Wikipedia scnwiki https://scn.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0ggina_principali MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Mèdia Spiciali Discussioni Utenti Discussioni utenti Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiutu Discussioni aiutu Catigurìa Discussioni catigurìa Purtali Discussioni purtali Pruggettu Discussioni pruggettu TimedText TimedText talk Mòdulu Discussioni mòdulu Evento Discussioni evento 12 di aprili 0 1850 778267 759610 2026-04-12T00:56:15Z Dostojewskij 18849 /* Nasciuti */ + [[Lisa Gerrard]] 778267 wikitext text/x-wiki {{Aprili}} == Abbinimenti == * [[467]]: [[Antemiu]] addiventa mpiraturi dû [[Mperu rumanu uccidintali]]. * [[1961]]: Lu cosmonàuta [[Yuri Gagarin]] diventa lu primu òmunu a èssiri lanciatu ntô spazziu. == Nasciuti == * [[1961]]: [[Lisa Gerrard]], cantanti, musicista, cumpusitrici australiana == Morti == * [[1782]] : [[Pietro Metastasio]], pueta * [[1942]] : [[Vicenzu De Simone]], pueta sicilianu ca cumpunìa 'n sicilianu. [[Catigurìa:Aprili]] hxafvchnqh02c0ldock4dppm4xuurn9 Zakes Mda 0 6697 778265 756481 2026-04-12T00:51:08Z Dostojewskij 18849 Catigurìa:Nasciuti ntô 1948 778265 wikitext text/x-wiki '''Zakes Mda''' (natu ntô [[1948]]) è nu scritturi [[Africa dû Sud|sudafricanu]]. È puru drammatista e pitturi. [[Catigurìa:Biografìi|Mda, Zakes]] [[Catigurìa:Sudafricani|Mda, Zakes]] [[Catigurìa:Nasciuti ntô 1948|Mda, Zakes]] 44alwdb3gb326isck3iw95ddghvczfp Sceccu 0 13176 778269 749395 2026-04-12T10:29:26Z ~2026-22571-89 50685 /* Orìggini dû nomu */ ô canciatu in o 778269 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Sceccu | status = | image = Donkey in Clovelly, North Devon, England.jpg | image_width = 200px | image_caption = Sciccareddu ô pàsculu | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Perissodactyla]] | familia = [[Equidae]] | genus = '''''Equus''''' | species = '''''E. asinus''''' | binomial = ''Equus asinus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 }} Lu '''sceccu''' - quarchi vota chiamatu macari '''asinu''' dâ nfruenza [[Lingua taliana|taliana]] e '''ciucciu''' nta li dialetti dû cuntinenti ([[Dialettu salentinu|salintinu]] e [[Calabbrisi centru-miridiunali|calabbrisi]]), unni si dici macari '''sumeri''' ntâ [[Mari Joniu|zona jonica]] comu [[Sidernu]] e [[Locri]] - è n'armali di soma sìmuli ô [[cavaddu]] ma cchiù nicu, câ testa grossa, aricchi longulini e manteddu di culuri griciu uniformi. == Orìggini dû nomu == L'etimoluggiìa dâ parola ''sceccu'' è diffirenti dî na classica etimoluggìa di na parola siciliana. Nfatti la parola nun havi equivalenti fònici cû stissu significatu né ntô latinu, né ntô spagnolu, italianu, àrabbu o francisi. La palora "sceccu" parirìa vèniri dû [[lingua turca|turcu]] eşek. Puru Micheli Pasqualinu parra di n'uriggini turca. Pirò s'attrovanu àutri lingui di origgini innueuropea ca hannu nu nomu sìmuli: nta l'[[lingua armena|armenu]] si dici իշակ ("ishak") e ntô [[Lingua russa|russu]] ишак ("ìshak") e l'eòlicu (antica parrata greca) ίκκος ("iccos"), ca scìnninu diretti dâ radici innueuropea '''h₁éḱwos''' ( palora pi "cavaddu"). Agghiuncennu, parirìa macari câ la palora turca sarìa nu prestitu di via armena. Autri orìggini sunu leggendàri. Si cunta ca quannu i [[Àrabbu|saracini]] si pigghiaru a Sicilia nnall’annu 827 d.C., a 'n cettu puntu arristaru senza cavaddi. U re saracinu Miramolino allura fici arrivari du nord [[Africa]] cavaddi e asini. Duranti ‘na tempesta però i navi cchi cavaddi affunnaru e in Sicilia arrivaru sulu l’asini. L’arabi allura furunu custritti a cavalcare l’asini e i siciliani ‘i 'bbuffuniavanu: "Li sceicchi supra all'asini!". Li sceicchi addivintaru asini e di dû mumentu l'asini in Sicilia foru chiamati scecchi<ref>{{cita web|url=http://siciliastoriaemito.altervista.org/perche-sicilia-gli-asini-si-chiamano-scecchi/|titolo=Perchè gli asini in Sicilia si chiamano scécchi?