Wikipedia scwiki https://sc.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0gina_printzipale MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Ispetziale Cuntierra Usuàriu Cuntierra usuàriu Wikipedia Cuntierra Wikipedia File Cuntierra file MediaWiki Cuntierra MediaWiki Template Cuntierra template Agiudu Cuntierra agiudu Categoria Cuntierra categoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 19786 189880 183009 2026-04-22T18:23:27Z JackyM59 28784 /* Galleria de imàgines */ Photograph updated 189880 wikitext text/x-wiki {{LSC}} [[File:Mores02.jpg|thumb|307x307px|[[Mores]] ([[Tàtari]]): su [[dolmen de Sa Covecada]]]] Su '''dolmen''', o segundu sa terminologia propia [[Limba sarda|sarda]] '''covacada''', est unu tipu de tumba [[Megalitu|megalìtica]] preistòrica a aposentu solu e, paris cun su [[cromlech]] (comente [[Stonehenge]] in [[Britànnia Manna|Bretagna Manna]]) e su [[menhir]], costituit su tipu prus nodidu intre de sos monumentos [[Megalìticu|megalìticos]]. Sa realizatzione de sos dòlmenes est collocada in s'arcu de tempus chi andat dae sa fine de [[su de 5 millènnios a.C.]] a sa fine de [[su de 3 millènnios a.C.]], fintzas chi in [[Àsia orientale|Estremu Oriente]] s'impreu de su dolmen s'at perlongadu finas su primu millènniu a.C. Is dòlmenes sunt costituidos dae duos o prus pedrafitas verticales chi apoderant su liminàrgiu costituidu dae unu o prus lastrones orizontales. Su fàbricu fiat in orìgine ammuntadu, amparadu e sustentadu dae unu [[tùmulu]]. Medas esèmpros de custu tipu, o cun temas architetònicos prus evòlvidos, sunt istados agatados fintzas in [[Europa]]. In piessignu faghet a nd'agatare in su [[Regnu Unidu]], in [[Irlanda]], in [[Frantza]], in [[Germània]], in [[Ispagna]], in [[Portugallu]] e in [[Itàlia]] (pretzisamente in [[Sardigna]], in [[Sitzìlia]], in [[Pùglia]] e in [[Liguria|Ligùria]]). ===Is dòlmenes in Sardigna=== In su 2009 sunt istados documentados in s'ìsula 215 dolmen<ref>R. CICILLONI, I dolmen della Sardegna, Mòguru 2009</ref>, totus assetiados in sa metade setentrionale sua<ref>Mauro Peppino Zedda, ''Archeologia del paesaggio nuragico'', Agorà Nuragica, Tàtari, 2009, pag. 86</ref><ref>Giovanni Lilliu, ''La civiltà dei Sardi'', E.R.I., Torinu, 1972, pag. 100</ref>. Isparghinada mescamente in [[Caddura|Gaddura]] durante su [[Neolìticu]], s'istrutura dolmènica si fiat a pustis isvilupada e propagada in s'[[Eneolìticu]] fintzas a sas primas fases de s'[[Edade de su brunzu]], in cuncurrèntzia cun unos àteros tipos de interru ipogèicu ([[Domus de Janas|domos de janas]]). Cun su cumpàrrere de s'Edade de su brunzu, s'avèrguat sa mudadura de su dolmen, in antis in [[allée couverte]] (megalitos e losa verticale cobertos dae unu tùmulu de terra e de pedras prus piticas, a bortas delimitados in sa tzircunferèntzia issoro de unu o prus chircos de pedras, est a nàrrere de su gai naradu [[peristalite]]), a puastis in is [[Tumba de sos zigantes|tumbas de