Wikipedia
scwiki
https://sc.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0gina_printzipale
MediaWiki 1.47.0-wmf.1
first-letter
Media
Ispetziale
Cuntierra
Usuàriu
Cuntierra usuàriu
Wikipedia
Cuntierra Wikipedia
File
Cuntierra file
MediaWiki
Cuntierra MediaWiki
Template
Cuntierra template
Agiudu
Cuntierra agiudu
Categoria
Cuntierra categoria
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Bosa
0
3439
189985
187426
2026-05-13T10:03:22Z
MikaelF
20297
189985
wikitext
text/x-wiki
{{coord|format=dms|display=title}}
{{s/geografia}}
{{Bidda
|nòmene comune = Bosa
|imàzine = Bosa-Istema.png
|nòmene ufitziale = Bosa
|nòmene Istadu = [[Itàlia]]
|s-nòmene Istadu = s'Itàlia
|nòmene rezone = [[Sardigna]]
|s-nòmene rezone = sa Sardigna
|nòmene provìntzia = Aristanis
|sigla provìntzia = OR
|ladiore = 40°18′0″
|longhiore = 8°30′0″
|artiore = 5
|tirada = 135,67
|populamentu = 8.133 <small>31/12/2010</small>
|densidade = 1849,51
|apendìtzios = [[Bosa Marina]]
|comunes lacanantes = [[Magumadas]], [[Mòdolo]], [[Montresta]], [[Padria]] (SS), [[Puthumajore]] (SS), [[Sune]], [[Biddanoa Monteleone]] (SS)
|cap = 08013
|prefissu = [[0785]]
|istat = 095079
|fiscale = B354
|nòmene bividores = busincos
|nòmene patronu = [[Sant'Emiliu e Priamu]]
|die patronu = [[28 Maju]]
|zassu = [http://www.comune.bosa.nu.it/ Giassu Istitutzionale]
}}
[[File:Bosa - Panorama (02.JPG|thumb|left|250px]]
'''Bosa''' est una [[bidda]] de sa [[Provìntzia de Aristanis]] de 8000 abitantes. Naramos chi est una tzitade in sun nord ovest de sa Sardigna, in una regione giamada [[Planargia]] (o [[Pianalza]]) e de origine antiga meda. Portu de mare, po barcas de pisca, subra unu riu [[Temo (riu)|su Temo]], po tres o battoro Km navigale dae barcas de piscadores. B'est unu antigu castellu, su [[castellu Serravalle]], de sos [[Malaspinas]], signores de su logu. In seculos passados Bosa ada fattu parte de su [[giudicadu de Torres]] e a poi de [[Arborea]]. Unu pagu fora de Bosa sa [[creja de santu Pedru]], s'antiga cattedrale de Bosa. Bosa est istada sea de Diotzesi dae su seculu XI, fintzas a su 1972. Est istada logu de commerciantes, logu de binzas, e si produede sa [[malvasia]] in terrinos de Bosa e de sas biddas a s'inghiriu, logu de olivarios. Bi funi Sas Conzas, e ancora si idene sos dominarios, po su tribagliu de sas peddes e de su colzu. Oe Bosa est impignada a si presentare comente localidade turistica.
[[File:Map of comune of Bosa (province of Oristano, region Sardinia, Italy).svg|thumb|Su Comune 'e Bosa in sa Provìntzia de Aristanis]]
{{Template:Provìntzia de Aristanis}}{{Tzitades règias de Sardigna}}
[[Category:Bosa| ]]
5vdg32wfgomk3961qp2batqrx0qddia
Lissèntzia GPL
0
4254
189975
159284
2026-05-12T23:46:44Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
189975
wikitext
text/x-wiki
Sa GPL est una lissentzia infromatiga criàda in su 1989 de
s'Hacker Richard Stallman.
Keret narrer "[[GNU]] General Public Licence" i sa tenta est cussa de ispainare software i progetus liberus,
obertus, donende sa possibilidade de dus mudai ei amellorai.
Unu de is progetus prus connotus criau a pitzus 'e custa lissentzia
est su sistema [[Linux]].
== Acàpios ==
[http://www.gnu.org Sa pazina de su progetu GNU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222101726/http://www.gnu.org/ |date=2011-02-22 }}
[[Categoria:Informàtica]]
q8uosc92rbghi3u4iat5b4zvcbsjy8y
GNU
0
4255
189973
184844
2026-05-12T23:12:28Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
189973
wikitext
text/x-wiki
{{CAM}}{{Programma}}
'''GNU''' (acrònimu ricursivu de '''GNU''' is '''N'''ot '''U'''nix!) est unu progetu de [[sistema operativu]] lìberu [[UNIX|tipu-Unix]] incumentzau in su [[1984]] de s'hacker [[Richard Stallman]], a pustis de ai lassau su traballu suu in su Massachussetts Institute of Tecnology, cun sa punna de ponni a pari una colletzioni de programas e librerias de programatzioni lìberus e obertus a su pùblicu, a manera chi chinisisiat ddus potzat impreai, cumpartziri e agiudai a ddus amellorai.
GNU est fintzas su nòmini de su sistema chi ndi bessit ponendi a pari totu is programas de su progetu.
Su nùcleu (kernel) de su sistema GNU depiat essi [[HURD]], ma sendi chi no est ancora cumpletu, medas distrubuiduras ant prefèrriu s'impreu de su [[Linux (nùcleu)|Kernel Linux]] (sistemas GNU/Linux che Debian) o de àterus sistemas comenti su kernel de [[OpenSolaris]] de Nexenta OS.
Oindii, medas programas de GNU funt stètius portadus a sistemas a pagamentu che [[Microsoft Windows]] o [[Apple]] [[MacOS X|Mac OS X]].
== Stòria ==
[[Richard Stallman]] at incumentzau in su [[1971]] sa carriera sua in su laboratòriu de intelligèntzia artifitziali de su MIT, innui is collaboradoris acostumànt a cumpartziri su software, chi insandus no teniat lissèntzias chi ndi limitànt s'impreu.<ref name=":0">{{Tzita web|url=https://www.gnu.org/gnu/thegnuproject.html.en|tìtulu=The GNU Project|limba=en}}</ref>
Su laboratòriu impreàt un'[[Computer|elaboradori]] Digital PDP-10 e is programadoris iant scritu unu sistema operativu po cussu, s'Incompatible Timesharing System (ITS). Candu custu sistema est bessiu bèciu e su laboratòriu dd'at dèpiu cambiai, sa polìtica de is programas frunius cun is sistemas nous ndi proibiat sa cumpartzidura. Stallman no acetàt custas cunditzionis e duncas in su 1984 at decìdiu de lassai su trabballu suu in su MIT e incumentzai su svilupu de unu sistema operativu nou chi fessit dessintotu lìberu.<ref name=":0" />
Su primu programa de su progetu GNU est stètiu [[Emacs]], unu programa de manìgiu de testus chi in pagu tempus at atirau impitadoris medas. A pustis, Stallman at traballau a unu cumpiladori po su linguàgiu C, [[GNU Compiler Collection]] (GCC), chi at svilupau issu etotu a pustis de ai proau a adatai Pastel, unu cumpiladori chi impreàt una versioni amanniada de su linguàgiu Pascal.<ref name=":0" />
Candu s'interessu po Emacs si-nd'est pesau, àteras personas ant incumentzau a pigai parti a su progetu GNU e in su [[1985]] est nàscia sa [[Free Software Foundation]] cun sa punna de intzulliri su pùblicu a impreai programas lìberus e, in s'incumentzu, cun s'incàrrigu de sa bèndida de is nastrus cun Emacs e àterus programas.<ref name=":0" />
Po amparai su software GNU de sa possibilidadi de si furriai a programa propietàriu, su progetu GNU impreat sa lissèntzia [[Lissèntzia GPL|GNU General Public License]] (GPL), chi introduit su cuntzetu de ''copyleft'' (permissu de autori, s'imbessi de ''copyright'', deretu de autori) chi òbligat a chini bolit spainai còpias (cun càmbius o no) de unu programa chi impreat sa GPL a ddu fai cun sa pròpiu lissèntzia. Segundu su tipu de programa, funt a disponimentu àteras lissèntzias puru, comenti sa GNU Lesser General Public License (LGPL), una versioni ''lèbia'' de sa GPL imbentada po permiti s'impreu de liberias de programatzioni in programas non-lìberus.<ref name=":0" />
Su sistema GNU fiat agiumai cumpletu in su 1990. S'ùnicu incueddu chi mancàt fiat su [[Sistema operativu#Nùcleu|nùcleu]] (kernel). Su Progetu GNU fiat interessau a impreai su micro-nùcleu Mach po svilupai un'impari de serbidoris chi faessint su traballu de unu nùcleu clàssicu o, comenti a solutzioni de riserva, su nùcleu de [[TRIX (sistema operativu)|TRIX]] o de [[Sprite (sistema operativu)|Sprite]], chi fiant lìberus.<ref>{{Tzita web|url=https://www.gnu.org/bulletins/bull8.html|tìtulu=GNU's Bulletin, vol. 1 no. 8, January, 1990|autore=Progetu GNU|limba=en|tzitatzione=We hope to use the Mach message-passing kernel being developed at CMU. [...] Should Mach not become available, then we will start the kernel with either MIT's TRIX kernel or Berkeley's Sprite system.}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.gnu.org/bulletins/bull10.html|tìtulu=GNU's Bulletin, vol. 1 no. 10, January, 1991|autore=Progetu GNU|limba=en|tzitatzione=We are still interested in a multi-process kernel running on top of Mach}}</ref> A sa fini, Mach est bessiu lìberu e s'est decìdiu de impreai sa primu solutzioni, chi dd'ant postu su nòmini de [[HURD|GNU HURD]].
In s'interis chi su svilupu de HURD stentàt, [[Linus Torvalds]] in su [[1991]] at incumentzau a svilupai unu sistema operativu nou po motivus de spàssiu e stùdiu. Su traballu suu est incumentzau cun su nùcleu ([[Linux (nùcleu)|Linux]]), chi Torvalds e àterus programadoris ant impreau po fai funtzionai is programas de GNU. In custa manera s'est otentu unu [[Linux|sistema operativu cumpletu]], chi de sòlitu ddi narant Linux, ma chi sa Free Software Foundation pedit de ddi nai GNU/Linux<ref name=":0" />. Sendi chi unu sistema Linux est cumpostu po su prus de programas lìberus, chinisisiat ddu podit ponni a pari e spainai impreendi sa lissèntzia GNU GPL: custus sistemas funt is ''distribuiduras'' (o ''distributzionis'', o ''distro'') de Linux<ref>{{Tzita web|url=https://www.linfo.org/distributionslist.html|tìtulu=Major Linux distributions, by The Linux Information Project (LINFO)|situ=www.linfo.org|limba=en|atzessu=2024-08-14}}</ref>.