|sito=http://siciliastoriaemito.altervista.org/perche-sicilia-gli-asini-si-chiamano-scecchi/|autore=Sicilia tra storia e mito}}</ref> . == Razzi siciliani == Cci sunnu tri razzi di scecchi siciliani: lu Firranti o Griciu Sicilianu o sulu Sicilianu, ca è lu sceccu chiussai diffusu; lu Rausanu, tipicu di l'autuchianu di [[Rausa]] e lu Pantalicu o Sceccu di [[Pantiddarìa]], ca quasi estintu ormai è. == Lu sceccu ntâ cultura siciliana == Lu sceccu fa parti dâ tradizzioni siciliana nzinu dî tempura cchiù antichi. L'antichi pòpuli dû [[Miditirràniu]] avìanu granni rispettu pi st'armali tantu ca nni facìanu nu cultu (l'Onulatrìa). La curtura rurali dî campi nni facìa n'armali assai prizziusu pi li famigghi, tantu ca quannu c'era malutempu, mi nun s'impaddava câ frevi, lu curcavanu dintra ô càudu. ''[[Lu sciccareddu]]'' è lu titulu di na canzuna pupulari siciliana. Na virsioni fu riggistrata ntô [[2008]] dû cèlibbri tinuri sicilianu [[Robbertu Alagna]]. Asistunu puru assai fàuli e cunti supr'ô sceccu, comu "Lu sceccu cacadinari". Esisti puru nu jocu di carti chiamatu ''[[Sciccareddu (jocu)|lu sceccu]]'' o lu ''[[Sciccareddu (jocu)|sciccareddu]]'' N'asempiu di na puisìa dî primi dicini di l'[[1600ini|anni 1600]] scritta di Benedetto Maia - ''Lu Sceccu''<ref>Arba Sicula, vulumi 4/5, 1983</ref>: :Caru Gilormu miu, quannu accattai :di la vostra sulenni ereditati :lu sumirazzu vlancu, iu nun pinzai :chi quantu pila havìa, havìa d’etati. :Sgrignatu na matina lu truvai, :mortu di mali di l’antichitati; :lassau na cosa mirabili assai: :a vui lu prezzu, a mia l’asinitati. ==Pruverbi== *Accatta scecchi e vinni scecchi. (Nni l'affari, si fa zoccu si canusci).<ref>[[Giuseppe Pitrè|Pitrè, Giuseppe]] ''Biblioteca delle tradizioni popolari siciliani'' (1871-1913)</ref> *Runne care u sceccu si suse. *Si n'piezzo i scecco. *Tacca u sceccu unni voli u patruni. *Fari u sceccu ntô linzolu. *A lavarici a testa o sceccu ci perdi l'acqua e macari u sapuni. *é inutili chi ci frischi o sceccu si non voli biviri. == Liami di fora == *[http://books.google.ch/books?ei=RrdXTr2KEojf4QTkz4CYDA&ct=result&hl=fr&id=AmhXAAAAYAAJ&dq=sceccu+etimologia&q=sceccu L'uriggini turca dâ parola ''sceccu''.] *[http://books.google.ch/books?id=SSoSAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=pasqualino+etimologico&hl=fr&ei=51hZTqnDKo6L4gTGn5WsBQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-preview-link&resnum=2&ved=0CDEQuwUwAQ#v=onepage&q&f=false Micheli Pasqualinu ''Vocabolario siciliano etimologico, italiano e latino, Volumi 4 e 5'', si taliassi à p. 383] == Rifirimenti == <references/> {{Artìculu dâ simana|2 di uttùviru|2011}} [[Catigurìa:Armali]] [[Catigurìa:850 palori siciliani di basi]] 9rsvipehlpietmwnbxll224lw39j570 Jacob Zuma 0 41729 778266 719947 2026-04-12T00:54:54Z Dostojewskij 18849 Catigurìa:Nasciuti ntô 1942 778266 wikitext text/x-wiki [[Mmàggini:Jacob Zuma, 2009 World Economic Forum on Africa-9.jpg|thumb|right|300px|Jacob Zuma ntô 2009 pâ ''World Economic Forum on Africa'']] '''Jacob Gedleyihlekisa Zuma''' ([[Nkandla]], [[12 di aprili]] [[1942]]) è nu puliticu [[Àfrica dû Sud|sudafricanu]] e prisidenti dû [[Sudafrica|statu omunimu]]. {{Commonscat|}} [[Catigurìa:Sudafricani|Zuma]] [[Catigurìa:Nasciuti ntô 1942|Zuma, Jacob]] gwmvh0zm8l6v16yahvkx3n5x1oi8hjw Guerra civili siriana 0 58102 778268 758547 2026-04-12T05:00:46Z CommonsDelinker 524 [[commons:User:CommonsDelinker/commands|Bot]]: rimpiazzu la mmàgini InfoboxHez.PNG cu Flag_of_Hezbollah_(thumbnail_placeholder).png 778268 wikitext text/x-wiki {{Infobox cunflittu | Nomu dû cunflittu = Guerra civili siriana | Data = [[15]] [[marzu]] [[2011]] – osci (3 anni, 7 misi) | Locu = [[Siria]], [[Iraq]], [[Libbanu]] cu scunfinamenti minori ntâ [[Giurdania]] e ntâ [[Turchia]] | Parti_dî = [[Primavera àrabba|Primavera arabba]] | Mmàgini = [[File:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|frameless|387x387px]] | Casus = Rivuluzziuni cuntru lu riggimi | Esitu = [[Àlencu dî guerri ntâ lu munnu|n corsu]] | Schieramentu1= [[File:Flag_of_Syria.svg|frameless|30x30px]] '''[[Siria|Cuvernu]]''' * [[Asercitu Arabbu Sirianu|Asercitu]] * [[Ba'ath sirianu|Brigati Ba'ath]] * [[Forza Nazziunali di DIfesa (Siria)|FND]] [[File:Flag_of_Iran.svg|frameless|28x28px]] [[Iran]] [[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|frameless|28x28px]] [[Hezbollah|Hezbullah]] [[File:Liwa_Abu_al-Fadhal_al-Abbas_SSI.svg|frameless|28x28px]] [[Brigata al-Abbas|al-Abbas]] [[File:Shiism_arabic_blue.svg|frameless|28x28px]] [[Gruppi Spiciali (Iraq)|Gruppi Spiciali]] Pi lu supportu forasteru talìa [[Supportu stranieru ntra la guerra civili siriana|quai]] | Schieramentu2= [[File:Flag_of_Syria_(1932-1958;_1961-1963).svg|frameless|30x30px]] '''[[Ribbelli siriani|Ribbelli]]''' * [[Frunti Islamicu]] * [[Asèrcitu Sirianu Libbiru|ASL]] * [[Asercitu dî Mujahidin|Mujahidin]] * [[Muvumentu Hazzm|Hazzm]] * [[Frunti Rivuluzziunari Siriani|FRS]] * [[Liggiuni dû Livanti]] ---- [[File:Flag_of_al-Qaeda_in_Iraq.svg|30x30px]] [[Al-Qaida]] *[[File:Flag_of_the_Al-Nusra_Front.svg|frameless|30x30px]] [[Frunti al-Nusra|al-Nusra]] *[[File:Flag_of_the_Al-Nusra_Front.svg|frameless|30x30px]] [[Gruppu Khorasan (Tirrurisimu)|Khorasan]] ---- [[File:Flag_of_Syrian_Kurdistan.svg|frameless|30x30px]] '''[[Kurdistan sirianu|Rujava]]''' * [[Unitati di prutizzioni pupulari|YPG]] * Gruppi [[Assiri (Gruppu etnicu)|Siriaci]] * [[Jabhat al-Akrad|al-Akrad]] [[File:Flag_of_Iraq.svg|frameless|30x30px]] [[Iraq]] ([[Kurdistan Irachenu|Kurdistan]]) (Pi atru su li curdi talìa a [[Campagna du Kurdistan Sirianu (2012-osci)|quai]]) ---- [[File:Seal of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve.svg|frameless|30x30px]] '''[[Ntirventu Miricanu cuntru lu Statu Islamicu ntâ Siria e ntû Iraq|CJTF-OIR]]''' [[File:Flag_of_United_States_of_America.svg|frameless|30x30px]] [[Stati Uniti|Mèrica]] [[File:Flag_of_Qatar.svg|frameless|28x28px]] [[Qatar]] [[File:Flag_of_United_Arab_Emirates.svg|frameless|28x28px]] [[Emirati Àrabbi Uniti|EAU]] [[File:Flag_of_Jordan.svg|frameless|28x28px]] [[Giurdania]] [[File:Flag_of_Saudi_Arabia.svg|frameless|28x28px]] [[Arabbia Saudita]] [[File:Flag_of_Bahrain.svg|frameless|28x28px]] [[Bahrein]] [[File:Flag_of_Morocco.svg|frameless|28x28px]] [[Maroccu]] | Schieramentu3= [[File:Flag_of_the_Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant2.svg|frameless|30x30px]] '''[[Statu Islamicu]]''' * [[Asercitu dû Statu Islamicu (Gruppu tirrurista)|Asercitu]] * [[Beatles (Statu Islamicu)|Beatles]] ([[Guerri ntra li ribbelli siriani|Cummatti cuntru l'àutri ribbelli]]) | Cummannanti1= [[File:Flag_of_Syria.svg|frameless|25x25px]] [[Bashar al-Assad]] [[File:Flag_of_Syria.svg|frameless|25x25px]] [[Maher al-Assad]] [[File:Flag_of_Syria.svg|frameless|25x25px]] [[Fahd Jassem al-Freij]] [[File:Flag_of_Syria.svg|frameless|25x25px]] [[Ali Abdullah Ayyoub]] [[File:Flag_of_Syria.svg|frameless|25x25px]] [[Issam Hallaq]] [[File:Flag_of_Syria.svg|frameless|25x25px]] [[Ghassan Ismail]] [[File:Flag_of_Syria.svg|frameless|25x25px]] [[Mohammad al-Shaar]] ([[Firutu n azziuni|FNA]]) [[File:Shiism_arabic_blue.svg|frameless|25x25px]] [[Muqtada al-Sadr]] | Cummannanti2= [[File:Flag_of_Syria_(1932-1958;_1961-1963).svg|frameless|25x25px]] [[George Sabra]] [[File:Flag_of_Syria_(1932-1958;_1961-1963).svg|frameless|25x25px]] [[Ghassan Hitto]] [[File:Flag_of_Syria_(1932-1958;_1961-1963).svg|frameless|25x25px]] [[Salim Idris]] [[File:Flag_of_Syria_(1932-1958;_1961-1963).svg|frameless|25x25px]] [[Mustafa al-Sheikh]] [[File:Flag_of_Syria_(1932-1958;_1961-1963).svg|frameless|25x25px]] [[Riad al-Asaad]] ([[Firutu n azziuni|FNA]]) [[File:Flag_of_Syria_(1932-1958;_1961-1963).svg|frameless|25x25px]] [[Moaz al-Khatib]] [[File:Flag_of_Syria_(1932-1958;_1961-1963).svg|frameless|25x25px]] [[Abdulbaset