ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ 0 2837 197068 196941 2026-08-19T00:58:46Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197068 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ== ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ== {|class = "wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ ! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ ! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ !colspan=4| Snatch (kg) !colspan=4| Clean & Jerk (kg) !rowspan=2 width=40| Total !rowspan=2 width=40| Rank |- ! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank |- ! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]] |- |[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7 |- |[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5 |- |[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5 |} ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }} http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55 http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]] sw98wkgcjrdw5qg1ffsmwbhrl3y1ppn ᱚᱱᱤᱞ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ 0 12301 197081 178664 2026-08-19T07:22:21Z MT731 2184 197081 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = ᱚᱱᱤᱞ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ | image = Anil_Ambani_Reliance.jpg | image_size = | caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱚᱱᱤᱞ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ | birth_date = {{Birth date and age|1959|6|4|df=yes}}<ref name=ET>{{Cite web|url=https://economictimes.com/news/company/corporate-trends/onetime-billionaire-says-hes-now-worth-nothing/amp_articleshow/74019910.cms|title=Anil Ambani: One-time billionaire Anil Ambani says he's now worth nothing - The Economic Times|website=economictimes.com}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱴᱮᱴᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱴᱤᱭᱟᱹ | alma_mater = [[ᱠᱮᱹᱥᱤᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] (ᱵᱤᱹᱮᱥᱹᱥᱤ)<br>[[ᱯᱮᱱᱥᱤᱞᱵᱷᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱴ ᱵᱤᱨᱰᱟᱹᱜᱟᱲ]] (ᱮᱢᱹᱵᱤᱹᱮᱹ) | occupation = ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥᱢᱮᱱ | title = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱜᱨᱩᱯ]] |net_worth = US$9 million in assets against $300 million in liabilities (ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱛᱮ)<ref name="sibling_rivalry">{{cite news |last1=Altstedter |first1=Ari |last2= Sanjai|first2= P.R. |title=Mukesh Ambani Won the World’s Most Expensive Sibling Rivalry |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2020-06-03/mukesh-ambani-won-the-world-s-most-expensive-sibling-rivalry |accessdate=7 June 2020 |work=Bloomberg News |date=3 June 2020}}</ref> | office2 = [[ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ]],[[ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] | constituency2 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |termstart2 = ᱒᱐᱐᱔ |termend2= ᱒᱐᱐᱖ | spouse = {{marriage|[[ᱴᱤᱱᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]]|᱑᱙᱙᱑}} | children = ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ | parents = [[ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱤ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]]<br>ᱠᱳᱠᱤᱞᱟᱵᱮᱱ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ | relations = [[ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] (ᱫᱟᱫᱟ) | website = | footnotes = }} '''ᱚᱱᱤᱞ ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱤ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱜᱨᱩᱯ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱟᱰᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱴᱚᱠ ᱮ ᱰᱤᱞ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.reliancecapital.co.in/|title=Reliance Capital|publisher=Reliance Capital|date=17 April 2014 |accessdate=18 April 2014}}</ref> [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ]],<ref>{{cite web|url=http://www.rinfra.com/|title=Reliance Infra|publisher=Reliance Infra|date=17 April 2014|accessdate=17 April 2014}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱯᱟᱣᱟᱨ]], [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ]] ᱮᱢᱟᱱᱟᱜ ᱥᱴᱚᱠ ᱦᱚᱸ ᱱᱩᱭ ᱜᱮ ᱰᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rcom.co.in/Rcom/personal/home/index.html|title=Reliance Communication|publisher=Reliance Communication|date=17 April 2014|accessdate=April 17, 2014|archive-date=3 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403162305/https://rcom.co.in/Rcom/personal/home/index.html|url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱢᱚᱲ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱤᱥᱟ,ᱬ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱥᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱭᱩᱹᱠᱮᱹ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱫᱮᱣᱚᱲᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱛᱮ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱱ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱟᱣᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/anil-ambani-tells-uk-court-his-net-worth-is-zero-despite-fleet-of-cars-private-jet-and-yacht/articleshow/74017394.cms|title=Onetime Billionaire Says He's Now Worth Nothing|publisher=Economic Times}}</ref> ᱚᱱᱤᱞ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱨᱞᱭᱟᱢᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱮ [[ᱥᱣᱟᱹᱫᱷᱤᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://economictimes.indiatimes.com/anil-ambani-to-stand-for-rajya-sabha/articleshow/742646.cms | title=Anil Ambani to stand for Rajya Sabha | publisher=[[The Economic Times]] | date=16 June 2004 | accessdate=21 June 2020}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/anil-ambani-quits-as-rajya-sabha-mp-amid-office-of-profit-row/372762 | title=Anil Ambani quits as Rajya Sabha MP amid office of profit row | publisher=Outlook | accessdate=21 June 2020 |date=25 March 2006}}</ref> ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱔᱔ ᱮᱯᱷᱹᱮᱢᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱴᱚᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱸᱴ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱣᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱹᱴᱤᱹᱮᱪᱹ, ᱟᱱᱤᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱢᱚᱞᱭᱤᱯᱞᱮᱠᱥ ᱪᱤᱱᱮᱢᱟ ᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cnngo.com/mumbai/shop/ambani-sons-available-india-now-sold-out-383418|title=Ambani & Sons|publisher=CNNGO|date=12 June 2012|accessdate=16 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031051551/http://www.cnngo.com/mumbai/shop/ambani-sons-available-india-now-sold-out-383418|archive-date=31 October 2012|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱼᱟᱜ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱱᱤᱞ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱮᱱᱴᱚᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱸᱴ, ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ, ᱯᱟᱣᱟᱨ, ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱩᱠᱪᱚᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/money/2002/jul/07amb1.htm |title=The Ambani Achievements|publisher= Rediff.com|date=7 July 2002|accessdate=16 February 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.exhibitmag.com/content/anil-ambani |title=Anil Ambani |publisher=EXHIBIT MAGAZINE |date=22 May 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150206115041/http://www.exhibitmag.com/content/anil-ambani |archivedate=6 February 2015 }}</ref> In 2005 Ambani made his debut in the entertainment industry with an acquisition of a majority stake in Adlabs Films, a company with interests in film processing, production, exhibition and digital cinema. The company was renamed [[Reliance MediaWorks]] in 2009.<ref>{{cite news|title=Reliance Cap buys 51% in Adlabs for Rs 360 crore|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-07-01/news/27503817_1_reliance-capital-adlabs-films-manmohan-shetty|accessdate=11 February 2015|work=The Economic Times|agency=Bennett, Coleman & Co. Ltd|date=1 July 2005|archive-date=11 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150211145211/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-07-01/news/27503817_1_reliance-capital-adlabs-films-manmohan-shetty|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|title=The Reliance-Spielberg Deal: Anil Ambani's Next Blockbuster?|journal=Knowledge@Wharton|date=2 October 2008|volume=The Wharton School, University of Pennsylvania|url=http://knowledge.wharton.upenn.edu/article/the-reliance-spielberg-deal-anil-ambanis-next-blockbuster/|accessdate=11 February 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Adlabs Films to be renamed Reliance MediaWorks|url=http://www.livemint.com/Consumer/9fjnwA2J9A7tzGItFVOWFP/Adlabs-Films-to-be-renamed-Reliance-MediaWorks.html|accessdate=11 February 2015|work=Live Mint|agency=HT Media|date=4 September 2009}}</ref> In 2008 a joint venture worth US$1.2 billion with [[Steven Spielberg]]'s production company [[DreamWorks Pictures|DreamWorks]] cast Ambani's entertainment business on to a global platform.<ref>{{cite news|title=DreamWorks to Receive Funds From Reliance|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303815404577336502177912184|accessdate=11 February 2015|work=The Wall Street Journal|agency=News Corporation|date=10 April 2012}}</ref> He has contributed to the production of a number of Spielberg films, including the [[Academy Awards|Academy Award]]-winning [[Lincoln (2012 film)|''Lincoln'']].<ref>{{cite web|title=Reliance Entertainment [in]|url=https://www.imdb.com/company/co0336601/?ref_=ttco_co_3|website=[[IMDb]]|accessdate=11 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Lincoln (2012) - Company credits|url=https://www.imdb.com/title/tt0443272/companycredits?ref_=tt_dt_co|website=[[IMDb]]|accessdate=11 February 2015}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.relianceadagroup.com/ada/chairman.html Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160915005729/http://www.relianceadagroup.com/ada/chairman.html |date=15 September 2016 }} at [[Reliance Anil Dhirubhai Ambani Group|Reliance ADAG]] * [https://www.forbes.com/profile/anil-ambani Profile] at [[Forbes]] * {{NYTtopic|people/a/anil_d_ambani}} * {{Guardian topic}} * [http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Anil-Ambani Anil Ambani]: collected news and commentary at ''[[The Times of India]]'' {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ, ᱚᱱᱤᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] 4oywde9e7bcdo1zaki3vy8cy7avniec ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ 0 13073 197080 183562 2026-08-19T07:21:36Z ~2026-45296-06 11507 /* */ 197080 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ बभने की चट्टु कुत्तिया | image = President of India Droupadi Murmu official portrait (cropped).jpg | caption = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱒᱐᱒᱕ | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1958|06|20}} | birth_place = [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | order = ᱑᱕ ᱟᱹᱱᱤᱡ | office = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ | vicepresident = [[ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱭᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ]] | primeminister = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] | term_start = ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒‌0᱒᱒ | term_ent = | succeeding = [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱵᱤᱱᱫᱽ]] | successor = | office2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] | term_start2 = ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱕ | term_end2 = ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ | 1blankname2 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata2 = [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱵᱚᱨ ᱫᱟᱥ]] <br /> [[ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] | predecessor2 = ᱥᱮᱭᱟᱫᱽ ᱟᱦᱢᱟᱫᱽ | successor2 = [[ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱵᱟᱭᱥ]] | constituency_AM3 = [[ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ]] | term_start3 = ᱒᱐᱐᱙ | term_end3 = ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱕ | office4 = ᱥᱟᱫᱽᱥᱭᱟ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ | term_start4 = ᱒᱐᱐᱐ | term_end4 = ᱒᱐᱐᱙ | predecessor4 = ᱞᱟᱥᱢᱟᱱ ᱢᱟᱡᱷᱤ | successor4 = ᱥᱭᱚᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | spouse = ᱥᱭᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ | children = ᱓ | alma_mater = [[ᱨᱚᱢᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ | religion = | blank1 = | data1 = | profession = [[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]] | website = }} '''ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' ᱫᱚ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱘) ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱕ ᱟᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":02">{{Cite web |title=Droupadi Murmu, Former Jharkhand Governor, Is BJP's Choice For President |url=https://www.ndtv.com/india-news/draupadi-murmu-former-jharkhand-governor-is-bjps-choice-for-president-3088291 |access-date=2022-06-21 |website=NDTV.com}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱭᱤᱡ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.aajtak.in/india/politics/story/draupadi-murmu-biography-first-president-born-in-independent-india-became-youngest-president-ntc-1505546-2022-07-25|language=हिंदी|date=25 जुलाई 2022|website=AajTak}}</ref> ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="MSNfirst2">{{Cite web |title=Droupadi Murmu: India's Youngest President and First to be Born After Independence |url=https://www.msn.com/en-in/news/politics/droupadi-murmu-india-e2-80-99s-youngest-president-and-first-to-be-born-after-independence/ar-AAZPApk |access-date=2022-07-21 |website=MSN |language=en-IN}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱨᱮ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ (ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱤᱡ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ (᱒᱐᱐᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔) [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="myref2">Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/narendra-modi-government-appoints-four-governors/545256-37.html|title=Narendra{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Modi government appoints four Governors|accessdate=2015-05-12|publisher=IBN Live.</ref> <ref>cite web |url= http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S18/partycomp04.htm |title=State Elections 2004 - Partywise Comparision for 4-Rairangpur Constituency of ORISSA |work=eci.nic.in |year=2006 |quote=List Of Winning Candidates |accessdate=29 May 2013</ref><ref>http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/453-501.pdf</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>http://www.odishatv.in/droupadi-murmu-from-odisha-appointed-as-jharkhand-guv/{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="myref1">Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Modi-government-names-new-governors-for-Jharkhand-five-NE-states/articleshow/47253194.cms?|title=Modi government names new governors for Jharkhand, five NE states|accessdate=2015-05-12|publisher=The Times of India</ref> [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱠᱛᱮ "ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱜᱚᱢᱱᱟᱜᱚᱢᱚᱱ" ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱒ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ "ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱣᱟᱸ ᱥᱮᱛᱮᱫ" ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="myref4">Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/odisha/Draupadi-Murmu-Jharkhand-Guv/2015/05/13/article2811852.ece|title=Draupadi{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Murmu Jharkhand Guv|accessdate=2015-05-13|publisher=New Indian Express</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱩᱯᱩᱨᱵᱮᱰᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱚᱧᱪᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱴᱩᱰᱩ ᱾ == ᱱᱤᱡᱚᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱥᱭᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱹᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱩᱠᱷ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱤᱱᱟᱹᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱠᱤᱱ ᱾ ᱨᱳᱢᱟᱫᱮᱵᱤ ᱣᱳᱢᱮᱱᱥ (ᱚᱴᱚᱱᱳᱢᱳᱥ) ᱠᱮᱞᱮᱡᱽ, [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ (BA) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ "ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ" ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ "ᱥᱨᱤ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱟᱞ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ" ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱣᱟᱨᱰ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱠᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱠᱷᱮᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱚᱫᱽ ᱮ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱹᱡᱮᱹᱯᱤᱹ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱦᱟᱹᱰᱤᱡᱽ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ== ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱔ - ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱙ - ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ==ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ== ==ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱫᱽ== ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="IBNlive 2015">{{cite web | title=ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ | website=[[IBN Live]] | date=18 May 2015 | url=http://m.ibnlive.com/news/india/draupadi-murmu-sworn-in-as-first-woman-governor-of-jharkhand-993328.html | access-date=18 May 2015 | archive-date=5 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221105210809/http://m.ibnlive.com/news/india/draupadi-murmu-sworn-in-as-first-woman-governor-of-jharkhand-993328.html | url-status=dead }}</ref><ref name="myref1"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞᱤᱡ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ == {{Main|en:Presidency of Droupadi Murmu}} [[File:Chief Justice N.V. Ramana administering the oath of the office of the President of India to Droupadi Murmu.jpg|thumb|Chief Justice [[N. V. Ramana]] administering the oath of the office to President-elect Murmu]] ᱒᱖ [[ᱡᱩᱞᱟᱭ]] ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱑᱕ ᱟᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱠᱤᱨᱟ, ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱥᱴᱤᱥ ᱮᱱᱹ ᱵᱷᱤᱹ ᱨᱚᱢᱚᱱᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱠᱤᱨᱟ, ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news |title=Droupadi Murmu takes oath as 15th President of India |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/droupadi-murmu-takes-oath-as-15th-president-of-india/articleshow/93101569.cms |access-date=2022-12-07}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news |title=Will Droupadi Murmu Remain a BJP Electoral Ploy or Help Unseen Adivasis Be Seen at Last? |url=https://thewire.in/politics/droupadi-murmu-bjp-adivasis-president |access-date=22 July 2022 |work=The Wire |date=22 July 2022}}</ref><ref name="Express 5 things">{{cite news |title=Explained: 5 things to know about Droupadi Murmu, President of India |url=https://indianexpress.com/article/explained/droupadi-murmu-president-of-india-five-things-8044065/ |access-date=22 July 2022 |work=The Indian Express |date=22 July 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deutsche Welle" /><ref name="Indigenous">See links below *https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/21/india-president-tribal/ *https://www.dw.com/en/india-tribal-politician-draupadi-murmu-wins-presidential-vote/a-62559372 *https://www.nytimes.com/2022/07/21/world/asia/india-president.html *https://www.aljazeera.com/news/2022/7/25/droupadi-murmu-takes-oath-as-indias-first-tribal-president *https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/07/28/droupadi-murmu-india-s-first-tribal-president_5991733_4.html *https://www.independent.co.uk/asia/india/draupadi-murmu-india-president-tribal-b2128395.html *https://www.freepressjournal.in/weekend/president-droupadi-murmu-decoding-what-women-leaders-bring-to-the-table-at-the-workplace *https://www.csw.org.uk/2022/07/27/press/5776/article.htm *https://www.culturalsurvival.org/news/droupadi-murmu-sworn-indias-first-indigenous-president *https://www.northeasttoday.in/tag/draupadi-murmu/ *https://www.mansworldindia.com/more/news/droupadi-murmu-makes-history-by-becoming-indias-first-tribal-female-president/ *https://jharkhandstatenews.com/article/top-stories/5563/india-s-first-adivasi-president-droupadi-murmu-may-be-a-star-attraction-on-the-world-indigenous-day-2022/</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news |title=In Droupadi Murmu, India gets its youngest and first president to be born after Independence |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/jul/21/in-droupadi-murmu-india-gets-its-youngest-and-first-president-to-be-born-after-independence-2479151.html |access-date=25 July 2022 |work=[[The New Indian Express]] |date=21 July 2022}}</ref> ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="MSNfirst2"/> ==ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ== ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱟᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱱᱤᱞᱠᱚᱱᱴᱷᱚ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ''' ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} * https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%A6%E0%AD%8D%E0%AC%B0%E0%AD%8C%E0%AC%AA%E0%AC%A6%E0%AD%80_%E0%AC%AE%E0%AD%81%E0%AC%B0%E0%AD%8D%E0%AC%AE%E0%AD%81 * http://www.odishahelpline.com/Profile-of-Smt-Droupadi-Murmu-of-RAIRANGPUR-constituency-4.html * http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S18/partycomp04.htm ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * [http://www.oneindia.com/india/what-you-should-know-about-draupadi-murmu-the-next-president-of-india-2426395.html Presidential Nominee] {{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ}} {{DEFAULTSORT:ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]] 9llb54iaywg4josuri4yofejdtxukv3 197083 197080 2026-08-19T10:30:00Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-45296-06|~2026-45296-06]] ([[User talk:~2026-45296-06|talk]]) to last revision by Ramamajhi9 (TwinkleGlobal) 197083 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ | image = President of India Droupadi Murmu official portrait (cropped).jpg | caption = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱒᱐᱒᱕ | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1958|06|20}} | birth_place = [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | order = ᱑᱕ ᱟᱹᱱᱤᱡ | office = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ | vicepresident = [[ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱭᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ]] | primeminister = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] | term_start = ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒‌0᱒᱒ | term_ent = | succeeding = [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱵᱤᱱᱫᱽ]] | successor = | office2 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] | term_start2 = ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱕ | term_end2 = ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ | 1blankname2 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | 1namedata2 = [[ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱵᱚᱨ ᱫᱟᱥ]] <br /> [[ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] | predecessor2 = ᱥᱮᱭᱟᱫᱽ ᱟᱦᱢᱟᱫᱽ | successor2 = [[ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱵᱟᱭᱥ]] | constituency_AM3 = [[ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ]] | term_start3 = ᱒᱐᱐᱙ | term_end3 = ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱕ | office4 = ᱥᱟᱫᱽᱥᱭᱟ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ | term_start4 = ᱒᱐᱐᱐ | term_end4 = ᱒᱐᱐᱙ | predecessor4 = ᱞᱟᱥᱢᱟᱱ ᱢᱟᱡᱷᱤ | successor4 = ᱥᱭᱚᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | spouse = ᱥᱭᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ | children = ᱓ | alma_mater = [[ᱨᱚᱢᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ | religion = | blank1 = | data1 = | profession = [[ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]] | website = }} '''ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' ᱫᱚ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱘) ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱕ ᱟᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":02">{{Cite web |title=Droupadi Murmu, Former Jharkhand Governor, Is BJP's Choice For President |url=https://www.ndtv.com/india-news/draupadi-murmu-former-jharkhand-governor-is-bjps-choice-for-president-3088291 |access-date=2022-06-21 |website=NDTV.com}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱭᱤᱡ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.aajtak.in/india/politics/story/draupadi-murmu-biography-first-president-born-in-independent-india-became-youngest-president-ntc-1505546-2022-07-25|language=हिंदी|date=25 जुलाई 2022|website=AajTak}}</ref> ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="MSNfirst2">{{Cite web |title=Droupadi Murmu: India's Youngest President and First to be Born After Independence |url=https://www.msn.com/en-in/news/politics/droupadi-murmu-india-e2-80-99s-youngest-president-and-first-to-be-born-after-independence/ar-AAZPApk |access-date=2022-07-21 |website=MSN |language=en-IN}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱨᱮ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ (ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱤᱡ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ (᱒᱐᱐᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔) [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="myref2">Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/narendra-modi-government-appoints-four-governors/545256-37.html|title=Narendra{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Modi government appoints four Governors|accessdate=2015-05-12|publisher=IBN Live.</ref> <ref>cite web |url= http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S18/partycomp04.htm |title=State Elections 2004 - Partywise Comparision for 4-Rairangpur Constituency of ORISSA |work=eci.nic.in |year=2006 |quote=List Of Winning Candidates |accessdate=29 May 2013</ref><ref>http://orissa.gov.in/e-magazine/orissaannualreference/ORA-2011/pdf/453-501.pdf</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>http://www.odishatv.in/droupadi-murmu-from-odisha-appointed-as-jharkhand-guv/{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="myref1">Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Modi-government-names-new-governors-for-Jharkhand-five-NE-states/articleshow/47253194.cms?|title=Modi government names new governors for Jharkhand, five NE states|accessdate=2015-05-12|publisher=The Times of India</ref> [[ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱠᱛᱮ "ᱵᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱜᱚᱢᱱᱟᱜᱚᱢᱚᱱ" ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱒ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ "ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱣᱟᱸ ᱥᱮᱛᱮᱫ" ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="myref4">Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/odisha/Draupadi-Murmu-Jharkhand-Guv/2015/05/13/article2811852.ece|title=Draupadi{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Murmu Jharkhand Guv|accessdate=2015-05-13|publisher=New Indian Express</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱩᱯᱩᱨᱵᱮᱰᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱚᱧᱪᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱴᱩᱰᱩ ᱾ == ᱱᱤᱡᱚᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱥᱭᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱹᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱩᱠᱷ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱤᱱᱟᱹᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱠᱤᱱ ᱾ ᱨᱳᱢᱟᱫᱮᱵᱤ ᱣᱳᱢᱮᱱᱥ (ᱚᱴᱚᱱᱳᱢᱳᱥ) ᱠᱮᱞᱮᱡᱽ, [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ (BA) ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ "ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ" ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ "ᱥᱨᱤ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱟᱞ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ" ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱣᱟᱨᱰ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱤᱡᱩ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱠᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱠᱷᱮᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱚᱫᱽ ᱮ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱹᱡᱮᱹᱯᱤᱹ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱦᱟᱹᱰᱤᱡᱽ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ== ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱔ - ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱙ - ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ==ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ== ==ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱫᱽ== ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="IBNlive 2015">{{cite web | title=ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ | website=[[IBN Live]] | date=18 May 2015 | url=http://m.ibnlive.com/news/india/draupadi-murmu-sworn-in-as-first-woman-governor-of-jharkhand-993328.html | access-date=18 May 2015 | archive-date=5 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221105210809/http://m.ibnlive.com/news/india/draupadi-murmu-sworn-in-as-first-woman-governor-of-jharkhand-993328.html | url-status=dead }}</ref><ref name="myref1"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞᱤᱡ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ == {{Main|en:Presidency of Droupadi Murmu}} [[File:Chief Justice N.V. Ramana administering the oath of the office of the President of India to Droupadi Murmu.jpg|thumb|Chief Justice [[N. V. Ramana]] administering the oath of the office to President-elect Murmu]] ᱒᱖ [[ᱡᱩᱞᱟᱭ]] ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱑᱕ ᱟᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱠᱤᱨᱟ, ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱥᱴᱤᱥ ᱮᱱᱹ ᱵᱷᱤᱹ ᱨᱚᱢᱚᱱᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱠᱤᱨᱟ, ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news |title=Droupadi Murmu takes oath as 15th President of India |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/droupadi-murmu-takes-oath-as-15th-president-of-india/articleshow/93101569.cms |access-date=2022-12-07}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news |title=Will Droupadi Murmu Remain a BJP Electoral Ploy or Help Unseen Adivasis Be Seen at Last? |url=https://thewire.in/politics/droupadi-murmu-bjp-adivasis-president |access-date=22 July 2022 |work=The Wire |date=22 July 2022}}</ref><ref name="Express 5 things">{{cite news |title=Explained: 5 things to know about Droupadi Murmu, President of India |url=https://indianexpress.com/article/explained/droupadi-murmu-president-of-india-five-things-8044065/ |access-date=22 July 2022 |work=The Indian Express |date=22 July 2022 |language=en}}</ref><ref name="Deutsche Welle" /><ref name="Indigenous">See links below *https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/21/india-president-tribal/ *https://www.dw.com/en/india-tribal-politician-draupadi-murmu-wins-presidential-vote/a-62559372 *https://www.nytimes.com/2022/07/21/world/asia/india-president.html *https://www.aljazeera.com/news/2022/7/25/droupadi-murmu-takes-oath-as-indias-first-tribal-president *https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/07/28/droupadi-murmu-india-s-first-tribal-president_5991733_4.html *https://www.independent.co.uk/asia/india/draupadi-murmu-india-president-tribal-b2128395.html *https://www.freepressjournal.in/weekend/president-droupadi-murmu-decoding-what-women-leaders-bring-to-the-table-at-the-workplace *https://www.csw.org.uk/2022/07/27/press/5776/article.htm *https://www.culturalsurvival.org/news/droupadi-murmu-sworn-indias-first-indigenous-president *https://www.northeasttoday.in/tag/draupadi-murmu/ *https://www.mansworldindia.com/more/news/droupadi-murmu-makes-history-by-becoming-indias-first-tribal-female-president/ *https://jharkhandstatenews.com/article/top-stories/5563/india-s-first-adivasi-president-droupadi-murmu-may-be-a-star-attraction-on-the-world-indigenous-day-2022/</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news |title=In Droupadi Murmu, India gets its youngest and first president to be born after Independence |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/jul/21/in-droupadi-murmu-india-gets-its-youngest-and-first-president-to-be-born-after-independence-2479151.html |access-date=25 July 2022 |work=[[The New Indian Express]] |date=21 July 2022}}</ref> ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="MSNfirst2"/> ==ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ== ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱟᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱱᱤᱞᱠᱚᱱᱴᱷᱚ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ''' ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} * https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%A6%E0%AD%8D%E0%AC%B0%E0%AD%8C%E0%AC%AA%E0%AC%A6%E0%AD%80_%E0%AC%AE%E0%AD%81%E0%AC%B0%E0%AD%8D%E0%AC%AE%E0%AD%81 * http://www.odishahelpline.com/Profile-of-Smt-Droupadi-Murmu-of-RAIRANGPUR-constituency-4.html * http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S18/partycomp04.htm ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * [http://www.oneindia.com/india/what-you-should-know-about-draupadi-murmu-the-next-president-of-india-2426395.html Presidential Nominee] {{ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ}} {{DEFAULTSORT:ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]] go0bza1j54ia0gyj5b2nsyq7zbe6hbp ᱥᱟᱵᱽᱱᱟᱢ ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ 0 17714 197071 191178 2026-08-19T03:42:18Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197071 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱵᱽᱱᱟᱢ ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ | image = Shabnam Asthana.jpg | image_size = 250px | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = ᱑᱖ ᱟᱜᱚᱥᱴ | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] | other_names = | occupation = ᱯᱤ.ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱩᱭᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱴᱮᱡᱤᱥᱴ | years_active = | known_for = | notable_works = | website = {{URL|www.empoweredsolutions.in}} }} '''ᱥᱟᱵᱽᱱᱟᱢ ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱚᱨᱚᱲᱤᱡ, ᱟᱨ ᱚᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱨᱚᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indianexpress.com/article/cities/pune/seminar-offers-tips-to-face-professional-challenges/ | title=Seminar offers tips to face professional challenges | work=[[The Indian Express]] | date=20 January 2015 | accessdate=25 December 2011 | author=}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱥᱤ.ᱟᱭ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[:en:H. K. Dua|ᱮᱭᱤᱪ.ᱠᱮ. ᱫᱩᱣᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱤᱞᱮᱥᱟᱱ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱨᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.mid-day.com/articles/shabnam-asthana-wins-indias-top-public-relations-award/155081 | title=Shabnam Asthana wins India's top public relations award | work=[[Mid-Day]] | date=16 February 2012 | accessdate=20 December 2016 | author= }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱞᱮᱰᱤ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ (ᱟᱨᱴᱥ) ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱟᱞᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[:en:Public relations|ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ]] ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱢᱵᱟᱭᱳᱥᱤᱥ (Symbiosis) ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ [[:en:Symbiosis|ᱥᱤᱢᱵᱟᱭᱳᱥᱤᱥ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://techwomen.in/wp-content/uploads/flipbook/1/files/basic-html/page12.html | title=Page 12 - November 2015 Woman At Work | work=Techwomen.in | date=20 January 2015 | accessdate= | author= }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ [[:en:National Defence Academy (India)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱚᱠᱠᱷᱟ ᱮᱠᱟᱫᱮᱢᱤ (ᱮᱱ.ᱰᱤ.ᱮ), ᱠᱷᱟᱫᱟᱠᱣᱟᱥᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱱ.ᱰᱤ.ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱟᱨᱼᱯᱮ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱵᱮᱼᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱯ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://prssa.prsa.org/events/conference/program/12program/shabnamasthana | title=Shabnam Asthana | work=Prsa.org | date=14 October 2014 | accessdate=20 December 2016 | author= | archive-date=18 August 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150818130741/http://prssa.prsa.org/events/conference/program/12program/shabnamasthana | url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱵᱟᱭᱳᱥᱤᱥ, ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ, ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱵᱤ.ᱮᱢ, ᱥᱤᱝᱦᱟᱜᱟᱫᱽ, ᱢᱟᱴᱨᱤᱠᱥ, ᱮᱱ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ.ᱮᱢ, ᱰᱤ.ᱣᱟᱭ ᱯᱟᱴᱤᱞ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱮᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱮᱲᱟ ᱯᱷᱟᱠᱟᱞᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ===᱒᱐᱐᱕-ᱱᱤᱛ=== ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱮᱢᱯᱟᱣᱟᱨᱰ ᱥᱳᱞᱤᱣᱥᱟᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/indian-women-network-launched-in-western-part-of-india-114122600245_1.html | title=Indian Women Network launched in western part of India | work=[[Business Standard]] | date=26 December 2014 | accessdate=20 December 2016 | author=}}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱥᱤ.ᱟᱭ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ''ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱨᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://ravepad.com/page/public-relations/images/view/18555584/Shabnam-Asthana-wins-India-s-top-public-relations-award-by-Mid-D | title=Public Relations Photos : Shabnam Asthana wins India's top public relations award by Mid-Day | work=RavePad | date=20 January 2015 | accessdate= | author= | archive-date=18 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210918024046/http://ravepad.com/page/public-relations/images/view/18555584/Shabnam-Asthana-wins-India-s-top-public-relations-award-by-Mid-D | url-status=dead }}</ref> ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ ᱱᱮᱶᱛᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/finance/shabnam-asthana-to-be-first-pr-expert-from-india-to-address-prssa-2012-national-conference-in-san-francisco-news-news-mkijEebbhhhsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180207005022/http://www.sify.com/finance/shabnam-asthana-to-be-first-pr-expert-from-india-to-address-prssa-2012-national-conference-in-san-francisco-news-news-mkijEebbhhhsi.html |archive-date=7 February 2018 | title=Shabnam Asthana to be first PR expert from India to address PRSSA 2012 National Conference in San Francisco | work=[[Sify.com]] | date=8 October 2012 | accessdate=20 December 2016 | author=}}</ref><ref>{{cite web | url=https://buprssa.com/2012/11/14/bridging-the-gap-travel-the-world-with-your-pr-career/ | title=Bridging the Gap: Travel the World with Your PR Career | work=PRSSA | date=20 January 2015 | accessdate=14 November 2012 | author= | archive-date=6 February 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180206190348/https://buprssa.com/2012/11/14/bridging-the-gap-travel-the-world-with-your-pr-career/ | url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱤ.ᱟᱨ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱣᱳᱢᱮᱱᱥ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/shabnam-asthana-wins-times-power-woman-2017-award-118020101206_1.html | title=Shabnam Asthana wins Times Power Woman 2017 award | work=[[Business Standard]]| date=1 February 2018 | accessdate=6 February 2018 | author=}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.aninews.in/news/business/business/shabnam-asthana-wins-times-power-woman-2017-award201802011734000002/ | title=Shabnam Asthana wins Times Power Woman 2017 award | work=[[Asian News International]] | date=1 February 2018 | accessdate=6 February 2018 | author= }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱓᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱣᱳᱢᱮᱱᱥ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/dance-music-and-honour-times-power-women-2018-fetes-indias-super-girls/women-on-top/slideshow/65579154.cms |title=Dance, Music And Honour: Times Power Women 2018 Fetes India's Super Girls |last=|first=|date=2018-08-28|website=Economic Times|language=en-US |access-date=2020-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nrinews24x7.com/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46th-national-summit-at-new-delhi/ |title=Shabnam Asthana & eminent women leaders discuss the Role of Women in New India at the 46th National Summit at New Delhi |last= |first= |date=2018-12-16 |website=NRInews24x7 |language=en-US |access-date=2020-03-24 |archive-date=2020-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325034643/https://nrinews24x7.com/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46th-national-summit-at-new-delhi/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.punekarnews.in/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46thnational-summit-at-new-delhi/ |title=Shabnam Asthana & eminent women leaders discuss the Role of Women in New India at the 46thNational Summit at New Delhi |date=2018-12-16 |website=Punekar News |language=en-US |access-date=2020-03-24 |archive-date=2020-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324170744/http://www.punekarnews.in/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46thnational-summit-at-new-delhi/ |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ‌ ᱜᱮ, ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱱ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱷᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ<ref>{{Cite web |url=https://nrinews24x7.com/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |title=Mahatma Gandhi Samman conferred on Shabnam Asthana in the House of Commons London (UK) |last=admin |date=2018-10-29 |website=NRInews24x7 |language=en-US |access-date=2020-03-24 |archive-date=2020-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325044558/https://nrinews24x7.com/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.punekarnews.in/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |title=Mahatma Gandhi Samman conferred on Shabnam Asthana in the Houses of Commons London (UK) |date=2018-10-29 |website=Punekar News |language=en-US |access-date=2020-03-24 |archive-date=2020-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324170745/http://www.punekarnews.in/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱯᱩᱱᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.punekarnews.in/shabnam-asthana-felicitated-as-the-times-power-woman-2018-west-region-for-global-pr/ |title=Shabnam Asthana felicitated as the Times Power Woman 2018 – West Region, for Global PR |date=2018-08-27 |website=Punekar News |language=en-US |access-date=2020-03-24 |archive-date=2020-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324171332/http://www.punekarnews.in/shabnam-asthana-felicitated-as-the-times-power-woman-2018-west-region-for-global-pr/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bytesofindia.com/newsdetails?NewsId=4678953116677914354&title=Shabnam%20Asthana%20felicitated%20as%20the%20Times%20Power%20Woman%202018&SectionId=5095673614284375049&SectionName=Press%20Release&TagName=Times%20Of%20India%20Group&NewsTagId=5210079055596415164&BM=False&FW=False&ITG=False |title=Shabnam Asthana felicitated as the Times Power Woman 2018 |website= |access-date=2020-03-24 |archive-date=2021-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918024047/https://www.bytesofindia.com/newsdetails?NewsId=4678953116677914354&title=Shabnam%20Asthana%20felicitated%20as%20the%20Times%20Power%20Woman%202018&SectionId=5095673614284375049&SectionName=Press%20Release&TagName=Times%20Of%20India%20Group&NewsTagId=5210079055596415164&BM=False&FW=False&ITG=False |url-status=dead }}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱰᱳᱠᱴᱳᱨᱮᱴ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱣᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/shabnam-asthana-awarded-honorary-doctorate-by-national-american-university-119040500794_1.html |title=Shabnam Asthana awarded Honorary doctorate by National American University |last=ANI |date=2019-04-05 |website=Business Standard India |access-date=2020-03-24}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://in.finance.yahoo.com/news/national-american-university-awards-honorary-060430391.html |title=The National American University awards honorary doctorate to Shabnam Asthana and other eminent personalities |website=in.finance.yahoo.com |language=en-IN |access-date=2020-03-24 |archive-date=2020-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324165819/https://in.finance.yahoo.com/news/national-american-university-awards-honorary-060430391.html |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.empoweredsolutions.in/ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] 3oalwg6x04frconuhaxxwpkqvr8wu8w ᱵᱚᱞᱮᱝ 0 20286 197078 99369 2026-08-19T07:16:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197078 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ᱵᱚᱞᱮᱝ |other_name = |image = |image_caption = |pushpin_label = ᱵᱚᱞᱮᱝ |pushpin_map = India |coordinates = {{coord|28.324|94.945|display=inline, title}} |pushpin_map_caption = ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ |subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ |subdivision_name = {{IND}} |subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] |subdivision_name1 = [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |subdivision_name2 = [[ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] |elevation_m = |population_total = 2979 |population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ |demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |demographics1_title1= ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ |demographics1_info1= [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱟᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱫᱤ]], ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ |timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] |utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ |postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ]] |postal_code = |area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ |area_code = |registration_plate = |website = }} '''ᱵᱚᱞᱮᱝ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Amar|first1=Sangno|title=Tension over district headquarters simmers at Pangin-Boleng|url=https://arunachaltimes.in/archives/dec14%2002.html|publisher=The Arunachal Times|date=1 December 2014|access-date=29 June 2022|archive-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701084453/http://www.arunachaltimes.in/archives/dec14%2002.