A pustis de Linux, àterus nùcleus funt stètius impreaus po ponni a pari unu sistema GNU:
* GNU HURD, po formai unu sistema GNU/Hurd (o GNU isceti<ref>{{Tzita web|url=https://www.gnu.org/software/hurd/faq/gnu.html|tìtulu=You say GNU, don't you mean GNU/Hurd?|situ=www.gnu.org|atzessu=2024-08-14}}</ref>);
* XNU, impreendi Darwin comenti a basi, (GNU/Darwin);
* su nùcleu de NetBSD (GNU/NetBSD);
* su nùcleu de FreeBSD (GNU/kFreeBSD);
* su nùcleu de OpenSolaris (solutzioni impreada de NexentaOS e OpenIndiana).
== Riferimentus ==
<references />
== Ligòngius esternus ==
[http://www.gnu.org Sa pàgina ofitziali de su progetu GNU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222101726/http://www.gnu.org/ |date=2011-02-22 }}
[[category:Informàtica]]
hdfbz3arpbsz2a31j2s0aa44ckn7f3v
Cuntierra usuàriu:L2212
3
12144
189984
189895
2026-05-13T09:53:33Z
NguoiDungKhongDinhDanh
20431
/* MediaWiki:Gadgets-definition */ setzione noa
189984
wikitext
text/x-wiki
== Wiki LIS ==
ciao puoi tradurre la mia sandbox in lingua sarda?? siccome sto creando degli articoli che riguarda la Lingua dei Segni, e non saprei come tradurre nella vostra lingua e per questo vorrei collaborare con voi :) --[[Usuàriu:SurdusVII|SurdusVII]] ([[Cuntierra usuàriu:SurdusVII|talk]]) 18:38, 30 Abr 2014 (CEST)
:ciaooo, ma grazie, ancora grazie di cuore per la collaborazione; ma ti avviso la sandbox ancora deve essere migliorata per qualità ;) però ancora c'è da aggiungere e correggere qualcosina :) potresti ri-tradurre nella mia sandbox?? --[[Usuàriu:SurdusVII|<span style="color:#7B1B02">'''Surdus'''</span>]][[Cuntierra usuàriu:SurdusVII|<span style="color:#7B1B02">''VII''</span>]] 13:50, 1 Maj 2014 (CEST)
::se è troppo complicato tradurre in sardo, la faccio breve l'articolo in sandbox?? --[[Usuàriu:SurdusVII|<span style="color:#7B1B02">'''Surdus'''</span>]][[Cuntierra usuàriu:SurdusVII|<span style="color:#7B1B02">''VII''</span>]] 18:59, 7 Maj 2014 (CEST)
:::ti ringrazio :) --[[Usuàriu:SurdusVII|<span style="color:#FF2400">'''Surdus'''</span>]][[Cuntierra usuàriu:SurdusVII|<span style="color:#FF00FF">'''''VII'''''</span>]] 11:14, 8 Maj 2014 (CEST)
== RE: Carrigamentu locale e in Commons ==
Saludi L2212, no seu deu ca apu cantzellau custa possibilidadi e no potzu nemancu a dda fari torrari che prima. Est totu po su copyright. Serbint is template ca narant de is diritus de sa foto. Tui podis fai custu template? faimmi sciri --– '''<span style="text-shadow:grey 0.1em 0.1em 0.3em; class=texhtml; font-family: Comic Sans MS;">[[Usuàriu:Marzedu|<span style="color:darkgreen">Marzedu</span>]] ([[Cuntierra usuàriu:Marzedu|<span style="color:olive">msg</span>]])</span>''' 01:30, 1 Aus 2014 (CEST)
==Bolognesi/lsc==
Salude a totus. Efetivamente, est pretzisu a nde faeddare a nanti. Però in cussa pàzina (e in sa printzipale itotu) ddue ant faddinas medas (dòpias, atzentos ecc.). A su mancu cussas kerent bogadas deo creo.
Pro como (fintzas a cando no nde faeddamus menzus) est zustu ki donzunu iscriat unu pagu a sa moda sua, però a su mancu cun d'unu cantu de règulas uguales pro totus (atzentos, dòpias, coniugatziones de sos verbos, paragògicas, ecc ecc.). Si sezis de acordu mi potzo ponner a currizer custu tipu de faddinas in sas pàzinas ki fuo nande. O ddu podimus fagher in pare. {{non firmadu|Boltzebicu17|14:18, 5 Cab 2014}}
==Carrigamentu==
Saludi! Depis chistionai cun https://meta.wikimedia.org/wiki/User:Nemo_bis
Est cosa de Wikimedia e chi no apue detzidiu deu... --[[Utente:Elcaracol|<span style="color:blue"> '''Elcaracol'''</span>]] <small>[[Utente discussioni:Elcaracol|<span style="color:red">''(Tzerriamì puru)''</span>]]</small> 17:28, 6 Cab 2014 (CEST)
:Ciao, per [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User_talk:Nemo_bis&diff=9932660&oldid=9932128] scrivimi pure nella mia pagina di discussione qui. Complimenti per il [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?title=Ispetziale:Contributions&offset=20150101000000&limit=500&tagfilter=&contribs=user&target=L2212&namespace=6 lavoro di pulizia], vedo che [[Ispetziale:ListFiles|parecchie immagini]] erano state caricate senza informazioni. Però i template rimandano a pagine che non esistono, in particolare non avete stabilito un equivalente locale di [[:it:WP:EDP]]. Dovete scrivere e trovare un consenso su delle regole di quel genere e solo dopo sarà permesso caricare file non liberi... cioè se anche Special:Upload funzionasse sarebbe illegale caricare immagini che non si possano già caricare in Commons.
:Una volta che siete a posto con EDP e template potete votare per l'attivazione di Special:Upload e [[m:Requesting wiki configuration changes|fare richiesta in bugzilla]]. Nota comunque che un po' di gente adesso [[m:File metadata cleanup drive|sta cercando]] di migliorare i dati associati ai file nei progetti e da quel punto di vista [https://tools.wmflabs.org/add-information/no_information.php?language=sc&project=wikipedia&startswith=&user= sc.wiki non ne fornisce]. --[[Usuàriu:Nemo bis|Nemo bis]] ([[Cuntierra usuàriu:Nemo bis|talk]]) 10:33, 20 Cab 2014 (CEST)
::Quella sull'EDP è quella fondamentale. --[[Usuàriu:Nemo bis|Nemo bis]] ([[Cuntierra usuàriu:Nemo bis|talk]]) 15:44, 26 Cab 2014 (CEST)
:::Eja. D'emu biu. Gratzias a tui! --[[Utente:Elcaracol|<span style="color:blue"> '''Elcaracol'''</span>]] <small>[[Utente discussioni:Elcaracol|<span style="color:red">''(Tzerriamì puru)''</span>]]</small> 00:14, 27 Cab 2014 (CEST)
:::Gratzias a tui! A si biri cun saludi! --[[Utente:Elcaracol|<span style="color:blue"> '''Elcaracol'''</span>]] <small>[[Utente discussioni:Elcaracol|<span style="color:red">''(Tzerriamì puru)''</span>]]</small> 00:22, 23 Stg 2014 (CEST)
== Baltimora ==
No mi paret currettu chi eppes cambiadu su nomene de sa pagina? La podes torrare comente fit, pro piaghere? Grazie [[Usuàriu:Fpittui|Fpittui]] ([[Cuntierra usuàriu:Fpittui|talk]]) 15:38, 20 Ghe 2015 (CET)
* Tantu alet de ponnere cussu "tag" de sa versione puru in sas variantes LOG, CAM e NUG; gai, in cale si siat variante t'agatas, tottu sas versiones sunu diponibiles. Si lu disti faghere diat essere una grande cosa (deo non l'isco faghere si no l'ai'appidu ja fattu). Si podes faghelu tue diat essere meda appreziadu [[Usuàriu:Fpittui|Fpittui]] ([[Cuntierra usuàriu:Fpittui|talk]]) 13:37, 23 Ghe 2015 (CET)
== Aministradori ==
Apu biu propiu imoi chi sesi stutiu aministradori po unu tanti. Mi fait meda praxeri poita deu femu cichendi unu nou, ma nun dd'acattamu. Ses pensendi de ddu fai in manera permanenti? Gratzias po su traballu tuu. --[[Utente:Elcaracol|<span style="color:blue"> '''Elcaracol'''</span>]] <small>[[Utente discussioni:Elcaracol|<span style="color:red">''(Tzerriamì puru)''</span>]]</small> 14:13, 1 Mar 2015 (CET)
Beni beni. C'est tota una protzedura po si candidai, ma due nun mi dda arregordu. Est de tempi chi due nun tenga tempi po fai beni s'aministradori. Pois chistionai a cuscus chi naras tui po bori si c'est calincunu interessau e chi boot cumentzai sa procedura? Faimi sciri calincuna cosa, po praxeri. --[[Utente:Elcaracol|<span style="color:blue"> '''Elcaracol'''</span>]] <small>[[Utente discussioni:Elcaracol|<span style="color:red">''(Tzerriamì puru)''</span>]]</small> 18:33, 1 Mar 2015 (CET)
::Chi bolis, deu e [[Usuàriu:L2212]] (pentzu fintzas [[Usuàriu:Mattafalluga]]) nci seus.--[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 15:01, 7 Mar 2015 (CET)
:::Beni beni! Feis puri tottu 'su chi depeis fai e faimì sciri, po praxeri! Feis passai is giovunus!! ;) --[[Utente:Elcaracol|<span style="color:blue"> '''Elcaracol'''</span>]] <small>[[Utente discussioni:Elcaracol|<span style="color:red">''(Tzerriamì puru)''</span>]]</small> 00:04, 12 Mar 2015 (CET)
:::Po mei bandat prus che beni. Provaus a custa manera. Si pois fai totu cussu chi serbit e pregunta puru candu serbit agiudu. Po su template invetzis mi narat: Error: [1:0] Unexpected symbol '.' near 'chiarimento' e no sciu cumenti fai... --[[Utente:Elcaracol|<span style="color:blue"> '''Elcaracol'''</span>]] <small>[[Utente discussioni:Elcaracol|<span style="color:red">''(Tzerriamì puru)''</span>]]</small> 20:15, 8 Ghe 2019 (CET)
Hello and thanks for your offer to help. I want you to translate the introduction paragraphs from the article [[:en:Nea Salamis Famagusta FC]] and create the article in your wiki. [[Usuàriu:Xaris333|Xaris333]] ([[Cuntierra usuàriu:Xaris333|talk]]) 18:16, 28 Abr 2016 (CEST)
== Amministradore ==
Oé L2212, ite paret? Ti apo botau e ti naro ca m'apo postu deo puru :D , fintzas si no nd'isco cantu tempus b'apo a poder ispender (si bies, soe fachende pacu cosa in Wikipedia oje in die, mescamente postande contributos minores e bardiande paginas). Apo retziu fintzas su messagiu in sa pagina de cuntierra inglesa, chene b'aere torrau imposta: pro sa chistione de sos Judicados, sicundu a mimmi cumbenit a bortare meda su titulu "Giudicato" a "Kingdom" ca est una cosa picada belle totu dae s'italianu (tambene anti-istorica meda pro sa Sardigna de tando) chi non b'istat nudda in inglesu, ma su nomine Arborea, Cagliari, Gallura e gai sichinde pesso chi andent bene a abbarrare goi, ca (a dolu mannu) oramai si connoschent gai in totue e diat a infadare a zente dae foras chi in Google tenet pacu corrispondentzia cun su titulu prus chircau. E ti lu narat unu chi non cumprendet proite cosa nostra "traditzionale" (nara ''mirto'', ''pecorino'', etc.) siat, paradossalmente, petzi in italianu e no in sardu (''autocolonialismo linguistico'', nanchi). Saludos corales.--[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 18:52, 9 Ghe 2019 (CET)