Sieda]] [[File:Flag_of_Syria_(1932-1958;_1961-1963).svg|frameless|25x25px]] [[Burhan Ghalioun]] [[File:Flag_of_Jabhat_al-Nusra.jpg|frameless|25x25px]] [[Abu Mohammad al-Golani]] ([[Firutu n azziuni|FNA]]) [[File:Flag_of_Jabhat_al-Nusra.jpg|frameless|25x25px]] [[Abu Yusuf Al-Turki]] [[Uccisu n azziuni|†]] [[File:Flag_of_Syrian_Kurdistan.svg|frameless|25x25px]] [[Salih Muslim Muhammad]] [[File:Flag_of_the_United_States.svg|frameless|25x25px]] [[Barack Obama]] [[File:Flag_of_the_United_States.svg|frameless|25x25px]] [[Lloyd Austin]] | Cummannanti3= [[File:Flag_of_the_Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant2.svg|frameless|25x25px]] [[Abu Bakr al-Baghdadi]] ([[Firutu n azziuni|FNA]]) [[File:Flag_of_the_Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant2.svg|frameless|25x25px]] [[Abu Omar al-Shishani]] [[Uccisu n azziuni|†]] [[File:Flag_of_the_Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant2.svg|frameless|25x25px]] [[John lu Jihadista]] ([[Firutu n azziuni|FNA]]) | Effittivi1= [[Siria|Cuvernu]]: 200.000 [[Iran]] : 1000 [[Hezbollah|Hezbullah]] : 9000 [[Brigata al-Abbas|al-Abbas]] : 10.000 [[Gruppi Spiciali (Iraq)|Gruppi Spiciali]] : 10.000 | Effittivi2= [[Ribbelli siriani|Ribbelli]] : 130.000 [[Kurdistan Sirianu|Rujava]] : 40.000 [[Ntirventu Miricanu cuntru lu Statu Islamicu ntâ Siria e ntû Iraq|Ntirventu]] : 20.000 | Effittivu3= [[Statu Islamicu]] : 40.000 | Pèrditi1= 70.000 - 130.000 morti | Pèrditi2= 50.000-115.000 morti | Pèrditi3= 1000 morti }} La '''Guerra civili siriana''' (canusciuta prima comu '''Rivuluzziuni Siriana''' e doppu comu '''Crisi Siriana''') è na guerra accumminzata ntô [[2011]] ca si cummatti ntâ [[Siria]] e li paisi vicini comu l'[[Iraq]] e lu [[Libbanu]].Cumminzata comu na rivuluzziuni cuntru lu riggimi di [[Bashar al-Assad|Assad]] si è poi evuluta comu na terribbili guerra civili, unni participanu assai fazzioni comu li tirruristi di [[al-Qaida]] cu lu [[Frunti al-Nusra]], lu frunti notu comu modiratu dâ [[Coalizzioni Nazziunali Siriana]] cu lu su asercitu, chiddu canusciutu comu [[Asercitu Sirianu Libbiru|ASL]].L'atri sugnu puru li [[Kurdistan Sirianu|rojava]] cumbattenti [[Kurdistan|curdi]] dû Nord, li cumbattenti cristiani [[assiri]], li cumbattenti dû [[Statu Islamicu]] ca vegnunu dî Iraq, e pi urtimu li cumbattenti dû riggimi comu [[Hezbollah]], li [[Gruppi Spiciali (Iraq)|Gruppi Spiciali]] e puru chiddi dû [[Iran]]. == Sfunnu == === [[File:Flag_of_the_Ba'ath_Party.svg|frameless|63x63px]] Lu Cuvernu [[Bashar al-Assad|Assad]] === '''(Pì sapiri chiossai talìa a [[Ba'ath sirianu|quai]] o [[Asercitu Arabbu Sirianu|quai]])''' La Siria è divintata na ripubblica nnipinnenti ntû 1946, puru si nu cuvernu dimucraticu è statu cunclusu da nu colpu di statu dâ CIA lu marzu 1949, siguitu da àutri dui colpi di statu.Na pupulari rivuta cuntru lu riggimi militari ntû 1954 ha vistu la putenza di trasfirimentu asercitu ai civili; 1958-1961 na brevi uniuni cu l'[[Eggittu]] sustituì lu sistema parlamentari dâ Siria cu nu riggimi prisidinziali furtimenti centralizzatu.Lu [[Ba'ath sirianu]] è salitu al putiri ntû 1963, doppu nu succissu colpu di Statu .Ntû 1966, n'àutru colpu di statu ha ruvisciatu i lidir tradizziunali dû partitu, [[Michil Aflaq]] e [[Salah al-Din al-Bitar]] . ginirali [[Hafiz al-Assad]] , lu ministru dâ Difisa , pigghiau lu putiri cu na " rivuluziuni currittiva "ntû misi di nuvèmmiru dû 1970, di divintari primu ministru.A marzu dû 1971, Assad si dichiarau lu prisidenti , na pusizziuni chi ha tinutu finu alla su murti ntû 2000.Da allora, lu partitu laicu sirianu è rimasta l'auturitati pulitica duminanti in chiddu chi è praticamenti nu statu a partitu unicu n Siria; cittadini siriani possunu appruari sulu lu prisidenti di lu referendum e finu a quannu lu multi-partitu-cuvernu cuntrullatu li iliziuni parlamentari , nun putivanu vutari ntî iliziuni