |title=Raja and his rule |website=Deccan Herald |date=30 March 2013 |access-date=31 May 2017 |archive-date=28 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190528161251/https://www.deccanherald.com/content/322751/raja-his-rule.html |url-status=live }}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ==
===ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ===
᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱱᱰ-ᱯᱷᱚᱨ-ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱮ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱜᱤᱴᱟᱨᱤᱥᱴ, ᱠᱤᱵᱳᱨᱰᱤᱥᱴ, ᱟᱨ ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=hinduonnet_200411230058>Gautam, S. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20071016115625/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/11/23/stories/2004112300580100.htm "'Suhana safar' with Salilda".]}} ''The Hindu''. 13 November 2004. Retrieved 13 October 2006.</ref><ref name=hindu_200511200034>Chennai, S. [http://www.hindu.com/mag/2005/11/20/stories/2005112000340500.htm "Looking back: flawless harmony in his music".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107163412/http://www.hindu.com/mag/2005/11/20/stories/2005112000340500.htm |date= 7 November 2012}} ''The Hindu''. 20 November 2005. Retrieved 15 November 2006.</ref><ref name=archive_200611171852>Choudhury, R. 2005. [http://www.salilda.com/filmsongs/films.asp The films of Salil Chowdhury: Introduction] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061117185255/http://www.salilda.com/filmsongs/films.asp |date=17 November 2006}}. Retrieved 16 November 2006.</ref><ref name=thehindu_3752336>{{cite news |title=One of a kind |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/one-of-a-kind/article3752336.ece |work=The Hindu |date=11 August 2012 |access-date=11 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117184421/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/one-of-a-kind/article3752336.ece |archive-date=17 January 2016|last1=Mujumdar |first1=Neha }}</ref> ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "[ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ" ᱾<ref name="One of a kind">{{cite news |title=One of a kind |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/one-of-a-kind/article3752336.ece |work=The Hindu |date=11 August 2012 |access-date=11 August 2012 |last1=Mujumdar |first1=Neha |archive-date=17 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117184421/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/one-of-a-kind/article3752336.ece |url-status=live }}</ref> "ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮ ᱟᱞᱮᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱤᱴᱟᱨᱤᱥᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ", ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Salil">{{cite news|title=Why many Ilaiyaraaja songs sound as if they emerged from a jam session with Salil Chowdhury|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/why-many-ilaiyaraaja-songs-sound-as-if-they-emerged-from-a-jam-session-with-salil-chowdhury/article23384713.ece|date=31 March 2018|access-date=22 September 2022|archive-date=19 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919050422/https://www.thehindu.com/entertainment/music/why-many-ilaiyaraaja-songs-sound-as-if-they-emerged-from-a-jam-session-with-salil-chowdhury/article23384713.ece|url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱡᱤ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱾<ref name=archive_200802010240>Vijayakar, R. [http://www.screenindia.com/fullstory.php?content_id=13039 "The prince in Mumbai".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080201024013/http://www.screenindia.com/fullstory.php?content_id=13039 |date= 1 February 2008}} ''Screen''. 21 July 2006. Retrieved 6 February 2007.</ref> ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱝ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱪᱮᱫᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱᱥ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Session musician and film orchestrator |url=https://www.tamilselvi.com/Ilaiyaraaja-Fame.html |access-date=2024-06-15 |website=www.tamilselvi.com}}</ref>
===ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ===
[[File:Ilaiyaraaja at the TFPC Press Meet Held Ahead Of The ‘Ilaiyaraaja 75’ Concert.jpg|thumb|left|TFPC ᱯᱨᱮᱥ ᱢᱤᱴ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ]]
ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱱᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ "ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾" ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱯᱟᱧᱪᱩ ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱱᱱᱟᱠᱤᱞᱤ (᱑᱙᱗᱖) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=hindu_200704200023>{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2007/04/20/stories/2007042000230200.htm |location=Chennai, India |title=Let down by screenplay—Maayakkannaadi |date=20 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109103504/http://www.hindu.com/fr/2007/04/20/stories/2007042000230200.htm |work=The Hindu |archive-date=9 November 2012}}</ref> ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱳᱠ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱥ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱤᱰᱤᱭᱚᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟᱭ ᱵᱚᱛᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱱᱮᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱟᱱᱱᱟᱠᱤᱞᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱣᱮᱵᱷ (wave) ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱞᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Greene, P.D. 2001. "Authoring the Folk: the crafting of a rural popular music in south India". ''Journal of Intercultural Studies'' 22 (2): 161–172.</ref><ref>Sivanarayanan, A. 2004. Translating Tamil poetry. ''World Literature Today'' 78(2): 56–58.</ref><ref>{{cite news |title=The Ilaiyaraaja interview: 'Why should filmmakers know about music creation?' |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tamil-film-composer-ilayaraaja-interview-on-his-75th-birthday/article59851815.ece |date=4 June 2018 |access-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926210416/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tamil-film-composer-ilayaraaja-interview-on-his-75th-birthday/article59851815.ece|archive-date=26 September 2022 |url-status=live
}}</ref>
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱳᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="musicforthepeople">Baskaran, S.T. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20070204030750/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2002/01/06/stories/2002010600150500.htm "Music for the people".]}} ''The Hindu''. 6 January 2002. Retrieved 15 November 2006.</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="filmmusicsouthernareap.544">Greene, P.D. 1997. Film music: Southern area. Pp. 542–546 in B. Nettl, R.M. Stone, J. Porter and T. Rice (eds.). ''The Garland Encyclopedia of World Music. Volume V: South Asia—The Indian Subcontinent''. New York: Garland Pub. (p. 544).</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱱᱟᱫᱟᱥᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱞᱤ, ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱢᱩᱛᱷᱩ, ᱳ. ᱮᱱ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ, ᱵᱷᱮᱛᱩᱨᱤ, ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱟᱛᱨᱮᱭᱟ, ᱥᱤᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱱᱮᱞᱟ ᱥᱤᱛᱷᱟᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ, ᱪᱤ. ᱩᱫᱟᱭᱟᱥᱟᱝᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱩᱞᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ, ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.onmanorama.com/news/columns/straight-talk/2017/03/23/ilayaraja-royalty-ban-spb-tamil-songs-salim-kumar.html|title=Long Live Ilayaraja!' Salim Kumar's case for immortal music...|publisher=onmanorma|access-date=15 December 2023|archive-date=15 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215052327/https://www.onmanorama.com/news/columns/straight-talk/2017/03/23/ilayaraja-royalty-ban-spb-tamil-songs-salim-kumar.html|url-status=live}}</ref>
===ᱵᱟᱝ-ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱯᱩᱴ===
[[File:Ilaiyaraaja and Vikram at the Nadigar Sangam Protest.jpg|thumb|right|ᱱᱟᱫᱤᱜᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ]]
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱯᱞᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱜ, ᱦᱟᱣᱩ ᱴᱩ ᱱᱮᱢ ᱤᱴ? (᱑᱙᱘᱖), ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱛᱭᱟᱜᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱡᱮ. ᱮᱥ. ᱵᱟᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱪ ᱯᱟᱨᱴᱤᱴᱟᱥ, ᱯᱷᱤᱣᱜᱽᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱳᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱴᱮᱠᱥᱪᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Greene, P.D. 1997. Film music: Southern area. Pp. 542–546 in B. Nettl, R.M. Stone, J. Porter and T. Rice (eds.). ''The Garland Encyclopedia of World Music. Volume V: South Asia—The Indian Subcontinent''. New York: Garland Pub. (pp. 544–545).</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱜ, ᱱᱟᱛᱷᱤᱝ ᱵᱟᱴ ᱣᱤᱸᱰ (᱑᱙᱘᱘), ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱤᱭᱳ ᱚᱨᱚᱝᱤᱡ ᱦᱚᱨᱤᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱪᱚᱣᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱕᱐-ᱯᱤᱥ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱮᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱪᱩᱣᱟᱞ ᱮᱯᱨᱳᱪ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ—ᱡᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ "ᱦᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=archive_200611060940>Oriental Records. Undated. [http://www.orientalrecords.com/productdetails.php?id=123 Nothing But Wind] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061106094012/http://www.orientalrecords.com/productdetails.php?id=123 |date=6 November 2006}}. Retrieved 19 November 2006.</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱨᱤᱛᱤᱥ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱞೆᱠᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱱᱰᱳᱞᱤᱱᱤᱥᱴ ᱭᱩ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞᱥ ᱚᱱ ᱫᱟ ᱢᱮᱱᱰᱳᱞᱤᱱ (᱑᱙᱙᱔) ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ/ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱤᱛᱟᱢ (᱒᱐᱐᱔) ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱤᱥᱴᱤᱠ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱨᱥᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱠᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱠᱟᱢ: ᱮ ᱠᱨᱚᱥᱳᱵᱷᱟᱨ (᱒᱐᱐᱕) ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱳᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱ ᱥᱣᱟᱨᱴᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱟᱱᱥᱠᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱰᱟᱯᱮᱥᱴ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=hinduonnet_200507290041>Viswanathan, S. 2005. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20070707012650/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2215/stories/20050729004110200.htm A cultural crossover]}}. ''Frontline'' 22 (15), 16–29 July. Retrieved 13 October 2006.</ref><ref name=hinduonnet_200411260303>Parthasarathy, D. 2004. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20071016115605/http://hinduonnet.com/thehindu/2004/11/26/stories/2004112603032000.htm Thiruvasagam in 'classical crossover']}}. The Hindu, Friday, 26 November. Retrieved 1 March 2007.</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ-ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱮᱰ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱢᱮᱥᱤᱭᱟ (᱒᱐᱐᱖) ᱾<ref name=hindu_200612300600>Soman, S. 2006. [http://www.hindu.com/2006/12/30/stories/2006123006000200.htm 'The Music Messiah'] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070105090625/http://www.hindu.com/2006/12/30/stories/2006123006000200.htm |date=5 January 2007}}. The Hindu, Saturday, 30 December. Retrieved 27 February 2007.</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Mullappilly |first=Sreejith |date=2025-03-09 |title=Ilaiyaraaja becomes first Asian to present western classical symphony in London |url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2025/Mar/09/ilaiyaraaja-becomes-first-asian-to-present-western-classical-symphony-in-london |access-date=2026-04-11 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ “ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱮᱱᱴ” ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Tw0zz6SRVJk |title=Ilaiyaraaja Symphony No. 1 - (Valiant) - BTS Video - Maestro Ilaiyaraaja - Mercuri |date=2025-01-24 |last=Mercuri Live |access-date=2025-02-03 |via=YouTube}}</ref>
ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱯᱮᱱᱰᱮᱢᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=thehindu_31709650>{{Cite news|author=The Hindu Net Desk|date=30 May 2020|title=Ilaiyaraaja and SPB join hands for 'Bharath Bhoomi'|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraajas-tribute-song-on-covid-19/article31709650.ece|access-date=2 June 2020|issn=0971-751X|archive-date=29 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629064035/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraajas-tribute-song-on-covid-19/article31709650.ece|url-status=live}}</ref> ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=deccanchronicle_310520>{{Cite web|date=31 May 2020|title=A song of tribute: Ilayaraja's salute to COVID-19 warriors|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/310520/a-song-of-tribute-ilayarajas-salute-to-covid-19-warriors.html|access-date=2 June 2020|website=Deccan Chronicle|language=en|archive-date=14 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814093713/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/310520/a-song-of-tribute-ilayarajas-salute-to-covid-19-warriors.html|url-status=live}}</ref><ref name=newindianexpress_2149984>{{Cite web|title=Maestro Ilaiyaraaja pays tribute to COVID-19 warriors, releases song sung by SPB|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2020/may/30/maestro-ilaiyaraaja-pays-tribute-to-covid-19-warriors-releases-song-sung-by-spb-2149984.html|access-date=2 June 2020|website=The New Indian Express|date=30 May 2020 |archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819230248/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2020/may/30/maestro-ilaiyaraaja-pays-tribute-to-covid-19-warriors-releases-song-sung-by-spb-2149984.html|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱤᱥᱟᱭ ᱳᱴᱤᱴᱤ' ᱮᱯ ᱞᱚᱸᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱮᱯ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱭᱤᱱᱰ-ᱫᱟ-ᱥᱤᱱᱥ ᱴᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱾<ref name=thehindu_31734573>{{Cite news|date=2 June 2020|title=Ilaiyaraaja to launch OTT app soon|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/ilaiyaraaja-to-launch-ott-app-soon/article31734573.ece|access-date=30 June 2020|issn=0971-751X|archive-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702140910/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/ilaiyaraaja-to-launch-ott-app-soon/article31734573.ece|url-status=live}}</ref>
᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱟᱢ ᱞᱚᱠᱥᱢᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ 'ᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱩᱝᱜᱟᱯᱯᱟᱱᱰᱟ' ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱞᱮᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2017-01-15 |title=Ilayaraja song for london Olympics |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ilayaraja-song-for-london-olympics/articleshow/14319043.cms?from=mdr |access-date=2024-02-11 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-06-20 |title=Lesser-known Ilayaraja number at Olympics opener |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/lesserknown-ilayaraja-number-at-olympics-opener/article3547902.ece |access-date=2024-02-11 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=23 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123133348/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/lesserknown-ilayaraja-number-at-olympics-opener/article3547902.ece |url-status=live }}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱯᱟᱭᱩᱢ ᱯᱩᱞᱤ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱢᱟᱭ ᱤᱛᱷᱳ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱢ ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱮᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ, ᱢᱤᱥ ᱞᱟᱵᱷᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://sweetsoundtrack.com/Movies/Miss-Lovely-2012|title=Songs from Miss Lovely|website=sweetsoundtrack.com|access-date=31 May 2021|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213326/http://sweetsoundtrack.com/Movies/Miss-Lovely-2012|url-status=live}}</ref> ᱫᱟ ᱞᱟᱵᱷᱵᱟᱨᱰᱥ (᱒᱐᱒᱐) ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱱᱫᱷᱟ ᱠᱩᱢᱢᱤ (᱑᱙᱘᱓) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ "ᱳᱨᱩ ᱠᱤᱞᱤ" ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YzPq8uVgLe8 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211218/YzPq8uVgLe8 |archive-date=2021-12-18 |url-status=live|title=The Lovebirds (2020) – Official Trailer|date=16 January 2020 |via=YouTube}}{{cbignore}}</ref>
ᱫᱟ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱟᱭᱰ ᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱞᱤᱯᱷᱟᱝᱠ (᱒᱐᱐᱓) ᱨᱮ "ᱫᱟ ᱮᱞᱤᱯᱷᱟᱝᱠ ᱛᱷᱤᱢ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱜᱷᱟᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱟ (᱑᱙᱘᱕) ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ "ᱩᱱᱟᱠᱠᱩᱢ ᱮᱱᱱᱟᱠᱩᱢ" ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=hindu_200710175053>Mehar, R. 2007. [http://www.hindu.com/2007/10/17/stories/2007101750530200.htm Hip-hopping around the world] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316003456/http://www.hindu.com/2007/10/17/stories/2007101750530200.htm |date=16 March 2008}}. The Hindu, 17 October. Retrieved 14 March 2008.</ref>
ᱵᱷᱟᱡᱷᱠᱟᱭ (᱑᱙᱔᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱢᱮᱞᱞᱟ ᱢᱮᱞᱞᱟ ᱮᱱᱱᱟᱭᱛᱷᱳᱴᱴᱩ" ᱫᱚ ᱨᱮᱵᱤᱴ ᱢᱮᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.whosampled.com/Rabbit-Mac/Sempoi/|title=Sempoi by Rabbit Mac|website=WhoSampled|access-date=2022-09-21|archive-date=21 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921125812/https://www.whosampled.com/Rabbit-Mac/Sempoi/|url-status=live}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱨᱮᱯᱟᱨ ᱢᱤᱠ ᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱣᱩᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱟᱞᱴᱟᱨᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱮᱢ.ᱟᱭᱤ.ᱮ. ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟ (᱒᱐᱐᱗) ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱵᱮᱢᱵᱳ ᱵᱮᱝᱜᱟ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ (᱑᱙᱙᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ "ᱠᱟᱴᱩᱠᱩᱭᱤᱞᱩ" ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite magazine |last=Christgau |first=Robert |date=2007-08-23 |title=Kala |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kala-248078/ |access-date=2024-05-17 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}</ref>
ᱟᱞᱯᱷᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱰᱨᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://m.soundcloud.com/alphant/an-indian-dream|title=Alphant – An Indian Dream (Original Mix)|access-date=2022-09-21|archive-date=21 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921140800/https://m.soundcloud.com/alphant/an-indian-dream|url-status=live}}</ref> ᱜᱳᱱᱡᱟᱥᱩᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ "ᱭᱮ ᱦᱟᱣᱟ ᱭᱮ ᱯᱷᱤᱡᱟ" ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=GonjaSufi's 'Sheep' sample of Asha Bhosle and Suresh Wadkar's 'Yeh Hawa Yeh Fiza' |url=https://www.whosampled.com/sample/58292/GonjaSufi-Sheep-Asha-Bhosle-Suresh-Wadkar-Yeh-Hawa-Yeh-Fiza/ |access-date=18 May 2024 |website=WhoSampled}}</ref>
===ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ===
[[File:Maestro Ilayaraaja with fellow musicians.jpg|thumb|left|᱙᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ]]
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱯᱩᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=hinduonnet_200510210014>Rangarajan, M. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20060910163021/http://www.hinduonnet.com/fr/2005/10/21/stories/2005102100140200.htm "The Raja still reigns supreme".]}} ''The Hindu''. 21 October 2005. Retrieved 13 October 2006.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱴᱤᱭᱟᱴᱨᱳ ᱠᱚᱢᱩᱱᱟᱞᱮ ᱰᱤ ᱢᱳᱰᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱸᱡᱮᱞᱤᱠᱟ, ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱟᱡᱤᱭᱳᱱᱟᱞᱮ ᱰᱤ ᱢᱩᱥᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ-ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ L'Altro Suono ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=archive_200709280227>Van Ryssen, S. [http://leonardo.info/reviews/dec2005/llaiy_ryssen.html "Ilaiyaraaja's Musical Journey".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928022757/http://leonardo.info/reviews/dec2005/llaiy_ryssen.html |date=28 September 2007}} ''Leonardo Digital Review''. December 2005. Retrieved 7 March 2007.</ref>
ᱤᱛᱷᱩ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ("ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ") ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱴᱨᱳᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=archive_200507010242>[http://www.hindu.com/fr/2005/07/01/stories/2005070102420400.htm "Ithu Ilaiyaraja".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001045314/http://www.hindu.com/fr/2005/07/01/stories/2005070102420400.htm |date= 1 October 2007}} ''The Hindu''. 1 July 2005. Retrieved 13 October 2006.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱷᱳᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱱᱨᱮᱱᱰᱨᱩᱢ ᱨᱟᱡᱟ ("ᱮᱵᱷᱟᱨᱞᱟᱥᱴᱤᱝ ᱨᱟᱡᱟ") ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱤᱛᱷᱟᱱᱮ ᱮᱱ ᱯᱳᱱᱵᱷᱟᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱭᱮᱛᱳ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱯᱳᱭᱤᱱᱫᱷᱤ ᱢᱟᱱᱟᱥᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱚᱸᱪ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=ibs>{{Cite web|date=2012-09-05|url=https://www.idlebrain.com/news/functions/concert-ilayaraja2012.html|title=Ilayaraja concert and Yeto Velli Poyindi music launch – idle brain|website=idlebrain.com|access-date=2023-06-03|archive-date=3 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603170445/https://www.idlebrain.com/news/functions/concert-ilayaraja2012.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱡᱟᱨᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="archive_201303011341">Trinity Events [http://www.trinityeventsonline.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130301134143/http://www.trinityeventsonline.com/|date=1 March 2013}} Retrieved 24 February 2013.</ref> ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱰᱤ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱮᱥᱮᱵᱷᱤ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱟᱱᱥ ᱥᱟᱶ ᱯᱤᱮ+ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱳ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱯᱨᱩᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱱᱤᱣᱟᱨᱠ, ᱱᱤᱣ ᱡᱟᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐۱۳ ᱨᱮ ᱮᱪᱯᱤ ᱯᱮᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱮᱴ ᱥᱟᱱ ᱡᱳᱥᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱴᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟ ᱳ᱒ ᱮᱨᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.theo2.co.uk/event/ilaiyaraaja-20130825.html |title=Ilaiyaraaja's live concert – Raja the Raja |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213232218/http://www.theo2.co.uk/event/ilaiyaraaja-20130825.html |archive-date=13 December 2013 |access-date=7 June 2021}}</ref>
==ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ==
{{Quote box
| quote = "ᱮᱠᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱮᱠᱮᱱ ᱤᱧ ᱟᱨ ᱤᱧᱟᱜ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱾ ᱤᱧ ᱮᱠᱮᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱦᱩᱫᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱤᱧᱟᱜ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱤᱧ ᱡᱚᱴᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱵᱟᱹᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾"
| author = ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ (creative) ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ (process) ᱵᱟᱵᱚᱛ<ref name="musicreligion">{{cite web
|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/ilaiyaraaja-recounts-musical-journey/article26112431.ece
|title=Ilaiyaraaja: Music is my religion |first=Surendran Anusha |last= Ramamoorthy Preethi |work=The Hindu |date=28 January 2019 |access-date=2022-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421205021/https://www.thehindu.com/entertainment/music/ilaiyaraaja-recounts-musical-journey/article26112431.ece |archive-date=21 April 2022 |url-status=live}}</ref>
| width = 33%
| align = right
}}
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ "ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ" ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱚᱱ — ᱤᱧᱟᱜ, ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱮᱠᱥᱯᱳᱱᱮᱱᱴᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱾" ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱞᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱥ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟ ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱥᱴᱤᱠᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱯᱷᱚᱨᱢᱩᱞᱟᱭ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱡ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱮᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ — "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱤᱧ ᱜᱮ ᱥᱟᱵᱽᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱽᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ," ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/ilaiyaraaja-the-maestro-who-hears-unheard-melodies/article24062128.ece
|title=Ilaiyaraaja, the maestro who hears unheard melodies |work=The Hindu |date=2 June 2018 |access-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005073013/https://www.thehindu.com/entertainment/music/ilaiyaraaja-the-maestro-who-hears-unheard-melodies/article24062128.ece |archive-date=5 October 2022 |url-status=live}}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱥᱤᱠᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ "ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱢᱮᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱡᱷᱤᱡ" ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, "ᱤᱧᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱤᱧ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱑᱑ ᱵᱟᱡᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱫᱟᱠᱟ ᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱒ ᱵᱟᱡᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱤᱧ ᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱔ ᱵᱟᱡᱮ ᱧ ᱵᱮᱨᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱫᱩᱲᱩᱵᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱴᱷᱤᱠ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱗ ᱵᱟᱡᱮ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫ ᱟᱢᱮᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱮ C ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱠᱚᱨᱰ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱒᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ", ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=India/>
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱚᱪᱚ ᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱱᱮᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟᱭ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, "ᱚᱱᱠᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱤᱧ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱨᱩᱭᱟ ᱚᱱᱟᱧ ᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟ," ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱧᱮ ᱢᱮᱛᱟᱹᱧᱟ ᱡᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾"<ref name="musicreligion"/> ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱘᱕ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ibs"/>
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱥᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱳᱰᱥ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱥᱟᱭᱡᱟᱨ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ, ᱰᱨᱚᱢ ᱢᱮᱥᱤᱱ, ᱨᱤᱫᱚᱢ ᱵᱚᱠᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤ (MIDI) ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟ, ᱵᱷᱮᱱᱩ, ᱱᱟᱫᱟᱥᱣᱟᱨᱟᱢ, ᱰᱷᱳᱞᱟᱠ, ᱢᱨᱤᱫᱟᱝᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱚᱵᱽᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱠᱥᱳᱯᱷᱳᱱ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱤᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱞᱤᱰ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicsouthernareap.544" /> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱞᱤ ᱮᱱᱟᱭ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱤᱧ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱤᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ? ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱢ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱛᱮᱭ ᱤᱫᱤ ᱢᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="India"/>
[[File:Music Maestro Ilayaraja speaking after receiving the centenary award at the inauguration of the 46th International Film Festival of India (IFFI-2015), in Panaji, Goa. The Union Minister for Finance.jpg|thumb|ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱔᱖-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ (IFFI-2015), ᱯᱟᱱᱟᱡᱤ, ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱟᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ|left]]
ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Salil"/> "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ", ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱢ.ᱮᱥ.ᱵᱷᱤ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱵᱷᱟᱞᱩᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱩ ᱳᱨ ᱢᱟᱱᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱨ ᱮᱛᱷᱩ ᱠᱟᱱᱠᱟᱞ ᱛᱷᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱮ ᱨᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="MSV">{{cite news |last1=Kolappanand |first1=B. |title=I owe it to MSV, says Ilayaraja |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/i-owe-it-to-msv-says-ilayaraja/article7427233.ece |access-date=3 June 2025 |work=The Hindu |date=16 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241216042542/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/i-owe-it-to-msv-says-ilayaraja/article7427233.ece |archive-date=16 December 2024}}</ref> ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ, ᱨᱳᱥᱟᱱ, ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ, ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ "ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=India>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/theres-india-in-his-music/article24094187.ece|title=There's India in Ilaiyaraja's music|first=Deepa|last=Ganesh|date=6 June 2018|work=The Hindu|access-date=30 April 2021|archive-date=7 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607184950/https://www.thehindu.com/entertainment/music/theres-india-in-his-music/article24094187.ece|url-status=live}}</ref> ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Salil"/>
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ "ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ" (ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱨ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ "ᱢᱮᱥᱴᱨᱳ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="huffingtonpost.in">{{Cite web|date=7 June 2020|title=To Appreciate Ilaiyaraaja's Anti-Caste Politics, You Have To Listen To His Music|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/to-appreciate-ilaiyaraaja-s-anti-caste-politics-you-have-to-listen-to-his-music_in_5eda5614c5b6817661649db5|website=HuffPost India|language=en|access-date=24 June 2020|archive-date=6 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406072615/https://www.huffpost.com/archive/in/entry/to-appreciate-ilaiyaraaja-s-anti-caste-politics-you-have-to-listen-to-his-music_in_5eda5614c5b6817661649db5|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱮᱨᱮᱱᱡᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicthenewinterculturalidiomp.110">Venkatraman, S. 1995. "Film music: the new intercultural idiom of 20th century Indian music". pp. 107–112 in A. Euba and C.T. Kimberlin (eds.). ''Intercultural Music Vol. I''. Bayreuth: Breitinger (p. 110).</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱴᱮᱯᱮᱥᱴᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>Venkatraman, S. 1995. "Film music: the new intercultural idiom of 20th century Indian music". pp. 107–112 in A. Euba and C.T. Kimberlin (eds.). ''Intercultural Music Vol. I''. Bayreuth: Breitinger (p. 111).</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱨᱮᱱᱡᱤᱝ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱛᱷᱳᱰᱤᱠᱟᱞ ᱮᱯᱨᱳᱪ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱰᱤᱭᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicthenewinterculturalidiomp.110" />
ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱯᱚᱞ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ "ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱢᱮᱱᱮᱛ-ᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱰᱤᱭᱚᱢᱥ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱱᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱯᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ" ᱾<ref name="filmmusicsouthernareap.544" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱮᱨᱟᱭᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱠ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱫᱚᱢᱤᱠ ᱯᱷᱳᱠ ᱜᱩᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱜᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ, ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ-ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>Greene, P.D. 1997. Film music: Southern area. Pp. 542–546 in B. Nettl, R.M. Stone, J. Porter and T. Rice (eds.). ''The Garland Encyclopedia of World Music. Volume V: South Asia—The Indian Subcontinent''. New York: Garland Pub. (p. 545).</ref> ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱟᱱ ᱥᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱞᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱨᱮᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱢᱮᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨᱴ ᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱟᱰᱟᱯᱴ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="musical_man">S. Theodore Baskaran [http://www.outlookindia.com/article.aspx?231674 "Jnana To Gana: Consistent eclecticism has kept Tamil film music virile"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116115029/http://outlookindia.com/article.aspx?231674 |date=16 November 2010}}. Outlookindia.com, 26 June 2006.</ref> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱠ ᱟᱭᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱤᱥᱯᱚᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Ilaiyarajacomposerasphenomenon" /><ref name="filmmusicsouthernareap.544" />
== ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱞᱤᱜᱮᱥᱤ ==
ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
[[File:He President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Padma Vibhushan Award to Shri Illaiyaraja.JPG|thumb|ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫᱟ]]
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=25 January 2018|title=Ilaiyaraaja gets Padma Vibhushan|website=Behindwoods.com|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/ilayaraja-gets-padma-vibhushan-award.html|access-date=25 January 2018|archive-date=26 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126125652/https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/ilayaraja-gets-padma-vibhushan-award.html|url-status=live}}</ref><ref name="news18_1642129">{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/award-shows-modi-govt-respects-tamil-people-a-lot-ilayaraja-on-getting-padma-vibhushan-1642129.html|title=Award Shows Modi Govt Respects Tamil People a Lot: Ilayaraja on Getting Padma Vibhushan|date=25 January 2018|website=news18.com|access-date=7 June 2021|archive-date=7 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607184952/https://www.news18.com/news/india/award-shows-modi-govt-respects-tamil-people-a-lot-ilayaraja-on-getting-padma-vibhushan-1642129.html|url-status=live}}</ref> ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bhandari |first=Shashwat |date=6 July 2022 |title=Celebrated athlete PT Usha, Philanthropist Veerendra Heggade among 4 nominated for Rajya Sabha |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/pt-usha-ilaiyaraaja-veerendra-heggade-vijayendra-prasad-garu-nominated-for-rajya-sabha-modi-congratulates-2022-07-06-790172 |access-date=2022-07-06 |website=www.indiatvnews.com |language=en |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706154659/https://www.indiatvnews.com/news/india/pt-usha-ilaiyaraaja-veerendra-heggade-vijayendra-prasad-garu-nominated-for-rajya-sabha-modi-congratulates-2022-07-06-790172 |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/story/tamil-nadu-pm-modi-presents-honorary-doctorate-to-music-maestro-ilaiyaraaja-2296175-2022-11-11 |title=PM Modi confers honorary doctorate to music maestro Ilaiyaraaja |date=11 November 2022 |access-date=15 December 2023 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124115607/https://www.indiatoday.in/india/story/tamil-nadu-pm-modi-presents-honorary-doctorate-to-music-maestro-ilaiyaraaja-2296175-2022-11-11 |url-status=live}}</ref>
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ—ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="Valiant"/><ref name="archive_200704181746">Ministry of Information and Broadcasting, India. 2006. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070418174624/http://mib.nic.in/dff/welcome.html|date=18 April 2007|title=Directorate of Film Festivals}}. Archived from [http://mib.nic.in/dff/welcome.html the original] on 18 April 2007. Retrieved 22 November 2006.</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu_4234942">{{cite web|agency=Press Trust of India|date=24 December 2012|title=Ilayaraja gets Sangeet Natak Akademi award|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/ilayaraja-gets-sangeet-natak-akademi-award/article4234942.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330161248/http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/ilayaraja-gets-sangeet-natak-akademi-award/article4234942.ece|archive-date=30 March 2013|access-date=12 April 2013|work=The Hindu}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Valiant"/> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ CNN-IBN ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱔᱙% ᱵᱷᱳᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ; ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱙% ᱵᱷᱳᱴ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="indiatimes_37560912" />
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |date=3 May 2016 |title=Award Winning Composer ilayaraja's Film Soundtrack Released : Love and Love Only Film Score Available Ahead of Indian-Australian Film Debut—The Indian Telegraph |url=http://theindiantelegraph.com.au/award-winning-composer-ilayarajas-film-soundtrack-released-love-and-love-only-film-score-available-ahead-of-indian-australian-film-debut/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507003435/http://theindiantelegraph.com.au/award-winning-composer-ilayarajas-film-soundtrack-released-love-and-love-only-film-score-available-ahead-of-indian-australian-film-debut/ |archive-date=7 May 2018 |access-date=6 May 2018 |website=theindiantelegraph.com.au}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱘,᱖᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱑,᱕᱒᱓ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref name="Valiant"/> ᱟᱨ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱮᱥᱮᱱᱰᱤᱝ ᱱᱳᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="hindustantimes.com">{{cite web |date=13 March 2018 |title=Ilayaraja performs for the first time in Houston |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/music/ilayaraja-performs-for-the-first-time-in-houston/story-kP8qfMJIhlJEsiFxyLZMVM.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180412103314/https://www.hindustantimes.com/music/ilayaraja-performs-for-the-first-time-in-houston/story-kP8qfMJIhlJEsiFxyLZMVM.html |archive-date=12 April 2018 |access-date=12 April 2018}}</ref><ref name="Baskaran2009">{{cite book |last=Baskaran |first=Sundararaj Theodore |url=https://books.google.com/books?id=fNgqAQAAIAAJ |title=History through the lens: perspectives on South Indian cinema |date=1 January 2009 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-250-3520-6 |page=82 |access-date=1 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107175235/http://books.google.com/books?id=fNgqAQAAIAAJ |archive-date=7 January 2014 |url-status=live}}</ref><ref name="Das2010">{{cite book |author=Emmanuel Anthony Das |url=https://books.google.com/books?id=05oSduutr-IC&pg=RA2-PA7 |title=The Bestconferred is Yet to Be |date=1 September 2010 |publisher=Pustak Mahal |isbn=978-81-223-1144-0 |page=7 |access-date=1 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621193918/http://books.google.com/books?id=05oSduutr-IC&pg=RA2-PA7 |archive-date=21 June 2013 |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱮᱨᱮᱱᱡᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicthenewinterculturalidiomp.110" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱭ ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱤᱪᱟᱛᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱥᱠᱳᱯᱤᱠ 3D ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jijo-and-his-3d-dream-that-resulted-in-my-dear-kuttichathan/article23415321.ece|title=Jijo and his 3D dream that resulted in 'My Dear Kuttichathan|work=The Hindu|date=2 April 2018|access-date=21 September 2022|last1=Chelangad|first1=Saju|archive-date=14 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114163829/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jijo-and-his-3d-dream-that-resulted-in-my-dear-kuttichathan/article23415321.ece|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ (᱑᱙᱘᱖ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="m.behindwoods.com">{{Cite web|url=http://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/10-technologies-brought-in-by-tamil-cinema/vishwaroopam.html|title=10 Technologies brought in by Tamil Cinema|date=21 November 2016|website=Behindwoods|access-date=10 May 2020|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911020036/http://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/10-technologies-brought-in-by-tamil-cinema/vishwaroopam.html|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱱ (᱑᱙᱘᱗) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>TIME Magazine. 2005. [http://www.time.com/time/2005/100movies/0, 23220, nayakan, 00.html All-TIME 100 Movies]{{dead link|date=July 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}. Retrieved 13 October 2006.</ref> ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱥᱮᱞᱵᱷᱟᱢᱟᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨᱩᱛᱷᱤ (᱑᱙᱙᱒) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱔᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=thenewsminute_20190108>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/ilaiyaraaja-75-tribute-music-icon-be-held-feb-2-and-3-chennai-94684|title='Ilaiyaraaja 75': A tribute to the music icon to be held on Feb 2 and 3 in Chennai|date=8 January 2019|website=The News Minute|access-date=27 April 2019|archive-date=5 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190205034939/https://www.thenewsminute.com/article/ilaiyaraaja-75-tribute-music-icon-be-held-feb-2-and-3-chennai-94684|url-status=live}}</ref> ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤ-ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Ilayaraja 75: AR Rahman, Kamal Haasan, Rajinikanth attend celebration of legendary composer's illustrious career|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ilayaraja-75-ar-rahman-kamal-haasan-rajinikanth-attend-celebration-of-legendary-composers-illustrious-career-6030541.html|publisher=Firstpost|date=5 February 2019|access-date=9 November 2020|archive-date=20 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120134700/https://www.firstpost.com/entertainment/ilayaraja-75-ar-rahman-kamal-haasan-rajinikanth-attend-celebration-of-legendary-composers-illustrious-career-6030541.html|url-status=live}}</ref>
᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ, ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Valiant" /><ref name="Valiant1" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱓᱔ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Valiant" /><ref name="youtube.com">{{cite web |date=19 October 2015 |title=Mr.Viji Manuel talks about Symphony by Isaignani Ilaiyaraaja |url=https://youtube.com/watch/fFPjQlXXaio |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210430182824/https://www.youtube.com/watch/fFPjQlXXaio |archive-date=30 April 2021 |access-date=20 October 2015 |via=YouTube}}</ref><ref name="thehindu_200211220228">{{cite web |title=The Hindu : Ilayaraja's books |url=http://www.thehindu.com/thehindu/lf/2002/11/22/stories/2002112202280200.htm |website=The Hindu}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱠᱟᱢ ᱤᱱ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ (᱒᱐᱐᱖), ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱳᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱳ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱨ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="finndian.com" /> ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱱᱰᱥᱠᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Valiant1"/>
ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱟᱪᱤᱞ ᱯᱷᱳᱨᱞᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱞᱟᱨ ᱵᱚᱰᱤ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱑᱐ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱰᱨᱤᱣ ᱞᱚᱭᱮᱰ ᱣᱮᱵᱟᱨ ($᱑.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱟᱨ ᱢᱤᱠ ᱡᱮᱜᱟᱨ (over $᱓᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱴᱷᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱾"<ref name="thehindu_17682511">{{cite web|last=Forler|first=Achille|date=28 March 2017|title=My songs, my royalties|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/ilaiyaraaja-sp-balasubrahmanyan-royalty-issue-my-songs-my-royalties/article17682511.ece|work=The Hindu|access-date=7 April 2018|archive-date=27 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327212414/http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/ilaiyaraaja-sp-balasubrahmanyan-royalty-issue-my-songs-my-royalties/article17682511.ece|url-status=live}}</ref>
ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱰᱤ ᱵᱷᱳᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ "ᱡᱮᱱᱨᱮ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱢ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ/ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱜ/ᱯᱨᱚᱢᱳᱴᱟᱜ/ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱭᱟᱜ/ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱟᱜ/ᱳᱵᱷᱟᱨ-ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱟᱜ/ᱟᱹᱲᱤᱥᱟᱜ/ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱰᱟᱜ ᱥᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref name="Salil" /> ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱵᱷᱳᱠᱟᱞᱤᱥᱴ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱠᱚᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱨᱚᱰ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱵᱟᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱟᱰᱟᱯᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ "ᱟᱱᱯᱷᱮᱫᱚᱢᱮᱵᱟᱞ" ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱮᱵᱽᱥᱳᱞᱩᱴ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ" ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=An Artiste of the Millennium: Ilaiyaraaja at 75|url=https://m.thewire.in/article/the-arts/an-artiste-of-the-millennium-ilaiyaraaja-at-75|publisher=The Wire|date=10 September 2018|access-date=15 September 2022|archive-date=15 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220915113344/https://m.thewire.in/article/the-arts/an-artiste-of-the-millennium-ilaiyaraaja-at-75|url-status=live}}</ref> ᱡᱤ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱮᱥᱟᱱᱥ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾"<ref name="India"/>
᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱴᱩ ᱦᱤᱭᱟᱨ ᱵᱤᱯᱷᱳᱨ ᱭᱩ ᱰᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=100 Best Albums Ever |url=http://www.rocklistmusic.co.uk/guardian100.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813104430/http://www.rocklistmusic.co.uk/guardian100.htm |archive-date=13 August 2017 |access-date=3 February 2010 |website=The Guardian}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱖᱕ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ "ᱨᱟᱠᱠᱟᱢᱢᱟ ᱠᱟᱭᱭᱟ ᱛᱷᱟᱴᱴᱩ" ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱑᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="archive_201503300739">{{cite web |title=THE WORLD'S TOP TEN |url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/us/features/topten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330073900/http://www.bbc.co.uk/worldservice/us/features/topten/ |archive-date=30 March 2015 |access-date=7 June 2021 |website=BBC World Service.com}}</ref> ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱥᱟᱱᱛᱳᱥ ᱥᱤᱵᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱮᱱ "ᱟᱫᱷᱟ ᱫᱤᱱ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Ramachandran|2014|p=140}}
ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ "ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱱᱳᱴᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱭᱳ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=thehindu_200510210014>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/10/21/stories/2005102100140200.htm |title=The Raja still reigns supreme |date=21 October 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150831055436/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/10/21/stories/2005102100140200.htm |archive-date=31 August 2015 |url-status=dead |work=The Hindu |access-date=17 July 2015}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱡᱤᱵᱷᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ<ref>{{cite web | title=Illayaraja's wife dies of heart attack | work=The Times of India | date=November 2011 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/illayarajas-wife-dies-of-heart-attack/articleshow/10563331.cms#:~:text=This%20story%20is%20from%20November,(singer%20and%20music%20director) }}</ref>) ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ—ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ, ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ—ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name=hindu_200701130159>{{cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2007/01/13/stories/2007011301591200.htm |title=Music from the past |website=The Hindu.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107163353/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2007/01/13/stories/2007011301591200.htm |archive-date=7 November 2012 |url-status=dead |access-date=7 June 2021}}</ref><ref name=hindu_200508050167>Staff reporter. [http://www.hindu.com/2005/08/05/stories/2005080501670200.htm "Ilaiyaraja's daughter gets engaged".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429073520/http://www.hindu.com/2005/08/05/stories/2005080501670200.htm |date=29 April 2007}} ''The Hindu''. 5 August 2005. Retrieved 3 March 2007.</ref> ᱡᱤᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=thehindu_2587916>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article2587916.ece |location=Chennai, India |work=The Hindu |title=Music maestro Ilayaraja's wife passes away |date=1 November 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111210151421/http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article2587916.ece |archive-date=10 December 2011}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ ᱟᱢᱟᱨᱟᱱ, ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱟᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/musical-brothers-ilaiyaraaja-and-gangai-amaren-reunite-after-13-years/articleshow/89633355.cms|title=Musical brothers Ilaiyaraaja and Gangai Amaren reunite after 13 years|website=The Times of India|access-date=4 May 2022|archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504113825/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/musical-brothers-ilaiyaraaja-and-gangai-amaren-reunite-after-13-years/articleshow/89633355.cms|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱞᱤᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ilaiyaraaja's daughter and playback singer Bhavatharini dies of cancer |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/ilaiyaraajas-daughter-and-playback-singer-bhavatharini-dies-of-cancer-2493685-2024-01-25 |access-date=2024-01-25 |website=India Today |date=25 January 2024 |language=en |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125155226/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/ilaiyaraajas-daughter-and-playback-singer-bhavatharini-dies-of-cancer-2493685-2024-01-25 |url-status=live }}</ref>
ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{cite web | title=Happy Birthday Ilayaraja: Assistant to maestro, here are some lesser known facts about Isai Gnani Ilayaraja's musical journey | work=The Times of India | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/happy-birthday-ilayaraja-assistant-to-maestro-here-are-some-lesser-known-facts-about-isai-gnani-ilayarajas-musical-journey/articleshow/76137497.cms }}</ref>, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱜᱩᱨᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾<ref name=India/>
==ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱟᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱚ==
[[File:Rajinikanth, Kamal Haasan and Ilaiyaraaja At The Nadigar Sangam Protest.jpg|thumb|ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ (ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ) ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ (ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ (ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱱᱟᱫᱤᱜᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮ]]
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱩᱞᱞᱚᱝᱜᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ, ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱤᱜᱟᱞ ᱱᱳᱴᱤᱥ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱟᱨᱢᱤᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ, ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱵᱚᱱᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱱᱠᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱴᱤ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=hindustantimes_20170320>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/music/illayaraja-s-legal-notice-to-spb-sp-balasubrahmanyam-says-he-will-obey-the-law/story-hulhkHFbDsrOBOu3kiu1EN.html |title=Illayaraja's legal notice to SPB: SP Balasubrahmanyam says he will obey the law |work=Hindustan Times |date=20 March 2017 |access-date=31 May 2017 |archive-date=24 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170524181700/http://www.hindustantimes.com/music/illayaraja-s-legal-notice-to-spb-sp-balasubrahmanyam-says-he-will-obey-the-law/story-hulhkHFbDsrOBOu3kiu1EN.html |url-status=live }}</ref> ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ ᱟᱢᱟᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱮᱥ.ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱤᱜᱟᱞ ᱱᱳᱴᱤᱥ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱫᱚ 'ᱵᱚᱠᱟ' ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.thenewsminute.com/article/gangai-amaran-slams-brother-ilaiyaraaja-says-legal-notice-spb-foolishness-58886 | title=Gangai Amaran slams brother Ilaiyaraaja, says legal notice to SPB is 'foolishness' | date=20 March 2017 | access-date=4 May 2022 | archive-date=20 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220520140613/https://www.thenewsminute.com/article/gangai-amaran-slams-brother-ilaiyaraaja-says-legal-notice-spb-foolishness-58886 | url-status=live }}</ref>
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱠ ᱥᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱥᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱨᱮᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱨᱤᱡᱟᱨᱮᱠᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱨᱥᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, "ᱤᱧ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱤᱧ ᱧᱮᱞᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱨᱤᱡᱟᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ"<ref>{{cite web | title=Ilayaraja says no proof for Jesus' resurrection, sparks controversy | website=The Week | url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/03/27/ilayaraja-says-no-proof-for-jesus-resurrection-sparks-controversy.html?fromNewsdog=1 }}</ref> ᱾ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ, ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱠᱟᱹ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ "ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ" ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite news|title=Christ remark: Plaint filed against Ilayaraja|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/trichy/christ-remark-plaint-filed-against-ilayaraja/articleshow/63523573.cms|date=29 March 2018|access-date=22 September 2022|archive-date=15 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220315085146/https://timesofindia.indiatimes.com/city/trichy/christ-remark-plaint-filed-against-ilayaraja/articleshow/63523573.cms|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ; ᱮᱠᱮᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾"<ref>{{cite news|title=Ilaiyaraaja: 'There are no composers today, only programmers'|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraaja-no-composers-today-only-programmers/article65230243.ece|date=16 March 2022|access-date=22 September 2022|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922055454/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraaja-no-composers-today-only-programmers/article65230243.ece|url-status=live}}</ref>
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ "ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱳᱫᱤ—ᱨᱤᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨᱥ ᱟᱭᱰᱤᱭᱟᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱨᱣᱟᱨᱰ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ-ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ ᱵᱤ.ᱟᱨ. ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ-ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱚᱪᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱚᱯᱚᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ"<ref>{{cite web | title=Elangovan's tirade against Ilaiyaraaja goes viral | work=The Hindu | date=24 April 2022 | url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/elangovans-tirade-against-ilaiyaraaja-goes-viral/article65351346.ece/ }}</ref> ᱾ ᱢᱳᱫᱤ ᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱤᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱣᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱚ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=The sound of criticism: How Ilaiyaraaja's comparison of Ambedkar and Modi triggered a political row|publisher=Firstpost|url=https://www.firstpost.com/india/the-sound-of-criticism-how-ilaiyaraajas-comparison-of-ambedkar-and-modi-triggered-a-political-row-10572601.html|date=19 April 2022|access-date=22 September 2022|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922130557/https://www.firstpost.com/india/the-sound-of-criticism-how-ilaiyaraajas-comparison-of-ambedkar-and-modi-triggered-a-political-row-10572601.html|url-status=live}}</ref>
==ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ
{| class="wikitable sortable"
|-
| ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱒᱐᱑᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱒᱐᱒᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| ᱱᱟᱣᱟ / ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ
|}
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
==ᱱᱳᱴᱥ==
{{notelist}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
===ᱵᱤᱵᱽᱞᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ===
{{Refbegin}}
* {{Cite book |last=Ramachandran |first=Naman |title=Rajinikanth: The Definitive Biography |title-link=Rajinikanth: The Definitive Biography |publisher=Penguin Books |year=2014 |isbn=978-0-14-342111-5 |location=New Delhi |author-link=Naman Ramachandran |orig-date=2012}}
{{Refend}}
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ==
{{refbegin|2}}
*{{cite web | last=Ethirajan | first=Anbarasan | title=Ilaiyaraaja: The Indian maestro still reshaping music 50 years on | website=BBC | date=6 June 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2pldw8x9zo }}
*ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱵᱷᱮᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱤᱞ ᱠᱳᱴᱴᱤ ᱠᱤᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱩ (ᱴᱨᱟᱱᱥ.: ᱢᱟᱭ ᱤᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱥᱮᱥ) (᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ) ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱠᱟᱞᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱤᱯᱟᱜᱟᱢ ᱾ → ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ
*ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱛᱷᱩᱱᱟᱭ ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱥᱟᱨᱟᱞ ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱤᱰᱩ ᱾
*ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟᱵᱷᱩᱜᱟᱞ (ᱴᱨᱟᱱᱥ.: ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱰᱨᱤᱢᱥ) (᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ) ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱠᱟᱞᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱤᱯᱟᱜᱟᱢ ᱾ → ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱴᱩᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱳᱵᱟᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱾
*ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤᱱ ᱥᱤᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱭᱜᱟᱞ (ᱴᱨᱟᱱᱥ.: ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚ) ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱩ ᱯᱩᱛᱷᱟᱠᱟ ᱱᱤᱞᱟᱭᱟᱢ ᱾
*ᱯᱨᱮᱢ-ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ: ᱤᱥᱟᱭᱭᱤᱱ ᱛᱷᱟᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱢᱩᱢ ᱟᱞᱟᱜᱤᱭᱟᱞᱩᱢ (ᱴᱨᱟᱱᱥ.: ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ: ᱫᱟ ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱚᱯᱷᱤ ᱮᱱᱰ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠᱥ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ) ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱥᱮᱢᱵᱩᱞᱟᱢ ᱾
*{{cite web |url=http://movies.rediff.com/report/2010/sep/20/south-ilaiyaraja-bio.htm |title=Making Music, Raja-style |author=Srinivasan, Pavithra |date=20 September 2010 |work=Rediff.com |access-date=15 October 2010 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126153207/http://movies.rediff.com/report/2010/sep/20/south-ilaiyaraja-bio.htm |url-status=live}}
{{refend}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
{{commons category}}
*
*{{IMDb name|id=0006137}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱯᱤᱭᱟᱱᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]]
r4hcdkn7bey3epey00u358w6zr6mqne
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ
0
37813
196896
2026-08-15T13:10:03Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ | image = Jagadish - Thriller_Express - Asianet Tour - Atlanata.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ | birth_name = ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ | birth_place = ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱠᱳᱪᱤᱱ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ), ᱥᱤᱧ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196896
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ
| image = Jagadish - Thriller_Express - Asianet Tour - Atlanata.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ
| birth_name = ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ
| birth_place = ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱠᱳᱪᱤᱱ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ), ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date =
| occupation = {{hlist|ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ|ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱳᱥᱴ|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ|ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ}}
| years_active = ᱑᱙᱘᱔–ᱱᱤᱛᱚᱜ
| alma_mater = ᱢᱟᱨ ᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱭᱳᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ (ᱮᱢ.ᱠᱚᱢ.)
| spouse = {{marriage|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱢᱟ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ||2022|end=died}}
| children = ᱒
}}
'''ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|title=Jagadish: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Jagadish|access-date=2021-03-16|newspaper=The Times of India|archive-date=11 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211214302/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Jagadish|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠᱮᱵᱚᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ <ref>{{Cite web |title=Not young any more and enjoying character roles: Jagadeesh |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interviews/2023/04/02/enjoying-new-character-rolesjagadeesh.html |access-date=2023-10-22 |website=OnManorama |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128174627/https://www.onmanorama.com/entertainment/interviews/2023/04/02/enjoying-new-character-rolesjagadeesh.html |url-status=live }}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱥᱴᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮᱢ.ᱠᱚᱢ. ᱨᱮᱸᱠ-ᱦᱚᱞᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ-ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱓-ᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱭ ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱤᱪᱟᱛᱷᱟᱱ (᱑᱙᱘᱔) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ-ᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱤᱱ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ (᱑᱙᱙᱐) ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱚᱰᱯᱷᱟᱫᱟᱨ (᱑᱙᱙᱑), ᱢᱤᱢᱤᱠᱥ ᱯᱮᱨᱮᱰ (᱑᱙᱙᱑), ᱣᱮᱞᱠᱚᱢ ᱴᱩ ᱠᱳᱰᱟᱭᱠᱟᱱᱟᱞ (᱑᱙᱙᱒), ᱛᱷᱤᱨᱩᱛᱷᱟᱞᱵᱷᱟᱫᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱯᱨᱤᱭᱟᱯᱮᱴᱴᱟ ᱠᱩᱠᱠᱩ (᱑᱙᱙᱒), ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱥᱮᱥ (᱑᱙᱙᱒), ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱯᱟᱱᱰᱳᱨᱩ ᱨᱟᱡᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱠᱩᱱᱩᱠᱠᱤᱴᱴᱟ ᱠᱳᱡᱷᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱠᱟᱥᱟᱨᱠᱳᱰ ᱠᱷᱟᱫᱟᱨᱵᱟᱭ (᱑᱙᱙᱒), ᱠᱟᱞᱞᱟᱱ ᱠᱟᱯᱯᱟᱞᱤᱞ ᱛᱷᱟᱱᱱᱮ (᱑᱙᱙᱒), ᱜᱨᱤᱦᱟᱯᱨᱮᱵᱷᱮᱥᱟᱢ (᱑᱙᱙᱒), ᱤᱥᱛᱨᱤᱫᱷᱟᱱᱟᱢ (᱑᱙᱙᱓), ᱤᱥᱛᱷᱟᱞᱟᱛᱷᱮ ᱯᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱥ (᱑᱙᱙᱓), ᱤᱱᱡᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ ᱢᱟᱛᱷᱟᱭ ᱮᱱᱰ ᱥᱚᱱᱥ (᱑᱙᱙᱓), ᱥᱤᱢᱦᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱚᱱ (᱑᱙᱙᱕), ᱢᱤᱢᱤᱠᱥ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱑᱐᱐᱐ (᱑᱙᱙᱖), ᱦᱤᱴᱞᱟᱨ (᱑᱙᱙᱖), ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱢᱮᱱᱰᱨᱮᱠ (᱑᱙᱙᱗) ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱟᱢᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛᱷ (᱑᱙᱙᱘) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱤᱯᱟᱱ (᱑᱙᱘᱙) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/47489/ |title=മമ്മൂട്ടി ചിത്രവുമായി ജഗദീഷ്, Interview - Mathrubhumi Movies |access-date=19 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219054056/http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/47489/ |archive-date=19 December 2013 |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱮ. ᱵᱤ. ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱯᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-02-03 |title=Actor Jagadish hints plan to contest assembly polls |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kerala-1.5408249 |access-date=2023-10-22 |website=English.Mathrubhumi |language=en |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112203600/https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kerala-1.5408249 |url-status=live }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱭᱭᱟᱴᱴᱤᱱᱠᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱱᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱮ. ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱦᱮᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱰᱨ. ᱜᱳᱯᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ; ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱥᱩᱨᱮᱥᱠᱩᱢᱟᱨ; ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱨ. ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱥᱟᱱᱛᱷᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/memories-of-actor-jagadeesh-about-home.html |title=Home Spot Light - Inside Celebrity Home Interiors - Most Beautiful Houses - Manorama Online |access-date=9 April 2016 |archive-date=11 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411142840/http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/memories-of-actor-jagadeesh-about-home.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/entertainment/film/profile/0706/24/1070624023_1.htm |title=ടി.കെ. ബാലചന്ദ്രന് - ബഹുമുഖ പ്രതിഭ |last=WEBDUNIA |access-date=26 November 2013 |archive-date=18 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093721/http://malayalam.webdunia.com/entertainment/film/profile/0706/24/1070624023_1.htm |url-status=live }}</ref>
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=1&no_of_displayed_rows=19&no_of_rows_page=10&sletter= |title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal |website=cinidiary.com |access-date=6 May 2015 |archive-date=19 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519075146/http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=1&no_of_displayed_rows=19&no_of_rows_page=10&sletter= |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=ഇപ്പോള് ഏറെ സന്തോഷം |url=http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/421874 |publisher=mangalam.com |access-date=6 April 2016 |archive-date=8 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408020336/http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/421874 |url-status=live }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨ ᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱭᱳᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ.ᱠᱚᱢ. ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ-ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱸᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Profile">weblokam.com - [http://www.weblokam.com/cinema/profiles/0606/21/1060621019_1.htm Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080108174854/http://www.weblokam.com/cinema/profiles/0606/21/1060621019_1.htm |date=8 January 2008 }}</ref>
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱟᱨᱟ ᱵᱮᱸᱠ, ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢ.ᱡᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱥᱤ. ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱡᱷᱟᱥᱥᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱮᱱ. ᱮᱥ. ᱮᱥ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱴᱴᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭ ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱤᱪᱟᱛᱷᱟᱱ (᱑᱙᱘᱔) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱵᱟᱨᱮᱴ ᱮᱱᱟᱣᱩᱱᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱳᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱓-ᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>''The Hindu'' - {{usurped|[https://web.archive.org/web/20090110090204/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/05/15/stories/2003051500260100.htm Casting a magic spell]}}</ref> ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱛᱷᱟᱨᱟᱢᱠᱩᱱᱱᱩ ᱯᱤ.ᱳ. (᱑᱙᱘᱕) ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱟᱱᱫᱤ ᱵᱷᱤᱱᱰᱩᱢ ᱵᱷᱟᱨᱤᱠᱟ (᱑᱙᱘᱖), ᱢᱟᱱᱤᱵᱷᱟᱛᱷᱩᱨᱤᱞᱮ ᱟᱭᱤᱨᱟᱢ ᱥᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ (᱑᱙᱘᱗) ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱢ (᱑᱙۸᱙) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱯᱮᱭᱭᱩᱱᱱᱩ ᱢᱟᱫᱫᱟᱞᱟᱢ ᱠᱳᱴᱴᱩᱱᱱᱩ (᱑᱙᱘᱖) (ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ), ᱢᱟᱱᱤᱵᱷᱟᱛᱷᱩᱨᱤᱞᱮ ᱟᱭᱤᱨᱟᱢ ᱥᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ (᱑᱙᱘᱗) (ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ) ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱤᱯᱟᱱ (᱑᱙᱘᱙) (ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Profile"/> ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ-ᱞᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ (᱑᱙᱙᱐) ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱩᱲᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱚᱰᱯᱷᱟᱫᱟᱨ (᱑᱙᱙᱑) ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱤᱱ ᱠᱩᱴᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱴᱟᱭᱢᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱯᱨᱩᱵᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓-᱑᱙᱙᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱭ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Profile"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱳ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ-ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱮᱰ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱥᱛᱨᱤ ᱫᱷᱟᱱᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ, ᱯᱳᱱᱱᱟᱨᱟᱱᱛᱷᱳᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱩ, ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱥᱮᱥ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱭᱤᱮ ᱤᱵᱷᱟᱪᱟᱱ, ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱩᱠᱠᱤᱴᱴᱟ ᱠᱳᱡᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱞᱟᱯᱥᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱴᱟᱨᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱩᱢ ᱢᱤᱱᱱᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱟᱨ ᱡᱮᱠᱯᱚᱴ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱢᱚᱠᱤᱝ ᱤᱥᱴᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱤᱢᱯᱨᱳᱵᱷᱟᱭᱤᱡᱽ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱤᱱ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱞ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱒ ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱱᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱤᱥᱴᱟᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱯᱷ ᱡᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱸᱠᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱠᱚᱭ ᱦᱳᱥᱴ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15997315&tabId=3&BV_ID=@@@ |title=Manorama Online Latest Malayalam News. Breaking News Events. News Updates from Kerala India |access-date=22 January 2014 |archive-date=22 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122061400/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15997315&tabId=3&BV_ID=@@@ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮᱱ ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱞᱮᱱᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱨᱚᱧᱡᱤᱛᱷ ᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱞᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱞ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/leela-movie-review-this-ranjith-film-may-leave-you-confused/ |title=Leela movie Review: This Ranjith film provokes disturbing questions |date=7 May 2016 |website=The Indian Express |language=en-IN |access-date=2019-02-12 |archive-date=2 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402082214/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/leela-movie-review-this-ranjith-film-may-leave-you-confused/ |url-status=live }}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱨᱮᱱᱥᱤᱠ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱯᱤ. ᱨᱮᱢᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/actor-jagadishs-wife-dr-rema-passes-away-at-61/articleshow/90585266.cms Actor Jagadish's wife Dr. Rema passes away] [[Times Of India]] Retrieved on 1st April 2022</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="cinidiary.com">{{cite web |url=http://cinidiary.com/peopleinfo.php?sletter=J&pigsection=Actor&picata=1 |title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal |website=cinidiary.com |access-date=15 January 2011 |archive-date=8 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708155444/http://cinidiary.com/peopleinfo.php?sletter=J&pigsection=Actor&picata=1 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nanaonline.in/Gallery/8/506/Photos/Jagadeesh%20-%20family%204.jpg |title=Archived copy |access-date=3 February 2016 |archive-date=16 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216103243/http://www.nanaonline.in/Gallery/8/506/Photos/Jagadeesh%20-%20family%204.jpg |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱰᱤ, ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
;ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web |date=October 17, 2020 |title=Film Critics Award 1977 - 2012 |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2025-10-12 |website=[[Kerala Film Critics Association Awards|Kerala Film Critics Association]]}}</ref>
* ᱑᱙᱙᱐: ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱳᱜᱚᱢ
* ᱑᱙᱙᱑: ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱩᱠᱷᱟ ᱪᱤᱛᱨᱚᱢ, ᱱᱮᱴᱴᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱚᱢ
* ᱒᱐᱑᱒: ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱳᱡᱷᱤᱢᱩᱨᱤ, ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱯᱮᱯᱟᱨ
* ᱒᱐᱒᱔: ᱨᱩᱵᱤ ᱡᱩᱵᱤᱞᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ<ref>{{Cite news |date=April 15, 2025 |title=48th Kerala Film Critics Award: 'Feminichi Fathima' Best Film, Tovino Thomas, Nazriya Nazim and Rima Kallingal win acting honours |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-film-critics-award-feminichi-fathima-tovino-thomas-nazriya-nazim-rima-kallingal/article69452021.ece |access-date=2025-10-12 |work=[[The Hindu]] |issn=0971-751X}}</ref>
;ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ
* ᱒᱐᱐᱙: ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱒ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ
* ᱒᱐᱑᱖: ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱤᱥᱴᱟᱨᱥ (ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱒)
* ᱒᱐᱒᱔: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ - ᱯᱩᱨᱩᱥᱟ ᱯᱨᱮᱛᱷᱟᱢ<ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/telugu-cinema/filmfare-awards-south-2024-full-winners-list-nanis-dasara-siddharths-chithha-win-big-101722757273293.html |title=Filmfare Awards South 2024 full winners list: Nani's Dasara, Siddharth's Chithha win big |website=[[Hindustan Times]] |date=4 August 2024 |access-date=7 August 2024}}</ref>
* ᱒᱐᱒᱔: ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ - ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱳᱞ - ᱯᱷᱟᱞᱤᱢᱤ, ᱜᱟᱨᱩᱰᱟᱱ, ᱱᱮᱨᱩ, ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ<ref>{{Cite web |title=Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/08/21/mazhavil-entertainment-awards-jagathy-sreekumar-mohanlal-mammootty-amma.html |access-date=2025-09-10 |website=[[Malayala Manorama|OnManorama]] |language=en}}</ref>
* ᱒᱐᱒᱕: ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱪᱟᱞᱟᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱟ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨᱟᱢ, ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱩᱦᱨᱩᱛᱷ ᱥᱟᱢᱤᱛᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web |date=March 29, 2025 |title=പ്രേംനസീര് സുഹൃത് സമിതി ചലച്ചിത്ര പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു; ജഗദീഷിന് ചലച്ചിത്ര ശ്രേഷ്ഠപുരസ്ക്കാരം |url=https://malayalam.news18.com/news/film/jagadeesh-wins-the-prem-nazir-chalachithra-sreshta-puraskaram-of-prem-nazir-suhrud-samithi-mm-717986.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329102413/https://malayalam.news18.com/news/film/jagadeesh-wins-the-prem-nazir-chalachithra-sreshta-puraskaram-of-prem-nazir-suhrud-samithi-mm-717986.html |archive-date=2025-03-29 |access-date=2025-10-12 |website=[[News18 Kerala]] |language=ml}}</ref>
* ᱒᱐᱒᱕: ᱢᱟᱨ ᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱭᱳᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱴᱤᱱᱟᱢ ᱡᱩᱵᱤᱞᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ, ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Saseendran |first=Sajila |date=May 25, 2025 |title=Indian celebs Sanju Samson, Jagadish and Mithun Ramesh honoured as Kerala college marks 75 years in Dubai |url=https://gulfnews.com/uae/indian-celebs-sanju-samson-jagadish-and-mithun-ramesh-honoured-as-kerala-college-marks-75-years-in-dubai-1.500139409 |access-date=2025-10-12 |website=[[Gulf News]]}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
* {{IMDb name|0415538}}
*[http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Jagadeesh&limit=249 MSI ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ-ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
432b6p79gn4ojxlm3us3hl1nvhrutmh
196946
196896
2026-08-16T05:23:43Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
196946
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ
| image = Jagadish - Thriller_Express - Asianet Tour - Atlanata.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ
| birth_name = ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ
| birth_place = ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱠᱳᱪᱤᱱ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ), ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date =
| occupation = {{hlist|ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ|ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱳᱥᱴ|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ|ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱮᱡᱟᱨ}}
| years_active = ᱑᱙᱘᱔–ᱱᱤᱛᱚᱜ
| alma_mater = ᱢᱟᱨ ᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱭᱳᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ (ᱮᱢ.ᱠᱚᱢ.)