::Pro mòvere sa pagina, in custa ocasione non pesso chi nemos ti niet cosa si in campu ogetu la pones chi ses petzi bortande una paragula dae s'italianu a s'inglesu, a manera chi sos istranzos (est a nàrrer, su prus de eng.wiki) cumprendant it'est s'articulu in chistione.--[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 23:51, 9 Ghe 2019 (CET)
:::Saludi! Eja po su modulu. Cumbenit! E eja tres bortas po s'aministradori. Moi pongu su votu miu e cicaus de acattai is artrus duus. --[[Utente:Elcaracol|<span style="color:blue"> '''Elcaracol'''</span>]] <small>[[Utente discussioni:Elcaracol|<span style="color:red">''(Tzerriamì puru)''</span>]]</small> 19:28, 9 Ghe 2019 (CET)
:::::Ah, scusamì! Femu de pressi e nun mi femu acattau chi fiant duas candidaus!!! Moi apu postu su voto a totus e duas. Perou no seu siguru, mi parit de arrecordai chi deu nun podemu votai. Boh? Bieus ita nant is stewards. Gratzias torra e cica de preguntai totus cussus prus attivus. --[[Utente:Elcaracol|<span style="color:blue"> '''Elcaracol'''</span>]] <small>[[Utente discussioni:Elcaracol|<span style="color:red">''(Tzerriamì puru)''</span>]]</small> 22:41, 9 Ghe 2019 (CET)
== Judicados ==
Oé, ite paret? Deris a de note mi apo picau unu pacu de tempus e bortau in sa pagina inglesa in supra de sas limbas de s'Italia (languages of Italy) meda chi b'at iscritu in s'italiana "Minoranze linguistiche d'Italia". A donzi modu, in sa cuntierra de " King of Cagliari" b'at unu chi narat a furriare totu a "Judicate" si no apo letu in presse, e personalmente soe de acordu fintzas gai. Tue ite nde pensas? Saludos, DK. [[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 14:36, 11 Ghe 2019 (CET)
== Antoni Mura ==
A dolu mannu, paret chi nch'ant a bocare su file in intro de una chida ca non b'at su permissu de s'autore (chi si nch'est andau paritzos annos fachet). [[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 23:05, 19 Ghe 2019 (CET)
:L'apo fata deo, ma su poema est de Antoni Mura. Mancari sa poesia est coberta dae su deretu de autore? Opuru apo cumpresu male e mi sunt pedinde si pro "autore" in su file de Wiki Commons intendent a mimmi (comente registradore) e no a su poete? Apo a iscriere a chie mi at imbiadu su messagiu, ca m'as postu unu dubiu chi cheret isortu. [[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]])
== Eletziones Amministradores ==
Salude L2212, apo lègidu su messàgiu tuo isceti como como e mi dispraghet a berus ca no apu pòdidu agiudare. Apo bidu ca is eletziones serraiant eris...
In custos ùrtimos meses apo unu pagu postu a parte Wikipedia ca seo semper afainadu.
A sa pròssima no timas a mi fàghere ischire torra, ca no m'istorbas mai e chi potzo, seo semper cuntentu de pòdere contribuire in carchi manera. Mancari chircu de torrare a m'incarrigare de fàghere unos cantos artìculos, e mancari mi dia fintzas pòdere candidare deo e totu che amministradore in su benidore.
Làstima, ca semus aici pagos a nos pigare s'incuru de atendere sa Wikipedia in limba nostra. Unu saludu mannu.
[[Usuàriu:Mattafalluga]] ([[Cuntierra usuàriu:Mattafalluga|talk]])
:::E imoi ita sutzedit cun s'aministradori? Bastant is votus??? --[[Utente:Elcaracol|<span style="color:blue"> '''Elcaracol'''</span>]] <small>[[Utente discussioni:Elcaracol|<span style="color:red">''(Tzerriamì puru)''</span>]]</small> 23:10, 25 Ghe 2019 (CET)
:::Beni meda dunca! Spereus! ;) --[[Utente:Elcaracol|<span style="color:blue"> '''Elcaracol'''</span>]] <small>[[Utente discussioni:Elcaracol|<span style="color:red">''(Tzerriamì puru)''</span>]]</small> 23:19, 25 Ghe 2019 (CET)
::No est mali. Mi parit unu progressu. Unu passu inantis! --[[Utente:Elcaracol|<span style="color:blue"> '''Elcaracol'''</span>]] <small>[[Utente discussioni:Elcaracol|<span style="color:red">''(Tzerriamì puru)''</span>]]</small> 23:10, 28 Ghe 2019 (CET)
== Eletziones Amministradores ==
Salude L2212, gratzias pro s'avisu. Andat bene comente apo fatu? No apo mai votadu!
--[[Usuàriu:Placebo2|Placebo2]] ([[Cuntierra usuàriu:Placebo2|talk]]) 13:23, 31 Ghe 2019 (CET)
:Ciao, ho visto su meta che stai cercando di ottenere il flag definitivo, senza scadenza. A quanto ne so dovrebbero bastare 5 voti (un mese fa ho finalmente ottenuto il flag senza scadenza per il wikizionario veneto, con 5 voti), quindi a quanto vedo te ne manca uno (so per esperienza che 4 non dovrebbero bastare). Se non riesci a trovarlo per lunedì mattina fammi un fischio, che anche se non son sardofono dovrei essere in regola con i requisiti, se non ho letto male [[Wikipedia:Rechisidos pro pigare parte a sa votatzione de sos aministradores|qua]] (anni fa ho dato una mano a sistemare un paio di template, dovrei avere un centinaio di modifiche). Ovviamente se trovi qualcuno che faccia veramente parte della comunità è meglio.--[[Usuàriu:GatoSelvadego|GatoSelvadego]] ([[Cuntierra usuàriu:GatoSelvadego|talk]]) 18:59, 9 Fre 2019 (CET)
:: Ciao L2212. Perdona se ti rispondo in italiano ma purtroppo alcuni di noi del capo di sopra hanno spesso e purtroppo un (bel) po' di problemi nel comunicare in ''limba''. Naturalmente non ti devi scusare per avermi contattato e anzi sono io che ringrazio te per avermi fatto sapere di queste elezioni. Ovviamente corro a sostenervi e a presto per gli auguri. Saluti! --[[Usuàriu:Discanto|Discanto]] ([[Cuntierra usuàriu:Discanto|talk]]) 01:55, 11 Fre 2019 (CET)
:::Probabilmente quelle elezioni sono abbastanza datate (precedenti alla scrittura di [[:meta:Steward requests/Permissions/Minimum voting requirements|questa pagina su meta]], dove trovi i requisiti minimi di voto) o all'epoca c'era un burocrate locale. Comunque vedo che il voto è arrivato, ottimo. Se serve una mano per qualche template o altro sono a vostra disposizione ;-).--[[Usuàriu:GatoSelvadego|GatoSelvadego]] ([[Cuntierra usuàriu:GatoSelvadego|talk]]) 12:48, 11 Fre 2019 (CET)
Salude L2212, de abberu bi l'amus fatta? Tando nos ant fattu amministradores de su prozetu sc.wiki?--[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 18:15, 12 Fre 2019 (CET)
De nudda L2212, unu praghere. Ap'a chircare de abarrare in fatu de Wikipedia unu pagu de prus. Gràtzias a tie e ti fatzo unu augùriu mannu. Ge amus a torrare a chistionare fatu·fatu. Chi ti faghet bisòngiu de mi pedire cale chi siat cosa, a inoghe so. Saludos! --[[Usuàriu:Mattafalluga|Mattafalluga]] ([[Cuntierra usuàriu:Mattafalluga|talk]])
:::Beni meda!!! Apu ligiu sceti imoi!!! Apu puru biu chi eis cambiau sa prima pagina! Deu nun ci arrenescemu prus. E intzandus moi? 1) Seis duas aministradoris? 2) Deu no sue prus? Speru di aici, ma depu controllai. Est stranu, poita ca no apu retziu nisciunu messaggiu... 3) Seis a tempu determinau o indeterminau??? --[[Utente:Elcaracol|<span style="color:blue"> '''Elcaracol'''</span>]] <small>[[Utente discussioni:Elcaracol|<span style="color:red">''(Tzerriamì puru)''</span>]]</small> 13:19, 18 Fre 2019 (CET)
== Template Album ==
Ciao, scusa se rispondo solo adesso. Il template su vecwiki è in sostanza un mix tra il vecchio template di itwiki (prima che passassero all'utilizzo dei moduli) e quello di frwiki. Il malfunzionamento dipende dal fatto che richiama delle classi dal JS o dal CSS, ma non le trova perché sul vostro [[MediaWiki:Common.js]] e sul vostro [[MediaWiki:Common.css]] non ci sono e bisognerebbe inserirle (o mettere il codice direttamente sul template... ma la prima strada è migliore perché poi te le ritrovi già lì per altri template simili). Purtroppo da alcuni mesi gli amministratori non possono più mettere le mani su CSS e JS perché questa funzione è stata dirottata alla nuova carica di ''amministratore dell'interfaccia'' e [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?title=Ispetziale:ListUsers&group=interface-admin vedo che qua non ne avete nemmeno uno]. Bisognerà chiedere l'intervento di uno steward o di un global sysop. Ma prima vediamo di farlo funzionare con un JS/CSS personalizzato, così quando si chiederà l'intervento esterno basterà dir loro "aggiungete queste stringhe"... Appena ho un po' di tempo ci do un'occhiata.--[[Usuàriu:GatoSelvadego|GatoSelvadego]] ([[Cuntierra usuàriu:GatoSelvadego|talk]]) 00:07, 20 Mar 2019 (CET)
:Ciao, il codice da aggiungere dovrebbe essere [[Utente:GatoSelvadego/vector.css|questo]]. Manca ancora qualche dettaglio, tipo l'immagine delle note che si vede nell'intestazione: la volete anche voi qua? Se si c'è da pensare se sia il caso di inserire preventivamente anche quelle per altri template (dato che si chiede un'intervento esterno per inserire del codice meglio approfittarne).