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ [[ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=25 December 2018|title=Pema Khandu Declared the Formal Functioning of Siang District|work=Northeast Today|url=https://www.northeasttoday.in/pema-khandu-declared-the-formal-functioning-of-siang-district/|access-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200207113202/https://www.northeasttoday.in/pema-khandu-declared-the-formal-functioning-of-siang-district/|archive-date=7 February 2020}}</ref> == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱫᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱥᱟᱢᱤ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ == ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱤᱜᱷᱟᱴ ᱟᱨ ᱚᱞᱚᱝ ᱠᱦᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱥᱩᱢᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱮᱢᱟᱡᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱠᱚᱝᱥᱮᱞᱮᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱞᱮᱝ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕,᱗᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱕᱑.᱓% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱘.᱗% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱚᱞᱮᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱓.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ : ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱕᱓.᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱔᱖.᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ == {{Multiple image | image1 = BolengAirView2.jpg | image2 = Boleng AirView1.jpg | direction = | align = center | total_width = 600 | image3 = Boleng~2.jpg }} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{coord|28.335|94.961|display=title}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱭᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] d3xiex5lod5tdr43kmlxz4foce4uzln ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ 0 20336 197079 145566 2026-08-19T07:19:24Z ~2026-45296-06 11507 /* */ 197079 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = ᱥᱤᱧᱚᱛ | body = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ | native_name = {{transl|hi|ISO|Bhārat kē Rāṣṭrapatiबभने की चट्टु कुत्तियां }} | insignia = Emblem of India.svg | insigniasize = 75px | insigniacaption = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]] | insigniaalt = | flag = Flag of India.svg <!--please do not put presidential standard here, as the standard was replaced by the flag of India in 1971--> | flagsize = | flagalt = | flagborder = yes | flagcaption = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨ]] | image = President Droupadi Murmu official portrait higher version.jpg | imagesize = | alt = | imagecaption = Official portrait, 2022 | incumbent = [[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] | acting = | incumbentsince = {{Start date|2017|07|25|df=yes}} | department = | style = {{unbulleted list| * ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ<br />{{small|(ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ))}} * राष्ट्रपति महोदय<br />{{small|(ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ (ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ))}}<ref name=":0">{{Cite web|title=President Approves New Protocol Practice|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=88279|access-date=27 November 2021|website=pib.gov.in}}</ref> * Hon’ble President<br />{{small|(ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ))}}<ref name=":0" /> *His/Her Excellency<br />{{small|(ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ)}}<ref name=":0" /> *The Honourable<br />{{small|( [[:en:Commonwealth of Nations|ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ]] ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ)}} }} | type = [[:en:Head of state|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ]] | status = | abbreviation = | member_of = | reports_to = | residence = {{plainlist| *[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] {{small|(ᱢᱩᱬ)}} *[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱱᱤᱞᱚᱭᱚᱢ]], [[ᱞᱳᱵᱟᱨᱟᱢ]], [[ᱥᱮᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ {{small|(ᱨᱮᱭᱟᱲ)}} *[[:en:The Retreat Building|ᱫᱟ ᱨᱤᱴᱨᱤᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]], [[ᱪᱷᱟᱨᱟᱵᱽᱨᱟ]], [[ᱥᱤᱢᱞᱟ]], [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ {{small|(Summer)}}}} | seat = ᱨᱟᱭᱥᱤᱱᱟ ᱦᱤᱞ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ | nominator = | appointer = [[:en: Electoral College (India)|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] | appointer_qualified = | termlength = ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ | termlength_qualified = ᱫᱚᱦᱚᱲᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ | constituting_instrument = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱠᱤᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ]] (ᱜᱟᱱᱟᱝ ᱕᱒) | precursor = [[:en:List of heads of state of India#Monarch (1947–1950)|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ]] | formation = {{Start date and age|1950|01|26|df=yes}} | first = [[ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] | salary = {{big|•}} {{INRConvert|500000}} {{small|(ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ)}}<br /> {{big|•}} {{INRConvert|6000000}} {{small|(ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ)}}<ref>{{cite news|url=http://www.timesnownews.com/india/article/arun-jaitley-budget-speech-2018-president-salary-vice-president-salary/194462|title=President, Vice President, Governors' salaries hiked to Rs 5 lakh, Rs 4 lakh, Rs 3.5 lakh respectively|publisher=Times Now News|agency=Indo-Asian News Service|date=1 February 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202190054/http://www.timesnownews.com/india/article/arun-jaitley-budget-speech-2018-president-salary-vice-president-salary/194462|archive-date=2 February 2018}}</ref> | website = {{Official URL}} | footnotes = }} '''ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱟᱱᱟᱹᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ, ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱪᱟᱵᱟ ᱚᱪᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱕ ᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱫᱚ, ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== ==ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ===ᱠᱟᱹᱢᱤ=== ===ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱵᱚᱦᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱮᱴᱤᱠ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱤᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱜᱟᱹᱨᱥᱟᱹᱨ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ=== ====ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱹᱨᱥᱟᱹᱨ ᱦᱟᱞᱚᱛ==== ====ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱟᱹᱨᱥᱟᱹᱨ ᱦᱟᱞᱚᱛ==== ====ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱟᱹᱨᱥᱟᱹᱨ ᱦᱟᱞᱚᱛ==== ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ== ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ== ==ᱤᱢᱯᱤᱪᱢᱮᱱᱴ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{official|http://presidentofindia.nic.in/|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ (ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱴ)}} * {{official|http://www.india.gov.in// |ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ (ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱴ)}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== hc373ybx9el0jruope2pridbp0clg2a 197084 197079 2026-08-19T10:31:13Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-45296-06|~2026-45296-06]] ([[User talk:~2026-45296-06|talk]]) to last revision by MT731 (TwinkleGlobal) 197084 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = ᱥᱤᱧᱚᱛ | body = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ | native_name = {{transl|hi|ISO|Bhārat kē Rāṣṭrapati}} | insignia = Emblem of India.svg | insigniasize = 75px | insigniacaption = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]] | insigniaalt = | flag = Flag of India.svg <!--please do not put presidential standard here, as the standard was replaced by the flag of India in 1971--> | flagsize = | flagalt = | flagborder = yes | flagcaption = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨ]] | image = President Droupadi Murmu official portrait higher version.jpg | imagesize = | alt = | imagecaption = Official portrait, 2022 | incumbent = [[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] | acting = | incumbentsince = {{Start date|2017|07|25|df=yes}} | department = | style = {{unbulleted list| * ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ<br />{{small|(ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ))}} * राष्ट्रपति महोदय<br />{{small|(ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ (ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ))}}<ref name=":0">{{Cite web|title=President Approves New Protocol Practice|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=88279|access-date=27 November 2021|website=pib.gov.in}}</ref> * Hon’ble President<br />{{small|(ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ))}}<ref name=":0" /> *His/Her Excellency<br />{{small|(ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ)}}<ref name=":0" /> *The Honourable<br />{{small|( [[:en:Commonwealth of Nations|ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ]] ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ)}} }} | type = [[:en:Head of state|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ]] | status = | abbreviation = | member_of = | reports_to = | residence = {{plainlist| *[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] {{small|(ᱢᱩᱬ)}} *[[ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱱᱤᱞᱚᱭᱚᱢ]], [[ᱞᱳᱵᱟᱨᱟᱢ]], [[ᱥᱮᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ {{small|(ᱨᱮᱭᱟᱲ)}} *[[:en:The Retreat Building|ᱫᱟ ᱨᱤᱴᱨᱤᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]], [[ᱪᱷᱟᱨᱟᱵᱽᱨᱟ]], [[ᱥᱤᱢᱞᱟ]], [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ {{small|(Summer)}}}} | seat = ᱨᱟᱭᱥᱤᱱᱟ ᱦᱤᱞ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ | nominator = | appointer = [[:en: Electoral College (India)|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱚᱨᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] | appointer_qualified = | termlength = ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ | termlength_qualified = ᱫᱚᱦᱚᱲᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ | constituting_instrument = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱠᱤᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ]] (ᱜᱟᱱᱟᱝ ᱕᱒) | precursor = [[:en:List of heads of state of India#Monarch (1947–1950)|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ]] | formation = {{Start date and age|1950|01|26|df=yes}} | first = [[ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] | salary = {{big|•}} {{INRConvert|500000}} {{small|(ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ)}}<br /> {{big|•}} {{INRConvert|6000000}} {{small|(ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ)}}<ref>{{cite news|url=http://www.timesnownews.com/india/article/arun-jaitley-budget-speech-2018-president-salary-vice-president-salary/194462|title=President, Vice President, Governors' salaries hiked to Rs 5 lakh, Rs 4 lakh, Rs 3.5 lakh respectively|publisher=Times Now News|agency=Indo-Asian News Service|date=1 February 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202190054/http://www.timesnownews.com/india/article/arun-jaitley-budget-speech-2018-president-salary-vice-president-salary/194462|archive-date=2 February 2018}}</ref> | website = {{Official URL}} | footnotes = }} '''ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱟᱱᱟᱹᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ, ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱪᱟᱵᱟ ᱚᱪᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱕ ᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱫᱚ, ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== ==ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ===ᱠᱟᱹᱢᱤ=== ===ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱵᱚᱦᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱮᱴᱤᱠ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱤᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ=== ===ᱜᱟᱹᱨᱥᱟᱹᱨ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ=== ====ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱹᱨᱥᱟᱹᱨ ᱦᱟᱞᱚᱛ==== ====ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱟᱹᱨᱥᱟᱹᱨ ᱦᱟᱞᱚᱛ==== ====ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱟᱹᱨᱥᱟᱹᱨ ᱦᱟᱞᱚᱛ==== ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ== ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ== ==ᱤᱢᱯᱤᱪᱢᱮᱱᱴ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{official|http://presidentofindia.nic.in/|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ (ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱴ)}} * {{official|http://www.india.gov.in// |ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ (ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱴ)}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== sywbhycx4q43uakuycbwics9ehotb6m ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱛᱟᱰᱤᱜᱚᱞ ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱩ 0 25110 197074 132919 2026-08-19T05:55:50Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197074 wikitext text/x-wiki '''ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱛᱟᱰᱤᱜᱚᱞ ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱡᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱙᱕) ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱤᱴ ᱰᱤᱥᱯᱤᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]], [[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ]], [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱳᱪ ᱢᱚᱱᱡᱩᱱᱟᱛᱷ ᱯᱟᱴᱟᱜᱚᱨ ᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱴᱨᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱚᱠᱛᱮ ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱩᱞ ᱵᱷᱩᱞ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱟᱺᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱜᱚᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟ.ᱨᱩᱣᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱠᱚᱦᱤᱨᱳ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Administrator |date=2022-04-01 |title=Battling blurred vision after road accident, Divya TS impresses at Selection Trials |url=https://www.indianshooting.com/fnews/battling-blurred-vision-after-road-accident-divya-ts-impresses-at-selection-trials/ |access-date=2023-09-27 |language=en-US}}</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == *᱒᱐᱒᱒: ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱤᱥᱴᱚᱞ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱖᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱯᱤ. ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮᱡ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Arora |first=Sumit |date=2022-12-14 |title=Divya TS won gold in women's air pistol National Shooting Championship 2022 |url=https://currentaffairs.adda247.com/divya-ts-won-gold-in-womens-air-pistol-national-shooting-championship-2022/ |access-date=2023-09-27 |website=adda247 |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-12-12 |title=Divya TS crowned women's air pistol national champion |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/shooting/divya-ts-crowned-womens-air-pistol-national-champion/articleshow/96172635.cms |access-date=2023-09-27 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=ANI |date=2022-12-12 |title=Karnataka shooter Divya crowned women's air pistol national champion |url=https://theprint.in/sport/karnataka-shooter-divya-crowned-womens-air-pistol-national-champion/1262255/ |access-date=2023-09-27 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-13 |title=NSCC-2022: कर्नाटक की दिव्या बनी विमेंस एयर पिस्टल नेशनल चैंपियन, मनु भाकर बनी जूनियर चैंपियन |url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/karnataka-shooter-divya-crowned-womens-air-pistol-national-champion-1670910910-2 |access-date=2023-09-27 |website=Jagranjosh.com |archive-date=2023-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927165426/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/karnataka-shooter-divya-crowned-womens-air-pistol-national-champion-1670910910-2 |url-status=dead }}</ref> *᱒᱐᱒᱓: ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱤᱥᱴᱚᱞ (Air Pistol) ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱴᱤᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-05-12 |title=ISSF World Cup: Divya and Sarabjot win 10m Air Mixed Team Pistol Gold |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/shooting/divya-and-sarabjot-win-10m-air-mixed-team-pistol-gold/articleshow/100178400.cms?from=mdr |access-date=2023-09-27 |issn=0971-8257}}</ref> *᱒᱐᱐᱓: ᱢᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱨᱵᱟᱭᱡᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱠᱩ ᱨᱮ ᱤᱥᱮᱥᱯᱷ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱤᱥᱴᱚᱞ ᱢᱮᱠᱥᱰ ᱴᱤᱢ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱟᱵᱽᱡᱳᱛ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Nalwala |first=Ali Asgar |date=2023-05-11 |title=ISSF World Cup Baku 2023: India's Sarabjot Singh-Divya TS strike gold medal in 10m air pistol mixed team |url=https://olympics.com/en/news/issf-world-cup-baku-2023-india-sarabjot-singh-divya-ts-gold-medal |access-date=2023-09-27 |website=www.olympics.com}}</ref> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://www.issf-sports.org/athletes/athlete.ashx?personissfid=SHINDW1408199501 ISSF official website] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 5y71cp7bbgf2k9eamtuvaaycvgnjhai ᱞᱟᱫᱳ ᱵᱟᱭ 0 26429 197065 141339 2026-08-18T23:24:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197065 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline-block">ᱞᱟᱫᱳ ᱵᱟᱭ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ | class="infobox-data" |<div class="birthplace" style="display:inline">ᱡᱟᱵᱩᱣᱟ, ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ</div> |} ᱞᱟᱫᱳᱵᱟᱭ ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱤᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱮᱨᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱠᱮᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=Lado Bai |url=https://www.saffronart.com/artists/lado-bai |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014191728/https://www.saffronart.com/artists/lado-bai |archive-date=14 October 2022 |access-date=18 March 2019 |website=Saffronart}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱚᱰᱤᱵᱷᱟᱥᱤ ᱞᱚᱠ ᱠᱟᱞᱟ ᱮᱠᱟᱫᱟᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱟᱭ ᱾<ref name=":6">{{Cite web |title=Lado Bai |url=http://bhilart.com/lado-bai/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405004242/http://bhilart.com/lado-bai/ |archive-date=5 April 2023 |access-date=26 March 2019 |website=Bhil Art}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱞᱟᱫᱳ ᱵᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱵᱩᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱫᱤ ᱵᱟᱣᱟᱫᱤ ᱟᱛᱳ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=":6"/> ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱛᱮ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱲᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=20 October 2018 |title=Folk And Tribal Painter Lado Bai's Lively Art Travel in India |url=https://www.youtube.com/watch?v=z8QBEG4ZhMA |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014191734/https://www.youtube.com/watch?v=z8QBEG4ZhMA |archive-date=14 October 2022 |access-date=18 March 2019 |website=[[YouTube]] |publisher=Ravindra Koshish Art}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 April 2018 |title=थकान मिटाने के लिए बनाती थीं चित्र, मिला राष्ट्रीय सम्मान |trans-title=Used to make pictures to remove fatigue, got national honor |url=https://naidunia.jagran.com/special-story-women-make-picture-relief-from-fatigue-and-got-national-honor-1673636 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019103207/https://www.naidunia.com/special-story-women-make-picture-relief-from-fatigue-and-got-national-honor-1673636 |archive-date=19 October 2022 |access-date=26 March 2019 |website=Nai Dunia |language=hi}}</ref> ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Lado Bai - Bhil Artist of Madhya Pradesh |url=http://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/tribal-art-culture/bhil-artists-of-madhya-pradesh-and-rajasthan/lado-bai/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022135500/http://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/tribal-art-culture/bhil-artists-of-madhya-pradesh-and-rajasthan/lado-bai/ |archive-date=22 October 2021 |access-date=26 March 2019 |website=Indira Gandhi National Centre for the Arts |publisher=Ministry of Culture, Government of India}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱡᱳᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name=":4" /> ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite web |date=14 December 2012 |title=Bhil Art: Tribal Paintings from India |url=https://blog.saffronart.com/2012/12/14/bhil-art-tribal-paintings-from-india/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128025752/https://blog.saffronart.com/2012/12/14/bhil-art-tribal-paintings-from-india/ |archive-date=28 January 2023 |access-date=25 July 2023 |website=The Saffron Art Blog}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱚᱜᱫᱤᱥ ᱥᱟᱢᱤᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱩᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":4" /> ᱥᱟᱢᱤᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱚᱰᱤᱵᱟᱥᱤ ᱞᱚᱠ ᱠᱟᱞᱟ ᱮᱠᱟᱫᱟᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ, ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":4" /> == ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ == ᱵᱷᱤᱞ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱾ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱾ <ref name=":0">{{Cite web |title=The Bhils |url=http://bhilart.com/ |access-date=6 April 2019 |website=Bhil Art }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱰᱤᱵᱟᱥᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ <ref name=":0" />᱾ ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":4"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱨᱮᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱟᱠᱷᱟᱹᱭ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":4" /> ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":4" /> == ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱳᱭᱤᱞᱤ == ᱞᱟᱫᱳᱵᱟᱭ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱰᱚᱴᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱮᱱᱵᱷᱟᱥ ᱥᱟᱪᱟᱨ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱚᱛᱢᱚᱱ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":6"/> <ref>{{Cite web |title=Lado Bai |url=http://sutragallery.com/Lado-Bai.