| spouse = {{marriage|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱢᱟ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ||2022|end=died}}
| children = ᱒
}}
'''ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱮᱸᱠᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|title=Jagadish: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Jagadish|access-date=2021-03-16|newspaper=The Times of India|archive-date=11 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211214302/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Jagadish|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠᱮᱵᱚᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ <ref>{{Cite web |title=Not young any more and enjoying character roles: Jagadeesh |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interviews/2023/04/02/enjoying-new-character-rolesjagadeesh.html |access-date=2023-10-22 |website=OnManorama |archive-date=28 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128174627/https://www.onmanorama.com/entertainment/interviews/2023/04/02/enjoying-new-character-rolesjagadeesh.html |url-status=live }}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱥᱴᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮᱢ.ᱠᱚᱢ. ᱨᱮᱸᱠ-ᱦᱚᱞᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ-ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱓-ᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱭ ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱤᱪᱟᱛᱷᱟᱱ (᱑᱙᱘᱔) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ-ᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱤᱱ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ (᱑᱙᱙᱐) ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱚᱰᱯᱷᱟᱫᱟᱨ (᱑᱙᱙᱑), ᱢᱤᱢᱤᱠᱥ ᱯᱮᱨᱮᱰ (᱑᱙᱙᱑), ᱣᱮᱞᱠᱚᱢ ᱴᱩ ᱠᱳᱰᱟᱭᱠᱟᱱᱟᱞ (᱑᱙᱙᱒), ᱛᱷᱤᱨᱩᱛᱷᱟᱞᱵᱷᱟᱫᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱯᱨᱤᱭᱟᱯᱮᱴᱴᱟ ᱠᱩᱠᱠᱩ (᱑᱙᱙᱒), ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱥᱮᱥ (᱑᱙᱙᱒), ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱯᱟᱱᱰᱳᱨᱩ ᱨᱟᱡᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱠᱩᱱᱩᱠᱠᱤᱴᱴᱟ ᱠᱳᱡᱷᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱠᱟᱥᱟᱨᱠᱳᱰ ᱠᱷᱟᱫᱟᱨᱵᱟᱭ (᱑᱙᱙᱒), ᱠᱟᱞᱞᱟᱱ ᱠᱟᱯᱯᱟᱞᱤᱞ ᱛᱷᱟᱱᱱᱮ (᱑᱙᱙᱒), ᱜᱨᱤᱦᱟᱯᱨᱮᱵᱷᱮᱥᱟᱢ (᱑᱙᱙᱒), ᱤᱥᱛᱨᱤᱫᱷᱟᱱᱟᱢ (᱑᱙᱙᱓), ᱤᱥᱛᱷᱟᱞᱟᱛᱷᱮ ᱯᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱥ (᱑᱙᱙᱓), ᱤᱱᱡᱟᱠᱠᱟᱫᱟᱱ ᱢᱟᱛᱷᱟᱭ ᱮᱱᱰ ᱥᱚᱱᱥ (᱑᱙᱙᱓), ᱥᱤᱢᱦᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱚᱱ (᱑᱙᱙᱕), ᱢᱤᱢᱤᱠᱥ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱑᱐᱐᱐ (᱑᱙᱙᱖), ᱦᱤᱴᱞᱟᱨ (᱑᱙᱙᱖), ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱢᱮᱱᱰᱨᱮᱠ (᱑᱙᱙᱗) ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱟᱢᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱭᱟᱛᱷ (᱑᱙᱙᱘) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱤᱯᱟᱱ (᱑᱙᱘᱙) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/47489/ |title=മമ്മൂട്ടി ചിത്രവുമായി ജഗദീഷ്, Interview - Mathrubhumi Movies |access-date=19 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219054056/http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/47489/ |archive-date=19 December 2013 |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱮ. ᱵᱤ. ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱯᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-02-03 |title=Actor Jagadish hints plan to contest assembly polls |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kerala-1.5408249 |access-date=2023-10-22 |website=English.Mathrubhumi |language=en |archive-date=12 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112203600/https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kerala-1.5408249 |url-status=live }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱭᱭᱟᱴᱴᱤᱱᱠᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱱᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱮ. ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱩᱨᱟᱝᱜᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱦᱮᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱰᱨ. ᱜᱳᱯᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ; ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱥᱩᱨᱮᱥᱠᱩᱢᱟᱨ; ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱨ. ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱥᱟᱱᱛᱷᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱤᱠᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/memories-of-actor-jagadeesh-about-home.html |title=Home Spot Light - Inside Celebrity Home Interiors - Most Beautiful Houses - Manorama Online |access-date=9 April 2016 |archive-date=11 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411142840/http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/memories-of-actor-jagadeesh-about-home.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://malayalam.webdunia.com/entertainment/film/profile/0706/24/1070624023_1.htm |title=ടി.കെ. ബാലചന്ദ്രന് - ബഹുമുഖ പ്രതിഭ |last=WEBDUNIA |access-date=26 November 2013 |archive-date=18 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093721/http://malayalam.webdunia.com/entertainment/film/profile/0706/24/1070624023_1.htm |url-status=live }}</ref>
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=1&no_of_displayed_rows=19&no_of_rows_page=10&sletter= |title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal |website=cinidiary.com |access-date=6 May 2015 |archive-date=19 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519075146/http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=1&no_of_displayed_rows=19&no_of_rows_page=10&sletter= |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=ഇപ്പോള് ഏറെ സന്തോഷം |url=http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/421874 |publisher=mangalam.com |access-date=6 April 2016 |archive-date=8 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408020336/http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/421874 |url-status=live }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨ ᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱭᱳᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ.ᱠᱚᱢ. ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ-ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱸᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Profile">weblokam.com - [http://www.weblokam.com/cinema/profiles/0606/21/1060621019_1.htm Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080108174854/http://www.weblokam.com/cinema/profiles/0606/21/1060621019_1.htm |date=8 January 2008 }}</ref>
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱟᱨᱟ ᱵᱮᱸᱠ, ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢ.ᱡᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱥᱤ. ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱡᱷᱟᱥᱥᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱮᱱ. ᱮᱥ. ᱮᱥ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱴᱴᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭ ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱤᱪᱟᱛᱷᱟᱱ (᱑᱙᱘᱔) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱵᱟᱨᱮᱴ ᱮᱱᱟᱣᱩᱱᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱳᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱓-ᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>''The Hindu'' - {{usurped|[https://web.archive.org/web/20090110090204/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/05/15/stories/2003051500260100.htm Casting a magic spell]}}</ref> ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱛᱷᱟᱨᱟᱢᱠᱩᱱᱱᱩ ᱯᱤ.ᱳ. (᱑᱙᱘᱕) ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱟᱱᱫᱤ ᱵᱷᱤᱱᱰᱩᱢ ᱵᱷᱟᱨᱤᱠᱟ (᱑᱙᱘᱖), ᱢᱟᱱᱤᱵᱷᱟᱛᱷᱩᱨᱤᱞᱮ ᱟᱭᱤᱨᱟᱢ ᱥᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ (᱑᱙᱘᱗) ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱢ (᱑᱙۸᱙) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱯᱮᱭᱭᱩᱱᱱᱩ ᱢᱟᱫᱫᱟᱞᱟᱢ ᱠᱳᱴᱴᱩᱱᱱᱩ (᱑᱙᱘᱖) (ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ), ᱢᱟᱱᱤᱵᱷᱟᱛᱷᱩᱨᱤᱞᱮ ᱟᱭᱤᱨᱟᱢ ᱥᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ (᱑᱙᱘᱗) (ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ) ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱤᱯᱟᱱ (᱑᱙᱘᱙) (ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Profile"/> ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ-ᱞᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ (᱑᱙᱙᱐) ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱩᱲᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱚᱰᱯᱷᱟᱫᱟᱨ (᱑᱙᱙᱑) ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱤᱱ ᱠᱩᱴᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱴᱟᱭᱢᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱯᱨᱩᱵᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓-᱑᱙᱙᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱭ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Profile"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱳ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ-ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱮᱰ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱥᱛᱨᱤ ᱫᱷᱟᱱᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ, ᱯᱳᱱᱱᱟᱨᱟᱱᱛᱷᱳᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱩ, ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱥᱮᱥ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱭᱤᱮ ᱤᱵᱷᱟᱪᱟᱱ, ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱩᱠᱠᱤᱴᱴᱟ ᱠᱳᱡᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱞᱟᱯᱥᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱴᱟᱨᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱩᱢ ᱢᱤᱱᱱᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱟᱨ ᱡᱮᱠᱯᱚᱴ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱞᱯᱷ-ᱢᱚᱠᱤᱝ ᱤᱥᱴᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱤᱢᱯᱨᱳᱵᱷᱟᱭᱤᱡᱽ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱤᱱ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱞ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱒ ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱱᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱷᱳᱰᱟᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱤᱥᱴᱟᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱯᱷ ᱡᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱸᱠᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱠᱚᱭ ᱦᱳᱥᱴ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15997315&tabId=3&BV_ID=@@@ |title=Manorama Online Latest Malayalam News. Breaking News Events. News Updates from Kerala India |access-date=22 January 2014 |archive-date=22 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122061400/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15997315&tabId=3&BV_ID=@@@ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮᱱ ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱞᱮᱱᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱨᱚᱧᱡᱤᱛᱷ ᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱞᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱞ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/leela-movie-review-this-ranjith-film-may-leave-you-confused/ |title=Leela movie Review: This Ranjith film provokes disturbing questions |date=7 May 2016 |website=The Indian Express |language=en-IN |access-date=2019-02-12 |archive-date=2 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402082214/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/leela-movie-review-this-ranjith-film-may-leave-you-confused/ |url-status=live }}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱨᱮᱱᱥᱤᱠ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱯᱤ. ᱨᱮᱢᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/actor-jagadishs-wife-dr-rema-passes-away-at-61/articleshow/90585266.cms Actor Jagadish's wife Dr. Rema passes away] [[Times Of India]] Retrieved on 1st April 2022</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="cinidiary.com">{{cite web |url=http://cinidiary.com/peopleinfo.php?sletter=J&pigsection=Actor&picata=1 |title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal |website=cinidiary.com |access-date=15 January 2011 |archive-date=8 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708155444/http://cinidiary.com/peopleinfo.php?sletter=J&pigsection=Actor&picata=1 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nanaonline.in/Gallery/8/506/Photos/Jagadeesh%20-%20family%204.jpg |title=Archived copy |access-date=3 February 2016 |archive-date=16 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216103243/http://www.nanaonline.in/Gallery/8/506/Photos/Jagadeesh%20-%20family%204.jpg |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱰᱤ, ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
;ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web |date=October 17, 2020 |title=Film Critics Award 1977 - 2012 |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2025-10-12 |website=[[Kerala Film Critics Association Awards|Kerala Film Critics Association]]}}</ref>
* ᱑᱙᱙᱐: ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱳᱜᱚᱢ
* ᱑᱙᱙᱑: ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱩᱠᱷᱟ ᱪᱤᱛᱨᱚᱢ, ᱱᱮᱴᱴᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱚᱢ
* ᱒᱐᱑᱒: ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱳᱡᱷᱤᱢᱩᱨᱤ, ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱯᱮᱯᱟᱨ
* ᱒᱐᱒᱔: ᱨᱩᱵᱤ ᱡᱩᱵᱤᱞᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ<ref>{{Cite news |date=April 15, 2025 |title=48th Kerala Film Critics Award: 'Feminichi Fathima' Best Film, Tovino Thomas, Nazriya Nazim and Rima Kallingal win acting honours |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-film-critics-award-feminichi-fathima-tovino-thomas-nazriya-nazim-rima-kallingal/article69452021.ece |access-date=2025-10-12 |work=[[The Hindu]] |issn=0971-751X}}</ref>
;ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ
* ᱒᱐᱐᱙: ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱒ ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ
* ᱒᱐᱑᱖: ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱤᱥᱴᱟᱨᱥ (ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱒)
* ᱒᱐᱒᱔: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ - ᱯᱩᱨᱩᱥᱟ ᱯᱨᱮᱛᱷᱟᱢ<ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/telugu-cinema/filmfare-awards-south-2024-full-winners-list-nanis-dasara-siddharths-chithha-win-big-101722757273293.html |title=Filmfare Awards South 2024 full winners list: Nani's Dasara, Siddharth's Chithha win big |website=[[Hindustan Times]] |date=4 August 2024 |access-date=7 August 2024}}</ref>
* ᱒᱐᱒᱔: ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ - ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱨᱳᱞ - ᱯᱷᱟᱞᱤᱢᱤ, ᱜᱟᱨᱩᱰᱟᱱ, ᱱᱮᱨᱩ, ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ<ref>{{Cite web |title=Mazhavil Entertainment Awards 2024: Jagathy is ultimate entertainer; Urvashi, Sathyan Anthikad honoured |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/08/21/mazhavil-entertainment-awards-jagathy-sreekumar-mohanlal-mammootty-amma.html |access-date=2025-09-10 |website=[[Malayala Manorama|OnManorama]] |language=en}}</ref>
* ᱒᱐᱒᱕: ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱪᱟᱞᱟᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱟ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨᱟᱢ, ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱩᱦᱨᱩᱛᱷ ᱥᱟᱢᱤᱛᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web |date=March 29, 2025 |title=പ്രേംനസീര് സുഹൃത് സമിതി ചലച്ചിത്ര പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു; ജഗദീഷിന് ചലച്ചിത്ര ശ്രേഷ്ഠപുരസ്ക്കാരം |url=https://malayalam.news18.com/news/film/jagadeesh-wins-the-prem-nazir-chalachithra-sreshta-puraskaram-of-prem-nazir-suhrud-samithi-mm-717986.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329102413/https://malayalam.news18.com/news/film/jagadeesh-wins-the-prem-nazir-chalachithra-sreshta-puraskaram-of-prem-nazir-suhrud-samithi-mm-717986.html |archive-date=2025-03-29 |access-date=2025-10-12 |website=[[News18 Kerala]] |language=ml}}</ref>
* ᱒᱐᱒᱕: ᱢᱟᱨ ᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱭᱳᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱴᱤᱱᱟᱢ ᱡᱩᱵᱤᱞᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ, ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |last=Saseendran |first=Sajila |date=May 25, 2025 |title=Indian celebs Sanju Samson, Jagadish and Mithun Ramesh honoured as Kerala college marks 75 years in Dubai |url=https://gulfnews.com/uae/indian-celebs-sanju-samson-jagadish-and-mithun-ramesh-honoured-as-kerala-college-marks-75-years-in-dubai-1.500139409 |access-date=2025-10-12 |website=[[Gulf News]]}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
* {{IMDb name|0415538}}
*[http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Jagadeesh&limit=249 MSI ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304031630/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Jagadeesh&limit=249 |date=2016-03-04 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ-ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
91h0blpliefvyf7nxumv0dbs0gtopxr
ᱡᱚᱭᱚᱱ
0
37814
196897
2026-08-15T13:17:47Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | honorific_prefix = | name = ᱡᱚᱭᱚᱱ | image = Malayalam actor Jayan.png | image_size = | birth_name = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ | birth_date = {{birth date|df=yes|1939|7|25}} | birth_place = ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196897
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = ᱡᱚᱭᱚᱱ
| image = Malayalam actor Jayan.png
| image_size =
| birth_name = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ
| birth_date = {{birth date|df=yes|1939|7|25}}
| birth_place = ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{death date and age |1980|11|16 |1939|7|25 |df=yes}}
| death_place = ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_cause = ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱠᱨᱟᱥ (ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ) ᱥᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ
| height =
| other_names = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ
| years_active = ᱑᱙᱗᱒ – ᱑᱙᱘᱐
| occupation = {{hlist|ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ|ᱟᱠᱴᱚᱨ}}
| parents = {{ubl|ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ}}
| spouse =
| module = {{Infobox military person
| embed = yes
| allegiance = {{Flag|India}}
| branch = {{Navy|India}}
| service_years = ᱑᱙᱕᱔ – ᱑᱙᱗᱐
| rank = [[File:India-Navy-OR-9.svg|25px]] ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ
}}
| relatives = ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ (ᱠᱟᱡᱤᱱ)
}}
ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ '''ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ''' (᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱓᱙ – ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱡᱚᱭᱚᱱ''' ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ,<ref name=":1" /> ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ, ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ (stunt) ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ (action star) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>Mathrubhumi weekly, 2010 November 21 issue, p. 9</ref><ref name=":0" />
ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱ (cartoon), ᱤᱢᱮᱞ, ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱯᱷᱮᱱᱳᱢᱮᱱᱚᱱ (phenomenon) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱣᱢᱮᱱ (superhuman) ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱩᱣᱳᱴᱥ (quotes) ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.ekerala.net/r.php?url=http://www.hackorama.com/jayan/quotes.shtml&title=jayan |title=Those unmistakable Jayan dialogues |publisher=ekerala.net |access-date=2011-01-19 }}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ekerala.net/r.php?url=http://www.ananthapuri.com/board/topic.asp?topic_id=94&title=jayan |title=Jayan jokes and quotes |publisher=ananthapuri.com |access-date=2011-01-19 }}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ (dialogue delivery) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ (style) ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ (machismo) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=_WpvBKWze3U |title=Typical Jayan dialogue |publisher=asianet |access-date=2011-02-04 |archive-date=30 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730181116/https://www.youtube.com/watch?v=_WpvBKWze3U |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=5q9dMEh3bNs |title=Immortal Action Hero Jayan in his typical role. |date=5 February 2009 |publisher=Saina |access-date=2011-02-04 |archive-date=2 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002135658/https://www.youtube.com/watch?v=5q9dMEh3bNs |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ (parody) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ (criticised) ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Reminiscing about Jayan and his ways |newspaper=The Hindu |date=2 July 2006 }}</ref><ref name="MW 211111">Mathrubhumi weekly, 21 November 2010, p. 10</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱞᱞᱤ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱴᱤᱞ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱢᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ (first) ᱠᱟᱡᱤᱱ (cousin) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=ഓര്മകള് മരിക്കുമോ?|url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/kamalhasan-remembering-jayan-malayalam-news-1.671132|publisher=mathrubhumi.com|access-date=15 November 2015|archive-date=15 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151115214916/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/kamalhasan-remembering-jayan-malayalam-news-1.671132|url-status=dead}}</ref>
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱵᱷᱤᱠᱨᱟᱱᱛ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱥᱮᱞᱟᱨ (sailor) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤᱳ (CPO) ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱫᱤᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱦᱳᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ (regular) ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱳᱥ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱭ ᱠᱞᱤᱱᱤᱝ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟ ᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan20-1?context=latest |title=Ormapperukkangalil- Jose Prakash memoirs on Jayan |publisher=chithrabhoomi |date=10 November 2009 |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032714/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan20-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ (success) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan21-1?context=latest |title=Ormapperukkangalil (2)- Jose Prakash memoirs on Jayan |publisher=chithrabhoomi |date=10 November 2009 |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032846/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan21-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
=== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ===
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ (credit) ᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |title=Actor Jayan in memories |access-date=2011-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081324/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=iho4gz1833I |title=Remembering Jayan on his anniversary |publisher=asianet |access-date=2011-04-16 |archive-date=19 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419002046/https://www.youtube.com/watch?v=iho4gz1833I |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱪᱪᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱ-ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ (vampire)-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>Nostalgia magazine, November 2010 issue, Page 13</ref>
=== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱨᱟᱠᱟᱵ ===
"ᱡᱚᱭᱚᱱ" ("ᱫᱟ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨ") ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱳᱥ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱟᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ (physical) ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ (᱑᱙᱗᱘) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ (critics) ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱨ (horror) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱤᱥᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱙, ᱵᱮᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱨᱳᱡᱽ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱴᱤᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ (᱑᱙᱘᱐), ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ (᱑᱙᱘᱐), ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱟᱱᱱᱟᱱ (᱑᱙᱘᱐), ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ (᱑᱙᱘᱐), ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱟᱢ (᱑᱙᱘᱐) ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ (᱑᱙᱘᱐) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.forumkeralam.com/malayalam-cinema/5931-jayan-film-festival-kairali-tv.html |title=Jayan The Immortal Superstar |publisher=forumkeralam.com |access-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711021334/http://www.forumkeralam.com/malayalam-cinema/5931-jayan-film-festival-kairali-tv.html |archive-date=11 July 2011 |url-status=usurped }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm |title=Nostalgia- Jayan Memories |publisher=manoramaonline.com |access-date=2011-02-04 |archive-date=11 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070211183505/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 |title=Metromatinee.com- Action Hero Jayan |publisher=metromatinee.com |access-date=2011-01-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105053530/http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 |archive-date=5 January 2011}}</ref>
=== ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨᱰᱚᱢ ===
ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of highest grossing films |publisher=indianterminal.com |access-date=2011-03-10 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of yearwise top grossers in Malayalam |publisher=indianterminal.com |access-date=2011-03-10 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ (double) ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ (critically) ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱯᱷᱳᱠᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱡᱟᱢᱟ ᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱜ (ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱵᱷᱤᱥ ᱵᱮᱞᱵᱚᱴᱚᱢᱥ), ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰᱟᱨᱤ (legendary) ᱯᱚᱯ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱟᱭᱠᱚᱱ (pop culture icon) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱢᱟᱞᱴᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱠᱟᱥᱴ (ensemble cast) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ, ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱠᱟᱱᱱᱟᱱ, ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ, ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱳᱢᱟᱱ, ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱗᱙ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ), ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱟᱜ ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ (cast) ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱩᱢᱵᱟᱡᱷᱤᱠᱟᱞ, ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ==
[[File:JayanHelicopterStunt.jpg|left|thumb|ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ]]
᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ (ᱥᱚᱠᱣᱮᱵᱷ) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱴᱤᱠ ᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞ ᱔᱗ ᱨᱮᱭ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱚᱴ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱮᱠ ᱨᱮᱜᱮ ᱮᱠᱥᱮᱯᱴ (accept) ᱞᱮᱱᱟ; ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱚᱴ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱨᱤ-ᱴᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱩᱥᱴ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱤ-ᱴᱮᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱞᱮᱱᱥ (balance) ᱮ ᱟᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱨᱟᱥ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱤᱥᱠᱤᱰᱥ (skids) ᱨᱮ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Accident">{{cite web |title=Incident Bell 47G-5 VT-EAO, Sunday 16 November 1980 |url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/236080 |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=30 March 2025}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱢ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱤᱯᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱞᱟᱭᱤᱰ (slide) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan_special/index.htm |title=Jayan- A Golden Memory |publisher=Manoramaonline |date=16 November 2009 |access-date=2011-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091118151435/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan_special/index.htm |archive-date=18 November 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ (promotion) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="MW 211111"/>
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱫᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱤ (conspiracy) ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ (theories) ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱷᱟᱣ ᱥᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱜᱷᱟᱣ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ==
[[File:JayanCitizenWatch.jpg|right|thumb|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ]]
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱞᱞᱮᱯᱯᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱢᱯᱨᱮᱥᱚᱱᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱟᱥᱴ (cast) ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱟᱥᱤ ᱟᱜ ᱛᱷᱩᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱯᱤ. ᱡᱤ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱯᱷᱳᱫᱟᱱᱟᱢ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱷᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱢ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱮᱱᱥᱮᱞ (cancelled) ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱟᱨᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Anandan |first=S. |date=6 January 2013 |title=Reel to real image, a tome |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/reel-to-real-image-a-tome/article4277245.ece |url-status=live |access-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213917/https://www.thehindu.com/books/reel-to-real-image-a-tome/article4277245.ece |archive-date=2 June 2021}}</ref>
=== ᱤᱢᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ===
ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ (random) ᱵᱤᱴ (bit) ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱜᱮᱥᱪᱟᱨ (gestures) ᱥᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱲᱮ ᱛᱮᱭ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱚᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱢᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱟᱡᱤᱡ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ), ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ ᱨᱚᱜᱷᱩ) ᱾<ref>Mathrubhumi weekly, 21 November 2010, Page 24</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2002/12/24/stories/2002122405970400.htm |title=Actor Ratheesh dead |newspaper=The Hindu |date=24 December 2002 |access-date=2011-06-06 |archive-date=25 January 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050125182550/http://www.hinduonnet.com/2002/12/24/stories/2002122405970400.htm |url-status=usurped }}</ref><ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan87-1?context=latest |title=Chamayangalode (4)- Sajin and Jayan's throne |publisher=ning.com |access-date=2011-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032938/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan87-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ===
᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{citation|title=Because I have a voice|author=Narrain|publisher=Yoda Press|year=2005|isbn=81-902272-2-X|pages=75, 85, 87|first=Arvind|last2=Bhan|first2=Gautam|author-link2=Gautam Bhan}}</ref>
ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ (advanced) ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://hindu.com/2011/01/18/stories/2011011851360200.htm |title=The Hindu Report-Action star Jayan to reappear in movie |date=18 January 2011 |access-date=2011-01-19 |location=Chennai, India |archive-date=22 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122204756/http://www.hindu.com/2011/01/18/stories/2011011851360200.htm |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://flashnewstoday.com/index.php/late-jayan-returns-to-silver-screen/ |title=Jayans returns to silver screen |publisher=flashnewstoday.com |date=24 January 2011 |access-date=2011-05-23 |archive-date=16 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816120906/http://flashnewstoday.com/index.php/late-jayan-returns-to-silver-screen/ |url-status=dead }}</ref> ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱡᱚᱭᱚᱱ – ᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱵᱤᱦᱟᱭᱤᱱᱰ ᱫᱟ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱜᱮᱥᱤ ==
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱮᱵᱟᱞ (marketable) ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/16/actor-jayan-malayalam-movies-action-hero-dress-circle.html |title=Jayan's memories live on though Malayalam cinema lost its first action hero four decades ago |publisher=Onmanorama.com |access-date=2019-11-17 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151806/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/16/actor-jayan-malayalam-movies-action-hero-dress-circle.html |url-status=live }}</ref>
=== ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ===
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱱᱥ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |title=Ormakalile Jayan |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081324/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱥ (bass) ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱢᱟᱨᱠ (trademark) ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |title=Jayan- The actor who gave fascination |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081309/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱴ ᱫᱚ ᱙᱐% ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱙, ᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ "ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱤᱭᱟᱨᱥ" (Jayan years) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052.jpg |title=Ethiralikal illatha supertharam |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081329/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=Highest grossing Malayalam films |access-date=2011-03-17 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of top-grossing Malayalam films year-wise list |access-date=2011-03-17 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱟ ᱞᱳ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱤᱢᱮᱠ (remakes) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱯᱩᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/JayanFilms.jpg |title=The Superstar of Superstars |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081335/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/JayanFilms.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ-ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/RavikumaronJayan.jpg |title=Heartthrob of millions-Ravikumar remembers Jayan |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081341/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/RavikumaronJayan.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭ-ᱨᱤᱥᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ (sequences) ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱪᱟᱠ (thrilling) ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱰᱮᱭᱟᱨᱰᱮᱵᱷᱤᱞᱨᱤ (daredevilry) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱴ (highlighted) ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052-1.jpg |title=Dhurantha Nakshathram |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081314/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052-1.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
[[File:TheShipCraneStunt.jpg|left|thumbnail|ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱯ (ship) ᱠᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ]]
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ("ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ", ᱑᱙᱗᱙) ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫᱟ, ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ ("ᱤᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱚᱱ", ᱑᱙᱗᱙) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱳᱜᱮᱱᱟᱠᱠᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱥ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱮ ᱾ ᱛᱷᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ("ᱡᱮᱞ", ᱑᱙᱘᱑) ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱙) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱠᱷᱟᱱ ("ᱠᱳᱵᱽᱨᱟ", ᱑᱙᱘᱑) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ (ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱮᱱᱯᱷᱤᱞᱰ ᱵᱩᱞᱮᱴ) ᱨᱮ ᱫᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱴᱟᱹ ᱠᱟᱸᱛ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱛᱮᱭ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
=== ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ===
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ, ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ, ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱᱟᱥ ᱨᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱯᱤᱥᱴ (rapist) ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱟᱠᱞᱮᱭᱢᱰ (acclaimed) ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱫᱤᱢᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ, ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ, ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ, ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ, ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟᱢ, ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱚᱯᱤᱱᱤᱭᱚᱱ (opinion) ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |title=Jayan sammanicha vismayangal |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081309/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
== ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱞ" ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱢᱥᱠᱟᱨᱤᱠᱟ ᱵᱷᱮᱛᱷᱤ ᱥᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱜᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://oldmalayalamcinema.wordpress.com/2010/11/15/poovachal-khader-conferred-the-ragamalika-jayan-award/|title=Ragamalika Jayan Award for Poovachal Khader|publisher=Wordpress|date=15 November 2010|access-date=2011-05-07|archive-date=23 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823155736/http://oldmalayalamcinema.wordpress.com/2010/11/15/poovachal-khader-conferred-the-ragamalika-jayan-award/|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱹᱪᱪᱤ ᱠᱟᱱᱱᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱮᱱ ᱵᱮᱥ (base) ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱮᱢ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ (profiles) ᱟᱨ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6277088&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |title=Jayan Love U All (2)-Nostalgia-Metro Manorama |publisher=manoramaonline.com |date=2 May 2011 |access-date=2011-05-10 |archive-date=26 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826051616/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6277088&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ===
[[File:JayanStatueHome.jpg|thumb|right |ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱳᱞᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ]]
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱳᱞᱟᱭᱤᱞ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱘ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱦᱳᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱣᱮᱠᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ==
=== ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ===
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱭᱤᱞ? (ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ?) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱚᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱡᱚᱭᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱢᱳ (ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ, ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱡ) ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱤ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽ (serialised) ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱟᱱᱴᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ===
==== ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ====
* ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱫᱚᱵᱽᱫᱚᱵᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱤᱠᱚᱡᱽ ᱟᱭ ᱦᱮᱵᱷ ᱮ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ (Because I have a Voice) ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢᱟ ᱾
* ᱜᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱟᱣᱩᱴᱞᱩᱠ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠ (Terrific) ᱑᱓ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱗ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, '᱑᱓ ᱪᱤᱡᱤᱭᱮᱥᱴ ᱪᱚᱠᱤᱭᱮᱥᱴ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽᱥ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ' ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱾
==== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ====
* ᱟᱭᱮ ᱚᱴᱳ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ (reference) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱰᱩᱯ ᱰᱩᱯ ᱰᱩᱯ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱨᱟᱱᱢᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱛᱷᱤᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱟᱨᱥ (impersonators) ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱛᱷᱤᱞ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱪᱟᱢ ᱪᱟᱪᱟ ᱪᱩᱢᱪᱟᱪᱟ ᱫᱚ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱥᱚᱱ (impersonation) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱚᱡᱚᱜ ᱥᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ-ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱴᱴᱤᱠᱩᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨᱟᱥ (adventurous) ᱥᱮᱴᱤᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱳᱱᱱᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱴᱳᱱ (tone) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ (promote) ᱞᱮᱱᱟ ᱾
* ᱮᱱᱱᱩ ᱱᱤᱱᱛᱮ ᱢᱳᱭᱫᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ "ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱛᱷᱤ ᱥᱟᱡᱤ" ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ" ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥᱤᱞᱮ ᱵᱷᱭᱟᱯᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱤᱴ ᱠᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱭᱤᱞᱮ ᱨᱤᱛᱣᱤᱠ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱟ ᱾
==== ᱥᱤᱞᱵᱷᱟᱨ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ====
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱮᱱᱤᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web |url=http://frames.mathrubhumi.com/movies/malayalam/153194/ |title=Mathrubhumi-Avatharam to have Jayan in the lead |publisher=mathrubhumi.com |access-date=2011-01-18 |archive-date=20 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120191636/http://frames.mathrubhumi.com/movies/malayalam/153194 |url-status=live }}</ref> ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ (ᱤᱱᱠᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱴᱤ. ᱮ. ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱯ ᱴᱮᱠᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/12/30/stories/2010123063190200.htm |title=The Hindu Report-Return of a matinee Idol |date=30 December 2010 |access-date=2011-01-19 |location=Chennai, India |archive-date=8 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108174715/http://www.hindu.com/2010/12/30/stories/2010123063190200.htm |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/murali-claims-he-is-actor-jayan-s-son-93256 |title=ഞാൻ ജയന്റെ മകനാണ്; മോനേ ആദിത്യ, എന്തായാലും ഞാൻ നനഞ്ഞു; ഇനി കുളിച്ചേ കേറുന്നുള്ളൂ; എന് |access-date=25 December 2017 |archive-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225092217/http://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/murali-claims-he-is-actor-jayan-s-son-93256 |url-status=live }}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱗᱔ || ᱥᱟᱯᱟᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱯᱩᱱᱛᱷᱮᱱᱟᱨᱩᱵᱷᱤ || ᱰᱨ ᱡᱚᱱ
|-
| rowspan=3 | ᱑᱙᱗᱕ || ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱵᱟᱝᱞᱳ ||
|-
|| ᱥᱩᱨᱭᱟᱵᱷᱟᱢᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱩᱞᱞᱟᱥᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ ||
|-
| rowspan=9 | ᱑᱙᱗᱖ || ᱫᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱥᱮᱛᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱮ ||
|-
|| ᱯᱤᱠ ᱯᱚᱠᱮᱴ || ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ
|-
|| ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱨᱟᱡᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱜᱽᱱᱤᱯᱩᱥᱯᱟᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱞᱞᱟᱱᱩᱢ ᱢᱟᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱱᱩᱢ ||
|-
|| ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ || ᱡᱚᱱ
|-
|| ᱠᱟᱢᱟᱫᱷᱮᱱᱩ || ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ
|-
|| ᱟᱢᱨᱤᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱦᱤᱱᱤ || ᱢᱳᱦᱚᱱ
|-
| rowspan=20 | ᱑᱙᱗᱗ || ᱥᱱᱮᱦᱟᱭᱟᱢᱩᱱᱟ ||
|-
|| ᱢᱟᱠᱟᱢ ᱯᱤᱨᱟᱱᱱᱟ ᱢᱟᱱᱠᱟ ||
|-
|| ᱟᱥᱤᱨᱵᱷᱟᱫᱟᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱳᱨᱩ ᱢᱟᱭᱤᱞ ||
|-
|| ᱛᱷᱳᱞᱠᱟᱱ ᱮᱱᱤᱠᱠᱩ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱞᱞᱟ ||
|-
|| ᱟᱫᱷᱭᱟ ᱯᱟᱫᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱯᱟᱨᱟᱡᱤᱛᱷᱟ ||
|-
|| ᱤᱵᱷᱟᱱᱮᱱᱴᱮ ᱯᱨᱤᱭᱟᱯᱩᱛᱷᱨᱟᱱ ||
|-
|| ᱥᱩᱠᱨᱟᱫᱟᱥᱟ ||
|-
|| ᱠᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱢᱢᱟ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱤᱱᱤᱵᱷᱮᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱳᱨᱩ ᱫᱮᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ||
|-
|| ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱨᱟ ||
|-
|| ᱨᱟᱛᱷᱤ ᱢᱟᱱᱢᱟᱫᱷᱟᱱ || ᱥᱮᱠᱷᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱨᱟᱱᱰᱩ ᱞᱳᱠᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱳᱨᱢᱟᱠᱟᱞ ᱢᱟᱨᱤᱠᱠᱩᱢᱳ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱤᱛᱷᱟ ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱵᱷᱟᱨᱮ || ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ
|-
|| ᱟᱪᱟᱨᱟᱢ ᱟᱢᱢᱤᱱᱤ ᱳᱥᱟᱨᱟᱢ ᱳᱢᱟᱱᱟ || ᱥᱩᱫᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ || ᱦᱤᱰᱩᱢᱵᱟᱱ
|-
| rowspan=32 | ᱑᱙᱗᱘ || ᱯᱟᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱨᱤ ||
|-
|| ᱦᱮᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱩᱵᱷᱩᱛᱷᱤᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱠᱟᱱᱰᱟ ᱞᱳᱠᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱩᱢᱳᱫᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱨᱟᱱᱰᱩ ᱯᱮᱱᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱟᱞ ||
|-
|| ᱥᱱᱮᱦᱤᱠᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱭᱟᱢᱤᱞᱞᱟ ||
|-
|| ᱵᱷᱤᱥᱣᱟᱨᱩᱯᱟᱢ ||
|-
|| ᱳᱨᱠᱠᱩᱠᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱫᱟᱱᱳᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱢ || ᱰᱨ. ᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ
|-
|| ᱢᱤᱰᱩᱠᱠᱤᱯᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ||
|-
|| ᱥᱟᱛᱷᱨᱩᱥᱟᱢᱦᱟᱨᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱫᱤᱢᱟᱠᱠᱟᱪᱟᱵᱷᱟᱫᱟᱢ || ᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ
|-
|| ᱯᱟᱴᱴᱟᱞᱟᱢ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ||
|-
|| ᱟᱥᱛᱷᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ||
|-
|| ᱠᱟᱞᱯᱟᱵᱷᱨᱤᱠᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤ
|-
|| ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱟ || ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ
|-
|| ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ || ᱵᱷᱤᱵᱷᱤ ᱥᱣᱟᱢᱤ/ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
||ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ || ᱵᱟᱯᱯᱩ, ᱠᱩᱴᱴᱤ
|-
|| ᱥᱩᱛᱷᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱤ ||
|-
|| ᱢᱟᱴᱴᱳᱨᱩ ᱠᱟᱨᱱᱟᱱ ||
|-
|| ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱟ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱡᱟᱭᱤᱠᱠᱟᱱᱟᱭᱤ ᱡᱟᱱᱤᱪᱟᱵᱷᱟᱱ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ
|-
|| ᱤᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱱ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ
|-
|| ᱤᱱᱤᱭᱩᱢ ᱯᱩᱡᱷᱟ ᱳᱡᱷᱩᱠᱩᱢ || ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ
|-
|| ᱤ ᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨᱟ ᱛᱷᱤᱨᱟᱢ || ᱥᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱫᱟᱵᱷᱩᱠᱟᱞ ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱮᱴᱴᱩ ||
|-
|| ᱟᱱᱟ ᱯᱟᱪᱟᱱ || ᱯᱟᱨᱟᱢᱩ
|-
|| ᱢᱩᱠᱠᱩᱵᱷᱟᱱᱮ ᱥᱱᱮᱦᱤᱪᱟ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱢ || ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ
|-
|| ᱠᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱴᱴᱩ ᱢᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱩᱱᱱᱤ ᱠᱩᱨᱩᱯ
|-
|| ᱞᱤᱥᱟ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
| rowspan=25 | ᱑᱙᱗᱙|| ᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ ᱱᱤᱱᱟᱠᱠᱩ ᱵᱷᱮᱱᱰᱤ ||
|-
|| ᱠᱟᱞᱞᱩ ᱠᱟᱨᱛᱷᱭᱟᱭᱟᱱᱤ||
|-
|| ᱯᱤᱪᱟᱛᱷᱭ ᱠᱩᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
|| ᱥᱤᱠᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱢᱮᱥ
|-
|| ᱯᱩᱥᱭᱟᱨᱟᱜᱟᱢ ||
|-
|| ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱨᱟᱜᱟᱢ||
|-
|| ᱯᱮᱱᱱᱳᱨᱩᱢᱵᱮᱴᱴᱟᱞ||
|-
|| ᱳᱨᱩ ᱨᱟᱜᱟᱢ ᱯᱟᱞᱟ ᱛᱷᱟᱞᱟᱢ || ᱨᱟᱡᱩ
|-
|| ᱥᱟᱭᱳᱡᱽᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ || ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱟᱱᱤ ᱯᱟᱨᱟᱢᱩ || ᱡᱟᱢᱵᱩᱞᱤᱝᱜᱟᱢ
|-
|| ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ || ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|-
|| ᱢᱳᱪᱟᱱᱟᱢ || ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|| ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ || ᱢᱩᱥᱟ
|-
|| ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱠᱟᱴᱴᱤᱱᱩ ᱥᱩᱜᱟᱱᱫᱟᱢ || ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱥᱟᱨᱯᱟᱢ || ᱡᱮᱢᱥ
|-
|| ᱤᱨᱩᱢᱵᱟᱡᱷᱤᱠᱟᱞ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ || ᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟ ᱪᱤᱨᱟᱠᱩᱠᱟᱞ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱱᱳ ᱟᱛᱷᱳ ᱟᱵᱷᱟᱞᱳ || ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ
|-
|| ᱟᱱᱩᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱟᱝᱜᱟᱠᱠᱩᱨᱤ || ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|| ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤ/ᱨᱟᱵᱷᱤ
|-
| rowspan=20 | ᱑᱙᱘᱐|| ᱥᱟᱠᱛᱷᱤ || ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ/ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ
|-
|| ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ|| ᱟᱯᱯᱩ
|-
|| ᱛᱷᱤᱱᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱢᱩ
|-
|| ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱟᱱᱱᱟᱱ || ᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱭᱩᱨ ᱥᱩᱨᱟᱥᱩ
|-
|| ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ || ᱟᱫᱤᱢᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱩ
|-
|| ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ || ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ || ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱱ
|-
|| ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱠᱟᱨᱤᱢᱵᱟᱱᱟ || ᱢᱩᱛᱷᱟᱱ
|-
|| ᱤᱫᱤᱢᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ
|-
|| ᱢᱤᱱ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱨᱤᱯᱩᱨᱟᱱᱰᱟ ᱡᱤᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱜᱷᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ || ᱵᱟᱥᱩ
|-
|| ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ || ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱯᱳᱴᱴᱟᱛᱷᱟ ᱯᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱞ || ᱩᱯᱯᱩᱞᱤ
|-
|| ᱵᱮᱱᱡᱽ ᱵᱟᱥᱩ || ᱵᱟᱥᱩ
|-
|| ᱫᱤᱯᱟᱢ ||| ᱚᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ
|-
|| ᱢᱩᱨᱠᱷᱟᱱ || ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ
|-
|| ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱷᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ/ᱜᱳᱯᱤ
|-
| rowspan="8" | ᱑᱙᱘᱑ || ᱛᱷᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱨᱟ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱟᱠᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱤᱱᱟᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
| ᱜᱟᱨᱡᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱜᱽᱱᱤᱥᱟᱨᱟᱢ||
|-
|| ᱥᱟᱱᱪᱟᱨᱤ || ᱵᱷᱟᱨᱜᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱘᱒ || ᱠᱳᱢᱟᱨᱟᱢ ||
|-
|| ᱮᱱᱴᱮ ᱥᱟᱛᱷᱨᱩᱠᱠᱟᱞ ||
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱘᱓ || ᱟᱦᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱯᱟᱧᱪᱟᱯᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨ (ᱵᱟᱝ-ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ) ||
|-
|}
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱩᱣᱳᱴᱥ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{Commons category}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*{{IMDb name|1549796|Jayan}}
*[http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Jayan&limit=107 ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ]
*{{Official website|http://www.theactorjayan.com}}
* [http://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=48 ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ], malayalachalachithram.com
*[http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱱᱚᱥᱴᱟᱞᱡᱤᱭᱟ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡᱽ]
* [https://web.archive.org/web/20110105053530/http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ]
*[https://web.archive.org/web/20111119002635/http://www.mathrubhumi.com/special/jayan/index.html ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱮᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱨᱤ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ]
*"ᱡᱚᱭᱚᱱ: ᱞᱚᱵᱽ ᱭᱩ ᱚᱞ" – ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱐ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱰ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱙ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
gc3rrspx50b1lzgttjm40rga7bzjvui
196898
196897
2026-08-15T13:25:13Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
196898
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = ᱡᱚᱭᱚᱱ
| image = Malayalam actor Jayan.png
| image_size =
| birth_name = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ
| birth_date = {{birth date|df=yes|1939|7|25}}
| birth_place = ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{death date and age |1980|11|16 |1939|7|25 |df=yes}}
| death_place = ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_cause = ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱠᱨᱟᱥ (ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ) ᱥᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ
| height =
| other_names = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ
| years_active = ᱑᱙᱗᱒ – ᱑᱙᱘᱐
| occupation = {{hlist|ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ|ᱟᱠᱴᱚᱨ}}
| parents = {{ubl|ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ}}
| spouse =
| module = {{Infobox military person
| embed = yes
| allegiance = {{Flag|India}}
| branch = {{Navy|India}}
| service_years = ᱑᱙᱕᱔ – ᱑᱙᱗᱐
| rank = [[File:India-Navy-OR-9.svg|25px]] ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ
}}
| relatives = ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ (ᱠᱟᱡᱤᱱ)
}}
ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ '''ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ''' (᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱓᱙ – ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱡᱚᱭᱚᱱ''' ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ,<ref name=":1" /> ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ, ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ (action star) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>Mathrubhumi weekly, 2010 November 21 issue, p. 9</ref><ref name=":0" />
ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱ, ᱤᱢᱮᱞ, ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱯᱷᱮᱱᱳᱢᱮᱱᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱩᱣᱳᱴᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.ekerala.net/r.php?url=http://www.hackorama.com/jayan/quotes.shtml&title=jayan |title=Those unmistakable Jayan dialogues |publisher=ekerala.net |access-date=2011-01-19 }}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ekerala.net/r.php?url=http://www.ananthapuri.com/board/topic.asp?topic_id=94&title=jayan |title=Jayan jokes and quotes |publisher=ananthapuri.com |access-date=2011-01-19 }}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=_WpvBKWze3U |title=Typical Jayan dialogue |publisher=asianet |access-date=2011-02-04 |archive-date=30 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730181116/https://www.youtube.com/watch?v=_WpvBKWze3U |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=5q9dMEh3bNs |title=Immortal Action Hero Jayan in his typical role. |date=5 February 2009 |publisher=Saina |access-date=2011-02-04 |archive-date=2 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002135658/https://www.youtube.com/watch?v=5q9dMEh3bNs |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Reminiscing about Jayan and his ways |newspaper=The Hindu |date=2 July 2006 }}</ref><ref name="MW 211111">Mathrubhumi weekly, 21 November 2010, p. 10</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱞᱞᱤ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱴᱤᱞ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱢᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱠᱟᱡᱤᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=ഓര്മകള് മരിക്കുമോ?|url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/kamalhasan-remembering-jayan-malayalam-news-1.671132|publisher=mathrubhumi.com|access-date=15 November 2015|archive-date=15 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151115214916/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/kamalhasan-remembering-jayan-malayalam-news-1.671132|url-status=dead}}</ref>
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱵᱷᱤᱠᱨᱟᱱᱛ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱥᱮᱞᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤᱳ (CPO) ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱫᱤᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱦᱳᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱳᱥ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱭ ᱠᱞᱤᱱᱤᱝ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟ ᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan20-1?context=latest |title=Ormapperukkangalil- Jose Prakash memoirs on Jayan |publisher=chithrabhoomi |date=10 November 2009 |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032714/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan20-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan21-1?context=latest |title=Ormapperukkangalil (2)- Jose Prakash memoirs on Jayan |publisher=chithrabhoomi |date=10 November 2009 |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032846/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan21-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
=== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ===
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |title=Actor Jayan in memories |access-date=2011-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081324/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=iho4gz1833I |title=Remembering Jayan on his anniversary |publisher=asianet |access-date=2011-04-16 |archive-date=19 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419002046/https://www.youtube.com/watch?v=iho4gz1833I |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱪᱪᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱ-ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>Nostalgia magazine, November 2010 issue, Page 13</ref>
=== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱨᱟᱠᱟᱵ ===
"ᱡᱚᱭᱚᱱ" ("ᱫᱟ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨ") ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱳᱥ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱟᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ (᱑᱙᱗᱘) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱤᱥᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱙, ᱵᱮᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱨᱳᱡᱽ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱴᱤᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ (᱑᱙᱘᱐), ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ (᱑᱙᱘᱐), ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱟᱱᱱᱟᱱ (᱑᱙᱘᱐), ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ (᱑᱙᱘᱐), ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱟᱢ (᱑᱙᱘᱐) ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ (᱑᱙᱘᱐) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.forumkeralam.com/malayalam-cinema/5931-jayan-film-festival-kairali-tv.html |title=Jayan The Immortal Superstar |publisher=forumkeralam.com |access-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711021334/http://www.forumkeralam.com/malayalam-cinema/5931-jayan-film-festival-kairali-tv.html |archive-date=11 July 2011 |url-status=usurped }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm |title=Nostalgia- Jayan Memories |publisher=manoramaonline.com |access-date=2011-02-04 |archive-date=11 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070211183505/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 |title=Metromatinee.com- Action Hero Jayan |publisher=metromatinee.com |access-date=2011-01-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105053530/http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 |archive-date=5 January 2011}}</ref>
=== ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨᱰᱚᱢ ===
ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of highest grossing films |publisher=indianterminal.com |access-date=2011-03-10 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of yearwise top grossers in Malayalam |publisher=indianterminal.com |access-date=2011-03-10 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱯᱷᱳᱠᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱡᱟᱢᱟ ᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱜ (ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱵᱷᱤᱥ ᱵᱮᱞᱵᱚᱴᱚᱢᱥ), ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱚᱯ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱢᱟᱞᱴᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱠᱟᱥᱴ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ, ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱠᱟᱱᱱᱟᱱ, ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ, ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱳᱢᱟᱱ, ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱗᱙ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ), ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱟᱜ ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱩᱢᱵᱟᱡᱷᱤᱠᱟᱞ, ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ==
᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ (ᱥᱚᱠᱣᱮᱵᱷ) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱴᱤᱠ ᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞ ᱔᱗ ᱨᱮᱭ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱚᱴ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱮᱠ ᱨᱮᱜᱮ ᱮᱠᱥᱮᱯᱴ ᱞᱮᱱᱟ; ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱚᱴ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱨᱤ-ᱴᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱩᱥᱴ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱤ-ᱴᱮᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱞᱮᱱᱥ ᱮ ᱟᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱨᱟᱥ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱤᱥᱠᱤᱰᱥ ᱨᱮ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Accident">{{cite web |title=Incident Bell 47G-5 VT-EAO, Sunday 16 November 1980 |url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/236080 |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=30 March 2025}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱢ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱤᱯᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱞᱟᱭᱤᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan_special/index.htm |title=Jayan- A Golden Memory |publisher=Manoramaonline |date=16 November 2009 |access-date=2011-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091118151435/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan_special/index.htm |archive-date=18 November 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="MW 211111"/>
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱫᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱤ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱷᱟᱣ ᱥᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱜᱷᱟᱣ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ==
[[File:JayanCitizenWatch.jpg|right|thumb|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ]]
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱞᱞᱮᱯᱯᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱢᱯᱨᱮᱥᱚᱱᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱟᱥᱤ ᱟᱜ ᱛᱷᱩᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱯᱤ. ᱡᱤ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱯᱷᱳᱫᱟᱱᱟᱢ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱷᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱢ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱮᱱᱥᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱟᱨᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Anandan |first=S. |date=6 January 2013 |title=Reel to real image, a tome |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/reel-to-real-image-a-tome/article4277245.ece |url-status=live |access-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213917/https://www.thehindu.com/books/reel-to-real-image-a-tome/article4277245.ece |archive-date=2 June 2021}}</ref>
=== ᱤᱢᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ===
ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱵᱤᱴ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱜᱮᱥᱪᱟᱨ ᱥᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱲᱮ ᱛᱮᱭ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱚᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱢᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱟᱡᱤᱡ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ), ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ ᱨᱚᱜᱷᱩ) ᱾<ref>Mathrubhumi weekly, 21 November 2010, Page 24</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2002/12/24/stories/2002122405970400.htm |title=Actor Ratheesh dead |newspaper=The Hindu |date=24 December 2002 |access-date=2011-06-06 |archive-date=25 January 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050125182550/http://www.hinduonnet.com/2002/12/24/stories/2002122405970400.htm |url-status=usurped }}</ref><ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan87-1?context=latest |title=Chamayangalode (4)- Sajin and Jayan's throne |publisher=ning.com |access-date=2011-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032938/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan87-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ===
᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{citation|title=Because I have a voice|author=Narrain|publisher=Yoda Press|year=2005|isbn=81-902272-2-X|pages=75, 85, 87|first=Arvind|last2=Bhan|first2=Gautam|author-link2=Gautam Bhan}}</ref>
ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://hindu.com/2011/01/18/stories/2011011851360200.htm |title=The Hindu Report-Action star Jayan to reappear in movie |date=18 January 2011 |access-date=2011-01-19 |location=Chennai, India |archive-date=22 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122204756/http://www.hindu.com/2011/01/18/stories/2011011851360200.htm |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://flashnewstoday.com/index.php/late-jayan-returns-to-silver-screen/ |title=Jayans returns to silver screen |publisher=flashnewstoday.com |date=24 January 2011 |access-date=2011-05-23 |archive-date=16 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816120906/http://flashnewstoday.com/index.php/late-jayan-returns-to-silver-screen/ |url-status=dead }}</ref> ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱡᱚᱭᱚᱱ – ᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱵᱤᱦᱟᱭᱤᱱᱰ ᱫᱟ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱜᱮᱥᱤ ==
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱮᱵᱟᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/16/actor-jayan-malayalam-movies-action-hero-dress-circle.html |title=Jayan's memories live on though Malayalam cinema lost its first action hero four decades ago |publisher=Onmanorama.com |access-date=2019-11-17 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151806/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/16/actor-jayan-malayalam-movies-action-hero-dress-circle.html |url-status=live }}</ref>
=== ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ===
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱱᱥ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |title=Ormakalile Jayan |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081324/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱢᱟᱨᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |title=Jayan- The actor who gave fascination |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081309/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱴ ᱫᱚ ᱙᱐% ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱙, ᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ "ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱤᱭᱟᱨᱥ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052.jpg |title=Ethiralikal illatha supertharam |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081329/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=Highest grossing Malayalam films |access-date=2011-03-17 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of top-grossing Malayalam films year-wise list |access-date=2011-03-17 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱟ ᱞᱳ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱯᱩᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/JayanFilms.jpg |title=The Superstar of Superstars |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081335/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/JayanFilms.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ-ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/RavikumaronJayan.jpg |title=Heartthrob of millions-Ravikumar remembers Jayan |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081341/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/RavikumaronJayan.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭ-ᱨᱤᱥᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱪᱟᱠ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱰᱮᱭᱟᱨᱰᱮᱵᱷᱤᱞᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052-1.jpg |title=Dhurantha Nakshathram |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081314/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052-1.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
[[File:TheShipCraneStunt.jpg|left|thumbnail|ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱯ (ship) ᱠᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ]]
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ("ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ", ᱑᱙᱗᱙) ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫᱟ, ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ ("ᱤᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱚᱱ", ᱑᱙᱗᱙) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱳᱜᱮᱱᱟᱠᱠᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱥ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱮ ᱾ ᱛᱷᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ("ᱡᱮᱞ", ᱑᱙᱘᱑) ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱙) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱠᱷᱟᱱ ("ᱠᱳᱵᱽᱨᱟ", ᱑᱙᱘᱑) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ (ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱮᱱᱯᱷᱤᱞᱰ ᱵᱩᱞᱮᱴ) ᱨᱮ ᱫᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱴᱟᱹ ᱠᱟᱸᱛ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱛᱮᱭ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
=== ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ===
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ, ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ, ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱᱟᱥ ᱨᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱯᱤᱥᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱟᱠᱞᱮᱭᱢᱰ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱫᱤᱢᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ, ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ, ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ, ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ, ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟᱢ, ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱚᱯᱤᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |title=Jayan sammanicha vismayangal |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081309/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
== ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱞ" ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱢᱥᱠᱟᱨᱤᱠᱟ ᱵᱷᱮᱛᱷᱤ ᱥᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱜᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://oldmalayalamcinema.wordpress.com/2010/11/15/poovachal-khader-conferred-the-ragamalika-jayan-award/|title=Ragamalika Jayan Award for Poovachal Khader|publisher=Wordpress|date=15 November 2010|access-date=2011-05-07|archive-date=23 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823155736/http://oldmalayalamcinema.wordpress.com/2010/11/15/poovachal-khader-conferred-the-ragamalika-jayan-award/|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱹᱪᱪᱤ ᱠᱟᱱᱱᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱮᱱ ᱵᱮᱥ (base) ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱮᱢ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6277088&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |title=Jayan Love U All (2)-Nostalgia-Metro Manorama |publisher=manoramaonline.com |date=2 May 2011 |access-date=2011-05-10 |archive-date=26 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826051616/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6277088&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ===
[[File:JayanStatueHome.jpg|thumb|right |ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱳᱞᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ]]
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱳᱞᱟᱭᱤᱞ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱘ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱦᱳᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱣᱮᱠᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ==
=== ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ===
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱭᱤᱞ? (ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ?) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱚᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱡᱚᱭᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱢᱳ (ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ, ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱡ) ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱤ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱟᱱᱴᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ===
==== ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ====
* ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱫᱚᱵᱽᱫᱚᱵᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱤᱠᱚᱡᱽ ᱟᱭ ᱦᱮᱵᱷ ᱮ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢᱟ ᱾
* ᱜᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱟᱣᱩᱴᱞᱩᱠ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠ ᱑᱓ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱗ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, '᱑᱓ ᱪᱤᱡᱤᱭᱮᱥᱴ ᱪᱚᱠᱤᱭᱮᱥᱴ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽᱥ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ' ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱾
==== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ====
* ᱟᱭᱮ ᱚᱴᱳ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱰᱩᱯ ᱰᱩᱯ ᱰᱩᱯ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱨᱟᱱᱢᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱛᱷᱤᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱟᱨᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱛᱷᱤᱞ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱪᱟᱢ ᱪᱟᱪᱟ ᱪᱩᱢᱪᱟᱪᱟ ᱫᱚ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱚᱡᱚᱜ ᱥᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ-ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱴᱴᱤᱠᱩᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨᱟᱥ ᱥᱮᱴᱤᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱳᱱᱱᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱴᱳᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
* ᱮᱱᱱᱩ ᱱᱤᱱᱛᱮ ᱢᱳᱭᱫᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ "ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱛᱷᱤ ᱥᱟᱡᱤ" ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ" ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥᱤᱞᱮ ᱵᱷᱭᱟᱯᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱤᱴ ᱠᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱭᱤᱞᱮ ᱨᱤᱛᱣᱤᱠ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱟ ᱾
==== ᱥᱤᱞᱵᱷᱟᱨ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ====
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱮᱱᱤᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web |url=http://frames.mathrubhumi.com/movies/malayalam/153194/ |title=Mathrubhumi-Avatharam to have Jayan in the lead |publisher=mathrubhumi.com |access-date=2011-01-18 |archive-date=20 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120191636/http://frames.mathrubhumi.com/movies/malayalam/153194 |url-status=live }}</ref> ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ (ᱤᱱᱠᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱴᱤ. ᱮ. ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱯ ᱴᱮᱠᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/12/30/stories/2010123063190200.htm |title=The Hindu Report-Return of a matinee Idol |date=30 December 2010 |access-date=2011-01-19 |location=Chennai, India |archive-date=8 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108174715/http://www.hindu.com/2010/12/30/stories/2010123063190200.htm |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/murali-claims-he-is-actor-jayan-s-son-93256 |title=ഞാൻ ജയന്റെ മകനാണ്; മോനേ ആദിത്യ, എന്തായാലും ഞാൻ നനഞ്ഞു; ഇനി കുളിച്ചേ കേറുന്നുള്ളൂ; എന് |access-date=25 December 2017 |archive-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225092217/http://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/murali-claims-he-is-actor-jayan-s-son-93256 |url-status=live }}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱗᱔ || ᱥᱟᱯᱟᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱯᱩᱱᱛᱷᱮᱱᱟᱨᱩᱵᱷᱤ || ᱰᱨ ᱡᱚᱱ
|-
| rowspan=3 | ᱑᱙᱗᱕ || ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱵᱟᱝᱞᱳ ||
|-
|| ᱥᱩᱨᱭᱟᱵᱷᱟᱢᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱩᱞᱞᱟᱥᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ ||