multipartitichi pi lu liggislaturi Bashar al-Assad, lu prisidenti dâ Siria e Asma al-Assad , la mugghiera chi è na britannica mussurmana sunnita, spianzi inizialmenti ispirati pi li rifurmi dimucratichi e statali e di na " Primavira di Damascu "di intinsa dibattitu suciali e puliticu ha avutu lucu tra giugnittu 2000 e austu 2001.Il piriudu è statu carattirizzatu di la cumparsa di numerusi forum o pulitici saluni , unni gruppi di cristiani chi la pinsanu divirsamenti su incuntrati n casi privati pi discutiri chistiuni pulitichi e suciali. Attivisti pulitici cumu Riad Seif , Haitham al-Malih , Kamal al-Labwani , Riyad al-Turk e Arif Dalila eranu impurtanti ntâ mubilitazziuni dû muvimentu.Lu cchiu famusu dî furum eranu lu Forum Riad Seif e Jamal al- Atassi. La Primavira di Damascu si è cunclusa ntûl'austu 2001 cu l'arrestu e la ditinziuni di dici attivisti lidir chi avivanu chiamatu pi iliziuni dimucratichi e na campagna di disubbidinza civili.A partiri di lu 2001 puru li rifurmisti n Parlamentu avivanu cuminciatu a criticari l'iriditati di stagnaziuni n quantu la regula di l'ex prisidenti [[Hafiz al-Assad]]; Bashar al-Assad ha parratu di rifurma, ma svultu picca, e nun è riuscitu a mantiniri li rifurmi prumessi di lu 2000, accussì dicunu l'analisti. === Dimugrafia dâ [[Siria]] [[File:Flag of Syria.svg|frameless|46x46px]] === Etnie dâ Siria cu riliggiuni : [[Arabbi]] ([[sunnita|sunniti]] 64%, [[sciita|sciiti]], 12%, [[Siria|atri]] 10 %, [[Cristianu|cristiani]] 10%, [[drusi]], 3%, [[ismailismu|ismailiti]] 1%) [[Kurdistan Sirianu|Curdi]] ([[sunnita|sunniti]]) [[Turkmenistan|Turcumanni]] ([[sunnita|sunniti]]) [[Adighi]] ([[sunnita|sunniti]]) [[Siria|Atri]] (1%) La famigghia [[Bashar al-Assad|Assad]] veni dâ minuranza [[Sciismu|alawita]] ca è nu gruppu [[Riliggiuni|riliggiusu]], nu ramu sciita secunnu li stimi è lu 12 pi centu di la pupulazziuni siriana.Ha mantinutu nu strittu cuntrollu si sirvizzi dâ sicurezza siriani, ca ginira risintimentu tra li [[Sunnismu|mussurmani sunniti]] , nu gruppu riliggiusu ca custituisci circa li tri quarti dâ pupulazziuni siriana.Minuranza etnica [[Kurdistan Sirianu|curdi siriani]] tegnunu puru prutistatu e lamentatu cchiu di discriminazziuni etnica e la nigazziuni dû luru dirittu curturali e linguisticu.[[Maher al-Assad]] frati dû prisidenti cumanna l'asèrcitu l'atru frati [[Assif Steniwkat]] , fu vici [[ministru dâ difesa]], finu all'[[ammazzatina]] di chist'ultimu ntû 18 giugnettu 2012. === Ecunumia e Sucitati === Lu malicuntentu cuntru lu cuvernu era cchiu furti ntî ari cchiu puviri dâ Siria, privalentimenti tra li sunniti cunsirvaturi.Sti citati inclusu cu tassi di puvirtati ilivati, cumu [[Daraa]] e [[Homs]] , li banni rurali culpitu duramenti di la siccitati lu [[2011]], ed i quartieri cchiu puviri di li granni citati. Disugualianza suciuecunumica aumentatu significativamenti doppu ca li pulitichi di libbiru mircatu sugnu stati avviati da [[Hafiz al-Assad]] ntî soi ultimi anni, e acciliratu duppu Bashar al-Assad è salitu a lu putiri.Cu l'accintu su sitturi dî sirvizi , chisti pulitichi hannu bunuficiatu di na minuranza dâ pupulaziuni dâ naziuni, pi lu cchiu cristiani chi hannu avutu rappurti cu lu cuvernu, e li memmirai dâ classi mercantili sunnita di [[Damascu]] e [[Aleppu]].Entru lu 2011, a Siria stava affruntannu nu ditiriuramentu ntâ nurma nazziunali di vita e ripidi aumenti dî prizzi di li matiri primi.Lu paisi puru di frunti a li tassi e la disuccupaziuni particularmenti ilivatu di li ciuvani. === Li diritti dî cristiani === Lu statu dî diritti umani n [[Siria]] è statu a lungu uggettu di duri critichi di li urganizzaziuni glubali.Lu paisi era sutta statu di emergenza di lu [[1963]] finu a lu [[2011]], chi vita li riuniuni pubblichi di cchiu di cinchi cristiani, e n mudu 'fficaci la cuncissiuni a forzi di sicurezza di ampi putiri di arrestu e ditinziuni.