:Ad ogni modo tu intato prova ad inserire quel codice nel tuo css personalizzato (trovi il link nelle preferenze), così vedi se funziona.--[[Usuàriu:GatoSelvadego|GatoSelvadego]] ([[Cuntierra usuàriu:GatoSelvadego|talk]]) 20:13, 25 Mar 2019 (CET)
::Per le immagini oltre alle note sui template musicali ci sono ad esempio la bussola su quelli geografici, la TV su quelli per la televisione, la pellicola su quelli del cinema... Tutta roba che ho preso dalla wiki in francese. Comunque trattasi di un dettaglio minore che si può anche aggiungere in seguito.
::Piuttosto sarebbe il caso che qualcuno di voi admin prendesse anche i diritti per mettere mano a CSS/JS, altrimenti ogni volta tocca andare su meta a chiedere una mano... Basta fare una votazione come quella per diventare amministratori, e poi abilitare l'autenticazione in due fattori (che è un po' una seccatura, ma è un requisito fondamentale: se non è abilitata quelli di meta non concedono il flag).--[[Usuàriu:GatoSelvadego|GatoSelvadego]] ([[Cuntierra usuàriu:GatoSelvadego|talk]]) 12:38, 31 Mar 2019 (CEST)
:::Per un flag permanente si (servono 5 voti). Ma è un ruolo per cui può essere sufficiente anche un flag temporaneo rinnovabile. Perché al CSS/JS ci si mette mano ogni tanto, non è come il flag da admin che serve quasi ogni giorno. Potrebbe anche bastare ad esempio ottenere i diritti per solo un paio di mesi, e poi non fare nemmeno richiesta di rinnovo (fino a quando non serve di nuovo). Tra l'altro se si punta direttamente al temporaneo la procedura è anche più semplice perché non serve un voto. Mi pare che basti scrivere un avviso al bar e se in una settimana non vi sono contrari sei già a posto. Certo è anche vero che se punti al flag permanente poi non ci devi più pensare a scadenze e rinnovi...--[[Usuàriu:GatoSelvadego|GatoSelvadego]] ([[Cuntierra usuàriu:GatoSelvadego|talk]]) 18:48, 7 Abr 2019 (CEST)
::::Bene. Flag permanente o a tempo?
::::Per quanto riguarda la versione mobile: devo provare a vedere se da noi funziona o c'è lo stesso problema. Probabilmente sarà da mettere nuovamente le mani su JS/CSS. A questo proposito voglio dirti che il codice che t'avevo suggerito era da inserire solo nel CSS; nel JS non serve quindi puoi rimuoverlo.
::::Certo. Nei prossimi giorni ti passo il resto del codice, sempre con lo stesso sistema.--[[Usuàriu:GatoSelvadego|GatoSelvadego]] ([[Cuntierra usuàriu:GatoSelvadego|talk]]) 13:03, 8 Maj 2019 (CEST)
::::PS: Dimenticavo, ho notato che l'ultima elezione l'hai rimossa dalla pagina senza copiarla nell'archivio. Era meglio archiviarla.--[[Usuàriu:GatoSelvadego|GatoSelvadego]] ([[Cuntierra usuàriu:GatoSelvadego|talk]]) 13:24, 8 Maj 2019 (CEST)
:::::Ciao, tutto bene? Stavo guardando per quella questione della versione mobile (meglio tardi che mai) ed effettivamente anche da noi non funziona. Ho appena provato ad aggiungere del codice al CSS della versione mobile su vec.wiki. Domani ricontrollo per vedere come si comporta... se non sarà sufficiente mi toccherà cercare di capire perché su it.wiki funziona e altrove no, speriamo di riuscire a risolvere il problema una volta per tutte.--[[Usuàriu:GatoSelvadego|GatoSelvadego]] ([[Cuntierra usuàriu:GatoSelvadego|talk]]) 18:05, 30 Làm 2019 (CEST)
Ciao, ho lasciato passare un po' di giorni ma vedo che la modifica fatta a livello di CSS non è bastata. Mi sa che per evitare di perderci troppo tempo a capire il problema chiederò una consulenza a qualcuno di it.wiki (dato che da loro funziona)... Ps: per quanto riguarda i moduli appena ho un attimo darò un'occhiata e probabilmente scopiazzerò ;-) --[[Usuàriu:GatoSelvadego|GatoSelvadego]] ([[Cuntierra usuàriu:GatoSelvadego|talk]]) 11:58, 6 Trì 2019 (CEST)
== Openstreetmap ==
Salude L2212,
Una castiada la podes dare a Openstreetmap? Ca creo chi calicunu nch'est boghende su numene bilingue a sas tzitades sardas, a cumintzare dae Casteddu. A su nessi, jai lu bido in su zassu printzipale, ma non [https://en.wikipedia.org/wiki/Regions_of_Italy#/map/0 inoghe].--[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 17:06, 16 Abr 2019 (CEST)
== Re:Eletziones amministradores ==
Certamente L2212! A proposito di template, un mesetto fa stavo provando ad aggiornare il template:Bidda ma arrivato a un certo punto ho visto che mancavano diversi elementi che ne impedivano il funzionamento. Poi ho sospeso per dedicarmi fra l'altro ad aggiungere le voci dei comuni della Sardegna nelle Wikipedie in cui mancano. Comunque mi riprometto di riprendere a dare qualche contributo anche qui, per quello che potrò fare. Saluti. --[[Usuàriu:Discanto|Discanto]] ([[Cuntierra usuàriu:Discanto|talk]]) 20:07, 18 Abr 2019 (CEST)
== Amministradore de s'interfache ==
Saludu L2212, passo inoche a ti facher sos cumplimentos meos pro s'eletzione tua a amministradore de s'interfache.--[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 21:34, 2 Maj 2019 (CEST)
== "Binchere" ==
Salude L2212,
Tenes resone, non mi paret chi "binchere" siat unu modu de nàrrere, francu non siat unu obietivu, una punna, e tando dìat a essere curretu puru ma sonat male. Penso chi andet menzus "lòmpet a" (chi non ponet totus de acordu ca tenet geosinonimos comente "cròmpere" e in su Cabu de josso narant "lòmpit") o, menzus puru, "arribat a" chi est eguale peri totu sos dialetos sardos, e lu cumprendent fintzas sos chi non masticant meda su sardu ca est prus a curtzu a s'italianu.
PS: in s'impestantu, cumplimentos a nois totus pro "àere bintu" 6000 boches!--[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 00:46, 31 Maj 2019 (CEST)
== [[:Categoria:Biddas de sa Sardinna]] ==
Ciao hai dimenticato di cancellare quel redirect--[[Usuàriu:Pierpao|Pierpao]] ([[Cuntierra usuàriu:Pierpao|talk]]) 04:42, 21 Làm 2019 (CEST)
== da cancellare ==
[[Usuàriu:Zuanne Sanna]] - {{nf| 13:50, 8Trì 2019 |Pierpao}}
== Domanda ==
Pastinaga vuol dire qualcosa in sardo (per il Wikizionario)? grazie--[[Usuàriu:Pierpao|Pierpao]] ([[Cuntierra usuàriu:Pierpao|talk]]) 11:04, 23 Trì 2019 (CEST)
== Files o Documentos ==
Ho visto che in alcune pagine speciali o categorie traducete "files" con '''files''' mentre altrove traudcete con '''documentos'''. Va bene se sistemo tutto con documentos? Grazie--[[Usuàriu:Pierpao|Pierpao]] ([[Cuntierra usuàriu:Pierpao|talk]]) 12:22, 23 Trì 2019 (CEST)
:per ora ho sistemato l'unica che ho trovato su translatewiki appena ne vedo altre le faccio--[[Usuàriu:Pierpao|Pierpao]] ([[Cuntierra usuàriu:Pierpao|talk]]) 15:53, 23 Trì 2019 (CEST)
== Categorie da cancellare==
#[[:Categoria:Totu is artìculos chene fontes]] questa non serve è un duplicato di [[:Categoria:artìculos chene fontes]]
#[[:Categoria:Actor]] creata per errore scusa--[[Usuàriu:Pierpao|Pierpao]] ([[Cuntierra usuàriu:Pierpao|talk]]) 15:53, 23 Trì 2019 (CEST)
== Varie ==
Mi traduci per favore:
*Oldest pages
*PAgine non connesse ad item
*Pages with the fewest revisions
*Pages without language links
*bevande
grazie, rispondimi qui, tanto controllo tutti gli edit--[[Usuàriu:Pierpao|Pierpao]] ([[Cuntierra usuàriu:Pierpao|talk]]) 10:29, 3 Aus 2019 (CEST)
*Pàginas prus betzas
*Pàginas non ligadas a elementos
*Pàginas cun prus pagas revisiones
*Pàginas chene ligàmenes de sas limbas
*bèbidas
Per cosa ti servono?--[[Usuàriu:L2212|L2212]] ([[Cuntierra usuàriu:L2212|talk]]) 22:29, 3 Aus 2019 (CEST)
:Bebidas devo metterla sotto Alimentos e sopra [[:categoria:Alcòlicos]] le altre sono i titoli di alcune [[special:specialpages]] da tradurre. se sei d'accordo ovviamente--[[Usuàriu:Pierpao|Pierpao]] ([[Cuntierra usuàriu:Pierpao|talk]]) 11:13, 5 Aus 2019 (CEST)
::Ah ok, va bene.--[[Usuàriu:L2212|L2212]] ([[Cuntierra usuàriu:L2212|talk]]) 18:47, 8 Aus 2019 (CEST)
;Fatto
:Se hai voglia di continuare, ne rimangono una trentina-quarantina:
*Category tree
*Entity usage
*Pages on topics near you
*Pages with a page property
*Pages with badges
*Tracking categories
:--[[Usuàriu:Pierpao|Pierpao]] ([[Cuntierra usuàriu:Pierpao|talk]]) 08:43, 9 Aus 2019 (CEST)
::Ma le stai traducendo su Translatewiki? Tranquillo, me ne occuperò direttamente io più tardi!--[[Usuàriu:L2212|L2212]] ([[Cuntierra usuàriu:L2212|talk]]) 12:52, 13 Aus 2019 (CEST)
== Ligamini a atras wiki ==
Saludi! Apu tentu su pròpiu problema de Wikidata cun is links de sa boxi "Asteròide". Candu circu de ponni is boxis in atras lìngus mi narat:
Error: $1.
