विकिस्रोतः sawikisource https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिस्रोतः विकिस्रोतःसम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् लेखकः लेखकसम्भाषणम् पृष्ठम् पृष्ठसम्भाषणम् अनुक्रमणिका अनुक्रमणिकासम्भाषणम् श्रव्यम् श्रव्यसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 104 104749 415719 267762 2026-04-23T12:43:23Z Geeta g hegde 6704 415719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="शारदा भट्ट" />{{rh|left=अध्यायः ७]|center=मन्वथमुक्तावलासवालता ।|right=२६५}}</noinclude> {{gap}}तस्मिन्राष्ट्र बलनिहतराजवंश्यमेव राज्येऽभिषेचयेत् । इदं कार्य त्वया, इदं नेति तस्य तदमात्यानां च नियमं कुर्यात् ॥ २०२ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>प्रमाणानि च कुर्वीत तेषां धान्यथोदितान् । रत्नैश्च पूजयेदेनं प्रधानपुरुषैः सह ॥ २०३॥</poem>}}}} {{gap}}प्रमाणानीति ॥ तेषां च परकीयानां धर्मादनपेतानाचारान्देशधर्मतया शास्त्रे- णाभ्युपेतान्प्रमाणीकुर्यात् । एनं चाभिषिक्तममात्यादिभिः सह रत्नादिदानेन पूजयेत् । यस्मात् ॥ २०३ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>आदानमप्रियकरं दानं च प्रियकारकम् । अभीप्सितानामर्थानां काले युक्तं प्रशस्यते ॥ २०४ ॥</poem>}}}} {{gap}}आदानमिति ॥ यद्यप्यभिलषितानां द्रव्याणां ग्रहणमप्रियकरं दानं च प्रिय- कारकमित्युत्सर्गस्तथापि समयविशेपे दानमादानं च प्रशस्यते । तस्मात्तस्मिन्काल एवं पूजयेत् ॥ २०४ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>सर्व कर्मेदमायत्तं विधाने देवमानुषे । तयोर्दैवमचिन्त्यं तु मानुषे विद्यते क्रिया ॥ २०५॥</poem>}}}} {{gap}}सर्वमित्यादि ॥ यत्किंचित्संपाद्यं तत्याग्जन्मार्जितसुकृतदुष्कृतरूपे कर्मणि दैव- शब्दाभिधेये, तथेहलोकार्जितमानुषशब्दवाच्ये व्यापारे आयत्तं, तयोर्मध्ये दैवं चिन्तयितुमशक्यस् । मानुपे तु पर्यालोचनमस्ति । अतो मानुपद्वारेणैव कार्यसि- द्धये यतितव्यम् ॥ २०५ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>सह वापि बजेद्युक्तः संधिं कृत्वा प्रयत्नतः । मित्रं हिरण्यं भूमि वा संपश्यस्त्रिविधं फलम् ॥ २०६॥</poem>}}}} सहेत्यादि ॥ एवमुपक्रमणीयेन शत्रुणा युद्ध कार्य । यदि वा स एव मित्रं तेन च दत्तं हिरण्यं भूम्येकदेशो वार्पितं एतत्त्रयं यात्राफलम् । तेन सह संधिं कृत्वा यत्नवान्ब्रजेत् ॥ २०६ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>पाणिग्राहं च संप्रेक्ष्य तथाक्रन्दं च मण्डले । मित्रादथाप्यमित्राद्वा यात्राफलमवाप्नुयात् ॥ २०७॥</poem>}}}} {{gap}}पाणिग्राहमित्यादि ॥ विजिगीषोरिं प्रति निर्यातस्य यः पृष्ठवर्ती नृपतिर्देशा- क्रमणाद्याचरति स पाणिग्राहस्तस्य तथा कुर्वतो यो नियामकस्तस्यानन्तरो नृपतिः स आक्रन्दस्तावपेक्ष्य यातव्यम् । मित्रीभूतादमित्राद्वा यात्राफलं गृह्णीयात् । ताव- नपेक्ष्य गृह्णन्कदाचित्तत्कृतेन दोषेण गृह्यते ॥ २०७ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>हिरण्यभूमिसंप्राप्त्या पार्थिवो न तथैधते । यथा मित्रं ध्रुवं लब्ध्वा कृशमप्यायतिक्षमम् ॥ २०८ ॥</poem>}}}} {{gap}}मनु० २३<noinclude></noinclude> e4sfbjrci4l6qjutkrei139dxvke8in 415720 415719 2026-04-23T12:44:25Z Geeta g hegde 6704 415720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="शारदा भट्ट" />{{rh|left=अध्यायः ७]|center=मन्वथमुक्तावलासवालता ।|right=२६५}}</noinclude> {{gap}}तस्मिन्राष्ट्र बलनिहतराजवंश्यमेव राज्येऽभिषेचयेत् । इदं कार्य त्वया, इदं नेति तस्य तदमात्यानां च नियमं कुर्यात् ॥ २०२ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>प्रमाणानि च कुर्वीत तेषां धान्यथोदितान् । रत्नैश्च पूजयेदेनं प्रधानपुरुषैः सह ॥ २०३॥</poem>}}}} {{gap}}प्रमाणानीति ॥ तेषां च परकीयानां धर्मादनपेतानाचारान्देशधर्मतया शास्त्रे- णाभ्युपेतान्प्रमाणीकुर्यात् । एनं चाभिषिक्तममात्यादिभिः सह रत्नादिदानेन पूजयेत् । यस्मात् ॥ २०३ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>आदानमप्रियकरं दानं च प्रियकारकम् । अभीप्सितानामर्थानां काले युक्तं प्रशस्यते ॥ २०४ ॥</poem>}}}} {{gap}}आदानमिति ॥ यद्यप्यभिलषितानां द्रव्याणां ग्रहणमप्रियकरं दानं च प्रिय- कारकमित्युत्सर्गस्तथापि समयविशेपे दानमादानं च प्रशस्यते । तस्मात्तस्मिन्काल एवं पूजयेत् ॥ २०४ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>सर्व कर्मेदमायत्तं विधाने देवमानुषे । तयोर्दैवमचिन्त्यं तु मानुषे विद्यते क्रिया ॥ २०५॥</poem>}}}} {{gap}}सर्वमित्यादि ॥ यत्किंचित्संपाद्यं तत्याग्जन्मार्जितसुकृतदुष्कृतरूपे कर्मणि दैव- शब्दाभिधेये, तथेहलोकार्जितमानुषशब्दवाच्ये व्यापारे आयत्तं, तयोर्मध्ये दैवं चिन्तयितुमशक्यस् । मानुपे तु पर्यालोचनमस्ति । अतो मानुपद्वारेणैव कार्यसि- द्धये यतितव्यम् ॥ २०५ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>सह वापि बजेद्युक्तः संधिं कृत्वा प्रयत्नतः । मित्रं हिरण्यं भूमि वा संपश्यस्त्रिविधं फलम् ॥ २०६॥</poem>}}}} {{gap}}सहेत्यादि ॥ एवमुपक्रमणीयेन शत्रुणा युद्ध कार्य । यदि वा स एव मित्रं तेन च दत्तं हिरण्यं भूम्येकदेशो वार्पितं एतत्त्रयं यात्राफलम् । तेन सह संधिं कृत्वा यत्नवान्ब्रजेत् ॥ २०६ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>पाणिग्राहं च संप्रेक्ष्य तथाक्रन्दं च मण्डले । मित्रादथाप्यमित्राद्वा यात्राफलमवाप्नुयात् ॥ २०७॥</poem>}}}} {{gap}}पाणिग्राहमित्यादि ॥ विजिगीषोरिं प्रति निर्यातस्य यः पृष्ठवर्ती नृपतिर्देशा- क्रमणाद्याचरति स पाणिग्राहस्तस्य तथा कुर्वतो यो नियामकस्तस्यानन्तरो नृपतिः स आक्रन्दस्तावपेक्ष्य यातव्यम् । मित्रीभूतादमित्राद्वा यात्राफलं गृह्णीयात् । ताव- नपेक्ष्य गृह्णन्कदाचित्तत्कृतेन दोषेण गृह्यते ॥ २०७ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>हिरण्यभूमिसंप्राप्त्या पार्थिवो न तथैधते । यथा मित्रं ध्रुवं लब्ध्वा कृशमप्यायतिक्षमम् ॥ २०८ ॥</poem>}}}} {{gap}}मनु० २३<noinclude></noinclude> nzb2jbl7s0mfjmyxd0bzryi6twiunt7 104 104750 415721 267763 2026-04-23T12:50:51Z Geeta g hegde 6704 415721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="शारदा भट्ट" />{{rh|२६६|मनुस्मृतिः।|[ अध्यायः ७}}</noinclude> {{gap}}हिरण्यभूमीति ॥ सुवर्णभूमिलाभेन तथा राजा न वृद्धिमेति यथेदानी कृशम- प्यागामिकाले वृद्धियुतं स्थिरं मित्रं लब्ध्वा वर्धते ॥ २०८ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>धर्मज्ञं च कृतज्ञ च तुष्टप्रकृतिमेव च । अनुरक्तं स्थिरारम्भं लघुमित्रं प्रशस्यते ॥ २०९ ।।</poem>}}}} {{gap}}धर्मज्ञमिति ॥ धर्मज्ञ, कृतोपकारस्य स्मर्तृ, सानुरागमनुरक्तं, स्थिरकार्यारम्भ, प्रीतिमत्प्रकृतिकं, यत्तन्मित्रमतिशयेन शस्यते ॥ २०९ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>माझं कुलीनं शूरं च दक्षं दातारमेव च । कृतज्ञं धृतिमन्तं च कष्टमाहुरिं बुधाः ॥ २१ ॥</poem>}}}} {{gap}}प्राज्ञमित्यादि । विद्वांसं, महाकुलं, विक्रान्तं, चतुरं, दातारं, उपकारस्सारं, सुखदुःखयोरेकरूपं शत्रु दुरुच्छेदं पण्डिता बदन्ति । तेनैवंविधशत्रुणा सह संघातव्यम् ॥ २० ॥ {{Block center|{{bold|<poem>आर्यता पुरुषज्ञानं शौर्य करुणवेदिता । स्थौललक्ष्यं च सततमुदासीनगुणोदयः॥ २११॥</poem>}}}} {{gap}}आर्यतेत्यादि । साधुत्वं, पुरुषविशेषज्ञता, विक्रान्तत्वं, कृपालुत्वं, सर्वदा च स्थौललक्ष्यं बहुप्रदत्वं । अतएव 'स्युर्वदान्यस्थूललक्ष्यदानशौण्डा बहुप्रदे' इत्याभि- धानिकाः । स्थौललक्ष्यमर्थेऽसूक्ष्मदर्शित्वमिति नु मेधातिथिगोविन्दराजयोः पदा- र्थकथनमनागमम्, एतदुदासीनगुणसामग्र्यं, तस्मादेवंविधमुदासीनमाश्रित्योक्त- लक्षणेनाप्यरिणा सह योद्धव्यम् ॥ २११ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>क्षेम्या सस्यप्रदां नित्यं पशुद्धिकरीमपि । परित्यजेन्नृपो भूमिमात्मार्थमविचारयन् ॥ २१२ ॥</poem>}}}} {{gap}}क्षेम्यामिति ॥ अनामयादिकल्याणक्षमामपि, नदीमातृकतया सर्वदा सर्वसस्य- प्रदामपि, प्रचुरतृणादियोगात्पशुवृद्धिकरीमपि भूमिमात्मरक्षार्थमविलम्बमानो राजा निजरक्षाप्रकारान्तराभावात्परित्यजेत् ॥ २१२ ॥ {{gap}}यस्मात्सर्व विषयोऽयं धर्मः स्मर्यते- {{Block center|{{bold|<poem>आपदर्थं धनं रक्षेद्दाराव्रक्षेद्धनैरपि । आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि ॥ २१३ ॥</poem>}}}} {{gap}}आपदर्थमित्यादि ॥ आपन्निवारणार्थ धनं रक्षणीयं । धनपरित्यागेनापि दारा- रक्षेत् । आत्मानं पुनः सर्वदा दारधनपरित्यागेनापि रक्षेत् । 'सर्वत एवत्मानं गोपायीत' इति श्रुत्या शास्त्रीयमरणव्यतिरेकेणात्मरक्षेत्युपदेशात् ॥ २१३ ॥ {{Block center|{{bold|<poem>सह सर्वाः समुत्पन्नाः असमीक्ष्यापदो भृशम् । संयुक्तांश्च वियुक्तांश्च सर्वोपायान्सृजेद्बुधः ॥ २१४ ॥</poem>}}}}<noinclude></noinclude> q7xqaqxlms6wniav3wpcav4z8kfe3sk