[[Bashar al-Assad]] è ampiamenti cunsidiratu pi nun averi avutu successu ntî l'attuazziuni di nu cambiamentu dimucraticu, cu nu rappurtu di lu [[2010]] di [[Human Rights Watch]] s'affirma ca nun era riuscitu a migghiurari sustanzzialmenti la situazziuni dî diritti umani da quannu ha assuntu ilu putiri , migghiuramentu puru si alcuni aspetti minuri avivanu vistu.Ntî lu [[dicèmmiru]] [[2010]], li prutisti anti-cuvernativi di massa su cumminzari n [[Tunisia]] e doppu sparsi n tuttu lu munnu [[arabbu]], tra cui la [[Siria]]. Ntî lu [[frivaru]] [[2011]], li rivuluzziuni è avvinuta n [[Tunisia]] e [[Egittu]], mentri la [[Libbia]] ha iniziatu a spirimintari la propria [[Primavera àrabba|guerra civili]] .Nummirusi atri [[Lega àrabba|paisi arabbi]] puru di frunti a prutisti, cu quarchi tintativu di carmari li massi faunu cuncissiuni e mudifichi cuvernativi.Si piensa ca li rivurti n [[Tunisia]] e [[Egittu]] havnu spiratu lu marzu [[2011]] la metati di li [[Primavera àrabba|prutesti]] n [[Siria]].Diritti di libbira sprissiuni , di assuciazziuni e di assimblea sugnu stati rigurusamenti cuntrullati n [[Siria]], puru prima dâ rivulta.Li auturitati molestanu e mpriggiunanu attivisti pi li diritti umani e atri critici dû cuvernu, chi sugnu spissu a tiempu nnitirminatu ditinuti e turturati n cattivi cunniziuni di ditinziuni.Li fimmini e li minuranzi etnichi havnu affruntatu la discriminazziuni ntû sitturi pubblicu.A tropp'assai [[Kurdistan Sirianu|curdi siriani]] è stata livata la cittadinanza ntû [[1962]] e li discinninti di iddi havnu cuntinuatu a essiri itichittati cumu "forasteri".Nu cirtu nummeru di disurdini ntû [[2004]] ha innuttu n'aumentu dâ tinsiuni in ari curdi dâ Siria, e ci sugnu stati scuntri uccasiunali tra manifistanti e [[Asercitu Arabbu Sirianu|surdati siriani]]. == Storia == === [[File:Flag of Syria (2011 combined).svg|frameless|52x52px]] [[Battagghia di Aleppu]] === '''(Pì sapiri chiossai talìa a [[Battagghia di Aleppu (2012-osci)|quai]])''' La '''Battagghia di Aleppu''' è cumminzata lu 19 [[giugnettu 2012]], dinuminata dî [[Ribbelli siriani|ribbelli]] la '''"matri di tutti li battagghi"''', cunsidirannu la scala e la mpurtanza di l'ubbittivu. Dî villaggi nturnu a la [[aleppu|citati]] li ribbelli taccunu Aleppu ntû quartieri di '''Ṣalāḥ al-Dīn''', a sud-ovest e ntî quartieri di '''Haydariyyae Sakhur''', a nord-est, aprennu du frunti di cumbattimentu.La stratiggìa havi esitu pusitivu e ntî 3 jorna li cumbattimenti pigghianu li ari cintrali dâ citati.Lu [[24 giugnettu 2012|24 giugnettu]] l'[[Asèrcitu Sirianu Libbiru|ASL]] e li [[Ahl al-Sham|gruppi islamisti]] scatinaunu l'uffinsiva dicisiva pi lu cuntrollu dû centru storicu.Si riggistranu scuntri puru ntî l'anticu suk e nturnu a la citadella. La riazziuni dû [[Siria|cuvernu]] è nizzialmenti rallintata da la majuri attinziuni rivurta versu la situazziuni a [[Damascu]], ma su nviati 10.000 surdati spustati di la custa e, suprattuttu, l'aviazziuni. Anchi li fili dî ribbelli vegnunu ngrussati da 2.000 cumbattenti pruvininti di lu nurd dâ [[Siria]]. === [[File:Flag_of_Syrian_Kurdistan.svg|frameless|52x52px]][[Campagna dû Kurdistan Sirianu (2012-osci)|Campagna dû Kurdistan]] === '''(Pì sapiri chiossai talìa a [[Kurdistan Sirianu|quai]] o [[Campagna dû Kurdistan Sirianu (2012-osci)|quai]])''' Ô l'iniziu dâ guerra civili li curdi s'arrimasti principarminti inattivi, li militanti curdi spuraticamenti scuntrannusi cu entrammi li fazzioni, li forzi cuvernativi di Assad e l'Asèrcitu Sirianu Libbiru pi lu cuntrollu a nord e nord-est dâ Siria.Dô frivaru 2013 li fazziuni curdi sugnu addivintati cchiù attivi ntô cunflittu n Siria, schirannusi cu li ribbelli cuntru lu cuvernu di Assad e la firma di accordi pulìtici e militari cu li fazzioni ribbelli. Inurtri, mentri arcuni islamici curdi sugnu saliti a roli di leadership n fazziuni islamisti, cumu Al-Nusra, lu principali gruppu di uppusizziuni curdu PYD e la sà