|-
| rowspan=9 | ᱑᱙᱗᱖ || ᱫᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱥᱮᱛᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱮ ||
|-
|| ᱯᱤᱠ ᱯᱚᱠᱮᱴ || ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ
|-
|| ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱨᱟᱡᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱜᱽᱱᱤᱯᱩᱥᱯᱟᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱞᱞᱟᱱᱩᱢ ᱢᱟᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱱᱩᱢ ||
|-
|| ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ || ᱡᱚᱱ
|-
|| ᱠᱟᱢᱟᱫᱷᱮᱱᱩ || ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ
|-
|| ᱟᱢᱨᱤᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱦᱤᱱᱤ || ᱢᱳᱦᱚᱱ
|-
| rowspan=20 | ᱑᱙᱗᱗ || ᱥᱱᱮᱦᱟᱭᱟᱢᱩᱱᱟ ||
|-
|| ᱢᱟᱠᱟᱢ ᱯᱤᱨᱟᱱᱱᱟ ᱢᱟᱱᱠᱟ ||
|-
|| ᱟᱥᱤᱨᱵᱷᱟᱫᱟᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱳᱨᱩ ᱢᱟᱭᱤᱞ ||
|-
|| ᱛᱷᱳᱞᱠᱟᱱ ᱮᱱᱤᱠᱠᱩ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱞᱞᱟ ||
|-
|| ᱟᱫᱷᱭᱟ ᱯᱟᱫᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱯᱟᱨᱟᱡᱤᱛᱷᱟ ||
|-
|| ᱤᱵᱷᱟᱱᱮᱱᱴᱮ ᱯᱨᱤᱭᱟᱯᱩᱛᱷᱨᱟᱱ ||
|-
|| ᱥᱩᱠᱨᱟᱫᱟᱥᱟ ||
|-
|| ᱠᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱢᱢᱟ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱤᱱᱤᱵᱷᱮᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱳᱨᱩ ᱫᱮᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ||
|-
|| ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱨᱟ ||
|-
|| ᱨᱟᱛᱷᱤ ᱢᱟᱱᱢᱟᱫᱷᱟᱱ || ᱥᱮᱠᱷᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱨᱟᱱᱰᱩ ᱞᱳᱠᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱳᱨᱢᱟᱠᱟᱞ ᱢᱟᱨᱤᱠᱠᱩᱢᱳ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱤᱛᱷᱟ ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱵᱷᱟᱨᱮ || ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ
|-
|| ᱟᱪᱟᱨᱟᱢ ᱟᱢᱢᱤᱱᱤ ᱳᱥᱟᱨᱟᱢ ᱳᱢᱟᱱᱟ || ᱥᱩᱫᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ || ᱦᱤᱰᱩᱢᱵᱟᱱ
|-
| rowspan=32 | ᱑᱙᱗᱘ || ᱯᱟᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱨᱤ ||
|-
|| ᱦᱮᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱩᱵᱷᱩᱛᱷᱤᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱠᱟᱱᱰᱟ ᱞᱳᱠᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱩᱢᱳᱫᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱨᱟᱱᱰᱩ ᱯᱮᱱᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱟᱞ ||
|-
|| ᱥᱱᱮᱦᱤᱠᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱭᱟᱢᱤᱞᱞᱟ ||
|-
|| ᱵᱷᱤᱥᱣᱟᱨᱩᱯᱟᱢ ||
|-
|| ᱳᱨᱠᱠᱩᱠᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱫᱟᱱᱳᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱢ || ᱰᱨ. ᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ
|-
|| ᱢᱤᱰᱩᱠᱠᱤᱯᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ||
|-
|| ᱥᱟᱛᱷᱨᱩᱥᱟᱢᱦᱟᱨᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱫᱤᱢᱟᱠᱠᱟᱪᱟᱵᱷᱟᱫᱟᱢ || ᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ
|-
|| ᱯᱟᱴᱴᱟᱞᱟᱢ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ||
|-
|| ᱟᱥᱛᱷᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ||
|-
|| ᱠᱟᱞᱯᱟᱵᱷᱨᱤᱠᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤ
|-
|| ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱟ || ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ
|-
|| ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ || ᱵᱷᱤᱵᱷᱤ ᱥᱣᱟᱢᱤ/ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
||ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ || ᱵᱟᱯᱯᱩ, ᱠᱩᱴᱴᱤ
|-
|| ᱥᱩᱛᱷᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱤ ||
|-
|| ᱢᱟᱴᱴᱳᱨᱩ ᱠᱟᱨᱱᱟᱱ ||
|-
|| ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱟ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱡᱟᱭᱤᱠᱠᱟᱱᱟᱭᱤ ᱡᱟᱱᱤᱪᱟᱵᱷᱟᱱ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ
|-
|| ᱤᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱱ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ
|-
|| ᱤᱱᱤᱭᱩᱢ ᱯᱩᱡᱷᱟ ᱳᱡᱷᱩᱠᱩᱢ || ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ
|-
|| ᱤ ᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨᱟ ᱛᱷᱤᱨᱟᱢ || ᱥᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱫᱟᱵᱷᱩᱠᱟᱞ ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱮᱴᱴᱩ ||
|-
|| ᱟᱱᱟ ᱯᱟᱪᱟᱱ || ᱯᱟᱨᱟᱢᱩ
|-
|| ᱢᱩᱠᱠᱩᱵᱷᱟᱱᱮ ᱥᱱᱮᱦᱤᱪᱟ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱢ || ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ
|-
|| ᱠᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱴᱴᱩ ᱢᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱩᱱᱱᱤ ᱠᱩᱨᱩᱯ
|-
|| ᱞᱤᱥᱟ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
| rowspan=25 | ᱑᱙᱗᱙|| ᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ ᱱᱤᱱᱟᱠᱠᱩ ᱵᱷᱮᱱᱰᱤ ||
|-
|| ᱠᱟᱞᱞᱩ ᱠᱟᱨᱛᱷᱭᱟᱭᱟᱱᱤ||
|-
|| ᱯᱤᱪᱟᱛᱷᱭ ᱠᱩᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
|| ᱥᱤᱠᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱢᱮᱥ
|-
|| ᱯᱩᱥᱭᱟᱨᱟᱜᱟᱢ ||
|-
|| ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱨᱟᱜᱟᱢ||
|-
|| ᱯᱮᱱᱱᱳᱨᱩᱢᱵᱮᱴᱴᱟᱞ||
|-
|| ᱳᱨᱩ ᱨᱟᱜᱟᱢ ᱯᱟᱞᱟ ᱛᱷᱟᱞᱟᱢ || ᱨᱟᱡᱩ
|-
|| ᱥᱟᱭᱳᱡᱽᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ || ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱟᱱᱤ ᱯᱟᱨᱟᱢᱩ || ᱡᱟᱢᱵᱩᱞᱤᱝᱜᱟᱢ
|-
|| ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ || ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|-
|| ᱢᱳᱪᱟᱱᱟᱢ || ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|| ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ || ᱢᱩᱥᱟ
|-
|| ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱠᱟᱴᱴᱤᱱᱩ ᱥᱩᱜᱟᱱᱫᱟᱢ || ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱥᱟᱨᱯᱟᱢ || ᱡᱮᱢᱥ
|-
|| ᱤᱨᱩᱢᱵᱟᱡᱷᱤᱠᱟᱞ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ || ᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟ ᱪᱤᱨᱟᱠᱩᱠᱟᱞ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱱᱳ ᱟᱛᱷᱳ ᱟᱵᱷᱟᱞᱳ || ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ
|-
|| ᱟᱱᱩᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱟᱝᱜᱟᱠᱠᱩᱨᱤ || ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|| ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤ/ᱨᱟᱵᱷᱤ
|-
| rowspan=20 | ᱑᱙᱘᱐|| ᱥᱟᱠᱛᱷᱤ || ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ/ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ
|-
|| ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ|| ᱟᱯᱯᱩ
|-
|| ᱛᱷᱤᱱᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱢᱩ
|-
|| ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱟᱱᱱᱟᱱ || ᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱭᱩᱨ ᱥᱩᱨᱟᱥᱩ
|-
|| ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ || ᱟᱫᱤᱢᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱩ
|-
|| ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ || ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ || ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱱ
|-
|| ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱠᱟᱨᱤᱢᱵᱟᱱᱟ || ᱢᱩᱛᱷᱟᱱ
|-
|| ᱤᱫᱤᱢᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ
|-
|| ᱢᱤᱱ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱨᱤᱯᱩᱨᱟᱱᱰᱟ ᱡᱤᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱜᱷᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ || ᱵᱟᱥᱩ
|-
|| ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ || ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱯᱳᱴᱴᱟᱛᱷᱟ ᱯᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱞ || ᱩᱯᱯᱩᱞᱤ
|-
|| ᱵᱮᱱᱡᱽ ᱵᱟᱥᱩ || ᱵᱟᱥᱩ
|-
|| ᱫᱤᱯᱟᱢ ||| ᱚᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ
|-
|| ᱢᱩᱨᱠᱷᱟᱱ || ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ
|-
|| ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱷᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ/ᱜᱳᱯᱤ
|-
| rowspan="8" | ᱑᱙᱘᱑ || ᱛᱷᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱨᱟ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱟᱠᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱤᱱᱟᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
| ᱜᱟᱨᱡᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱜᱽᱱᱤᱥᱟᱨᱟᱢ||
|-
|| ᱥᱟᱱᱪᱟᱨᱤ || ᱵᱷᱟᱨᱜᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱘᱒ || ᱠᱳᱢᱟᱨᱟᱢ ||
|-
|| ᱮᱱᱴᱮ ᱥᱟᱛᱷᱨᱩᱠᱠᱟᱞ ||
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱘᱓ || ᱟᱦᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱯᱟᱧᱪᱟᱯᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨ (ᱵᱟᱝ-ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ) ||
|-
|}
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱩᱣᱳᱴᱥ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{Commons category}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*{{IMDb name|1549796|Jayan}}
*[http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Jayan&limit=107 ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ]
*{{Official website|http://www.theactorjayan.com}}
* [http://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=48 ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ], malayalachalachithram.com
*[http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱱᱚᱥᱴᱟᱞᱡᱤᱭᱟ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡᱽ]
* [https://web.archive.org/web/20110105053530/http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ]
*[https://web.archive.org/web/20111119002635/http://www.mathrubhumi.com/special/jayan/index.html ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱮᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱨᱤ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ]
*"ᱡᱚᱭᱚᱱ: ᱞᱚᱵᱽ ᱭᱩ ᱚᱞ" – ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱐ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱰ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱙ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
2ayq6pd0ucahpgv426zb695ngt7itob
196899
196898
2026-08-15T13:25:57Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
removed [[Category:᱑᱙᱓᱙ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]; added [[Category:᱑᱙᱓᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
196899
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = ᱡᱚᱭᱚᱱ
| image = Malayalam actor Jayan.png
| image_size =
| birth_name = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ
| birth_date = {{birth date|df=yes|1939|7|25}}
| birth_place = ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{death date and age |1980|11|16 |1939|7|25 |df=yes}}
| death_place = ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_cause = ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱠᱨᱟᱥ (ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ) ᱥᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ
| height =
| other_names = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ
| years_active = ᱑᱙᱗᱒ – ᱑᱙᱘᱐
| occupation = {{hlist|ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ|ᱟᱠᱴᱚᱨ}}
| parents = {{ubl|ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ}}
| spouse =
| module = {{Infobox military person
| embed = yes
| allegiance = {{Flag|India}}
| branch = {{Navy|India}}
| service_years = ᱑᱙᱕᱔ – ᱑᱙᱗᱐
| rank = [[File:India-Navy-OR-9.svg|25px]] ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ
}}
| relatives = ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ (ᱠᱟᱡᱤᱱ)
}}
ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ '''ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ''' (᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱓᱙ – ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱡᱚᱭᱚᱱ''' ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ,<ref name=":1" /> ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ, ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ (action star) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>Mathrubhumi weekly, 2010 November 21 issue, p. 9</ref><ref name=":0" />
ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱ, ᱤᱢᱮᱞ, ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱯᱷᱮᱱᱳᱢᱮᱱᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱩᱣᱳᱴᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.ekerala.net/r.php?url=http://www.hackorama.com/jayan/quotes.shtml&title=jayan |title=Those unmistakable Jayan dialogues |publisher=ekerala.net |access-date=2011-01-19 }}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ekerala.net/r.php?url=http://www.ananthapuri.com/board/topic.asp?topic_id=94&title=jayan |title=Jayan jokes and quotes |publisher=ananthapuri.com |access-date=2011-01-19 }}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=_WpvBKWze3U |title=Typical Jayan dialogue |publisher=asianet |access-date=2011-02-04 |archive-date=30 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730181116/https://www.youtube.com/watch?v=_WpvBKWze3U |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=5q9dMEh3bNs |title=Immortal Action Hero Jayan in his typical role. |date=5 February 2009 |publisher=Saina |access-date=2011-02-04 |archive-date=2 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002135658/https://www.youtube.com/watch?v=5q9dMEh3bNs |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Reminiscing about Jayan and his ways |newspaper=The Hindu |date=2 July 2006 }}</ref><ref name="MW 211111">Mathrubhumi weekly, 21 November 2010, p. 10</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱞᱞᱤ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱴᱤᱞ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱢᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱠᱟᱡᱤᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=ഓര്മകള് മരിക്കുമോ?|url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/kamalhasan-remembering-jayan-malayalam-news-1.671132|publisher=mathrubhumi.com|access-date=15 November 2015|archive-date=15 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151115214916/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/kamalhasan-remembering-jayan-malayalam-news-1.671132|url-status=dead}}</ref>
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱵᱷᱤᱠᱨᱟᱱᱛ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱥᱮᱞᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤᱳ (CPO) ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱫᱤᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱦᱳᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱳᱥ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱭ ᱠᱞᱤᱱᱤᱝ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟ ᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan20-1?context=latest |title=Ormapperukkangalil- Jose Prakash memoirs on Jayan |publisher=chithrabhoomi |date=10 November 2009 |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032714/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan20-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan21-1?context=latest |title=Ormapperukkangalil (2)- Jose Prakash memoirs on Jayan |publisher=chithrabhoomi |date=10 November 2009 |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032846/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan21-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
=== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ===
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |title=Actor Jayan in memories |access-date=2011-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081324/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=iho4gz1833I |title=Remembering Jayan on his anniversary |publisher=asianet |access-date=2011-04-16 |archive-date=19 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419002046/https://www.youtube.com/watch?v=iho4gz1833I |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱪᱪᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱ-ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>Nostalgia magazine, November 2010 issue, Page 13</ref>
=== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱨᱟᱠᱟᱵ ===
"ᱡᱚᱭᱚᱱ" ("ᱫᱟ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨ") ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱳᱥ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱟᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ (᱑᱙᱗᱘) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱤᱥᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱙, ᱵᱮᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱨᱳᱡᱽ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱴᱤᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ (᱑᱙᱘᱐), ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ (᱑᱙᱘᱐), ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱟᱱᱱᱟᱱ (᱑᱙᱘᱐), ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ (᱑᱙᱘᱐), ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱟᱢ (᱑᱙᱘᱐) ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ (᱑᱙᱘᱐) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.forumkeralam.com/malayalam-cinema/5931-jayan-film-festival-kairali-tv.html |title=Jayan The Immortal Superstar |publisher=forumkeralam.com |access-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711021334/http://www.forumkeralam.com/malayalam-cinema/5931-jayan-film-festival-kairali-tv.html |archive-date=11 July 2011 |url-status=usurped }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm |title=Nostalgia- Jayan Memories |publisher=manoramaonline.com |access-date=2011-02-04 |archive-date=11 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070211183505/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 |title=Metromatinee.com- Action Hero Jayan |publisher=metromatinee.com |access-date=2011-01-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105053530/http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 |archive-date=5 January 2011}}</ref>
=== ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨᱰᱚᱢ ===
ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of highest grossing films |publisher=indianterminal.com |access-date=2011-03-10 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of yearwise top grossers in Malayalam |publisher=indianterminal.com |access-date=2011-03-10 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱯᱷᱳᱠᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱡᱟᱢᱟ ᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱜ (ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱵᱷᱤᱥ ᱵᱮᱞᱵᱚᱴᱚᱢᱥ), ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱚᱯ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱢᱟᱞᱴᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱠᱟᱥᱴ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ, ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱠᱟᱱᱱᱟᱱ, ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ, ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱳᱢᱟᱱ, ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱗᱙ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ), ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱟᱜ ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱩᱢᱵᱟᱡᱷᱤᱠᱟᱞ, ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ==
᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ (ᱥᱚᱠᱣᱮᱵᱷ) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱴᱤᱠ ᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞ ᱔᱗ ᱨᱮᱭ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱚᱴ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱮᱠ ᱨᱮᱜᱮ ᱮᱠᱥᱮᱯᱴ ᱞᱮᱱᱟ; ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱚᱴ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱨᱤ-ᱴᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱩᱥᱴ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱤ-ᱴᱮᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱞᱮᱱᱥ ᱮ ᱟᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱨᱟᱥ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱤᱥᱠᱤᱰᱥ ᱨᱮ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Accident">{{cite web |title=Incident Bell 47G-5 VT-EAO, Sunday 16 November 1980 |url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/236080 |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=30 March 2025}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱢ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱤᱯᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱞᱟᱭᱤᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan_special/index.htm |title=Jayan- A Golden Memory |publisher=Manoramaonline |date=16 November 2009 |access-date=2011-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091118151435/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan_special/index.htm |archive-date=18 November 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="MW 211111"/>
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱫᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱤ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱷᱟᱣ ᱥᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱜᱷᱟᱣ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ==
[[File:JayanCitizenWatch.jpg|right|thumb|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ]]
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱞᱞᱮᱯᱯᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱢᱯᱨᱮᱥᱚᱱᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱟᱥᱤ ᱟᱜ ᱛᱷᱩᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱯᱤ. ᱡᱤ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱯᱷᱳᱫᱟᱱᱟᱢ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱷᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱢ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱮᱱᱥᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱟᱨᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Anandan |first=S. |date=6 January 2013 |title=Reel to real image, a tome |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/reel-to-real-image-a-tome/article4277245.ece |url-status=live |access-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213917/https://www.thehindu.com/books/reel-to-real-image-a-tome/article4277245.ece |archive-date=2 June 2021}}</ref>
=== ᱤᱢᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ===
ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱵᱤᱴ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱜᱮᱥᱪᱟᱨ ᱥᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱲᱮ ᱛᱮᱭ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱚᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱢᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱟᱡᱤᱡ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ), ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ ᱨᱚᱜᱷᱩ) ᱾<ref>Mathrubhumi weekly, 21 November 2010, Page 24</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2002/12/24/stories/2002122405970400.htm |title=Actor Ratheesh dead |newspaper=The Hindu |date=24 December 2002 |access-date=2011-06-06 |archive-date=25 January 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050125182550/http://www.hinduonnet.com/2002/12/24/stories/2002122405970400.htm |url-status=usurped }}</ref><ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan87-1?context=latest |title=Chamayangalode (4)- Sajin and Jayan's throne |publisher=ning.com |access-date=2011-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032938/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan87-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ===
᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{citation|title=Because I have a voice|author=Narrain|publisher=Yoda Press|year=2005|isbn=81-902272-2-X|pages=75, 85, 87|first=Arvind|last2=Bhan|first2=Gautam|author-link2=Gautam Bhan}}</ref>
ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://hindu.com/2011/01/18/stories/2011011851360200.htm |title=The Hindu Report-Action star Jayan to reappear in movie |date=18 January 2011 |access-date=2011-01-19 |location=Chennai, India |archive-date=22 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122204756/http://www.hindu.com/2011/01/18/stories/2011011851360200.htm |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://flashnewstoday.com/index.php/late-jayan-returns-to-silver-screen/ |title=Jayans returns to silver screen |publisher=flashnewstoday.com |date=24 January 2011 |access-date=2011-05-23 |archive-date=16 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816120906/http://flashnewstoday.com/index.php/late-jayan-returns-to-silver-screen/ |url-status=dead }}</ref> ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱡᱚᱭᱚᱱ – ᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱵᱤᱦᱟᱭᱤᱱᱰ ᱫᱟ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱜᱮᱥᱤ ==
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱮᱵᱟᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/16/actor-jayan-malayalam-movies-action-hero-dress-circle.html |title=Jayan's memories live on though Malayalam cinema lost its first action hero four decades ago |publisher=Onmanorama.com |access-date=2019-11-17 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151806/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/16/actor-jayan-malayalam-movies-action-hero-dress-circle.html |url-status=live }}</ref>
=== ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ===
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱱᱥ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |title=Ormakalile Jayan |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081324/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱢᱟᱨᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |title=Jayan- The actor who gave fascination |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081309/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱴ ᱫᱚ ᱙᱐% ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱙, ᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ "ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱤᱭᱟᱨᱥ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052.jpg |title=Ethiralikal illatha supertharam |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081329/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=Highest grossing Malayalam films |access-date=2011-03-17 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of top-grossing Malayalam films year-wise list |access-date=2011-03-17 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱟ ᱞᱳ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱯᱩᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/JayanFilms.jpg |title=The Superstar of Superstars |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081335/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/JayanFilms.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ-ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/RavikumaronJayan.jpg |title=Heartthrob of millions-Ravikumar remembers Jayan |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081341/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/RavikumaronJayan.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭ-ᱨᱤᱥᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱪᱟᱠ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱰᱮᱭᱟᱨᱰᱮᱵᱷᱤᱞᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052-1.jpg |title=Dhurantha Nakshathram |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081314/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052-1.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
[[File:TheShipCraneStunt.jpg|left|thumbnail|ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱯ (ship) ᱠᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ]]
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ("ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ", ᱑᱙᱗᱙) ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫᱟ, ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ ("ᱤᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱚᱱ", ᱑᱙᱗᱙) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱳᱜᱮᱱᱟᱠᱠᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱥ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱮ ᱾ ᱛᱷᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ("ᱡᱮᱞ", ᱑᱙᱘᱑) ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱙) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱠᱷᱟᱱ ("ᱠᱳᱵᱽᱨᱟ", ᱑᱙᱘᱑) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ (ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱮᱱᱯᱷᱤᱞᱰ ᱵᱩᱞᱮᱴ) ᱨᱮ ᱫᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱴᱟᱹ ᱠᱟᱸᱛ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱛᱮᱭ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
=== ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ===
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ, ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ, ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱᱟᱥ ᱨᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱯᱤᱥᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱟᱠᱞᱮᱭᱢᱰ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱫᱤᱢᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ, ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ, ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ, ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ, ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟᱢ, ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱚᱯᱤᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |title=Jayan sammanicha vismayangal |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081309/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
== ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱞ" ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱢᱥᱠᱟᱨᱤᱠᱟ ᱵᱷᱮᱛᱷᱤ ᱥᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱜᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://oldmalayalamcinema.wordpress.com/2010/11/15/poovachal-khader-conferred-the-ragamalika-jayan-award/|title=Ragamalika Jayan Award for Poovachal Khader|publisher=Wordpress|date=15 November 2010|access-date=2011-05-07|archive-date=23 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823155736/http://oldmalayalamcinema.wordpress.com/2010/11/15/poovachal-khader-conferred-the-ragamalika-jayan-award/|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱹᱪᱪᱤ ᱠᱟᱱᱱᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱮᱱ ᱵᱮᱥ (base) ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱮᱢ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6277088&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |title=Jayan Love U All (2)-Nostalgia-Metro Manorama |publisher=manoramaonline.com |date=2 May 2011 |access-date=2011-05-10 |archive-date=26 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826051616/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6277088&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ===
[[File:JayanStatueHome.jpg|thumb|right |ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱳᱞᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ]]
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱳᱞᱟᱭᱤᱞ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱘ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱦᱳᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱣᱮᱠᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ==
=== ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ===
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱭᱤᱞ? (ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ?) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱚᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱡᱚᱭᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱢᱳ (ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ, ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱡ) ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱤ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱟᱱᱴᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ===
==== ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ====
* ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱫᱚᱵᱽᱫᱚᱵᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱤᱠᱚᱡᱽ ᱟᱭ ᱦᱮᱵᱷ ᱮ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢᱟ ᱾
* ᱜᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱟᱣᱩᱴᱞᱩᱠ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠ ᱑᱓ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱗ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, '᱑᱓ ᱪᱤᱡᱤᱭᱮᱥᱴ ᱪᱚᱠᱤᱭᱮᱥᱴ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽᱥ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ' ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱾
==== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ====
* ᱟᱭᱮ ᱚᱴᱳ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱰᱩᱯ ᱰᱩᱯ ᱰᱩᱯ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱨᱟᱱᱢᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱛᱷᱤᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱟᱨᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱛᱷᱤᱞ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱪᱟᱢ ᱪᱟᱪᱟ ᱪᱩᱢᱪᱟᱪᱟ ᱫᱚ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱚᱡᱚᱜ ᱥᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ-ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱴᱴᱤᱠᱩᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨᱟᱥ ᱥᱮᱴᱤᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱳᱱᱱᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱴᱳᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
* ᱮᱱᱱᱩ ᱱᱤᱱᱛᱮ ᱢᱳᱭᱫᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ "ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱛᱷᱤ ᱥᱟᱡᱤ" ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ" ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥᱤᱞᱮ ᱵᱷᱭᱟᱯᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱤᱴ ᱠᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱭᱤᱞᱮ ᱨᱤᱛᱣᱤᱠ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱟ ᱾
==== ᱥᱤᱞᱵᱷᱟᱨ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ====
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱮᱱᱤᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web |url=http://frames.mathrubhumi.com/movies/malayalam/153194/ |title=Mathrubhumi-Avatharam to have Jayan in the lead |publisher=mathrubhumi.com |access-date=2011-01-18 |archive-date=20 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120191636/http://frames.mathrubhumi.com/movies/malayalam/153194 |url-status=live }}</ref> ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ (ᱤᱱᱠᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱴᱤ. ᱮ. ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱯ ᱴᱮᱠᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/12/30/stories/2010123063190200.htm |title=The Hindu Report-Return of a matinee Idol |date=30 December 2010 |access-date=2011-01-19 |location=Chennai, India |archive-date=8 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108174715/http://www.hindu.com/2010/12/30/stories/2010123063190200.htm |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/murali-claims-he-is-actor-jayan-s-son-93256 |title=ഞാൻ ജയന്റെ മകനാണ്; മോനേ ആദിത്യ, എന്തായാലും ഞാൻ നനഞ്ഞു; ഇനി കുളിച്ചേ കേറുന്നുള്ളൂ; എന് |access-date=25 December 2017 |archive-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225092217/http://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/murali-claims-he-is-actor-jayan-s-son-93256 |url-status=live }}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱗᱔ || ᱥᱟᱯᱟᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱯᱩᱱᱛᱷᱮᱱᱟᱨᱩᱵᱷᱤ || ᱰᱨ ᱡᱚᱱ
|-
| rowspan=3 | ᱑᱙᱗᱕ || ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱵᱟᱝᱞᱳ ||
|-
|| ᱥᱩᱨᱭᱟᱵᱷᱟᱢᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱩᱞᱞᱟᱥᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ ||
|-
| rowspan=9 | ᱑᱙᱗᱖ || ᱫᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱥᱮᱛᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱮ ||
|-
|| ᱯᱤᱠ ᱯᱚᱠᱮᱴ || ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ
|-
|| ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱨᱟᱡᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱜᱽᱱᱤᱯᱩᱥᱯᱟᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱞᱞᱟᱱᱩᱢ ᱢᱟᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱱᱩᱢ ||
|-
|| ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ || ᱡᱚᱱ
|-
|| ᱠᱟᱢᱟᱫᱷᱮᱱᱩ || ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ
|-
|| ᱟᱢᱨᱤᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱦᱤᱱᱤ || ᱢᱳᱦᱚᱱ
|-
| rowspan=20 | ᱑᱙᱗᱗ || ᱥᱱᱮᱦᱟᱭᱟᱢᱩᱱᱟ ||
|-
|| ᱢᱟᱠᱟᱢ ᱯᱤᱨᱟᱱᱱᱟ ᱢᱟᱱᱠᱟ ||
|-
|| ᱟᱥᱤᱨᱵᱷᱟᱫᱟᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱳᱨᱩ ᱢᱟᱭᱤᱞ ||
|-
|| ᱛᱷᱳᱞᱠᱟᱱ ᱮᱱᱤᱠᱠᱩ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱞᱞᱟ ||
|-
|| ᱟᱫᱷᱭᱟ ᱯᱟᱫᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱯᱟᱨᱟᱡᱤᱛᱷᱟ ||
|-
|| ᱤᱵᱷᱟᱱᱮᱱᱴᱮ ᱯᱨᱤᱭᱟᱯᱩᱛᱷᱨᱟᱱ ||
|-
|| ᱥᱩᱠᱨᱟᱫᱟᱥᱟ ||
|-
|| ᱠᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱢᱢᱟ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱤᱱᱤᱵᱷᱮᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱳᱨᱩ ᱫᱮᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ||
|-
|| ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱨᱟ ||
|-
|| ᱨᱟᱛᱷᱤ ᱢᱟᱱᱢᱟᱫᱷᱟᱱ || ᱥᱮᱠᱷᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱨᱟᱱᱰᱩ ᱞᱳᱠᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱳᱨᱢᱟᱠᱟᱞ ᱢᱟᱨᱤᱠᱠᱩᱢᱳ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱤᱛᱷᱟ ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱵᱷᱟᱨᱮ || ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ
|-
|| ᱟᱪᱟᱨᱟᱢ ᱟᱢᱢᱤᱱᱤ ᱳᱥᱟᱨᱟᱢ ᱳᱢᱟᱱᱟ || ᱥᱩᱫᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ || ᱦᱤᱰᱩᱢᱵᱟᱱ
|-
| rowspan=32 | ᱑᱙᱗᱘ || ᱯᱟᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱨᱤ ||
|-
|| ᱦᱮᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱩᱵᱷᱩᱛᱷᱤᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱠᱟᱱᱰᱟ ᱞᱳᱠᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱩᱢᱳᱫᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱨᱟᱱᱰᱩ ᱯᱮᱱᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱟᱞ ||
|-
|| ᱥᱱᱮᱦᱤᱠᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱭᱟᱢᱤᱞᱞᱟ ||
|-
|| ᱵᱷᱤᱥᱣᱟᱨᱩᱯᱟᱢ ||
|-
|| ᱳᱨᱠᱠᱩᱠᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱫᱟᱱᱳᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱢ || ᱰᱨ. ᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ
|-
|| ᱢᱤᱰᱩᱠᱠᱤᱯᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ||
|-
|| ᱥᱟᱛᱷᱨᱩᱥᱟᱢᱦᱟᱨᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱫᱤᱢᱟᱠᱠᱟᱪᱟᱵᱷᱟᱫᱟᱢ || ᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ
|-
|| ᱯᱟᱴᱴᱟᱞᱟᱢ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ||
|-
|| ᱟᱥᱛᱷᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ||
|-
|| ᱠᱟᱞᱯᱟᱵᱷᱨᱤᱠᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤ
|-
|| ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱟ || ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ
|-
|| ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ || ᱵᱷᱤᱵᱷᱤ ᱥᱣᱟᱢᱤ/ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
||ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ || ᱵᱟᱯᱯᱩ, ᱠᱩᱴᱴᱤ
|-
|| ᱥᱩᱛᱷᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱤ ||
|-
|| ᱢᱟᱴᱴᱳᱨᱩ ᱠᱟᱨᱱᱟᱱ ||
|-
|| ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱟ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱡᱟᱭᱤᱠᱠᱟᱱᱟᱭᱤ ᱡᱟᱱᱤᱪᱟᱵᱷᱟᱱ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ
|-
|| ᱤᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱱ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ
|-
|| ᱤᱱᱤᱭᱩᱢ ᱯᱩᱡᱷᱟ ᱳᱡᱷᱩᱠᱩᱢ || ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ
|-
|| ᱤ ᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨᱟ ᱛᱷᱤᱨᱟᱢ || ᱥᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱫᱟᱵᱷᱩᱠᱟᱞ ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱮᱴᱴᱩ ||
|-
|| ᱟᱱᱟ ᱯᱟᱪᱟᱱ || ᱯᱟᱨᱟᱢᱩ
|-
|| ᱢᱩᱠᱠᱩᱵᱷᱟᱱᱮ ᱥᱱᱮᱦᱤᱪᱟ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱢ || ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ
|-
|| ᱠᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱴᱴᱩ ᱢᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱩᱱᱱᱤ ᱠᱩᱨᱩᱯ
|-
|| ᱞᱤᱥᱟ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
| rowspan=25 | ᱑᱙᱗᱙|| ᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ ᱱᱤᱱᱟᱠᱠᱩ ᱵᱷᱮᱱᱰᱤ ||
|-
|| ᱠᱟᱞᱞᱩ ᱠᱟᱨᱛᱷᱭᱟᱭᱟᱱᱤ||
|-
|| ᱯᱤᱪᱟᱛᱷᱭ ᱠᱩᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
|| ᱥᱤᱠᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱢᱮᱥ
|-
|| ᱯᱩᱥᱭᱟᱨᱟᱜᱟᱢ ||
|-
|| ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱨᱟᱜᱟᱢ||
|-
|| ᱯᱮᱱᱱᱳᱨᱩᱢᱵᱮᱴᱴᱟᱞ||
|-
|| ᱳᱨᱩ ᱨᱟᱜᱟᱢ ᱯᱟᱞᱟ ᱛᱷᱟᱞᱟᱢ || ᱨᱟᱡᱩ
|-
|| ᱥᱟᱭᱳᱡᱽᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ || ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱟᱱᱤ ᱯᱟᱨᱟᱢᱩ || ᱡᱟᱢᱵᱩᱞᱤᱝᱜᱟᱢ
|-
|| ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ || ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|-
|| ᱢᱳᱪᱟᱱᱟᱢ || ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|| ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ || ᱢᱩᱥᱟ
|-
|| ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱠᱟᱴᱴᱤᱱᱩ ᱥᱩᱜᱟᱱᱫᱟᱢ || ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱥᱟᱨᱯᱟᱢ || ᱡᱮᱢᱥ
|-
|| ᱤᱨᱩᱢᱵᱟᱡᱷᱤᱠᱟᱞ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ || ᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟ ᱪᱤᱨᱟᱠᱩᱠᱟᱞ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱱᱳ ᱟᱛᱷᱳ ᱟᱵᱷᱟᱞᱳ || ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ
|-
|| ᱟᱱᱩᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱟᱝᱜᱟᱠᱠᱩᱨᱤ || ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|| ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤ/ᱨᱟᱵᱷᱤ
|-
| rowspan=20 | ᱑᱙᱘᱐|| ᱥᱟᱠᱛᱷᱤ || ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ/ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ
|-
|| ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ|| ᱟᱯᱯᱩ
|-
|| ᱛᱷᱤᱱᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱢᱩ
|-
|| ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱟᱱᱱᱟᱱ || ᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱭᱩᱨ ᱥᱩᱨᱟᱥᱩ
|-
|| ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ || ᱟᱫᱤᱢᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱩ
|-
|| ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ || ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ || ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱱ
|-
|| ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱠᱟᱨᱤᱢᱵᱟᱱᱟ || ᱢᱩᱛᱷᱟᱱ
|-
|| ᱤᱫᱤᱢᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ
|-
|| ᱢᱤᱱ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱨᱤᱯᱩᱨᱟᱱᱰᱟ ᱡᱤᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱜᱷᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ || ᱵᱟᱥᱩ
|-
|| ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ || ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱯᱳᱴᱴᱟᱛᱷᱟ ᱯᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱞ || ᱩᱯᱯᱩᱞᱤ
|-
|| ᱵᱮᱱᱡᱽ ᱵᱟᱥᱩ || ᱵᱟᱥᱩ
|-
|| ᱫᱤᱯᱟᱢ ||| ᱚᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ
|-
|| ᱢᱩᱨᱠᱷᱟᱱ || ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ
|-
|| ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱷᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ/ᱜᱳᱯᱤ
|-
| rowspan="8" | ᱑᱙᱘᱑ || ᱛᱷᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱨᱟ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱟᱠᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱤᱱᱟᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
| ᱜᱟᱨᱡᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱜᱽᱱᱤᱥᱟᱨᱟᱢ||
|-
|| ᱥᱟᱱᱪᱟᱨᱤ || ᱵᱷᱟᱨᱜᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱘᱒ || ᱠᱳᱢᱟᱨᱟᱢ ||
|-
|| ᱮᱱᱴᱮ ᱥᱟᱛᱷᱨᱩᱠᱠᱟᱞ ||
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱘᱓ || ᱟᱦᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱯᱟᱧᱪᱟᱯᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨ (ᱵᱟᱝ-ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ) ||
|-
|}
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱩᱣᱳᱴᱥ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{Commons category}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*{{IMDb name|1549796|Jayan}}
*[http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Jayan&limit=107 ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ]
*{{Official website|http://www.theactorjayan.com}}
* [http://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=48 ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ], malayalachalachithram.com
*[http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱱᱚᱥᱴᱟᱞᱡᱤᱭᱟ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡᱽ]
* [https://web.archive.org/web/20110105053530/http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ]
*[https://web.archive.org/web/20111119002635/http://www.mathrubhumi.com/special/jayan/index.html ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱮᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱨᱤ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ]
*"ᱡᱚᱭᱚᱱ: ᱞᱚᱵᱽ ᱭᱩ ᱚᱞ" – ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱐ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱰ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
s4849k1bya4n0jjt5bk79u1itziqjrq
196900
196899
2026-08-15T13:26:20Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
removed [[Category:᱑᱙᱘᱐ ᱜᱩᱨ]]; added [[Category:᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
196900
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = ᱡᱚᱭᱚᱱ
| image = Malayalam actor Jayan.png
| image_size =
| birth_name = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ
| birth_date = {{birth date|df=yes|1939|7|25}}
| birth_place = ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{death date and age |1980|11|16 |1939|7|25 |df=yes}}
| death_place = ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_cause = ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱠᱨᱟᱥ (ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ) ᱥᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ
| height =
| other_names = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ
| years_active = ᱑᱙᱗᱒ – ᱑᱙᱘᱐
| occupation = {{hlist|ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ|ᱟᱠᱴᱚᱨ}}
| parents = {{ubl|ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ}}
| spouse =
| module = {{Infobox military person
| embed = yes
| allegiance = {{Flag|India}}
| branch = {{Navy|India}}
| service_years = ᱑᱙᱕᱔ – ᱑᱙᱗᱐
| rank = [[File:India-Navy-OR-9.svg|25px]] ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ
}}
| relatives = ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ (ᱠᱟᱡᱤᱱ)
}}
ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ '''ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ''' (᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱓᱙ – ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱡᱚᱭᱚᱱ''' ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ,<ref name=":1" /> ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ, ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ (action star) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>Mathrubhumi weekly, 2010 November 21 issue, p. 9</ref><ref name=":0" />
ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱ, ᱤᱢᱮᱞ, ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱯᱷᱮᱱᱳᱢᱮᱱᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱩᱣᱳᱴᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.ekerala.net/r.php?url=http://www.hackorama.com/jayan/quotes.shtml&title=jayan |title=Those unmistakable Jayan dialogues |publisher=ekerala.net |access-date=2011-01-19 }}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ekerala.net/r.php?url=http://www.ananthapuri.com/board/topic.asp?topic_id=94&title=jayan |title=Jayan jokes and quotes |publisher=ananthapuri.com |access-date=2011-01-19 }}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=_WpvBKWze3U |title=Typical Jayan dialogue |publisher=asianet |access-date=2011-02-04 |archive-date=30 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730181116/https://www.youtube.com/watch?v=_WpvBKWze3U |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=5q9dMEh3bNs |title=Immortal Action Hero Jayan in his typical role. |date=5 February 2009 |publisher=Saina |access-date=2011-02-04 |archive-date=2 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002135658/https://www.youtube.com/watch?v=5q9dMEh3bNs |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Reminiscing about Jayan and his ways |newspaper=The Hindu |date=2 July 2006 }}</ref><ref name="MW 211111">Mathrubhumi weekly, 21 November 2010, p. 10</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱞᱞᱤ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱴᱤᱞ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱢᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱠᱟᱡᱤᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=ഓര്മകള് മരിക്കുമോ?|url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/kamalhasan-remembering-jayan-malayalam-news-1.671132|publisher=mathrubhumi.com|access-date=15 November 2015|archive-date=15 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151115214916/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/kamalhasan-remembering-jayan-malayalam-news-1.671132|url-status=dead}}</ref>
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱵᱷᱤᱠᱨᱟᱱᱛ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱥᱮᱞᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤᱳ (CPO) ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱫᱤᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱦᱳᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱳᱥ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱭ ᱠᱞᱤᱱᱤᱝ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟ ᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan20-1?context=latest |title=Ormapperukkangalil- Jose Prakash memoirs on Jayan |publisher=chithrabhoomi |date=10 November 2009 |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032714/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan20-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan21-1?context=latest |title=Ormapperukkangalil (2)- Jose Prakash memoirs on Jayan |publisher=chithrabhoomi |date=10 November 2009 |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032846/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan21-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
=== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ===
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |title=Actor Jayan in memories |access-date=2011-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081324/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=iho4gz1833I |title=Remembering Jayan on his anniversary |publisher=asianet |access-date=2011-04-16 |archive-date=19 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419002046/https://www.youtube.com/watch?v=iho4gz1833I |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱪᱪᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱ-ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>Nostalgia magazine, November 2010 issue, Page 13</ref>
=== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱨᱟᱠᱟᱵ ===
"ᱡᱚᱭᱚᱱ" ("ᱫᱟ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨ") ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱳᱥ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱟᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ (᱑᱙᱗᱘) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱤᱥᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱙, ᱵᱮᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱨᱳᱡᱽ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱴᱤᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ (᱑᱙᱘᱐), ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ (᱑᱙᱘᱐), ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱟᱱᱱᱟᱱ (᱑᱙᱘᱐), ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ (᱑᱙᱘᱐), ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱟᱢ (᱑᱙᱘᱐) ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ (᱑᱙᱘᱐) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.forumkeralam.com/malayalam-cinema/5931-jayan-film-festival-kairali-tv.html |title=Jayan The Immortal Superstar |publisher=forumkeralam.com |access-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711021334/http://www.forumkeralam.com/malayalam-cinema/5931-jayan-film-festival-kairali-tv.html |archive-date=11 July 2011 |url-status=usurped }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm |title=Nostalgia- Jayan Memories |publisher=manoramaonline.com |access-date=2011-02-04 |archive-date=11 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070211183505/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 |title=Metromatinee.com- Action Hero Jayan |publisher=metromatinee.com |access-date=2011-01-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105053530/http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 |archive-date=5 January 2011}}</ref>
=== ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨᱰᱚᱢ ===
ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of highest grossing films |publisher=indianterminal.com |access-date=2011-03-10 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of yearwise top grossers in Malayalam |publisher=indianterminal.com |access-date=2011-03-10 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱯᱷᱳᱠᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱡᱟᱢᱟ ᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱜ (ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱵᱷᱤᱥ ᱵᱮᱞᱵᱚᱴᱚᱢᱥ), ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱚᱯ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱢᱟᱞᱴᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱠᱟᱥᱴ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ, ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱠᱟᱱᱱᱟᱱ, ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ, ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱳᱢᱟᱱ, ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱗᱙ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ), ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱟᱜ ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱩᱢᱵᱟᱡᱷᱤᱠᱟᱞ, ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ==
᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ (ᱥᱚᱠᱣᱮᱵᱷ) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱴᱤᱠ ᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞ ᱔᱗ ᱨᱮᱭ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱚᱴ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱮᱠ ᱨᱮᱜᱮ ᱮᱠᱥᱮᱯᱴ ᱞᱮᱱᱟ; ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱚᱴ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱨᱤ-ᱴᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱩᱥᱴ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱤ-ᱴᱮᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱞᱮᱱᱥ ᱮ ᱟᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱨᱟᱥ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱤᱥᱠᱤᱰᱥ ᱨᱮ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Accident">{{cite web |title=Incident Bell 47G-5 VT-EAO, Sunday 16 November 1980 |url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/236080 |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=30 March 2025}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱢ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱤᱯᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱞᱟᱭᱤᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan_special/index.htm |title=Jayan- A Golden Memory |publisher=Manoramaonline |date=16 November 2009 |access-date=2011-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091118151435/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan_special/index.htm |archive-date=18 November 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="MW 211111"/>
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱫᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱤ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱷᱟᱣ ᱥᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱜᱷᱟᱣ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ==
[[File:JayanCitizenWatch.jpg|right|thumb|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ]]
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱞᱞᱮᱯᱯᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱢᱯᱨᱮᱥᱚᱱᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱟᱥᱤ ᱟᱜ ᱛᱷᱩᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱯᱤ. ᱡᱤ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱯᱷᱳᱫᱟᱱᱟᱢ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱷᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱢ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱮᱱᱥᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱟᱨᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Anandan |first=S. |date=6 January 2013 |title=Reel to real image, a tome |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/reel-to-real-image-a-tome/article4277245.ece |url-status=live |access-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213917/https://www.thehindu.com/books/reel-to-real-image-a-tome/article4277245.ece |archive-date=2 June 2021}}</ref>
=== ᱤᱢᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ===
ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱵᱤᱴ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱜᱮᱥᱪᱟᱨ ᱥᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱲᱮ ᱛᱮᱭ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱚᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱢᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱟᱡᱤᱡ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ), ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ ᱨᱚᱜᱷᱩ) ᱾<ref>Mathrubhumi weekly, 21 November 2010, Page 24</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2002/12/24/stories/2002122405970400.htm |title=Actor Ratheesh dead |newspaper=The Hindu |date=24 December 2002 |access-date=2011-06-06 |archive-date=25 January 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050125182550/http://www.hinduonnet.com/2002/12/24/stories/2002122405970400.htm |url-status=usurped }}</ref><ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan87-1?context=latest |title=Chamayangalode (4)- Sajin and Jayan's throne |publisher=ning.com |access-date=2011-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032938/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan87-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ===
᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{citation|title=Because I have a voice|author=Narrain|publisher=Yoda Press|year=2005|isbn=81-902272-2-X|pages=75, 85, 87|first=Arvind|last2=Bhan|first2=Gautam|author-link2=Gautam Bhan}}</ref>
ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://hindu.com/2011/01/18/stories/2011011851360200.htm |title=The Hindu Report-Action star Jayan to reappear in movie |date=18 January 2011 |access-date=2011-01-19 |location=Chennai, India |archive-date=22 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122204756/http://www.hindu.com/2011/01/18/stories/2011011851360200.htm |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://flashnewstoday.com/index.php/late-jayan-returns-to-silver-screen/ |title=Jayans returns to silver screen |publisher=flashnewstoday.com |date=24 January 2011 |access-date=2011-05-23 |archive-date=16 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816120906/http://flashnewstoday.com/index.php/late-jayan-returns-to-silver-screen/ |url-status=dead }}</ref> ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱡᱚᱭᱚᱱ – ᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱵᱤᱦᱟᱭᱤᱱᱰ ᱫᱟ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱜᱮᱥᱤ ==
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱮᱵᱟᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/16/actor-jayan-malayalam-movies-action-hero-dress-circle.html |title=Jayan's memories live on though Malayalam cinema lost its first action hero four decades ago |publisher=Onmanorama.com |access-date=2019-11-17 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151806/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/16/actor-jayan-malayalam-movies-action-hero-dress-circle.html |url-status=live }}</ref>
=== ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ===
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱱᱥ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |title=Ormakalile Jayan |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081324/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱢᱟᱨᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |title=Jayan- The actor who gave fascination |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081309/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱴ ᱫᱚ ᱙᱐% ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱙, ᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ "ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱤᱭᱟᱨᱥ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052.jpg |title=Ethiralikal illatha supertharam |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081329/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=Highest grossing Malayalam films |access-date=2011-03-17 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of top-grossing Malayalam films year-wise list |access-date=2011-03-17 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱟ ᱞᱳ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱯᱩᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/JayanFilms.jpg |title=The Superstar of Superstars |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081335/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/JayanFilms.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ-ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/RavikumaronJayan.jpg |title=Heartthrob of millions-Ravikumar remembers Jayan |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081341/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/RavikumaronJayan.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭ-ᱨᱤᱥᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱪᱟᱠ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱰᱮᱭᱟᱨᱰᱮᱵᱷᱤᱞᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052-1.jpg |title=Dhurantha Nakshathram |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081314/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052-1.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
[[File:TheShipCraneStunt.jpg|left|thumbnail|ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱯ (ship) ᱠᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ]]
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ("ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ", ᱑᱙᱗᱙) ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫᱟ, ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ ("ᱤᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱚᱱ", ᱑᱙᱗᱙) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱳᱜᱮᱱᱟᱠᱠᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱥ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱮ ᱾ ᱛᱷᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ("ᱡᱮᱞ", ᱑᱙᱘᱑) ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱙) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱠᱷᱟᱱ ("ᱠᱳᱵᱽᱨᱟ", ᱑᱙᱘᱑) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ (ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱮᱱᱯᱷᱤᱞᱰ ᱵᱩᱞᱮᱴ) ᱨᱮ ᱫᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱴᱟᱹ ᱠᱟᱸᱛ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱛᱮᱭ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
=== ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ===
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ, ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ, ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱᱟᱥ ᱨᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱯᱤᱥᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱟᱠᱞᱮᱭᱢᱰ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱫᱤᱢᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ, ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ, ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ, ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ, ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟᱢ, ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱚᱯᱤᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |title=Jayan sammanicha vismayangal |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081309/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
== ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱞ" ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱢᱥᱠᱟᱨᱤᱠᱟ ᱵᱷᱮᱛᱷᱤ ᱥᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱜᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://oldmalayalamcinema.wordpress.com/2010/11/15/poovachal-khader-conferred-the-ragamalika-jayan-award/|title=Ragamalika Jayan Award for Poovachal Khader|publisher=Wordpress|date=15 November 2010|access-date=2011-05-07|archive-date=23 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823155736/http://oldmalayalamcinema.wordpress.com/2010/11/15/poovachal-khader-conferred-the-ragamalika-jayan-award/|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱹᱪᱪᱤ ᱠᱟᱱᱱᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱮᱱ ᱵᱮᱥ (base) ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱮᱢ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6277088&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |title=Jayan Love U All (2)-Nostalgia-Metro Manorama |publisher=manoramaonline.com |date=2 May 2011 |access-date=2011-05-10 |archive-date=26 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826051616/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6277088&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ===
[[File:JayanStatueHome.jpg|thumb|right |ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱳᱞᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ]]
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱳᱞᱟᱭᱤᱞ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱘ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱦᱳᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱣᱮᱠᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ==
=== ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ===
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱭᱤᱞ? (ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ?) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱚᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱡᱚᱭᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱢᱳ (ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ, ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱡ) ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱤ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱟᱱᱴᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ===
==== ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ====
* ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱫᱚᱵᱽᱫᱚᱵᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱤᱠᱚᱡᱽ ᱟᱭ ᱦᱮᱵᱷ ᱮ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢᱟ ᱾
* ᱜᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱟᱣᱩᱴᱞᱩᱠ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠ ᱑᱓ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱗ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, '᱑᱓ ᱪᱤᱡᱤᱭᱮᱥᱴ ᱪᱚᱠᱤᱭᱮᱥᱴ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽᱥ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ' ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱾
==== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ====
* ᱟᱭᱮ ᱚᱴᱳ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱰᱩᱯ ᱰᱩᱯ ᱰᱩᱯ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱨᱟᱱᱢᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱛᱷᱤᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱟᱨᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱛᱷᱤᱞ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱪᱟᱢ ᱪᱟᱪᱟ ᱪᱩᱢᱪᱟᱪᱟ ᱫᱚ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱚᱡᱚᱜ ᱥᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ-ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱴᱴᱤᱠᱩᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨᱟᱥ ᱥᱮᱴᱤᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱳᱱᱱᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱴᱳᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
* ᱮᱱᱱᱩ ᱱᱤᱱᱛᱮ ᱢᱳᱭᱫᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ "ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱛᱷᱤ ᱥᱟᱡᱤ" ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ" ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥᱤᱞᱮ ᱵᱷᱭᱟᱯᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱤᱴ ᱠᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱭᱤᱞᱮ ᱨᱤᱛᱣᱤᱠ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱟ ᱾
==== ᱥᱤᱞᱵᱷᱟᱨ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ====
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱮᱱᱤᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web |url=http://frames.mathrubhumi.com/movies/malayalam/153194/ |title=Mathrubhumi-Avatharam to have Jayan in the lead |publisher=mathrubhumi.com |access-date=2011-01-18 |archive-date=20 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120191636/http://frames.mathrubhumi.com/movies/malayalam/153194 |url-status=live }}</ref> ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ (ᱤᱱᱠᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱴᱤ. ᱮ. ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱯ ᱴᱮᱠᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/12/30/stories/2010123063190200.htm |title=The Hindu Report-Return of a matinee Idol |date=30 December 2010 |access-date=2011-01-19 |location=Chennai, India |archive-date=8 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108174715/http://www.hindu.com/2010/12/30/stories/2010123063190200.htm |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/murali-claims-he-is-actor-jayan-s-son-93256 |title=ഞാൻ ജയന്റെ മകനാണ്; മോനേ ആദിത്യ, എന്തായാലും ഞാൻ നനഞ്ഞു; ഇനി കുളിച്ചേ കേറുന്നുള്ളൂ; എന് |access-date=25 December 2017 |archive-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225092217/http://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/murali-claims-he-is-actor-jayan-s-son-93256 |url-status=live }}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱗᱔ || ᱥᱟᱯᱟᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱯᱩᱱᱛᱷᱮᱱᱟᱨᱩᱵᱷᱤ || ᱰᱨ ᱡᱚᱱ
|-
| rowspan=3 | ᱑᱙᱗᱕ || ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱵᱟᱝᱞᱳ ||
|-
|| ᱥᱩᱨᱭᱟᱵᱷᱟᱢᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱩᱞᱞᱟᱥᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ ||
|-
| rowspan=9 | ᱑᱙᱗᱖ || ᱫᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱥᱮᱛᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱮ ||
|-
|| ᱯᱤᱠ ᱯᱚᱠᱮᱴ || ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ
|-
|| ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱨᱟᱡᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱜᱽᱱᱤᱯᱩᱥᱯᱟᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱞᱞᱟᱱᱩᱢ ᱢᱟᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱱᱩᱢ ||
|-
|| ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ || ᱡᱚᱱ
|-
|| ᱠᱟᱢᱟᱫᱷᱮᱱᱩ || ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ
|-
|| ᱟᱢᱨᱤᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱦᱤᱱᱤ || ᱢᱳᱦᱚᱱ
|-
| rowspan=20 | ᱑᱙᱗᱗ || ᱥᱱᱮᱦᱟᱭᱟᱢᱩᱱᱟ ||
|-
|| ᱢᱟᱠᱟᱢ ᱯᱤᱨᱟᱱᱱᱟ ᱢᱟᱱᱠᱟ ||
|-
|| ᱟᱥᱤᱨᱵᱷᱟᱫᱟᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱳᱨᱩ ᱢᱟᱭᱤᱞ ||
|-
|| ᱛᱷᱳᱞᱠᱟᱱ ᱮᱱᱤᱠᱠᱩ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱞᱞᱟ ||
|-
|| ᱟᱫᱷᱭᱟ ᱯᱟᱫᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱯᱟᱨᱟᱡᱤᱛᱷᱟ ||
|-
|| ᱤᱵᱷᱟᱱᱮᱱᱴᱮ ᱯᱨᱤᱭᱟᱯᱩᱛᱷᱨᱟᱱ ||
|-
|| ᱥᱩᱠᱨᱟᱫᱟᱥᱟ ||
|-
|| ᱠᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱢᱢᱟ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱤᱱᱤᱵᱷᱮᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱳᱨᱩ ᱫᱮᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ||
|-
|| ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱨᱟ ||
|-
|| ᱨᱟᱛᱷᱤ ᱢᱟᱱᱢᱟᱫᱷᱟᱱ || ᱥᱮᱠᱷᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱨᱟᱱᱰᱩ ᱞᱳᱠᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱳᱨᱢᱟᱠᱟᱞ ᱢᱟᱨᱤᱠᱠᱩᱢᱳ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱤᱛᱷᱟ ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱵᱷᱟᱨᱮ || ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ
|-
|| ᱟᱪᱟᱨᱟᱢ ᱟᱢᱢᱤᱱᱤ ᱳᱥᱟᱨᱟᱢ ᱳᱢᱟᱱᱟ || ᱥᱩᱫᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ || ᱦᱤᱰᱩᱢᱵᱟᱱ
|-
| rowspan=32 | ᱑᱙᱗᱘ || ᱯᱟᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱨᱤ ||
|-
|| ᱦᱮᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱩᱵᱷᱩᱛᱷᱤᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱠᱟᱱᱰᱟ ᱞᱳᱠᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱩᱢᱳᱫᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱨᱟᱱᱰᱩ ᱯᱮᱱᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱟᱞ ||
|-
|| ᱥᱱᱮᱦᱤᱠᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱭᱟᱢᱤᱞᱞᱟ ||
|-
|| ᱵᱷᱤᱥᱣᱟᱨᱩᱯᱟᱢ ||
|-
|| ᱳᱨᱠᱠᱩᱠᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱫᱟᱱᱳᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱢ || ᱰᱨ. ᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ
|-
|| ᱢᱤᱰᱩᱠᱠᱤᱯᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ||
|-
|| ᱥᱟᱛᱷᱨᱩᱥᱟᱢᱦᱟᱨᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱫᱤᱢᱟᱠᱠᱟᱪᱟᱵᱷᱟᱫᱟᱢ || ᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ
|-
|| ᱯᱟᱴᱴᱟᱞᱟᱢ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ||
|-
|| ᱟᱥᱛᱷᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ||
|-
|| ᱠᱟᱞᱯᱟᱵᱷᱨᱤᱠᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤ
|-
|| ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱟ || ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ
|-
|| ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ || ᱵᱷᱤᱵᱷᱤ ᱥᱣᱟᱢᱤ/ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
||ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ || ᱵᱟᱯᱯᱩ, ᱠᱩᱴᱴᱤ
|-
|| ᱥᱩᱛᱷᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱤ ||
|-
|| ᱢᱟᱴᱴᱳᱨᱩ ᱠᱟᱨᱱᱟᱱ ||
|-
|| ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱟ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱡᱟᱭᱤᱠᱠᱟᱱᱟᱭᱤ ᱡᱟᱱᱤᱪᱟᱵᱷᱟᱱ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ
|-
|| ᱤᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱱ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ
|-
|| ᱤᱱᱤᱭᱩᱢ ᱯᱩᱡᱷᱟ ᱳᱡᱷᱩᱠᱩᱢ || ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ
|-
|| ᱤ ᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨᱟ ᱛᱷᱤᱨᱟᱢ || ᱥᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱫᱟᱵᱷᱩᱠᱟᱞ ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱮᱴᱴᱩ ||
|-
|| ᱟᱱᱟ ᱯᱟᱪᱟᱱ || ᱯᱟᱨᱟᱢᱩ
|-
|| ᱢᱩᱠᱠᱩᱵᱷᱟᱱᱮ ᱥᱱᱮᱦᱤᱪᱟ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱢ || ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ
|-
|| ᱠᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱴᱴᱩ ᱢᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱩᱱᱱᱤ ᱠᱩᱨᱩᱯ
|-
|| ᱞᱤᱥᱟ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
| rowspan=25 | ᱑᱙᱗᱙|| ᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ ᱱᱤᱱᱟᱠᱠᱩ ᱵᱷᱮᱱᱰᱤ ||
|-
|| ᱠᱟᱞᱞᱩ ᱠᱟᱨᱛᱷᱭᱟᱭᱟᱱᱤ||
|-
|| ᱯᱤᱪᱟᱛᱷᱭ ᱠᱩᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
|| ᱥᱤᱠᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱢᱮᱥ
|-
|| ᱯᱩᱥᱭᱟᱨᱟᱜᱟᱢ ||
|-
|| ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱨᱟᱜᱟᱢ||
|-
|| ᱯᱮᱱᱱᱳᱨᱩᱢᱵᱮᱴᱴᱟᱞ||
|-
|| ᱳᱨᱩ ᱨᱟᱜᱟᱢ ᱯᱟᱞᱟ ᱛᱷᱟᱞᱟᱢ || ᱨᱟᱡᱩ
|-
|| ᱥᱟᱭᱳᱡᱽᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ || ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱟᱱᱤ ᱯᱟᱨᱟᱢᱩ || ᱡᱟᱢᱵᱩᱞᱤᱝᱜᱟᱢ
|-
|| ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ || ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|-
|| ᱢᱳᱪᱟᱱᱟᱢ || ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|| ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ || ᱢᱩᱥᱟ
|-
|| ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱠᱟᱴᱴᱤᱱᱩ ᱥᱩᱜᱟᱱᱫᱟᱢ || ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱥᱟᱨᱯᱟᱢ || ᱡᱮᱢᱥ
|-
|| ᱤᱨᱩᱢᱵᱟᱡᱷᱤᱠᱟᱞ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ || ᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟ ᱪᱤᱨᱟᱠᱩᱠᱟᱞ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱱᱳ ᱟᱛᱷᱳ ᱟᱵᱷᱟᱞᱳ || ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ
|-
|| ᱟᱱᱩᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱟᱝᱜᱟᱠᱠᱩᱨᱤ || ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|| ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤ/ᱨᱟᱵᱷᱤ
|-
| rowspan=20 | ᱑᱙᱘᱐|| ᱥᱟᱠᱛᱷᱤ || ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ/ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ
|-
|| ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ|| ᱟᱯᱯᱩ
|-
|| ᱛᱷᱤᱱᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱢᱩ
|-
|| ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱟᱱᱱᱟᱱ || ᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱭᱩᱨ ᱥᱩᱨᱟᱥᱩ
|-
|| ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ || ᱟᱫᱤᱢᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱩ
|-
|| ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ || ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ || ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱱ
|-
|| ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱠᱟᱨᱤᱢᱵᱟᱱᱟ || ᱢᱩᱛᱷᱟᱱ
|-
|| ᱤᱫᱤᱢᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ
|-
|| ᱢᱤᱱ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱨᱤᱯᱩᱨᱟᱱᱰᱟ ᱡᱤᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱜᱷᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ || ᱵᱟᱥᱩ
|-
|| ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ || ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱯᱳᱴᱴᱟᱛᱷᱟ ᱯᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱞ || ᱩᱯᱯᱩᱞᱤ
|-
|| ᱵᱮᱱᱡᱽ ᱵᱟᱥᱩ || ᱵᱟᱥᱩ
|-
|| ᱫᱤᱯᱟᱢ ||| ᱚᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ
|-
|| ᱢᱩᱨᱠᱷᱟᱱ || ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ
|-
|| ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱷᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ/ᱜᱳᱯᱤ
|-
| rowspan="8" | ᱑᱙᱘᱑ || ᱛᱷᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱨᱟ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱟᱠᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱤᱱᱟᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
| ᱜᱟᱨᱡᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱜᱽᱱᱤᱥᱟᱨᱟᱢ||
|-
|| ᱥᱟᱱᱪᱟᱨᱤ || ᱵᱷᱟᱨᱜᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱘᱒ || ᱠᱳᱢᱟᱨᱟᱢ ||
|-
|| ᱮᱱᱴᱮ ᱥᱟᱛᱷᱨᱩᱠᱠᱟᱞ ||
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱘᱓ || ᱟᱦᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱯᱟᱧᱪᱟᱯᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨ (ᱵᱟᱝ-ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ) ||
|-
|}
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱩᱣᱳᱴᱥ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{Commons category}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*{{IMDb name|1549796|Jayan}}
*[http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Jayan&limit=107 ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ]
*{{Official website|http://www.theactorjayan.com}}
* [http://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=48 ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ], malayalachalachithram.com
*[http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱱᱚᱥᱴᱟᱞᱡᱤᱭᱟ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡᱽ]
* [https://web.archive.org/web/20110105053530/http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ]
*[https://web.archive.org/web/20111119002635/http://www.mathrubhumi.com/special/jayan/index.html ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱮᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱨᱤ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ]
*"ᱡᱚᱭᱚᱱ: ᱞᱚᱵᱽ ᱭᱩ ᱚᱞ" – ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱰ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
68llp1g4i4vitpnoczwv4igacdgnkin
196903
196900
2026-08-15T13:55:21Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
196903
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = ᱡᱚᱭᱚᱱ
| image = Malayalam actor Jayan.png
| image_size =
| birth_name = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ
| birth_date = {{birth date|df=yes|1939|7|25}}
| birth_place = ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{death date and age |1980|11|16 |1939|7|25 |df=yes}}
| death_place = ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_cause = ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱠᱨᱟᱥ (ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ) ᱥᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ
| height =
| other_names = ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ
| years_active = ᱑᱙᱗᱒ – ᱑᱙᱘᱐