You do not have the permissions needed to carry out this action.
Custa pàgina est istada amparada po nde prevenner su càmbiu o àteras fatas
po arribai ingudei carcu su a pitzu de "Add links", sceberu "English" e scriu "Asteroid". Mi fait biri sa lista de is paràulas de is s'atras linguas. Si carcu sa tecla "Confirm" bessit a fora cuddu errori
No seu usendi VPN o atras cosas, e seu intrau cun s'account wikidata puru.
Gratzias po s'agiudu!
--[[Usuàriu:Tzibernetic|Tzibernetic]] ([[Cuntierra usuàriu:Tzibernetic|talk]]) 14:18, 15 Cab 2019 (CEST)
Gràtzias po s'agiudu! Custa cosa est strama meda --[[Usuàriu:Tzibernetic|Tzibernetic]] ([[Cuntierra usuàriu:Tzibernetic|talk]]) 20:17, 17 Cab 2019 (CEST)
AB, a sa prossima apu a provai a pediri su permissu :) --[[Usuàriu:Tzibernetic|Tzibernetic]] ([[Cuntierra usuàriu:Tzibernetic|talk]]) 19:12, 20 Cab 2019 (CEST)
== Re:Concorso Wiki Loves Folklore 2020 ==
Ciao L2212. Avrai forse notato che da un po' di tempo ho sospeso la mia contribuzione nelle varie Wiki e purtroppo ancora sussistono delle condizioni che non mi permettono di riprendere l'attività. In ogni caso ti ringrazio per la segnalazione e ti invio cordiali saluti. --[[Usuàriu:Discanto|Discanto]] ([[Cuntierra usuàriu:Discanto|talk]]) 13:06, 15 Fre 2020 (CET)
== auguronissimi... ==
...di Buona Pasqua e Pasquetta a te e famigghia dalla [[:scn:Sicilia|scn.wiki]]!! --[[Usuàriu:SurdusVII|<span style="color:#7B1B02">'''Surdus'''</span>]][[Cuntierra usuàriu:SurdusVII|<span style="color:#0F52BA">'''''VII'''''</span>]] 14:52, 12 Abr 2020 (CEST)
== Arresonu in sa Wiki de limba italiana ==
Oè L2212, ite noas? Ti sinnalo [https://it.wikipedia.org/wiki/Discussioni_progetto:Geografia#Sardegna,_regione_e_isola custa pagina], in ue b'at unu arresonu interessante meda in supra de sa pagina chi pertocat sa Sardigna in sa Wiki italiana. Ite nde pensas? A bisu meu, est unu pacu una cosa de macos custa de nde fachere de sas paginas printzipales de sas isulas una amministrativa, in contu de sa regione. Bie tue si nde balet sa pena de narrer sa tua puru. A menzus cosas (e isperemus de nche imbolare custu dialu de virus chi est zirande in totube).--[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 10:58, 5 Maj 2020 (CEST)
== Ti praxit sa LSC ==
No est norma.
No est nudda in prus de unu forma chi imperàt, no prus de su 2018 sa regioni.
No arreconnoscit su sardu campidanesu. Duncas no est balida e boh.
Ti praxit a mudai su nomini de Biddexidru, cria sa pagina in LSC. Criandi un'atera cun cussa cosa legia.
--[[Usuàriu:Prc90|Prc90]] ([[Cuntierra usuàriu:Prc90|talk]]) 15:30, 6 Maj 2020 (CEST)
Su nòmini de sa bidda est in sardu e no ddu cambiat unu comunu chi si ndi scidat. Cussu est su fueddu chi imperat po is pratigas còmunalis,
Duncas no amesturis e no fetzast su meri de casinu, lsc pudèsciu--[[Usuàriu:Prc90|Prc90]] ([[Cuntierra usuàriu:Prc90|talk]]) 15:36, 6 Maj 2020 (CEST)
== Utente bandidu dae Wikipedia ==
Salude, L2212.
Deris note, innantis de mi corcare, mi est arribau [https://it.wikipedia.org/wiki/Discussioni_utente:Dk1919_Franking#Chiarimenti custu messazu] dae parte de un'utente. Nanchi est bannadu e como non podet prus fachere nudda. A la narrer franca, a mimmi comente at chistionau non mi piachet meda, ca unu pacu est comente nos aìat picau pro unu grùstiu de zente votada a promovere politica (linguistica e nono), e a cantu paret no at fattu propiu "a bonu" in sa pagina de Biddecidru/Biddexidru. Dego como no nd'isco si apat fatu ateru chi no isco (e cun traballu, istudiu e cantu b'at in sa vida a ponner in fatu a unu fiotu de ''edit-war'' est diffitzile meda), ma non ti paret meda a lu bannare pro semper? Est un'utente chi su sardu lu ischit iscriver bene, mancari pensabat de si cumportare in bona fide e no aìat cumpresu comente si arresonat e postant contributos in Wikipedia. Dego li apo [https://it.wikipedia.org/wiki/Discussioni_utente:Prc90#Chiarimenti torrau imposta] cun cust'ateru messazu, e bidimus si mi at a sichire a respondere in manera educada comente at fatu prima e si bi lu podet ispiegare. Poi, si non b'at manera, passentzia. A nos intender sanos, e bonu pranzu.--[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 12:36, 12 Maj 2020 (CEST)
== Nùmenes in Wikifeminas ==
Tenes assolutamente resone, e di fatis m'immaginaio chi mi lu dias àere nadu. Fatu importante est chi siant artìculos entziclopedicos (de su restu iscriende su tutorial carchi cosa m'est abbarada in conca ahah) e depo de seguru batire carchi argomentu. Subra Adelàsia tenes resone, mi nch'est fuida, est sa matessi persone. Faghende una cosa e s'àtera non so resessidu a mi informare mengius subra de cussos nùmenes (e nemmancu a nde faghere sas pàginas), ma los apo postos su matessi ca podiant èssere bistos dae calicun'àteru chi, podet dare, nde diant àere ischidu carchi cosa. In custas dies chirco carchi cosa de prus in àteros libros chi tengio, si nono nche los peso. P.S. custu chistionu lu depimus fàghere fintzas pro àteras pàginas chi (apo bidu) sunt naschidas custas chidas, chi non so seguru chi siant entziclopèdicas. Como non m'ammento sa pàgina, ma mi paret chi fiat subra una mastra de iscola. --[[Usuàriu:Placebo2|Placebo2]] ([[Cuntierra usuàriu:Placebo2|talk]]) 19:23, 13 Maj 2020 (CEST)
: Pro como nono, nche las podimus pesare si cheres. --[[Usuàriu:Placebo2|Placebo2]] ([[Cuntierra usuàriu:Placebo2|talk]]) 17:23, 24 Maj 2020 (CEST)
== Vandalos ==
Ma no est possìbile, sunt torrende a s'atacu? Depimus faghere carchi cosa--[[Usuàriu:Placebo2|Placebo2]] ([[Cuntierra usuàriu:Placebo2|talk]]) 19:34, 19 Maj 2020 (CEST)
:AB. Ischimus fintzas chie sunt, ca su dannu lu sunt faghende in totue custas chidas, non petzi in Wikipedia. No est possibile, nois semus faghende de totu pro èssere democraticos e custos miserabiles nos faghent perdere tempus. Mi dispiaghet pro tene chi depes istare incue a eliminare sos dannos. Si si fiant frimmados azigheddu a legere carchi ghia fortzis aiant cumpresu chi sunt issos sos fanaticos. A donzi modu mi cossolat chi no est solu in sc.wiki. --[[Usuàriu:Placebo2|Placebo2]] ([[Cuntierra usuàriu:Placebo2|talk]]) 19:52, 19 Maj 2020 (CEST)
Iscusade, Deo so faghende tradutziones de s'artìculu America in LSC ca fiat in campidanesu gràtzias a su template CAM. Ma a unu certu puntu est essidu unu messàgiu ca già unu vandalu de variantes cando fia ponende is notas [[Usuàriu:Stefanolocci|Stefanolocci]] ([[Cuntierra usuàriu:Stefanolocci|talk]]) 21:24, 24 Maj 2020 (CEST)
== Upgrade homepage ==
Salude L2212. Custas dies so comintzende a traballare a una homepage noa. L'apo a faghere in su laboratoriu meu, ue apo a pònnere s'istrutura printzipale de s'homepage, a sa cale apo a ligare templates noos chi m'ant a serbire pro su formatu de sa pàgina. Ti lu so nende ca gai non t'isprasumas si bides meda templates noos. So fraighende sa pagina pighende comente riferimentu una paja de wikipedias in àteras limba, e pighende in cunsideru sos elementos de sa homepage nostra. Est dae meda tempus chi lu cherio fagher, ca so cumbintu chi siat importante meda a tènnere una homepage in grassia de deus in su casu de sc.wiki, ca probabilmente est sa prima pàgina chi un'impitadore bidet. Est sa vetrina de sa limba sarda in internet. P.S. Non b'intrat cun custu, ma apo bidu chi as blocadu sos templates pro su vandalismu. Ite nde pessas de faghere comente in en.wiki ue sos templates podent esser modificados dae amministradores e [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Template_editor impitadores espertos de templates]? Gai si tenzo carchi permissu poto sighire a traballare chene tìmere sos vandalos.--[[Usuàriu:Placebo2|Placebo2]] ([[Cuntierra usuàriu:Placebo2|talk]]) 10:11, 24 Maj 2020 (CEST)
: Emmo non ti preocupes, sa cantidade de templates at a abbarere tzirca uguale a sa chi est como. Est a bìdere si bi resesso, ca est unu bellu casinu, ma bi so traballende. Pro sa chistione de sos Template Editor AB, non est meda urgente, podimus votare cando cheres. S'homepage però cheret pròpiu fata, est ora!--[[Usuàriu:Placebo2|Placebo2]] ([[Cuntierra usuàriu:Placebo2|talk]]) 17:26, 24 Maj 2020 (CEST)
== Messagios de vandalismos illogicos ==
Salude, so furriende s'àrticulu de America ca fiat in campidanesu in LSC cun su template CAM e annanto cosas puru. Cando fia ponende notas m'est cumpartu su messàgiu ca cussu no ddu podia fàghere ca fiat atu de vandalismu Intra de is variantes. Comente mai?--[[Usuàriu:Stefanolocci|Stefanolocci]] ([[Cuntierra usuàriu:Stefanolocci|talk]]) 21:24, 24 Maj 2020 (CEST)