armata YPG sugnu stati cummattuti da Al-Nusra e lu Statu islamicu dû 2012. Comitati pi la tutela dî curdi cristiani (YPG) havanu espulsu mèmmira ISIS dâ citati stratèggica di Ras al-Ain in Hasaka e li havanu cummattutu ntô nord Raqqa ntô giugnettu 2013. === [[Guerri ntra li ribbelli siriani|Guerri ntra li ribbelli]] === [[File:Territorial control of the ISIS.svg|thumb|348x348px|Tirritoria sotta lu controllu di l'ISIS]]'''(Pì sapiri chiossai talìa a [[Ribbelli siriani|quai]] o [[Guerri ntra li ribbelli siriani|quai]])''' Li '''guerri ntrâ li ribbelli siriani''' su cumminzati duranti la guerra civili siriana doppu li scontri scuppiati tra li gruppi di uppusiziuni siriani. A li primi di [[jinnaru]] [[2014]], gravi scontri ntrâ li gruppi su scuppiati ntô nurd dû paisi. Gruppi di uppusiziuni vicinu [[Aleppu]] attaccunu militanti dû [[Statu Islamicu (Gruppu tirrurista)|ISIS]] 'n dui arìi, [[al-Atarib]] e [[Annana]], chi sugnu ntrammi ruccafurti di l'urganizzaziuni [[Sunnismu|sunnita]] funnamentalista. Nunustanti lu cunflittu tra l'ISIS e autri ribbelli, na fazziuni di ISIS ha cullabburatu cu lu frunti [[Frunti al-Nusra|Al Nusra]] e li [[Virdi Battagghiuni (ISIS)|Virdi Battagghiuni]] (nu gruppu di cumbattenti sauditi) pi cumbattiri [[Hezbollah|Hezbullah]] ntâ riggiuni [[Qalamuun]]. === [[Ntirventu Miricanu cuntru lu Statu Islamicu ntâ Siria e ntû Iraq|Ntirventu miricanu]] === '''(Pì sapiri chiossai talìa a [[Ntirventu Miricanu cuntru lu Statu Islamicu ntâ Siria e ntû Iraq|quai]] o [[Statu Islamicu (Gruppu tirrurista)|quai]])''' N menzu a criscenti prugressi da parti dû Statu Islamicu ntô misi di giugnu e giugnettu 2014, assai stati hannu cumminzatu a ntirviniri ntâguerra civili n cursu n Siria e Iraq.Rapidi guadagni tirrituriali da opirazzioni militari di l'ISIL 'n Iraq e 'n Siria ntâ prima metati dû 2014 n cumbinazziuni cu la brutalitati cunnannatu a liveddu ntirnaziunali, havanu rifiritu abbusi dî diritti di cristiani, e la paura di urtiriuri ricaduti dâ guerra civili siriana havi causatu assai paisi a prinniri 'n cunzidirazzioni lu ntirvintu.Cu diviesi ordini dû jornu e li cunzidirazzioni pulìtichi ntâ situazzioni cumplessa, li paisi su ntirvinuti ntî dui cunflitti dâ guerra civili in modi divirsi e di divirsi gradi. == Fazzioni == === [[File:Flag of Syria (1932-1958; 1961-1963).svg|frameless|56x56px]][[Ribbelli siriani|Ribbelli]] === '''(Pì sapiri chiossai talìa a [[Coalizzioni Nazziunali Siriana di li Forzi di l'Uppusiziuni e dâ Rivuluziuni|quai]] o [[Ribbelli siriani|quai]])'''[[File:FSA rebels cleaning their AK47s.jpg|link=https://scn.wikipedia.org/wiki/File:FSA%20rebels%20cleaning%20their%20AK47s.jpg|thumb|313x313px| Ribbelli dû [[Asèrcitu Sirianu Libbiru|ASL]] ]] Li '''Ribbelli Siriani'''<nowiki> o noti megghiu comu l'</nowiki>'''Uppusizziuni Siriana''' ( n [[Lingua àrabba|arabbu]] : المعارضة السورية Al-Mu'aradah Al-Suriyah ) è na palora ombrellu pi li gruppi e li innividui chi volunu un cambiu di riggimi n [[Siria]] , e chi volunu opporsi a lu cuvernu [[Ba'ath|baathista]].Lu termini "uppusiziuni" (n [[Lingua àrabba|arabbu]] "mu'araDah") vini n geniri utilizzatu pi rifirirsi a li atturi pulitici tradizziunali; cioè, li gruppi e li innividui chi hannu na storia di dissinsu cuntru lu statu sirianu, cchiù tostu chi discriviri tutti li participanti a la rivuta cuntru lu duminiu [[Bashar al-Assad|Assad]] n Siria.Li primi strutturi pi furmari a la rivuta siriana eranu cumitati di prutesta urganizzazziuni locali.Chisti furmanu ntû misi di aprili 2011, n quantu li manifistanti lauriatu da prutisti spuntani a prutisti urganizzati da incuntri n anticipu.La prima fasi dâ rivuluziuni siriana, di lu marzu 2011 finu a l'inizziu di austu 2011, è statu carattirizzatu da un cunsinsu pi la lotta nunviulenta tra li participanti dâ rivuta.Accussì lu cunflittu nu pò essiri qualificatu cumu na "guerra civili" finu a quannu l'urganizzaziuni