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170826211627/http://www.sutragallery.com/Lado-Bai.html |archive-date=26 August 2017 |access-date=26 March 2019 |website=Sutra Gallery}}</ref>ᱵᱳᱭ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱾<ref name=":1"/> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱷᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱮᱛᱷᱳᱨᱟ ᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱞᱟᱫᱳ ᱵᱟᱭ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱫᱮᱵᱚᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1"/> ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱮᱛᱷᱳᱨᱟ ᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱛᱟᱵᱫᱤ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /><ref name=":0"/> ᱞᱟᱫᱳᱵᱟᱭ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":1"/> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == ᱞᱟᱫᱳᱵᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱳᱡᱟᱥ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡ ᱾ ᱳᱡᱟᱥ ᱟᱨᱴ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱳᱡᱟᱥ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ 2017, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱽᱫᱷᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":7">{{Cite web |date=23 January 2017 |title=Bhil painters win Ojas Art Award |url=https://www.sundayguardianlive.com/jaipur-lit-fest/8146-bheel-painters-win-ojas-art-award |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118194711/https://sundayguardianlive.com/jaipur-lit-fest/8146-bheel-painters-win-ojas-art-award |archive-date=18 January 2021 |access-date=25 July 2023 |website=[[The Sunday Guardian]]}}</ref> ᱞᱟᱫᱳᱵᱟᱭ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, 51,000 ᱴᱟᱠᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱨᱤᱵᱟᱭ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱥᱵᱷᱟᱢᱤᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last=Gulraiz |first=Saba |date=September 2010 |title=A Tryst with Art in Madhya Pradesh |url=http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=a-tryst-with-art-in-madhya-pradesh&iid=6&articleid=58 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101141115/http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=a-tryst-with-art-in-madhya-pradesh&iid=6&articleid=58 |archive-date=1 November 2011 |website=Art Etc (magazine)}}</ref> == ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱵᱷᱟᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱜᱩᱴ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱮᱛᱷᱳᱨᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":8">{{Cite web |last=Stephen |first=Sophia |last2=Venugopal |first2=Bijoy |last3=Paul |first3=Arjun |date=12 April 2018 |title=At One Flipkart, a tribal art mural sets the office mood, and tells a proud Indian story |url=https://stories.flipkart.com/flipkart-office-tribal-art-mural/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603012643/https://stories.flipkart.com/flipkart-office-tribal-art-mural/ |archive-date=3 June 2023 |access-date=25 July 2023 |website=[[Flipkart]]}}</ref><ref name=":9">{{Cite web |title=bhil art |url=https://artsandculture.google.com/asset/bhil-art/xwG66KBJgbT95A |website=}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱹ, ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱵ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱤ ᱟᱨ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱛᱮ ᱞᱚᱫᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱳᱲᱜᱟᱨᱠᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name=":8" /> <ref name=":9" /> ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱨᱟᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟᱭ <ref name=":8" /> <ref name=":9" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == o2ub64aqke9yxm2bukufzc11bp93duo ᱡᱚᱭᱟᱥᱩᱫᱷᱟ 0 26685 197069 144009 2026-08-19T01:35:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197069 wikitext text/x-wiki '''ᱡᱚᱭᱟᱥᱩᱫᱷᱟ ᱠᱟᱯᱩᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱱᱤᱫᱩᱫᱚᱵᱳᱞᱩ) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ,[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="auto1">{{Cite web |last=Chowdhary |first=Y. Sunita |date=9 August 2018 |title=Jayasudha gets candid on her films and life's journey |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jayasudha-gets-candid-on-her-films-and-lifes-journey/article24643116.ece |website=The Hindu}}</ref> ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ, 5 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ''ᱡᱳᱛᱤ'' (1976), ''ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱰᱩ'' (1979),''ᱯᱨᱮᱢᱟᱵᱷᱤᱥᱚᱠᱚᱢ'' (1981), ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱚᱢ (1982) ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱛᱚᱢᱩᱫᱩ (1983) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 9 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="auto1" /> ''ᱡᱳᱛᱤ'' (1976) ᱼ ''ᱟᱢᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ'' (1977) ᱼ ''ᱜᱨᱷᱩᱦᱟ ᱯᱨᱚᱵᱮᱥᱚᱢ'' (1982) ᱼ 'ᱚᱢᱢᱟ ᱱᱟᱱᱱᱟ ᱳ ᱛᱟᱢᱤᱞᱚ ᱚᱢᱟᱭᱤ' (2004) ᱼ ᱟᱨ '''ᱠᱳᱛᱷᱟ ᱵᱟᱝᱜᱚᱨᱩ ᱞᱳᱠᱟᱢ''<nowiki/>' (2008) ᱼᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="auto1"/> 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱩᱱᱤ ᱮᱹ ᱮᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱚᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web |title=Great Andhra |url=http://www.greatandhra.com/ganews/viewnews.php?id=2830&scat=4 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215210316/http://www.greatandhra.com/ganews/viewnews.php?id=2830&scat=4 |archive-date=15 February 2009 |access-date=3 August 2012 |publisher=Great Andhra}}</ref> ᱡᱚᱭᱥᱩᱫᱦᱟ ᱚᱱᱫᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ 2009-2014 ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱠᱮᱱᱫᱨᱚᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=4 June 2004 |title=51st Annual Manikchand Filmfare Award winners |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-06-04/news-interviews/27154581_1_film-industries-special-jury-award-actor |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024170402/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-06-04/news-interviews/27154581_1_film-industries-special-jury-award-actor |archive-date=24 October 2012 |access-date=3 August 2012 |website=The Times of India}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱡᱚᱭᱟᱥᱩᱫᱷᱟ 1958 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱲᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ|ᱢᱟᱫᱨᱟᱡ]] ᱥᱩᱡᱟᱛᱷᱟ ᱱᱤᱫᱩᱫᱚᱵᱳᱞᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱤᱫᱩᱫᱵᱷᱳᱞᱩ ᱨᱟᱢᱮᱥᱥᱚᱨ ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱳᱜᱟᱵᱟᱭ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱞᱟᱱᱫᱚᱢ ᱾''(1954ᱼ1954) ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱟᱦᱥᱴᱤ ᱢᱚᱦᱟᱛᱚᱢ (1954ᱼ1) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="auto2">{{Cite web |last=kavirayani |first=suresh |date=30 June 2019 |title=Jayasudha remembers aunt Vijaya Nirmala |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/300619/jayasudha-remembers-aunt-vijaya-nirmala.html |website=Deccan Chronicle}}</ref> ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱟᱪᱤᱭ ᱾<ref name="auto2" /> ᱡᱚᱭᱥᱩᱫᱦᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱫᱷᱚᱯᱟᱣ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱵᱟᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱱᱤᱫᱩᱫᱚᱵᱳᱞᱩ ᱵᱷᱮᱝᱴᱚᱨᱟᱣ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱵᱷᱚᱫᱰᱮ ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱚᱭᱟᱹ ᱠᱟᱠᱚᱨᱞᱟᱯᱩᱫᱤ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱟᱥᱚᱫ ᱥᱟᱶ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="autogenerated1">{{Cite web |title=rediff.com, Movies: The Jayasudha interview |url=https://www.rediff.com/movies/2000/may/13jaya.htm |website=Rediff.com}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ 1985 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱡᱤᱛᱮᱱᱫᱨᱚ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱪᱪᱮᱱ ᱱᱤᱱᱤᱛ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱠᱚᱲᱟ ᱱᱟᱦᱚᱨ (1986 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱨᱟᱭᱚᱱ (1990 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ) ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ <ref>http://www.nilacharal.com/enter/interview/js.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061105210355/http://www.nilacharal.com/enter/interview/js.html |date=2006-11-05 }} Nilacharal</ref> ᱩᱱᱤ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱚᱱᱫᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱠᱮᱱᱫᱨᱚᱵᱟᱫᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱮᱞ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=15 October 2008 |title=Andhra Pradesh / Hyderabad News : Jayasudha to join Congress today |url=http://www.hindu.com/2008/10/15/stories/2008101555530400.htm |access-date=3 August 2012 |website=The Hindu}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱰᱮᱥᱚᱢᱚᱯᱚᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=17 January 2016 |title=Telugu actress Jayasudha officially joins TDP |url=https://www.thenewsminute.com/article/telugu-actress-jayasudha-officially-joins-tdp-37795 |access-date=22 October 2022 |website=The News Minute |language=en}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱰᱮᱥᱚᱢᱚᱯᱚᱨᱴᱤ ᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱳᱭ ᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Talari |first=Yadedya |date=7 March 2019 |title=Actress Jayasudha to join YSRCP |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Latest-News/2019-03-07/Actress-Jayasudha-to-join-YSRCP/508972 |access-date=22 October 2022 |website=thehansindia.com |language=en}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱡᱚᱭᱟᱥᱩᱫᱷᱟ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ''[[ᱯᱟᱱᱫᱚᱱᱛᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]]'' (1972) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱮᱼᱵᱟᱞᱪᱚᱱᱫᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''[[ᱟᱨᱟᱱᱜᱮᱴᱨᱟᱢ (1973 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ)|ᱟᱨᱟᱱᱜᱮᱴᱨᱟᱢ]]'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱱᱫᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ 'ᱥᱳᱞᱛᱟᱛᱷᱟᱱ ᱱᱤᱱᱚᱭᱤᱠᱤᱨᱮᱱ' (1973ᱼ9 ᱱᱟᱣᱟᱱᱤᱞᱞᱟᱭ 'ᱟᱨ'''[[ᱚᱯᱩᱨᱵᱷᱟ ᱨᱟᱜᱽᱝᱜᱟᱞ ᱾|ᱚᱯᱩᱨᱵᱷᱟ ᱨᱟᱜᱽᱝᱜᱟᱞ]]'' 'ᱟᱨ ᱪᱤᱨᱧᱡᱩᱭᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ' [[ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱰᱩ]] 'ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱭᱥᱩᱫᱦᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱞᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱠᱷᱟ'' ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱡᱳᱛᱤ'' (ᱡᱚᱭᱵᱟ ᱵᱷᱟᱫᱩᱨᱤᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱤᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠᱮ) ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱛ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="autogenerated1"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱥᱟᱦᱚᱡ ᱱᱟᱛᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ "ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ/ᱥᱟᱡᱟᱹᱭᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ" ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == ; ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ * ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ * ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ * ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ * ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ * ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ * ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼᱥᱚᱨᱮᱛ (2010) ; ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ * ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱠᱚᱼ''ᱡᱳᱛᱤ'' * ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱼ''ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱰᱩ'' (1979) * ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱯᱨᱮᱢᱟᱵᱷᱤᱥᱚᱠᱚᱢ'' (1981) * ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱜᱟᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱚᱢ (1982) * ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱛᱚᱢᱩᱫᱩ (1983) == ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ == 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮᱱᱹᱴᱤᱹ ᱟᱨᱹᱼ ᱠᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱭᱠᱩᱫᱩ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤᱭᱟᱞ ᱨᱟᱡᱯᱩᱛ ᱡᱚᱭᱟᱥᱩᱫᱦᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Manoj Kumar R. |date=2019-01-09 |title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/ |archive-date=29 November 2022 |access-date=2023-01-25 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱯᱷᱮᱨᱤ == === ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ === === ᱛᱟᱢᱤᱞ === === ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ === === ᱦᱤᱱᱫᱤ === * ''ᱟᱭᱚᱱᱟ'' (1977) * ''ᱥᱟᱵᱚᱥ ᱵᱟᱵᱟ'' (1979) * ''ᱥᱩᱨᱭᱟᱵᱚᱱᱥᱚᱢ'' (1999) (ᱡᱚᱭᱟ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) === ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ === * ''ᱱᱤᱭ ᱛᱟᱱᱰᱟ ᱠᱟᱱᱤᱠ'' (1985) * ''ᱛᱚᱭᱤᱭᱟ ᱢᱮᱫᱤᱞᱩ ᱾''(2007) * ''ᱡᱟᱱᱱᱤ'' (2010) * ''ᱵᱚᱡᱽᱨᱟᱠᱚᱭ'' (2015) === ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ === ; ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ * ''ᱡᱟᱱᱱᱤ'' <ref>{{Cite web |title=Nilacharal |url=http://www.nilacharal.com/enter/interview/js.html |access-date=2024-02-16 |archive-date=2006-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061105210355/http://www.nilacharal.com/enter/interview/js.html |url-status=dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == a5iclg6yr96a8geuutj659o05p9ldzy ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱠᱚᱣᱨ 0 30088 197067 166009 2026-08-19T00:58:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197067 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱠᱚᱣᱨ | image = Kuldip_Kaur_(1952).jpg | imagesize = | caption = ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱠᱚᱣᱨ | birth_date = {{Birth year|1927}} | birth_place = [[ᱞᱟᱦᱳᱨ]], [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = {{Death date and age|df=y|1960|02|03|1927}} | death_place = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = 1948–1960 | spouse = Mohinder Singh Siddhu }} '''ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱠᱚᱣᱨ''' (᱑᱙᱒᱗–᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱐), ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name=Omnilexica>{{cite web |title=Kuldip Kaur Actress |url=http://www.omnilexica.com/?q=kuldip+kaur+(actress) |website=omnilexica.com |publisher=Omnilexica |accessdate=23 April 2015}}</ref> ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱪᱟᱨᱟᱠᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ "ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱷᱮᱢᱯᱥ" ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱨᱟᱱ ᱟᱜ "ᱚᱯᱚᱡᱤᱴ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name=KK>{{cite book |last1=Patel |first1=Sushila Rani Baburao |title=Stars of the Indian Screen |date=1952 |publisher=Parker and Sons |location=India |pages=23 |ref=Kuldip Kaur}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ; ᱪᱟᱢᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="GokulsingDissanayake2013">{{cite book |author1=K. Moti Gokulsing |author2=[[Wimal Dissanayake]] |title=Routledge Handbook of Indian Cinemas |url=https://books.google.com/books?id=djUFmlFbzFkC |accessdate=23 April 2015 |date=17 April 2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-77284-9}}</ref> "ᱵᱷᱮᱢᱯ" ᱟᱨ "ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱜᱩᱱ" ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ "ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱥᱤᱠᱚᱞᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱫᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱩᱞᱟᱹ ᱡᱚᱠᱷᱟᱭᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Rishi2012">{{cite book |author=Tilak Rishi |title=Bless You Bollywood!: A Tribute to Hindi Cinema on Completing 100 Years |url=https://books.google.com/books?id=r623sWyGm0sC&pg=PA47 |accessdate=23 April 2015 |year=2012 |publisher=Trafford Publishing |isbn=978-1-4669-3963-9 |pages=47–}}</ref> ᱑᱙᱔᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱴᱮᱴᱟᱱᱟᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ᱾ ==ᱯᱟᱨᱥᱟᱱᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ== ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱠᱚᱣᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱗ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱨᱚᱱ ᱡᱟᱴ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱴᱴᱟᱨᱤ, ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱫᱷᱨᱟᱱ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name=YoungBites>{{cite web |title=Kuldip Kaur |url=http://www.sikhchic.com/film_stage/kuldip_kaur_bombays_pioneer_film_actress |work=Young Bites Daily |accessdate=23 April 2015 |ref=Fem Bio |archive-date=5 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505171908/http://www.sikhchic.com/film_stage/kuldip_kaur_bombays_pioneer_film_actress |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱴᱴᱟᱨᱤᱣᱟᱞᱟ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱥᱤᱫᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱚᱨ, ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱟᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱴᱴᱟᱨᱤᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱣᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱟᱛ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱢᱟᱱᱴᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱠᱚᱣᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱯᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱥᱴᱟᱨᱥ ᱯᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮᱱᱚᱫᱟᱨ ᱥᱠᱟᱭ: ᱫᱟ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮ "ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱠᱚᱣᱨ: ᱫᱟ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱠᱟᱨ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱣᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱩᱞ ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱛᱮ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱡᱮᱱᱳᱥᱟᱭᱤᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱛᱮ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="Manṭo2000">{{cite book |author=Saʻādat Ḥasan Manṭo |title=A Manto Panorama: A Representative Collection of Saadat Hasan Manto's Fiction and Non-fiction |url=https://books.google.com/books?id=Ns5jAAAAMAAJ |accessdate=23 April 2015 |date=1 January 2000 |publisher=Sang-e-Meel Publications |isbn=978-969-35-1089-8 |page=234 |chapter=Kuldip Kaur: the Punjabi firecracker}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱴᱚᱠᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ, ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ ᱣᱤᱨᱥᱪᱤᱝ ᱫᱚ ᱥᱚᱣᱟᱠ ᱵᱟᱪᱟ ᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱴᱮᱥᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱴᱚᱠᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱥᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱥ. ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱥᱟᱶ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱯᱚᱨᱴᱤᱝ ᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱠᱚᱣᱨ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱪᱟᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱯᱷᱚᱞ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱱᱟ ᱥᱳᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱠᱚᱣᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ; ᱡᱤᱫᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱞᱟᱛᱤᱯ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱮᱵ ᱟᱱᱟᱸᱫ, ᱠᱟᱢᱤᱱᱤ ᱠᱚᱣᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱜᱽᱨᱤᱦᱟᱥᱛᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ "ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱦᱤᱴ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱽᱨᱤᱦᱟᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱱᱟᱣᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱟᱭ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ, ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱠᱚᱣᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱳᱫ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱯᱷᱚᱞ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤ ᱞᱚᱰᱠᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱯᱷᱚᱞ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱥᱟᱢᱟᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱤ ᱨᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ; ᱢᱟᱫᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱭᱤ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱫᱷᱤ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱜᱳᱨᱮ ᱜᱳᱨᱮ ᱵᱟᱱᱠᱮ ᱪᱷᱳᱨᱮ" ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱞᱤᱱᱤ ᱡᱟᱭᱣᱟᱱᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ, ᱱᱟᱭ ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ, ᱮᱠ ᱱᱟᱡᱟᱨ, ᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱷᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱤᱰ ᱨᱚᱞ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱣᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱢᱯ ᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱟᱹᱰᱤ "ᱯᱟᱨᱯᱷᱮᱠᱥᱚᱱ" ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱭᱡᱩ ᱵᱟᱣᱨᱟ (᱑᱙᱕᱒) ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱩ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱨᱩᱯᱢᱟᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱱᱡᱟᱢ (᱑᱙᱕᱒), ᱵᱟᱡᱽ (᱑᱙᱕᱓), ᱟᱱᱟᱨᱠᱟᱞᱤ (᱑᱙᱕᱓) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱵᱽᱥᱟᱨ (᱑᱙᱕᱓), ᱜᱩᱞ ᱵᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱠ ᱵᱟᱵᱩ (᱑᱙᱕᱔) ᱨᱮ᱾ ᱑᱙᱕᱕ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱤᱨ ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ (᱑᱙᱕᱕) ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱠᱳᱠᱟ ᱠᱳᱞᱟ (᱑᱙᱕᱕) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠ ᱥᱟᱞ (᱑᱙᱕᱗) ᱥᱟᱶ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱚᱯᱚᱡᱤᱴ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ, ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱠᱚᱣᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱦᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱨᱮ ᱨᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱨᱤᱥᱛᱟ, ᱢᱳᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱜᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱳᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱯᱷᱚᱞ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟ ᱵᱟᱯ, ᱵᱟᱰᱮ ᱜᱷᱟᱨ ᱠᱤ ᱵᱟᱦᱩ, ᱥᱩᱱᱦᱮᱨᱤ ᱨᱟᱛᱮᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱭᱟᱢᱞᱟ ᱡᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱦᱟᱱᱤᱢᱩᱱ (᱑᱙᱖᱐) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱮᱢᱯ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱠᱚᱣᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱠ ᱛᱷᱤ ᱞᱚᱰᱠᱤ, ᱥᱟᱢᱟᱫᱷᱤ (᱑᱙᱕᱐), ᱟᱫᱷᱤ ᱨᱟᱛ (᱑᱙᱕᱐), ᱪᱷᱳᱴᱤ ᱵᱷᱟᱵᱷᱤ (᱑᱙᱕᱐), ᱟᱱᱟᱨᱠᱟᱞᱤ (᱑᱙᱕᱓), ᱟᱯᱷᱥᱟᱱᱟ (᱑᱙᱕᱑) ᱟᱨ ᱵᱟᱭᱡᱩ ᱵᱟᱣᱨᱟ᱾ ==ᱜᱩᱡᱩᱜ== ᱠᱚᱣᱨ ᱫᱚ ᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱴᱮᱴᱟᱱᱟᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ, ᱥᱤᱨᱰᱤ, ᱟᱦᱢᱮᱫᱽᱱᱟᱜᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱨ ᱫᱟᱨᱮ (ᱡᱩᱡᱩᱵᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱪᱤᱠᱤᱛᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|0442444}} 0fkeezjv759hepxut1rlvmwgxitl9zj ᱡᱟᱢᱟ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱥᱚᱯᱤᱭᱟᱱ 0 31780 197070 193093 2026-08-19T01:45:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197070 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ᱡᱟᱢᱟ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ | image = Jamia masjid shopian.jpg | caption = ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ | image_upright = 1.4 | location = ᱛᱟᱠ ᱢᱚᱦᱟᱞᱞᱟ, [[ᱥᱚᱯᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)]] | geo = {{Coord|34.098352|N|74.809180|E|region:IN-JK_type:landmark|format=dms|display=it}} | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | religious_affiliation = [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] | tradition = | status = [[ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] | functional_status = Active | architect = | architecture_type = {{nowrap|[[ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱪᱟᱨ]]}} | architecture_style = [[ᱢᱩᱜᱟᱞ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱪᱟᱨ]] }} '''ᱡᱟᱢᱟ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱮᱛ ᱡᱩᱢᱟ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-11-30 |title=Jamia Masjid Shopian |url=https://www.yemberzal.in/2023/02/jamia-masjid-shopian.html |access-date=2023-12-20 |language=en |archive-date=2023-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115032913/https://www.yemberzal.in/2023/02/jamia-masjid-shopian.html |url-status=dead }}</ref><ref name=radio>{{Cite web |date=2021-06-14 |title=JAMIA MASJID: SHOPIAN → Kashmir |work=Radio Chinar |url=https://www.radiochinar.in/jamia-masjid-shopian/ |access-date=2023-12-20 |language=en |archive-date=2023-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115020422/https://www.radiochinar.in/jamia-masjid-shopian/ |url-status=dead }}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ== ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱯᱤᱨ ᱯᱟᱱᱡᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦ ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱡᱮᱵᱽ ᱟᱞᱟᱢᱜᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ, ᱫᱚ ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱡᱮᱵᱽ ᱟᱜ ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱤ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱚᱪᱚᱜᱚᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱟᱱᱰᱮ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱵᱽ ᱨᱮᱦᱢᱟᱱ ᱵᱟᱱᱰᱮ, ᱩᱱᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱥᱮᱨᱟᱱ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ, ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱟᱱᱰᱮ, ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱴᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱵᱽ ᱨᱮᱦᱢᱟᱱ ᱵᱟᱱᱰᱮ, ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ—ᱜᱷ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱵᱟᱱᱰᱮ, ᱟᱵᱽ ᱦᱟᱢᱤᱫᱽ ᱵᱟᱱᱰᱮ, ᱢᱚᱦᱫᱽ ᱭᱟᱠᱩᱵᱽ ᱵᱟᱱᱰᱮ, ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ., ᱟᱵᱽ ᱢᱟᱡᱤᱫᱽ ᱵᱟᱱᱰᱮ— ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱵᱷᱚᱡᱚᱱᱤᱠ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱨ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱮᱥᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱠᱟᱞ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱦᱟᱹᱫ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱰᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱥᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱷᱚᱛᱟ, ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱛᱩᱨᱛᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱵᱷᱚᱡᱚᱱᱤᱠ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ, ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱛᱩᱞᱱᱤᱭᱟ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱜᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=radio/><ref>{{Cite web |last=Kashmirian |date=2023-11-25 |title=Jamia Masjid Shopian |url=https://medium.com/@Kashmirian/jamia-masjid-shopian-d86caf8d6410 |access-date=2023-12-20 |website=Medium |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-30 |title=Jamia Masjid Shopian |url=https://www.yemberzal.in/2023/02/jamia-masjid-shopian.html |access-date=2023-12-20 |language=en |archive-date=2023-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115032913/https://www.yemberzal.in/2023/02/jamia-masjid-shopian.html |url-status=dead }}</ref> ==ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ== ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱮᱛ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟᱥᱟᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ, ᱰᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱱᱟᱨᱮᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=History {{!}} Shopian District, Government of Jammu and Kashmir {{!}} India |url=https://shopian.nic.in/history/ |access-date=2023-12-20 |language=en-US}}</ref> ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱠᱟᱨᱤᱜᱚᱨ ᱩᱥᱛᱟᱵᱽ ᱦᱟᱵᱤᱵᱽ ᱩᱞᱟᱦ ᱢᱟᱥᱴ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱔ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱨᱤᱱᱚᱵᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱢᱩᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bhat |first=Gulzar |date=2021-07-25 |title=Renovation of Jamia Masjid Shopian goes on at full swing |url=https://www.greaterkashmir.com/todays-paper/kashmir-todays-paper/renovation-of-jamia-masjid-shopian-goes-on-at-full-swing/ |access-date=2024-02-18 |website=Greater Kashmir |language=en-US}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== 1iwnw9lljt0stodyyhqnpmekklxzwrt ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ 0 35239 197066 196476 2026-08-19T00:46:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197066 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ}}{{Infobox ethnic group|group=ᱠᱟᱨᱮᱱ (Karen)|image=A Karen woman.jpg|image_caption=ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱦᱚᱨᱚᱜ-ᱵᱟᱱᱫᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱑᱙᱑᱒|total=|total_ref=|region1={{flag|Myanmar}}|pop1=᱓,᱓᱗᱑,᱑᱐᱐|ref1=<ref name="ispmyanmar"/>|region2={{flag|Thailand}}|pop2=᱓᱕᱐,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱐᱐)|ref2=<ref name="CERD/C/THA/1-3">{{cite book|title=International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination; Reports submitted by States parties under article 9 of the Convention: Thailand|date=28 July 2011}}</ref>|region3={{flag|United States}}|pop3=[[Karen Americans|᱒᱑᱕,᱐᱐᱐]]|ref3=<ref>{{cite web|url=https://www.usnews.com/news/best-states/minnesota/articles/2019-08-31/jobs-housing-lure-karen-refugees-to-spread-across-minnesota%3Fcontext%3Damp|title=Jobs and housing lure karen refugees to spread across minnesota}}</ref>|region4={{flag|Australia}}|pop4=᱑᱓,᱑᱑᱓|ref4=<ref>{{cite web|title=SBS Australian Census Explorer |url= https://www.sbs.com.au/census-explorer-2021/index.html?languages=karen&topic=cultural-diversity&lang=en }}</ref>|region5={{flag|Canada}}|pop5=᱖,᱐᱕᱐|ref5=<ref name="2021 census">{{cite web |title=Profile table, Census Profile, 2021 Census of Population – Canada |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm }}</ref>|region6={{flag|India}} ([[Andaman Islands|ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱰᱷᱤᱯ]])|pop6=᱒,᱕᱐᱐|ref6=<ref name="Maiti" />|rels=[[Theravada Buddhism|ᱛᱷᱮᱨᱟᱵᱟᱫᱟ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], [[Christianity|ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], ᱞᱮᱠᱷᱟᱭ ᱟᱨᱤᱭᱟ, [[Telakhon|ᱛᱮᱞᱟᱠᱷᱳᱱ]], [[Burmese folk religion|ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]|langs=[[Karen languages|ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]], ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[S'gaw Karen language|ᱥᱜᱟᱣ ᱠᱟᱨᱮᱱ]], [[Pwo Karen languages|ᱯᱳ ᱠᱟᱨᱮᱱ]], [[Red Karen language|ᱠᱟᱨᱮᱱᱱᱤ]] ᱟᱨ [[Pa'O language|ᱯᱟ-ᱳ]]|related=|native_name=|native_name_lang=}} '''ᱠᱟᱨᱮᱱ''' ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱭᱤᱱ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ-ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱮᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱤᱨᱟᱵᱟᱹᱛᱤ ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱵᱟᱥᱤᱱᱫᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖.᱖᱙% ᱾<ref name="ispmyanmar" /> ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱜᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱳ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚ ᱾<ref name=":2" /> [[ᱨᱮᱫ:Karen_traditional_costume.jpg|thumb|ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱦᱚᱨᱚᱜ-ᱵᱟᱱᱫᱮ]] ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ, ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="cheesman" /> ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱣᱛᱷᱩᱞᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱰᱟᱨᱮᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ == ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱨᱢᱤᱡᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ '''ᱠᱟᱭᱤᱱ,''' ᱢᱳᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ '''ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱝ''' ᱟᱨ ᱥᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ '''ᱭᱟᱝ''' ᱾<ref name=":3">{{Citation|last=Buadaeng|first=Kwanchewan|title=4. Ethnic Identities of the Karen Peoples in Burma and Thailand|date=2022|work=Identity Matters}}</ref> "ᱠᱟᱨᱮᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱢᱤᱡᱽ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱠᱟᱭᱤᱱ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="cheesman" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ-ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱲᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 'ᱠᱟᱱᱭᱟᱱ' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱟᱨᱢᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱳᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ: 'ᱛᱟᱞᱟᱭᱤᱝ ᱠᱟᱭᱤᱱ' , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱳ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ "ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱵᱟᱥᱤᱱᱫᱟ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ; ᱟᱨ 'ᱵᱟᱢᱟᱨ ᱠᱟᱭᱤᱱ' , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱜᱟᱣ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="harriden">{{cite journal|last=Harriden|first=Jessica|year=2002|title=Making a Name for Themselves: Karen Identity and Politicization of Ethnicity in Burma|journal=Journal of Burma Studies}}</ref> ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ "ᱠᱟᱨᱮᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱮᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱟᱨᱮᱱ "ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛ" ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ:<ref>{{Cite web|title=Composition of the Different Ethnic Groups|url=http://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm|access-date=2026-03-26|archive-date=2020-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200410075744/https://www.embassyofmyanmar.be/ABOUT/ethnicgroups.htm|url-status=dead}}</ref> * ᱠᱟᱨᱮᱱ (ᱠᱟᱭᱤᱱ) * ᱥᱜᱟᱣ (ᱥᱜᱟᱣ ᱠᱟᱨᱮᱱ) * ᱯᱳ ᱠᱟᱨᱮᱱ (ᱯᱳ ᱠᱟᱭᱤᱱ) * ᱜᱮᱵᱟ ᱠᱟᱨᱮᱱ (ᱠᱟᱭᱤᱱᱯᱷᱤᱭᱩ) * ᱯᱟ-ᱞᱮ-ᱪᱤ, ᱯᱟᱞᱮ ᱢᱳᱵᱽᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ * ᱢᱳᱱ ᱠᱟᱭᱤᱱ (ᱥᱟᱨᱯᱤᱭᱩ) * ᱛᱟ-ᱞᱟᱭ-ᱯᱣᱟ,ᱯᱟᱞᱮ ᱛᱷᱟᱞᱮᱵᱽᱣᱟ * ᱵᱽᱣᱮ (ᱵᱽᱣᱮ ᱠᱟᱨᱮᱱ) * ᱢᱳᱱᱱᱮᱯᱣᱟ * ᱢᱳᱱᱯᱣᱟ * ᱯᱟᱠᱩ == ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ == [[ᱨᱮᱫ:MyanmarKayin.png|right|frame|ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ [[Kayin State|ᱠᱟᱭᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]]] [[ᱨᱮᱫ:Thai_Earplug_5.jpg|thumb|ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] [[ᱨᱮᱫ:Karen_house_entrance.JPG|thumb|ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]] ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.myanmar.com/people/kayin.html|title=Kayin|publisher=Myanmar.com}}</ref> ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱵᱟᱹᱛᱤ ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ (ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ), ᱠᱟᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱭᱮᱭᱟᱨᱣᱟᱹᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱛᱟᱱᱤᱱᱛᱷᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱟᱜᱳ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ-ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱳᱵᱟᱨ ᱰᱷᱤᱯ ᱜᱟᱫᱮᱞ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|title=Worldmark encyclopedia of cultures and daily life|year=2009|url=https://archive.org/details/worldmarkencyclo0000unse_p8o7|publisher=Gale|isbn=978-1-4144-4882-4}}</ref> ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱴ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱗᱐ ᱞᱟᱠᱷ) ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ-ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱥᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱭᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱴᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱥᱠᱟᱱᱰᱤᱱᱮᱵᱷᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱗,᱐᱐᱐ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Thawnghmung|first1=Ardeth Maung|title=The "Other" Karen in Myanmar: Ethnic Minorities and the Struggle without Arms|page=84}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == === ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ === ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ "ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱵᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱜᱳᱵᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱛᱷᱟᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱳ-ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite journal|last=Zhang|display-authors=etal|year=2019|title=Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China in the Late Neolithic|journal=Nature}}</ref> ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱱᱩᱠ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱡᱷᱤᱱᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱲᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱞᱩᱥ ᱟᱨ ᱞᱮᱦᱢᱮᱱ ᱠᱤᱱ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱟᱨᱢᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐᱐ ᱥᱤᱹᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Richard M. Cooler|title=The Karen Bronze Drums of Burma|year=1995|page=26}}</ref> == ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ == ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱳ-ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱟᱨᱢᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱥᱜᱟᱣ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱳ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱳ ᱾<ref>{{cite web|url=http://stedt.berkeley.edu/html/STfamily.html|title=The Sino-Tibetan Language Family}}</ref> ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱟᱨᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱛᱟ-ᱠᱨᱤᱭᱟ-ᱠᱚᱨᱢᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ; ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱟᱨᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱛᱟ-ᱠᱚᱨᱢᱚ-ᱠᱨᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱱ-ᱠᱷᱚᱢᱮᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal|last=Matisoff|first=James A.|title=Sino-Tibetan Linguistics: Present State and Future Prospects}}</ref> ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱱ-ᱵᱟᱨᱢᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ ᱾ == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ == [[ᱨᱮᱫ:Buddhist_Karen_in_Yangon.JPG|thumb|ᱭᱟᱝᱜᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱛᱟᱛᱡᱤ ᱯᱮᱜᱳᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱷᱮᱨᱟᱵᱟᱫᱟ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ (ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ ᱥᱮᱵᱟ) ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱕-᱓᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ (%) ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="kbddf">{{cite web|title=The Karen People|website=Karen Culture and Social Support Foundation}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://minorityrights.org/minorities/karen/|title=Karen|website=Minority Rights Group}}</ref> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱳ-ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱜᱟᱣ-ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ === ᱵᱚᱸᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱮᱵᱟ === [[ᱨᱮᱫ:Omens_in_the_Sun.jpg|thumb|᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱛᱚᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱜᱟᱣ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ '''ᱵᱚᱸᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱮᱵᱟ''' ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱚᱞᱟ (ᱡᱤᱣᱤ) ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱢᱟ ᱥᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="kbddf" /> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ 'ᱠᱚᱞᱟ' ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱠᱤᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ 'ᱠᱚᱞᱟ' ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱜᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Keenan" /> === ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ === ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱕% ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="hayami">{{cite journal|last=Hayami|first=Yoko|year=2011|title=Pagodas and Prophets: Contesting Sacred Space and Power among Buddhist Karen in Karen State|journal=The Journal of Asian Studies}}</ref> ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱢᱳᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱢᱳᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱭᱟᱝᱜᱩᱱ, ᱵᱟᱜᱳ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱤᱱᱛᱷᱟᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱᱭᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ibiblio.org/obl/docs/KirstenEA-Karen%20Buddhism.htm|title=Elements of Pwo Karen Buddhism|last=Andersen|first=Kirsten Ewers}}</ref> ᱑᱗᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱯᱳ-ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱣᱮᱜᱟᱵᱤᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱭᱮᱫᱟᱜᱚᱱ ᱢᱚᱴᱷ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="hayami" /> ᱑᱘᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱟᱠᱷᱳᱱ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="hayami" /> ᱛᱮᱞᱟᱠᱷᱳᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱮᱵᱟ, ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱮᱭᱛᱨᱮᱭᱚ ᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ-ᱢᱤᱥᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="hayami" /> [[ᱨᱮᱫ:402935_4329556404986_108484308_n1.jpg|thumb|ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱦᱚᱨᱚᱜ-ᱵᱟᱱᱫᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ]] ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱫᱷᱚᱢᱢᱟᱪᱟᱨᱤᱠ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱭ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱱᱮᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱱᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ) ᱢᱚᱴᱷ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ === ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ === [[ᱨᱮᱫ:JudsonChurch.jpg|thumb|ᱡᱳᱰᱥᱚᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱯᱴᱤᱥᱴ ᱪᱟᱨᱪ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐% ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ<ref name=":0" /> ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱙᱐% ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web|title=Karen people|url=http://www.karen.org.au/karen_people.htm|access-date=2026-03-26|archive-date=2012-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128075256/http://www.karen.org.au/karen_people.htm|url-status=dead}}</ref> ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="auto" /> ᱛᱷᱟ ᱵᱤᱭᱩ,ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱘᱒᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱱᱰ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱵᱳᱨᱰᱢᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱯᱛᱤᱥᱢᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱠᱟᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱳᱴᱮᱥᱴᱟᱱᱴ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱨᱳᱴᱮᱥᱴᱟᱱᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱛᱷ-ᱰᱮ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱥᱴ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web|url=http://karenadventistchurch.org//|title=Karen Seventh-day Adventist Church Website|access-date=2026-03-26|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427185048/http://karenadventistchurch.org//|url-status=dead}}</ref> ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱯᱩᱸᱰ ᱵᱚᱭᱦᱟ" ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱟᱯᱴᱤᱥᱴ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Kaloyanides|first1=Alexandra|title=Baptizing Burma: Religious Change in the Last Buddhist Kingdom|year=2023|page=24}}</ref> '''ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱵᱟᱯᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱭᱟᱝᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱵᱟᱯᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱭᱟᱝᱜᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱥᱮᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱨᱤᱴᱤ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱵᱟᱯᱴᱤᱥᱴ ᱛᱷᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱭᱟᱝᱜᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱦᱞᱳᱱ ᱨᱮ ᱯᱳ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱵᱟᱯᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.pkts.org/|title=Pwo karen Theological Seminary|access-date=2026-03-26|archive-date=2011-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429003153/http://www.pkts.org/|url-status=dead}}</ref> ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱭᱟᱝ ᱢᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱵᱟᱯᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱛᱷ-ᱰᱮ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱟᱥᱨᱟ ᱠᱮᱢᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱰᱮᱱ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱾ == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == [[ᱨᱮᱫ:Kayin_dance(don_dance).jpg|thumb|ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱰᱳᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚᱞ]] ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Ekachai|first1=Sanitsuda|title=Karen fight to keep farms in parks conflict|work=Bangkok Post}}</ref> '''ᱰᱳᱱ ᱮᱱᱮᱡ''' ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱰᱳᱱ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ" ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞ ᱛᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ "ᱰᱳᱱ ᱠᱳ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱰᱳᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱳ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|title=Arts|website=www.mnkaren.org|publisher=Karen Organization of Minnesota}}</ref> [[ᱨᱮᱫ:Traditional_musical_instruments_of_Myanmar.jpg|thumb|ᱱᱮᱭᱯᱤᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]] '''ᱥᱮ ᱠᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ''' ᱥᱮ '''ᱢᱟᱫ ᱮᱱᱮᱡ''' ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱴᱢᱟᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱠ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱵᱽᱫᱷᱟᱱ ᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱢᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱟᱞᱚ ᱯᱟᱥᱮᱫ ᱛᱟᱠᱚ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=World Refugee Day – a time to celebrate|work=San Diego Union-Tribune}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == {{refbegin}} * Marshall, Harry Ignatius (1922). ''The Karen People of Burma''. White Lotus. * Phan, Zoya (2009). ''Little Daughter: a Memoir of Survival in Burma and the West''. Simon & Schuster. * Thawngmung, Ardeth Maung (2012). ''The 'Other' Karen in Myanmar''. Lexington Books. {{refend}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category}} * [https://karenwomen.org ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ (Karen Women's Organization)] * [https://www.youtube.com/watch?v=tzA942H0adE ᱠᱟᱨᱮᱱ ᱰᱳᱱ ᱮᱱᱮᱡ (YouTube)] {{Ethnic groups in Myanmar}}{{Ethnic groups in Thailand}} 2hy1gl55r9rjgc2y2eg58k42wmaa57r ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ 0 35831 197072 191569 2026-08-19T03:44:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197072 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | native_name = | image_name = Srhu Logo.png | motto = | established = ᱒᱐᱑᱒ | type = [[ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ]] | coordinates = {{coord|30.1973452|N|78.168111|E|type:edu|format=dms|display=inline}} | president = ᱰᱨ. ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱫᱷᱟᱥᱢᱟᱱᱟ | vice_chancellor = ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱰᱳᱵᱷᱟᱞ | city = [[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]] | state = [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | undergrad = | postgrad = | doctoral = | campus = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ | affiliations = [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ]], [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] | website = {{url|https://srhu.edu.in}} }} '''ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱟᱨ ᱡᱚᱞᱤ ᱜᱽᱨᱟᱱᱴ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱳᱜᱤ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ 'ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱑᱒' ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.governoruk.gov.in/files/himalayan_university1.pdf| title = The Himalayan University Act, 2012| publisher = Governor of Uttarakhand| accessdate = 21 May 2015| archive-date = 24 September 2015| archive-url = https://web.archive.org/web/20150924023231/http://www.governoruk.gov.in/files/himalayan_university1.pdf| url-status = dead}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.srhu.edu.in/about-us/srhu/about-srhu.html| title = About SRHU| publisher = Swami Rama Himalayan University| accessdate = 22 May 2015| archive-date = 8 May 2015| archive-url = https://web.archive.org/web/20150508062351/http://www.srhu.edu.in/about-us/srhu/about-srhu.html| url-status = dead}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ, ᱯᱳᱥᱴ-ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="course1">{{cite web| url =http://www.srhu.edu.in/academics/programmes/postgraduate.html| title =Postgraduate Courses| publisher =SRHU| accessdate =26 May 2015| archive-date =15 May 2015| archive-url =https://web.archive.org/web/20150515134854/http://www.srhu.edu.in/academics/programmes/postgraduate.html| url-status =dead}}</ref><ref name="course2">{{cite web| url =http://www.srhu.edu.in/academics/programmes/undergraduate.html| title =Undergraduate Courses| publisher =SRHU| accessdate =26 May 2015| archive-date =25 April 2015| archive-url =https://web.archive.org/web/20150425211555/http://www.srhu.edu.in/academics/programmes/undergraduate.html| url-status =dead}}</ref> === ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ === ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ-ᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱮᱱᱟᱴᱳᱢᱤ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱵᱟᱭᱳᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱯᱮᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱢᱟᱭᱠᱨᱳᱵᱟᱭᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ, ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ, ᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱴᱨᱤᱠᱥ, ᱰᱟᱨᱢᱟᱴᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱰᱟᱭᱜᱽᱱᱳᱥᱤᱥ, ᱮᱱᱮᱥᱛᱷᱤᱥᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱯᱩᱞᱢᱳᱱᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳᱛᱷᱮᱨᱟᱯᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="course2"/> === ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ === ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱵᱤ.ᱮᱥᱥᱤ. ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱵᱤ.ᱮᱥᱥᱤ. ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="course1"/><ref name="course2"/> === ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱳᱡᱤ === ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱᱥ, ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱳᱡᱤ, ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱱᱤᱠᱥ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="course1"/><ref name="course2"/> === ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ === ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ., ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱮ. ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="course1"/><ref name="course2"/> == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == *[[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist|30em}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://srhu.edu.in ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱨᱟᱢ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] * [http://uk.gov.in ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] * [http://mciindia.org ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810183815/https://mciindia.org/ |date=2019-08-10 }} {{DEFAULTSORT:Swami Rama Himalayan University}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱷᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ]] 9eg4aa14qzdpinaxuadgxr7v3tllm3t ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ 0 37782 197082 196814 2026-08-19T07:50:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197082 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}} {{Infobox river | name = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ | image = Westernghats river gobi.jpg | image_size = | image_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ | pushpin_map = | map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg | map_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ | source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] | mouth_location = [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] | subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ | subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ | subdivision_name2 = {{hlist|[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] |[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] }} | subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ | subdivision_name3 = {{hlist|[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] |[[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ||[[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] || [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱨᱳᱰ]]}} | subdivision_type4 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ | subdivision_name4 = {{hlist|[[ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ|ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]]|[[ᱥᱚᱛᱭᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] |[[ᱜᱳᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]] |[[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]]}} | length = {{cvt|234|km}} }} '''ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ {{cvt|234|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ {{cvt|1,410|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱳᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱫᱟᱜᱼᱚᱛᱱᱚᱜ == [[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|[[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ {{cvt|234|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱟᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ]] ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱞᱞᱤᱢᱟᱞᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ {{cvt|2634|m}} ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=708}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱰᱤ]] ᱵᱮᱰᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref name="Report"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱨᱳᱰ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ {{cvt|1410|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱳᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱥᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref> ==ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ== ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]] ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025|archive-date=22 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250422123549/https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ [[ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Dam"/> ;ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ [[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|[[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]]]] ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱛᱭᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|16|km}} ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> ᱑᱙୪᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱮᱱᱮᱞ|ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ {{INRconvert|210|m|year=1955}} ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="CSTI"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ {{cvt|8|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ {{cvt|40|m}} ᱩᱥᱩᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱫᱚ {{cvt|120|ft}} ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ {{cvt|32.8|e9cuft}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ|ᱦᱟᱭᱰᱮᱞ]] [[ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱲᱮ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ {{cvt|16|MW}} ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ {{cvt|32|MW}} ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CSTI"/> ;ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ [[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|[[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]]]] [[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱳᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱑᱒᱕ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮ [[ᱪᱳᱞᱟ]] ᱨᱟᱡᱟ [[ᱠᱩᱞᱳᱛᱛᱩᱝᱜᱟ ᱑]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱠᱳᱝᱜᱟᱞᱵᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱟᱠᱠᱟᱨᱟᱭ ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ|ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱱᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱰᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ASI"/> ;ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱟᱱᱤᱠᱩᱴ [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱟᱱᱤᱠᱩᱴ]] ᱫᱚ ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱤᱨᱳᱰ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱱᱤᱠᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱ {{cvt|90.5|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱠᱮᱱᱮᱞ]] ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ {{cvt|15,743|acre}} [[ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ|ᱪᱟᱥ]] ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱯᱟᱴᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱑᱒᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱝᱜᱩ ᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱳᱝᱜᱩ]] ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece |title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref> == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == qa1ug2sr2ao01qtr92xnafxqvxlm1za ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ 0 37841 197073 197034 2026-08-19T05:40:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197073 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ}} {{Infobox settlement | name = ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ | other_name = ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ | nickname = | settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Odisha#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|21|49|26|N|85|49|39|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name2 = [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] | area_total_km2 = 2.18 | elevation_m = 478 | population_total = 1,538 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] | demographics1_title2 = ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_info2 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] | timezone1 = ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = PIN | postal_code = 757037 | area_code_type = Telephone code | area_code = 02739-xxxxxx | registration_plate = OD11-X-XXXX | blank1_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ | blank1_info_sec1 = [[ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ]] | blank2_name_sec1 = ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ]] | blank3_name_sec1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank3_info_sec1 = [[ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ]] }} '''ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ''' ('''ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱮᱱ.ᱮᱭᱤᱪ ᱔᱙]] (ᱱᱤᱛ ᱫᱚ [[AH46|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱔᱖]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱵᱟᱨᱤᱯᱟᱫᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/census.website/data/population-finder|title=Population Finder – Census of India|website=Census of India|access-date=2 October 2025}}</ref> ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱪᱤᱛᱨᱚᱯᱳᱥᱤ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱮᱛ'' ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱯ (ᱡᱤ.ᱟᱭ.ᱮᱥ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ) ᱩᱫᱩᱜᱟᱭ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮ ''ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://gisodisha.nic.in/District/mayurbhanj/mayurbhanjpdf/Blocks/Karanjia%20Block/Karanjia_GP%20Map.pdf|title=Karanjia Block GP Map, Mayurbhanj District|website=GIS Odisha|access-date=2 October 2025}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ ᱨᱮ ᱑,᱕᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ (᱘᱑᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱒᱓ ᱠᱩᱲᱤ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱓᱐ (᱑᱒᱓ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱑᱐᱗ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱘᱘᱗ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱓.᱖᱒% (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱙.᱗᱗%, ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱖᱖.᱗᱒%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="census2011">{{cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/village/388815-chadhaibhol-orissa.html|title=ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ - ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑|website=census2011.co.in|access-date=2 October 2025}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ, ᱔᱗᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱔᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ, ᱗᱕ ᱠᱩᱲᱤ)᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ, ᱓᱕᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ" ᱟᱨ ᱑᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ "ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱟᱨ ᱙᱘ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ <ref name="census2011" /> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: * ''ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ'' (ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ), ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ-ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web|url=https://schools.org.in/mayurbhanj/21071204603/new-govt-panchayat-hs.html|title=ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ|website=schools.org.in|access-date=2 October 2025}}</ref> * ''ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱯᱤ.ᱮᱥ (ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ)'', ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ-ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web|url=https://schools.org.in/mayurbhanj/21071204601/chadheibhol-ps.html|title=ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱭᱩ.ᱯᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ|website=schools.org.in|access-date=2 October 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icbse.com/schools/chadheibhol-ps-5zql43|title=ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱯᱤ.ᱮᱥ – ICBSE ᱞᱤᱥᱴᱤᱝ|website=ICBSE|access-date=2 October 2025}}</ref> * ''ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ ᱫᱟᱨᱩᱞ ᱩᱞᱩᱢ ᱦᱩᱥᱮᱱᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱫᱟᱱᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ'', ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ (ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ)<ref name="Amīn">{{cite web|last=ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱤ|first=ᱢᱩᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱨᱩᱦᱩᱞ ᱟᱢᱤᱱ|title=ᱛᱚᱡᱽᱠᱤᱨᱟ ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱥᱳᱭᱚᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱠᱟᱥᱢᱤ (ᱟᱨᱤᱯᱷ ᱜᱚᱭᱟᱣᱤ)|trans-title=ᱢᱚᱣᱞᱟᱱᱟ ᱥᱳᱭᱚᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱠᱟᱥᱢᱤ (ᱟᱨᱤᱯᱷ ᱜᱚᱭᱟᱣᱤ) ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ|publisher=ᱠᱤᱱᱫᱤᱞ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ|date=27 February 2022|url=https://qindeelonline.com/tazkera-maulana-syed-husain-ahmad-qasmi-by-mohd-ruhul-ameen/|access-date=17 November 2023|language=ur|archive-date=25 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241225121817/https://qindeelonline.com/tazkera-maulana-syed-husain-ahmad-qasmi-by-mohd-ruhul-ameen/|url-status=dead}}</ref> [[File:Chadheibhol Primary School.jpg|thumb|ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ ᱤᱭᱩ.ᱯᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] [[File:Darul Uloom Husainia, Madani Nagar, Chadheibhol.jpg|thumb|ᱫᱟᱨᱩᱞ ᱩᱞᱩᱢ ᱦᱩᱥᱮᱱᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱫᱟᱱᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] == ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ == ᱪᱚᱲᱟᱭᱵᱷᱳᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱥᱤᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱮᱶᱡᱷᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱮᱱ.ᱮᱭᱤᱪ ᱔᱙]] / [[ᱮ.ᱮᱭᱤᱪ ᱔᱖]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="census2011" /> ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱖-᱒᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="census2011" /> [[File:The signboard of Chadheibhol.jpg|thumb|ᱪᱚᱲᱮᱭᱵᱷᱳᱞ, ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱙]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱱᱵᱳᱨᱰ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] {{Mayurbhanj-geo-stub}} nmprcqw4pu4sh3y6r6e6xv74jq1r6y2 ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ 0 37845 197075 197042 2026-08-19T06:50:33Z MT731 2184 197075 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱚᱨ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱙)}} {{Infobox person | name = ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱥᱟᱦ | caption = | image = | birth_name = ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱥᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ ᱟᱫᱟᱱᱤ | birth_date = {{birth year and age|1949}} | birth_place = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = | citizenship = [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱤᱭᱚᱴ ᱯᱟᱥᱯᱚᱨᱴ|ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱥ]] | occupation = [[ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ]] | years_active = | organisation = [[ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱩᱴ]] | known_for = | title = | spouse = ᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ | children = | parents = | mother = | father = | relatives = [[ᱜᱚᱣᱛᱟᱢ ᱟᱫᱟᱱᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | website = }} '''ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱥᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ ᱟᱫᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱙), '''ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱥᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ ᱥᱟᱦ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱭᱯᱨᱤᱭᱚᱴ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱽᱱᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-04-25/who-is-vinod-adani-gautam-s-billionaire-brother-faces-scrutiny|title=Adani's Billionaire Brother Starts to Retreat as Scrutiny Builds|first1=Anders |last1=Melin |first2=Stephen |last2=Stapczynski |date=April 25, 2023 |website=Bloomberg}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱮᱞ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://frontline.thehindu.com/news/occrp-reveals-foreign-investors-linked-to-adani-stock-manipulation/article67272412.ece|title=OCCRP reveals foreign investors linked to Adani stock manipulation|first=Ramesh|last=Chakrapani|date=September 5, 2023|website=Frontline}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱑᱖.᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/vinod-adani/|title=Vinod Adani|website=[[Forbes]] }}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://www.wsj.com/articles/behind-adani-deals-an-elusive-elder-brother-8a00b3c|title=Behind Adani Deals, an 'Elusive' Elder Brother|first=Shan|last=Li|work=Wall Street Journal |date=March 25, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/business/companies/adani-s-billionaire-brother-starts-to-retreat-as-scrutiny-builds-20230426-p5d3e6.html|title=The 'quiet power' behind Adani's ascent|first=Anders Melin and Stephen|last=Stapczynski|date=April 26, 2023|website=The Sydney Morning Herald}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ [[ᱜᱚᱩᱛᱚᱢ ᱟᱫᱟᱱᱤ|ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱟᱫᱟᱱᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Das Sharma |first=Swastika |date=2022-09-24 |title=Vinod Adani, Gautam Adani's Brother, is the Richest NRI; Know His Net Worth |url=https://www.news18.com/news/business/vinod-adani-gautam-adanis-brother-is-the-richest-nri-know-his-net-worth-6028837.html |access-date=2023-01-25 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Meet Vinod Shantilal Adani, the 6th richest Indian man and NRI in the world |url=https://www.jagrantv.com/en-show/vinod-shantilal-adani-biography-net-worth-company-career-family-early-background-childre-son-daughter-and-more-rc1035141 |access-date=2023-01-25 |website=Jagran TV |language=en|first=Saumya |last=Jaiswar|date=23 September 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱚᱱᱵᱮᱱ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="auto2"/><ref>{{Cite web |date=2022-06-06 |title=Vinod Adani: The man behind the Adani group's offshore deals |url= https://themorningcontext.com/business/vinod-adani-the-man-behind-the-adani-groups-offshore-deals/ |access-date=2023-09-02|website=Morning Context |language=en-US}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="auto2"/> ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱤ.ᱟᱨ. ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.arabianbusiness.com/lists/424752-ipl2019-42-vinod-shantilal-shah-adani|title=IPL2019-42 Vinod Shantilal Shah Adani - Arabian Business: Latest News on the Middle East, Real Estate, Finance, and More|website=www.arabianbusiness.com}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|url=https://scroll.in/article/1044581/who-is-vinod-adani-the-mysterious-elder-brother-at-the-heart-of-the-adani-crisis|title=Who is Vinod Adani, the mysterious elder brother at the heart of the Adani crisis?|first=Nachiket|last=Deuskar|date=February 28, 2023|website=Scroll.in}}</ref> ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto2"/><ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/1d6ce420-4070-439e-ac7b-6a37a564e642|title=The paper trail revealing hidden Adani investors|first=Francesca|last=Friday|work=Financial Times |date=September 1, 2023}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱢᱟᱥ ᱨᱮ GA ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱨᱚᱱᱡᱚᱱᱵᱮᱱ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱪᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="auto2"/><ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/business/industry-panama-papers-two-months-after-adani-brother-set-up-firm-in-bahamas-a-request-to-change-name-to-shah-232637/|title=The Panama Papers: Two months after Adani brother set up firm in Bahamas, a request to change name to Shah|date=April 5, 2016}}</ref> ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱥᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ ᱥᱟᱦ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱴ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱜᱩ-ᱟᱹᱜᱩ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱵᱮᱞ ᱟᱞᱤ ᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱯᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱨᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱩᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="auto2"/> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱡᱮᱱ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱡᱮᱱ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟ ᱦᱚᱞᱰᱤᱝᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/8d46b435-9725-46d4-80be-2cb3e276c4c9|title=Secret paper trail reveals hidden Adani investors|first1=Dan|last1=McCrum|first2=Ian|last2=Bott|first3=John|last3=Reed|work=Financial Times |date=August 30, 2023}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱤᱣᱮᱱᱭᱩᱥ ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱸᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱙᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟ ᱯᱮᱯᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=India's rich and famous named in Panama Papers leak so far |url=https://www.indiatoday.in/india/story/india-rich-and-famous-named-in-panama-papers-leak-so-far-1890097-2021-12-20 |access-date=2023-01-26 |website=India Today |date=20 December 2021 |language=en}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱴᱳᱴᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱨᱤᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤ ᱨᱮ ᱒᱐% ᱦᱤᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Forbes">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/giacomotognini/2023/03/30/is-vinod-adani-the-mastermind-behind-his-brothers-empire/|title=Is Vinod Adani The Mastermind Behind His Brother's Empire?|first=Giacomo|last=Tognini|website=Forbes}}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱩᱭᱥᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱦᱳᱞᱥᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱖.᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱥ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Forbes"/> ᱦᱤᱱᱫᱮᱱᱵᱩᱨᱜᱽ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱥᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="auto2"/><ref>{{Cite web |last=Ganguly |first=Nivrita |title=Adani Stocks Fall In India On Fraud, Stock Manipulation Claims |url=https://www.barrons.com/news/adani-stocks-fall-in-india-on-fraud-stock-manipulation-claims-01674641108 |access-date=2023-01-26 |website=www.barrons.com |language=en-US}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱥ ᱨᱮ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞ ᱮᱱᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱥ, ᱭᱩᱱᱟᱴ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴ, [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]], ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱞᱚᱢᱨᱮᱴ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ''ᱣᱟᱞ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞ'' ᱟᱨ ''[[Bloomberg.com|ᱵᱞᱩᱢᱵᱚᱨᱜᱽ]]'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ, ᱮᱵᱚᱴ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱯᱚᱨᱴ ᱦᱚᱞᱰᱤᱝ ᱯᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱴᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱰᱤᱮᱢᱥᱤᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="auto"/><ref name="auto2"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱭᱞᱟ, ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ᱥᱮᱠᱭᱩᱨᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (SEBI) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷᱥᱚᱨ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-04-23 |title=12 offshore funds investing in Adani Group breached disclosure rules: Sebi |url=https://www.business-standard.com/companies/news/12-offshore-funds-investing-in-adani-group-breached-disclosure-rules-sebi-124042300123_1.htm |access-date=2025-11-05}}</ref> ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱫᱩᱢᱦᱟᱹ ᱚᱯᱷᱥᱚᱨ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱩᱢᱦᱟᱹ ᱫᱚᱥ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-04-22 |title=Sebi finds Adani offshore investors in disclosure rules violation: Report |url=https://www.hindustantimes.com/business/sebi-finds-adani-offshore-investors-in-disclosure-rules-violation-report-101713806704630.html |access-date=2025-11-05 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ==ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ== ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱩᱨᱩᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱵᱮ-ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱖᱙,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱴ (US$20.42 billion) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-04-22 |title=Sebi finds Adani offshore investors in disclosure rules violation: Report |url=https://www.hindustantimes.com/business/sebi-finds-adani-offshore-investors-in-disclosure-rules-violation-report-101713806704630.html |access-date=2025-11-05 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱓᱗ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="Forbes"/> ᱵᱤᱱᱳᱫᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱑᱙,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱩᱣᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ ᱵᱷᱤᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Tognini |first=Giacomo |title=The Dubai Mansions of CZ, Mukesh Ambani and Other Billionaires Revealed |url=https://www.forbes.com/sites/giacomotognini/2024/05/14/inside-the-secret-dubai-homes-cz-mukesh-ambani-billionaires-binance/ |access-date=2025-11-06 |work=Forbes |language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱟᱫᱟᱱᱤ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱭᱯᱨᱤᱭᱚᱴ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱤᱯᱨᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱴᱩᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱭᱯᱨᱤᱭᱚᱴ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱱᱟᱢᱟ ᱯᱮᱯᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱱᱰᱳᱨᱟ ᱯᱟᱯᱮᱨᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ]] 2f28o4xdc00x3v2k7f6nlje9lknjbro 197076 197075 2026-08-19T06:52:16Z MT731 2184 197076 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱚᱨ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱙)}} {{Infobox person | name = ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱥᱟᱦ | caption = | image = | birth_name = ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱥᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ ᱟᱫᱟᱱᱤ | birth_date = {{birth year and age|1949}} | birth_place = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = | citizenship = [[ᱥᱟᱭᱯᱨᱤᱭᱚᱴ ᱯᱟᱥᱯᱚᱨᱴ|ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱥ]] | occupation = [[ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ]] | years_active = | organisation = [[ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱩᱴ]] | known_for = | title = | spouse = ᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ | children = | parents = | mother = | father = | relatives = [[ᱜᱚᱩᱛᱚᱢ ᱟᱫᱟᱱᱤ|ᱜᱚᱣᱛᱟᱢ ᱟᱫᱟᱱᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | website = }} '''ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱥᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ ᱟᱫᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱙), '''ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱥᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ ᱥᱟᱦ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱭᱯᱨᱤᱭᱚᱴ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱽᱱᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-04-25/who-is-vinod-adani-gautam-s-billionaire-brother-faces-scrutiny|title=Adani's Billionaire Brother Starts to Retreat as Scrutiny Builds|first1=Anders |last1=Melin |first2=Stephen |last2=Stapczynski |date=April 25, 2023 |website=Bloomberg}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱮᱞ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://frontline.thehindu.com/news/occrp-reveals-foreign-investors-linked-to-adani-stock-manipulation/article67272412.ece|title=OCCRP reveals foreign investors linked to Adani stock manipulation|first=Ramesh|last=Chakrapani|date=September 5, 2023|website=Frontline}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱑᱖.᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/vinod-adani/|title=Vinod Adani|website=[[Forbes]] }}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://www.wsj.com/articles/behind-adani-deals-an-elusive-elder-brother-8a00b3c|title=Behind Adani Deals, an 'Elusive' Elder Brother|first=Shan|last=Li|work=Wall Street Journal |date=March 25, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/business/companies/adani-s-billionaire-brother-starts-to-retreat-as-scrutiny-builds-20230426-p5d3e6.html|title=The 'quiet power' behind Adani's ascent|first=Anders Melin and Stephen|last=Stapczynski|date=April 26, 2023|website=The Sydney Morning Herald}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ [[ᱜᱚᱩᱛᱚᱢ ᱟᱫᱟᱱᱤ|ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱟᱫᱟᱱᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Das Sharma |first=Swastika |date=2022-09-24 |title=Vinod Adani, Gautam Adani's Brother, is the Richest NRI; Know His Net Worth |url=https://www.news18.com/news/business/vinod-adani-gautam-adanis-brother-is-the-richest-nri-know-his-net-worth-6028837.html |access-date=2023-01-25 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Meet Vinod Shantilal Adani, the 6th richest Indian man and NRI in the world |url=https://www.jagrantv.com/en-show/vinod-shantilal-adani-biography-net-worth-company-career-family-early-background-childre-son-daughter-and-more-rc1035141 |access-date=2023-01-25 |website=Jagran TV |language=en|first=Saumya |last=Jaiswar|date=23 September 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱚᱱᱵᱮᱱ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱰᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="auto2"/><ref>{{Cite web |date=2022-06-06 |title=Vinod Adani: The man behind the Adani group's offshore deals |url= https://themorningcontext.com/business/vinod-adani-the-man-behind-the-adani-groups-offshore-deals/ |access-date=2023-09-02|website=Morning Context |language=en-US}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="auto2"/> ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱤ.ᱟᱨ. ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.arabianbusiness.com/lists/424752-ipl2019-42-vinod-shantilal-shah-adani|title=IPL2019-42 Vinod Shantilal Shah Adani - Arabian Business: Latest News on the Middle East, Real Estate, Finance, and More|website=www.arabianbusiness.com}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|url=https://scroll.in/article/1044581/who-is-vinod-adani-the-mysterious-elder-brother-at-the-heart-of-the-adani-crisis|title=Who is Vinod Adani, the mysterious elder brother at the heart of the Adani crisis?|first=Nachiket|last=Deuskar|date=February 28, 2023|website=Scroll.in}}</ref> ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto2"/><ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/1d6ce420-4070-439e-ac7b-6a37a564e642|title=The paper trail revealing hidden Adani investors|first=Francesca|last=Friday|work=Financial Times |date=September 1, 2023}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱢᱟᱥ ᱨᱮ GA ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱨᱚᱱᱡᱚᱱᱵᱮᱱ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱪᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="auto2"/><ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/business/industry-panama-papers-two-months-after-adani-brother-set-up-firm-in-bahamas-a-request-to-change-name-to-shah-232637/|title=The Panama Papers: Two months after Adani brother set up firm in Bahamas, a request to change name to Shah|date=April 5, 2016}}</ref> ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱥᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ ᱥᱟᱦ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱴ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱜᱩ-ᱟᱹᱜᱩ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱵᱮᱞ ᱟᱞᱤ ᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱯᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱫᱨᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱩᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="auto2"/> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱡᱮᱱ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱡᱮᱱ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟ ᱦᱚᱞᱰᱤᱝᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/8d46b435-9725-46d4-80be-2cb3e276c4c9|title=Secret paper trail reveals hidden Adani investors|first1=Dan|last1=McCrum|first2=Ian|last2=Bott|first3=John|last3=Reed|work=Financial Times |date=August 30, 2023}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱤᱣᱮᱱᱭᱩᱥ ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱸᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱙᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱟᱱᱟᱢᱟ ᱯᱮᱯᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=India's rich and famous named in Panama Papers leak so far |url=https://www.indiatoday.in/india/story/india-rich-and-famous-named-in-panama-papers-leak-so-far-1890097-2021-12-20 |access-date=2023-01-26 |website=India Today |date=20 December 2021 |language=en}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱴᱳᱴᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱨᱤᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤ ᱨᱮ ᱒᱐% ᱦᱤᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Forbes">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/giacomotognini/2023/03/30/is-vinod-adani-the-mastermind-behind-his-brothers-empire/|title=Is Vinod Adani The Mastermind Behind His Brother's Empire?|first=Giacomo|last=Tognini|website=Forbes}}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱩᱭᱥᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱦᱳᱞᱥᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱖.᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱥ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Forbes"/> ᱦᱤᱱᱫᱮᱱᱵᱩᱨᱜᱽ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱥᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="auto2"/><ref>{{Cite web |last=Ganguly |first=Nivrita |title=Adani Stocks Fall In India On Fraud, Stock Manipulation Claims |url=https://www.barrons.com/news/adani-stocks-fall-in-india-on-fraud-stock-manipulation-claims-01674641108 |access-date=2023-01-26 |website=www.barrons.com |language=en-US}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱚᱣᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱥ ᱨᱮ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞ ᱮᱱᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱯᱨᱚᱥ, ᱭᱩᱱᱟᱴ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴ, [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]], ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱞᱚᱢᱨᱮᱴ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ''ᱣᱟᱞ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞ'' ᱟᱨ ''[[Bloomberg.com|ᱵᱞᱩᱢᱵᱚᱨᱜᱽ]]'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱫᱟᱱᱤ, ᱮᱵᱚᱴ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱯᱚᱨᱴ ᱦᱚᱞᱰᱤᱝ ᱯᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱴᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱰᱤᱮᱢᱥᱤᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="auto"/><ref name="auto2"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱭᱞᱟ, ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="auto2"/> ᱥᱮᱠᱭᱩᱨᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (SEBI) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷᱥᱚᱨ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-04-23 |title=12 offshore funds investing in Adani Group breached disclosure rules: Sebi |url=https://www.business-standard.com/companies/news/12-offshore-funds-investing-in-adani-group-breached-disclosure-rules-sebi-124042300123_1.htm |access-date=2025-11-05}}</ref> ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱫᱩᱢᱦᱟᱹ ᱚᱯᱷᱥᱚᱨ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱩᱢᱦᱟᱹ ᱫᱚᱥ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-04-22 |title=Sebi finds Adani offshore investors in disclosure rules violation: Report |url=https://www.hindustantimes.com/business/sebi-finds-adani-offshore-investors-in-disclosure-rules-violation-report-101713806704630.html |access-date=2025-11-05 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ==ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ== ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱩᱨᱩᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱵᱮ-ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱖᱙,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱴ (US$20.42 billion) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-04-22 |title=Sebi finds Adani offshore investors in disclosure rules violation: Report |url=https://www.hindustantimes.com/business/sebi-finds-adani-offshore-investors-in-disclosure-rules-violation-report-101713806704630.html |access-date=2025-11-05 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱓᱗ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="Forbes"/> ᱵᱤᱱᱳᱫᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱑᱙,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱩᱣᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ ᱵᱷᱤᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Tognini |first=Giacomo |title=The Dubai Mansions of CZ, Mukesh Ambani and Other Billionaires Revealed |url=https://www.forbes.com/sites/giacomotognini/2024/05/14/inside-the-secret-dubai-homes-cz-mukesh-ambani-billionaires-binance/ |access-date=2025-11-06 |work=Forbes |language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱟᱫᱟᱱᱤ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱭᱯᱨᱤᱭᱚᱴ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱤᱯᱨᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱴᱩᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱭᱯᱨᱤᱭᱚᱴ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱱᱟᱢᱟ ᱯᱮᱯᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱱᱰᱳᱨᱟ ᱯᱟᱯᱮᱨᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫᱟᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ]] phlbbgfky99hjxl4mirh6049l148ffu ᱥᱟᱠᱤᱨᱟ 0 37851 197077 2026-08-19T07:11:36Z ~2026-45362-77 11506 "[[ᱨᱮᱫ:2023-11-16_Gala_de_los_Latin_Grammy,_03_(cropped)02.jpg|right|thumb|ᱥᱟᱠᱤᱨᱟ]] '''ᱥᱟᱠᱤᱨᱟ ᱤᱥᱟᱵᱮᱞ ᱢᱮᱵᱟᱨᱟᱠ ᱨᱤᱯᱳᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱗), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱥᱟᱠᱤᱨᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟᱹ ᱥ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197077 wikitext text/x-wiki [[ᱨᱮᱫ:2023-11-16_Gala_de_los_Latin_Grammy,_03_(cropped)02.jpg|right|thumb|ᱥᱟᱠᱤᱨᱟ]] '''ᱥᱟᱠᱤᱨᱟ ᱤᱥᱟᱵᱮᱞ ᱢᱮᱵᱟᱨᱟᱠ ᱨᱤᱯᱳᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱗), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱥᱟᱠᱤᱨᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ "ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱱᱤ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ "ᱞᱚᱱᱰᱨᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ" ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱠᱷᱨᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱚᱨᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ == === ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ === * ''Magia'' (᱑᱙᱙᱑) * ''Peligro'' (᱑᱙᱙᱓) * ''Pies Descalzos'' (᱑᱙᱙᱕) * ''Dónde Están los Ladrones?'' (᱑᱙᱙᱘) * ''Laundry Service'' (᱒᱐᱐᱑) * ''Fijación Oral, Vol. 1'' (᱒᱐᱐᱕) * ''Oral Fixation, Vol. 2'' (᱒᱐᱐᱕) * ''She Wolf'' (᱒᱐᱐᱙) * ''Sale el Sol'' (᱒᱐᱑᱐) * ''Shakira'' (᱒᱐᱑᱔) * ''El Dorado'' (᱒᱐᱑᱗) * ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (᱒᱐᱒᱔) === ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ === * ''MTV Unplugged'' (᱒᱐᱐᱐) * ''Live & off the Record'' (᱒᱐᱐᱔) * ''Oral Fixation Tour'' (᱒᱐᱐᱗) * ''Live from Paris'' (᱒᱐᱑᱑) * ''Shakira in Concert: El Dorado World Tour'' (᱒᱐᱑᱙) * ''Anniversary: Oral Fixation (20th) and Pies Descalzos (30th) Live'' (᱒᱐᱒᱕) qox0wwqh2pu149tb7lmb69swzepldfx ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ 0 37852 197085 2026-08-19T11:18:43Z MT731 2184 "{{pp|small=yes}} {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ (᱑᱙᱓᱒–᱒᱐᱐᱒)}} {{Infobox person | name = ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ | image = Dhirubhai Ambani 2002 stamp of India.jpg | image_size = | alt = | caption = ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ | birth_name = ᱫᱷᱤᱨᱟᱡᱽᱞᱟᱞ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197085 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ (᱑᱙᱓᱒–᱒᱐᱐᱒)}} {{Infobox person | name = ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ | image = Dhirubhai Ambani 2002 stamp of India.jpg | image_size = | alt = | caption = ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ | birth_name = ᱫᱷᱤᱨᱟᱡᱽᱞᱟᱞ ᱦᱤᱨᱟᱪᱚᱸᱫᱽ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ | birth_date = {{birth date|df=yes|1932|12|28}} | birth_place = [[ᱪᱳᱨᱣᱟᱰ]], [[ᱡᱩᱱᱟᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱩᱱᱟᱜᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<br />(ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ) | death_date = {{death date and age|df=yes|2002|07|06|1932|12|28}} | death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = [[ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ]] | organization = [[ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ]]<br />[[ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ]]<br />[[ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ]]<br />[[ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱯᱟᱣᱟᱨ]] | spouse = {{Marriage|ᱠᱳᱠᱤᱞᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ|1955|}} | children = ᱔, [[ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ|ᱢᱩᱠᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱚᱱᱤᱞ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ|ᱚᱱᱤᱞ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ | relatives = | awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] (᱒᱐᱑᱖) (ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ) | citizenship = [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (᱑᱙᱓᱒–᱑᱙᱔᱗)<br />[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱱ]] (᱑᱙᱔᱗–᱑᱙᱕᱐)<br />[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (᱑᱙᱕᱐–᱒᱐᱐᱒) }} '''ᱫᱷᱤᱨᱟᱡᱽᱞᱟᱞ ᱦᱤᱨᱟᱪᱚᱸᱫᱽ "ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ" ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ''' (᱒᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱒ - ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱯᱳᱵᱽᱞᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Dhirubhai Ambani {{!}} Biography, Accomplishments, & Facts {{!}} Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Dhirubhai-Ambani |access-date=2022-06-06 |website=britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dhirubhai Ambani death anniversary: 3 lesser-known interesting facts about the business tycoon|date=6 July 2020 |url=https://www.timesnownews.com/business-economy/companies/article/dhirubhai-ambani-death-anniversary-3-lesser-known-interesting-facts-about-the-business-tycoon/616895|access-date=2021-06-26|publisher=[[Times Now]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindubusinessline-27Mar16">{{cite news |title=Dhirubhai Ambani to be given Padma Vibhushan award posthumously. |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/dhirubhai-ambani-to-be-given-padma-vibhushan-award-posthumously/article8402171.ece |newspaper=[[Business Line]] |date=27 March 2016 |access-date=11 January 2023 |agency=[[Press Trust of India]] }}</ref><ref name="DNA-25Jan16"/> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱟᱪᱚᱸᱫᱽ ᱜᱚᱨᱫᱷᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ, ᱢᱳᱫᱷ ᱵᱚᱱᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱱᱟᱵᱮᱱ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱒᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱩᱱᱟᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱳᱨᱣᱟᱰ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BO56AgAAQBAJ&q=dhirubhai+modh&pg=PT19|title=A to Z of Entrepreneurship: A to Z of Entrepreneurship|author=C.A. Hemant|author2=C. Lodha|publisher=Panchasil Prakashan|year=2014|isbn=9788192373058|pages=12|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.britannica.com/biography/Dhirubhai-Ambani|title=Dhirubhai Ambani|date=5 May 2024 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱠᱷᱟᱱᱡᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱰᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite book|title=ambani and sons by hamish mcdonald}}</ref> ==ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ== ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ, ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱞᱟᱞ ᱫᱟᱢᱟᱱᱤ,<ref>[http://www.arabnews.com/ambani-gas-station-attendant-reliance-owner Ambani: From a petrol pump attendant to Reliance owner | Arab News – Saudi Arabia News, Middle East News, Opinion, Economy and more]. Arabnews.com (2 November 2012). Retrieved 28 July 2013.</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱭᱮᱢᱮᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱢᱚᱡᱤᱱ" ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱡᱤᱱ ᱫᱚ ᱭᱮᱢᱮᱱ ᱨᱮ ᱯᱚᱞᱤᱮᱥᱴᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱝ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=r1/> ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱥᱤᱱᱟᱛᱷ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.ril.com/TheRelianceStory.aspx|title=Reliance Industries - The Reliance Story|website=www.ril.com|access-date=2019-05-20}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱩᱴ (᱓᱓ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱞᱮᱥᱣᱚᱨ]], ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱚᱭ ᱦᱤᱱᱫᱽ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="r1">{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2008/06/15/business/worldbusiness/15ambani.html?pagewanted=all | work=[[The New York Times]] | title=Indian to the Core, and an Oligarch | first=Anand | last=Giridharadas | date=15 June 2008}}</ref> ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱚᱢᱯᱚᱠᱞᱟᱞ ᱫᱟᱢᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newsclick.in/carving-business-empire-through-tax-havens-ambani-way|title=Carving up a Business Empire Through Tax Havens: The Ambani Way|date=2018-05-18|website=NewsClick|language=en|access-date=2019-05-20}}</ref> ==ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ== ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱢᱮᱱᱤᱯᱩᱞᱮᱥᱚᱱ, ᱴᱮᱠᱥ ᱮᱵᱷᱮᱠᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱠᱨᱳᱱᱤᱥᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/magazine/economy/story/19900531-ambanis-accused-of-evading-customs-duty-812627-1990-05-30 | title=Ambanis accused of evading customs duty | date=31 May 1990 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://theprint.in/features/remembering-dhirubhai-ambani-the-polyester-prince-who-made-himself-king-of-india-inc/169949/ | title=Remembering Dhirubhai Ambani, the polyester prince who made himself king of India Inc | website=[[ThePrint]] | date=28 December 2018 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/1994-ncd-case-court-rejects-ril-plea-for-internal-sebi-report/article26314208.ece | title=1994 NCD case: Court rejects RIL plea for internal SEBI report | date=19 February 2019 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://thewire.in/books/the-unhappy-prince-how-dhirubhai-ambani-buried-a-book | title=The Unhappy Prince: How Reliance Buried a Book }}</ref><ref>{{cite web | url=https://frontline.thehindu.com/cover-story/lock-stock-and-reliance/article5746256.ece | title=Lock, stock, and Reliance | date=5 March 2014 }}</ref><ref>{{cite news |title=Murder for hire, high finance and a big dose of family feud |url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1989/08/27/murder-for-hire-high-finance-and-a-big-dose-of-family-feud/3429061c-109b-43f8-b420-976b362e396b/ |newspaper=[[The Washington Post]] |date=1989-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721055520/https://www.washingtonpost.com/archive/business/1989/08/27/murder-for-hire-high-finance-and-a-big-dose-of-family-feud/3429061c-109b-43f8-b420-976b362e396b/ |archive-date=2020-07-21 |url-status=live |last1=Coll |first1=Steve}}</ref> ===ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱢᱮᱱᱤᱯᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱞᱜᱟ=== ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱵᱚᱨᱴᱤᱵᱚᱞ ᱰᱤᱵᱮᱱᱴᱚᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.india-seminar.com/2003/521/521%20paranjoy%20guha%20thakurta.htm |title=The two faces of Dhirubhai Ambani by Paranjoy Guha Thakurta |publisher=India-seminar.com |access-date=31 December 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱚᱠ ᱠᱳᱨᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱪ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱥᱴᱚᱠ ᱵᱨᱚᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱵᱟᱨ ᱠᱟᱨᱴᱮᱞ, ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱚᱠ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱯᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱥᱴᱚᱠ ᱵᱨᱚᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ "ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱳᱨᱥ ᱠᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Kaul |first1=Vivek |title=Master Move: How Dhirubhai Ambani turned the tables on the Kolkata bear cartel. |url=https://economictimes.indiatimes.com/master-move-how-dhirubhai-ambani-turned-the-tables-on-the-kolkata-bear-cartel/articleshow/9059587.cms?from=mdr |website=Economic Times |date=July 2011 |access-date=January 11, 2023}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱫᱷᱟᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱧᱡᱽ ᱯᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ (BSE) ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ "ᱩᱱᱵᱟᱰᱞᱟ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ₹ ᱒ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱫᱷᱤᱨᱩᱵ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱴᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱥ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>Barua, S.K. and Verma, J.S. (1993) ''The Great Indian Scam, Story of Missing Rs. 40&nbsp;billion''. University of California. {{ISBN|8170941288}}. pp. 16–17</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱛᱩᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱑᱙᱘᱒-᱘᱓ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱵᱟᱥᱤᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱒᱒᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱞᱟᱜᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱚᱠᱰᱟᱭᱤᱞ, ᱞᱚᱴᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱭᱟᱥᱠᱳ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱭᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱨᱚᱢᱚᱴᱟᱨ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱦ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ ᱵᱮᱝᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱯᱨᱚᱢᱚᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮ-ᱱᱟᱭᱤᱠ ᱥᱮ ᱵᱮ-ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱮ ᱞᱮᱢᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://in.rediff.com/money/2002/jul/08amb4.htm |title=rediff.com: For this fighter, life was a big battle |work=Rediff.com |access-date=31 December 2010}}</ref> ==ᱜᱩᱨ== ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱨᱚᱠ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱤᱪ ᱠᱮᱱᱰᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱴᱨᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/ambani/Reliance-chairman-Dhirubhai-Ambani-dead/articleshow/15204658.cms "Reliance chairman Dhirubhai Ambani dead"]. ''[[The Times of India]]''. (7 July 2002). Retrieved 28 July 2013.</ref><ref>{{Cite web |date=2022-02-03 |title=Dhirubhai, R.I.P |url=https://www.outlookindia.com/website/story/dhirubhai-rip/216337 |access-date=2022-06-06 |website=outlookindia.com |language=en}}</ref> {{Quotation|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱵᱩᱫ ᱥᱟᱹᱵᱩᱫ ᱟᱫ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/2109740.stm |title=Indian business giant dies |work=BBC News |date=7 July 2002 |access-date=19 May 2019}}</ref>|[[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]]|[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]}} {{Quotation|ᱯᱮ ᱫᱟᱥᱟᱠ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱤᱯᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱫᱩᱠ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱤᱧ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/money/2002/jul/07amb9.htm |title=Politicians, celebrities pay homage to Ambani |work=Rediff |date=7 July 2002 |access-date=31 December 2010}}</ref>|[[ᱯᱤ. ᱥᱤ. ᱟᱞᱮᱠᱡᱮᱱᱰᱟᱨ|ᱯᱤ ᱥᱤ ᱟᱞᱮᱠᱡᱮᱱᱰᱟᱨ]]|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ}} ==ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ== ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱴᱨᱚᱠ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ|ᱢᱩᱠᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱚᱱᱤᱞ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ|ᱚᱱᱤᱞ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱩᱯᱩᱞᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱞᱤᱠᱟᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/ambani-brothers-feud-reliance-2011-05|title=The Full Story Of The Massive Feud Between The Billionaire Ambani Brothers|last=Badkar|first=Mamta|date=26 May 2011|website=Business Insider|access-date=2019-05-20}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ "ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱰᱚᱢᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ"᱾<ref>{{cite web|url=http://in.rediff.com/money/2004/nov/18ril.htm |title=Mukesh Ambani admits to differences with Anil |work=Rediff.com |date=18 November 2004 |access-date=31 December 2010}}</ref> ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱟᱨ ᱚᱱᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱚᱱᱤᱞ ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤ ᱤ ᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱤᱞ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱪᱩᱱ ᱕᱐᱐ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Pandey|first=Piyush|date=9 July 2012|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Indian-Oil-Reliance-Industries-in-Fortune-500-companies-list/articleshow/14783485.cms|title=Indian Oil, Reliance Industries in Fortune 500 companies list|work=The Times of India|access-date=9 November 2017}}</ref> ==ᱯᱷᱟᱭᱞᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ== ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱦᱟᱢᱤᱥ ᱢᱮᱠᱰᱚᱱᱟᱞᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ''ᱫᱟ ᱯᱚᱞᱤᱮᱥᱴᱚᱨ ᱯᱨᱤᱱᱥ'' ᱥᱟᱛᱷᱟᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ;<ref name="BS.in">{{cite web|url=http://www.business-standard.com/india/news/the-returnthe-polyester-prince/409864/|title=The return of The Polyester Prince |work=Business Standard|date=2 October 2010 |access-date=12 September 2012}}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ''ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="BS.in"/> ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱜᱩᱨᱩ (᱓᱐᱐᱗ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱜᱩᱨᱩ]]'', ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ [[ᱢᱟᱱᱤ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ "ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱛ" ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2007-01-09 |title='Guru is not Dhirubai Ambani's story' |url=https://www.hindustantimes.com/india/guru-is-not-dhirubai-ambani-s-story/story-crGbYSssEaRqGDpQIQXcBO.html |access-date=2023-12-18 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ== [[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Vibhushan Award to Smt. Kokilaben Ambani, wife of Shri Dhirubhai Hirachand Ambani (Posthumous), at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi.jpg|thumb|ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ, ᱥᱨᱤ [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱚᱠᱤᱞᱟᱵᱮᱱ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ, ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱨᱤ ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱦᱤᱨᱟᱪᱚᱸᱫᱽ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ (ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ) ᱟᱜ ᱨᱟᱹᱱᱰᱤ ᱢᱟᱭᱡᱩ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱯᱟᱴᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱞᱟᱜᱽᱱᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ]] * ᱑᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱘ – ᱯᱮᱱᱥᱤᱞᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱣᱟᱨᱴᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱱ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱱ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Diwanji, A. K. (June 1998) [http://www.rediff.com/business/1998/jun/16amba1.htm Dhirubhai Ambani becomes first Indian to get Wharton School Dean's Medal]. Rediff</ref> * ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ – ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref name="thehindubusinessline-27Mar16"/><ref name="DNA-25Jan16">{{cite news |title= Padma awards 2016 declared: Anupam Kher, Rajinikanth, Vinod Rai, Sania Mirza honoured among others |url=http://www.dnaindia.com/india/report-padma-awards-2016-declared-anupam-kher-rajinikanth-vinod-rai-sania-mirza-amongst-winners-2170091 |work=[[dnaindia.com]] |date=25 January 2016}}</ref> ==ᱵᱤᱵᱽᱞᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ== * {{Cite book|last=McDonald|first=Hamish|title=[[The Polyester Prince|The Polyester Prince: The Rise of Dhirubhai Ambani]]|publisher=[[Allen & Unwin]]|year=1998|isbn=978-1864484687|author-link=Hamish McDonald}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{Britannica|859119}} * {{Internet Archive author|sname=ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ}} * [http://www.ril.com/OurCompany/Leadership/FounderChairman.aspx Founder Chairman, Reliance] * [[Hamish McDonald|McDonald, Hamish]] (July 15, 2002). [https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,320795,00.html "Remembering the Prince of Polyester"]. ''[[Time (magazine)|Time]]''. {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ, ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱩᱱᱟᱜᱚᱲ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱨᱤᱱ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]] 3l5mx5j792rmwn8zbj79v8ucbnj0fmm