==Cambiare sa pàgina printzipale==
Salude, chi deo agato unu artìculu iscritu in una variante secundaria in unu template chi est prus cumpletu comente fatzo a ddu pònnere che artìculu printzipale? --[[Usuàriu:Stefanolocci|Stefanolocci]] ([[Cuntierra usuàriu:Stefanolocci|talk]]) 10:04, 27 Maj 2020 (CEST)
== GigaSardinian ==
Oé L2212, ti iscrivo ca apo atzappau una cosa chi penso interessante meda peri su web, custa [http://gigasardinian.com/ ghia multimediale] fintzas in inglesu. Mancari tue nd'as giai intesu chistionande, ite nde pensas? Mancari la podimus annanghere comente acapiu in sas paginas de Wikipedia, bie tue si ti paret cosa. Saludos e bonu traballu.--[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 19:18, 29 Maj 2020 (CEST)
::Bella dimanda! Credo chi siat menzus a nche ponnere petzi sas paginas web in ube si podent leghere files in .pdf de badas (comente a cussu ''Gigasardinian'', o a ''Sardegna digital library'') e nono aplicatziones, ca cussas (mancari bellas! No nd'ischia chi nde sunt frorinde ateras pro su sardu, bellu de abberu) una die bi sunt e s'atera si nche morint, a secundu de chie bi traballat. O si ponent in una categoria a banda, nada "app a pagamentu".--[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 11:28, 31 Maj 2020 (CEST)
::Salude L2212, totu a postu pro como (mancu male), mancari totu. Apo bistu s'urtimu acontzu chi as fatu e mi paret cosa bona, de custa manera b'ant a essere prus servitzios pro chi un'istranzu imparet sa limba nostra.--[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 10:41, 19 Stg 2020 (CEST)
== Ponnere unu blocu a una pagina ==
Oé L2212, ite paret? Ti cherìa preguntare comente si podet blocare [[Afroamericanos|custa pagina]] in ue IP sunt sighende a narrere strollichentzias. Saludos!--[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 13:12, 2 Cab 2020 (CEST)
== Bonu annu! ==
Bonu annu a tui e a tottus ir familiares tuoso!--<span style="font-family:Viner Hand ITC">'''[[Utente:Enzo Encius|<span style="color:red">Enzo</span>]][[Discussioni utente:Enzo Encius|<span style="color:blue">Encius</span>]]'''</span> 13:30, 1 Ghe 2021 (CET)
== Ischedadura de sos mastros ==
Bella cussa nova, non la ischìo. Mancari ponechéla in sa Wiki in italianu puru, si ti capitat. Saludos corales. --[[Usuàriu:Dk1919 Franking|Dk1919 Franking]] ([[Cuntierra usuàriu:Dk1919 Franking|talk]]) 15:04, 3 Fre 2021 (CET)
== Saludos ==
Salude!
Gràtzias pro su messàgiu chi m'as imbiadu unas cantas oras a como. Ti torro gràtzias pro sos sugerimentos e sos cunsìgios!
Saludos corales dae Casteddu!
== Pagine uguali ==
Buonasera, mi scuso se scrivo in italiano, ma non parlo bene il sardo, volevo fare presente, sperando di rivolgermi alla persona giusta, che le pagine: https://sc.wikipedia.org/wiki/Prov%C3%ACntzia_de_Badajoz e https://sc.wikipedia.org/wiki/Provintzia_de_Badajoz, scritte entrambe in LSC sono simili e sullo stesso identico argomento (cambia solo l'accento del titolo), una delle due è collegata alle pagine di altre lingue, ma l'altra no.
Non ritenendo opportuno, oltre a non essere in grado, cancellare una delle due pagine (dato che non sono, come ho già detto proprio uguali) ho pensato di rivolgermi ad un amministratore per segnalare questo fatto.
[[Usuàriu:LorenzoCau05|LorenzoCau05]] ([[Cuntierra usuàriu:LorenzoCau05|talk]]) 19:08, 13 Maj 2021 (CEST)
== Pagine uguali bis==
Buonasera, mi dispiace se scrivo di nuovo in italiano, ho notato che anche le pagine https://sc.wikipedia.org/wiki/Mantova e https://sc.wikipedia.org/wiki/M%C3%A0ntua sono molto simili e si riferiscono entrambi allo stesso argomento (la città di Mantova). Uno dei due è collegata alle edizioni delle altre lingue di wikipedia l'altra no.
Una è scritto in logudorese, dell'altra non è segnalata la lingua.
[[Usuàriu:LorenzoCau05|LorenzoCau05]] ([[Cuntierra usuàriu:LorenzoCau05|talk]]) 16:47, 17 Maj 2021 (CEST)
== Contenuto promozionale e non enciclopedico ==
Ciao, voleva segnalare che le pagine: [[Bachisio Pira]], [[Arcangelo Pittudu]], [[Omar Bandinu]] e [[Marco Serra]] riportano informazioni molto simili e tutte presenti nella pagina [[Tenore de Vitzi "Mialinu Pira"]]. Inoltre sono stati create tutte dallo stesso indirizzo Ip: [[Ispetziale:Contributions/151.33.170.20]], questi sono i suoi contributi. A questo si aggiunge che le uniche informazioni relative alla discografia, peraltro mal formattate (per ora ho sistemato solo quella di Arcangelo Pittudu).
Io proporrei di cancellarle, ma non so bene se sia opportuno né come si apra una procedura di questo tipo.
Mi scuso ancora se scrivo in italiano, per la mia poco conoscenza di Wikipedia e se sembra che pensi che chi ha creato tali pagine l'abbia fatto in mala fede (non è così).
Grazie e buona serata! [[Usuàriu:LorenzoCau05|LorenzoCau05]] ([[Cuntierra usuàriu:LorenzoCau05|talk]]) 21:59, 26 Maj 2021 (CEST)
== Pagine uguali ==
Ciao, scusa se ti disturbo di nuovo, ma ho trovato la pagina [[Comune di Churintzio Michoacán]], che, oltre ad essere copiata completamente dalla Spagnolo, ha una pagina uguale, anche se è un abbozzo almeno è scritta in sardo: [[Churintzio]].
Scusa se scrivo in italiano.
Saluti! [[Usuàriu:LorenzoCau05|LorenzoCau05]] ([[Cuntierra usuàriu:LorenzoCau05|talk]]) 08:31, 27 Maj 2021 (CEST)
== Pagina in italiano e promozionale ==
Ho trovato che la pagina: [[Tanya700]] è scritta in italiano, palesemente copiata da qui (https://www.larecherche.it/biografia.asp?Utente=dea700&Tabella=Biografie) e, ovviamente non è una voce enciclopedica. Propongo la cancellazione. Inoltre questi sono i contributi della persona che ha creato questa voce (si noti il nome utente) [[Ispetziale:Contributions/Tanya700]].
Buona serata e scusa ancora per il disturbo. [[Usuàriu:LorenzoCau05|LorenzoCau05]] ([[Cuntierra usuàriu:LorenzoCau05|talk]]) 15:27, 27 Maj 2021 (CEST)
== Pagine doppie ==
Grazie tante per i chiarimenti, capisco benissimo che ci siano altre cose da fare...
Volevo segnalarti che ho trovato alcuni doppioni: [[Repùbrica de Macedònia]] e [[Matzedònia de su Norte]], [[Latziu]] e [[Làtziu]], [[Cicle d'Otto]] e [[Ciclu Otto]], [[Limba ebraiga]] e [[Limba ebrea]].
Nel caso delle prime due si tratta rispettivamente di un abbozzo e di una pagina con un qualche contenuto, nel terzo caso le due pagine sono uguali, nel quarto sono presenti poche informazioni in entrambe le pagine, ma mi sembra che trattino del medesimo argomento.
[[Usuàriu:LorenzoCau05|LorenzoCau05]] ([[Cuntierra usuàriu:LorenzoCau05|talk]]) 11:40, 30 Maj 2021 (CEST)
== Segnalazione ==
Ciao, volevo segnalare che la pagina [[Unione degli Studenti]] è parzialmente scritta in italiano. Inoltre le pagina [[Arzola de servìtziu]] e [[Istassione de servìtziu]] si riferiscono allo stesso argomento. E, per finire, la pagina [[Mutzigasurda]] è palesemente copiata da [https://www.gentedisardegna.it/pop_printer_friendly.asp?TOPIC_ID=4303 qui]. [[Usuàriu:LorenzoCau05|LorenzoCau05]] ([[Cuntierra usuàriu:LorenzoCau05|talk]]) 10:18, 25 Làm 2021 (CEST)
== Translation request ==
Hello.
Can you translate and upload the articles [[:it:Emblema della Repubblica Socialista Sovietica Azera]], [[:it:Bandiera della Repubblica Socialista Sovietica Azera]] and [[:it:Inno della Repubblica Socialista Sovietica Azera]] Sardinian Wikipedia? They don't need to be long like the Italian versions. I also wrote the same request to another user, not knowing if he/she is active or not.
Yours sincerely, [[Usuàriu:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Cuntierra usuàriu:Multituberculata|talk]]) 09:39, 26 Trì 2021 (CEST)
:Hello.
:The three articles have been created.
:Yours sincerely, [[Usuàriu:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Cuntierra usuàriu:Multituberculata|talk]]) 22:58, 26 Trì 2021 (CEST)
== Segnalazioni varie ==
Volevo segnalare, come fatto presente da @[[Usuàriu:Tzibernetic|Tzibernetic]] ([[Cuntierra:Antine imperaradore|qui]]) che le pagine [[Costantinu]] e [[Antine imperaradore]] si riferiscono alla stessa persona, inoltre vorrei proporre di cancellare la pagina [[Film girados in Sardigna]], che non mi pare aggiunga nulla rispetto alla [[:Categoria:Film girados in Sardigna|categoria omonima]].