| occupation = {{hlist|ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ|ᱟᱠᱴᱚᱨ}}
| parents = {{ubl|ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ}}
| spouse =
| module = {{Infobox military person
| embed = yes
| allegiance = {{Flag|India}}
| branch = {{Navy|India}}
| service_years = ᱑᱙᱕᱔ – ᱑᱙᱗᱐
| rank = [[File:India-Navy-OR-9.svg|25px]] ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ
}}
| relatives = ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ (ᱠᱟᱡᱤᱱ)
}}
ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱯᱷ ᱯᱮᱴᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ '''ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ''' (᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱓᱙ – ᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱡᱚᱭᱚᱱ''' ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ,<ref name=":1" /> ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ, ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>Mathrubhumi weekly, 2010 November 21 issue, p. 9</ref><ref name=":0" />
ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱ, ᱤᱢᱮᱞ, ᱟᱨ ᱮᱥ.ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱯᱷᱮᱱᱳᱢᱮᱱᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱩᱣᱳᱴᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.ekerala.net/r.php?url=http://www.hackorama.com/jayan/quotes.shtml&title=jayan |title=Those unmistakable Jayan dialogues |publisher=ekerala.net |access-date=2011-01-19 }}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ekerala.net/r.php?url=http://www.ananthapuri.com/board/topic.asp?topic_id=94&title=jayan |title=Jayan jokes and quotes |publisher=ananthapuri.com |access-date=2011-01-19 }}{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=_WpvBKWze3U |title=Typical Jayan dialogue |publisher=asianet |access-date=2011-02-04 |archive-date=30 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730181116/https://www.youtube.com/watch?v=_WpvBKWze3U |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=5q9dMEh3bNs |title=Immortal Action Hero Jayan in his typical role. |date=5 February 2009 |publisher=Saina |access-date=2011-02-04 |archive-date=2 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002135658/https://www.youtube.com/watch?v=5q9dMEh3bNs |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Reminiscing about Jayan and his ways |newspaper=The Hindu |date=2 July 2006 }}</ref><ref name="MW 211111">Mathrubhumi weekly, 21 November 2010, p. 10</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱞᱞᱤ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱴᱤᱞ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱳᱢᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ ᱠᱟᱡᱤᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=ഓര്മകള് മരിക്കുമോ?|url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/kamalhasan-remembering-jayan-malayalam-news-1.671132|publisher=mathrubhumi.com|access-date=15 November 2015|archive-date=15 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151115214916/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/kamalhasan-remembering-jayan-malayalam-news-1.671132|url-status=dead}}</ref>
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱟᱭᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱵᱷᱤᱠᱨᱟᱱᱛ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱥᱮᱞᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤᱳ (CPO) ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱫᱤᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱦᱳᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱳᱥ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱭ ᱠᱞᱤᱱᱤᱝ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟ ᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan20-1?context=latest |title=Ormapperukkangalil- Jose Prakash memoirs on Jayan |publisher=chithrabhoomi |date=10 November 2009 |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032714/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan20-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan21-1?context=latest |title=Ormapperukkangalil (2)- Jose Prakash memoirs on Jayan |publisher=chithrabhoomi |date=10 November 2009 |access-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032846/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan21-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
=== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ===
ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |title=Actor Jayan in memories |access-date=2011-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081324/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=iho4gz1833I |title=Remembering Jayan on his anniversary |publisher=asianet |access-date=2011-04-16 |archive-date=19 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419002046/https://www.youtube.com/watch?v=iho4gz1833I |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱪᱪᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱ-ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>Nostalgia magazine, November 2010 issue, Page 13</ref>
=== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱨᱟᱠᱟᱵ ===
"ᱡᱚᱭᱚᱱ" ("ᱫᱟ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨ") ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱳᱥ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱟᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ (᱑᱙᱗᱘) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱤᱥᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱙, ᱵᱮᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱨᱳᱡᱽ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱴᱤᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ (᱑᱙᱘᱐), ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ (᱑᱙᱘᱐), ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱟᱱᱱᱟᱱ (᱑᱙᱘᱐), ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ (᱑᱙᱘᱐), ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱟᱢ (᱑᱙᱘᱐) ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ (᱑᱙᱘᱐) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.forumkeralam.com/malayalam-cinema/5931-jayan-film-festival-kairali-tv.html |title=Jayan The Immortal Superstar |publisher=forumkeralam.com |access-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711021334/http://www.forumkeralam.com/malayalam-cinema/5931-jayan-film-festival-kairali-tv.html |archive-date=11 July 2011 |url-status=usurped }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm |title=Nostalgia- Jayan Memories |publisher=manoramaonline.com |access-date=2011-02-04 |archive-date=11 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070211183505/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 |title=Metromatinee.com- Action Hero Jayan |publisher=metromatinee.com |access-date=2011-01-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105053530/http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 |archive-date=5 January 2011}}</ref>
=== ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨᱰᱚᱢ ===
ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of highest grossing films |publisher=indianterminal.com |access-date=2011-03-10 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of yearwise top grossers in Malayalam |publisher=indianterminal.com |access-date=2011-03-10 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱯᱷᱳᱠᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱡᱟᱢᱟ ᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱜ (ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱵᱷᱤᱥ ᱵᱮᱞᱵᱚᱴᱚᱢᱥ), ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱚᱯ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱢᱟᱞᱴᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱠᱟᱥᱴ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ, ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ, ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱠᱟᱱᱱᱟᱱ, ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ, ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱳᱢᱟᱱ, ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱗᱙ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ), ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱟᱜ ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱵᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱩᱢᱵᱟᱡᱷᱤᱠᱟᱞ, ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ==
᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ (ᱥᱚᱠᱣᱮᱵᱷ) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱴᱤᱠ ᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞ ᱔᱗ ᱨᱮᱭ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱚᱴ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱮᱠ ᱨᱮᱜᱮ ᱮᱠᱥᱮᱯᱴ ᱞᱮᱱᱟ; ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱚᱴ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱨᱤ-ᱴᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱩᱥᱴ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱤ-ᱴᱮᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱞᱮᱱᱥ ᱮ ᱟᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱨᱟᱥ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱤᱥᱠᱤᱰᱥ ᱨᱮ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Accident">{{cite web |title=Incident Bell 47G-5 VT-EAO, Sunday 16 November 1980 |url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/236080 |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=30 March 2025}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱢ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱤᱯᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱞᱟᱭᱤᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan_special/index.htm |title=Jayan- A Golden Memory |publisher=Manoramaonline |date=16 November 2009 |access-date=2011-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091118151435/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan_special/index.htm |archive-date=18 November 2009 |url-status=dead }}</ref> ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="MW 211111"/>
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱫᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱤ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱷᱟᱣ ᱥᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱜᱷᱟᱣ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ==
[[File:JayanCitizenWatch.jpg|right|thumb|ᱥᱤᱴᱤᱡᱮᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ]]
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱞᱞᱮᱯᱯᱤ ᱟᱥᱨᱟᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱢᱯᱨᱮᱥᱚᱱᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱟᱥᱤ ᱟᱜ ᱛᱷᱩᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱯᱤ. ᱡᱤ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱯᱷᱳᱫᱟᱱᱟᱢ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱷᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱢ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱠᱮᱱᱥᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱟᱨᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Anandan |first=S. |date=6 January 2013 |title=Reel to real image, a tome |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/reel-to-real-image-a-tome/article4277245.ece |url-status=live |access-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213917/https://www.thehindu.com/books/reel-to-real-image-a-tome/article4277245.ece |archive-date=2 June 2021}}</ref>
=== ᱤᱢᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ===
ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱵᱤᱴ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱜᱮᱥᱪᱟᱨ ᱥᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱲᱮ ᱛᱮᱭ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱚᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱢᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱟᱡᱤᱡ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ), ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ ᱨᱚᱜᱷᱩ) ᱾<ref>Mathrubhumi weekly, 21 November 2010, Page 24</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2002/12/24/stories/2002122405970400.htm |title=Actor Ratheesh dead |newspaper=The Hindu |date=24 December 2002 |access-date=2011-06-06 |archive-date=25 January 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050125182550/http://www.hinduonnet.com/2002/12/24/stories/2002122405970400.htm |url-status=usurped }}</ref><ref>{{cite web |url=http://actorjayan.ning.com/photo/jayan87-1?context=latest |title=Chamayangalode (4)- Sajin and Jayan's throne |publisher=ning.com |access-date=2011-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811032938/http://actorjayan.ning.com/photo/jayan87-1?context=latest |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ===
᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{citation|title=Because I have a voice|author=Narrain|publisher=Yoda Press|year=2005|isbn=81-902272-2-X|pages=75, 85, 87|first=Arvind|last2=Bhan|first2=Gautam|author-link2=Gautam Bhan}}</ref>
ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://hindu.com/2011/01/18/stories/2011011851360200.htm |title=The Hindu Report-Action star Jayan to reappear in movie |date=18 January 2011 |access-date=2011-01-19 |location=Chennai, India |archive-date=22 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122204756/http://www.hindu.com/2011/01/18/stories/2011011851360200.htm |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://flashnewstoday.com/index.php/late-jayan-returns-to-silver-screen/ |title=Jayans returns to silver screen |publisher=flashnewstoday.com |date=24 January 2011 |access-date=2011-05-23 |archive-date=16 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816120906/http://flashnewstoday.com/index.php/late-jayan-returns-to-silver-screen/ |url-status=dead }}</ref> ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱡᱚᱭᱚᱱ – ᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱵᱤᱦᱟᱭᱤᱱᱰ ᱫᱟ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱞᱤᱜᱮᱥᱤ ==
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱮᱵᱟᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/16/actor-jayan-malayalam-movies-action-hero-dress-circle.html |title=Jayan's memories live on though Malayalam cinema lost its first action hero four decades ago |publisher=Onmanorama.com |access-date=2019-11-17 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151806/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/11/16/actor-jayan-malayalam-movies-action-hero-dress-circle.html |url-status=live }}</ref>
=== ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ===
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱱᱥ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱨᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |title=Ormakalile Jayan |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081324/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayannewsclippingmemories.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱟᱲᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱢᱟᱨᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱨᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱦᱤᱨᱳ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |title=Jayan- The actor who gave fascination |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081309/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱴ ᱫᱚ ᱙᱐% ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱙, ᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ "ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱤᱭᱟᱨᱥ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052.jpg |title=Ethiralikal illatha supertharam |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081329/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=Highest grossing Malayalam films |access-date=2011-03-17 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |title=List of top-grossing Malayalam films year-wise list |access-date=2011-03-17 |archive-date=13 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025017/http://indianterminal.com/forum/first-cut-first-show/53038-highest-grossed-malayalam-movies-from-1980-to-2009-must-see.html |url-status=live }}</ref> ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱟ ᱞᱳ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱯᱩᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/JayanFilms.jpg |title=The Superstar of Superstars |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081335/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/JayanFilms.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ-ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/RavikumaronJayan.jpg |title=Heartthrob of millions-Ravikumar remembers Jayan |access-date=2011-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081341/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/RavikumaronJayan.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭ-ᱨᱤᱥᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱪᱟᱠ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱰᱮᱭᱟᱨᱰᱮᱵᱷᱤᱞᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052-1.jpg |title=Dhurantha Nakshathram |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081314/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/jnote0052-1.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
[[File:TheShipCraneStunt.jpg|left|thumbnail|ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱯ (ship) ᱠᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ]]
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ("ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ", ᱑᱙᱗᱙) ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫᱟ, ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ ("ᱤᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱚᱱ", ᱑᱙᱗᱙) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱳᱜᱮᱱᱟᱠᱠᱟᱞ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱭᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱥ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱮ ᱾ ᱛᱷᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ("ᱡᱮᱞ", ᱑᱙᱘᱑) ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱙) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱠᱷᱟᱱ ("ᱠᱳᱵᱽᱨᱟ", ᱑᱙᱘᱑) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ (ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱮᱱᱯᱷᱤᱞᱰ ᱵᱩᱞᱮᱴ) ᱨᱮ ᱫᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱴᱟᱹ ᱠᱟᱸᱛ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱛᱮᱭ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
=== ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ===
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ, ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ, ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱᱟᱥ ᱨᱮᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱯᱤᱥᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱟᱠᱞᱮᱭᱢᱰ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱫᱤᱢᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ, ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ, ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ, ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ, ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱤᱭᱟᱢ, ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱚᱯᱤᱱᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |title=Jayan sammanicha vismayangal |access-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715081309/http://i287.photobucket.com/albums/ll137/srikanthdileep/Action%20Hero%20Jayan-%20Memoirs/Jayanarticlebydirector.jpg |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead }}</ref>
== ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱞ" ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ===
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱢᱥᱠᱟᱨᱤᱠᱟ ᱵᱷᱮᱛᱷᱤ ᱥᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱜᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://oldmalayalamcinema.wordpress.com/2010/11/15/poovachal-khader-conferred-the-ragamalika-jayan-award/|title=Ragamalika Jayan Award for Poovachal Khader|publisher=Wordpress|date=15 November 2010|access-date=2011-05-07|archive-date=23 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823155736/http://oldmalayalamcinema.wordpress.com/2010/11/15/poovachal-khader-conferred-the-ragamalika-jayan-award/|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱹᱪᱪᱤ ᱠᱟᱱᱱᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱮᱱ ᱵᱮᱥ (base) ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱮᱢ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6277088&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |title=Jayan Love U All (2)-Nostalgia-Metro Manorama |publisher=manoramaonline.com |date=2 May 2011 |access-date=2011-05-10 |archive-date=26 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826051616/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6277088&programId=7940855&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3 |url-status=dead }}</ref>
=== ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ===
[[File:JayanStatueHome.jpg|thumb|right |ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱳᱞᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ]]
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱳᱞᱟᱭᱤᱞ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱘ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱦᱳᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱣᱮᱠᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ==
=== ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ===
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱭᱤᱞ? (ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ?) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱚᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱡᱚᱭᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱢ ᱠᱳᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱢᱳ (ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ, ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱡ) ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚᱱᱥᱯᱤᱨᱮᱥᱤ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱟᱱᱴᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ===
==== ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ====
* ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱫᱚᱵᱽᱫᱚᱵᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱤᱠᱚᱡᱽ ᱟᱭ ᱦᱮᱵᱷ ᱮ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱟᱪᱤᱥᱢᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢᱟ ᱾
* ᱜᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱟᱣᱩᱴᱞᱩᱠ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠ ᱑᱓ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱗ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, '᱑᱓ ᱪᱤᱡᱤᱭᱮᱥᱴ ᱪᱚᱠᱤᱭᱮᱥᱴ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽᱥ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ' ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱾
==== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ====
* ᱟᱭᱮ ᱚᱴᱳ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ, ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱰᱩᱯ ᱰᱩᱯ ᱰᱩᱯ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱨᱟᱱᱢᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱛᱷᱤᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱟᱨᱥ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱛᱷᱤᱞ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱪᱟᱢ ᱪᱟᱪᱟ ᱪᱩᱢᱪᱟᱪᱟ ᱫᱚ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱚᱡᱚᱜ ᱥᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱚᱱ-ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱴᱴᱤᱠᱩᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨᱟᱥ ᱥᱮᱴᱤᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱳᱱᱱᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱴᱳᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
* ᱮᱱᱱᱩ ᱱᱤᱱᱛᱮ ᱢᱳᱭᱫᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱞᱤᱥᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ "ᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱛᱷᱤ ᱥᱟᱡᱤ" ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ" ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥᱤᱞᱮ ᱵᱷᱭᱟᱯᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱤᱴ ᱠᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱭᱤᱞᱮ ᱨᱤᱛᱣᱤᱠ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱮ ᱤᱢᱯᱟᱨᱥᱳᱱᱮᱴᱟ ᱾
==== ᱥᱤᱞᱵᱷᱟᱨ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ====
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱮᱱᱤᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web |url=http://frames.mathrubhumi.com/movies/malayalam/153194/ |title=Mathrubhumi-Avatharam to have Jayan in the lead |publisher=mathrubhumi.com |access-date=2011-01-18 |archive-date=20 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120191636/http://frames.mathrubhumi.com/movies/malayalam/153194 |url-status=live }}</ref> ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ (ᱤᱱᱠᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱤᱥ ᱢᱟᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱴᱤ. ᱮ. ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱯ ᱴᱮᱠᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/12/30/stories/2010123063190200.htm |title=The Hindu Report-Return of a matinee Idol |date=30 December 2010 |access-date=2011-01-19 |location=Chennai, India |archive-date=8 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108174715/http://www.hindu.com/2010/12/30/stories/2010123063190200.htm |work=The Hindu |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/murali-claims-he-is-actor-jayan-s-son-93256 |title=ഞാൻ ജയന്റെ മകനാണ്; മോനേ ആദിത്യ, എന്തായാലും ഞാൻ നനഞ്ഞു; ഇനി കുളിച്ചേ കേറുന്നുള്ളൂ; എന് |access-date=25 December 2017 |archive-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225092217/http://www.marunadanmalayali.com/news/special-report/murali-claims-he-is-actor-jayan-s-son-93256 |url-status=live }}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱗᱔ || ᱥᱟᱯᱟᱢᱳᱠᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱯᱩᱱᱛᱷᱮᱱᱟᱨᱩᱵᱷᱤ || ᱰᱨ ᱡᱚᱱ
|-
| rowspan=3 | ᱑᱙᱗᱕ || ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱵᱟᱝᱞᱳ ||
|-
|| ᱥᱩᱨᱭᱟᱵᱷᱟᱢᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱩᱞᱞᱟᱥᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ ||
|-
| rowspan=9 | ᱑᱙᱗᱖ || ᱫᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱥᱮᱛᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱮ ||
|-
|| ᱯᱤᱠ ᱯᱚᱠᱮᱴ || ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ
|-
|| ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱨᱟᱡᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱜᱽᱱᱤᱯᱩᱥᱯᱟᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱞᱞᱟᱱᱩᱢ ᱢᱟᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱱᱩᱢ ||
|-
|| ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ || ᱡᱚᱱ
|-
|| ᱠᱟᱢᱟᱫᱷᱮᱱᱩ || ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱷᱚᱱ
|-
|| ᱟᱢᱨᱤᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱦᱤᱱᱤ || ᱢᱳᱦᱚᱱ
|-
| rowspan=20 | ᱑᱙᱗᱗ || ᱥᱱᱮᱦᱟᱭᱟᱢᱩᱱᱟ ||
|-
|| ᱢᱟᱠᱟᱢ ᱯᱤᱨᱟᱱᱱᱟ ᱢᱟᱱᱠᱟ ||
|-
|| ᱟᱥᱤᱨᱵᱷᱟᱫᱟᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱳᱨᱩ ᱢᱟᱭᱤᱞ ||
|-
|| ᱛᱷᱳᱞᱠᱟᱱ ᱮᱱᱤᱠᱠᱩ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱞᱞᱟ ||
|-
|| ᱟᱫᱷᱭᱟ ᱯᱟᱫᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱯᱟᱨᱟᱡᱤᱛᱷᱟ ||
|-
|| ᱤᱵᱷᱟᱱᱮᱱᱴᱮ ᱯᱨᱤᱭᱟᱯᱩᱛᱷᱨᱟᱱ ||
|-
|| ᱥᱩᱠᱨᱟᱫᱟᱥᱟ ||
|-
|| ᱠᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱢᱢᱟ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱤᱱᱤᱵᱷᱮᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱳᱨᱩ ᱫᱮᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ ||
|-
|| ᱨᱟᱡᱟᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱨᱟ ||
|-
|| ᱨᱟᱛᱷᱤ ᱢᱟᱱᱢᱟᱫᱷᱟᱱ || ᱥᱮᱠᱷᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱨᱟᱱᱰᱩ ᱞᱳᱠᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱳᱨᱢᱟᱠᱟᱞ ᱢᱟᱨᱤᱠᱠᱩᱢᱳ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱤᱛᱷᱟ ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱵᱷᱟᱨᱮ || ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ
|-
|| ᱟᱪᱟᱨᱟᱢ ᱟᱢᱢᱤᱱᱤ ᱳᱥᱟᱨᱟᱢ ᱳᱢᱟᱱᱟ || ᱥᱩᱫᱷᱟᱠᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱟᱱᱩᱱᱱᱤ || ᱦᱤᱰᱩᱢᱵᱟᱱ
|-
| rowspan=32 | ᱑᱙᱗᱘ || ᱯᱟᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱨᱤ ||
|-
|| ᱦᱮᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱠᱟᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱩᱵᱷᱩᱛᱷᱤᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱠᱟᱱᱰᱟ ᱞᱳᱠᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱱᱩᱢᱳᱫᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱨᱟᱱᱰᱩ ᱯᱮᱱᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱟᱞ ||
|-
|| ᱥᱱᱮᱦᱤᱠᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱭᱟᱢᱤᱞᱞᱟ ||
|-
|| ᱵᱷᱤᱥᱣᱟᱨᱩᱯᱟᱢ ||
|-
|| ᱳᱨᱠᱠᱩᱠᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱢ ||
|-
|| ᱢᱟᱫᱟᱱᱳᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱢ || ᱰᱨ. ᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ
|-
|| ᱢᱤᱰᱩᱠᱠᱤᱯᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ||
|-
|| ᱥᱟᱛᱷᱨᱩᱥᱟᱢᱦᱟᱨᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱫᱤᱢᱟᱠᱠᱟᱪᱟᱵᱷᱟᱫᱟᱢ || ᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ
|-
|| ᱯᱟᱴᱴᱟᱞᱟᱢ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ||
|-
|| ᱟᱥᱛᱷᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ||
|-
|| ᱠᱟᱞᱯᱟᱵᱷᱨᱤᱠᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤ
|-
|| ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱟ || ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ
|-
|| ᱮᱛᱷᱳ ᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ || ᱵᱷᱤᱵᱷᱤ ᱥᱣᱟᱢᱤ/ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
||ᱛᱷᱟᱪᱳᱞᱤ ᱟᱢᱵᱩ || ᱵᱟᱯᱯᱩ, ᱠᱩᱴᱴᱤ
|-
|| ᱥᱩᱛᱷᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱤ ||
|-
|| ᱢᱟᱴᱴᱳᱨᱩ ᱠᱟᱨᱱᱟᱱ ||
|-
|| ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱟ ᱱᱤᱢᱤᱥᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱡᱟᱭᱤᱠᱠᱟᱱᱟᱭᱤ ᱡᱟᱱᱤᱪᱟᱵᱷᱟᱱ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ
|-
|| ᱤᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱱ || ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ
|-
|| ᱤᱱᱤᱭᱩᱢ ᱯᱩᱡᱷᱟ ᱳᱡᱷᱩᱠᱩᱢ || ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ
|-
|| ᱤ ᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨᱟ ᱛᱷᱤᱨᱟᱢ || ᱥᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱫᱟᱵᱷᱩᱠᱟᱞ ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱮᱴᱴᱩ ||
|-
|| ᱟᱱᱟ ᱯᱟᱪᱟᱱ || ᱯᱟᱨᱟᱢᱩ
|-
|| ᱢᱩᱠᱠᱩᱵᱷᱟᱱᱮ ᱥᱱᱮᱦᱤᱪᱟ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱢ || ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ
|-
|| ᱠᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱴᱴᱩ ᱢᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱩᱱᱱᱤ ᱠᱩᱨᱩᱯ
|-
|| ᱞᱤᱥᱟ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
| rowspan=25 | ᱑᱙᱗᱙|| ᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ ᱱᱤᱱᱟᱠᱠᱩ ᱵᱷᱮᱱᱰᱤ ||
|-
|| ᱠᱟᱞᱞᱩ ᱠᱟᱨᱛᱷᱭᱟᱭᱟᱱᱤ||
|-
|| ᱯᱤᱪᱟᱛᱷᱭ ᱠᱩᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
|| ᱥᱤᱠᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱢᱮᱥ
|-
|| ᱯᱩᱥᱭᱟᱨᱟᱜᱟᱢ ||
|-
|| ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱨᱟᱜᱟᱢ||
|-
|| ᱯᱮᱱᱱᱳᱨᱩᱢᱵᱮᱴᱴᱟᱞ||
|-
|| ᱳᱨᱩ ᱨᱟᱜᱟᱢ ᱯᱟᱞᱟ ᱛᱷᱟᱞᱟᱢ || ᱨᱟᱡᱩ
|-
|| ᱥᱟᱭᱳᱡᱽᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱥᱟᱨᱟᱯᱟᱧᱪᱟᱨᱟᱢ || ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱟᱨᱟᱱ
|-
|| ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱟᱱᱤ ᱯᱟᱨᱟᱢᱩ || ᱡᱟᱢᱵᱩᱞᱤᱝᱜᱟᱢ
|-
|| ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱢ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ || ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|-
|| ᱢᱳᱪᱟᱱᱟᱢ || ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|| ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ || ᱢᱩᱥᱟ
|-
|| ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱠᱟᱴᱴᱤᱱᱩ ᱥᱩᱜᱟᱱᱫᱟᱢ || ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱥᱟᱨᱯᱟᱢ || ᱡᱮᱢᱥ
|-
|| ᱤᱨᱩᱢᱵᱟᱡᱷᱤᱠᱟᱞ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱡᱷᱟ || ᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ || ᱵᱷᱮᱱᱩ
|-
|| ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟ ᱪᱤᱨᱟᱠᱩᱠᱟᱞ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱟᱱᱳ ᱟᱛᱷᱳ ᱟᱵᱷᱟᱞᱳ || ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ
|-
|| ᱟᱱᱩᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱟᱝᱜᱟᱠᱠᱩᱨᱤ || ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ
|-
|| ᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ || ᱜᱳᱯᱤ/ᱨᱟᱵᱷᱤ
|-
| rowspan=20 | ᱑᱙᱘᱐|| ᱥᱟᱠᱛᱷᱤ || ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ/ᱨᱟᱡᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ
|-
|| ᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱦᱟᱥᱟᱢ|| ᱟᱯᱯᱩ
|-
|| ᱛᱷᱤᱱᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱢᱩ
|-
|| ᱯᱟᱞᱟᱴᱴᱩ ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱟᱱᱱᱟᱱ || ᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱭᱩᱨ ᱥᱩᱨᱟᱥᱩ
|-
|| ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ || ᱟᱫᱤᱢᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱩ
|-
|| ᱱᱟᱭᱟᱴᱴᱩ || ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢ || ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱱ
|-
|| ᱟᱝᱜᱟᱰᱤ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱠᱟᱨᱤᱢᱵᱟᱱᱟ || ᱢᱩᱛᱷᱟᱱ
|-
|| ᱤᱫᱤᱢᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ
|-
|| ᱢᱤᱱ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱠᱟᱨᱤᱯᱩᱨᱟᱱᱰᱟ ᱡᱤᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ || ᱨᱟᱜᱷᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ || ᱵᱟᱥᱩ
|-
|| ᱞᱚᱵᱽ ᱤᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱪᱟᱠᱟᱨᱟ || ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱯᱳᱴᱴᱟᱛᱷᱟ ᱯᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱞ || ᱩᱯᱯᱩᱞᱤ
|-
|| ᱵᱮᱱᱡᱽ ᱵᱟᱥᱩ || ᱵᱟᱥᱩ
|-
|| ᱫᱤᱯᱟᱢ ||| ᱚᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ
|-
|| ᱢᱩᱨᱠᱷᱟᱱ || ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ
|-
|| ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟ ᱢᱨᱩᱜᱷᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ/ᱜᱳᱯᱤ
|-
| rowspan="8" | ᱑᱙᱘᱑ || ᱛᱷᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱨᱟ || ᱨᱟᱡᱟᱱ
|-
|| ᱠᱳᱞᱤᱞᱟᱠᱠᱟᱢ || ᱵᱟᱵᱩ
|-
|| ᱟᱠᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱵᱷᱤᱱᱟᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
| ᱜᱟᱨᱡᱟᱱᱟᱢ ||
|-
|| ᱟᱜᱽᱱᱤᱥᱟᱨᱟᱢ||
|-
|| ᱥᱟᱱᱪᱟᱨᱤ || ᱵᱷᱟᱨᱜᱟᱵᱷᱟᱱ
|-
|| ᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱯᱮᱰᱟᱛᱷᱟ ᱨᱟᱦᱟᱥᱭᱟᱢ || ᱨᱟᱜᱷᱩ
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱘᱒ || ᱠᱳᱢᱟᱨᱟᱢ ||
|-
|| ᱮᱱᱴᱮ ᱥᱟᱛᱷᱨᱩᱠᱠᱟᱞ ||
|-
| rowspan=2 | ᱑᱙᱘᱓ || ᱟᱦᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱢ || ᱥᱩᱨᱮᱥ
|-
|| ᱯᱟᱧᱪᱟᱯᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱨ (ᱵᱟᱝ-ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ) ||
|-
|}
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱠᱩᱣᱳᱴᱥ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
{{Commons category}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*{{IMDb name|1549796|Jayan}}
*[http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&artist=Jayan&limit=107 ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ]
*{{Official website|http://www.theactorjayan.com}}
* [http://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=48 ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ], malayalachalachithram.com
*[http://www.manoramaonline.com/advt/movie/jayan/index.htm ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱱᱚᱥᱴᱟᱞᱡᱤᱭᱟ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡᱽ]
* [https://web.archive.org/web/20110105053530/http://www.metromatinee.com/artist/Jayan-329 ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ]
*[https://web.archive.org/web/20111119002635/http://www.mathrubhumi.com/special/jayan/index.html ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱮᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱨᱤ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ]
*"ᱡᱚᱭᱚᱱ: ᱞᱚᱵᱽ ᱭᱩ ᱚᱞ" – ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱰ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
kjg9eku1nh9xr6o0bbj0758lj89pc76
ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱫ ᱡᱚᱱᱚᱲᱠᱩ ᱥᱟᱞᱟᱫ ᱥᱟᱦᱴᱟᱠᱚ
14
37815
196902
2026-08-15T13:27:03Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱫ ᱡᱚᱱᱚᱲᱠᱩ ᱥᱟᱞᱟᱫ ᱥᱟᱦᱴᱟᱠᱚ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱫ ᱡᱚᱱᱚᱲᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱦᱴᱟᱠᱚ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
196902
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[:ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱫ ᱡᱚᱱᱚᱲᱠᱩ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱦᱴᱟᱠᱚ]]
4reb151yuvxgrvm6zhz1qh3n4a4cz3c
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ
0
37816
196904
2026-08-15T14:09:38Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ | image = Jayaram, actor photograph (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ | birth_name = ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ | birth_date = {{Birth date and age|1964|12|10|df=yes}} | birth_place = ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref na..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196904
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ
| image = Jayaram, actor photograph (cropped).jpg
| caption = ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ
| birth_name = ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ
| birth_date = {{Birth date and age|1964|12|10|df=yes}}
| birth_place = ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref name=r1>{{Cite web |url=http://www.jayaramonline.com/profile.html |title=Profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315172754/http://www.jayaramonline.com/profile.html |archive-date=15 March 2018 |website=jayaramonline.com}}</ref>
| occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ
| alma_mater = ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
| years_active = ᱑᱙᱘᱘–ᱱᱤᱛ
| works = ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
| awards = ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ (᱒᱐᱑᱑)
| spouse = {{marriage|ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ|1992}}
| children = ᱒, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ
}}
'''ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑0 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱔), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ '''ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ, ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱮᱱᱰᱟ]] ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ, ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]], ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱥᱮᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ (᱑᱙᱙᱓) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web |url= https://www.indiaglitz.com/jayaram-completes-200-films-malayalam-news-123821.html |title= Jayaram completes 200 films |work= Indiaglitz.com |date= 23 January 2015 |access-date= 1 June 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160806133956/http://www.indiaglitz.com/jayaram-completes-200-films-malayalam-news-123821.html |archive-date= 6 August 2016 |url-status= live }}</ref>
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱯᱟᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="timesnownews.com">{{Cite web |date=2021-12-10 |title=Malayalam superstar Jayaram has a net worth of Rs 10 crore; know all the expensive things owned by the actor |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/article/malayalam-superstar-jayaram-has-a-net-worth-of-rs-10-crore-know-all-the-expensive-things-owned-by-the-actor/839258 |access-date=2024-07-11 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ—ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ (᱑᱙᱘᱙), ᱥᱩᱵᱷᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ (᱑᱙᱙᱐), ᱥᱟᱱᱫᱷᱮᱥᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑), ᱡᱚᱨᱡᱩᱴᱴᱤ ᱥᱤ/ᱳ ᱡᱚᱨᱡᱩᱴᱴᱤ (᱑᱙᱙᱑), ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱟᱭᱟᱞᱟᱛᱷᱮ ᱟᱫᱷᱮᱦᱟᱢ (᱑᱙۹᱒), ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ (᱑᱙۹᱓), ᱥᱤᱟᱭᱰᱤ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱤ.ᱮ., ᱵᱤ.ᱮᱰ. (᱑᱙᱙᱔), ᱯᱩᱛᱷᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱤᱞᱮ ᱯᱩᱛᱷᱩᱢᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱱ (᱑᱙᱙᱕), ᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱵᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱟᱵᱷᱟ (᱑᱙᱙᱕), ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱙᱖), ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱩᱰᱤᱭᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ (᱑᱙۹᱗), ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱤᱱ ᱵᱮᱛᱷᱞᱮᱦᱮᱢ (᱑᱙᱙᱘), ᱵᱷᱤᱱᱰᱩᱢ ᱪᱤᱞᱟ ᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱭᱟᱝᱜᱟᱞ (᱑᱙᱙᱙), ᱣᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱥᱳ (᱒᱐᱐᱑), ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓) ᱾
᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱮᱱᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Thomas|first1=Elizabeth|title=30 glorious years|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/130418/30-glorious-years.html|access-date=15 April 2018|work=Deccan Chronicle|date=13 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180415050402/https://deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/130418/30-glorious-years.html|archive-date=15 April 2018|url-status=live}}</ref> ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱙᱖) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞ (᱒᱐᱐᱐) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙۹᱖), ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ (᱒᱐᱐᱑), ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="timesnownews.com"/><ref>{{Cite web |title=Happy Birthday Jayaram: Iconic films of the actor that will make you LOL |url=https://mirchi.in/stories/movies/happy-birthday-jayaram-iconic-films-of-the-actor-that-will-make-you-lol/96048946 |access-date=2024-07-11 |website=mirchi.in |language=en}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱴᱟᱨᱟᱢ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱡᱩᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱟᱞᱟᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱟᱞᱞᱟᱥᱟᱱᱟ ᱱᱟᱱᱫᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=1&no_of_displayed_rows=20&no_of_rows_page=10&sletter=|title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal|website=cinidiary.com|access-date=6 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518163129/http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=1&no_of_displayed_rows=20&no_of_rows_page=10&sletter=|archive-date=18 May 2015|url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Jayaram interview {{!}} memories with director Padmarajan|url=https://www.youtube.com/watch?t=295&v=NhNpuU-NUcc|publisher=amritatv|access-date=17 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310235850/https://www.youtube.com/watch?t=295&v=NhNpuU-NUcc|archive-date=10 March 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱴᱴᱩᱨ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱢᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last=Chandra Kumar|first=Sujit|title=An obsession that's too big|url=https://www.deccanchronicle.com/151029/entertainment-mollywood/article/obsession-that%E2%80%99s-too-big|work=Deccan Chronicle|date=29 October 2015|access-date=6 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706152429/http://www.deccanchronicle.com/151029/entertainment-mollywood/article/obsession-that%E2%80%99s-too-big|archive-date=6 July 2017|url-status=live}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱴᱨᱩᱯ, ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=N7n6GUGppEo |title=ജയറാമിന്റെ സിനിമാപ്രവേശം, ഒപ്പം പത്മരാജന്റെ ഓര്മ്മകളും-നക്ഷത്രപ്പിറവിI Nakshathrappiravi |website=YouTube |date=28 October 2017 |access-date=2 March 2018 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151953/https://www.youtube.com/watch?v=N7n6GUGppEo |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱯᱟᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱮ ᱞᱚᱸᱪ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱱᱱᱟᱢ ᱯᱟᱠᱠᱟᱢ (᱑᱙᱘᱘) ᱟᱨ ᱤᱱᱱᱟᱞᱮ (᱑᱙᱘᱙) ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="timesnownews.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱥᱮᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ (᱑᱙᱙᱓) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱨᱰᱚᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱱᱟᱞᱮ, ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ ᱟᱨ ᱫᱷᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://asianetindia.com/completes-25-years-in-cinema-jayaram/|title=Completes 25 years in cinema: Jayaram|work=Asianet|date=1 December 2013|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308231410/http://asianetindia.com/completes-25-years-in-cinema-jayaram/|archive-date=8 March 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/010416/mani-c-kappan-to-give-k-m-mani-tight-fight-in-pala.html|title=Mani C Kappan to give K M Mani tight fight in Pala|work=Deccan Chronicle|date=1 April 2016|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308170155/http://www.deccanchronicle.com/nation/politics/010416/mani-c-kappan-to-give-k-m-mani-tight-fight-in-pala.html|archive-date=8 March 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://khaleejtimes.com/citytimes/bollywood/dhanush-marks-his-25th-film-velaiyilla-pattathari|title=Dhanush marks his 25th film Velaiyilla Pattathari|work=Khaleej Times|date=17 July 2014|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309054019/https://www.khaleejtimes.com/citytimes/bollywood/dhanush-marks-his-25th-film-velaiyilla-pattathari|archive-date=9 March 2018|url-status=live}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱞᱩᱫᱫᱤᱱ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ (ᱠᱟᱢᱟᱞ) ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱫᱮᱥᱤᱠᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱠᱟᱞ (᱑᱙᱘᱙), ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ, (᱑᱙᱘᱙) ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱭᱟᱛᱷᱨᱟ (᱑᱙۹᱐) (ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱚᱧᱡᱤᱛᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱣᱤᱴᱱᱮᱥ (᱑᱙᱘᱘) ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱡᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱧᱡᱤᱛᱷ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱱᱢᱟ ᱱᱤᱨᱟᱱᱡᱟᱵᱷᱟᱱ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ (᱑᱙᱙᱐) ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱤ ᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱱᱥᱴᱮᱵᱚᱞ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱠᱮᱞᱤ (᱑᱙᱙᱑) ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ (᱑᱙᱙᱒) ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱢᱩᱴᱴᱟᱭᱤᱫᱩᱱᱱᱟ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱩ (᱑᱙᱘᱘) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱟᱨᱛᱷᱟᱢ, ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ (᱑᱙᱘᱙) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱱᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱢ (᱑᱙᱙᱐) ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱫᱮᱥᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑), ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱙᱖) ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |title=Official Website of Information And Public Relation Department of Kerala |publisher=Prd.kerala.gov.in |access-date=5 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-date=3 March 2016 |df=dmy-all }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-mdash-Sukanya/article16813947.ece|title=Grill Mill — Sukanya|work=The Hindu|date=11 February 2010|access-date=8 March 2018}}</ref><ref name="Jayaram, Mamta in Kadha Thudarunnu">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-jayaram-mamta-in-kadha-thudarunnu/20100330.htm|title=Jayaram, Mamta in Kadha Thudarunnu|work=Rediff.com|date=30 March 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806011431/http://www.rediff.com/movies/report/south-jayaram-mamta-in-kadha-thudarunnu/20100330.htm|archive-date=6 August 2018|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱠᱤᱱ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ - ᱤᱨᱟᱴᱴᱟᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱟᱪᱟᱱ (᱑᱙۹᱗), ᱵᱷᱤᱱᱰᱩᱢ ᱪᱤᱞᱟ ᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱭᱟᱝᱜᱟᱞ (᱑᱙۹۹), ᱠᱳᱪᱩ ᱠᱳᱪᱩ ᱥᱟᱱᱛᱷᱳᱥᱟᱝᱜᱟᱞ (᱒᱐᱐᱐), ᱭᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱟᱨᱩᱰᱮ ᱥᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱠᱩ (᱒᱐᱐᱒), ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓), ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱟ ᱫᱮᱵᱷᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱛᱷᱩᱫᱟᱨᱩᱱᱱᱩ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ, ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱜᱟᱛᱷᱤ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱠᱟᱥᱴ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤ ᱟᱜ ᱫᱷᱨᱩᱵᱷᱟᱢ (᱑᱙᱙᱓) ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱤᱡᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ ᱪᱮᱱᱱᱩ ᱨᱟᱯᱟᱨᱠᱟᱢ (᱑᱙᱙᱐), ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱤᱥᱯᱟᱨᱥᱟᱢ (᱑᱙۹᱐), ᱡᱚᱭᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱯᱟᱭᱛᱷᱨᱩᱠᱟᱢ (᱑᱙۹᱓), ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱤᱱ ᱵᱮᱛᱷᱞᱮᱦᱮᱢ (᱑᱙᱙᱘) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷ ᱜᱳᱯᱤ ᱟᱜ ᱩᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱯᱤᱴᱴᱮᱱᱱᱩ, ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ (᱑᱙᱘᱙) ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱫᱽᱵᱷᱟᱭᱛᱷᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑) ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱮᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱫᱤᱱᱡᱩᱞ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑), ᱟᱭᱟᱞᱟᱛᱷᱮ ᱟᱫᱫᱮᱦᱟᱢ (᱑᱙᱙᱒), ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ (᱑᱙۹᱓), ᱥᱤᱟᱭᱰᱤ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱤ.ᱮ., ᱵᱤ.ᱮᱰ. (᱑᱙۹᱔), ᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱵᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱟᱵᱷᱟ (᱑᱙᱙᱕), ᱟᱫᱽᱭᱟᱛᱷᱮ ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ (᱑᱙᱙᱕), ᱥᱣᱟᱯᱱᱟ ᱞᱳᱠᱟᱛᱷᱮ ᱵᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨᱟᱱ (᱑᱙᱙᱖), ᱟᱨ ᱠᱟᱫᱷᱟᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱱ (᱑᱙᱙᱗) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ (᱑᱙᱙᱙) ᱨᱮ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/20000626-crippled-by-failed-productions-and-losses-malayalam-film-industry-banks-on-sleaze-777791-2000-06-25|title=Porn again|work=India Today|date=26 June 2000|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103085122/http://indiatoday.intoday.in/story/crippled-by-failed-productions-and-losses-malayalam-film-industry-banks-on-sleaze/1/244399.html|archive-date=3 January 2018|url-status=live}}</ref> ᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱩ ᱠᱳᱪᱩ ᱥᱟᱱᱛᱷᱳᱥᱟᱝᱜᱟᱞ (᱒᱐᱐᱐), ᱭᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱟᱨᱩᱰᱮ ᱥᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱠᱩ (᱒᱐᱐᱒), ᱮᱱᱴᱮ ᱵᱷᱤᱰᱩ ᱟᱯᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱴᱮᱭᱩᱢ (᱒᱐᱐᱓), ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓), ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ (᱒᱐᱐᱘) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱟᱠᱞᱮᱭᱢᱰ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱤ. ᱠᱟᱱᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ (᱒᱐᱐᱑) ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱥᱟᱢ (᱒᱐᱐᱒) ᱨᱮ ᱞᱳᱱᱟᱯᱯᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱳᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱞᱟᱠᱥᱟᱱᱟᱢ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟ, ᱠᱳᱞᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱢᱩᱨᱟᱭ ᱢᱟᱢᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ-ᱟᱜ ᱛᱷᱮᱱᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱪᱟᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱤᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱰᱨ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱟᱠᱭᱟᱱ (᱑᱙۸᱙) ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱨᱳᱡᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱢ ᱫᱷᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱮᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱨᱳᱞ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓), ᱱᱡᱟᱱ ᱥᱟᱞᱯᱮᱨᱩ ᱨᱟᱢᱟᱱ ᱠᱩᱴᱴᱤ (᱒᱐᱐᱔), ᱯᱷᱤᱝᱜᱟᱨ ᱯᱨᱤᱱᱴ (᱒᱐᱐᱕), ᱮᱞᱤᱥ ᱤᱱ ᱣᱟᱱᱰᱟᱨᱞᱮᱱᱰ (᱒᱐᱐᱕), ᱢᱟᱫᱷᱩᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ (᱒᱐᱐᱖), ᱢᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱛᱷᱳᱨᱟᱞ (᱒᱐᱐᱖), ᱟᱨ ᱟᱱᱪᱟᱞ ᱳᱨᱟᱞ ᱟᱨᱡᱩᱱᱟᱱ (᱒᱐᱐᱗) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱠᱩ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ (᱒᱐᱐᱘) ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱠᱠᱤ (᱒᱐᱑᱒) ᱨᱮ ᱥᱩᱜᱩᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ (᱒᱐᱐᱘) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱢᱵᱮᱠ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟ খন ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/jayaram-joins-hands-with-kamal-after-twelve-years/20110808.htm|title=Jayaram joins hands with Kamal after 12 years|work=Rediff|date=9 August 2011|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116193447/http://www.rediff.com/movies/report/jayaram-joins-hands-with-kamal-after-twelve-years/20110808.htm|archive-date=16 January 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/entertainment/movies/malayalam/fullstory.php?id=14783121|title=Sathyan & Jayaram are back!|work=Sify|date=23 October 2008|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117023508/http://www.sify.com/entertainment/movies/malayalam/fullstory.php?id=14783121|archive-date=17 January 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |author=KERALA |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mollywood-more-flops-than-hits-in-2008/article1404160.ece |title=Mollywood: more flops than hits in 2008 - KERALA |work=The Hindu |date=29 December 2008 |access-date=2016-12-01 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151940/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mollywood-more-flops-than-hits-in-2008/article15370163.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |author=Friday Review |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/sweet-smile-of-success/article1436017.ece |title=Sweet smile of success - TVDM |work=The Hindu |date=16 October 2008 |access-date=2016-12-01 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151953/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Sweet-smile-of-success/article15400427.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-dileep-gopika-in-swantham-lekhakan/20090918.htm |title=Dileep-Gopika jodi returns - Rediff.com Movies |work=Rediff.com |date=2009-09-18 |access-date=2016-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180116193444/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-dileep-gopika-in-swantham-lekhakan/20090918.htm |archive-date=16 January 2018 |url-status=live }}</ref>
᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kbo-summer-box-office-may-1-to-june-11-news-malayalam-kkfrNtabghesi.html|title=KBO- Summer Box- Office ( May 1 to June 11)|work=Sify|date=24 June 2009|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809061830/http://www.sify.com/movies/kbo-summer-box-office-may-1-to-june-11-news-malayalam-kkfrNtabghesi.html|archive-date=9 August 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-jayaram-in-a-double-role/20090529.htm|title=A Jayaram double whammy!|work=Rediff.com|date=29 March 2009|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116003921/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-jayaram-in-a-double-role/20090529.htm|archive-date=16 November 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Jayaram, Mamta in Kadha Thudarunnu"/><ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=2009- A Flashback!|url=http://www.sify.com/movies/2009-a-flashback-news-malayalam-kkfrf1bghdasi.html|archive-date=26 November 2016|url-status=dead|website=Sify|date=2 January 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126195849/http://www.sify.com/movies/2009-a-flashback-news-malayalam-kkfrf1bghdasi.html}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱯᱤ ᱦᱟᱥᱵᱮᱱᱰᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14932245&cid=14625530|title=Kerala Box Office - Feb 1 to 15|work=Sify|date=19 February 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308233937/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14932245&cid=14625530|archive-date=8 March 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14938600&cid=14625530|title=Kerala Box-Office- March 1 to April 13|work=Sify|date=15 April 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162047/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14938600&cid=14625530|archive-date=12 June 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kerala-box-office-dec-2009-jan-2010-news-malayalam-kkfqUifjgdbsi.html|title=Kerala Box Office- Dec 2009 - Jan 2010|work=Sify|date=11 February 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309053920/http://www.sify.com/movies/kerala-box-office-dec-2009-jan-2010-news-malayalam-kkfqUifjgdbsi.html|archive-date=9 March 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article267220.ece|title=Meera Jasmine survives gossips again!|work=The New Indian Express|date=5 May 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611161114/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article267220.ece|archive-date=11 June 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/friday-rushes/article677736.ece|title=Friday Rushes|work=The Hindu|date=17 September 2010|access-date=8 March 2018|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151955/https://www.thehindu.com/features/cinema/Friday-Rushes/article15969610.ece|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱛᱷᱩᱫᱟᱨᱩᱱᱱᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰᱩ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱟᱯ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟ ᱥᱟᱱᱪᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="manorama-box-office-2011">{{cite web|title=2011 സംവിധാനം ചെയ്തത്|url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/year-2011/direction.htm|publisher=Malayala Manorama|language=ml|trans-title=Those (films) which were directed in 2011|access-date=5 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207172511/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/year-2011/direction.htm|archive-date=7 February 2012|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱫᱩᱯᱩᱞᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ (᱒᱐᱑᱖) ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱴᱟᱵᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱱ (᱒᱐᱑᱙) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤ ᱨᱟᱛᱱᱟᱢ ᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱯᱳᱱᱱᱤᱭᱤᱱ ᱥᱮᱞᱵᱷᱟᱱ: ᱑ (᱒᱐᱒᱒) ᱟᱨ ᱯᱳᱱᱱᱤᱭᱤᱱ ᱥᱮᱞᱵᱷᱟᱱ: ᱒ (᱒᱐᱒᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱷᱣᱟᱨᱠᱠᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤ ᱩᱨᱯᱷ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Jayaram's new look for Ponniyin Selvan!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/jayarams-new-look-for-ponniyin-selvan/articleshow/73190665.cms|access-date=2020-10-24|website=The Times of India|language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ, ᱢᱤᱫᱷᱩᱱ ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱟᱱ ᱠᱚᱯ, ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱤᱞᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱓᱐ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐.᱐᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱳᱴᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱨᱟᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱳᱞᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ ᱒ ᱮ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2014-07-07 |title=I contemplated going in for a name change during the shoot of Uttama Villain: Parvathy Nair |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/i-contemplated-going-in-for-a-name-change-during-the-shoot-of-uttama-villain-parvathy-nair/articleshow/36353899.cms |access-date=2024-07-11 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱮᱱᱴᱮ ᱵᱷᱤᱰᱩ ᱟᱯᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱴᱮᱭᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>[https://web.archive.org/web/20060525035222/http://www.deccanherald.com/deccanherald/aug152004/n12.asp National film awards announced]. Deccan Herald (15 August 2004)</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱷᱤᱠᱟ ᱾<ref name=r1/> ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱟᱥᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="asiantribune.com">{{cite web|title=Film Star Jayaram's House attacked and torched- Karunanidhi condemned|url=http://www.asiantribune.com/news/2010/02/07/film-star-jayarams-house-attacked-and-torched-karunanidhi-condemned|publisher=asiantribune.com|access-date=17 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190745/http://www.asiantribune.com/news/2010/02/07/film-star-jayarams-house-attacked-and-torched-karunanidhi-condemned|archive-date=4 March 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱰ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jayaram to make his Pandimelam debut at Panachikkadu temple |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/may/23/jayaram-to-make-his-pandimelam-debut-at-panachikkadu-temple-1607828.html |access-date=2023-09-01 |website=The New Indian Express|date=23 May 2017 }}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
;ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱒᱐᱑᱑ – ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ<ref>{{cite web |url=http://www.ndtv.com/article/india/govt-announces-padma-awards-81520 |title=Govt announces Padma Awards |publisher=Ndtv.com |date=25 January 2011 |access-date=5 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924045010/http://www.ndtv.com/article/india/govt-announces-padma-awards-81520 |archive-date=24 September 2014 |url-status=live }}</ref>
;ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱑᱙᱙᱖ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ
* ᱒᱐᱐᱐ – ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ – ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞ
* ᱒᱐᱐᱑ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱥᱮᱥᱟᱢ
;ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱒᱐᱐᱐ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱛᱷᱮᱱᱟᱞᱤ
;ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱑᱙۹᱖ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ – ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ<ref>{{cite news|title=Filmfare - South Special|url=http://www.filmfare.com/site/october97/south3f.htm|access-date=8 July 2016|work=Filmfare|date=5 July 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/19980705062041/http://www.filmfare.com/site/october97/south3f.htm|archive-date=5 July 1998 }}</ref>
* ᱒᱐᱐᱑ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ – ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ<ref>{{cite news|title=Nuvvu Nenu wins 4 Filmfare awards - The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Nuvvu-Nenu-wins-4-Filmfare-awards/articleshow/6011249.cms?referral=PM|access-date=8 July 2016|work=The Times of India|date=6 April 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104014629/http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Nuvvu-Nenu-wins-4-Filmfare-awards/articleshow/6011249.cms?referral=PM|archive-date=4 January 2017|url-status=live}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱒ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ (ᱛᱟᱢᱤᱞ) – ᱯᱟᱧᱪᱟᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱤᱨᱟᱢ<ref>{{cite web |url=http://portal.bsnl.in/intranetnews.asp?url=/bsnl/asp/content%20mgmt/html%20content/entertainment/entertainment14489.html |title=Manikchand Filmfare Awards: Sizzling at 50 |publisher=BSNL |access-date=2009-10-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721152719/http://portal.bsnl.in/intranetnews.asp?url=%2Fbsnl%2Fasp%2Fcontent%20mgmt%2Fhtml%20content%2Fentertainment%2Fentertainment14489.html |archive-date=21 July 2011 |df=dmy-all }}</ref>
* ᱒᱐᱐᱓ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ – ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ<ref name="indiaglitz2">{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9366.html|title=Pithamagan sweeps FilmFare Awards|website=IndiaGlitz.com|access-date=2014-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613232712/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9366.html|archive-date=13 June 2011|url-status=live}}</ref>
;ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱑᱙᱙᱘ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱥᱱᱮᱦᱟᱢ
* ᱒᱐᱐᱑ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ, ᱩᱛᱷᱟᱢᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ
* ᱒᱐᱑᱑ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱥᱣᱟᱯᱱᱟ ᱥᱟᱱᱪᱟᱨᱤ
* ᱒᱐᱑᱒ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱢᱳᱢᱳᱨᱮᱥᱚᱱ
* ᱒᱐᱑᱔ – ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ
* ᱒᱐᱑᱘ - ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ
;ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱒᱐᱑᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ - ᱛᱷᱤᱝᱠᱟᱞ ᱢᱩᱛᱷᱟᱞ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱮ
* ᱒᱐᱑᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱪᱟᱭᱟᱱᱥ
;ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱒᱐᱑᱒ – ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ - ᱛᱟᱢᱤᱞ – ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱠᱠᱤ
* ᱒᱐᱑᱙ – ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ – ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ SIIMA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱟᱛᱷᱤ
* ᱒᱐᱒᱑ – ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱯᱨᱤᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱢᱳ
* ᱒᱐᱒᱓ – ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ – ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ SIIMA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱷᱟᱢᱟᱠᱟ
;ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱑᱙᱙᱓ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱮᱱᱦᱟᱸ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱛᱟᱢᱤᱞ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱠᱩᱞᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱖ – ᱥᱤᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱖ – ᱨᱳᱴᱟᱨᱤ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ
* ᱒᱐᱐᱒ – ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ - ᱢᱮᱰᱤᱢᱤᱠᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ<ref>{{Cite web |date=2002-04-02 |title=Jayaram receives 'best actor' award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/jayaram-receives-best-actor-award/articleshow/5489891.cms |access-date=2024-07-30 |website=The Times of India}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱒ – ᱵᱷᱤ. ᱥᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱥᱟᱢ<ref>{{Cite web |last=Ashok Kumar |first=S. R. |date=2010-01-28 |title=Grill Mill - Jayaram |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-Jayaram/article16840460.ece |access-date=2024-07-30 |website=The Hindu}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱒ – ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱥᱟᱢ<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2002/12/22/stories/2002122206330300.htm |title='Kannathil Muthamittal' bags 6 Cinema Express awards |access-date=5 February 2018 |archive-date=7 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140607071034/http://www.hindu.com/2002/12/22/stories/2002122206330300.htm |website=The Hindu |date=2002-12-22 |url-status=dead }}</ref>
* ᱒᱐᱐᱕ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref name="dairy">{{Cite web |date=2024-01-02 |title='Lost 22 cows six years ago', Jayaram hands over Rs 5 lakh to Mathew Benny |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/01/02/jayaram-abraham-ozler-mathew-benny-cattle.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240102161236/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/01/02/jayaram-abraham-ozler-mathew-benny-cattle.html |archive-date=2024-01-02 |access-date=2024-07-30 |website=On Manorama}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱘ – ᱡᱮ. ᱥᱤ. ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮ
* ᱒᱐᱑᱑ – ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ<ref>{{cite web|url=http://www.kottaka.com/blog/2011/10/sathyan-award-for-jayaram-and-kavya/|title=Sathyan Awards 2011|publisher=kottaka.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111025070930/http://www.kottaka.com/blog/2011/10/sathyan-award-for-jayaram-and-kavya/|archive-date=25 October 2011|df=dmy-all}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱑ – ᱡᱚᱭᱦᱤᱱᱫᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱛᱷᱩᱫᱟᱨᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮ
* ᱒᱐᱑᱒ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref name="dairy" />
* ᱒᱐᱑᱔ – ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱯᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ<ref>{{cite web | url=http://www.metromatinee.com/news-articles/best-actor-jayaram-vayalar-film-awards-announced-full-list-of-awards-8378 | title=Vayalar Film awards announced | work=Jerin T Sam | publisher=metromatinee.com | date=7 May 2014 | access-date=7 May 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140508061044/http://www.metromatinee.com/news-articles/best-actor-jayaram-vayalar-film-awards-announced-full-list-of-awards-8378 | archive-date=8 May 2014 | df=dmy-all }}</ref>
* ᱒᱐᱑᱔ – ᱮᱢ. ᱠᱮ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱯᱩᱨᱟᱥᱠᱟᱨᱟᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ
* ᱒᱐᱑᱔ – ᱯᱨᱟᱵᱷᱟᱥᱤ ᱠᱟᱞᱟᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱱᱟᱴᱟᱠᱟ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱢᱮᱞᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ<ref>{{Cite web |date=2014-12-03 |title=An immensely valuable award, says Jayaram |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interview/an-immensely-valuable-award-says-jayaram.html |access-date=2024-07-30 |website=On Manorama}}</ref>
* ᱒᱐۲᱑ – ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ-ᱛᱷᱚᱠ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref>{{Cite web |date=2022-03-18 |title=State Farm Awards announced |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/state-farm-awards-announced/article65238312.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422190838/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/state-farm-awards-announced/article65238312.ece |archive-date=2022-04-22 |access-date=2024-07-30 |website=The Hindu}}</ref>
* ᱒᱐᱒᱒ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref>{{Cite web |date=2022-08-19 |title=Actor Jayaram Wins Best Farmer Award At Kerala's State Farm Awards |url=https://www.news18.com/news/movies/actor-jayaram-wins-best-farmer-award-at-keralas-state-farm-awards-5784433.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002162857/https://www.news18.com/news/movies/actor-jayaram-wins-best-farmer-award-at-keralas-state-farm-awards-5784433.html |archive-date=2022-10-02 |access-date=2024-07-30 |website=CNN-News18}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name|0419688|name=Jayaram}}
* [https://web.archive.org/web/20190506074929/http://jayaramonline.com/ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱽ)]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱟᱭᱮᱯᱷᱮ ᱩᱛᱥᱚᱵᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
mefkupey5ajhxoxsnsq70e9rf6v7jen
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ
0
37817
196905
2026-08-15T15:10:49Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox ethnic group | group = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ | native_name = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤᱠᱚᱞ | image = Kalaripayattu mock combat in rural Kerala.jpg | native_name_lang = ml | flag = | caption = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ, ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱩᱫ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196905
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ
| native_name = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤᱠᱚᱞ
| image = Kalaripayattu mock combat in rural Kerala.jpg
| native_name_lang = ml
| flag =
| caption = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ, ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫᱟ
| population = '''{{Circa|᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ|lk=yes}}'''
| regions = {{flagicon|India}} ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱓᱔,᱘᱓᱘,᱘᱑᱙<ref name="Census 2011">{{cite web |title=Census of India |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf |access-date=18 April 2023 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120826/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf |url-status=live }}</ref><br>{{nbsp|5}}ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱓᱒,᱔᱑᱓,᱒᱑᱓ <br>{{nbsp|5}}ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱕᱔,᱒᱖᱗ <br>{{nbsp|5}}ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱒,᱓᱗᱑,᱓᱓᱙
| tablehdr = ''ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ''
| region3 = {{flagicon|United Arab Emirates}} ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ
| pop3 = ᱑,᱐᱑᱔,᱐᱐᱐
| ref3 = <ref name="Zachariah"/>
| region4 = {{flagicon|Qatar}} ᱠᱟᱛᱟᱨ
| pop4 = ᱗᱔᱕,᱐᱐᱐
| ref4 = <ref name="NoRKA2"/>
| region5 = {{flagicon|Kuwait}} ᱠᱩᱣᱮᱛ
| pop5 = ᱖᱓᱔,᱗᱒᱘
| ref5 = <ref name="NoRKA2"/>
| region6 = {{flagicon|Saudi Arabia}} ᱥᱟᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ
| pop6 = ᱕᱙᱕,᱐᱐᱐
| ref6 = <ref name="Zachariah">{{cite news|title=Kerala Migration Survey – 2014|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/kerala-migration-survey-2014-states-youth-still-fly-abroad-for-livelhood/99/|access-date=21 October 2014|work=The Indian Express. (This is the number of approximate emigrants from Kerala, which is closely related to, but different from the actual number of Malayalis.)|issue=17 September 2014|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071832/https://indianexpress.com/article/india/india-others/kerala-migration-survey-2014-states-youth-still-fly-abroad-for-livelhood/99/|url-status=live}}</ref>
| region7 = {{flagicon|Malaysia}} ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ
| pop7 = ᱓᱖᱙,᱐᱐᱐
| ref7 = <ref>{{Cite web | url=https://joshuaproject.net/people_groups/17433/MY | title=Malayali, Malayalam in Malaysia | access-date=17 July 2019 | archive-date=13 November 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141418/https://joshuaproject.net/people_groups/17433/MY | url-status=live }}</ref> {{Better source needed|date=December 2023}}
| region8 = {{flagicon|United States}} ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ
| pop8 = ᱓᱐᱐,᱐᱐᱐
| ref8 = <ref>{{Cite web | url=https://fokanaonline.org/about-us | title=FOKANA, About Us | access-date=18 April 2023 | archive-date=29 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230329232554/https://fokanaonline.org/about-us/ | url-status=live }}</ref> {{Unreliable source?|date=December 2023}}
| region9 = {{flagicon|Oman}} ᱳᱢᱟᱱ
| pop9 = ᱑᱙᱕,᱓᱐᱐
| ref9 = <ref name="NoRKA2"/>
| region10 = {{flagicon|Bahrain}} ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ
| pop10 = ᱑᱐᱑,᱕᱕᱖
| ref10 = <ref name="NoRKA2">Zachariah, K. C. & Rajan, S. Irudaya (2011), ''[http://www.cds.edu/wp-content/uploads/2012/11/WP450.pdf Kerala Migration Survey 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200110145155/http://www.cds.edu/wp-content/uploads/2012/11/WP450.pdf |date=10 January 2020 }}'' (PDF), Department of Non-resident Keralite Affairs, Government of Kerala, p. 29. This is the number of emigrants from Kerala, which is closely related to but different from the actual number of Malayalis /Malayalees.</ref>
| region11 = {{flagicon|Australia}} ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ
| pop11 = ᱗᱘,᱗᱓᱘
| ref11 = <ref>{{cite web | url=https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explorer/xtjxeqygs?lang=en&languages=malayalam&topic=cultural-diversity | title=SBS Census Explorer: How diverse is your community? | access-date=27 March 2023 | archive-date=27 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230327011006/https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explorer/xtjxeqygs?lang=en&languages=malayalam&topic=cultural-diversity | url-status=live }}</ref><ref name="IMMI"/><ref name="Languages spoken at home in Australia">{{cite web|title=In the Australia, 18% of people spoke a language other than English at home in 2011.|url=http://profile.id.com.au/australia/language|website=abs.gov.au/|publisher=Australian Bureau of Statistics (ABS)|access-date=21 October 2014|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071838/https://profile.id.com.au/australia/language|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=India-born Malayalam-speaking community in Australia: Some interesting trends|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/contributors/contributions/anubhav-tewari/India-born-Malayalam-speaking-community-in-Australia-Some-interesting-trends/articleshow/38471723.cms|access-date=21 October 2014|work=The Times of India|issue=16 July 2014|ref=India-born Malayalam-speaking community in Australia: Some interesting trends|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071834/https://timesofindia.indiatimes.com/nri/contributors/contributions/anubhav-tewari/India-born-Malayalam-speaking-community-in-Australia-Some-interesting-trends/articleshow/38471723.cms|url-status=live}}</ref>
| region13 = {{flagicon|Canada}} ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ
| pop13 = ᱗᱗,᱙᱑᱐
| ref13 = <ref>{{Cite web |last=Government of Canada |first=Statistics Canada |date=2022-08-17 |title=Knowledge of languages by age and gender: Canada, provinces and territories, census metropolitan areas and census agglomerations with parts |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810021701 |access-date=2022-10-12 |website=www12.statcan.gc.ca}}</ref>
| region14 = {{flagicon|United Kingdom}} ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ
| pop14 = ᱔᱕,᱒᱖᱔
| ref14 = <ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/survey-finds-only-1625-lakh-norks/article5299108.ece|title = Survey finds only 16.25 lakh NoRKs|newspaper = The Hindu|date = 31 October 2013|access-date = 18 December 2017|archive-date = 24 August 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230824120826/https://www.thehindu.com/todays-paper/survey-finds-only-1625-lakh-norks/article5299108.ece|url-status = live}}</ref>
| region15 = {{flagicon|Germany}} ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ
| pop15 = ᱒᱕,᱐᱐᱐–᱔᱕,᱐᱐᱐
| ref15 = <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/learning-german-made-easy-for-keralites/article67334186.ece#:~:text=According%20to%202020%20statistics%2C%20there,various%20courses%20at%20German%20universities. | title=Learning German made easy for Keralites | newspaper=The Hindu | date=22 September 2023 | last1=Muringatheri | first1=Mini }}</ref>
| region16 = {{flagicon|Singapore}} ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ
| pop16 = ᱒᱖,᱐᱐᱐
| ref16 = <ref>{{Cite web|url = https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-singapore-malayalee-association-100th-anniversary-dinner|title = Singapore Malayalee Association 100th Anniversary|date = 27 December 2018|access-date = 15 October 2019|archive-date = 24 August 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230824120830/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-singapore-malayalee-association-100th-anniversary-dinner|url-status = live}}</ref>