di lutta armata inizziata su lu latu anti-cuvernu.Sò è avvinutu n data 29 giugnittu 2011, pimittinnu lu cunflittu pi suddisfari la difinizziuni pulitica ntirnaziunali di "guerra civili". Gruppi di uppusiziuni n Siria ha pigghiatu na nova svulta ntû 2011 duranti la guerra civili siriana cumu si unirunu pi furmari lu [[Consigghiu nazziunali sirianu]] (chi ha ricivutu nutivuli sustignu intirnaziunali e lu ricanuscimentu cumu partnir pi lu dialucu .Nu novu gruppu ombrellu di uppusiziuni - la '''[[Coalizzioni Nazziunali Siriana di li Forzi di l'Uppusiziuni e dâ Rivuluziuni|Coaliziuni Naziunali pi la Siria rivuluziunaria e di li forzi di uppusiziuni]]''' - è stata custituita ntû nuvèmmiru 2012 e ha ottinutu lu ricanuscimentu cumu "liggittimu rapprisintanti dû populu sirianu" da lu Consigghiu di copiaziuni di Stati arabbi dû Golfu e cumu "rapprisintanti di li aspirazziuni dû pupulu sirianu" da la [[Lega àrabba|Lega Arabba]]. === [[File:Flag of Islamic State of Iraq.svg|frameless|49x49px]][[Statu Islamicu (Gruppu tirrurista)|Statu Islamicu]] === '''(Pì sapiri chiossai talìa a [[Statu Islamicu|quai]] o [[Abu Bakr al-Baghdadi|quai]])''' [[File:Claimed Territories of ISIS (Traditional Chinese).png|thumb|Prucettu di conquista di lu Statu Islamicu]] Lu '''Statu Islamicu''', oppuru ntâ dinuminazzioni aduttata nzinu â fini dû 2013 '''Statu Islamicu di l'Iraq e dû Livanti'''), spissu abbriviatu cu l'acronimu ngrisi '''ISIL''' o '''IS''' è n'urganizzazzioni jihadista attiva n Siria e n'Irak e ca cuntrolla militarmenti vasti àrii di l'est d'a Siria e di l'ovest di l'Irak. Ntô misi di giugnu dû 2014 lu sò capu ndiscussu, Abu Bakr Al-Baghdadi, pruclamau lu califfatu comu forma di cuvernu dî li tirritori cuntrullati. Lu Statu Islamicu si sviluppau comu urganizzazzioni tirruristica e comu gruppu islamista radicali. Apprufittannu dâ guerra civili n Siria e di nu cuvernu in Irak ca marginalizzava la pupulazzioni sunnita, lu Statu islamicu arriniscìu a fari cunvergiri versu di iddu abbastanza risorsi umani e ecunòmichi pi pigghiari lu cuntrollu di vasti tirritoria. Lu statu nun è arricanusciutu di nudda nazzioni ô munnu. Nu gruppu eteruggeneu di paisi, (li Stati Uniti, la Siria, l'Irak, li Kurdi, li Russi, li Turchi, l'Eggittu, lu Regnu Unitu e vari nazzioni europei) ntô 2014, e doppu la dicapitazzioni di du' giurnalisti miricani, manifistaru la ntinzioni di cummattillu e di ristaurari lu cuntrollu dî nazzioni liggittimi ntî tirritoria di lu Statu Islamicu. == Talìa megghiu == * [[Alencu dî guerri]] * [[Mmàggini:A map of the Arab World with flags.svg|frameless|103x103px]] [[Primavera àrabba]] * [[Mmàggini:Flag_of_the_Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant2.svg|frameless|31x31px]] [[Nvernu Islamicu]] * [[Mmàggini:Flag of the United States (3-2 aspect ratio).svg|frameless|32x32px]] [[Ntirventu Miricanu cuntru lu Statu Islamicu ntâ Siria e ntû Iraq|Ntirventu miricanu]] * [[Mmàggini:Flag of the Hazm Movement.svg|frameless|32x32px]] [[Guerri ntra li ribbelli siriani|Guerri ntra li ribbelli]] * [[Mmàggini:Flag of Syria (1932-1958; 1961-1963).svg|frameless|33x33px]] [[Ribbelli siriani|Uppusizziuni]] * [[Mmàggini:Flag of Syria.svg|frameless|32x32px]] [[Siria|Cuvernu]] * [[Mmàggini:Flag_of_Syrian_Kurdistan.svg|frameless|32x32px]] [[Kurdistan Sirianu|Rujava]] * [[Mmàggini:Flag of Jabhat al-Nusra.jpg|frameless|32x32px]] [[Salafismu]] * [[Mmàggini:Flag of the Ba'ath Party.svg|frameless|32x32px]] [[Ba'ath sirianu|Ba'ath]] * [[Mmàggini:Flag of the Syrian Arab Army.svg|frameless|33x33px]] [[Asercitu Arabbu Sirianu|Asercitu]] * [[Mmàggini:Flag of Kurdistan.svg|frameless|33x33px]] [[Kurdistan]] [[Mmàggini:Flag of Syria (2011 combined).svg|42x42px]] [[Purtali:Guerra civili siriana|Purtali Guerra civili siriana]] == Noti == <references/> [[Catigurìa:Storia]] [[Catigurìa:Siria]] [[Catigurìa:Guerra civili]] shn3mza6hk98rn67dq2g0sg6zkftzy1