Anche le pagine [[SS. Trinità di Saccargia]] e [[Basìlica de Saccàrgia]] si riferiscono allo stesso argomento.
E la pagina [[Logos Bascios]] è uguale a quella [[Paisos Bàscios]].
Per concludere, vorrei segnalare che la pagina [[Elencu de sos apendìtzios de Gènova]] è una lista di link rossi (su 124 uno solo è blu).
[[Usuàriu:LorenzoCau05|LorenzoCau05]] ([[Cuntierra usuàriu:LorenzoCau05|talk]]) 10:58, 30 Aus 2021 (CEST)
== InternetArchiveBot ==
To follow up on our [https://meta.wikimedia.org/wiki/User_talk:InternetArchiveBot/Archive/2021#InternetArchiveBot_on_sc.wiki earlier conversation] about InternetArchiveBot, it should now be possible to submit a batch job on Sardinian Wikipedia. [[Usuàriu:Harej|Harej]] ([[Cuntierra usuàriu:Harej|talk]]) 20:29, 9 Cab 2021 (CEST)
== Pàgina fuliada ==
Saludi, {{Risponde a|L2212}}. Ariseu ant bogau sa pàgina [[SpongeBob SquarePants]] comenti parti de un'atzioni contras a unu vàndalu. In s'interis deu ia giai cambiau sa pàgina po dda furriai a abotzu beru comenti fatzu bortas medas, duncas sa pàgina, mancai pitica, viat vàlida. Fait a dd'arrecuperai? --[[Usuàriu:PNNu|PNNu]] ([[Cuntierra usuàriu:PNNu|talk]]) 19:03, 11 Std 2021 (CET)
:Gràtzias meda po s'arrecùperu. Giai chi nci seus, no est sa primu borta chi acuntessit ma apu scìpiu de pagu chi is pàginas fait a ddas arrecuperai. Mi-nd'arregordu un'àtera, perou fiat de diora, incapas s'annu passau o me is primus mesis de su 2021. Mancai podis castiai si dd'agatas. Arregordu chi fiat apitzus de unu cantadori (o unu grupu) americanu.--[[Usuàriu:PNNu|PNNu]] ([[Cuntierra usuàriu:PNNu|talk]]) 22:19, 14 Std 2021 (CET)
== How we will see unregistered users ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin=content/>
Hi!
You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.
When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.
Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help.
If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]].
We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.
Thank you.
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/>
</div>
19:19, 4 Ghe 2022 (CET)
<!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(6)&oldid=22532666 -->
== Any chance to meet? ==
Hi I'm from Nias Wikipedia and I'm on holiday in Cagliari. Is there Sardinian Wikipedian community in Cagliari? I'd love to meet some of you and learn from your community. Thanks. [[Usuàriu:Slaia|Slaia]] ([[Cuntierra usuàriu:Slaia|talk]]) 21:51, 14 Aus 2022 (CEST)
:Hi @[[Usuàriu:Slaia|Slaia]], sorry if I'm only responding now but I was quite busy in the last few days and didn't have time to work on Wikipedia. There is not an IRL Sardinian Wikipedian community, and we all write from differents parts of the island. As far as I know none of us lives in Cagliari. [[Usuàriu:L2212|L2212]] ([[Cuntierra usuàriu:L2212|cuntierra]]) 10:29, 31 Aus 2022 (CEST)
== Deletion request ==
Hi, could you please delete this? [https://sc.wikipedia.org/wiki/Progettu:Anime_e_manga] --'''[[User:Rschen7754|Rs]][[User talk:Rschen7754|chen]][[Special:Contributions/Rschen7754|7754]]''' 18:29, 15 Stg 2022 (CEST)
:Done. [[Usuàriu:L2212|L2212]] ([[Cuntierra usuàriu:L2212|cuntierra]]) 11:36, 19 Stg 2022 (CEST)
== Dimanda po sos template ==
Salude L2212, ti iscrio po ti dimmandare chi che tenet templates po sas gherras, poitte geo ddos appo aggattaos. 'Olio bortare de s'ingresu a su sardu una paghina wiki chi allegat de sas gherras sardo-romanas ma no si dda fatto a pnnere su template. Comente fatto? Ddu aggatto su template? [[Usuàriu:Polimathe nou|Polimathe nou]] ([[Cuntierra usuàriu:Polimathe nou|cuntierra]]) 12:38, 10 Làm 2023 (CEST)
:Salude, pro como su template galu non b'est, ca nde mancant medas inoghe. S'in casu bi dia pòdere traballare in sas dies chi benint, si apo a tènnere prus tempus lìberu. [[Usuàriu:L2212|L2212]] ([[Cuntierra usuàriu:L2212|cuntierra]]) 23:24, 11 Làm 2023 (CEST)
== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Dear interface administrator,
This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.
There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.
As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].
Have a great day!</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> 14:08, 10 Trì 2023 (CEST)
<!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&oldid=25272792 -->
== Non cumprendo pro ite m'apant burradu sa pazina mudulea ==
Non cumprendo pro ite m'apant burradu sa pazina Mudulea, paraula ch'in sardu esistit e chi currespondent a omerta' in italianu. In mesu de s'ateru, no apo impreadu in nudda bortadores automatigos comente si narat in su motivu de su burramentu. [[Usuàriu:Vernel222|Vernel222]] ([[Cuntierra usuàriu:Vernel222|cuntierra]]) 19:59, 13 Aus 2023 (CEST)
:Salude Vernel222, apo abbistadu ma non mi paret chi nemos l'apat mai iscantzellada. Fintzas in su registru de sas modìficas narat chi l'as creada su 13 de austu, e chi non bi fiat una versione prus betza. [[Usuàriu:L2212|L2212]] ([[Cuntierra usuàriu:L2212|cuntierra]]) 21:33, 17 Aus 2023 (CEST)
== Request ==
Can you please review the deletion request on '''[[Daniel McKeague]]''' and decide if you want to delete the page or remove the speedy deletion template? [[Usuàriu:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Cuntierra usuàriu:TenWhile6|cuntierra]]) 17:34, 18 Std 2024 (CET)
:Done! [[Usuàriu:L2212|L2212]] ([[Cuntierra usuàriu:L2212|cuntierra]]) 20:42, 19 Std 2024 (CET)
==Request==
Saludi, podis fulliai custa pagina: [[Massimiliano Sanna]].
== Translation request ==
Hello, L2212.
Can you translate and upload the articles [[:it:Campi Flegrei]] (a supervolcano) and [[:it:Bazardüzü]] in Sardinian Wikipedia?
Yours sincerely, [[Usuàriu:Kurcke|Kurcke]] ([[Cuntierra usuàriu:Kurcke|cuntierra]]) 10:46, 15 Mar 2026 (CET)
== You may be an eligible candidate for the U4C election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Greetings,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.
This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.
The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.
In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:11, 28 Abr 2026 (CEST) </div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 -->
== [[MediaWiki:Gadgets-definition]] ==
Hi. Could you please apply the following change to [[MediaWiki:Gadgets-definition]]?
<!-- Generated using w:en:User:NguoiDungKhongDinhDanh/FormattedEditRequest -->
{| class="diff diff-editfont-monospace" style="margin: auto; font-size: small; overflow-wrap: break-word;"
|-
| class="diff-lineno" | Line 1:
| class="diff-lineno" | Line 1:
|-
| class="diff-context diff-side-deleted" | <nowiki>== Categorias ==</nowiki>
| class="diff-context diff-side-added" | <nowiki>== Categorias ==</nowiki>
|-
| class="diff-deletedline diff-side-deleted" | <nowiki>Cat-a-lot[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|Cat-a-lot.js</nowiki>
| class="diff-addedline diff-side-added" | <ins class="diffchange diffchange-inline"><nowiki>* </nowiki></ins><nowiki>Cat-a-lot[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|Cat-a-lot.js</nowiki>
|}
Currently the line is not recognized as a gadget definition, as can be checked using [[Special:Gadgets]]. [[Usuàriu:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[Cuntierra usuàriu:NguoiDungKhongDinhDanh|cuntierra]]) 11:53, 13 Maj 2026 (CEST)
gcaxm6fq0x9e5wes92z82eata4rv74o
Richard Stallman
0
18656
189979
184043
2026-05-13T00:55:03Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
189979
wikitext
text/x-wiki
{{Variant|LSC}}{{Bio|Nome=|Cognome=Stallman|ForzaOrdinamento=|Sesso=M|LuogoNascita=New York|GiornoMeseNascita=16 marzo|AnnoNascita=|LuogoMorte=|GiornoMeseMorte=|AnnoMorte=|Epoca=1900|Attività=|Attività2=|Attività3=|Nazionalità=|Immagine=Richard Stallman - Fête de l'Humanité 2014 - 010.jpg|Didascalia=Richard Stallman in su 2014|Nòmene=Richard Matthew Stallman|Natzionalidade=istadunidensu|AnnuNascita=1953|Faìna=programmadore|Faìna2=informàticu|Faìna3=ativista|DieMeseNascita=16 martzu|LoguNascita=New York|Imàzine=Richard_Stallman_-_Fête_de_l'Humanité_2014_-_010.jpg}}
Est unu de sos esponentes printzipales de su movimentu de sa programmera lìbera. In su cabudanni de su 1983 at incumentzadu su [[GNU|progetu GNU]] cun s'intentu de creare unu [[sistema operativu]] pretzisu a [[UNIX|Unix]], ma assentadu in manera intrea de programma lìberu<ref name=":0">{{Tzita web|1=https://www.gnu.org/gnu/initial-announcement.html|2=Annuncio iniziale del progetto GNU|data=27 cabudanni 1983|limba=it|5=16 martzu 2013|atzessu=2019-08-10|dataarchìviu=2009-03-05|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20090305002259/http://www.gnu.org/gnu/initial-announcement.html|urlmortu=eja}}</ref>: de custu at pigadu vida su movimentu de su programma lìberu. In su santugaine de su 1985 at fundadu sa [[Free Software Foundation]] (FSF). Pioniere de su cuntzetu de copyleft, in su [[1983|1989]] at creadu sa [[Lissèntzia GPL|GNU Generale Public License]], una de is lissèntzias lìberas prus difùndidas.<ref>{{Tzita web|url=https://www.fsf.org/about/what-is-free-software|tìtulu=What is free software and why is it so important for society?|editore=fsf.org|limba=en|atzessu=16 martzu 2013}}</ref><ref>{{Tzita web|http://www.free-soft.org/gpl_history/|The History of the GPL|limba=en|9 làmpadas 2016}}</ref><ref>{{Tzita web|https://www.debian.org/legal/licenses/|License information for Debian|limba=en|9 làmpadas 2016}}</ref><ref>{{Tzita web|https://gitlab.com/fdroid/fdroiddata/blob/master/stats/licenses.txt|Litzèntzias impreadas in F-Droid|9 làmpadas 2016}}</ref>
=== Orìgine e formatzione ===
Stallman est nàschidu dae Daniel Stallman e Alice Lippman in su 1953 in New York. Sa prima esperièntzia sua cun sos elaboradores est istada in s'IBM New York Scientific Center: Stallman at passadu s'istiu a pustis de su diploma de iscola superiora iscriende su primu programma suo, unu protzessore pro su limbàgiu de programmatzione PL/I in s'IBM 360. In custu perìodu, Stallman est istadu fintzas un'assistente de laboratòriu voluntàriu in su dipartimentu de biologia a sa Rockefeller University.