gigantes]] tìpicas de s'edade nuràgica<ref>Marco Puddu, ''La Sardegna dei megaliti'', Editziones IRIS, Ulìana, 2005, pag. 82</ref>. Franca a sa funtzione de interru familiare de s'ereu dominante, is istruturas dolmènicas sardas diant pàrrere unos beros e pròpios santuàrios religiosos de s'època preistòrica. Tale caraterìstica s'intretzat de s'orientamentu cara a piessignos eventos astronòmicos<ref>Pino Calledda e Edoardo Proverbio, ''Analisi statistica degli orientamenti di tumbe megalitiche in Sardegna'', in: ''Rivista italiana di archeoastronomia II'', Editziones Quasar, Roma, 2004, pagg. 43 e succ.ve</ref> e de su fatu ca sos fàbricos parent totu dispostos a longu de unu sestadu, costituende gai un'itineràriu percurrìbile in pillegrinàgiu. A s'internu de su percursu, unas cantas localidades diant pàrrere tènnere unu importu religiosu piessignu, comente [[Luras]] (cun bator istruturas) e sos intòrrios de [[Buddusò]] (cun sete). == Galleria de imàgines == <gallery> File:Dolmen della "Chianca" Bisceglie.jpeg|Dolmen de [[Bisceglie]], regione [[Puglia]], [[Itàlia]] File:GM Guelma Roknia01.jpg|Dolmen in [[Roknia]], regione de [[Guelma]], [[Algerìa|Algeria]] File:Paço das vinhas.jpg|Dolmen de Paço das Vinhas, [[Portugallu]] File:Barrocal.jpg|Dolmen di Barrocal, regione de Evora, Portugallu File:Dolmen Coste-Rouge Soumont.jpg|Dolmen de Coste-Rouge, Hérault, [[Frantza]] File:Dolmen DE BRAMONAS.jpg|Dolmen de Bramonas, Causses de Lozère, Frantza File:Dolmen tiergues.jpg|Dolmen de Tierques, Aveyron, Frantza File:Dolmen du Poitou.JPG|Dolmen du Poitou, Frantza File:Dolmen des Rascassols (St-Hippolyte-du-Fort).jpg|Dolmen des Rascassols, Gard, Frantza File:Dolmen ronc traoucat.jpg|Dolmen du Ronc Traoucat, Gard, Frantza File:Dolmen gennes.jpg|Dolmen in Gennes sur Loire, Maine et Loire, Frantza File:Kerbourg-01b.jpg|Dolmen in Kerbourg, [[Lòira Atlàntica]], Frantza File:Dolmendeserves.jpg|Dolmen des Erves in Sainte-Suzanne, Mayenne, Frantza File:LaRocheAuxFees Dolmen 2 20070408.jpg|Dolmen de [[La Roche-aux-Fées|Roche-aux-Fées]] in Essé, Ille-et-Vilaine, Frantza File:Dolmen Li Scusi.jpg|Dolmen ''Li Scusi'' in [[Minervino di Lecce]] in su [[Salento]] File:Dolmen Placa.PNG|Dolmen Placa in [[Melendugno]] ([[Provìntzia de Lecce|LE]]), [[Itàlia]] File:Dolmen Montalbano.jpg|Dolmen de [[Fasano]] ([[Provìntzia de Brìndisi|BR]]), [[Itàlia]] File:The Cava dei Servi dolmen (Ragusa-Sicily).jpg|Dolmen situadu in Cava dei Servi, acanta de [[Modica]] ([[Provìntzia de Ragusa|RG]]), Itàlia File:Hunebed D53 Havelterberg.jpg|Hunebed (dolmen) D53, [[Havelte]], [[Paisos Bàscios]] File:D13 4.JPG|Hunebed (dolmen) D13, Eext, [[Paisos Bàscios]] File:Dolmen de Wéris I (Vue du nord).jpg|Dolmen de Wéris, provìntzia de Luxembourg, [[Bèlgiu]] </gallery> ==Notas== <references/> == Àteros progetos == {{commons|Category:Dolmens|Dolmen}} == Artìculos ligados == * [[Sardigna prenuràgica]] * [[Menhir]] [[Categoria:Istòria]] 20p3hldpmmaghp9u1y98ypfyvppparc