| region17 = {{flagicon|Ireland}} ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ
| pop17 = ᱒᱔,᱖᱗᱔
| ref17 = <ref>{{Cite web | url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpsr/censusofpopulation2022-summaryresults/migrationanddiversity/ | title=Irish Census 2022 | access-date=13 September 2023 | archive-date=5 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200805083706/https://statbank.cso.ie/px/pxeirestat/Statire/SelectVarVal/Define.asp?maintable=E7010&PLanguage=0 | url-status=live }}</ref>
| region18 = {{flagicon|New Zealand}} ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ
| pop18 = ᱑᱔,᱖᱐᱔
| ref18 = <ref>{{Cite web |date=30 April 2020 |title=2018 Census Totals by Topic – National Highlights (Updated) |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/2018-census-totals-by-topic-national-highlights-updated |access-date=2 October 2020 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref>
| region19 = {{flagicon|Pakistan}} ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ
| pop19 = ᱖,᱐᱐᱐
| ref19 = <ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/world/report-where-malayalees-once-held-sway-4610|title=Where Malayalees once held sway|work=DNA India|date=5 October 2005|access-date=11 August 2015|archive-date=2 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202131437/https://www.dnaindia.com/world/report-where-malayalees-once-held-sway-4610|url-status=live}}</ref>
| region20 = {{flagicon|France}} ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ
| pop20 = ᱕,᱐᱐᱐
| ref20 =
| region21 = {{flagicon|Switzerland}} ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ
| pop21 = ᱕,᱐᱐᱐
| ref21 = <ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/with-kerala-in-their-hearts/article2777677.ece|title=With Kerala in their hearts.... |access-date=17 May 2023|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120826/https://www.thehindu.com/features/metroplus/with-kerala-in-their-hearts/article2777677.ece|url-status=live}}</ref>
| region22 = {{flagicon|Indonesia}} ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ
| pop22 = ᱔,᱐᱐᱐
| ref22 = {{citation needed|date=May 2019}}
| region23 = {{flagicon|Poland}} ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ
| pop23 = ᱗,᱑᱒᱒
| region24 = {{flagicon|Austria}} ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ
| pop24 = ᱓,᱗᱘᱕
| ref24 = <ref>{{Cite web | url=http://www.viennamalayaleeassociation.com/ | title=Vienna Malayalee Association | access-date=21 September 2017 | archive-date=14 June 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210614105941/http://viennamalayaleeassociation.com/ | url-status=live }}</ref>
| region25 = {{flagicon|Finland}} ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ
| pop25 = ᱖᱓᱓
| ref25 = <ref>{{Cite web | url=http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/table/tableViewLayout1/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4 | title=Väestö 31.12. Muuttujina Maakunta, Kieli, Ikä, Sukupuoli, Vuosi ja Tiedot | access-date=22 July 2019 | archive-date=7 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210407133215/https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4 | url-status=dead }}</ref>
| region26 = {{flagicon|Japan}} ᱡᱟᱯᱟᱱ
| pop26 = ᱕᱐᱐
| ref26 = <ref>{{Cite web|url=http://www.nihonkairali.com/display.aspx?v=s&id=130&hs=1|title=Welcome to Nionkairali.com – Indian Malayalees in Japan- Japan malayalees, Malayali, Keralite, Tokyo|website=nihonkairali.com|access-date=21 September 2017|archive-date=7 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507231451/http://nihonkairali.com/display.aspx?v=s&id=130&hs=1|url-status=live}}</ref>
| langs = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
| religions = '''ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ'''<br />[[File:Om.svg|20px]] ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<br/>
'''ᱠᱚᱢ'''<br /> {{hlist|[[File:Allah-green.svg|20px]] ᱤᱥᱞᱟᱢ|[[File:Latin Cross.svg|15px]] ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name="censusindia2011religion">{{cite web |title=Population by religious communities – Census of India |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202132923/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=2 February 2021 |access-date=26 August 2015}}</ref>}}
}}
{{Infobox ethnonym
|person=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ
|people=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ
|language=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|country=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱢ
|root=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ}}
{{Dravidian}}
'''ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="'Classical' status for Malayalam">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=The Hindu |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |archive-date=27 September 2013 |url-status=live}}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱑᱘᱐᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱᱥ, ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱞ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Travancore 2011">"Travancore." Encyclopædia Britannica. ''Encyclopædia Britannica''. Encyclopædia Britannica Inc., 2011. Web. 11 November 2011.</ref><ref>Chandra Mallampalli, Christians and Public Life in Colonial South India, 1863–1937: Contending with Marginality, RoutledgeCurzon, 2004, p. 30</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name = "Censusedia"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱳᱯᱳᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ, ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ, ᱥᱟᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ, ᱳᱢᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="MOFAT">{{Cite book|publisher=Ministry of Foreign Affairs and Trade|location=South Korea|year=2015|access-date=2014-03-30|url=http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=1682|title=재외동포현황 総計(2015)/Total number of overseas Koreans (2015)|ref=CITEREFMOFAT2013|archive-date=23 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423043627/http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=1682|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱔᱘,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒.᱕% ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ, ᱯᱩᱱᱟᱜ, ᱥᱮ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Varma|first=A.R. Rajaraja|title=Keralapanineeyam|publisher=D C Books|year=2005|location=Kottayam|isbn=81-7130-672-1}}</ref>
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟ, ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱟᱨᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Malabar">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-81-264-1588-5 |page=27 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |access-date=19 July 2020 |archive-date=13 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141403/https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |url-status=live }}</ref><ref name="Logan">Malabar Manual (1887), William Logan, Calicut</ref>
ᱤᱥᱠᱟᱱᱫᱟ ᱯᱩᱨᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱪᱩᱰᱟᱭᱟ ᱠᱟᱭᱢᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱩᱰᱟᱞᱢᱟᱱᱤᱠᱭᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>See Sahyadri Kanda Chapter 7 in Skanda Purana. Rocher, Ludo (1986). The Puranas. Otto Harrassowitz Verlag. {{ISBN|978-3447025225}}.</ref><ref>Who's Who in Madras 1934</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱫᱤᱯ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱓᱐,᱘᱐᱓,᱗᱔᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱙᱓.᱒% ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱖.᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱗᱐᱑,᱖᱗᱓, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱕᱕᱗,᱗᱐᱕ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱔᱐᱖,᱓᱕᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱑,᱑᱐᱐ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱐.᱑᱕% ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱔% ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ, ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓.᱒᱒% ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓᱓,᱐᱖᱖,᱓᱙᱒ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱓᱓,᱐᱑᱕,᱔᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱑᱙,᱖᱔᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱭᱮᱨᱟᱵᱷᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱓᱑,᱓᱒᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱨᱟᱱᱟᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name = "Censusedia">http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/data_on_language.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120110230245/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/data_on_language.html |date=10 January 2012 }}, ''censusindia.net''</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱘.᱘᱕% ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙.᱖᱔% ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱩᱰᱟᱞᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱔᱘.᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱴᱴᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱑.᱒% ᱟᱨ ᱑᱕.᱔% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://lsi.gov.in/ |title=South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbators Districts |access-date=8 June 2021 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002110639/http://lsi.gov.in/MTSI_APP/(S(d5i44a45mqlxje45spluigat))/default.aspx |url-status=live }}</ref> ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕.᱕᱗% ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱮᱴ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="Language">{{cite web |title=Census of India – Language |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website=censusindia.gov.in |access-date=17 April 2020 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101020704/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱭᱮᱨᱟᱵᱷᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱟᱨ ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Language"/> ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱑,᱘᱑᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ, ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱔᱖,᱐᱐᱐ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English for the Population 5 Years and Over: 2009–2013 |url=https://www.census.gov/data/tables/2013/demo/2009-2013-lang-tables.html |access-date=2022-06-12 |website=Census.gov |archive-date=12 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412195838/https://www.census.gov/data/tables/2013/demo/2009-2013-lang-tables.html |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |title=Keralite Indians in the New York Metro Area |url=https://unreachednewyork.com/wp-content/uploads/2012/11/Keralite-Profile-Final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120828/https://unreachednewyork.com/wp-content/uploads/2012/11/Keralite-Profile-Final.pdf |archive-date=24 August 2023 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱗,᱐᱙᱓ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="IMMI">{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/immigration-update/people-australia-2013-statistics.pdf |title=The People of Australia: Statistics from the 2011 Census |access-date=2014-07-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714131850/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/immigration-update/people-australia-2013-statistics.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱗,᱐᱗᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱒᱖,᱓᱔᱘ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|title=From Kerala to Singapore : Voices from the Singapore Malayalee community|last=Pillai|first=Anitha Devi|publisher=Marshall Cavendish Pte Ltd.|others=Puva Arumugam|year=2017|isbn=9789814721837|location=Singapore|oclc=962741080}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱒,᱑᱓᱙ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="NZ">[http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx Statistics New Zealand:Language spoken (total responses) for the 1996–2006 censuses (Table 16)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309170841/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx |date=9 March 2013 }}, ''stats.govt.nz''</ref> ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱨᱮ ᱑᱓᱔ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ, ᱳᱢᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱟᱨ, ᱭᱩᱮᱤ, ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱟᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱾
᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱒᱙,᱘᱐᱐ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱮᱴᱨᱤᱭᱮᱴᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
[[File:Kerala Samajam, Hinkal, Mysore.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱢᱟᱡᱟᱢ, ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]]
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ
ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱧᱪᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Vimala |first=Angelina |date=2007 |title=History and Civics |isbn=978-81-317-0336-6 |publisher=Pearson Education India |pages=107}}</ref>
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱴᱳᱞᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ AD ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱡᱤᱣᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ, ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ, ᱰᱟᱪ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ, ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱢᱟᱦᱮ, ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱔᱙᱘ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱞᱩᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱚᱴᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ: ''ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱴᱩ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ: ᱵᱷᱳᱭᱮᱥᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱴᱤ'' ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱟᱨᱟᱭ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱩᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|title=From Kerala to Singapore : voices from the Singapore Malayalee community|last=Pillai|first=Anitha Devi|publisher=Marshall Cavendish|others=Puva Arumugam|year=2017|isbn=9789814721837|location=Singapore|oclc=962741080}}</ref>
=== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ===
ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞ: ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ: ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ
[[File:Malayala lipi.svg|thumbnail|''ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱞᱤᱯᱤ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱨᱵᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="clt.1"/> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮ ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱟᱠᱠᱟᱞ ᱜᱩᱯᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ''ᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢᱟ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Historians-contest-antiquity-of-Edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |title=Historians contest antiquity of Edakkal inscriptions |first=Gayathri |last=Sasibhooshan |date=12 July 2012 |work=The Hindu |access-date=21 October 2020 |archive-date=6 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206114100/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Historians-contest-antiquity-of-Edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |url-status=live }}</ref> ᱯᱨᱚᱱᱟᱣᱩᱱ ᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ -ᱟᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{refn|group=note|"*aH ᱟᱨ *iH ᱫᱚ ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱮᱢᱚᱱᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱮᱰᱡᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟ, ᱟᱨ ᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱟ- ᱟᱨ ᱤ- ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱛᱩ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱩᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱤᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱛᱩ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱤᱯᱯᱩᱰᱩ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱟ, ᱟᱨ ᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱟᱱᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱟ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref>{{cite book|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|url=https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script|title=The Dravidian Languages|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-1-139-43533-8|access-date=16 November 2020|archive-date=29 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729185642/https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script|url-status=live}}</ref>{{page needed|date=May 2022}}}} ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱘᱒᱕ CE ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |title=Kollam Era |publisher=Indian Journal History of Science |access-date=30 December 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |archive-date=27 May 2015 }}</ref><ref>{{Citation|title=Time measurement and calendar construction|author=Broughton Richmond|year=1956|pages=218|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|access-date=9 June 2021|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121337/https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|title=History of Kerala|author=R. Leela Devi|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|pages=408|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|access-date=9 June 2021|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121335/https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱘᱔᱙/᱘᱕᱐ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱯᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱖᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ''ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ'' ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮ ''ᱛᱷᱮᱠᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ'' ᱾<ref name="clt.1">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|page=453|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤᱛᱟᱢ'' ᱟᱨ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱢᱟᱞᱟ'' ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱽᱭᱟᱱᱯᱤᱴᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Jnanpith given to Akkitham|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|last=Naha|first=Abdul Latheef|date=24 September 2020|access-date=12 June 2021|work=The Hindu|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122000924/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|last=ANI|date=29 November 2019|access-date=12 June 2021|publisher=Business Standard|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121233820/https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ,<ref name="'Classical' status for Malayalam"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱨᱩᱥᱥᱮᱨᱤ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ, ᱛᱷᱩᱱᱪᱟᱛᱷᱛᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ, ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ ᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books">{{Cite web |url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/http://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name="mlm"/><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu |access-date=10 April 2021 |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121225855/https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/amp/ |url-status=live }}</ref><ref>Freeman, Rich (2003). "Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala". In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia</ref> ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="mlm"/> ᱯᱨᱳᱡᱽ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱤᱡᱚᱢ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱢᱟᱱᱟᱯᱯᱩᱥᱛᱷᱟᱠᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱮᱢᱢᱟᱠᱠᱟᱞ ᱛᱷᱳᱢᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱑᱗᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}</ref>
ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱨᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱤᱨᱮᱴ (ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱨᱟᱭᱟᱢ: ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱟᱥᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱳᱞ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱩᱞᱞᱩᱨ ᱮᱥ. ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱟᱨᱟ ᱟᱭᱭᱟᱨ)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vfSPI2irzUgC&pg=PA185|title=Handbook of Twentieth-century Literatures of India|first1=Nalini|last1=Natarajan|first2=Emmanuel Sampath|last2=Nelson|date=18 December 1996|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313287787|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121337/https://books.google.com/books?id=vfSPI2irzUgC&pg=PA185|url-status=live}}</ref> ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱤᱨᱤᱠᱟᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱠᱳᱥ ᱮᱞᱤᱭᱟᱥ ᱪᱟᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞᱟᱭᱤᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱨᱤ ᱤᱢᱟᱠᱩᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱜᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱜᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱒᱙ ᱟᱨ ᱑᱘᱗᱐ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱪᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠᱟᱞᱥ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ – ᱟᱛᱷᱢᱟᱱᱩᱛᱷᱟᱯᱟᱢ, ᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱤᱞ ᱯᱟᱫᱩᱵᱷᱟᱱᱩᱞᱞᱟ ᱯᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱥᱛᱷᱟᱥᱤᱭᱟᱭᱩᱰᱮ ᱨᱟᱠᱛᱷᱟᱥᱟᱠᱥᱭᱟᱢ – ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="cnt">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213|title=South Asian arts|encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=15 September 2017|archive-date=10 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910083744/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213|url-status=live}}</ref> ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="clt.1"/> ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱡᱤ. ᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟ ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱮᱥ. ᱠᱮ. ᱯᱳᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱴᱴ, ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱳ. ᱮᱱ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱟᱨ ᱟᱠᱠᱤᱛᱷᱟᱢ ᱟᱪᱩᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱽᱭᱟᱱᱯᱤᱴᱷ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="google25">{{cite book |author=Subodh Kapoor |title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Mahi-Mewat |url=https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&pg=PA4542 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Cosmo |isbn=978-8177552720 |page=4542 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121336/https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&pg=PA4542 |url-status=live }}</ref><ref name="Accessions List, South Asia">{{cite book |title=Accessions List, South Asia |url=https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1994 |publisher=E.G. Smith for the U.S. Library of Congress Office, New Delhi |page=21 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121338/https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="Indian Writing Today">{{cite book |title=Indian Writing Today |url=https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1967 |publisher=Nirmala Sadanand Publishers |page=21 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121857/https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="DattaAkademi1987">{{cite book |author1=Amaresh Datta |author2=Sahitya Akademi |title=Encyclopaedia of Indian Literature: K to Navalram |url=https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1987 |publisher=Sahitya Akademi |page=2394 |isbn=978-0836424232 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121859/https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="Malayalam Literary Survey">{{cite book |title=Malayalam Literary Survey |url=https://books.google.com/books?id=k5JkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1993 |publisher=Kerala Sahitya Akademi |page=19}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱳ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱫᱟᱥ, ᱮᱢ. ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱟᱱ, ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱚᱭ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="MukundanPillai2004">{{cite book |author1=Eṃ Mukundan |author2=C. Gopinathan Pillai |title=Eng Adityan Radha And Others |url=https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&pg=PP3 |access-date=18 November 2012 |year=2004 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-8126018833 |page=3 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121902/https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&pg=PP3 |url-status=live }}</ref><ref name="Maheshwari2002">{{cite book |author=Ed. Vinod Kumar Maheshwari |title=Perspectives On Indian English Literature |url=https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&pg=PA126 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |isbn=978-8126900930 |page=126 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121917/https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&pg=PA126 |url-status=live }}</ref><ref name="Chaudhuri2008">{{cite book |author=Amit Chaudhuri |title=Clearing a Space: Reflections On India, Literature, and Culture |url=https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&pg=PA44 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1906165017 |pages=44–45 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121906/https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&pg=PA44 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Indian's First Novel Wins Booker Prize in Britain |work=The New York Times |date=15 October 1997 |access-date=11 November 2007 |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A01E6DD173FF936A25753C1A961958260 |first=Sarah |last=Lyall |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121224622/https://www.nytimes.com/1997/10/15/world/indian-s-first-novel-wins-booker-prize-in-britain.html |url-status=live }}</ref>
ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Kottaparamban|first=Musadhique|title=Sea, Community and Language: A Study on the Origin and Development of Arabi- Malayalam Language of Mappila Muslims of Malabar|date=2 October 2019|url=https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|journal=Muallim Journal of Social Sciences and Humanities|language=en|pages=406–416|doi=10.33306/mjssh/31|issn=2590-3691|doi-access=free|access-date=7 February 2021|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417180757/https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ᱢᱳᱭᱤᱱᱠᱩᱴᱴᱤ ᱵᱷᱟᱭᱫᱽᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱠᱠᱳᱴᱴᱤᱞ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108104937/http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|title=Mappila songs cultural fountains of a bygone age, says MT|date=31 March 2007|access-date=15 August 2009|work=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref><ref>Pg 167, Mappila Muslims: a study on society and anti colonial struggles By Husain Raṇdathaṇi, Other Books, Kozhikode 2007</ref> ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱪᱤᱠᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite thesis |last=Kunnath |first=Ammad |date=15 September 2015 |title=The rise and growth of Ponnani from 1498 AD To 1792 AD |type=PhD |url=http://hdl.handle.net/10603/49524 |publisher=University of Calicut |hdl=10603/49524 |access-date=27 May 2021 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002110659/https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/49524 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book|last=Panakkal|first=Abbas|url=http://myto.upm.edu.my/find/Record/iium.u537621|title=Islam in Malabar (1460–1600) : a socio-cultural study /|date=2016|publisher=Kulliyyah Islamic Revealed Knowledge and Human Sciences, International Islamic University Malaysia|access-date=27 May 2021|archive-date=27 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527064123/http://myto.upm.edu.my/find/Record/iium.u537621|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kallen |first=hussain Randathani |title=Trade and culture: Indian ocean interaction on the coast of Malabar in medieval period |url=https://www.academia.edu/22105661 |language=en |access-date=27 May 2021 |archive-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415022327/https://www.academia.edu/22105661 |url-status=live }}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ – ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ – ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Miller">Miller, Roland. E., "Mappila" in "The Encyclopedia of Islam". Volume VI. E. J. Brill, Leiden. 1987. pp. 458–56.</ref>ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">Menon. T. Madhava. "A Handbook of Kerala, Volume 2", International School of Dravidian Linguistics, 2002. pp. 491–493.</ref><ref name="Arabic script for malayalam">{{Cite web |url=http://www.nvtc.gov/lotw/months/april/Malayalam.html#writ |title=National Virtual Translation Center – Arabic script for Malayalam |access-date=27 May 2021 |archive-date=17 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117202844/http://www.nvtc.gov/lotw/months/april/Malayalam.html#writ |url-status=live }}</ref>
ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱜᱽᱨᱟᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱟᱱᱤᱱᱤᱭᱟᱢ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="clt">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|pages=454|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱯᱷᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱨᱳᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱴᱩ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱤᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱡᱮ.ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤᱞᱟᱱᱤᱞᱟᱢ, ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱞᱤᱭᱩᱠ ᱟᱨ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱮᱰᱤᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰ ===
ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰ
ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱡᱚᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|last=Kakkat|first=Thulasi|title=Kerala's Nalukettus|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/keralas-nalukettus/article3784842.ece|access-date=13 December 2017|work=The Hindu|date=18 August 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Kunhikrishnan|first=K.|title=Fallen tharavads|url=http://www.thehindu.com/lr/2003/12/07/stories/2003120700380600.htm|access-date=13 December 2017|work=The Hindu|date=12 April 2003}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱨ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&pg=PA84|title=Social Mobility in Kerala: Modernity and Identity in Conflict|first1=Filippo|last1=Osella|first2=Filippo|last2=Caroline|first3=Caroline|last3=Osella|date=20 December 2000|publisher=Pluto Press|isbn=9780745316932|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122514/https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&pg=PA84|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱢᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱳ, ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱨ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱜ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱟᱭᱳ, ᱟᱡ ᱟᱭᱳ, ᱟᱭᱳ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ, ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱥᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟ ᱫᱮᱵᱷᱟᱛᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱩᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱠᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱰᱟᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱩᱢᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>Mohamed Koya, S.M, MATRILINY AND MALABAR MUSLIMS, Proceedings of the Indian History Congress, Vol. 40 (1979), pp. 419–431 (13 pages)</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ===
ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ
[[File:Paliam naalukettu.jpg|thumb|ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱾]]
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ-ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture">{{cite news|url=http://www.keralahistory.ac.in/keralaarchitecture.htm|title=Kerala architecture|access-date=1 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721082519/http://www.keralahistory.ac.in/keralaarchitecture.htm|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱸᱛ, ᱰᱷᱟᱞᱟᱱ ᱪᱷᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱫ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱷᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture"/> ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱯᱞᱚᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱢ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture"/>
ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ, ᱴᱷᱤᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ, ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ, ᱠᱟᱸᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱳᱫᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture"/> ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱸᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱥᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ ᱛᱮ ᱾<ref name="Kerala architecture"/> 'ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱩᱨᱟᱞᱥ' ᱫᱚ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture"/>
[[File:Palace of Trivandrum.jpg|thumb|right|300px|ᱠᱚᱣᱰᱤᱭᱟᱨ ᱯᱮᱞᱮᱥ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ]]
==== ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ====
ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱ-ᱠᱚᱬᱟᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱪᱩ ᱥᱟᱥᱛᱨᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ-ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱰᱩᱢᱩᱴᱴᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱ-ᱠᱚᱬᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱴᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱥᱮ ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱟᱨᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱴᱴᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ===
[[File:Kathakali IMG 0281 by Joseph Lazer.JPG|thumb|ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ]]
[[File:Mohiniyattam.png|thumb|ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ]]
[[File:Margamkali - Saint Thomas Christian dance form.webm|thumb|ᱢᱟᱨᱜᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱳ-ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱴᱴᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱾<ref name="Kerala dance forms">{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=waWQ8mAUrC8C&pg=PA139|title=The Communication of Ideas|first=International Congress of Anthropological and Ethnological|last=Sciences|date=18 December 1980|publisher=Concept Publishing Company|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122512/https://books.google.com/books?id=waWQ8mAUrC8C&pg=PA139|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱷᱮᱭᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱛᱤᱯᱟᱴᱴᱩ; ᱟᱫᱷᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱟᱴᱴᱚᱢ; ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱩᱞᱟᱨ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ, ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ, ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱾<ref name="Kerala dance forms"/> ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Classical dance forms of India">{{Cite web|url=http://dances.indobase.com/classical-dances/index.html|title=Classical Dances of India – Indian Classical Dances, Indian Dances, Dances of India|website=dances.indobase.com|access-date=1 November 2009|archive-date=26 May 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050526134009/http://dances.indobase.com/classical-dances/index.html|url-status=live}}</ref> ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Classical dance forms of India"/> ᱠᱩᱴᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&q=Koodiyattam+UNESCO|title=Stark World Kerala|first=Theresa|last=Varghese|date=18 December 2006|publisher=Stark World Pub.|isbn=9788190250511|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122540/https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&q=Koodiyattam+UNESCO|url-status=live}}</ref> ᱳᱴᱴᱟᱢᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱨᱠᱩᱛᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L8bExoV6GL8C&pg=PA70|title=Reciting: Webster's Quotations, Facts and Phrases|date=19 December 2008|publisher=Icon Group International, Incorporated|isbn=9780546721676|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122513/https://books.google.com/books?id=L8bExoV6GL8C&pg=PA70|url-status=live}}</ref> ᱛᱷᱮᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱮᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱰᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&pg=PA928|title=India|first=Sarina|last=Singh|date=18 December 2005|publisher=Lonely Planet Publications|isbn=9781740596947|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122513/https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&pg=PA928|url-status=live}}</ref> ᱵᱷᱮᱞᱟᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱳᱞᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱠ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱳᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱷᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱚᱠᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱫᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱵᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱤᱧ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱯᱟᱢ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱧ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱱᱟᱴᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱢᱟᱱᱤ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱠᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ, ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱯᱷ ᱢᱩᱴᱴᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱩᱵᱷ ᱢᱩᱴᱴᱩ/ᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱢᱩᱴᱴᱩ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref name="Duffmuttu">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZYfRBcLdTNYC&pg=PA8|title=Tourist Guide to Kerala|first=Motilal (UK) Books of|last=India|date=18 February 2008|publisher=Sura Books|isbn=9788174781642|via=Google Books}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Duffmuttu"/>
ᱳᱯᱯᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱟᱨᱜᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Christian art foms">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&q=Margamkali&pg=RA2-PA945|title=The Garland Encyclopedia of World Music: South Asia : the Indian subcontinent|first1=Bruno|last1=Nettl|first2=Alison|last2=Arnold|first3=Ruth M.|last3=Stone|first4=James|last4=Porter|first5=Timothy|last5=Rice|first6=Dale Alan|last6=Olsen|first7=Terry E.|last7=Miller|first8=Adrienne Lois|last8=Kaeppler|first9=Daniel Edward|last9=Sheehy|first10=Ellen|last10=Koskoff|first11=Sean|last11=Williams|first12=Jacob Wainwright|last12=Love|first13=Chris|last13=Goertzen|first14=Virginia|last14=Danielson|first15=Scott Lloyd|last15=Marcus|first16=Dwight|last16=Reynolds|first17=Robert C.|last17=Provine|first18=Yoshihiko|last18=Tokumaru|first19=John Lawrence|last19=Witzleben|date=18 December 1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=9780824049461|via=Google Books|access-date=18 October 2020|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122515/https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&q=Margamkali&pg=RA2-PA945|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱨᱜᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾<ref name="Christian art foms"/> ᱯᱟᱨᱤᱪᱟᱢᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ, ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Christian art foms"/> ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱚᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Christian art foms"/>
ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ – ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱤᱜᱟᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱥᱮᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Kerala Charithram |last=Sreedhara Menon|first=A. |author-link=A. Sreedhara Menon |publisher=D.C. Books |location=Kottayam, Kerala |page=494 }}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱯᱨᱳᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱜᱤᱛᱟ ᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱫᱟ ᱥᱮ ᱟᱥᱴᱟᱯᱟᱫᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟ ᱥᱟᱝᱜᱤᱛᱷᱟᱢ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱥᱤᱲᱦᱤ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱱᱳᱴᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱰᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ ᱥᱮ ᱜᱚᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾
ᱥᱳᱯᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱞ, ᱥᱟᱫᱽᱠᱟᱞᱟ ᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱫᱟ ᱢᱟᱨᱟᱨ, ᱥᱟᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱵᱤᱫᱽᱣᱟᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨ, ᱪᱮᱨᱛᱟᱞᱟ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱮᱢ. ᱰᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ, ᱴᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱮᱞ. ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱢ ᱴᱤ.ᱮᱱ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱᱤᱥᱴ ᱮᱞ. ᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Ritual Music and Hindu Rituals of Kerala |last=Rolf |first=Killius |year=2006 |publisher=BR Rhythms |location=New Delhi |isbn=81-88827-07-X }}</ref>
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Music">{{Cite web|url=http://www.keral.com/movies/music.htm |title=Music |access-date=2 January 2009 |publisher=Keral.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20080802081714/http://www.keral.com/movies/music.htm |archive-date=2 August 2008 |url-status=dead }}</ref> ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ, ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱧ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱤᱧ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱧ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱧ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱩᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱯᱯᱟᱯᱟᱴᱴᱩ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱯᱟᱴᱴᱩ, ᱥᱟᱨᱯᱟᱢ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ, ᱥᱟᱨᱯᱯᱳᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱢ, ᱯᱟᱢᱵᱩᱢ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱥᱮ ᱯᱟᱢᱵᱩᱢ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ ᱥᱮ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱝᱜᱤᱝ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Music"/>
=== ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ===
[[File:Nehru Trophy Boat Race 11-08-2012 1-44-16 PM.JPG|thumb|280px|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ-ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ]]
ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱤᱥᱱᱮᱠ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱩᱨᱩᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱤᱨᱩᱴᱴᱩᱠᱩᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱳᱰᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱵᱷᱮᱯᱯᱩ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱱᱳᱰᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱩ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱾ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱫᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱢᱩᱞᱟᱢ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱤᱫᱷᱩᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱞᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴᱥ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱥᱮ ᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱭᱤᱯᱯᱟᱰᱩ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱥᱮ ᱯᱟᱭᱤᱯᱯᱟᱰ ᱡᱟᱞᱳᱛᱥᱟᱵᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱤᱯᱯᱟᱰ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱭᱤᱯᱯᱟᱰ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱤᱯᱟᱰ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ===
[[File:Onam pukolam.jpg|thumb|ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ/ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱯᱮᱴ]]
ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱳᱱᱟᱢ, ᱵᱷᱤᱥᱩ, ᱫᱤᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱤ, ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱾
=== ᱡᱚᱢᱟᱜ ===
ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ
[[File:Appam_by_Connie_Ma.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱰᱤᱥ ᱾]]
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱡᱚᱛᱚ ᱩᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱ-ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱛᱳᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ ᱫᱚ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱠᱟᱞᱟᱱ, ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ, ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱞᱤ, ᱯᱩᱞᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱟᱯᱯᱟᱢ, ᱠᱟᱯᱯᱟ, ᱯᱩᱴᱴᱩ, ᱟᱨ ᱯᱩᱡᱷᱩᱠᱠᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/69824/did-you-know-the-legend-behind-keralas-annual-harvest-festival-onam|title=Onam Sadhya: 13 Dishes You Need To Try!|website=outlookindia.com/outlooktraveller/}}</ref>
ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱤᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱩᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱽᱨᱟᱣᱩᱱ ᱪᱚᱱᱟ, ᱯᱟᱯᱟᱰᱟᱢ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱟᱹᱞ, ᱥᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱤᱞᱤ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱤᱥᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱠᱩᱴᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱴᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱤᱥᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱟᱱ ᱰᱷᱟᱠᱱᱟ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱤᱥᱴᱤᱢ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/keralas-favourite-breakfast-how-to-make-soft-puttu-at-home-1675781|title=Kerala's Favourite Breakfast: How to Make Soft Puttu at Home|website=NDTV Food|access-date=18 December 2019|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123017/https://food.ndtv.com/food-drinks/keralas-favourite-breakfast-how-to-make-soft-puttu-at-home-1675781|url-status=live}}</ref>
ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱭᱤᱥᱴ ᱥᱮ ᱴᱳᱰᱤ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱯᱯᱟ-ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱨᱟᱭᱤᱝ ᱯᱮᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤ ᱩᱛᱩ, ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ, ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ, ᱟᱨᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱪᱚᱱᱟ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/appams-anyone/article25517331.ece|title=Appams anyone?|first=Aishwarya|last=Upadhye|date=16 November 2018|work=The Hindu|access-date=18 December 2019|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123018/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/appams-anyone/article25517331.ece|url-status=live}}</ref>
ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱭᱮᱢᱮᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="MC">{{Cite news|title=Straight from the Malabar Coast|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|last=Sabhnani|first=Dhara Vora|date=June 14, 2019|access-date=January 26, 2021|work=The Hindu|archive-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120164620/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|url-status=live}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="MC"/> ''ᱠᱟᱞᱞᱩᱢᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱟ'' ᱩᱛᱩ, ''ᱮᱨᱟᱪᱤ ᱯᱩᱴᱴᱩ'', ᱯᱟᱨᱳᱴᱟᱥ,<ref name="MC"/> ''ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ''<ref name="MC"/> ᱟᱨ ᱜᱷᱤ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱢᱟᱨᱤᱪ, ᱤᱞᱟᱹᱪ ᱟᱨ ᱞᱚᱵᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.vegrecipesofindia.com/veg-kerala-biryani-recipe/|title=Kerala biryani (With vegetables)|date=22 April 2013|access-date=8 January 2022|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123018/https://www.vegrecipesofindia.com/veg-kerala-biryani-recipe/|url-status=live}}</ref>
ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱨᱮ ''ᱩᱱᱱᱟᱠᱠᱟᱭᱟ'',<ref name="MC_2">{{Cite news|title=Flavours unlimited from the Malabar coast|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|last=Kurian|first=Shijo|date=July 2, 2014|access-date=January 26, 2021|work=The Hindu|archive-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120164617/https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|url-status=live}}</ref> ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱱᱤᱨᱟᱪᱟᱛᱷᱩ,<ref name="MC_2"/> ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱢᱩᱴᱴᱟᱢᱟᱞᱟ'',<ref name="MC"/> ''ᱪᱟᱴᱴᱤᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ'', ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ, ''ᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱫᱩᱠᱠᱟ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="MC"/>
=== ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ===
[[File:Kalaripayattu weapons.jpg|thumb|ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚ]]
[[File:Kalaripayattu mock combat in rural Kerala.jpg|thumb|ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ: ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱛᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱠᱟᱞᱟᱨᱤ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Suresh, P. R. (2005). ''[http://www.palmlandtours.net/kerala/tours/kalari/kalaripayatte/kalari.htm Kalari Payatte – The martial art of Kerala.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829143736/http://www.palmlandtours.net/kerala/tours/kalari/kalaripayatte/kalari.htm |date=29 August 2009 }}''</ref>
ᱮᱱᱛᱷᱨᱳᱯᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Zarrilli1>Zarrilli, Phillip B. [https://spa.exeter.ac.uk/drama/staff/kalari/power.html A South Indian Martial Art and the Yoga and Ayurvedic Paradigms.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916172804/http://www.spa.ex.ac.uk/drama/staff/kalari/power.html |date=16 September 2008 }} ᱣᱤᱥᱠᱚᱱᱥᱤᱱ-ᱢᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ.</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱠᱩᱱᱡᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱪᱳᱞᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱟᱶᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Zarrilli1"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Zarrilli1"/> ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="discoverychannelasia.com">{{Cite web|url=http://www.yourdiscovery.com/martialarts/southasia/kalaripayatta/index.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221042309/http://www.yourdiscovery.com/martialarts/southasia/kalaripayatta/index.shtml|url-status=dead|archive-date=21 December 2009|title=Discovery Latinoamérica}}</ref> ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱞᱳᱨᱟᱨ, ᱰᱩᱣᱟᱨᱴᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ ᱟᱜ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱚᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤ-ᱛᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>Phillip B. Zarrilli, When the Body Becomes All Eyes</ref>
=== ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱔–᱒᱐᱒᱕) ===
᱒᱐᱒᱔-᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱞᱯᱷ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Kerala students increasingly choosing Europe and Canada for higher studies |work=The Hindu |date=12 February 2025}}</ref>
ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Global Onam celebrations draw record participation from Malayali diaspora |work=Mathrubhumi |date=3 September 2024}}</ref>
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ OTT ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱔-᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Malayalam content sees global rise as diaspora audiences increase |work=The New Indian Express |date=18 January 2025}}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
== ᱱᱳᱴᱥ ==
{{reflist|group=note}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* {{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}}
* {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}}
* {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus - 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|edition=Malayalam}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Sister project links
<!----(Use the value "no" to exclude a project:)---->
|b=no|commons=category:Malayali people |d=no|m=no|mw=no|n=no|s=no
|species=no|species_author=no|v=no|voy=no
}}
* [https://web.archive.org/web/20060118031516/http://www.kerala.gov.in/ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱴ]
* [http://www.malayalamresourcecentre.org ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326032321/http://www.malayalamresourcecentre.org/ |date=26 March 2023 }}
* [https://www.samaoccitanie.org/ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ – ᱳᱠᱥᱤᱴᱟᱱᱤ (SAMA Occitanie)]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
a8y7f7gqbeootvqnv9jvmrge62mcgh8
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Dravidian
10
37818
196906
2026-08-15T15:14:06Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{ sidebar with collapsible lists | name = Dravidian | class = plainlist | pretitle = ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ | title = ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ | image = Dravidian_map.svg | listtitlestyle = text-align: center | expanded = {{{expanded|{{{1|}}}}}} | list1title = ᱮᱛ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196906
wikitext
text/x-wiki
{{ sidebar with collapsible lists
| name = Dravidian
| class = plainlist
| pretitle = ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ
| title = ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ
| image = Dravidian_map.svg
| listtitlestyle = text-align: center
| expanded = {{{expanded|{{{1|}}}}}}
| list1title = ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ
| list1name = Origin
| list1 =
ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱥᱚᱵᱷᱭᱚᱛᱟ
ᱠᱤᱡᱷᱟᱰᱤ ᱞᱟ ᱴᱷᱟᱶ
| list2title = ᱱᱟᱜᱟᱢ
| list2name = History
| list2 =
* ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ
* ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ
----
;''ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚ''
{{flatlist|
* ᱪᱳᱞᱟ
* ᱪᱮᱨᱟ
* ᱯᱟᱱᱰᱭᱟᱱ
* ᱥᱟᱛᱵᱟᱦᱚᱱ
* ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱩᱴ
* ᱪᱟᱞᱩᱠᱭᱚ
* ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱟ
* ᱠᱟᱠᱟᱛᱤᱭᱟ
* ᱦᱚᱭᱥᱟᱞᱟ
* ᱥᱟᱝᱜᱟᱢᱟ
* ᱥᱟᱞᱩᱵᱷᱟ
* ᱛᱩᱞᱩᱵᱷᱟ
* ᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱩ
* ᱱᱟᱭᱚᱠ
* ᱨᱮᱰᱰᱤ
* ᱟᱨᱭᱟᱪᱟᱠᱨᱟᱵᱷᱟᱨᱛᱤ
* ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱟᱝᱜᱟ
* ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱟᱝᱜᱟ
* ᱤᱠᱥᱵᱷᱟᱠᱩ
}}
| list3title = ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ
| list3name = Culture
| list3 =
* ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱭᱚᱛᱟ
* ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ
* ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ
* ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ
| list4title = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| list4name = Language
| list4 =
* ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
* ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ
* ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
* ᱮᱞᱟᱢᱳ-ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| list5title = ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
| list5name = Religion
| list5 = {{flatlist|
* ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱳᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
* ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
* ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
* ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
* ᱥᱨᱟᱢᱟᱱᱟ
* ᱟᱡᱤᱵᱷᱤᱠᱟ
* ᱪᱟᱨᱵᱷᱟᱠᱟ
* ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
}}
| list6title = ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| list6name = Regions
| list6 =
* ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱟ
* ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ
* ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ
| list7title = ᱦᱚᱲ ᱠᱚ
| list7name = People
| list7 = {{flatlist|
* ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ
* ᱵᱽᱨᱟᱦᱩᱭ ᱠᱚ
* ᱜᱚᱸᱰ ᱠᱚ
* ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱜᱟ ᱠᱚ
* ᱠᱳᱰᱟᱵᱷᱟ ᱠᱚ
* ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ
* ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱠᱚ
* ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱚ
* ᱛᱩᱞᱩᱵᱷᱟ ᱠᱚ
* ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱠᱚ
* ᱱᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱ
* ᱜᱤᱨᱟᱵᱷᱟᱨᱩ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱ
* ᱪᱳᱞᱟᱱᱟᱭᱠᱠᱟᱱ ᱠᱚ
* ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ
* ᱠᱳᱰᱟᱵᱷᱟ ᱠᱚ
* ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱠᱚ
* ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚ
* ᱢᱟᱞᱟᱨ ᱠᱚ
* ᱥᱳᱞᱤᱜᱟ ᱠᱚ
* ᱠᱳᱨᱟᱜᱟ ᱠᱚ
}}
| list8title = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ
| list8name = Politics
| list8 =
* ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ
* ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ
* ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱫᱮᱥᱟᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ
* ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ
* ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ
* ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱚ
* ᱫᱨᱟᱵᱤᱰᱟ ᱱᱟᱰᱩ
}}<noinclude>
{{documentation
|content=
{{no documentation}}
[[Category:India sidebar templates]]
}}
</noinclude>
lmfs77f7md54rajgab6ht58enpq0vyk
ᱵᱤᱡᱚᱭᱞᱚᱠᱥᱢᱤ
0
37819
196907
2026-08-15T17:11:10Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ᱵᱤᱡᱚᱭᱞᱚᱠᱥᱢᱤ | honorific_suffix = | image = Vijayalakshmi Malayalam Poet.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1960|8|2|df=y}} | birth_place = ᱢᱩᱞᱟᱱᱛᱷᱩᱨ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196907
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer
| embed =
| honorific_prefix =
| name = ᱵᱤᱡᱚᱭᱞᱚᱠᱥᱢᱤ
| honorific_suffix =
| image = Vijayalakshmi Malayalam Poet.jpg
| image_size =
| image_upright =
| alt =
| caption =
| pseudonym =
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date and age|1960|8|2|df=y}}
| birth_place = ᱢᱩᱞᱟᱱᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date =
| death_place =
| resting_place =
| occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ
| language = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| citizenship =
| education =
| alma_mater = {{ublist|ᱥᱮᱱᱴ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ | ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ}}
| period =
| genre =
| subject =
| movement =
| notableworks = {{ublist|''ᱢᱨᱤᱜᱟᱥᱤᱠᱥᱟᱠᱟᱱ'' |''ᱳᱡᱷᱟᱢ''}}
| spouse = ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱪᱩᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱰᱩ
| children = ᱑
| relatives =
| awards = {{ubl|᱑᱙᱙᱒ ᱞᱚᱞᱤᱛᱷᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱟᱱᱛᱟᱨᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱢᱟᱨᱟᱠᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|᱑᱙᱙᱔ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|᱒᱐᱐᱑ ᱯᱤ. ᱠᱩᱱᱦᱤᱨᱟᱢᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|᱒᱐᱑᱑ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱯᱩᱨᱟᱥᱠᱟᱨᱟᱢ|᱒᱐۱۳ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|᱒᱐᱑᱓ ᱳ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱩᱨᱟᱥᱠᱟᱨᱟᱢ}}
| signature =
| signature_alt =
| years_active =
| module =
| website =
| portaldisp =
}}
'''ᱵᱤᱡᱚᱭᱞᱚᱠᱥᱢᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱖᱐) ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱤᱡᱚᱭᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱫᱚ ᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱞᱟᱱᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱩᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱴᱴᱤᱞ ᱨᱟᱢᱟᱱ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭᱩᱫᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱠᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱳᱴᱴᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱥᱮᱱᱴ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱳᱞᱳᱡᱤ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱸᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱪᱩᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱰᱩ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="എന്റെ കവയിത്രി">{{Cite web |url=https://malayalam.indianexpress.com/news/features/marakkanavathavar-ashita-vijayalakshmi/ |title=എന്റെ കവയിത്രി |date=2018-07-26 |website=Indian Express Malayalam |language=ml |access-date=2019-03-25}}</ref>
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱣᱢᱩᱫᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="കവിതയുടെ നഷ്ടജാതകം">{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/literature/indepth/world-poetry-day/poetry-world/vijayalakshmi-poet.html |title=കവിതയുടെ നഷ്ടജാതകം |website=ManoramaOnline |access-date=2019-03-25}}</ref> ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚᱭ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱽ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱟᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱟᱨ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱥᱛᱷᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱵᱤᱡᱚᱭᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱱᱟᱝ-ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱞᱤᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮᱢ. ᱞᱤᱞᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱟᱜ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ==
* ''ᱢᱨᱤᱜᱟᱥᱤᱠᱥᱟᱠᱟᱱ'' (᱑᱙᱙᱒, ᱢᱟᱞᱵᱮᱨᱤ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ, ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ)
* ''ᱛᱷᱟᱪᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱞ'' (᱑᱙᱙᱒, ᱰᱤᱥᱤ ᱵᱩᱠᱥ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ)
* ''ᱢᱟᱡᱷᱟᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱴᱴᱮᱛᱷᱳ ᱢᱩᱠᱷᱟᱢ'' (᱑᱙᱙᱙, ᱰᱤᱥᱤ ᱵᱩᱠᱥ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ)
* ''ᱦᱤᱢᱟᱥᱟᱢᱟᱫᱷᱤ'' (᱒᱐᱐᱑, ᱰᱤᱥᱤ ᱵᱩᱠᱥ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ)
* ''ᱟᱱᱛᱷᱭᱟᱯᱨᱟᱞᱳᱵᱷᱟᱱᱟᱢ'' (᱒᱐᱐᱒, ᱰᱤᱥᱤ ᱵᱩᱠᱥ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ)
* ''ᱳᱴᱴᱟᱢᱟᱱᱟᱞᱛᱷᱟᱨᱤ'' (᱒᱐᱐᱓, ᱰᱤᱥᱤ ᱵᱩᱠᱥ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ)
* ''ᱟᱱᱱᱟ ᱟᱠᱷᱢᱟᱛᱳᱵᱷᱟᱭᱩᱰᱮ ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱠᱟᱞ'' (᱒᱐᱐᱑, ᱰᱤᱥᱤ ᱵᱩᱠᱥ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ, ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ)
* ''ᱟᱱᱫᱷᱟᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱟ'' (᱒᱐᱐᱖, ᱰᱤᱥᱤ ᱵᱩᱠᱥ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ)
* ''ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱠᱠᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱐, ᱰᱤᱥᱤ ᱵᱩᱠᱥ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ)
* ''ᱵᱤᱡᱚᱭᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱭᱩᱰᱮ ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱠᱟᱞ'' (᱒᱐᱑᱐, ᱰᱤᱥᱤ ᱵᱩᱠᱥ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ)
* ''ᱡᱽᱱᱟᱱᱟ ᱢᱮᱜᱽᱰᱟᱞᱮᱱᱟ'' (᱒᱐᱑᱓, ᱰᱤᱥᱤ ᱵᱩᱠᱥ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ)
* ''ᱥᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱖, ᱰᱤᱥᱤ ᱵᱩᱠᱥ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ)
* ''ᱵᱤᱡᱚᱭᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱭᱩᱰᱮ ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱠᱟᱞ'' (᱒᱐᱑᱘, ᱰᱤᱥᱤ ᱵᱩᱠᱥ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ)
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
*᱑᱙۹᱒: ᱞᱚᱞᱤᱛᱷᱟᱢᱵᱤᱠᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱑᱙۹᱐: ᱟᱱᱠᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱑᱙۹᱔: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱑᱙۹᱕: ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱑᱙۹᱕: ᱪᱟᱝᱜᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱑᱙۹᱕: ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱑᱙۹᱗: ᱵᱷᱤ. ᱴᱤ. ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤᱨᱤᱯᱯᱟᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱒᱐᱐᱑: ''ᱢᱟᱡᱷᱟᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱴᱴᱮᱛᱷᱳ ᱢᱩᱠᱷᱟᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱤ. ᱠᱩᱱᱦᱤᱨᱟᱢᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱒᱐᱑᱐: ᱵᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱒᱐᱑᱐: ᱩᱞᱞᱩᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱒᱐᱑᱑: ᱮ. ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/ayyappan-award-presented/article2561361.ece|title=Ayyappan award presented|date=22 October 2011|newspaper=The Hindu|access-date=3 November 2013}}</ref>
*᱒᱐᱑᱑: ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱤᱛᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱒᱐᱑᱓: ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name="Poet Vijayalakshmi gets Kerala State Library Council award">{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2013/aug/29/poet-vijayalakshmi-gets-kerala-state-library-council-award-511309.html |title=Poet Vijayalakshmi gets Kerala State Library Council award |website=The New Indian Express |date=29 August 2013 |access-date=2019-03-25}}</ref>
*᱒᱐᱑᱓: ''ᱵᱤᱡᱚᱭᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱭᱩᱰᱮ ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱠᱟᱞ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱳ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱩᱨᱟᱥᱠᱟᱨᱟᱢ<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/award-for-writer-vijayalakshmi/article5246682.ece|title=Award for writer Vijayalakshmi|date=18 October 2011|newspaper=The Hindu|access-date=3 November 2012}}</ref><ref name="Malayalam poet Vijayalakshmi selected for Literary Award">{{Cite web |url=https://news.webindia123.com/news/articles/India/20131017/2267528.html |title=Malayalam poet Vijayalakshmi selected for Literary Award |website=news.webindia123.com |access-date=2019-03-25 |archive-date=25 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325082605/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20131017/2267528.html |url-status=dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references />
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* {{Cite web |url=https://www.scribd.com/document/370320016/Bhagavatham-poem-by-Vijayalakshmi |title=Bhagavatham (poem) by Vijayalakshmi |date=2019-03-25 |website=Scribd |language=en |access-date=2019-03-25}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* [https://web.archive.org/web/20150619011732/http://kerala.gov.in/docs/publication/2014/kc/march/42.pdf Vijayalakshmi: A devout feminist] (Unnikrishnan Atiyodi in ''Kerala Calling'' March 2014)
* {{cite book|author=Saccidānandan|title=Indian Poetry: Modernism and After : a Seminar|url=https://books.google.com/books?id=AXiNXRM_KzMC&pg=PA75|year=2001|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1092-9|pages=75–}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Vijayalakshmi}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱱᱴ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
pz4u02ze2do1cw2epkzz91bl4armnev
ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ
0
37820
196908
2026-08-15T17:17:25Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ | image = | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1918|10|6}} | birth_place = ᱜᱳᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196908
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ
| image =
| imagesize =
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1918|10|6}}
| birth_place = ᱜᱳᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = {{Death date and age|df=yes|1990|6|22|1924|10|6}}
| death_place =
| restingplace =
| restingplacecoordinates =
| othername =
| occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ
| alma mater =
| spouse = ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ
| domesticpartner =
| children =
| parents = {{ublist|ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ|ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢᱢᱟ}}
| notable_works = {{ubl|''ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ - ᱳᱨᱩ ᱪᱟᱨᱤᱛᱷᱨᱟ ᱯᱟᱫᱟᱱᱟᱢ''|''ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱡᱚᱢ, ᱳᱨᱩ ᱛᱷᱤᱨᱤᱱᱡᱩᱱᱳᱴᱴᱟᱢ''|''ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱜᱟᱢ''}}
| website =
| awards = ᱢᱤᱥᱮᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
}}
'''ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ''' (᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱘ – ᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ, ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱚᱵᱟᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱨ ''ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ - ᱳᱨᱩ ᱪᱟᱨᱤᱛᱷᱨᱟ ᱯᱟᱫᱟᱱᱟᱢ'', ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱜᱟᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ, ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱮᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱳᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷ ᱨᱮ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢᱢᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Biography on Kerala Sahitya Akademi portal">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/SebinaRafi/Html/Sebinarafigraphy.htm |title=Biography on Kerala Sahitya Akademi portal |date=2019-04-09 |website=Biography on Kerala Sahitya Akademi portal |access-date=2019-04-09}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ,<ref name="Ponjikkara Rafi">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/PonjikkaraRafi/Html/PRafigraphy.htm |title=Sabeena Rafi |date=2019-04-10 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-04-10}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="പോഞ്ഞിക്കര റാഫിയെ മറന്നതെങ്ങനെ ?">{{Cite web |url=https://www.mathrubhumi.com/books/features/ponjikkara-rafi-malayalam-news-1.1333411 |title=പോഞ്ഞിക്കര റാഫിയെ മറന്നതെങ്ങനെ ? |last=ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ |first=കെ |website=Mathrubhumi |language=en |access-date=2019-04-10 |archive-date=10 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410083610/https://www.mathrubhumi.com/books/features/ponjikkara-rafi-malayalam-news-1.1333411 |url-status=dead }}</ref><ref name="Ponjikkara Rafi - Veethi profile">{{Cite web |url=https://www.veethi.com/india-people/ponjikkara_rafi-profile-10260-25.htm |title=Ponjikkara Rafi - Veethi profile |date=2019-04-10 |website=veethi.com |access-date=2019-04-10}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ;<ref name="കേട്ടിട്ടുണ്ടോ പോഞ്ഞിക്കര റാഫിയെന്ന്?">{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/remembering-ponjikkara-rafi.html |title=കേട്ടിട്ടുണ്ടോ പോഞ്ഞിക്കര റാഫിയെന്ന്? |website=ManoramaOnline |access-date=2019-04-10}}</ref> ᱟᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Ponjikkara Rafi" />
== ᱞᱤᱜᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ==
ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ''ᱠᱨᱤᱥᱴᱩᱢᱟᱥ ᱥᱟᱢᱢᱟᱱᱟᱢ'', ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱴᱚᱵᱟᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="List of works">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/SebinaRafi/Html/SebinaRafiPage.htm |title=List of works |date=2019-04-09 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-04-09}}</ref> ''ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ - ᱳᱨᱩ ᱪᱟᱨᱤᱛᱷᱨᱟ ᱯᱟᱫᱟᱱᱟᱢ'', ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Chavittunatakam: Maritime Dance Drama of Kerala">{{Cite web |url=https://www.sahapedia.org/chavittunatakam-maritime-dance-drama-of-kerala-0 |title=Chavittunatakam: Maritime Dance Drama of Kerala |website=www.sahapedia.org |access-date=2019-04-10}}</ref> ''ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱡᱚᱢ, ᱳᱨᱩ ᱛᱷᱤᱨᱤᱱᱡᱩᱱᱳᱴᱴᱟᱢ'', ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱳᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱫᱤᱜᱽ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ; ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱮᱠᱥᱤᱢ ᱜᱚᱨᱠᱤ ᱟᱜ ''ᱢᱟᱫᱟᱨ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Marxism Oru Thirinjunottam">{{Cite web |url=http://www.indulekha.com/marxism-oru-thirinjunottam-study-ponjikkara-rafi-and-sebeena-rafi?author_id= |title=Marxism Oru Thirinjunottam |date=2019-04-10 |website=www.indulekha.com |access-date=2019-04-10 |archive-date=10 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410085027/http://www.indulekha.com/marxism-oru-thirinjunottam-study-ponjikkara-rafi-and-sebeena-rafi%3Fauthor_id%3D |url-status=dead }}</ref> ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱜᱟᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾<ref name="Ponjikkara Rafi - Veethi profile" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱥᱮᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Kerala Sahitya Akademi Award for Miscellaneous Works">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/others.htm |title=Kerala Sahitya Akademi Award for Miscellaneous Works |date=2019-04-10 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-04-10}}</ref>
== ᱵᱤᱵᱽᱞᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
* {{Cite book |url=http://122.165.117.71/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=149182 |title=ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ - ᱳᱨᱩ ᱪᱟᱨᱤᱛᱷᱨᱟ ᱯᱟᱫᱟᱱᱟᱢ |last=ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |date=1964 |publisher=ᱟᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱤ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ |edition=1 |location=ᱠᱳᱪᱤ |language=ml}}
* {{Cite book |url=http://103.251.43.202:8080/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=4593 |title=ᱠᱨᱤᱥᱴᱩᱢᱟᱥ ᱥᱟᱢᱢᱟᱱᱟᱢ |last=ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |date=1968 |edition=1 |language=ml }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite book |url=http://122.165.117.71/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=39730&query_desc=au%253A%2522Ponjikkara%2520Rafi%2522%2520and%2520au%253APonjikkara%2520Rafi |title=ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱜᱟᱢ |last1=ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |last2=ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |date=1982 |publisher=ᱰᱤ. ᱥᱤ. ᱵᱤ. ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ |edition=1 |language=ml}}
* {{Cite book |url=http://122.165.117.71/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=80342&query_desc=au%253A%2522Ponjikkara%2520Rafi%2522%2520and%2520au%253APonjikkara%2520Rafi |title=ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱡᱚᱢ ᱳᱨᱩ ᱛᱷᱤᱨᱤᱱᱡᱩᱱᱳᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱢᱢᱟᱵᱷᱩᱥᱤᱞᱮᱠᱠᱩᱞᱟ ᱭᱟᱛᱷᱨᱟᱭᱩᱢ |last1=ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |last2=ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |date=1991 |publisher=ᱵᱟᱢᱥᱩᱨᱤ ᱵᱩᱠᱥ |edition=0 |language=ml}}
* {{Cite book |url=https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=83015&query_desc=au%252Cwrdl%253A%2520Ponjikkara%2520Rafi |title=ᱥᱩᱠᱨᱟᱫᱟᱥᱟᱭᱩᱰᱮ ᱪᱟᱨᱤᱛᱨᱟᱢ |last1=ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |last2=ᱯᱳᱧᱡᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ |date=1992 |publisher=ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱵᱩᱠᱥ |location=ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
{{Div col|colwidth=40em}}
* ᱛᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
* ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
{{div col end}}
{{Portal|ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/SebinaRafi/Html/SebinaRafi.htm |title=ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ |date=2019-04-05 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-04-05}}
* {{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=NipTBVJMl7U |title=ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱱᱟᱰᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱤᱱᱟ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱴᱤᱪᱟᱨ |last=WEB ONE MEDIA |website=YouTube |date=2019-01-19 |access-date=2019-04-10}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱔ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱐ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
r3dyzoycjshy4kveeor9v73vuvkyss0
ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ
0
37821
196909
2026-08-15T17:21:30Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ | image = RenuJospeph1.jpg | image_size = | caption = | birth_name = ᱨᱮᱱᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱮᱞᱮᱱᱡᱤᱠᱟᱞ | birth_date = | birth_place = ᱠᱳᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ | parents = | death_date = | death_place = | other_names = ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱵᱷᱤ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ<br/>ᱞᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196909
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ
| image = RenuJospeph1.jpg
| image_size =
| caption =
| birth_name = ᱨᱮᱱᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱮᱞᱮᱱᱡᱤᱠᱟᱞ
| birth_date =
| birth_place = ᱠᱳᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ
| parents =
| death_date =
| death_place =
| other_names = ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱵᱷᱤ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ<br/>ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ ᱨᱮᱱᱩ
| years_active = ᱒᱐᱐᱗–ᱱᱤᱛᱚᱜ
| website =
| occupation = ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ<br/>ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ<br/>ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱮᱸᱠᱚᱨ<br/>ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱮᱴᱚᱨ<br/>ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ
| known_for = ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ (ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ)<br/>ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱟᱢ (ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ.)
}}
'''ᱨᱮᱱᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ''' ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ '''ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ, ᱴᱮᱰᱮᱠᱥ ᱨᱚᱲᱚᱜᱤᱡ,<ref>{{Citation |title=Verbal immunity; a path to serenity {{!}} Renu Joseph {{!}} TEDxTKMCE | date=5 May 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=4gOokXiC2g0 |language=en |access-date=15 February 2023}}</ref> ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱟᱨ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩᱣᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ. ᱙᱔.᱓/᱑᱐᱔.᱘<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1258364.ece |title=Honour for Club FM 94.3 |work=[[The Hindu]] |date=15 May 2008 |accessdate=3 July 2016}}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳ ''ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱦᱳᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article413193.ece?service=print |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817015451/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article413193.ece?service=print |url-status=dead |archive-date=17 August 2016 |title=Living the RJ dream |work=[[The New Indian Express]] |date=31 January 2011 |accessdate=3 July 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱒᱐᱒᱒ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱭᱳ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1" />
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱨᱮᱱᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱠᱮᱴᱤᱵᱷ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ. ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite journal |title=RJ's-പുത്തൻ ശബ്ദങ്ങൾ |journal=[[Mangalam Weekly]] |date=15 March 2010}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱨᱮᱱᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱨᱮᱢᱭᱟ ᱱᱟᱢᱵᱤᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟᱞᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱦᱮᱞᱳ ᱜᱩᱰ ᱤᱵᱷᱤᱱᱤᱝ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱦᱳᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱤᱥᱯᱟᱭᱥᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱰᱨᱤᱢ ᱦᱳᱢ'' ᱥᱳ ᱠᱚᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ. ᱙᱔.᱓/᱑᱐᱔.᱘ ᱥᱳ ''ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱦᱳᱥᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/Love-has-a-huge-market-Renu/articleshow/37370359.cms |title=Love has a huge market: Renu |work=[[The Times of India]] |date=28 June 2014 |accessdate=3 July 2016}}<br/>- {{cite web |url=http://www.exchange4media.com/radio/my-fav-rjrenu-club-fm_48241.html |title=My fav RJ: Renu, Club FM |website=exchange4media |date=28 September 2012 |accessdate=3 July 2016}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱳ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱥᱳ ''ᱴᱤᱣᱵᱽ ᱜᱽᱨᱤᱰ'' ᱟᱨ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ. ᱙᱔.᱓/۱۰᱔.᱘ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱪᱮᱴ ᱥᱳ ''ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱟᱢ'' ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite journal |title=റേഡിയോ ജോക്കികളുടെ കാലം |journal=[[Vanitha]] |date=September 2014}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱳ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱒᱐᱒᱒ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱥᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Citation |title=Malayali commentators get ready ahead of #FIFAWorldCupQatar2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Z3zKdwk0qaw |language=en |access-date=15 February 2023}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱥᱳ ''ᱫᱟ ᱟᱱᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱰ ᱥᱳ'' ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=vipinvk |title=റേറ്റിംഗ് എല്ലാം ഫേക്ക് ആണ്, 80 ശതമാനം റിവ്യൂകള് പെയ്ഡാണ്: നിര്മ്മാതാവ് വിജയ് ബാബു |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/80-percentage-of-movie-reviews-and-ratings-are-paid-and-fake-said-vijay-babu-vvk-rpqswk |access-date=15 February 2023 |website=Asianet News Network Pvt Ltd |language=ml}}</ref><ref>{{Citation |title=Vijay Babu {{!}} Film Promotions | date=13 February 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=FCDfkwdG0y8 |language=en |access-date=15 February 2023}}</ref>
== ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱦᱳᱥᱴ ==
{| class="wikitable"
!ᱥᱳ
!ᱪᱮᱱᱮᱞ
!ᱥᱟᱛᱟᱢ
|-
|ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ<ref name=":0">{{Citation |title=CLUB FM LOVE BYTES JAN 22 RJ RENU PART 1 | date=23 January 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=AJ94Y9p-ivo |language=en |access-date=15 February 2023}}</ref>
|ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ. ᱙᱔.᱓/᱑᱐᱔.᱘, (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
|ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ
|-
|ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱟᱢ<ref>{{Citation |title=Nivin Pauly - Star Jam (Part 1) {{!}} Feb 2016 - Club FM | date=24 February 2016 |url=https://www.youtube.com/watch?v=wrI6EI_HKAY |language=en |access-date=15 February 2023}}</ref>
|ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ. ᱙᱔.᱓/᱑᱐᱔.᱘, (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
|ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱪᱮᱴ
|-
|ᱟᱱᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱰ
|ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱟᱥᱟᱢ-ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ, (ᱭᱩ.ᱮ.ᱤ.)
|ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ
|-
|ᱢᱚᱨᱱᱤᱝᱥ ᱣᱤᱛᱷ ᱨᱮᱱᱩ
|ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱢᱤᱨᱪᱤ-ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ, (ᱠᱟᱛᱟᱨ, ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ)
|ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱷ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱥᱳ
|-
|ᱠᱨᱮᱡᱤ ᱞᱚᱵᱽ
|ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱑᱐᱔ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ., (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
|ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ
|-
|ᱫᱟ ᱟᱱᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱰ ᱥᱳ
(ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ)
|ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱑᱐᱔ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ., (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
|ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ
|}
== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱦᱳᱥᱴ ==
{| class="wikitable"
!ᱥᱳ
!ᱪᱮᱱᱮᱞ
!ᱥᱟᱛᱟᱢ
|-
|''ᱦᱮᱞᱳ ᱜᱩᱰ ᱤᱵᱷᱤᱱᱤᱝ''||ᱠᱟᱭᱨᱟᱞᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ||ᱯᱷᱳᱱ ᱤᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ
|-
|''ᱤᱥᱯᱟᱭᱥᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''||ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱞᱟᱥ||ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱥᱳ
|-
|''ᱰᱨᱤᱢ ᱦᱳᱢ''||ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ||ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ
|-
|''ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ''||ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ||ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ
|-
|''ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ'' || rowspan="4" |ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ||ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱳ
|-
|''ᱴᱤᱣᱵᱽ ᱜᱽᱨᱤᱰ''||
|-
|''ᱰᱟᱭᱤᱱ ᱟᱣᱩᱴ ᱣᱤᱛᱷ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱡᱽ''||ᱪᱮᱴ ᱥᱳ
|-
|''ᱯᱷᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱣᱤᱠ''||ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ
|-
|ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱒᱐᱒᱒ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢ
|ᱡᱤᱭᱳ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ
|-
|ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱞ. ᱚᱠᱥᱚᱱ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓
|ᱡᱤᱭᱳ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ
|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ
|-
|ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱞ. ᱢᱮᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢ
|ᱡᱤᱭᱳ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ
|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ
|-
|ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱞ. ᱢᱮᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱒᱐᱒᱓-᱒᱔ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢ
|ᱡᱤᱭᱳ ᱤᱥᱴᱟᱨ
|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ
|-
|ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱞ. ᱢᱮᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱒᱐᱒᱔-᱒᱕ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢ
|ᱡᱤᱭᱳ ᱤᱥᱴᱟᱨ
|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ
|-
|ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ
|ᱵᱤᱜᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ
|ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ
|}
== ᱯᱚᱰᱠᱟᱥᱴ ==
{| class="wikitable"
!ᱥᱳ
!ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ
|-
|ᱠᱨᱮᱡᱤ ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭ ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ
|ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱯᱞᱟᱥ
|-
|ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱚᱰᱠᱟᱥᱴ
|ᱤᱥᱯᱚᱴᱤᱯᱷᱟᱭ, ᱮᱯᱚᱞ ᱯᱚᱰᱠᱟᱥᱴ, ᱜᱟᱱᱟ
|}
== ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ==
{| class="wikitable"
!ᱥᱳ
!ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
!ᱥᱟᱛᱟᱢ
|-
|ᱫᱟ ᱟᱱᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱰ ᱥᱳ
|ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ
|ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ
|-
|''ᱠᱨᱮᱡᱤ ᱞᱚᱵᱽ'' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ)||ᱤᱱᱥᱴᱟᱜᱽᱨᱟᱢ ᱴᱤᱵᱷᱤ||ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ
|-
|''ᱠᱨᱮᱡᱤ ᱞᱚᱵᱽ'' (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ)||ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ||ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱱᱴ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ]]
suwo48c5v7s381cgstxeym7eyrzi1ci
ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ
0
37822
196910
2026-08-15T17:27:05Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ | honorific_suffix = | image = Vyloppilli.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | pseudonym = ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|191..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196910
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer
| embed =
| honorific_prefix =
| name = ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ
| honorific_suffix =
| image = Vyloppilli.jpg
| image_size =
| image_upright =
| alt =
| caption =
| pseudonym = ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1911|5|11}}
| birth_place = ᱠᱟᱞᱩᱨ, ᱠᱳᱪᱤᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = {{Death date and age|df=y|1985|12|22|1911|5|11}}
| death_place =
| resting_place =
| occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
| language = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| citizenship =
| education =
| alma_mater = {{ublist|ᱥᱮᱱᱴ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ | ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ}}
| period =
| genre = ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ
| subject =
| movement =
| notableworks = {{ublist|ᱠᱩᱫᱤᱭᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱞ |ᱠᱟᱱᱱᱤᱠᱠᱳᱭᱛᱷᱩ |ᱢᱟᱢᱵᱟᱡᱷᱟᱢ |ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱠᱳᱭᱛᱷᱩ |ᱠᱟᱭᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱨᱤ |ᱵᱷᱤᱫᱟ}}
| spouse = ᱵᱷᱟᱱᱩᱢᱚᱛᱷᱤ ᱟᱢᱢᱟ
| children = ᱑
| relatives = ᱛᱷᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱟᱨᱟ ᱠᱳᱪᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱠᱟᱨᱛᱷᱟ (ᱵᱟᱵᱟ), ᱱᱟᱱᱤᱠᱩᱛᱛᱤᱭᱟᱢᱢᱟ (ᱟᱭᱳ), ᱵᱷᱟᱱᱩᱢᱚᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ (ᱵᱟᱹᱦᱩ)
| awards = {{ubl|᱑᱙᱖᱔ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|᱑᱙᱗᱑ ᱳᱰᱟᱠᱠᱩᱡᱷᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|᱑᱙᱘᱑ ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ}}
| signature =
| signature_alt =
| years_active =
| module =
| website =
| portaldisp =
}}
'''ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ''' (᱑᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱑᱑ – ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱕) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱫᱤᱭᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱞ, ᱠᱟᱱᱱᱤᱠᱠᱳᱭᱛᱷᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱵᱟᱡᱷᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱳᱜᱟᱢᱟᱱᱟ ᱠᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱳᱰᱟᱠᱠᱩᱡᱷᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
'''ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ''' ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱠᱳᱪᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱠᱟᱨᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱤᱠᱩᱛᱛᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱞᱵᱟᱨᱴᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱒᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱫᱟᱯᱮᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱴᱤ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱫᱟᱥᱟᱢᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱞᱞᱩᱨ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱦᱮᱰ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱨᱟᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱠᱟ ᱠᱳ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱳᱜᱟᱢᱟᱱᱟ ᱠᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑, ᱑᱙᱕᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱵᱷᱟᱱᱩᱢᱚᱛᱷᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱮᱱ ᱦᱮᱢᱚᱨᱮᱡᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱱᱩᱢᱚᱛᱷᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾
== ᱞᱤᱜᱮᱥᱤ ==
ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱠᱟᱱᱱᱤᱠᱠᱳᱭᱛᱷᱩ (ᱢᱟᱭᱰᱮᱱ ᱦᱟᱨᱵᱷᱮᱥᱴ) ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱥᱮᱫ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱰ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱳᱵᱷᱮᱜᱟᱱᱤᱠ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱜᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚ ᱠᱩᱫᱤᱭᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱫᱟ, ᱠᱟᱱᱱᱤᱠᱠᱳᱭᱛᱷᱩ, ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱠᱳᱭᱛᱷᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱦᱭᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ==
ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱞᱮᱸᱰ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱫᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱳᱰᱟᱠᱠᱩᱡᱷᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱠᱳᱭᱛᱷᱩ, ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱯᱤ. ᱯᱚᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱯᱚᱨᱯᱟᱥ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱟᱢᱥᱠᱨᱤᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ==
=== ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ===
* ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ: ᱥᱟᱢᱯᱩᱨᱱᱟ ᱠᱨᱤᱛᱷᱤᱠᱟᱞ (᱒᱐᱑᱓, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ)
* ᱠᱩᱫᱤᱭᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱞ (᱑᱙᱕᱒)
* ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤᱭᱩᱰᱮ ᱵᱟᱞᱟᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱠᱟᱞ
* ᱟᱯᱨᱟᱠᱟᱥᱤᱛᱷᱟ ᱨᱟᱪᱟᱱᱟᱠᱟᱞ (᱒᱐᱑᱗)
* ᱟᱱᱛᱷᱤ ᱪᱟᱭᱩᱱᱱᱩ (᱒᱐᱐᱗)
* ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱠᱳᱭᱛᱷᱩ (᱒᱐᱐᱗)
* ᱠᱟᱭᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱨᱤ
* ᱠᱟᱱᱱᱤᱨᱯᱟᱫᱟᱵᱷᱩᱢ ᱢᱟᱴᱴᱩ ᱯᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱩᱢ (᱒᱐᱐᱗)
* ᱠᱟᱱᱱᱤᱠᱳᱭᱛᱷᱩ (᱒᱐᱐᱖)
* ᱵᱷᱤᱛᱛᱷᱩᱢ ᱠᱟᱭᱠᱠᱳᱴᱴᱩᱢ: ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱠᱟᱞ
* ᱪᱟᱨᱤᱛᱷᱨᱟᱛᱷᱤᱞᱮ ᱪᱟᱨᱩ ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑)
* ᱵᱷᱤᱫᱟ
* ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ: ᱥᱨᱤᱨᱮᱠᱷᱟ, ᱳᱱᱟᱯᱯᱟᱛᱩᱠᱟᱨ, ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱟᱞ, ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱱᱤ, ᱯᱟᱪᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱤᱨᱟ, ᱢᱩᱠᱩᱞᱟᱢᱟᱞᱟ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱨᱤᱜᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱢᱟᱢᱵᱟᱡᱷᱟᱢ, ᱭᱩᱜᱟᱯᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟᱢ
=== ᱜᱟᱭᱟᱱ ===
* ᱨᱤᱥᱭᱟᱥᱨᱤᱱᱜᱟᱱᱩᱢ ᱟᱞᱮᱠᱥᱟᱱᱫᱟᱨᱟᱢ (ᱯᱞᱮ)
=== ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ===
* ᱦᱤᱢᱟᱵᱷᱟᱱᱛᱮ ᱯᱩᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ
=== ᱚᱴᱚᱵᱟᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ===
* ᱠᱟᱵᱷᱭᱟᱞᱳᱠᱟ ᱥᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱠᱟᱞ (᱑᱙᱘᱘)
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* [http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Vailoppilli/Html/VailoppilliPage.htm ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱴᱨᱮᱴ]
* [http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Vailoppilli/Html/VailoppilliBooks.htm ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=pX_AcS0u1_w ᱢᱟᱢᱵᱟᱡᱷᱟᱢ-ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ] (ᱡᱭᱳᱛᱷᱤᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱛᱷ, ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ)
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱑᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱕ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
racje2u7hbapdgqonjbxlidhj86ep39
196911
196910
2026-08-15T17:33:48Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
196911
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer
| name = ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ
| image = Vyloppilli.jpg
| image_size =
| alt =
| caption =
| pseudonym = ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ
| birth_name =
| birth_date = {{birth date|df=yes|1911|5|11}}
| birth_place = ᱠᱟᱞᱩᱨ, ᱠᱳᱪᱤᱱ
| death_date = {{Death date and age|df=y|1985|12|22|1911|5|11}}
| death_place =
| resting_place =
| occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
| language = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| citizenship =
| period =
| genre = ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ
| subject =
| movement =
| notableworks = {{ublist|''ᱠᱩᱰᱤᱭᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱞ''|''ᱠᱟᱱᱱᱤᱠᱠᱳᱭᱛᱷᱩ''|''ᱢᱟᱢᱵᱟᱡᱷᱟᱢ''|''ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱠᱳᱭᱛᱷᱩ''|''ᱠᱟᱭᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱨᱤ''|''ᱵᱷᱤᱫᱟ''}}
| spouse = ᱵᱷᱟᱱᱩᱢᱟᱛᱷᱤ ᱟᱢᱢᱟ
| relatives = ᱛᱷᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱟᱨᱟ ᱠᱳᱪᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱠᱟᱨᱛᱷᱟ (ᱵᱟᱵᱟ)
ᱱᱟᱱᱤᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱢᱢᱟ (ᱟᱭᱳ)
ᱵᱷᱟᱱᱩᱢᱟᱛᱷᱤᱭᱟᱢᱢᱟ (ᱵᱟᱹᱦᱩ)
| influences =
| influenced =
| awards = {{ublist|᱑᱙᱖᱔ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|᱑᱙᱗᱑ ᱳᱫᱟᱠᱠᱩᱡᱷᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|᱑᱙᱘᱑ ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ}}
| signature =
| signature_alt =
| website =
}}
'''ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ''' (᱑᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱑᱑ – ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱕) ('''ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱚᱞᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱠᱩᱰᱤᱭᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱞ'', ''ᱠᱟᱱᱱᱤᱠᱠᱳᱭᱛᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱢᱟᱢᱵᱟᱡᱷᱟᱢ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱳᱜᱟᱢᱟᱱᱟ ᱠᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱳᱫᱟᱠᱠᱩᱡᱷᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
'''ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ''' ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱠᱳᱪᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱠᱟᱨᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Vailoppilli Sreedhara Menon - Biography">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Vailoppilli/Html/Vailopillygraphy.htm |title=Vailoppilli Sreedhara Menon - Biography |date=2019-01-28 |publisher=Kerala Sahitya Akademi |language=ml |access-date=2019-01-28}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ''ᱟᱥᱟᱱ'' (ᱢᱟᱪᱮᱛ) ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱟᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱞᱵᱟᱨᱴᱥ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱫᱟᱯᱮᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱴᱤ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱫᱟᱥᱥᱟᱢᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Vyloppilly Sreedhara Menon on Kerala Culture portal">{{Cite web|date=2019-01-28|title=Vyloppilly Sreedhara Menon on Kerala Culture portal|url=http://www.keralaculture.org/vyloppilly-sreedhara-menon/639|access-date=2019-01-28|website=www.keralaculture.org|publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala|language=en}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱳᱞᱞᱩᱨ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱦᱮᱰ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Govt.Vocational Higher Secondary School">{{Cite web |url=http://thrissureducation.com/22059/index.htm |title=Govt.Vocational Higher Secondary School |date=2019-01-29 |website=thrissureducation.com |access-date=2019-01-29}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱠᱟ ᱠᱳ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱜ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱤᱝ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Vyloppilly Sreedhara Menon on Kerala Culture portal" /> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱳᱜᱟᱢᱟᱱᱟ ᱠᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱢ, ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱥᱴ ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱨᱟᱢ, ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="EMS AS A LITERARY CRITIC AND CULTURAL ACTIVIST">{{Cite web |url=https://www.cpim.org/marxist/199801_marxist_ems_culture_pg.htm |title=EMS AS A LITERARY CRITIC AND CULTURAL ACTIVIST |last=P. Govinda Pillai |date=1998 |website=The Marxist |access-date=2019-01-29 |archive-date=21 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921120338/https://www.cpim.org/marxist/199801_marxist_ems_culture_pg.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="History - പു.ക.സ">{{Cite web |url=https://www.sites.google.com/site/purogamanakalasahithyasangham/assignments |title=History - പു.ക.സ |date=2019-01-29 |website=www.sites.google.com |access-date=2019-01-29 |archive-date=19 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019111910/https://sites.google.com/site/purogamanakalasahithyasangham/assignments |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱑᱙᱕᱙ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱕ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="വൈലോപ്പിള്ളി ശ്രീധരമേനോൻ - Vailoppilli Sreedhara Menon">{{Cite web |url=https://www.m3db.com/artists/6676 |title=വൈലോപ്പിള്ളി ശ്രീധരമേനോൻ - Vailoppilli Sreedhara Menon |date=2019-01-29 |website=www.m3db.com |access-date=2019-01-29}}</ref>
ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ, ᱵᱷᱟᱱᱩᱢᱟᱛᱷᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Vailoppilli Sreedhara Menon - Biography" /> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱩᱨᱵᱷᱮᱫᱤᱠ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱢᱤᱭᱳᱯᱮᱛᱷᱤᱠ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱾<ref name="Report in Mathrubhumi">{{Cite web |url=https://www.mathrubhumi.com/books/interview/vyloppilli-sreedhara-menon-1.2684642 |title=Report in Mathrubhumi |last=George Mathew Puthuppally |date=20 March 2018 |website=Mathrubhumi |language=en |access-date=2019-01-29 |archive-date=21 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621210343/http://www.mathrubhumi.com/books/interview/vyloppilli-sreedhara-menon-1.2684642 |url-status=dead }}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="Report in Manorama">{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2018/06/28/vyloppilli-sreedhara-menon-wife-bhanumati-amma-kanneerpadam-poem.html |title=Report in Manorama |date=2019-01-29 |website=ManoramaOnline |access-date=2019-01-29}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱮᱱ ᱦᱮᱢᱚᱨᱮᱡᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Vyloppilly Sreedhara Menon on Kerala Culture portal" /> ᱵᱷᱟᱱᱩᱢᱟᱛᱷᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Vyloppilli Sreedhara Menon’s wife Thattattu Bhanumathi Amma passes away">{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/jun/27/vyloppilli-sreedhara-menons-wife-thattattu-bhanumathi-amma-passes-away-1834194.html |title=Vyloppilli Sreedhara Menon's wife Thattattu Bhanumathi Amma passes away |date=27 June 2018 |website=The New Indian Express |access-date=2019-01-29}}</ref>
== ᱞᱤᱜᱮᱥᱤ ==
[[File:Vyloppilli Ssamskrithi Bhavan, Thiruvananthapuram, Kerala, India.JPG|thumb|left|ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱟᱢᱥᱠᱨᱤᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱ]]
ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ''ᱥᱨᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱚᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ''ᱠᱟᱱᱱᱤᱠᱠᱳᱭᱛᱷᱩ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ; ᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱟᱨᱟᱨ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Vailoppilli Sreedhara Menon - Biography" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Kurup2005">{{cite book|author=O. N. V. Kurup|title=This Ancient Lyre: Selected Poems|url=https://books.google.com/books?id=6asUUvPUlTgC&pg=PR24|year=2005|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1791-1|pages=24–}}</ref> ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱞᱤᱨᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱾<ref>''Kairaliyude Kadha'', N. Krishna Pillai, NBS, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ.</ref>
ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Vailoppilli Sreedhara Menon - Biography" /><ref name="Vyloppilli - list of works">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Vailoppilli/Html/VailoppilliBooks.htm |title=Vyloppilli - list of works |date=2019-01-29 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-01-29}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ''ᱠᱩᱰᱤᱭᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱞ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱮᱢ. ᱞᱤᱞᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ''ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱠᱞᱟᱥ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱫᱟᱹᱭ ᱱᱤᱡᱮᱨ-ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱟ ᱡᱮ ᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱤᱡ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱟᱹᱲᱤᱥᱟᱭᱟ'' ᱾<ref>''Malayala Kavitha Sahithya Charithram'', Dr. ᱮᱢ. ᱞᱤᱞᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ</ref><ref>''Vyloppillikkavitha Sameeksha'', The State Institute of Languages, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ</ref> ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱠᱮ. ᱮᱱ. ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ''ᱥᱮᱞᱮᱠᱴᱮᱰ ᱯᱳᱭᱮᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱵᱷᱟᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ'' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{ISBN|978-93-5207-076-3}} ''ᱵᱷᱤᱫᱟ'', ''ᱠᱟᱱᱱᱤᱠᱠᱳᱭᱛᱷᱩ'', ''ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱠᱳᱭᱛᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱭᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱨᱤ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱠᱟᱱᱱᱤᱨᱯᱟᱫᱟᱢ'', ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱴᱳᱵᱟᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Report in Mathrubhumi" /><ref name="Report in Manorama" /> ''ᱥᱟᱦᱭᱟᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ'', ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="വൈലോപ്പിള്ളി ശ്രീധരമേനോൻ - Vailoppilli Sreedhara Menon" /><ref name="Sahyante Makan [1982]">{{Cite web |url=https://malayalasangeetham.info/m.php?2755&cl=1 |title=Sahyante Makan [1982] |date=2019-01-29 |website=malayalasangeetham.info |access-date=2019-01-29}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ, ''ᱢᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱠᱠᱤᱞᱤ'' ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱷᱟᱡᱽᱨᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="വൈലോപ്പിള്ളി ശ്രീധരമേനോൻ - Vailoppilli Sreedhara Menon" /> ''ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱥᱴᱟᱢᱤ: ᱫᱟ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱟᱭ ᱞᱤᱵᱷᱥ'', ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱜ 'ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱥᱴᱟᱢᱤ' ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ 'ᱠᱟᱫᱟᱞᱠᱠᱟᱠᱠᱟᱠᱟᱞ' ᱨᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱵᱷᱤᱞᱟᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱴᱤᱞ ᱤᱢᱮᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Jeo Baby to headline film based on Vyloppilli’s poem ‘Krishnashtami’ |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/09/jeo-baby-to-headline-film-based-on-vyloppillis-poem-krishnashtami |publisher=Cinema Express |access-date=12 April 2025 |date=9 March 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Director Jeo Baby turns actor again for a film based on a poem |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/director-jeo-baby-turns-actor-again-for-a-film-based-on-a-poem/articleshow/119556824.cms |publisher=The Times of India |access-date=12 April 2025 |date=27 March 2025}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ==
ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱞᱮᱱᱰ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ''ᱠᱟᱭᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱨᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Kerala Sahitya Akademi Award for Poetry">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/poetry.htm |title=Kerala Sahitya Akademi Award for Poetry |date=2019-01-29 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-01-29}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ''ᱵᱷᱤᱫᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱳᱫᱟᱠᱠᱩᱡᱷᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ<ref>''Akhilavijnanakosam'', D.C. Books; ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ</ref> ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.prd.kerala.gov.in/awards.htm |title=Kendra Sahitya Academy Awards (Malayalam) |publisher=Public Relations Department, Government of Kerala |access-date=11 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070524212356/http://www.prd.kerala.gov.in/awards.htm |archive-date=24 May 2007 }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ''ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱠᱳᱭᱛᱷᱩ'', ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Vayalar Award">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw27.htm |title=Vayalar Award |date=2019-01-29 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-01-29}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱯᱤ. ᱯᱳᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ''ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'', ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Vyloppilli Poetry Award 2018 - Vyloppilly Memorial Award Announced">{{Cite web |url=https://www.theindian.news/bineesh-puthuppanam-wins-vylopilly-poetry-award-2018-for-his-collection-of-poems-paalvili/ |title=Vyloppilli Poetry Award 2018 - Vyloppilly Memorial Award Announced |last=Menon |first=Jayashankar |date=2018-12-23 |website=The Indian.News |language=en-US |access-date=2019-01-29 |archive-date=24 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224170608/https://www.theindian.news/bineesh-puthuppanam-wins-vylopilly-poetry-award-2018-for-his-collection-of-poems-paalvili/ |url-status=dead }}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱱᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱰᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱢ, ᱟᱨᱴ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱟᱢᱥᱠᱨᱤᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱ'' ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Vailoppilly Samskrithi Bhavan">{{Cite web |url=http://www.keralaculture.org/vyloppilli-samskriti-bhavan/285 |title=Vailoppilly Samskrithi Bhavan |date=2019-01-29 |website=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala |access-date=2019-01-29}}</ref> ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Vyloppilli Samskrithi Bhavan, Thiruvananthapuram">{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vyloppilly-samskrithi-bhavan-thiruvananthapuram/113 |title=Vyloppilli Samskrithi Bhavan, Thiruvananthapuram |date=2019-01-29 |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2019-01-29}}</ref> ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱳᱞᱞᱩᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱮᱰ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Govt.Vocational Higher Secondary School" />
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ==
=== ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ===
{{Div col|colwidth=50em}}
* {{Cite book |url=https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=106656 |title=Vailoppilli: sampoorna krithikal |last=Sreedhara Menon |first=Vailoppilli |date=2013 |publisher=Current books |isbn=9788122611335 |location=Thrissur |access-date=29 January 2019 |archive-date=30 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130002850/https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=106656 |url-status=dead }}
* {{Cite book |title=Kudiyozhikkal |last=Vyloppilli Sreedhara Menon |publisher=Current Books |year=1952 |isbn=9788122611168 |language=ml}}
* {{Cite book |title=Vyloppilliyude Balakavithakal |last=Vyloppilli Sreedhara Menon |publisher=Mambazham |isbn=9788126422654}}
* {{Cite book |title=Aprakasitha Rachanakal |last=Vyloppilli Sreedhara Menon |publisher=DC Books |isbn=9789386560582|year=2017 }}
* {{Cite book |title=Anthi Chayunnu |last=Vyloppilli Sreedhara Menon |date=January 2007 |publisher=Current Books |isbn=9788122606010}}
* {{Cite book |title=Makarakoythu |last=Vyloppilli Sreedhara Menon |date=January 2007 |publisher=Current Books |isbn=9788122606737}}
* {{Cite book |title=Kaipavallari |last=Vyloppilli Sreedhara Menon |publisher=Current Books |isbn=9788122606027}}
* {{Cite book |title=Kanneerpadavum Mattu Pradhaana Kavithakalum |last=Vyloppilli Sreedhara Menon |publisher=DC Books |isbn=9788126416332|year=2007 }}
* {{Cite book |title=Kannikoythu |last=Sreedhara Menon |first=Vailoppilli |date=2006 |publisher=Current Books |isbn=9788122605471 |location=Thrissur |language=ml}}
* {{Cite book |title=Vitthum kaikkottum: kavithakal |last=Sreedhara Menon |first=Vailoppilli |publisher=National Books |location=Kottayam}}
* {{Cite book |url=https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=83810 |title=Charithrathile charu drishyam |last=Sreedhara Menon |first=Vailoppilli |date=1991 |publisher=Vailoppilly smaraka samithi |edition=2nd |location=Thrissur}}
* {{Cite book |title=Vida |last=Vyloppilli Sreedhara Menon |publisher=DC Books |language=ml}}
* {{Cite book |last=Vyloppilli Sreedhara Menon |publisher=Current Books |isbn=9788122609837 |language=ml}}
* {{Cite book |last=Vyloppilli Sreedhara Menon |publisher=Current Books |isbn=8122605117 |language=ml}}
{{div col end}}
{{Div col|colwidth=30em}}
*''ᱥᱨᱤᱨᱮᱠᱷᱟ''
*''ᱳᱱᱟᱯᱯᱟᱴᱩᱠᱟᱨ''
*''ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱟᱞ''
*''ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱱᱤ''
*''ᱯᱟᱪᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱤᱨᱟ''
*''ᱢᱩᱠᱩᱞᱟᱢᱟᱞᱟ''
*''ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱨᱤᱜᱟᱝᱜᱟᱞ''
*''ᱢᱟᱢᱵᱟᱡᱷᱟᱢ''
*''ᱭᱩᱜᱟᱯᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟᱢ''
{{div col end}}
=== ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱚ ===
*''ᱨᱤᱥᱭᱟᱥᱨᱤᱝᱜᱟᱱᱩᱢ ᱟᱞᱮᱠᱥᱟᱱᱰᱟᱨᱩᱢ''
=== ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ===
* ᱦᱤᱢᱟᱵᱷᱟᱱᱛᱮ ᱯᱩᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ
=== ᱚᱴᱚᱵᱟᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ===
* {{Cite book |url=https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=81854 |title=Kavyaloka Smaranakal |last=Sreedhara Menon |first=Vailoppilli |date=1988}}
== ᱵᱷᱟᱭᱞᱳᱯᱯᱤᱞᱞᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ==
* {{Cite journal |last=Jayasree, V R |date=2013 |title=Imagery in the poetry of Vyloppilli Sreedhara Menon |journal=INFLIBNET |url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/7568 |publisher=Mahatma Gandhi University|hdl=10603/7568 }}
* {{Cite book |title=Vyloppilli Vakkukalude Manthrasakthi |last=M. K. Sanu |date=2011 |publisher=DC Books |isbn=9788126432110 |location=[Kottayam] |oclc=789150681}}
* {{Cite book |url=https://dcbookstore.com/books/g-vyloppilly-edasseri |title=G-Vyloppilly-Edasseri |last=K S Pillai, Chavara |publisher=Keerthi Books |access-date=29 January 2019 |archive-date=29 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129235841/https://dcbookstore.com/books/g-vyloppilly-edasseri |url-status=dead }}
* {{Cite book |url=https://onlinestore.dcbooks.com/books/vyloppilli-patanangal#; |title=Vyloppilli Patanangal |last=Panmana Ramachandran Nair |first=Current Books |year=2015 |publisher=P.K. Parameswaran Nair Memorial Trust |isbn=9788124020388 |access-date=29 January 2019 |archive-date=29 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181758/https://onlinestore.dcbooks.com/books/vyloppilli-patanangal#; |url-status=dead }}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Vailoppilli/Html/VailoppilliPage.htm |title=Portrait on Kerala Sahitya Akademi portal |date=2019-01-28 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-01-28}}
* {{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Vailoppilli/Html/VailoppilliBooks.htm |title=List of works |date=2019-01-28 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-01-28}}
* {{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=pX_AcS0u1_w |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211214/pX_AcS0u1_w |archive-date=2021-12-14 |url-status=live|title=Mambazham-Vyloppilli Sreedhara Menon |last=Jyothibai Pariyadath |date=2011-10-20 |website=YouTube |access-date=2019-01-28}}{{cbignore}}
{{DEFAULTSORT:Menon, Vyloppilli Sreedhara}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱑᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱕ ᱜᱩᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
74rsxbhqfqf41z50brxdxk7dl07o9gl
ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ (ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱟᱨ)
0
37823
196912
2026-08-15T17:40:37Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person | name = ᱮᱥ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ | image = S-suresh-babu-screenwriter.jpg | caption = ᱮᱥ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ | birth_place = ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = {{hlist|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ|ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ}} | years_active = ᱒᱐᱐᱕–ᱱᱤᱛ | al..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196912
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱮᱥ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ
| image = S-suresh-babu-screenwriter.jpg
| caption = ᱮᱥ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ
| birth_place = ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{hlist|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ|ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ}}
| years_active = ᱒᱐᱐᱕–ᱱᱤᱛ
| alma_mater = {{ubl|ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱢᱟᱨ ᱛᱷᱳᱢᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ}}
| spouse = ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱠᱮ ᱥᱩᱨᱮᱥ
| children =
}}
'''ᱮᱥ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱱᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ (᱒᱐᱑᱐), ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱛᱷᱟᱢᱵᱟᱱ (᱒᱐᱑᱒), ᱱᱟᱫᱟᱱ (᱒᱐᱑᱓), ᱡᱟᱞᱟᱢ (᱒᱐᱑᱖) ᱟᱨ ᱳᱨᱩᱛᱷᱤ (᱒᱐۲᱒) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱟᱵᱷᱭᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱳᱨᱩᱛᱷᱤ<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=H0Km_CldHh4 |title=ഒരു ക്ലീഷേക്കും പിറകെ പോകാന് 'ഒരുത്തീ'ക്ക് നേരമില്ല S Suresh Babu, Oruthee, The Cue|website=YouTube |date=20 March 2022 }}</ref> ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟ খন ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱩᱢᱱᱩᱥ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱢᱱᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱑᱙۹᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ ᱥᱤᱵᱷᱟᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙۹᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱚᱣᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>{{Cite web |title=Ashwini Kaul|url=https://www.imdb.com/name/nm1232953/ |website=imdb }}</ref> ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱨᱮᱱᱩ ᱥᱟᱞᱩᱡᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱵᱮᱸᱠᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ<ref>{{cite web|url=https://www.malayalachalachithram.com/movieslist.php?sp=7917 |title=List of Malayalam Movies screenplay written by S Suresh Babu}}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱤᱝ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ, ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱞ, ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱫᱟᱱ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱛᱷᱟᱢᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱨ ᱥᱤ.ᱯᱤ., ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱴᱟᱨ, ᱫᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱞᱟᱢ, ᱳᱨᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=S Suresh Babu ventures into production; six films announced |url=
https://www.cinemaexpress.com/malayalam/interviews/2023/jan/06/s-suresh-babu-ventures-into-production-six-films-announced-38453.html |access-date=2023-01-06|website=cinemaexpress |language=en}}</ref>
== ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ==
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱞᱟᱥᱴᱨᱮᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ, ᱟᱨ ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱵᱩᱠᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱣᱨᱮᱴᱮᱰ ᱯᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱨᱴᱣᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰᱨᱩᱢ, ᱞᱚᱵᱤ, ᱟᱨ ᱰᱨᱚᱭᱤᱝ ᱨᱩᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱮᱨᱤᱠᱮᱪᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱵᱩ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱤᱠᱮᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱠᱮᱪᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱱ-ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱨᱟᱵᱷᱩᱢᱤ, ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ, ᱢᱟᱫᱷᱭᱟᱢᱟᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱴᱨᱟ ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱤᱞᱟᱱᱥ ᱠᱚᱞᱚᱢᱱᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨ ᱛᱷᱳᱢᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱤ-ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮᱱᱟᱭ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱠᱮ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2"|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan="2"|ᱧᱩᱛᱩᱢ
! rowspan="2"|ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
! colspan="3"|ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
! rowspan="2"|ᱱᱳᱴᱥ
|-
! ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ
! ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ
! ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ
|-
| ᱒᱐᱐᱐ || ''ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ'' || ᱵᱤᱱᱟᱭᱟᱱ ||{{No}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱐᱒ || ''ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱢ'' || ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱐᱕ || ''ᱯᱷᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱷᱤᱝᱜᱟᱨᱥ'' || ᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱽ ᱨᱟᱡᱽ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱐᱘ || ''ᱥᱣᱟᱨᱱᱟᱢ'' || ᱵᱷᱮᱱᱩᱜᱳᱯᱟᱱ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱐᱙ || ''ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢᱟᱞᱤᱠᱟ'' || ᱠᱮᱮ ᱫᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱡᱟᱱ || {{No}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱑᱐ || ''ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ'' || ᱮᱢ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱑᱑ || ''ᱫᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱤᱥᱴᱟᱨ'' || ᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱽ ᱨᱟᱡᱽ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱑᱒ || ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱟᱱ'' || ᱮᱢ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱑᱓ || ''ᱱᱟᱫᱟᱱ'' || ᱠᱟᱢᱟᱞ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||<ref>{{Cite web |title='Nadan' review: Kamal succeeds in portraying troubles dogging theatre|url=https://www.deccanchronicle.com/131124/entertainment-movie-reviews/article/nadan-review-kamal-succeeds-portraying-troubles-dogging |access-date=2013-11-24 |website=Deccanchronicle|date=24 November 2013 |language=en}}</ref>
|-
| rowspan=3 | ᱒᱐᱑᱕ || ''ᱫᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴᱟᱨ'' || ᱵᱷᱮᱱᱩᱜᱳᱯᱟᱱ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ''ᱥᱟᱨ ᱥᱤ.ᱯᱤ.'' || ᱥᱟᱡᱩᱱ ᱠᱟᱨᱭᱟᱞ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||<ref>{{cite news |title=Sir C P Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/sir-c-p/movie-review/47315552.cms|access-date=2015-04-24|website=Timesofindia|language=en}}</ref>
|-
| ''ᱠᱟᱱᱟᱞ'' || ᱮᱢ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||<ref>{{Cite web |title=
'Kanal': An ember out in the cold|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/kanal-malayalam-movie-review-mohanlal-anoop-menon-honey-rose-padmakumar.html |access-date=2015-10-22 |website=Onmanorama|language=en}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱖ || ''ᱡᱟᱞᱟᱢ'' || ᱮᱢ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱒᱒ || ''ᱳᱨᱩᱛᱷᱤ'' || ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| rowspan=2 | ᱒᱐᱒᱓ || ''ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ'' || ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ''ᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨᱟᱱᱩᱢ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤᱭᱩᱢ'' || ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ || {{no}} || {{no}} || {{no}} || ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite news |title=അഭിനേതാക്കൾക്ക് പുറമേ സാങ്കേതിക വിദഗ്ധരെയും തേടി മനോഹരനും ജാനകിയും |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2023/01/12/manoharanum-janakiyum-movie.html |access-date=2023-01-06|website=ManoramaOnline |language=ml}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱒᱔ || ''ᱟᱨᱟᱵᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱞᱤᱱᱴᱮ ᱨᱟᱱᱤ'' || ᱮᱢ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱒᱖ || ''ᱯᱟᱞᱞᱤᱪᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ'' || ᱰᱤᱡᱳ ᱡᱳᱥ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ || {{yes}} || {{No}} || {{No}} ||<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Pallichattambi teaser: Tovino Thomas fights oppression in 1950s-set period action drama |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Mar/23/pallichattambi-teaser-tovino-thomas-fights-oppression-in-1950s-set-period-action-drama |access-date=2026-04-30 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱞᱟᱥᱴᱨᱮᱴᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱤ.ᱟᱨ.ᱴᱤ (NCERT) ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱞᱟᱥᱴᱨᱮᱴᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
᱑᱙᱖᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱤᱞᱟᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱤᱢᱟ ᱵᱟᱞᱟᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{IMDb name|2572228}}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱗ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱵᱷᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
ci17mv89hy8706uny8cba3najn2a8q7
196913
196912
2026-08-15T17:41:25Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
196913
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱮᱥ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ
| image = S-suresh-babu-screenwriter.jpg
| caption = ᱮᱥ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ
| birth_place = ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{hlist|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ|ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ}}
| years_active = ᱒᱐᱐᱕–ᱱᱤᱛ
| alma_mater = {{ubl|ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱢᱟᱨ ᱛᱷᱳᱢᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ}}
| spouse = ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱠᱮ ᱥᱩᱨᱮᱥ
| children =
}}
'''ᱮᱥ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱱᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ (᱒᱐᱑᱐), ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱛᱷᱟᱢᱵᱟᱱ (᱒᱐᱑᱒), ᱱᱟᱫᱟᱱ (᱒᱐᱑᱓), ᱡᱟᱞᱟᱢ (᱒᱐᱑᱖) ᱟᱨ ᱳᱨᱩᱛᱷᱤ (᱒᱐᱒᱒) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱟᱵᱷᱭᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱳᱨᱩᱛᱷᱤ<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=H0Km_CldHh4 |title=ഒരു ക്ലീഷേക്കും പിറകെ പോകാന് 'ഒരുത്തീ'ക്ക് നേരമില്ല S Suresh Babu, Oruthee, The Cue|website=YouTube |date=20 March 2022 }}</ref> ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱩᱢᱱᱩᱥ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱢᱱᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱑᱙۹᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱩᱨ ᱥᱤᱵᱷᱟᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙۹᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱚᱣᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>{{Cite web |title=Ashwini Kaul|url=https://www.imdb.com/name/nm1232953/ |website=imdb }}</ref> ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱨᱮᱱᱩ ᱥᱟᱞᱩᱡᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱵᱮᱸᱠᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ<ref>{{cite web|url=https://www.malayalachalachithram.com/movieslist.php?sp=7917 |title=List of Malayalam Movies screenplay written by S Suresh Babu}}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱤᱝ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ, ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱞ, ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱫᱟᱱ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱛᱷᱟᱢᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱨ ᱥᱤ.ᱯᱤ., ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱴᱟᱨ, ᱫᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱞᱟᱢ, ᱳᱨᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=S Suresh Babu ventures into production; six films announced |url=
https://www.cinemaexpress.com/malayalam/interviews/2023/jan/06/s-suresh-babu-ventures-into-production-six-films-announced-38453.html |access-date=2023-01-06|website=cinemaexpress |language=en}}</ref>
== ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ==
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱞᱟᱥᱴᱨᱮᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ, ᱟᱨ ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱵᱩᱠᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱣᱨᱮᱴᱮᱰ ᱯᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱨᱴᱣᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰᱨᱩᱢ, ᱞᱚᱵᱤ, ᱟᱨ ᱰᱨᱚᱭᱤᱝ ᱨᱩᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱮᱨᱤᱠᱮᱪᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱵᱩ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱤᱠᱮᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱠᱮᱪᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱱ-ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱨᱟᱵᱷᱩᱢᱤ, ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ, ᱢᱟᱫᱷᱭᱟᱢᱟᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱴᱨᱟ ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱤᱞᱟᱱᱥ ᱠᱚᱞᱚᱢᱱᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨ ᱛᱷᱳᱢᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱤ-ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮᱱᱟᱭ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱠᱮ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2"|ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan="2"|ᱧᱩᱛᱩᱢ
! rowspan="2"|ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
! colspan="3"|ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
! rowspan="2"|ᱱᱳᱴᱥ
|-
! ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ
! ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ
! ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ
|-
| ᱒᱐᱐᱐ || ''ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ'' || ᱵᱤᱱᱟᱭᱟᱱ ||{{No}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱐᱒ || ''ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱢ'' || ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱐᱕ || ''ᱯᱷᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱷᱤᱝᱜᱟᱨᱥ'' || ᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱽ ᱨᱟᱡᱽ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱐᱘ || ''ᱥᱣᱟᱨᱱᱟᱢ'' || ᱵᱷᱮᱱᱩᱜᱳᱯᱟᱱ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱐᱙ || ''ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢᱟᱞᱤᱠᱟ'' || ᱠᱮᱮ ᱫᱮᱵᱷᱟᱨᱟᱡᱟᱱ || {{No}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱑᱐ || ''ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ'' || ᱮᱢ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱑᱑ || ''ᱫᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱤᱥᱴᱟᱨ'' || ᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱽ ᱨᱟᱡᱽ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱑᱒ || ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱟᱱ'' || ᱮᱢ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱑᱓ || ''ᱱᱟᱫᱟᱱ'' || ᱠᱟᱢᱟᱞ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||<ref>{{Cite web |title='Nadan' review: Kamal succeeds in portraying troubles dogging theatre|url=https://www.deccanchronicle.com/131124/entertainment-movie-reviews/article/nadan-review-kamal-succeeds-portraying-troubles-dogging |access-date=2013-11-24 |website=Deccanchronicle|date=24 November 2013 |language=en}}</ref>
|-
| rowspan=3 | ᱒᱐᱑᱕ || ''ᱫᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴᱟᱨ'' || ᱵᱷᱮᱱᱩᱜᱳᱯᱟᱱ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ''ᱥᱟᱨ ᱥᱤ.ᱯᱤ.'' || ᱥᱟᱡᱩᱱ ᱠᱟᱨᱭᱟᱞ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||<ref>{{cite news |title=Sir C P Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/sir-c-p/movie-review/47315552.cms|access-date=2015-04-24|website=Timesofindia|language=en}}</ref>
|-
| ''ᱠᱟᱱᱟᱞ'' || ᱮᱢ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||<ref>{{Cite web |title=
'Kanal': An ember out in the cold|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/kanal-malayalam-movie-review-mohanlal-anoop-menon-honey-rose-padmakumar.html |access-date=2015-10-22 |website=Onmanorama|language=en}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱑᱖ || ''ᱡᱟᱞᱟᱢ'' || ᱮᱢ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱒᱒ || ''ᱳᱨᱩᱛᱷᱤ'' || ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| rowspan=2 | ᱒᱐᱒᱓ || ''ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ'' || ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ''ᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨᱟᱱᱩᱢ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤᱭᱩᱢ'' || ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ || {{no}} || {{no}} || {{no}} || ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite news |title=അഭിനേതാക്കൾക്ക് പുറമേ സാങ്കേതിക വിദഗ്ധരെയും തേടി മനോഹരനും ജാനകിയും |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2023/01/12/manoharanum-janakiyum-movie.html |access-date=2023-01-06|website=ManoramaOnline |language=ml}}</ref>
|-
| ᱒᱐᱒᱔ || ''ᱟᱨᱟᱵᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱞᱤᱱᱴᱮ ᱨᱟᱱᱤ'' || ᱮᱢ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||
|-
| ᱒᱐᱒᱖ || ''ᱯᱟᱞᱞᱤᱪᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ'' || ᱰᱤᱡᱳ ᱡᱳᱥ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ || {{yes}} || {{No}} || {{No}} ||<ref>{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Pallichattambi teaser: Tovino Thomas fights oppression in 1950s-set period action drama |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Mar/23/pallichattambi-teaser-tovino-thomas-fights-oppression-in-1950s-set-period-action-drama |access-date=2026-04-30 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱞᱟᱥᱴᱨᱮᱴᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱤ.ᱟᱨ.ᱴᱤ (NCERT) ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤᱞᱟᱥᱴᱨᱮᱴᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
᱑᱙᱖᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱤᱞᱟᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱤᱢᱟ ᱵᱟᱞᱟᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{IMDb name|2572228}}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱗ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱵᱷᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
aofgjhiburj42gliuk7o5dbkg5bhiop
ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱱᱟᱞᱤᱭᱟᱛᱷ
0
37824
196914
2026-08-15T17:46:08Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox writer | name = ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱱᱟᱞᱤᱭᱟᱛᱷ | image = | imagesize = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth year and age|1969}} | birth_place = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_place = | death_date = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | alma_mater = | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196914
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer
| name = ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱱᱟᱞᱤᱭᱟᱛᱷ
| image =
| imagesize =
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{birth year and age|1969}}
| birth_place = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_place =
| death_date =
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| alma_mater =
| occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱤᱡ
| movement =
| notable_works =
| spouse =
| children =
| awards = ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱒᱒ <br /> ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱔
| influences =
| signature =
}}
'''ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱱᱟᱞᱤᱭᱟᱛᱷ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮᱭ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱴᱤ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱞᱤᱭᱟᱛᱷ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Samakalika Malayalam">{{Cite web |title='ബംഗാളിയില് മലയാള കൃതികള് എത്തുന്നില്ല എന്നതാണ് സങ്കടകരമായ കാര്യം' |url=https://www.samakalikamalayalam.com/malayalam-vaarika/essays/2022/jul/14/bengali-life-and-literature-of-a-malayali-154000.html |access-date=2023-04-22 |website=Samakalika Malayalam Vaarika |language=ml |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422060018/https://www.samakalikamalayalam.com/malayalam-vaarika/essays/2022/jul/14/bengali-life-and-literature-of-a-malayali-154000.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱴᱤ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱞᱤᱭᱟᱛᱷ, ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱟᱥᱢᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Samakalika Malayalam"/> ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱠᱩᱞᱟᱢ ᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Indian express">{{Cite web |title=Father's Day: 'മൊനേര് മാനുഷി'നെപ്പോലെ ഒരു ഓര്മ്മക്കാറ്റ് |url=https://malayalam.indianexpress.com/news/features/fathers-day-2019-memories-sunil-njaliyath-remembers-father-tp-njaliyath/ |access-date=2023-04-22 |website=Indian Express Malayalam |language=ml |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422060018/https://malayalam.indianexpress.com/news/features/fathers-day-2019-memories-sunil-njaliyath-remembers-father-tp-njaliyath/ |url-status=live }}</ref>
ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Samakalika Malayalam"/> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Samakalika Malayalam"/> ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Mathrubhumi">{{Cite web |date=2022-06-26 |title=മലയാളം കൊണ്ട് ബംഗാളിനെ തൊടുന്ന ഒരാളുടെ അനുഭവപ്പകർച്ചകൾ |url=https://www.mathrubhumi.com/literature/features/sunil-njaliyath-malayalam-bengali-translator-manoj-menon-1.7638766 |access-date=2023-04-22 |website=Mathrubhumi |language=ml |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422060017/https://www.mathrubhumi.com/literature/features/sunil-njaliyath-malayalam-bengali-translator-manoj-menon-1.7638766 |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Samakalika Malayalam"/> ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Samakalika Malayalam"/>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱮ ᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱚᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱰᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Mathrubhumi"/>
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱳᱴᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱢ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨᱥᱤᱯ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱨᱟᱭᱟᱞ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Indian express"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱮᱥᱟᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱟᱯᱟᱢᱠᱛᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱚᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Indian express"/>
ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱜᱨᱤᱦᱟᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Samakalika Malayalam"/> ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Samakalika Malayalam"/> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ, ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱜᱟᱝᱜᱳᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ, ᱛᱟᱥᱞᱤᱢᱟ ᱱᱟᱥᱨᱤᱱ, ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮᱭ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Samakalika Malayalam"/> ᱢᱚᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱥᱟᱭ ᱴᱩᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Samakalika Malayalam"/>
== ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ==
*{{Cite book |title=ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱮᱯᱷᱮ |publisher=ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱵᱩᱠᱥ |year=2022 |isbn=9789355494085 |language=ml}} ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱾
*{{Cite book |title=ᱵᱟᱥᱟᱭ ᱴᱩᱰᱩ |publisher=ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱵᱩᱠᱥ |language=ml |isbn=9788182674295}} ᱢᱚᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱾
*{{Cite book |title=ᱯᱟᱥᱪᱤᱢ ᱫᱤᱠᱟᱱᱫᱮ ᱯᱨᱟᱫᱳᱥᱟ ᱠᱟᱞᱮ |publisher=ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱵᱩᱠᱥ |language=ml}} ᱵᱤᱠᱨᱟᱢᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱾
*{{Cite book |title=ᱫᱩᱨᱜᱟᱥᱴᱟᱢᱤ |publisher=ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱠᱟ ᱠᱳᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ |year=2021 |isbn=9789391946494 |language=ml}} ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱾
*{{Cite book |title=ᱟᱢᱟᱱᱩᱥᱤᱠ |publisher=ᱣᱮᱥᱴᱞᱮᱱᱰ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ |isbn=9789389152531 |language=ml}} ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱾
*{{Cite book |title=ᱪᱳᱠᱷᱮᱨ ᱵᱟᱞᱤ |publisher=ᱠᱟᱨᱮᱱᱴ ᱵᱩᱠᱥ |language=ml}} ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱜᱳᱨ ᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱾
*{{Cite book |title=ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱟᱯᱩᱛᱷᱨᱟᱭᱩᱰᱮ ᱛᱷᱤᱨᱟᱛᱷ |publisher=ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱵᱩᱠᱥ |isbn=9789387331587 |language=ml}} ᱛᱟᱥᱞᱤᱢᱟ ᱱᱟᱥᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ==
* ᱒᱐᱒᱒ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱥᱟᱭ ᱴᱩᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ)<ref>{{Cite news |date=2022-06-25 |title=Sunil Naliyath wins Akademi award for translation |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sunil-naliyath-wins-akademi-award-for-translation/article65561492.ece |access-date=2023-04-22 |issn=0971-751X |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422060017/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sunil-naliyath-wins-akademi-award-for-translation/article65561492.ece |url-status=live }}</ref>
* ᱒᱐᱑᱔ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱪᱳᱠᱷᱮᱨ ᱵᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ)<ref>{{Cite web |title=2014 ലെ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡുകൾ പ്രഖ്യാപിച്ചു |url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/kerala-sahithya-academy-awards-declared.html |access-date=2023-04-22 |website=ManoramaOnline |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422060018/https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/kerala-sahithya-academy-awards-declared.html |url-status=live }}</ref>
* ᱛᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟᱱᱟᱜᱟᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱪᱳᱠᱷᱮᱨ ᱵᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ)<ref name="Samakalika Malayalam"/>
*ᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱛᱷ ᱫᱟᱢᱳᱫᱟᱨᱟᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱥᱟᱭ ᱴᱩᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ)<ref name="Samakalika Malayalam"/>
* ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱥᱟᱭ ᱴᱩᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱰᱤᱣᱩᱰ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱨᱴᱞᱤᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Samakalika Malayalam"/>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱤᱡ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱙ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
fzbzg3evdp00c3okucyprjqq13ieaw9
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ
0
37825
196915
2026-08-15T18:11:55Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox musical artist | name = ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ | image = Johnson_(composer).jpg | caption = | image_size = | background = non_performing_personnel | birth_name = ᱴᱤ. ᱮ. ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ <!-- | alma_mater = ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ -->| alias = ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ | birth..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196915
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ
| image = Johnson_(composer).jpg
| caption =
| image_size =
| background = non_performing_personnel
| birth_name = ᱴᱤ. ᱮ. ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ
<!-- | alma_mater = ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ -->| alias = ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1953|03|26}}
| birth_place = ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱠᱳᱪᱤᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = {{death date and age |df=yes|2011|08|18|1953|03|26}}
| instrument = {{Flatlist|
* ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ
* ᱜᱤᱴᱟᱨ
* ᱛᱤᱨᱤᱭᱳ
* ᱰᱨᱚᱢᱥ
* ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱ
* ᱟᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟᱱ
}}
| death_place = ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| genre = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ}}
| occupation = {{Flatlist|
ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ
* ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
* ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞᱤᱥᱴ
* ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
}}
| years_active = ᱑᱙᱗᱘–᱒᱐᱑᱑
}}
'''ᱛᱷᱟᱴᱴᱤᱞ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ''' (᱒᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓ – ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱑), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/pathos-of-a-wilting-melody/article8201042.ece|title=Pathos of a wilting melody|author=P. K. Ajith Kumar|newspaper=The Hindu|date=6 February 2016|access-date=2017-07-23}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱨᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱷᱤᱢᱮᱴᱤᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱴᱳᱱᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |author1=Aswathy Gopalakrishnan |title=Johnson Master: In Memory Of The Self-Taught Musical Genius |url=https://silverscreenindia.com/movies/features/johnson-master-in-memory-of-the-self-taught-musical-genius/ |website=Silverscreen India |access-date=18 March 2023 |date=18 August 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/2006/03/16/stories/2006031614720400.htm|title=Devarajan, a composer who embraced different styles|date=16 March 2006|newspaper=The Hindu|access-date=2011-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929202205/http://www.hinduonnet.com/2006/03/16/stories/2006031614720400.htm|archive-date=29 September 2008|url-status=usurped}}</ref><ref>{{cite news |last1=K. Pradeep |title=The complete musician |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/the-complete-musician/article2396093.ece |access-date=18 March 2023 |work=The Hindu |date=25 August 2011}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ, ᱱᱟᱢᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱨᱠᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤ ᱛᱷᱳᱯᱯᱩᱠᱟᱞ, ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱨᱟᱢ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱛᱷᱟᱪᱟᱱ, ᱱᱡᱟᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ, ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱠᱳᱪᱤᱱ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ (ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ) ᱥᱩᱨ ᱱᱮᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮ ᱒᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=S. Shivprasadh |title=Brilliant tunesmith bids adieu |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/brilliant-tunesmith-bids-adieu/article2396324.ece |access-date=18 March 2023 |work=The Hindu |date=11 August 2016}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱟᱴᱴᱤᱞ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱳᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱨᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱮ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱟᱢᱮᱞᱟᱥ (ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱮᱢᱮᱪᱩᱣᱟᱨ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ) ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Manorama interview">{{cite web|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=8499495&programId=7940851&channelId=-1073751205&BV_ID=@@@&tabId=4|title=മനുഷ്യത്വം ഉണ്ടോ സിനിമയിൽ|language=ml|access-date=2011-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808054455/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=8499495&programId=7940851&channelId=-1073751205&BV_ID=@@@&tabId=4|archive-date=8 August 2014|url-status=dead}}</ref>
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱥᱮᱠᱷᱟᱨ (ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ) ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱝ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Manorama interview"/>
== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠᱥ ==
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱢ (᱑᱙᱗᱘), ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ (᱑᱙᱘᱐) ᱟᱨ ᱪᱟᱢᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱘᱐) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱟᱭᱮ ᱛᱷᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ ᱤᱥᱴᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱤᱞᱠ ᱤᱥᱢᱤᱛᱟ ᱟᱜ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱜᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ ᱾ ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ – "ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱵᱷᱮᱨᱩᱢᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ", "ᱱᱤ ᱱᱤᱨᱟᱭᱩ ᱡᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱞ", "ᱢᱩᱛᱷᱩᱢ ᱢᱩᱰᱤᱯᱯᱳᱱᱱᱩᱢ" ᱟᱨ "ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱞᱟᱢᱳᱡᱷᱤ" ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ "ᱟᱫᱤᱵᱷᱟ ᱠᱟᱴᱴᱮ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱷᱵᱽᱨᱮᱠᱤᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱳᱵᱷᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱩᱰᱞᱮᱱᱰᱥ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱳ. ᱮᱱ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱤᱨᱤᱠᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱤ-ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱤᱨᱤᱠᱥ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Manorama interview"/> ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱡᱟᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱭᱞᱰ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱢᱮᱴᱤᱠ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱞ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱵᱷᱩ (᱑᱙᱘᱗) ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱵᱳ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ-ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ, ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ, ᱮᱱᱴᱮ ᱩᱯᱟᱥᱟᱱᱟ, ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱳᱡᱷᱤᱵᱷᱩᱠᱟᱞᱟᱢ, ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ, ᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱪᱩᱨᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱ (ᱳᱨᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱱᱩᱱᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱥᱟᱠᱥᱭᱟᱢ, ᱯᱟᱠᱥᱮ ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱱᱮ ᱳᱨᱩ ᱟᱵᱷᱟᱫᱷᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ), ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ (ᱠᱤᱨᱤᱫᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱠᱳᱞ, ᱫᱟᱥᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱩᱵᱷᱳᱞᱟᱢ), ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ (ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱤᱥᱴᱟᱭᱟᱭᱟ ᱥᱭᱟᱢᱟᱞᱟ), ᱮ. ᱠᱮ. ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ (ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ, ᱠᱟᱢᱟᱞ (ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ, ᱤ ᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱢ ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱨᱟᱡᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ), ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱚᱱ (ᱥᱮᱥᱟᱢ ᱠᱟᱡᱷᱪᱟᱭᱤᱞ, ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱠᱤᱞᱩᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ, ᱠᱮᱞᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱵᱽᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱟᱢ ᱵᱷᱭᱟᱠᱛᱷᱟᱢᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱩ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ ᱫᱟᱢᱳᱫᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱥᱳᱥᱟᱭᱟᱞ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱯᱩ ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱟᱨᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Manorama interview"/> ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ (᱑᱙᱙᱓) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱟᱴᱤᱠᱟᱞ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱟᱭ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱴᱚᱨ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ NFDC ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱯᱟᱨᱤᱱᱟᱢᱟᱢ (The Change) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱞ ᱠᱟᱭᱫᱷᱩ ᱥᱮᱭ ᱠᱷᱚᱱ "ᱛᱷᱤᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱤ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.nowrunning.com/movie/3330/malayalam/photographer/preview.htm|title=Photographer Synopisis|publisher=Nowrunning.com|access-date=2011-02-23|archive-date=14 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714203639/http://www.nowrunning.com/movie/3330/malayalam/photographer/preview.htm|url-status=dead}}</ref>
== ᱵᱟᱝ-ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱯᱩᱴᱥ ==
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱱᱮᱦᱟ ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱤᱱᱤ ᱚᱰᱤᱭᱳᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ – "ᱟᱛᱷᱢᱟ ᱥᱣᱟᱨᱩᱯᱟ", "ᱩᱱᱱᱤ ᱭᱮᱥᱩ ᱯᱤᱨᱟᱱᱱᱩ", "ᱢᱟᱱᱱᱤᱱᱩᱢ ᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱩᱢ", "ᱛᱷᱩᱢᱵᱟᱯᱩ ᱯᱳᱞᱩᱞᱞᱟ", "ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱠᱩ ᱯᱩᱞᱟᱠᱟᱢ", "ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱟᱠᱩᱢᱮᱝᱜᱤᱞ", "ᱠᱩᱞᱤᱨ ᱪᱩᱰᱩᱢ", "ᱟᱨᱛᱷᱩᱝᱜᱟᱞ ᱤᱱᱱᱳᱨᱩ" ᱟᱨ "ᱵᱷᱤᱫᱟᱨᱱᱱᱟ ᱯᱩᱱᱪᱤᱨᱤ" ᱾ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨᱰ (featured) ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ, ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱡᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20110721223134/http://www.malayalasangeetham.info/php/createAlbumSongIndex.php?txt=Sneha deepika&stype=movie&submit=Find+Songs "Sneha Deepika (1989)"]</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ, ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱱᱤ-ᱤᱜᱽᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱨᱮᱠ "ᱢᱩᱱᱰᱳᱱ ᱯᱟᱫᱟᱢ" ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.malayalasangeetham.info/a.php?784 "Onathappan"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721223138/http://www.malayalasangeetham.info/a.php?784 |date=21 July 2011 }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱱᱟᱱᱱᱤᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ – "ᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱠᱠᱟᱵᱷᱤᱞᱤᱱᱱᱩ", "ᱯᱟᱱᱤᱱᱤᱨᱩ ᱯᱮᱭᱭᱩᱢ", "ᱵᱷᱟᱥᱩᱱᱫᱷᱟᱨᱮ", "ᱵᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱩ ᱵᱷᱟᱱᱱᱟ", "ᱯᱨᱟᱯᱟᱱᱡᱟᱢ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱟᱢ", "ᱮᱱᱛᱷᱮ ᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱮ", "ᱱᱤᱞᱟᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱭᱤᱞ", "ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱱᱱᱩ", "ᱯᱳᱱᱱᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱩᱴᱴᱩ", "ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱯᱯᱤᱨᱟᱵᱷᱮ", "ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱷᱤ", ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱨᱳᱰᱟᱠᱴᱟᱨᱤ ᱨᱚᱲ ᱾ ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱫᱟᱢᱳᱫᱟᱨᱟᱱ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ, ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ, ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ, ᱮᱢ. ᱰᱤ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱠᱮ. ᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱮᱥ. ᱨᱟᱢᱮᱥᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱵᱷᱟᱪᱟᱞ ᱠᱷᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ, ᱯᱤ. ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ, ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱚᱯᱚᱨᱱᱟ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ, ᱰᱨ. ᱨᱟᱥᱢᱤ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱟᱨ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱤᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ – "ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱭᱩᱢ ᱥᱟᱛᱭᱟᱵᱷᱩᱢ ᱱᱤ ᱛᱷᱟᱱᱱᱮ (ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ), "ᱢᱩᱞᱞᱩᱠᱟᱞ ᱠᱩᱛᱷᱤ" (ᱪᱤᱛᱨᱟ), "ᱟᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱮ ᱯᱳᱞᱩᱢ" (ᱡᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩᱜᱳᱯᱟᱞ), "ᱱᱤᱛᱷᱤᱢᱟᱱᱟᱭᱟᱵᱷᱟᱱᱮ" (ᱥᱩᱡᱟᱛᱷᱟ), "ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ" (ᱞᱩᱭᱤᱥ), "ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱩᱢ ᱵᱷᱮᱭᱤᱞᱩᱢ" (ᱨᱤᱢᱤ ᱴᱳᱢᱤ), "ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱤᱨᱟᱞ ᱤᱥᱯᱟᱨᱥᱟᱛᱷᱟᱞ (ᱥᱩᱫᱤᱯ), "ᱞᱳᱠᱟ ᱯᱟᱞᱟᱠᱟ" (ᱪᱤᱛᱨᱟ), ᱱᱤᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱟᱢᱟᱢ (ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ), ᱟᱨ "ᱠᱟᱱᱱᱩᱠᱟᱞᱤᱞ ᱛᱷᱮᱞᱤᱭᱩᱢ" (ᱢᱟᱧᱡᱟᱨᱤ) ᱾
== ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ ==
᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ, ᱞᱤᱨᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥᱪᱩᱣᱟᱞ ᱨᱤᱫᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱴᱳᱱᱟᱞ ᱮᱨᱮᱱᱡᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨᱟᱱ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱠ ᱯᱮᱴᱟᱨᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱶᱮ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Khaleej">{{cite news
|url=http://www.khaleejtimes.com/displayarticle.asp?xfile=data/theuae/2010/April/theuae_April538.xml§ion=theuae&col
|title=Johnson brings an evening of melody to Dubai
|date=22 April 2010
|newspaper=Khaleej Times
|access-date=2011-02-23}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱤ ᱨᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007100660471100.htm&date=2007%2F10%2F06%2F&prd=th& |title="Johnson: a versatile composer who hums a retreat note" |access-date=7 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080207090502/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007100660471100.htm&date=2007%2F10%2F06%2F&prd=th& |archive-date=7 February 2008 |url-status=usurped }}</ref>
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ (ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱩ) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱮᱢᱚᱱᱠᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱢᱚᱠᱟᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ 'ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ 'ᱢᱟᱥ') ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱞᱴ ᱯᱷᱚᱞᱳᱣᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱢᱵᱤᱠᱟᱞ, ᱱᱟᱢᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱨᱠᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱛᱷᱳᱯᱯᱩᱠᱟᱞ, ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ, ᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟᱢ, ᱪᱤᱛᱨᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ, ᱟᱯᱟᱨᱟᱱ, ᱠᱤᱨᱤᱫᱟᱢ, ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ (᱑᱙᱙᱔) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱷᱤᱠ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ (᱑᱙᱙᱕) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Score">{{cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2006/08/04/stories/2006080401000300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070314220126/http://www.hindu.com/fr/2006/08/04/stories/2006080401000300.htm|url-status=dead|archive-date=14 March 2007|title=Conjuror of tunes |author=P.K.Ajith Kumar|newspaper=The Hindu|date=4 August 2006}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ''ᱟᱫᱤᱢᱟᱨᱩᱝᱜᱮ ᱟᱭᱭᱟᱭᱭᱟ'' (അടിമരുങ്ങേ അയ്യയ്യാ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱨᱤᱠᱥ ᱫᱚ ᱳ. ᱮᱱ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱯᱷᱳᱠ ᱴᱤᱭᱩᱱᱥ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ (᱑᱙᱘᱒), ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ (᱑᱙᱘᱙), ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱱᱮ ᱳᱨᱩ ᱟᱵᱷᱟᱫᱷᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ (᱑᱙᱙᱙) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱢ (᱑᱙᱙᱒) ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱞᱟᱯᱟᱢ (᱑᱙᱙᱖) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ (᱒᱐᱐᱖) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/33604.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015145930/http://indiaglitz.com/channels/malayalam/article/33604.html|url-status=dead|archive-date=15 October 2007|title=Mammootty, Padmapriya bags Mathrubhumi awards |website=IndiaGlitz|date=15 September 2007|access-date=2011-02-23}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ "ᱮᱱᱛᱷᱮ ᱠᱟᱱᱱᱟᱱᱩ ᱠᱟᱨᱩᱯᱯᱩ ᱱᱤᱨᱟᱢ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱞᱞᱟᱥᱮᱨᱨᱤ ᱨᱟᱡᱩ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20071110074018/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007092151300200.htm&date=2007%2F09%2F21%2F&prd=th& "A treat for music lovers"]}}. ''The Hindu''. 21 September 2007. Retrieved 7 December 2011.</ref>
== ᱜᱩᱨ ==
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱨᱴ ᱮᱴᱮᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Music maestro Johnson no more |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2011/aug/19/music-maestro-johnson-no-more-282874.html |access-date=18 March 2023 |work=The New Indian Express |date=19 August 2011}}</ref> ᱟᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱨᱟᱱᱤ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ, ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱟᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Music director Johnson's son Ren dies in accident|url=http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=120570|access-date=25 February 2012|newspaper=Mathrubhumi|date=25 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226150126/http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=120570|archive-date=26 February 2012|df=dmy-all}}</ref> ᱥᱟᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ, ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱟᱨᱮᱥᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱞᱞᱤᱠᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱨᱪ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
<ref>{{cite news |title=Late music director Johnson's daughter Shan found dead in Chennai |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-late-music-director-johnson-s-daughter-shan-found-dead-in-chennai-2174333 |access-date=18 March 2023 |work=Daily News and Analysis |date=5 February 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=Shan Johnson died of cardiac arrest: Autopsy report |url=https://www.thenewsminute.com/article/shan-johnson-died-cardiac-arrest-autopsy-report-38656 |access-date=18 March 2023 |work=The News Minute |date=7 February 2016}}</ref>
== ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠᱥ ===
{| class="wikitable" style="font-size:95%;"
! width="25" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! width="300" | ᱮᱞᱵᱚᱢ
|-
|᱑᱙᱗᱙||''ᱪᱮᱨᱤᱭᱟᱪᱟᱱᱴᱮ ᱠᱨᱩᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱷᱭᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
|rowspan="6"|᱑᱙᱘᱑||''ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
|''ᱳᱨᱤᱫᱟᱛᱷᱳᱨᱩ ᱯᱷᱟᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱤᱱᱟᱭᱮ ᱛᱷᱮᱰᱤ''
|-
| ''ᱨᱟᱠᱛᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱪᱟᱴᱴᱟ''
|-
| ''ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱤ''
|-
|rowspan="10"|᱑᱙᱘᱒||''ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ''
|-
| ''ᱥᱩᱨᱭᱟᱱ''
|-
| ''ᱤᱛᱷᱤᱨᱤ ᱱᱮᱨᱟᱢ ᱳᱛᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱨᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱮᱞᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱵᱽᱫᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
| ''ᱠᱤᱞᱩᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱣᱟᱨᱱᱟ ᱜᱳᱯᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱤᱛᱷᱩ ᱱᱡᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱰᱮ ᱠᱟᱫᱷᱟ''
|-
| ''ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ''
|-
| ''ᱛᱷᱩᱨᱟᱱᱱᱟ ᱡᱮᱞ''
|-
|rowspan="9"|᱑᱙᱘᱓|| ''ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ''
|-
| ''ᱥᱮᱥᱟᱢ ᱠᱟᱡᱷᱪᱟᱭᱤᱞ''
|-
| ''ᱠᱳᱞᱟᱠᱳᱢᱵᱟᱱ''
|-
| ''ᱳᱱᱱᱩ ᱪᱤᱨᱤᱠᱠᱩ''
|-
| ''ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ''
|-
| ''ᱱᱟᱥᱤᱢᱟ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱢᱵᱩᱨᱩ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱛᱷᱩᱰᱟᱝᱜᱩᱱᱱᱩ''
|-
|rowspan="4"|᱑᱙᱘᱔||''ᱯᱟᱨᱟᱱᱱᱩ ᱯᱟᱨᱟᱱᱱᱩ ᱯᱟᱨᱟᱱᱱᱩ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱮᱱᱴᱮ ᱩᱯᱟᱥᱟᱱᱟ''
|-
| ''ᱥᱣᱟᱱᱛᱷᱟᱢᱮᱵᱷᱤᱰᱮ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱢᱮᱵᱷᱤᱰᱮ''
|-
|rowspan="12"|᱑᱙᱘᱕|| ''ᱟᱠᱠᱟᱪᱤᱰᱮ ᱠᱩᱱᱡᱤᱵᱷᱟᱵᱷᱟ''
|-
| ''ᱱᱮᱨᱟᱨᱤᱭᱩᱢ ᱱᱮᱨᱟᱛᱷᱩ''
|-
| ''ᱳᱨᱩ ᱠᱩᱰᱟᱠᱠᱤᱡᱷᱤᱞ''
|-
| ''ᱢᱟᱠᱟᱱ ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱤᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱨᱮ''
|-
| ''ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱩᱯᱟᱦᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱱᱟᱦᱟᱢ''
|-
| ''ᱡᱽᱣᱟᱞᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱳᱫᱩᱵᱷᱤᱞ ᱠᱤᱴᱴᱤᱭᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟ''
|-
| ''ᱟ ᱱᱮᱨᱟᱢ ᱟᱞᱯᱟ ᱫᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱳᱡᱷᱤᱵᱷᱩᱠᱟᱞᱟᱢ''
|-
|rowspan="9"|᱑᱙᱘᱖||''ᱱᱟᱢᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱨᱠᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤ ᱛᱷᱳᱯᱯᱩᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱳᱨᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱱᱩᱱᱱᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱟ''
|-
| ''ᱱᱮᱨᱟᱢ ᱯᱩᱞᱟᱨᱩᱢᱯᱳᱞ''
|-
| ''ᱟᱠᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ''
|-
| ''ᱠᱟᱨᱤᱭᱤᱞᱟ ᱠᱟᱴᱴᱩ ᱯᱳᱞᱮ''
|-
| ''ᱟᱭᱤᱥ ᱠᱨᱤᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱞᱟᱢᱩᱠᱟᱞᱤᱞᱮ ᱫᱟᱭᱵᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱮᱱᱴᱮ ᱮᱱᱴᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱛᱷᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱤᱫᱟᱢᱵᱩ''
|-
|rowspan="8"|᱑᱙᱘᱗||''ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱨᱩᱛᱷᱤ''
|-
| ''ᱟᱛᱷᱤᱱᱩᱢᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱤᱛᱷᱮᱱᱴᱮ ᱱᱤᱫᱷᱤ''
|-
| ''ᱟᱨᱤᱱᱡᱳ ᱟᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱮᱭᱳ''
|-
| ''ᱳᱱᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱢᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱤᱯᱯᱤᱱᱴᱮ ᱛᱷᱩᱰᱟᱠᱠᱟᱢ''
|-
|rowspan="4"|᱑᱙᱘᱘||''ᱟᱯᱟᱨᱟᱱ''
|-
| ''ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱴᱮ ᱟᱫᱽᱭᱟᱛᱷᱮ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ''
|-
| ''ᱯᱳᱱᱢᱩᱴᱴᱟᱭᱤᱫᱩᱱᱱᱟ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱩ''
|-
| ''ᱤᱥᱟᱵᱮᱞᱟ''
|-
|rowspan="13"|᱑᱙᱘᱙||''ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱯᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱨᱱᱟᱛᱷᱮᱨᱩ''
|-
| ''ᱨᱟᱫᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱱᱮᱨᱩᱱᱱᱩ ᱱᱟᱱᱢᱟᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱞᱟᱞ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱭᱤᱞ''
|-
| ''ᱠᱤᱨᱤᱫᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱨᱛᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱫᱟᱥᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ''
|-
| ''ᱯᱨᱟᱫᱮᱥᱤᱠᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱯᱟᱱᱰᱳᱨᱩ ᱫᱮᱥᱟᱛᱷᱩ''
|-
|rowspan="25"|᱑᱙᱙᱐|| ''ᱱᱟᱱᱢᱟ ᱱᱤᱨᱟᱱᱡᱟᱵᱷᱟᱱ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ''
|-
| ''ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ''
|-
| ''ᱯᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱢᱟᱱᱟᱠᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱩᱯᱯᱟᱛᱷᱤ ᱨᱟᱱᱰᱟᱢ ᱱᱟᱞ''
|-
| ''ᱥᱩᱵᱷᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱗ ᱯᱤ.ᱮᱢ.''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱰᱨ. ᱯᱟᱥᱩᱯᱟᱛᱷᱤ''
|-
| ''ᱠᱟᱞᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱜᱟᱡᱟᱠᱮᱥᱟᱨᱤᱭᱳᱜᱟᱢ''
|-
| ''ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱟᱡᱷᱪᱟ''
|-
| ''ᱠᱳᱣᱛᱷᱩᱠᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱤ ᱠᱟᱱᱱᱤ ᱠᱩᱰᱤ''
|-
| ''ᱪᱮᱨᱤᱭᱟ ᱞᱳᱠᱟᱵᱷᱩᱢ ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱨᱩᱢ''
|-
| ''ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱢ ᱮᱱᱫᱩ ᱪᱮᱭᱭᱩᱢ''
|-
| ''ᱳᱨᱩᱠᱠᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱱᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱨᱟᱡᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱟᱴᱴᱩᱠᱩᱛᱷᱤᱨᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱥᱱᱮᱦᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱨᱤᱫᱩᱞᱟ''
|-
| ''ᱢᱩᱠᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱱᱩᱢ ᱟᱯᱯᱩᱠᱠᱩᱴᱴᱟᱱᱩᱢ ᱟᱱᱟᱭᱩᱱᱰᱩ''
|-
| ''ᱠᱷᱟᱞᱟᱥᱤ''
|-
|rowspan="23"|᱑᱙᱙᱑||''ᱠᱟᱠᱠᱟ ᱛᱷᱳᱞᱞᱟᱭᱤᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱤ ᱠᱟᱠᱠᱟ''
|-
| ''ᱱᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱵᱮᱞᱤ''
|-
| ''ᱪᱟᱱᱪᱟᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱮᱨᱩᱱᱛᱷᱟᱪᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱟᱱᱠᱮᱴᱴᱩ''
|-
| ''ᱮᱡᱷᱩᱱᱱᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱩ''
|-
| ''ᱢᱤᱢᱤᱠᱥ ᱯᱮᱨᱮᱰ''
|-
| ''ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱫᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱟᱨᱟᱝᱜᱩ''
|-
| ''ᱠᱟᱱᱟᱞ ᱠᱟᱴᱴᱩ''
|-
| ''ᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱮ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱟᱨᱯᱩᱨᱟ ᱫᱤᱯᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱞ ᱢᱳᱛᱷᱤᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱫᱷᱮᱥᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱪᱤᱞᱟᱨ''
|-
| ''ᱮᱱᱱᱩᱢ ᱱᱟᱱᱢᱟᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱱᱡᱟᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱛᱷᱤᱞ ᱥᱟᱢᱥᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱥᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱵᱷᱮᱱᱟᱞ ᱠᱤᱱᱟᱵᱷᱩᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱪᱮᱯᱯᱩᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱝᱜᱟᱛᱷᱤ''
|-
| ''ᱱᱟᱭᱟᱢ ᱵᱷᱭᱟᱠᱛᱷᱟᱢᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱩ''
|-
|rowspan="17"|᱑᱙᱙᱒||''ᱢᱟᱭ ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱢᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱩᱱᱩᱠᱠᱠᱤᱴᱴᱟ ᱠᱳᱡᱷᱤ''
|-
| ''ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱠᱷᱟᱫᱟᱨᱵᱷᱟᱭ''
|-
| ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱥᱟᱜᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱳᱴᱴᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱫᱷᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱛᱷᱨᱤᱠᱟ ᱪᱮᱯᱯᱩ''
|-
| ''ᱮᱡᱷᱟᱨᱟᱯᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱵᱷᱤᱫᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟ ᱥᱟᱢᱮᱛᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱱᱤᱞᱟᱠᱠᱩᱨᱩᱠᱠᱟᱱ''
|-
| ''ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱩᱪᱟᱭᱠᱠᱟᱨᱩ ᱢᱟᱱᱤᱠᱮᱴᱴᱩᱢ''
|-
| ''ᱟᱭᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱭᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱢᱵᱟᱛᱷᱩ ᱞᱟᱠᱥᱟᱵᱷᱩᱢ ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱨᱩᱢ''
|-
|rowspan="15"|᱑᱙۹᱓||''ᱟᱫᱽᱫᱷᱮᱦᱟᱢ ᱮᱱᱱᱟ ᱤᱫᱽᱫᱷᱮᱦᱟᱢ''
|-
| ''ᱜᱳᱞᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱢᱩᱦᱟᱢ''
|-
| ''ᱜᱷᱳᱥᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ''
|-
| ''ᱮᱱᱴᱮ ᱥᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱩ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱢᱟᱜᱟᱢᱟᱢ''
|-
| ''ᱪᱮᱱᱠᱳᱞ''
|-
| ''ᱟᱜᱽᱱᱮᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱳ' ᱯᱷᱮᱵᱤ''
|-
| ''ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ''
|-
| ''ᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱢᱩᱨᱟ''
|-
| ''ᱯᱟᱢᱟᱨᱟᱢ''
|-
|rowspan="14"|᱑᱙᱙᱔||''ᱥᱤᱟᱭᱰᱤ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱤ.ᱮ., ᱵᱤ.ᱮᱰ.''
|-
| ''ᱨᱟᱡᱟᱫᱷᱟᱱᱤ''
|-
| ''ᱯᱟᱠᱥᱮ''
|-
| ''ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ''
|-
| ''ᱫᱟ ᱥᱤᱴᱤ''
|-
| ''ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟ ᱵᱷᱤᱥᱮᱥᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱮ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱛᱷᱮᱨᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱟᱵᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱪᱟᱠᱳᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱤᱝᱜᱟᱢᱤ''
|-
| ''ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱟᱡᱤ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱭᱟ ᱡᱳᱡᱤ''
|-
| ''ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱠᱤᱞᱤ''
|-
| ''ᱞᱤᱰᱟᱨ''
|-
|rowspan="8"|᱑᱙᱙᱕||''ᱮᱡᱷᱟᱨᱟᱠᱩᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱫᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱳᱨᱢᱟᱠᱟᱞ ᱩᱱᱰᱟᱭᱤᱨᱤᱠᱠᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱟᱴᱴᱤᱞᱮ ᱛᱷᱟᱰᱤ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨᱩᱰᱮ ᱟᱱᱟ''
|-
| ''ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱵᱷᱤᱴᱴᱤᱞ ᱢᱟᱱᱟᱥᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱜᱩᱯᱛᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱤᱥᱠᱩᱴᱟᱨ''
|-
| ''ᱥᱟᱠᱥᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱳᱵᱷᱟᱞᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ''
|-
|rowspan="7"|᱑᱙᱙᱖||''ᱤ ᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱢ ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱩ''
|-
| ''ᱠᱟᱱᱪᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱩᱫᱷᱭᱟᱱᱟᱯᱟᱞᱟᱠᱟᱱ''
|-
| ''ᱥᱟᱞᱞᱟᱯᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱭᱤᱨᱟᱢ ᱱᱟᱵᱷᱩᱞᱞᱟ ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱟ ᱥᱳᱣᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱠᱟᱢ''
|-
|rowspan="18"|᱑᱙۹᱗|| ''ᱤᱨᱟᱴᱴᱟᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱟᱪᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱤᱞᱞᱤᱠᱩᱨᱤᱥᱤᱭᱤᱞᱮ ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱷᱟᱢᱮᱞᱟ''
|-
| ''ᱟᱫᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱛᱷᱨᱟ ᱢᱳᱛᱷᱤᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱩᱰᱟᱢᱟᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱠᱤᱨᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱯᱳᱞᱮ''
|-
| ''ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱤᱥᱭᱟᱱ''
|-
| ''ᱳᱨᱟᱞ ᱢᱟᱛᱷᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱤᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱥᱱᱮᱦᱟᱜᱟᱛᱷᱟ''
|-
| ''ᱪᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱟᱥᱟᱢ''
|-
| ''ᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱩᱵᱷᱳᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱥᱤᱱᱫᱷᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱨᱤᱥᱭᱟᱥᱨᱤᱝᱜᱟᱱ''
|-
| ''ᱟᱛᱷᱭᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ ᱠᱩᱰᱟᱨᱟᱢ ᱯᱟᱱᱤᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱪᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱢᱢᱟᱱᱟᱢ''
|-
|rowspan="8"|᱑᱙᱙᱘||''ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱟᱱᱵᱷᱟᱵᱷᱟ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱡᱩᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱩᱢ ᱠᱟᱡᱷᱤᱱᱡᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱪᱤᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱤᱥᱴᱟᱭᱟᱭᱟ ᱥᱭᱟᱢᱟᱞᱟ''
|-
| ''ᱳᱨᱢᱟᱪᱮᱯᱯᱩ''
|-
| ''ᱠᱩᱥᱨᱤᱛᱷᱤᱠᱩᱨᱩᱯᱯᱩ''
|-
| ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱠᱠᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱝᱜᱟᱢᱢᱟ''
|-
|rowspan="2"|᱑᱙᱙᱙||''ᱟᱝᱜᱟᱱᱮ ᱳᱨᱩ ᱟᱵᱷᱟᱫᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱤᱱᱰᱩᱢ ᱪᱤᱞᱟ ᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱭᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
|rowspan="4"|᱒᱐᱐᱐||''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞ''
|-
| ''ᱥᱩᱥᱟᱱᱱᱟ''
|-
| ''ᱤ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱡᱷᱟ''
|-
| ''ᱳᱨᱩ ᱪᱮᱨᱩ ᱯᱩᱱᱪᱤᱨᱤ''
|-
|rowspan="4"|᱒᱐᱐᱑||''ᱱᱟᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱢᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱟᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱵᱷᱟᱠᱟ''
|-
| ''ᱩᱛᱷᱟᱢᱟᱱ''
|-
| ''ᱫᱟ ᱜᱤᱯᱷᱴ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱰ''
|-
| ''ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ''
|-
|rowspan="4"|᱒᱐᱐᱒||''ᱭᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱟᱨᱩᱰᱮ ᱥᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱠᱩ''
|-
| ''ᱰᱮᱱᱤ''
|-
| ''ᱤᱥᱴᱚᱯ ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱮᱱᱥ''
|-
| ''ᱥᱩᱵᱷᱟᱨᱱᱟ ᱢᱳᱦᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
|rowspan="2"|᱒᱐᱐᱓||''ᱯᱟᱨᱤᱱᱟᱢᱟᱢ (The Change)''
|-
|''ᱯᱟᱫᱟᱢ ᱳᱱᱱᱩ: ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱤᱞᱟᱯᱟᱢ''
|-
|rowspan="2"|᱒᱐᱐᱖||''ᱠᱤᱥᱟᱱ''
|-
| ''ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ''
|-
| ᱒᱐᱐᱗ || ''ᱮᱠᱮᱡᱤ''
|-
|᱒᱐᱐᱘||''ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱚᱨ''
|-
| ᱒᱐᱐᱙ || ''ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ''
|-
|rowspan="4"|᱒᱐᱑᱑||''ᱱᱟᱫᱟᱠᱟᱢᱮ ᱩᱞᱟᱠᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱱᱟᱱᱫᱷᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟ ᱟᱨᱡᱩᱱᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱨᱭᱟᱢᱟᱨ ᱟᱫᱷᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱯᱮᱰᱩᱱᱱᱩ''
|-
| ''ᱠᱷᱤᱞᱟᱯᱷᱟᱛᱷ''
|-
| ᱒᱐᱑᱒ || ''ᱱᱟᱵᱷᱟᱜᱟᱛᱷᱟᱨᱠᱠᱩ ᱥᱣᱟᱜᱟᱛᱷᱟᱢ''
|}
===ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚ===
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾
{{div col|colwidth=22em}}
*''ᱟᱠᱟᱥᱟᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱤᱞᱮ ᱥᱩᱞᱛᱷᱟᱱ''
*''ᱟᱞᱳᱨᱩᱝᱜᱤ ᱟᱨᱟᱝᱜᱳᱨᱩᱝᱜᱤ''
*''ᱟᱨᱟᱱᱴᱮ ᱢᱩᱞᱞᱟ ᱠᱳᱪᱩᱢᱩᱞᱞᱟ''
*''ᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱢ''
*''ᱟᱨᱭᱟᱱ''
*''ᱟᱨᱟᱵᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱞ''
*''ᱟᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱭᱩ''
*''ᱟᱫᱤᱢᱟᱪᱟᱝᱜᱟᱞᱟ''
*''ᱟᱜᱽᱱᱤᱥᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱟᱢᱵᱟᱫᱟ ᱱᱡᱟᱱᱮ''
*''ᱟᱢᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱟᱢᱨᱩᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱱᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱰᱮ ᱵᱷᱤᱰᱩ''
*''ᱟᱵᱷᱤᱰᱟᱛᱷᱮᱯᱯᱳᱞᱮ ᱤᱵᱷᱤᱰᱮᱭᱩᱢ''
*''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱪᱟᱢᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱪᱤᱛᱨᱟᱢ''
*''ᱪᱟᱠᱨᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱳᱞ''
*''ᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱩᱱᱩᱠᱟᱞ''
*''ᱫᱷᱟᱱᱟᱢ''
*''ᱫᱷᱤᱢ ᱛᱷᱟᱨᱤᱠᱤᱫᱟᱛᱷᱳᱢ''
*''ᱤ ᱠᱟᱭᱠᱟᱞᱤᱞ''
*''ᱮᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ''
*''ᱮᱱᱴᱮ ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱛᱷᱤᱱᱴᱮ ᱩᱫᱟᱢᱟ''
*''ᱮᱱᱴᱮ ᱠᱟᱱᱟᱠᱠᱩᱭᱤᱞ''
*''ᱤᱛᱷᱩᱢ ᱳᱨᱩ ᱡᱤᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱤᱱᱤᱭᱩᱢ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱷᱨᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱱᱟᱠᱠᱤᱱᱟᱵᱷᱩ''
*''ᱠᱟᱨᱩᱱᱭᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱨᱭᱟᱢ ᱱᱤᱥᱥᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱫᱟᱱ ᱟᱢᱵᱟᱫᱤ''
*''ᱠᱟᱫᱟᱠᱥᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱫᱟᱞᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ''
*''ᱠᱮᱞᱤ''
*''ᱠᱟᱭᱠᱩᱫᱟᱱᱱᱟ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱩ''
*''ᱠᱤᱥᱥᱟᱱ''
*''ᱠᱤᱱᱱᱟᱨᱤᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱳᱨᱟᱢ''
*''ᱠᱳᱰᱩᱢᱩᱰᱤᱠᱟᱞ''
*''ᱠᱩᱰᱩᱢ ᱛᱷᱮᱰᱤ''
*''ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱯᱟᱠᱥᱟᱠᱠᱤᱞᱤᱠᱟᱞ''
*''ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟᱯᱩᱨᱟᱱᱟᱢ''
*''ᱠᱩᱱᱡᱟᱴᱴᱟᱠᱠᱤᱞᱤᱠᱟᱞ''
*''ᱢᱟᱭᱟᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱢ''
*''ᱢᱟᱫᱷᱭᱟ ᱵᱷᱮᱱᱟᱞ''
*''ᱢᱟᱱᱟᱥᱤᱞᱳᱨᱩ ᱢᱟᱱᱤᱢᱩᱛᱷᱩ''
*''ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ''
*''ᱢᱟᱱᱠᱟᱢᱢᱟ''
*''ᱢᱤᱡᱷᱤᱱᱤᱨᱯ্পᱩᱵᱷᱩᱠᱟᱞ''
*''ᱢᱩᱠᱩᱱᱛᱷᱮᱴᱴᱟ ᱥᱩᱢᱤᱛᱨᱟ ᱵᱷᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ''
*''ᱢᱤᱡᱷᱤ ᱨᱟᱱᱰᱤᱞᱩᱢ''
*''ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱱᱚ. ᱑ ᱥᱱᱮᱦᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱱᱚᱨᱛᱷ''
*''ᱱᱳᱠᱠᱮᱛᱷᱟ ᱫᱷᱩᱨᱟᱛᱷᱩ ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ ᱱᱟᱴᱴᱩ''
*''ᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱛᱷᱤ ᱯᱩᱵᱷᱩ''
*''ᱱᱭᱟᱭᱟᱵᱷᱤᱫᱷᱤ''
*''ᱳᱨᱢᱟ ᱢᱟᱛᱷᱨᱟᱢ''
*''ᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱞ ᱯᱟᱴᱴᱟᱞᱟᱢ''
*''ᱳᱨᱩ ᱪᱮᱨᱩ ᱯᱩᱱᱪᱤᱨᱤ''
*''ᱯᱩᱡᱷᱟ''
*''ᱯᱟᱫᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱟ''
*''ᱯᱟᱨᱤᱱᱟᱭᱟᱢ''
*''ᱯᱩᱨᱟᱢ''
*''ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱚᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱒᱗''
*''ᱯᱨᱟᱫᱟᱠᱥᱤᱱᱟᱢ''
*''ᱨᱟᱜᱟᱢ ᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ''
*''ᱥᱨᱤᱨᱟᱜᱟᱢ''
*''ᱥᱱᱮᱦᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱢᱤᱨᱟ''
*''ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱥᱩᱥᱟᱱᱱᱟ''
*''ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱜᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱤ''
*''ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱢ''
*''ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ''
*''ᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟᱢ''
*''ᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱴᱴᱩ''
*''ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱢᱵᱤᱠᱟᱞ''
*''ᱟᱝᱠᱟᱞ ᱵᱟᱱ''
*''ᱩᱛᱷᱟᱨᱟ''
*''ᱩᱛᱷᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱵᱷᱟᱫᱷᱩ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱟᱱᱩ''
*''ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱤᱞᱮ ᱟᱛᱷᱤᱫᱷᱤ''
*''ᱵᱷᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱢ''
*''ᱵᱷᱟᱞᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ''
*''ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱱᱟᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱟᱰᱩ''
*''ᱵᱷᱮᱫᱤᱠᱠᱮᱴᱴ''
*''ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱞᱟᱢ''
*''ᱵᱷᱤᱥᱱᱩᱞᱳᱠᱟᱢ''
{{div col end}}
===ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ===
{| class="wikitable" style="margin:auto"
|+ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱴᱨᱮᱠ !! ᱮᱞᱵᱚᱢ !! ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ !! ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ !! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
|-
| ᱑᱙᱘᱒ || ''ᱟᱥᱟᱱᱮ ᱯᱳᱱᱱᱟᱥᱟᱱᱮ'' || ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱥᱭᱟᱢ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙᱙᱑ || ''ᱟᱫᱩᱯᱯᱩᱫᱷᱩᱢ'' || ᱱᱟᱛᱷᱩ ᱱᱟᱴᱴᱟᱪᱩ || ᱨᱟᱡᱟᱢᱟᱱᱤ || ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥᱟᱱ || ᱛᱟᱢᱤᱞ
|-
| ᱑᱙᱙᱒ || ''ᱵᱷᱮᱨᱩᱢᱳᱨᱩ ᱢᱳᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱭᱟ ᱮᱱᱱᱮ'' || ᱪᱮᱯᱯᱟᱫᱤᱵᱷᱤᱫᱽᱭᱟ || ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ || ᱠᱮ. ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙۹᱓ || ''ᱯᱟᱫᱤᱯᱯᱳᱠᱟᱢ'' || ᱥᱟᱢᱟᱜᱟᱢᱟᱢ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱳ.ᱮᱱ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙۹᱓ || ''ᱱᱟᱫᱳᱫᱤ ᱠᱩᱛᱷᱟᱫᱟᱱ ᱵᱷᱟ'' || ᱯᱟᱢᱟᱨᱟᱢ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙۹᱕ || ''ᱟᱨᱟᱨᱳ ᱟᱨᱤᱨᱟᱨᱳ'' || ᱛᱷᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱠᱠᱟᱞ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ ᱫᱟᱢᱳᱫᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙۹᱘ || ''ᱢᱩᱠᱠᱤᱞᱞᱟ ᱱᱟᱠᱠᱤᱞᱞᱟ'' || ᱵᱷᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱢ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱯᱟᱞᱮᱨᱤ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱐ || ''ᱦᱤᱢᱟᱵᱤᱱᱫᱩᱵᱷᱟᱭᱤ'' || ᱥᱩᱥᱟᱱᱱᱟ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱠᱮ. ᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱔ || ''ᱛᱷᱤᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱤ'' || ᱠᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱞ ᱠᱟᱭᱫᱷᱩ ᱥᱮᱭ || ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ || ᱛᱷᱮᱱᱢᱳᱡᱷᱤ || ᱛᱟᱢᱤᱞ
|-
| ᱒᱐᱐᱖ || ''ᱯᱩᱞᱪᱟᱫᱤ'' || ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ ᱫᱟᱢᱳᱫᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱖ || ''ᱟᱢᱢᱟᱱᱟᱢ ᱪᱮᱢᱢᱟᱱᱟᱢ'' || ᱠᱤᱥᱟᱱ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱘ || ''ᱛᱷᱟᱡᱷᱮ ᱯᱟᱫᱟᱢ'' || ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱩᱨ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱳ.ᱮᱱ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|}
===ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ===
{| class="wikitable" style="margin:auto"
|+ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱮᱞᱵᱚᱢ !! ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ !! ᱞᱮᱵᱮᱞ
|-
| ᱑᱙᱘᱗ || ᱥᱟᱵᱟᱨᱤᱜᱤᱛᱷᱟᱢ || ᱢᱟᱱᱠᱳᱢᱵᱩ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱮᱱ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ, ᱢᱩᱴᱴᱳᱢ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ || ᱟᱨᱡᱮ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ
|-
| ᱑᱙᱘᱙ || ᱥᱱᱮᱦᱟ ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ || || ᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱤᱱᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ
|-
| ᱑᱙᱙᱒ || ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ || ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ || ᱨᱟᱱᱡᱤᱱᱤ
|-
| ᱒᱐᱐᱒ || ᱱᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || || ᱴᱤᱪᱩᱥ ᱚᱰᱤᱭᱳᱥ
|-
| ᱒᱐᱐᱙ || ᱯᱟᱨᱤᱥᱩᱫᱷᱟᱱ || ᱳ.ᱮᱱ.ᱵᱷᱤ ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ || ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱥ
|-
| ᱒᱐᱑᱑ || ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱱᱱᱟᱞᱞᱩᱱᱱᱩ || || ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
|}
===ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ===
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟ ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ, ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Manorama interview"/>
* "ᱟᱫᱤᱵᱷᱟ ᱠᱟᱴᱴᱮ" (ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ)
* "ᱱᱤ ᱱᱤᱨᱟᱭᱩ ᱡᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱞ" (ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ)
* "ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱵᱷᱮᱨᱩᱢᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ" (ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ)
* "ᱯᱩ ᱵᱷᱮᱱᱟᱢ" (ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ)
* "ᱢᱮᱞᱞᱮ ᱢᱮᱞᱞᱮ ᱢᱩᱠᱷᱟᱯᱟᱫᱟᱢ" (ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ)
* "ᱜᱳᱯᱤᱠᱮ ᱱᱤᱱ ᱵᱷᱤᱨᱟᱞ" (ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ)
* "ᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱠᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱞ" (ᱱᱡᱟᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ)
* "ᱥᱣᱟᱨᱱᱟ ᱢᱩᱠᱤᱞᱮ" (ᱤᱛᱷᱩ ᱱᱡᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱰᱮᱭ ᱠᱟᱫᱷᱟ)
* "ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱛᱷᱳᱱᱤ" (ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ)
* "ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱤ ᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱩ ᱱᱟᱱᱟᱢ" (ᱮᱱᱴᱮ ᱩᱯᱟᱥᱟᱱᱟ)
* "ᱥᱭᱟᱢᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ" (ᱟᱨᱛᱷᱟᱢ)
* "ᱮᱱᱛᱷᱮ ᱠᱟᱱᱱᱟᱱᱩ ᱠᱟᱨᱩᱯᱯᱩ ᱱᱤᱨᱟᱢ" (ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ)
* "ᱳᱨᱩ ᱱᱟᱞ" (ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱚᱨ)
==ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ==
===ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
{|class= "wikitable sortable"
|-
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱱᱳᱴᱥ
|-
|᱑᱙۹᱓
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ
|
|-
|᱑᱙۹᱔
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ
|ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ
|}
===ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
{|class= "wikitable sortable"
|-
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
|᱑᱙᱘᱒
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ
|-
|᱑᱙۸᱙
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ, ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱢ
|-
|᱑᱙۹᱒
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
|ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱢ
|-
|᱑᱙۹᱖
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
|ᱥᱟᱞᱞᱟᱯᱟᱢ
|-
|᱑᱙۹᱙
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱟᱝᱜᱮᱱᱮ ᱳᱨᱩ ᱟᱵᱷᱟᱫᱷᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ
|}
===ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
{|class= "wikitable sortable"
|-
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
|᱑᱙۸᱓
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award">[https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html "കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അവാര്ഡ് 1977 - 2012"]. Kerala Film Critics Association. Retrieved 18 March 2023.</ref>
|ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ
|-
|᱑᱙۸᱘
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award"/>
|ᱤᱥᱟᱵᱮᱞᱟ, ᱯᱳᱱᱢᱩᱴᱴᱟᱭᱤᱫᱩᱱᱱᱟ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱩ
|-
|᱑᱙۹᱒
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award"/>
|ᱥᱟᱵᱷᱤᱫᱷᱟᱢ, ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟᱥᱟᱢᱮᱛᱷᱟᱢ
|-
|᱑᱙۹᱖
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award"/>
|ᱥᱟᱞᱞᱟᱯᱟᱢ, ᱤ ᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱢ ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱩ
|-
|᱒᱐᱐᱘
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award"/>
|ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱚᱨ
|}
==ᱱᱳᱴᱥ==
{{reflist|2}}21.^ https://youtube.com/VVc3qiSW0gc?si=pq-uxaTwd-kSNKBd ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱞᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ www.m3db.com (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
* {{IMDb name|0424420|Johnson}}
* [https://web.archive.org/web/20110721223113/http://www.malayalasangeetham.info/php/displayProfile.php?category=musician&artist=Johnson ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ] ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥ ᱨᱮ
* [https://web.archive.org/web/20110721223122/http://www.malayalasangeetham.info/php/createSongIndex.php?txt=Johnson&stype=musician ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱗᱐᱐ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]
* [https://web.archive.org/web/20110819030102/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=208219 ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ]
* [https://web.archive.org/web/20110820034940/http://www.mathrubhumi.com/books/story.php?id=1122&cat_id=503 'കുന്നിമണിച്ചെപ്പ് തുറന്ന് – രവി മേനോന്' ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ]
* [https://web.archive.org/web/20110819030134/http://www.mathrubhumi.com/static/others/newspecial/index.php?cat=806 'ആരോടും മിണ്ടാതെ' ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ]
* [http://www.manoramaonline.com/advt/Music/Tribute-to-Johnson/index.htm 'ഓര്മ്മയ്ക്കായ്' ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ]
* [https://web.archive.org/web/20120223193002/http://www.globalindianewswire.com/index.php/20110824251/Features/Entertainment/malayalam-film-industry-never-recognized-johnsons-worth.html ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ: ᱡᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩᱜᱳᱯᱟᱞ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱓ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱑ ᱜᱩᱨ]]
md7gbu8y345niiv5sf0jtpel0afv1d4
ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ
0
37826
196916
2026-08-15T18:26:31Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox person<!-- Please do not change this "infobox person" because changing this infobox causes other info not appearing in it. ---> | name = ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ | image = P. Susheela.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ | image_size = | birth_name = ᱯᱩᱞᱟᱯᱟᱠᱟ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ | other_names = ''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196916
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person<!-- Please do not change this "infobox person" because changing this infobox causes other info not appearing in it. --->
| name = ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ
| image = P. Susheela.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ
| image_size =
| birth_name = ᱯᱩᱞᱟᱯᱟᱠᱟ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ
| other_names = ''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ''<br> ''ᱢᱮᱞᱳᱰᱤ ᱨᱟᱹᱱᱤ''<br> ''ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱠᱳᱜᱤᱞᱮ''<ref>{{cite website|url=https://www.gktoday.in/playback-singer-p-susheela-enters-guinness-world-records/|title=P.Susheela enters Guinness World record|date=2017|work=GK Today}}</ref>
| birth_date = {{birth date and age|1933|11|13|df=yes}}
| birth_place = ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ, ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱮᱥᱴᱮᱴ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)
| education = ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
| known_for = {{Ubl|ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱤᱱᱤᱡᱽ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ}}
| occupation = {{Hlist| ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ | ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ }}
| years_active = ᱑᱙᱕᱓–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
| spouse = {{Marriage|ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱣ|1957|1990|reason=died}}
| children = ᱑
| signature =
| awards = ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
| honours = {{plainlist|
* ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ (᱑᱙᱙᱑)
* ᱨᱚᱜᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱒)
* ᱜᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ (᱒᱐᱐᱔)
* ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ (᱒᱐᱐᱘)
* ᱡᱮ. ᱡᱚᱭᱚᱞᱚᱞᱤᱛᱟ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑᱙)
}}
| module = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| background = solo_singer
| genre = {{flat list|
* ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ
* ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ
* ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ
* ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ
}}
| instrument = ᱨᱟᱦᱟ, ᱵᱤᱬᱟ
| label =
}}
| website = {{URL|psusheela.org}}
}}
'''ᱯᱩᱞᱟᱯᱟᱠᱟ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ''' (᱑᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱤᱱᱤᱡᱽ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/entertainment/veteran-playback-singer-p-susheela-recognised-by-guinness-and-asia-book-of-records/article8409692.ece?homepage=true | title=P. Susheela enters Guinness World Records | date=29 March 2016 | first=Udhav | last=Naig | newspaper=The Hindu | access-date=4 May 2020}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="Happy Birthday PSusheela">{{Cite web |url=https://www.indiaglitz.com/happy-birthday-psusheela-telugu-news-118585.html |title=Happy Birthday PSusheela |date=13 November 2014 |website=IndiaGlitz.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924172238/https://www.indiaglitz.com/happy-birthday-psusheela-telugu-news-118585.html |archive-date=24 September 2015}}</ref><ref name="About">{{cite web|url=http://thesouthernnightingale.net/about/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304234247/http://thesouthernnightingale.net/about/|url-status=usurped|archive-date=4 March 2016|title=About|work=The Southern Nightingale}}</ref> ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱤᱵᱟᱫᱽ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref>{{cite web|url=https://www.academia.edu/5722704|title=South Asian Popular Culture Voices of Meenakumari: Sound, meaning, and self-fashioning in performances of an item number|author=Amanda Weidman |date=15 January 2014 |doi=10.1080/14746689.2012.706027 }}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱮᱞᱵᱚᱢ, ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ (ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/voice-defying-age/article3190832.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216094409/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/voice-defying-age/article3190832.ece|title=Voice defying age|archive-date=16 December 2014|work=The Hindu|date=14 April 2006 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/a-well-composed-tribute-to-a-veteran-singer/article334162.ece|title=A well composed tribute to a veteran singer|work=The Hindu|date=17 March 2009 }}</ref> ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱠᱳᱨᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱴᱨᱟᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱛᱩᱞᱩ, ᱩᱨᱫᱩ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ, ᱵᱚᱰᱚᱜᱟ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾
ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱩᱭᱚᱨᱱᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷᱚᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱱᱟᱞᱟᱭ ᱤᱱᱛᱷᱟ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭ"<ref>{{Cite web |url=https://variety.com/2013/film/global/tamil-songwriter-vaali-dies-at-83-1200565558/ |title=Tamil Songwriter Vaali Dies at 83 |last=Dore |first=Shalini |date=19 July 2013 |work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref>{{Cite web |url=http://dff.nic.in/2011/16th_nff_1970.pdf |title=Sixteenth National Awards For Films |date=13 February 1970 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225234623/http://dff.nic.in/2011/16th_nff_1970.pdf |archive-date=25 February 2012}}</ref><ref name="National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968">{{cite news|last1=Times of India|first1=Entertainment|title=National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968|work=timesofindia.indiatimes.com|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/1968/108|accessdate=11 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511142357/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/2005/108|archivedate=11 May 2021}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱨᱟᱦᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱚᱲ ᱩᱪᱨᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="aboutps">{{Cite web|url=http://psusheela.org/aboutps.html|title=Melody Queen P. Susheela - About Smt. P. Susheela|website=psusheela.org}}</ref> ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱛᱩᱞᱩ ᱟᱨ ᱵᱚᱰᱚᱜᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱭ, ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱾
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱩᱠᱤᱞ ᱯᱩᱞᱟᱯᱟᱠᱟ ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱚ ᱨᱟᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ; ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱭᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱥᱚᱱᱫᱷᱭᱟ ᱡᱚᱭᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱟᱢᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱨᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱢᱤᱥ ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱥᱟᱶ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ''ᱫᱳᱱᱤ ᱥᱟᱜᱟᱞᱤ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱥᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱷᱚᱢᱚᱱ ᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱫᱣᱟᱨᱚᱢ ᱵᱷᱮᱝᱠᱚᱴᱚᱥᱣᱟᱢᱤ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾
ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ: ᱑᱙᱕᱑–᱑᱙᱕᱔===
ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ-ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱷᱤᱠ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ (AIR) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ᱾
᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱮᱱᱰᱤᱭᱟᱞᱟ ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱚᱨᱚ ᱨᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ AIR ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ AIR ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱮᱛᱨᱟ ᱛᱷᱟᱭ'' (᱑᱙᱕᱓) ᱨᱮ ᱮ. ᱮᱢ. ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ "ᱮᱫᱷᱩᱠᱩ ᱟᱡᱷᱟᱭᱛᱷᱟᱭ" ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="aboutps"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮ ''ᱠᱟᱱᱱᱟ ᱛᱟᱞᱞᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱚᱱᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱮᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱮᱢ. ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱢᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱚᱲ ᱩᱪᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱴᱨᱮᱱᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱰᱤᱫᱩᱱᱱᱳ ᱢᱟᱨᱟᱭᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/articles/kan/aregini_kannada.html|title=Untitled Document|website=psusheela.org}}</ref>
=== ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱧᱟᱢ: ᱑᱙᱕᱕–᱑᱙᱖᱐ ===
᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱤ. ᱞᱤᱞᱟ, ᱮᱢ. ᱮᱞ. ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ, ᱡᱤᱠᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱞᱵᱚᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ''ᱢᱤᱥᱟᱢᱢᱟ'' ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱚᱱᱚᱵᱷᱟᱱᱮ ᱠᱚᱱ ᱠᱟᱱᱰᱟ ᱫᱮᱭᱵᱷᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name="aboutps"/>
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ – ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱨᱮ ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ, ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ – ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="aboutps"/> ''ᱮᱰᱟᱠᱟᱞᱞᱩ ᱜᱩᱰᱰᱟᱰᱟ ᱢᱮᱞᱮ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱦᱤᱴ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱵᱤᱨᱚᱦᱟ ᱱᱩᱨᱩ ᱱᱩᱨᱩ ᱛᱟᱨᱟᱦᱟ" ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/p-susheela-enters-the-guinness-world-records/articleshow/51613316.cms|title=P. Susheela enters the Guinness world records|author=Sunayana Suresh|work=[[The Times of India]]|date= 26 February 2017|access-date=1 August 2022}}</ref>
=== ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱟᱵᱽᱫᱟᱵᱟ: ᱑᱙᱖᱐–᱑᱙᱘᱕ ===
᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱤᱛᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱤ. ᱫᱚᱠᱷᱤᱬᱟᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱚᱱ, ᱮᱢ. ᱠᱮ. ᱟᱨᱡᱩᱱᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱩᱭᱚᱨᱱᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷᱚᱱ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱱᱟᱞᱟᱭ ᱤᱱᱛᱷᱟ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭ ᱯᱟᱨᱛᱷᱩ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/awards.html|title=Melody Queen P. Susheela|website=psusheela.org}}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱚᱱᱰᱤᱯᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱟ ᱯᱨᱚᱫᱟ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱶ "ᱥᱨᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱨᱮᱠᱷᱟ - ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱕᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ, ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱠᱟᱱᱛ–ᱯᱭᱟᱨᱮᱞᱟᱞ, ᱮᱞ. ᱵᱚᱭᱫᱽᱭᱚᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱠᱤᱨᱚᱬ, ᱮᱥ. ᱮᱞ. ᱢᱚᱱᱳᱦᱚᱨ, ᱟᱡᱤᱛ ᱢᱟᱨᱪᱮᱱᱴ, ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱥ. ᱮᱱ. ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾
=== ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱫ ᱢᱚᱦᱰᱟ: ᱑᱙᱘᱕–᱒᱐᱐᱐ ===
᱑᱙᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱬᱤ ᱡᱚᱭᱚᱨᱟᱢ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱕ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱠᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ – ''ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠᱩᱰᱩ'' (᱑᱙᱘᱗), ''ᱜᱳᱫᱟᱵᱷᱚᱨᱤ ᱯᱳᱝᱜᱤᱱᱫᱤ'' (᱑᱙᱘᱙) ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱷᱚᱨᱚᱢ'' (᱑᱙᱘᱙) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ ''ᱥᱤᱝᱦᱟᱥᱚᱱ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ – "ᱪᱚᱞᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱫᱳ ᱫᱤᱞᱳᱝ ᱠᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ" ᱟᱨ "ᱛᱮᱨᱮ ᱞᱤᱭᱮ ᱢᱟᱭᱱᱮ ᱡᱚᱱᱚᱢ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱫᱷᱣᱟᱱᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱡᱟᱱᱮ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ, ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱩᱫᱷᱤᱭᱟ ᱢᱩᱜᱚᱢ'' (᱑᱙᱙᱓) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱠᱟᱱᱱᱩᱠᱠᱩ ᱢᱟᱭ ᱟᱡᱷᱟᱜᱩ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱥᱳ ᱠᱚᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾
=== ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ: ᱒᱐᱐᱕–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ===
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ''ᱨᱚᱠᱥᱟ ᱨᱚᱠᱥᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱢᱟᱛᱷᱟ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱢᱚᱞᱟ ᱯᱚᱣᱞ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱫᱟᱭ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jul/11/legendary-singer-p-susheela-sings-for-amala-pauls-aadai-12898.html|title=Legendary singer, P Susheela, sings for Amala Paul's Aadai|work=[[Cinema Express]]|date=11 July 2019 }}</ref>
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ 'ᱮᱞ.ᱠᱮ.ᱡᱤ.' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱬᱤ ᱡᱚᱭᱚᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱞ. ᱟᱨ. ᱤᱥᱣᱚᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱫᱮᱵᱚᱛᱷᱟ' ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ 'ᱮᱞᱞᱩᱵᱷᱳᱪᱤ' ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱢᱤᱠᱤ ᱡᱮ. ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ-ᱛᱚᱫᱟᱨᱚᱠ ᱨᱮ ''ᱜᱚᱫᱽᱫᱟᱞᱟᱠᱳᱱᱰᱟ ᱜᱚᱬᱮᱥ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱴᱨᱟᱥᱴ ==
᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱯᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱟᱣ ᱑᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱤ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ᱾ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2008/nov/05/all-for-the-noble-cause-of-music-4651.html | title=All for the noble cause of music | date=14 May 2012 }}</ref>
ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ, ᱵᱷᱟᱬᱤ ᱡᱚᱭᱚᱨᱟᱢ, ᱮᱞ. ᱟᱨ. ᱤᱥᱣᱚᱨᱤ, ᱯᱤ. ᱡᱚᱭᱚᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱚᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾
==ᱜᱤᱱᱤᱡᱽ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ==
᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱑᱗,᱖᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱠᱞᱟ, ᱡᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱟᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱤᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱤᱱᱤᱡᱽ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/singer-p-susheela-enters-guinness-world-records/article8410119.ece|title=Singer P Susheela enters Guinness World Records|website=@businessline|date=29 March 2016 }}</ref>
==ᱞᱮᱠᱷᱟᱡᱚᱠᱷᱟ==
===ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ===
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱚᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
===ᱛᱟᱢᱤᱞ===
{{Main article|P. Susheela Tamil discography}}
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
=== ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ===
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱛᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾ ''ᱱᱚᱠᱠᱚᱨᱮ ᱟᱫᱮ ᱥᱣᱚᱨᱜᱚ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱚᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ''ᱠᱚᱱᱚᱥᱤᱫᱳ ᱱᱚᱱᱚᱥᱤᱫᱳ'' ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/kannada/index.html|title=Melody Queen P. Susheela - Kannada Page|website=psusheela.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2014/aug/06/melody-still-rules-kannada-music-says-spb-644410.html|title=Melody Still Rules Kannada Music, Says SPB|work=[[The New Indian Express]]|date=6 August 2014 }}</ref>
===ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ (ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/malayalam/index.html|title=Melody Queen P. Susheela - Malayalam Page|website=psusheela.org}}</ref>
===ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ===
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱛᱮ ᱑᱒᱐ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱛᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/other.html|title=Melody Queen P. Susheela - Hindi|website=psusheela.org}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ, ᱛᱩᱞᱩ, ᱵᱚᱰᱚᱜᱟ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
=== ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ===
{| class="wikitable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
!ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱵᱚᱰᱤ
|-
|᱑᱙᱙᱑
|ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
| rowspan="2" |᱒᱐᱐᱔
|ᱨᱚᱜᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
|ᱜᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ
|ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱐᱘
|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ
|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱑᱙
|ᱡᱮ. ᱡᱚᱭᱚᱞᱚᱞᱤᱛᱟ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱒᱔
|ᱠᱚᱞᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱨ ᱱᱤᱱᱟᱭᱵᱷᱩ ᱠᱚᱞᱟᱭᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱜᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news |date=6 October 2024 |title=Stalin presents Kalaignar Ninaivu Kalaithurai Vithagar Award to Susheela, Metha |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/stalin-presents-kalaignar-ninaivu-kalaithurai-vithagar-award-to-susheela-metha/article68718041.ece |url-status=live |access-date=22 May 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 September 2024 |title=Playback singer P Susheela, Tamil poet Mu Metha win Kalaithurai Vithakar award |url=https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/playback-singer-p-susheela-tamil-poet-mu-metha-win-kalaithurai-vithakar-award |url-status=live |access-date=22 May 2026 |work=The News Minute}}</ref>
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|}
=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
{| class="wikitable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
|-
|᱑᱙᱖᱙
|''ᱩᱭᱚᱨᱱᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷᱚᱱ''
|''ᱱᱟᱞᱟᱭ ᱤᱱᱛᱷᱟ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭ ᱯᱟᱨᱛᱷᱩ''
| rowspan="2" |ᱛᱟᱢᱤᱞ
|-
|᱑᱙᱗᱑
|''ᱥᱟᱵᱷᱟᱞᱮ ᱥᱟᱢᱟᱞᱤ''
|''ᱪᱤᱛᱛᱩᱠ ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱮᱱᱱᱟ ᱠᱟᱴᱴᱩᱯᱯᱟᱰᱩ''
|-
|᱑᱙᱗᱘
|''ᱥᱤᱨᱤ ᱥᱤᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱵᱷᱟ''
|''ᱡᱩᱢᱢᱟᱱᱫᱤ ᱱᱟᱫᱷᱚᱢ''
| rowspan="3" |ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ
|-
|᱑᱙᱘᱒
|''ᱢᱮᱜᱷᱚᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱚᱢ''
|''ᱟᱠᱩᱞᱳ ᱟᱠᱩᱱᱟᱭ''
|-
|᱑᱙᱘᱓
|''ᱮᱢ. ᱮᱞ. ᱮ. ᱭᱮᱰᱩᱠᱳᱱᱰᱟᱞᱩ''
|''ᱮᱱᱛᱷᱟ ᱵᱤᱰᱟ ᱵᱷᱟᱰᱮ''
|}
===ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ===
*ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ (᱒᱐᱐᱖)<ref name="Filmfare Awards presented">{{cite web|url=http://www.telugucinema.com/c/publish/movietidbits/filmfareawards_aug0407.php|title=Filmfare Awards presented|website=[[Telugucinema.com]]|access-date=2009-08-05|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303151528/http://www.telugucinema.com/c/publish/movietidbits/filmfareawards_aug0407.php|archive-date=3 March 2009|df=dmy-all}}</ref>
===ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
{| class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
|-
|᱑᱙᱖᱙
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱩᱭᱚᱨᱱᱛᱷᱟ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷᱚᱱ/ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱚᱢ''
| "ᱯᱟᱞ ᱯᱳᱞᱟᱵᱷᱮ ᱵᱷᱟᱱ" / "ᱵᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱷᱚᱱᱟᱛᱷᱩᱠᱠᱩ"
|-
|᱑᱙᱗᱑
|ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱳᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱤᱱᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ''
| "ᱯᱩᱱᱛᱷᱮᱱ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤ ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ ᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱰᱮ"
|-
|᱑᱙᱗᱕
|ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟ ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱠᱟᱞ''
| "ᱯᱩᱵᱷᱩᱠᱟᱞᱠᱩ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱠᱟᱞᱚᱢ"
|-
|᱑᱙᱗᱗
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱫᱟᱱᱟ ᱵᱷᱤᱨᱟ ᱥᱩᱨᱟ ᱠᱚᱨᱱᱟ''
| "ᱠᱟᱞᱟᱜᱟᱱᱛᱤᱱᱳ ᱥᱣᱟᱢᱤ"
|-
|᱑᱙᱗᱘
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱱᱟᱞᱟᱜᱟ ᱮᱱᱫᱟᱨᱳ''
| "ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱤᱱᱤ ᱠᱟᱱᱩᱞᱩᱱᱱᱟ ᱢᱟᱱᱩᱥᱩᱠᱩ ᱠᱟᱱᱤᱯᱤᱧᱪᱩ"
|-
|᱑᱙᱘᱑
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱟᱱᱵᱩᱞᱞᱟ ᱟᱛᱷᱟᱱ''
| "ᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱞ ᱱᱤᱱᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱮᱱ"
|-
|᱑᱙᱘᱒
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱢᱮᱜᱷᱚᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱚᱢ''
| "ᱟᱠᱩᱞᱳ ᱟᱠᱩᱱᱟᱭ"
|-
|᱑᱙᱘᱔
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱴ''
| "ᱮᱱᱛᱷᱟ ᱥᱳᱜᱟᱥᱩᱜᱟᱰᱮ"
|-
|᱑᱙᱘᱗
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠᱩᱰᱩ''
| "ᱠᱚᱵᱷᱤ ᱡᱚᱱᱟ ᱥᱟᱢᱟᱡᱟ ᱵᱷᱳᱡᱟ"
|-
|᱑᱙᱘᱙
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱜᱳᱫᱟᱵᱷᱚᱨᱤ ᱯᱳᱝᱜᱤᱱᱫᱤ''
|"ᱮᱯᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱳᱫᱟᱵᱷᱚᱨᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱦᱤᱥᱛᱳᱱᱫᱤ"
|-
|᱑᱙᱘᱙
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱵᱷᱚᱨᱚᱢ''
| "ᱢᱟᱜᱟᱱᱮ ᱢᱟᱜᱟᱱᱮ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨᱟᱝᱜᱩ"
|-
|᱒᱐᱐᱒
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ
|ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ
|}
===ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
* "ᱠᱟᱢᱵᱟᱱ ᱯᱩᱜᱟᱡᱷ" ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱚᱞ ᱥᱤᱞᱳᱱ ᱠᱟᱢᱵᱟᱱ ᱠᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ, ᱒᱐᱑᱖
*᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱨᱟᱢᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
{| class="wikitable"
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱟᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ -
|-
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱑
|-
|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱜᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱐᱔
|-
|ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱢᱩᱠᱟᱨᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱥᱠᱨᱤᱱ - ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳᱠᱚᱱ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱖
|}
{| class="wikitable"
|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ, ᱭᱩ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱨᱮ᱾
|-
|ᱰᱮᱴᱨᱚᱭᱤᱴ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱠᱟᱞᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ (᱑᱙᱗᱙)
|-
|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ – ᱑᱙᱙᱕
|-
|᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ IAAFA ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱣᱫᱷᱟᱨᱱ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ – ᱑᱙᱙᱕
|-
|AVM ’᱕᱐ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱑᱙᱙᱗
|-
|ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱞᱩᱢᱱᱟᱭ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
|-
|DTA – ᱑᱙᱘᱙
|-
|ᱢᱚᱫᱷᱩᱨᱟ ᱜᱟᱱᱟ ᱢᱚᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱜᱽᱨᱮᱴᱟᱨ ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱠᱮ. ᱵᱤ. ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱟᱢᱵᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱣ ᱡᱭᱳᱛᱷᱤ ᱨᱟᱣ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱙
|-
|᱒᱐᱐᱓ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱑᱑/᱒᱒/᱒᱐᱐᱓)
|-
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱟᱨ. ᱥᱤᱱᱮ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱔
|-
|ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱨᱟᱢᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱖
|-
|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢᱤᱝ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱭᱩᱵᱷᱟ ᱡᱚᱱᱳᱛᱥᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚᱞᱟᱪᱟᱨ - ᱒᱐᱐᱑ (ᱜᱟᱱᱟ ᱠᱟᱞᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ)
|-
|ᱠᱟᱞᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱ - ᱒᱐᱐᱓
|-
|ᱡᱚᱭᱥᱨᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ – ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱩᱥᱚᱬ (ᱥᱨᱤᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱭᱚᱪᱤᱛᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ)
|-
|ᱛᱷᱭᱟᱜᱚᱨᱟᱡᱟ ᱜᱟᱱᱚᱥᱚᱵᱷᱟ – ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱭᱟᱜᱚᱨᱟᱡᱟ ᱜᱟᱱᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ᱾
|-
|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱠᱟᱢᱩᱠᱟᱨᱟ – ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱷ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤ ᱚᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ
|-
|ᱥᱨᱤ ᱠᱟᱞᱟᱦᱚᱥᱛᱤ ᱥᱤᱵᱷᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱜᱟᱭᱤᱱᱤ
|-
|ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱖ ᱫᱷᱟᱣ
|-
|ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱪᱤᱛᱨᱚᱵᱷᱟᱬᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ-᱒᱐᱒᱐''
|}
==ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ==
{{Main|List of songs recorded by P. Susheela}}
=== ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
!ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
!ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
|-
| ᱑᱙᱕᱖
!''ᱛᱮᱱᱟᱞᱤ ᱨᱟᱢᱟᱱ''
|"ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱟ ᱪᱚᱨᱪᱤᱛᱟ ᱱᱤᱞᱟ ᱠᱟᱞᱮᱵᱟᱨᱟ", "ᱛᱷᱮᱱᱱᱟᱵᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱭ ᱱᱟᱴᱴᱩ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱮ"
|ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ–ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ
|ᱮ. ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱠᱟᱥᱤ, ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱜᱳᱯᱟᱞᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
|-
| ᱑᱙᱕᱘
!''ᱩᱛᱷᱟᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤᱨᱟᱱ''
|"ᱢᱩᱞᱞᱟᱭ ᱢᱟᱞᱟᱨ ᱢᱮᱞᱮ", "ᱟᱱᱵᱮ ᱟᱢᱩᱫᱷᱮ", "ᱩᱱᱱᱟᱡᱷᱟᱜᱟᱭ ᱠᱟᱱᱱᱤᱭᱟᱨᱜᱟᱞ"
|ᱡᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|ᱮ. ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱠᱟᱥᱤ, ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱜᱳᱯᱟᱞᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
|-
| ᱑᱙᱕᱘
!''ᱥᱟᱵᱟᱥ ᱢᱤᱱᱟ''
|"ᱟᱱᱟᱜᱟ ᱯᱤᱨᱟᱱᱫᱷᱟᱫᱷᱮᱞᱞᱟᱢ", "ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱱᱵᱟᱢ ᱠᱟᱱᱱᱤᱫᱷᱟᱫᱷᱮᱱᱳ", "ᱮᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱢᱟ ᱥᱩᱢᱢᱟ ᱮᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱢᱟ"
|ᱴᱤ. ᱡᱤ. ᱞᱤᱝᱜᱟᱯᱯᱟ
|ᱠᱮ. ᱡᱟᱢᱩᱱᱟ ᱨᱟᱹᱱᱤ, ᱴᱤ. ᱮ. ᱢᱳᱛᱷᱤ, ᱡᱮ. ᱯᱤ. ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱵᱟᱵᱩ, ᱴᱤ. ᱡᱤ. ᱞᱤᱝᱜᱟᱯᱯᱟ
|}
=== ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
!ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
!ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
|-
| rowspan="3"|᱑᱙᱖᱓
!rowspan="3"|''ᱛᱷᱳᱵᱩᱴᱴᱩᱵᱷᱩᱞᱩ''
|"ᱥᱟᱜᱮᱱᱩ ᱡᱤᱵᱷᱤᱛᱷᱟ ᱱᱟᱵᱷᱟ"
|rowspan="3"|ᱥᱤ. ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱫᱟᱥ
|rowspan="3"|ᱟᱱᱤᱥᱮᱴᱴᱤ ᱥᱩᱵᱵᱟ ᱨᱟᱣ
|rowspan="2"|ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ
|-
|"ᱢᱚᱫᱷᱩᱨᱟᱢᱟᱭᱱᱟ ᱨᱮᱭᱤᱞᱳ"
|-
|"ᱮᱢᱟᱭᱭᱟ ᱯᱨᱮᱢᱟᱭᱭᱟ"
|
|-
| ᱑᱙᱖᱗
!''ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱠᱟᱨᱟᱱ''
|"ᱱᱤᱱᱟᱭᱛᱷᱮᱱ ᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱟᱭ", "ᱢᱮᱞᱞᱟᱯᱯᱳ ᱢᱮᱞᱞᱟᱯᱯᱳ", "ᱠᱟᱴᱴᱟᱡᱷᱟᱜᱩ ᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱜᱟᱞ"
|ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|ᱵᱷᱟᱞᱤ, ᱟᱞᱟᱝᱜᱩᱰᱤ ᱥᱳᱢᱩ
|-
| ᱑᱙᱖᱗
!''ᱥᱟᱠᱥᱤ''
|"ᱟᱛᱩ ᱭᱮᱱᱱᱮᱞᱟ ᱤᱛᱩ ᱭᱮᱱᱱᱮᱞᱟ", "ᱫᱟᱭᱟᱞᱮᱫᱷᱟ ᱱᱤᱠᱩ ᱫᱟᱭᱟᱞᱮᱫᱷᱟ", "ᱥᱤᱞᱤᱯᱳᱫᱟ ᱥᱤᱱᱱᱳᱫᱟ ᱪᱤᱨᱟ ᱫᱳᱪᱩᱠᱩᱱᱱᱳᱫᱟ", "ᱟᱢᱢᱟ ᱠᱟᱰᱩᱯᱩ ᱪᱟᱞᱞᱟᱜᱟ"
|ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ
|ᱟᱨᱩᱫᱷᱨᱟ, ᱫᱟᱥᱚᱨᱚᱛᱷᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱭᱩᱞᱩ
|ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ, ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ
|-
| ᱑᱙᱖᱙
!''ᱫᱮᱭᱵᱷᱟ ᱢᱟᱜᱟᱱ''
|"ᱠᱟᱛᱷᱟᱞᱤᱠᱠᱟ ᱠᱟᱛᱨᱩᱠᱳᱞᱞᱩᱝᱜᱟᱞ", "ᱠᱩᱴᱴᱟᱛᱷᱤᱞᱮᱭᱟ ᱭᱟᱨᱛᱷᱟᱱ"
|ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|ᱠᱚᱱᱱᱚᱫᱟᱥᱚᱱ
|}
=== ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
!ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
!ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
|-
| ᱑᱙᱘᱒
!''ᱫᱮᱵᱚᱛᱷᱟ''
|"ᱮᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱪᱤ ᱜᱳᱫᱟᱨᱟᱢᱢᱟ"
|ᱠᱮ. ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ
|ᱵᱷᱮᱴᱩᱨᱤ
|rowspan="5" |ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱚᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ
|-
| ᱑᱙᱘᱖
!''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱢᱩᱛᱭᱟᱢ''
|"ᱞᱟᱞᱤ ᱞᱟᱞᱤ"
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|ᱥᱤ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱨᱮᱰᱰᱤ
|-
| rowspan="3" |᱑᱙᱘᱘
! rowspan="3" |''ᱥᱣᱚᱨᱱᱟᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱢ''
|"ᱜᱷᱟᱞᱞᱩ ᱜᱷᱟᱞᱞᱩ"
| rowspan="3" |ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
| rowspan="3" |ᱥᱤᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱱᱮᱞᱟ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ
|-
|"ᱥᱤᱵᱷᱟ ᱯᱩᱡᱟᱠᱩ"
|-
|"ᱠᱳᱞᱩᱵᱷᱟᱭ ᱵᱷᱩᱱᱱᱟᱫᱮ"
|}
=== ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
!ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
!ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
|-
| rowspan="2" |᱑᱙᱙᱑
!''ᱠᱩᱞᱤ ᱱᱚᱝ. ᱑''
|"ᱠᱟᱞᱟᱭᱟ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟ"
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|ᱥᱤᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱱᱮᱞᱟ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|-
!''ᱫᱚᱞᱚᱯᱚᱛᱤ''
|"ᱟᱫᱟ ᱡᱟᱱᱢᱟᱠᱩ"
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|ᱨᱟᱡᱚᱥᱨᱤ
|
|-
|᱑᱙᱙᱓
!''ᱯᱚᱫᱽᱢᱟᱵᱷᱭᱩᱦᱟᱢ''
|"ᱠᱟᱱᱱᱩᱞᱟᱠᱩ ᱪᱩᱯᱟᱱᱫᱟᱢ"
|ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ
|ᱨᱟᱡᱚᱥᱨᱤ
|
|-
|᱑᱙᱙᱕
!''ᱠᱩᱱᱛᱤ ᱯᱩᱛᱨᱩᱰᱩ''
|"ᱜᱩᱢᱢᱟᱞᱩ ᱛᱷᱳᱢᱢᱤᱫᱤ"
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|
|
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|P. Susheela}}
* {{Official website|http://www.psusheela.org}}
* {{IMDb name|0654915}}
{{National Film Award Best Female Playback Singer}}
{{Raghupathi Venkaiah Award Recipients}}{{SIIMA Lifetime Achievement Award}}{{Filmfare Lifetime Achievement Award – South}}
{{PadmaBhushanAwardRecipients 2000–09}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ, ᱯᱤ.}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
gcs98tzt0gorb3a2462dmoszhu01kck
196918
196916
2026-08-15T18:31:00Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
/* ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ */
196918
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person<!-- Please do not change this "infobox person" because changing this infobox causes other info not appearing in it. --->
| name = ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ
| image = P. Susheela.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ
| image_size =
| birth_name = ᱯᱩᱞᱟᱯᱟᱠᱟ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ
| other_names = ''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ''<br> ''ᱢᱮᱞᱳᱰᱤ ᱨᱟᱹᱱᱤ''<br> ''ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱠᱳᱜᱤᱞᱮ''<ref>{{cite website|url=https://www.gktoday.in/playback-singer-p-susheela-enters-guinness-world-records/|title=P.Susheela enters Guinness World record|date=2017|work=GK Today}}</ref>
| birth_date = {{birth date and age|1933|11|13|df=yes}}
| birth_place = ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ, ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱮᱥᱴᱮᱴ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)
| education = ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
| known_for = {{Ubl|ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱤᱱᱤᱡᱽ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ}}
| occupation = {{Hlist| ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ | ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ }}
| years_active = ᱑᱙᱕᱓–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
| spouse = {{Marriage|ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱣ|1957|1990|reason=died}}
| children = ᱑
| signature =
| awards = ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
| honours = {{plainlist|
* ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ (᱑᱙᱙᱑)
* ᱨᱚᱜᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱒)
* ᱜᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ (᱒᱐᱐᱔)
* ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ (᱒᱐᱐᱘)
* ᱡᱮ. ᱡᱚᱭᱚᱞᱚᱞᱤᱛᱟ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑᱙)
}}
| module = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| background = solo_singer
| genre = {{flat list|
* ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ
* ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ
* ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ
* ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ
}}
| instrument = ᱨᱟᱦᱟ, ᱵᱤᱬᱟ
| label =
}}
| website = {{URL|psusheela.org}}
}}
'''ᱯᱩᱞᱟᱯᱟᱠᱟ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ''' (᱑᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱤᱱᱤᱡᱽ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/entertainment/veteran-playback-singer-p-susheela-recognised-by-guinness-and-asia-book-of-records/article8409692.ece?homepage=true | title=P. Susheela enters Guinness World Records | date=29 March 2016 | first=Udhav | last=Naig | newspaper=The Hindu | access-date=4 May 2020}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="Happy Birthday PSusheela">{{Cite web |url=https://www.indiaglitz.com/happy-birthday-psusheela-telugu-news-118585.html |title=Happy Birthday PSusheela |date=13 November 2014 |website=IndiaGlitz.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924172238/https://www.indiaglitz.com/happy-birthday-psusheela-telugu-news-118585.html |archive-date=24 September 2015}}</ref><ref name="About">{{cite web|url=http://thesouthernnightingale.net/about/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304234247/http://thesouthernnightingale.net/about/|url-status=usurped|archive-date=4 March 2016|title=About|work=The Southern Nightingale}}</ref> ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱤᱵᱟᱫᱽ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref>{{cite web|url=https://www.academia.edu/5722704|title=South Asian Popular Culture Voices of Meenakumari: Sound, meaning, and self-fashioning in performances of an item number|author=Amanda Weidman |date=15 January 2014 |doi=10.1080/14746689.2012.706027 }}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱮᱞᱵᱚᱢ, ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ (ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/voice-defying-age/article3190832.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216094409/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/voice-defying-age/article3190832.ece|title=Voice defying age|archive-date=16 December 2014|work=The Hindu|date=14 April 2006 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/a-well-composed-tribute-to-a-veteran-singer/article334162.ece|title=A well composed tribute to a veteran singer|work=The Hindu|date=17 March 2009 }}</ref> ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱠᱳᱨᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱴᱨᱟᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱛᱩᱞᱩ, ᱩᱨᱫᱩ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ, ᱵᱚᱰᱚᱜᱟ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾
ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱩᱭᱚᱨᱱᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷᱚᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱱᱟᱞᱟᱭ ᱤᱱᱛᱷᱟ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭ"<ref>{{Cite web |url=https://variety.com/2013/film/global/tamil-songwriter-vaali-dies-at-83-1200565558/ |title=Tamil Songwriter Vaali Dies at 83 |last=Dore |first=Shalini |date=19 July 2013 |work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref>{{Cite web |url=http://dff.nic.in/2011/16th_nff_1970.pdf |title=Sixteenth National Awards For Films |date=13 February 1970 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225234623/http://dff.nic.in/2011/16th_nff_1970.pdf |archive-date=25 February 2012}}</ref><ref name="National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968">{{cite news|last1=Times of India|first1=Entertainment|title=National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968|work=timesofindia.indiatimes.com|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/1968/108|accessdate=11 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511142357/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/2005/108|archivedate=11 May 2021}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱨᱟᱦᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱚᱲ ᱩᱪᱨᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="aboutps">{{Cite web|url=http://psusheela.org/aboutps.html|title=Melody Queen P. Susheela - About Smt. P. Susheela|website=psusheela.org}}</ref> ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱛᱩᱞᱩ ᱟᱨ ᱵᱚᱰᱚᱜᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱭ, ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱾
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱩᱠᱤᱞ ᱯᱩᱞᱟᱯᱟᱠᱟ ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱚ ᱨᱟᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ; ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱭᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱥᱚᱱᱫᱷᱭᱟ ᱡᱚᱭᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱟᱢᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱨᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱢᱤᱥ ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱥᱟᱶ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ''ᱫᱳᱱᱤ ᱥᱟᱜᱟᱞᱤ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱥᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱷᱚᱢᱚᱱ ᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱫᱣᱟᱨᱚᱢ ᱵᱷᱮᱝᱠᱚᱴᱚᱥᱣᱟᱢᱤ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾
ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ: ᱑᱙᱕᱑–᱑᱙᱕᱔===
ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ-ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱷᱤᱠ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ (AIR) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ᱾
᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱮᱱᱰᱤᱭᱟᱞᱟ ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱚᱨᱚ ᱨᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ AIR ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ AIR ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱮᱛᱨᱟ ᱛᱷᱟᱭ'' (᱑᱙᱕᱓) ᱨᱮ ᱮ. ᱮᱢ. ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ "ᱮᱫᱷᱩᱠᱩ ᱟᱡᱷᱟᱭᱛᱷᱟᱭ" ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="aboutps"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮ ''ᱠᱟᱱᱱᱟ ᱛᱟᱞᱞᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱚᱱᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱮᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱮᱢ. ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱢᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱚᱲ ᱩᱪᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱴᱨᱮᱱᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱰᱤᱫᱩᱱᱱᱳ ᱢᱟᱨᱟᱭᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/articles/kan/aregini_kannada.html|title=Untitled Document|website=psusheela.org}}</ref>
=== ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱧᱟᱢ: ᱑᱙᱕᱕–᱑᱙᱖᱐ ===
᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱤ. ᱞᱤᱞᱟ, ᱮᱢ. ᱮᱞ. ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ, ᱡᱤᱠᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱞᱵᱚᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ''ᱢᱤᱥᱟᱢᱢᱟ'' ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱚᱱᱚᱵᱷᱟᱱᱮ ᱠᱚᱱ ᱠᱟᱱᱰᱟ ᱫᱮᱭᱵᱷᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name="aboutps"/>
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ – ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱨᱮ ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ, ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ – ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="aboutps"/> ''ᱮᱰᱟᱠᱟᱞᱞᱩ ᱜᱩᱰᱰᱟᱰᱟ ᱢᱮᱞᱮ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱦᱤᱴ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱵᱤᱨᱚᱦᱟ ᱱᱩᱨᱩ ᱱᱩᱨᱩ ᱛᱟᱨᱟᱦᱟ" ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/p-susheela-enters-the-guinness-world-records/articleshow/51613316.cms|title=P. Susheela enters the Guinness world records|author=Sunayana Suresh|work=[[The Times of India]]|date= 26 February 2017|access-date=1 August 2022}}</ref>
=== ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱟᱵᱽᱫᱟᱵᱟ: ᱑᱙᱖᱐–᱑᱙᱘᱕ ===
᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱤᱛᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱤ. ᱫᱚᱠᱷᱤᱬᱟᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱚᱱ, ᱮᱢ. ᱠᱮ. ᱟᱨᱡᱩᱱᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱩᱭᱚᱨᱱᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷᱚᱱ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱱᱟᱞᱟᱭ ᱤᱱᱛᱷᱟ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭ ᱯᱟᱨᱛᱷᱩ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/awards.html|title=Melody Queen P. Susheela|website=psusheela.org}}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱚᱱᱰᱤᱯᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱟ ᱯᱨᱚᱫᱟ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱶ "ᱥᱨᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱨᱮᱠᱷᱟ - ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱕᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ, ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱠᱟᱱᱛ–ᱯᱭᱟᱨᱮᱞᱟᱞ, ᱮᱞ. ᱵᱚᱭᱫᱽᱭᱚᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱠᱤᱨᱚᱬ, ᱮᱥ. ᱮᱞ. ᱢᱚᱱᱳᱦᱚᱨ, ᱟᱡᱤᱛ ᱢᱟᱨᱪᱮᱱᱴ, ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱥ. ᱮᱱ. ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾
=== ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱫ ᱢᱚᱦᱰᱟ: ᱑᱙᱘᱕–᱒᱐᱐᱐ ===
᱑᱙᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱬᱤ ᱡᱚᱭᱚᱨᱟᱢ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱕ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱠᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ – ''ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠᱩᱰᱩ'' (᱑᱙᱘᱗), ''ᱜᱳᱫᱟᱵᱷᱚᱨᱤ ᱯᱳᱝᱜᱤᱱᱫᱤ'' (᱑᱙᱘᱙) ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱷᱚᱨᱚᱢ'' (᱑᱙᱘᱙) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ ''ᱥᱤᱝᱦᱟᱥᱚᱱ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ – "ᱪᱚᱞᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱫᱳ ᱫᱤᱞᱳᱝ ᱠᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ" ᱟᱨ "ᱛᱮᱨᱮ ᱞᱤᱭᱮ ᱢᱟᱭᱱᱮ ᱡᱚᱱᱚᱢ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱫᱷᱣᱟᱱᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱡᱟᱱᱮ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ, ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱩᱫᱷᱤᱭᱟ ᱢᱩᱜᱚᱢ'' (᱑᱙᱙᱓) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱠᱟᱱᱱᱩᱠᱠᱩ ᱢᱟᱭ ᱟᱡᱷᱟᱜᱩ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱥᱳ ᱠᱚᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾
=== ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ: ᱒᱐᱐᱕–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ===
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ''ᱨᱚᱠᱥᱟ ᱨᱚᱠᱥᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱢᱟᱛᱷᱟ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱢᱚᱞᱟ ᱯᱚᱣᱞ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱫᱟᱭ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jul/11/legendary-singer-p-susheela-sings-for-amala-pauls-aadai-12898.html|title=Legendary singer, P Susheela, sings for Amala Paul's Aadai|work=[[Cinema Express]]|date=11 July 2019 }}</ref>
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ 'ᱮᱞ.ᱠᱮ.ᱡᱤ.' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱬᱤ ᱡᱚᱭᱚᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱞ. ᱟᱨ. ᱤᱥᱣᱚᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱫᱮᱵᱚᱛᱷᱟ' ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ 'ᱮᱞᱞᱩᱵᱷᱳᱪᱤ' ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱢᱤᱠᱤ ᱡᱮ. ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ-ᱛᱚᱫᱟᱨᱚᱠ ᱨᱮ ''ᱜᱚᱫᱽᱫᱟᱞᱟᱠᱳᱱᱰᱟ ᱜᱚᱬᱮᱥ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱴᱨᱟᱥᱴ ==
᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱯᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱟᱣ ᱑᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱤ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ᱾ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2008/nov/05/all-for-the-noble-cause-of-music-4651.html | title=All for the noble cause of music | date=14 May 2012 }}</ref>
ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ, ᱵᱷᱟᱬᱤ ᱡᱚᱭᱚᱨᱟᱢ, ᱮᱞ. ᱟᱨ. ᱤᱥᱣᱚᱨᱤ, ᱯᱤ. ᱡᱚᱭᱚᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱚᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾
==ᱜᱤᱱᱤᱡᱽ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ==
᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱑᱗,᱖᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱠᱞᱟ, ᱡᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱟᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱤᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱤᱱᱤᱡᱽ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/singer-p-susheela-enters-guinness-world-records/article8410119.ece|title=Singer P Susheela enters Guinness World Records|website=@businessline|date=29 March 2016 }}</ref>
==ᱞᱮᱠᱷᱟᱡᱚᱠᱷᱟ==
===ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ===
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱚᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
===ᱛᱟᱢᱤᱞ===
{{Main article|P. Susheela Tamil discography}}
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
=== ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ===
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱛᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾ ''ᱱᱚᱠᱠᱚᱨᱮ ᱟᱫᱮ ᱥᱣᱚᱨᱜᱚ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱚᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ''ᱠᱚᱱᱚᱥᱤᱫᱳ ᱱᱚᱱᱚᱥᱤᱫᱳ'' ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/kannada/index.html|title=Melody Queen P. Susheela - Kannada Page|website=psusheela.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2014/aug/06/melody-still-rules-kannada-music-says-spb-644410.html|title=Melody Still Rules Kannada Music, Says SPB|work=[[The New Indian Express]]|date=6 August 2014 }}</ref>
===ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ (ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/malayalam/index.html|title=Melody Queen P. Susheela - Malayalam Page|website=psusheela.org}}</ref>
===ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ===
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱛᱮ ᱑᱒᱐ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱛᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/other.html|title=Melody Queen P. Susheela - Hindi|website=psusheela.org}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ, ᱛᱩᱞᱩ, ᱵᱚᱰᱚᱜᱟ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
=== ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ===
{| class="wikitable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
!ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱵᱚᱰᱤ
|-
|᱑᱙᱙᱑
|ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
| rowspan="2" |᱒᱐᱐᱔
|ᱨᱚᱜᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
|ᱜᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ
|ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱐᱘
|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ
|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱑᱙
|ᱡᱮ. ᱡᱚᱭᱚᱞᱚᱞᱤᱛᱟ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱒᱔
|ᱠᱚᱞᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱨ ᱱᱤᱱᱟᱭᱵᱷᱩ ᱠᱚᱞᱟᱭᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱜᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news |date=6 October 2024 |title=Stalin presents Kalaignar Ninaivu Kalaithurai Vithagar Award to Susheela, Metha |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/stalin-presents-kalaignar-ninaivu-kalaithurai-vithagar-award-to-susheela-metha/article68718041.ece |url-status=live |access-date=22 May 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 September 2024 |title=Playback singer P Susheela, Tamil poet Mu Metha win Kalaithurai Vithakar award |url=https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/playback-singer-p-susheela-tamil-poet-mu-metha-win-kalaithurai-vithakar-award |url-status=live |access-date=22 May 2026 |work=The News Minute}}</ref>
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|}
=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
{| class="wikitable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
|-
|᱑᱙᱖᱙
|''ᱩᱭᱚᱨᱱᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷᱚᱱ''
|''ᱱᱟᱞᱟᱭ ᱤᱱᱛᱷᱟ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭ ᱯᱟᱨᱛᱷᱩ''
| rowspan="2" |ᱛᱟᱢᱤᱞ
|-
|᱑᱙᱗᱑
|''ᱥᱟᱵᱷᱟᱞᱮ ᱥᱟᱢᱟᱞᱤ''
|''ᱪᱤᱛᱛᱩᱠ ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱮᱱᱱᱟ ᱠᱟᱴᱴᱩᱯᱯᱟᱰᱩ''
|-
|᱑᱙᱗᱘
|''ᱥᱤᱨᱤ ᱥᱤᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱵᱷᱟ''
|''ᱡᱩᱢᱢᱟᱱᱫᱤ ᱱᱟᱫᱷᱚᱢ''
| rowspan="3" |ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ
|-
|᱑᱙᱘᱒
|''ᱢᱮᱜᱷᱚᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱚᱢ''
|''ᱟᱠᱩᱞᱳ ᱟᱠᱩᱱᱟᱭ''
|-
|᱑᱙᱘᱓
|''ᱮᱢ. ᱮᱞ. ᱮ. ᱭᱮᱰᱩᱠᱳᱱᱰᱟᱞᱩ''
|''ᱮᱱᱛᱷᱟ ᱵᱤᱰᱟ ᱵᱷᱟᱰᱮ''
|}
===ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ===
*ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ (᱒᱐᱐᱖)<ref name="Filmfare Awards presented">{{cite web|url=http://www.telugucinema.com/c/publish/movietidbits/filmfareawards_aug0407.php|title=Filmfare Awards presented|website=[[Telugucinema.com]]|access-date=2009-08-05|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303151528/http://www.telugucinema.com/c/publish/movietidbits/filmfareawards_aug0407.php|archive-date=3 March 2009|df=dmy-all}}</ref>
===ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
{| class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
|-
|᱑᱙᱖᱙
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱩᱭᱚᱨᱱᱛᱷᱟ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷᱚᱱ/ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱚᱢ''
| "ᱯᱟᱞ ᱯᱳᱞᱟᱵᱷᱮ ᱵᱷᱟᱱ" / "ᱵᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱷᱚᱱᱟᱛᱷᱩᱠᱠᱩ"
|-
|᱑᱙᱗᱑
|ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱳᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱤᱱᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ''
| "ᱯᱩᱱᱛᱷᱮᱱ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤ ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ ᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱰᱮ"
|-
|᱑᱙᱗᱕
|ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟ ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱠᱟᱞ''
| "ᱯᱩᱵᱷᱩᱠᱟᱞᱠᱩ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱠᱟᱞᱚᱢ"
|-
|᱑᱙᱗᱗
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱫᱟᱱᱟ ᱵᱷᱤᱨᱟ ᱥᱩᱨᱟ ᱠᱚᱨᱱᱟ''
| "ᱠᱟᱞᱟᱜᱟᱱᱛᱤᱱᱳ ᱥᱣᱟᱢᱤ"
|-
|᱑᱙᱗᱘
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱱᱟᱞᱟᱜᱟ ᱮᱱᱫᱟᱨᱳ''
| "ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱤᱱᱤ ᱠᱟᱱᱩᱞᱩᱱᱱᱟ ᱢᱟᱱᱩᱥᱩᱠᱩ ᱠᱟᱱᱤᱯᱤᱧᱪᱩ"
|-
|᱑᱙᱘᱑
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱟᱱᱵᱩᱞᱞᱟ ᱟᱛᱷᱟᱱ''
| "ᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱞ ᱱᱤᱱᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱮᱱ"
|-
|᱑᱙᱘᱒
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱢᱮᱜᱷᱚᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱚᱢ''
| "ᱟᱠᱩᱞᱳ ᱟᱠᱩᱱᱟᱭ"
|-
|᱑᱙᱘᱔
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱴ''
| "ᱮᱱᱛᱷᱟ ᱥᱳᱜᱟᱥᱩᱜᱟᱰᱮ"
|-
|᱑᱙᱘᱗
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠᱩᱰᱩ''
| "ᱠᱚᱵᱷᱤ ᱡᱚᱱᱟ ᱥᱟᱢᱟᱡᱟ ᱵᱷᱳᱡᱟ"
|-
|᱑᱙᱘᱙
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱜᱳᱫᱟᱵᱷᱚᱨᱤ ᱯᱳᱝᱜᱤᱱᱫᱤ''
|"ᱮᱯᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱳᱫᱟᱵᱷᱚᱨᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱦᱤᱥᱛᱳᱱᱫᱤ"
|-
|᱑᱙᱘᱙
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱵᱷᱚᱨᱚᱢ''
| "ᱢᱟᱜᱟᱱᱮ ᱢᱟᱜᱟᱱᱮ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨᱟᱝᱜᱩ"
|-
|᱒᱐᱐᱒
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ
|ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ
|}
===ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
* "ᱠᱟᱢᱵᱟᱱ ᱯᱩᱜᱟᱡᱷ" ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱚᱞ ᱥᱤᱞᱳᱱ ᱠᱟᱢᱵᱟᱱ ᱠᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ, ᱒᱐᱑᱖
*᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱨᱟᱢᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
{| class="wikitable"
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱟᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ -
|-
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱑
|-
|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱜᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱐᱔
|-
|ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱢᱩᱠᱟᱨᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱥᱠᱨᱤᱱ - ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳᱠᱚᱱ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱖
|}
{| class="wikitable"
|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ, ᱭᱩ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱨᱮ᱾
|-
|ᱰᱮᱴᱨᱚᱭᱤᱴ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱠᱟᱞᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ (᱑᱙᱗᱙)
|-
|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ – ᱑᱙᱙᱕
|-
|᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ IAAFA ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱣᱫᱷᱟᱨᱱ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ – ᱑᱙᱙᱕
|-
|AVM ’᱕᱐ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱑᱙᱙᱗
|-
|ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱞᱩᱢᱱᱟᱭ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
|-
|DTA – ᱑᱙᱘᱙
|-
|ᱢᱚᱫᱷᱩᱨᱟ ᱜᱟᱱᱟ ᱢᱚᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱜᱽᱨᱮᱴᱟᱨ ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱠᱮ. ᱵᱤ. ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱟᱢᱵᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱣ ᱡᱭᱳᱛᱷᱤ ᱨᱟᱣ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱙
|-
|᱒᱐᱐᱓ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱑᱑/᱒᱒/᱒᱐᱐᱓)
|-
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱟᱨ. ᱥᱤᱱᱮ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱔
|-
|ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱨᱟᱢᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱖
|-
|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢᱤᱝ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱭᱩᱵᱷᱟ ᱡᱚᱱᱳᱛᱥᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚᱞᱟᱪᱟᱨ - ᱒᱐᱐᱑ (ᱜᱟᱱᱟ ᱠᱟᱞᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ)
|-
|ᱠᱟᱞᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱ - ᱒᱐᱐᱓
|-
|ᱡᱚᱭᱥᱨᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ – ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱩᱥᱚᱬ (ᱥᱨᱤᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱭᱚᱪᱤᱛᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ)
|-
|ᱛᱷᱭᱟᱜᱚᱨᱟᱡᱟ ᱜᱟᱱᱚᱥᱚᱵᱷᱟ – ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱭᱟᱜᱚᱨᱟᱡᱟ ᱜᱟᱱᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ᱾
|-
|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱠᱟᱢᱩᱠᱟᱨᱟ – ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱷ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤ ᱚᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ
|-
|ᱥᱨᱤ ᱠᱟᱞᱟᱦᱚᱥᱛᱤ ᱥᱤᱵᱷᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱜᱟᱭᱤᱱᱤ
|-
|ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱖ ᱫᱷᱟᱣ
|-
|ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱪᱤᱛᱨᱚᱵᱷᱟᱬᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ-᱒᱐᱒᱐''
|}
==ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ==
{{Main|List of songs recorded by P. Susheela}}
=== ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
!ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
!ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
|-
| ᱑᱙᱕᱖
!''ᱛᱮᱱᱟᱞᱤ ᱨᱟᱢᱟᱱ''
|"ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱟ ᱪᱚᱨᱪᱤᱛᱟ ᱱᱤᱞᱟ ᱠᱟᱞᱮᱵᱟᱨᱟ", "ᱛᱷᱮᱱᱱᱟᱵᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱭ ᱱᱟᱴᱴᱩ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱮ"
|ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ–ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ
|ᱮ. ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱠᱟᱥᱤ, ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱜᱳᱯᱟᱞᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
|-
| ᱑᱙᱕᱘
!''ᱩᱛᱷᱟᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤᱨᱟᱱ''
|"ᱢᱩᱞᱞᱟᱭ ᱢᱟᱞᱟᱨ ᱢᱮᱞᱮ", "ᱟᱱᱵᱮ ᱟᱢᱩᱫᱷᱮ", "ᱩᱱᱱᱟᱡᱷᱟᱜᱟᱭ ᱠᱟᱱᱱᱤᱭᱟᱨᱜᱟᱞ"
|ᱡᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|ᱮ. ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱠᱟᱥᱤ, ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱜᱳᱯᱟᱞᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
|-
| ᱑᱙᱕᱘
!''ᱥᱟᱵᱟᱥ ᱢᱤᱱᱟ''
|"ᱟᱱᱟᱜᱟ ᱯᱤᱨᱟᱱᱫᱷᱟᱫᱷᱮᱞᱞᱟᱢ", "ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱱᱵᱟᱢ ᱠᱟᱱᱱᱤᱫᱷᱟᱫᱷᱮᱱᱳ", "ᱮᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱢᱟ ᱥᱩᱢᱢᱟ ᱮᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱢᱟ"
|ᱴᱤ. ᱡᱤ. ᱞᱤᱝᱜᱟᱯᱯᱟ
|ᱠᱮ. ᱡᱟᱢᱩᱱᱟ ᱨᱟᱹᱱᱤ, ᱴᱤ. ᱮ. ᱢᱳᱛᱷᱤ, ᱡᱮ. ᱯᱤ. ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱵᱟᱵᱩ, ᱴᱤ. ᱡᱤ. ᱞᱤᱝᱜᱟᱯᱯᱟ
|}
=== ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
!ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
!ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
|-
| rowspan="3"|᱑᱙᱖᱓
!rowspan="3"|''ᱛᱷᱳᱵᱩᱴᱴᱩᱵᱷᱩᱞᱩ''
|"ᱥᱟᱜᱮᱱᱩ ᱡᱤᱵᱷᱤᱛᱷᱟ ᱱᱟᱵᱷᱟ"
|rowspan="3"|ᱥᱤ. ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱫᱟᱥ
|rowspan="3"|ᱟᱱᱤᱥᱮᱴᱴᱤ ᱥᱩᱵᱵᱟ ᱨᱟᱣ
|rowspan="2"|ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ
|-
|"ᱢᱚᱫᱷᱩᱨᱟᱢᱟᱭᱱᱟ ᱨᱮᱭᱤᱞᱳ"
|-
|"ᱮᱢᱟᱭᱭᱟ ᱯᱨᱮᱢᱟᱭᱭᱟ"
|
|-
| ᱑᱙᱖᱗
!''ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱠᱟᱨᱟᱱ''
|"ᱱᱤᱱᱟᱭᱛᱷᱮᱱ ᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱟᱭ", "ᱢᱮᱞᱞᱟᱯᱯᱳ ᱢᱮᱞᱞᱟᱯᱯᱳ", "ᱠᱟᱴᱴᱟᱡᱷᱟᱜᱩ ᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱜᱟᱞ"
|ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|ᱵᱷᱟᱞᱤ, ᱟᱞᱟᱝᱜᱩᱰᱤ ᱥᱳᱢᱩ
|-
| ᱑᱙᱖᱗
!''ᱥᱟᱠᱥᱤ''
|"ᱟᱛᱩ ᱭᱮᱱᱱᱮᱞᱟ ᱤᱛᱩ ᱭᱮᱱᱱᱮᱞᱟ", "ᱫᱟᱭᱟᱞᱮᱫᱷᱟ ᱱᱤᱠᱩ ᱫᱟᱭᱟᱞᱮᱫᱷᱟ", "ᱥᱤᱞᱤᱯᱳᱫᱟ ᱥᱤᱱᱱᱳᱫᱟ ᱪᱤᱨᱟ ᱫᱳᱪᱩᱠᱩᱱᱱᱳᱫᱟ", "ᱟᱢᱢᱟ ᱠᱟᱰᱩᱯᱩ ᱪᱟᱞᱞᱟᱜᱟ"
|ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ
|ᱟᱨᱩᱫᱷᱨᱟ, ᱫᱟᱥᱚᱨᱚᱛᱷᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱭᱩᱞᱩ
|ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ, ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ
|-
| ᱑᱙᱖᱙
!''ᱫᱮᱭᱵᱷᱟ ᱢᱟᱜᱟᱱ''
|"ᱠᱟᱛᱷᱟᱞᱤᱠᱠᱟ ᱠᱟᱛᱨᱩᱠᱳᱞᱞᱩᱝᱜᱟᱞ", "ᱠᱩᱴᱴᱟᱛᱷᱤᱞᱮᱭᱟ ᱭᱟᱨᱛᱷᱟᱱ"
|ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|ᱠᱚᱱᱱᱚᱫᱟᱥᱚᱱ
|}
=== ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
!ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
!ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
|-
| ᱑᱙᱘᱒
!''ᱫᱮᱵᱚᱛᱷᱟ''
|"ᱮᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱪᱤ ᱜᱳᱫᱟᱨᱟᱢᱢᱟ"
|ᱠᱮ. ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ
|ᱵᱷᱮᱴᱩᱨᱤ
|rowspan="5" |ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱚᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ
|-
| ᱑᱙᱘᱖
!''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱢᱩᱛᱭᱟᱢ''
|"ᱞᱟᱞᱤ ᱞᱟᱞᱤ"
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|ᱥᱤ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱨᱮᱰᱰᱤ
|-
| rowspan="3" |᱑᱙᱘᱘
! rowspan="3" |''ᱥᱣᱚᱨᱱᱟᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱢ''
|"ᱜᱷᱟᱞᱞᱩ ᱜᱷᱟᱞᱞᱩ"
| rowspan="3" |ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
| rowspan="3" |ᱥᱤᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱱᱮᱞᱟ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ
|-
|"ᱥᱤᱵᱷᱟ ᱯᱩᱡᱟᱠᱩ"
|-
|"ᱠᱳᱞᱩᱵᱷᱟᱭ ᱵᱷᱩᱱᱱᱟᱫᱮ"
|}
=== ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
!ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
!ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
|-
| rowspan="2" |᱑᱙᱙᱑
!''ᱠᱩᱞᱤ ᱱᱚᱝ. ᱑''
|"ᱠᱟᱞᱟᱭᱟ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟ"
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|ᱥᱤᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱱᱮᱞᱟ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|-
!''ᱫᱚᱞᱚᱯᱚᱛᱤ''
|"ᱟᱫᱟ ᱡᱟᱱᱢᱟᱠᱩ"
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|ᱨᱟᱡᱚᱥᱨᱤ
|
|-
|᱑᱙᱙᱓
!''ᱯᱚᱫᱽᱢᱟᱵᱷᱭᱩᱦᱟᱢ''
|"ᱠᱟᱱᱱᱩᱞᱟᱠᱩ ᱪᱩᱯᱟᱱᱫᱟᱢ"
|ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ
|ᱨᱟᱡᱚᱥᱨᱤ
|
|-
|᱑᱙᱙᱕
!''ᱠᱩᱱᱛᱤ ᱯᱩᱛᱨᱩᱰᱩ''
|"ᱜᱩᱢᱢᱟᱞᱩ ᱛᱷᱳᱢᱢᱤᱫᱤ"
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|
|
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|P. Susheela}}
* {{Official website|http://www.psusheela.org}}
* {{IMDb name|0654915}}
{{DEFAULTSORT:ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ, ᱯᱤ.}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
g2xjguwlvjz1k2v1k4s6lj6h582jukj
ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ
14
37827
196952
2026-08-16T08:25:33Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196952
wikitext
text/x-wiki
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ
b50uuv3cop1kwfw7bfmq3zkio1k12hs
ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ
14
37828
196953
2026-08-16T08:25:55Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196953
wikitext
text/x-wiki
ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ
p0lydv54y8g56tfston3tfbmajo6spr
ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ
14
37829
196954
2026-08-16T08:26:18Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196954
wikitext
text/x-wiki
ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ
p0lydv54y8g56tfston3tfbmajo6spr
ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ
14
37830
196955
2026-08-16T08:26:39Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196955
wikitext
text/x-wiki
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ
5mk54cuvkzniapu1x0iip27ym7gjusq
ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ
14
37831
196956
2026-08-16T08:26:57Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196956
wikitext
text/x-wiki
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ
5lfstn2wm4u4n1qbl72takemjy5qur5
ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ
14
37832
196957
2026-08-16T08:27:16Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
196957
wikitext
text/x-wiki
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ
c0trffjj1ipklkuur4985cu9r7xzk2v
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱚᱱᱚᱞ/ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱖
4
37833
196960
2026-08-16T08:32:00Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱚᱱᱚᱞ/ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱖
196960
wikitext
text/x-wiki
[[File:Onapookkalam.jpg|''ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾|thumb]]
'''ᱳᱱᱟᱢ''' ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]: ഓണം; IPA: Ōṇaṁ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
qeglbd7t8y54t6mv1c2l6m9hq05c2i5
196961
196960
2026-08-16T08:36:40Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
196961
wikitext
text/x-wiki
<div style="float:left;margin:0.5em 0.9em 0.4em 0;">
[[File:Onapookkalam.jpg|250px]]
</div>
'''ᱳᱱᱟᱢ''' ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]: ഓണം; IPA: Ōṇaṁ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
:::::::::::::[[ᱳᱱᱟᱢ |'''''ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ'''''...]]
qolx8e41fruv1kyvfln0ebr7nj8w7bn
196962
196961
2026-08-16T08:37:54Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
196962
wikitext
text/x-wiki
<div style="float:left;margin:0.5em 0.9em 0.4em 0;">
[[File:Onapookkalam.jpg|250px]]
</div>
'''ᱳᱱᱟᱢ''' ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]: ഓണം; IPA: Ōṇaṁ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱳᱱᱟᱢ |'''''ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ'''''...]]
p6xsy48yt39go5b6x39ac194cun1oex
196963
196962
2026-08-16T08:38:22Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
196963
wikitext
text/x-wiki
<div style="float:left;margin:0.5em 0.9em 0.4em 0;">
[[File:Onapookkalam.jpg|250px]]
</div>
'''ᱳᱱᱟᱢ''' ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]: ഓണം; IPA: Ōṇaṁ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱳᱱᱟᱢ |'''''ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ'''''...]]
5i3bkozsaogkv46ki4kfpdy6x8le8fg
196964
196963
2026-08-16T08:40:56Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
196964
wikitext
text/x-wiki
<div style="float:left;margin:0.5em 0.9em 0.4em 0;">
[[File:Onapookkalam.jpg|300px]]
</div>
'''ᱳᱱᱟᱢ''' ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]: ഓണം; IPA: Ōṇaṁ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱳᱱᱟᱢ |'''''ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ'''''...]]
4vcqr167oylv54m5vgdk40rbizmyuer