=== Sa carriera acadèmica ===
Mancari si esseret indiritzende a una carriera de matemàticu o fìsicu, su professore suo a sa Rockefeller at pensadu chi diat àere tentu unu benidore comente a biòlogu. In su làmpadas de su [[1971]] a su primu annu de istudiante a s'universidade de Harvard, Stallman est essidu programmadore a su laboratòriu de Abistesa artifitziale de su MIT. Inoghe at fatu parte de sa comunidade de sos hacker, ue fiat connotu cun sa sigla "rms" (in sa prima editzione de su ditzionàriu de s'Hacker at iscritu: Richard Stallman est solu su nùmene meu mondanu; tue mi podes nàrrere "rms").<ref name="codicelibero-cap3">{{Cita libro|1=Sam|2=Williams|3=Codice Libero. Richard Stallman e la crociata per il software libero|4=2003|5=Apogeo|6=|ISBN=978-88-503-2108-7|url=http://www.theopencd.it/live/extras/books/CodiceLibero/index.html|capìtulu=Capitolo 3. Un ritratto dell'hacker da giovane|atzessu=2019-08-10|dataarchìviu=2013-06-13|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20130613211939/http://www.theopencd.it/live/extras/books/CodiceLibero/index.html|urlmortu=eja}}</ref><ref name="own-bio">{{Tzita web|url=https://stallman.org/biographies.html|tìtulu=Biography|situ=stallman.org|limba=en|atzessu=2016-12-28}}</ref>
Stallman s'est laureadu cun lode (magna cum laude) in Fìsica in s'universidade de Harvard in su 1974. A pustis s'est iscritu a unu corsu post-làurea in [[fìsica]] a su MIT, ma at abbandonadu is istùdios, abarrende programmadore a su laboratòriu de abistesa artifitziale de su MIT. Mentras fiat istudiante a su MIT, Stallman at publicadu una relatzione subra “Truth Maintenance System” intitulada “dependency-directed backtracking” cun Gerald Jay Sussman. Custa relatzione est istada unu primu traballu in su problema de su ”Intelligent backtracking” in sa satisfatzione de sos vìnculos.<ref name=":1">{{Tzita publicatzione|autore=Richard M. Stallman, Gerald Jay Sussman|tìtulu=Forward Reasoning and Dependency-Directed Backtracking in a System for Computer-Aided Circuit analysis|rivista=|volume=|nùmeru=|limba=en|url=https://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/6255/AIM-380.pdf?sequence=4}}</ref>
Cando in su [[1974|1977]] su laboratòriu de informàtica (Laboratory for Computer Science, LCS) de su MIT at installadu unu sistema de atzessu limitadu, amparadu dae paràula de intrada, Stallman at agatadu su modu pro decritare sas paràulas e at imbiadu a cada impitadore unu messàgiu continente sa crae sua, cun s'impòsitu de dda cambiare lassende·dda bòida pro torrare a permìtere s'atzessu anònimu a su sistema. Belle su 20% de sos impitadores at sighidu su cussìgiu suo, mancari chi sos atzessos cun paràula de intrada a sa fine ant prevàlidu. Stallman s'est bantadu de sa resèssida in sa campagna sua pro medas annos a pustis.<ref name="own-bio"></ref><ref>{{Tzita web|url=https://dspace.mit.edu/handle/1721.1/6255|tìtulu=Forward Reasoning and Dependency-Directed Backtracking in a System for Computer-Aided Circuit Analysis|limba=en}}</ref>
=== Su cuntrastu a su ''copyright'' ===
In sos tardos annos setanta e primos annos otanta, sa cultura hacker chi Stallman portaiat a in antis at cumintzadu a si isòrvere. Pro evitare chi sa programmera esseret impreada in sos elaboradores de sos cuncurrentes, sa majoria de sos produtores at acabadu de distribuire su còdighe de orìgine e at cumintzadu a impreare Copyright e lissèntzias restritivas pro is programmas, pro nde limitare o nde proibire sa còpia e sa ridistributzione. Custa propiedade de sos programmas giai esistiat in antis, e est devènnidu craru chi diat èssere essida sa norma. Custu càmbiu in is piessìnnios legales de is programmas podet èssere cunsideradu comente a una cunsighèntzia de una lege (Copyright Act) de su 1976, comente decraradu dae Brewster Kahle, cumpàngiu de Stallman a su MIT.
Cando Brian Reid in su 1979 at postu “bombas a tempu” in Scribe pro limitare s'atzessu sena lissèntzia a su programma, Stallman l'at cunsideradu “unu crìmine contra a s'umanidade”. Issu at craridu, annos a pustis, chi su chi issu cunsìderat unu crìmine no est a fàghere pagare sos programmas, ma limitare sa libertade de s'impitadore. In su 1980, a Stallman e a unos àteros hacker de su laboratòriu de abistesa artifitziale est istadu refudadu su còdighe de su programma pro s'imprentadora laser Xerox 9700 (“Dover”). Stallman aiat modificadu su programma in una betza imprentadora (sa XGP, Xerographic Printer); cun sa muda sua s'impitadore retziat de s'imprentadora unu messàgiu eletrònicu chi li signalaiat s'agabbu de s'imprenta chi aiat pedidu.
Totu sos impitadores in coa de imprenta fiant avèrtidos in casu de cungestiones, de manera chi poderent abetare unu ritardu, e retziant s'informatzione netzessària pro evitare unas àteras cungestiones. Bìdere impedidu custu servìtziu agiuntivu, pro sa farta de su còdighe de orìgine de s'imprentadora, no fiat un'incumbeniente trascuràbile, sende chi, comente capitaiat a s'ispissu, s'imprentadora fiat ùnica pro medas impitadores in diversos pranos, e acanta a s'imprentadora finiant pro pasare diversas persones, perdende tempus pretziosu in isetu, o chirchende intre imprentas non ritiradas de àteros impitadores. Custa esperièntzia at aconcadu a Stallman chi sas persones bisòngiant de èssere lìberas de mudare su programma chi impreant.
In su 1980, Richard Greenblatt, unu cumpàngiu hacker de su laboratòriu Al, at fundadu Lisp Machines, Inc. (LMI) pro cummertziare Lisp machines, chi issu e Tom Knight aiant creadu in laboratòriu. Greenblatt at refudadu investimentos esternos, creende chi sos profetos de su fàbbricu e de sa bèndida de unas màchinas poderent èssere torrados a imbestire cun profetu pro sa crèschida de sa sotziedade. A su contràriu, is àteros hacker reteniant chi esseret mègius s'acurtziamentu de una venture capital finantziadora. Is segundos, cando no est istadu possìbile segudare perunu acòrdiu, ant fundadu Symbolics, cun s'agiudu de Russ Noftsker, un'amministradore de su laboratòriu Al (Al Lab). Symbolics at reclutadu sa majoria de sos hacker abarrados, inclùdidu s'hacker nòdidu Bill Gosper.
Symbolics at costrintu Greenblatt fintzas a si dimitire tzitende sas polìticas de su MIT. Mentras ambas cumpangias produiant programma propietàriu, Stallman creiat chi LMI, a diferèntzia de Symbolics, aeret proadu a evitare de iscalabrare sa comunidade de su laboratòriu. Pro duos annos, de su 1982 a sa fine de su 1983, Stallman at traballadu a solu pro clonare is programmas de Symbolics, cun s'intentu de non ddi lassare su monopòliu in sos computer de su laboratòriu.
At refudadu unu benidore ue diat àere dèpidu firmare acòrdios de non divulgatzione pro non cumpartzire còdighes de orìgine o informatziones tècnicas cun unos àteros programmadores e acumprire unas àteras atziones chi cunsideraiat traitorias de sos printzìpios suos. At seberadu imbetzes de cumpartzire su traballu suo cun totus is àteros, in su chi cunsideraiat unu clàssicu ispìritu de collaboratzione. Mancari chi Stallman non partetziparet in sos annos sessanta a s'era de sa contra-cultura, est istadu ispiradu dae su refudu suo de sa chirca de sa richesa comente a primu obietivu de vida. Stallman sustentat chi sos impitadores de programmas diant dèpere tènnere sa libertade de “cumpartzire cun sos serentes issoro” e de pòdere istudiare e fàghere mudas a is programmas chi impreant.
At naradu medas bortas chi is tentativos de sos bendidores de programma propietàriu de proibire custos autos sunt “anti-sotziales” e “no èticos”. Sa frase “su programma bolet èssere lìberu” dd'est s'ispissu atribuida a manera non curreta, e Stallman sustentat chi custa est una descritzione farsa de sa filosofia sua. Issu sustentat chi sa libertade est vitale pro su bene de sos impitadores e de sa sotziedade comente a unu balore morale, e no a manera pura pro resones pragmàticas comente a isvilupare in carchi modu unu programma tecnicamente superiore. Pro evitare influèntzias dae su MIT in su ghennàrgiu 1984, Stallman at lassadu su traballu suo pro si dedicare a tempus prenu a su [[GNU|progetu GNU]], chi aiat annuntziadu in su cabudanni de su 1983.
=== Su Progetu GNU ===
[[File:Heckert_GNU_white.svg|right|thumb|Su logu GNU.]]
Stallman at annuntziadu su progetu pro su sistema operativu [[GNU]] in su cabudanni 1983 subra medas mailing list [[ARPAnet]] e [[Usenet]]. In su [[1983|1985]], Stallman at publicadu su manifestu GNU, chi descriiat sas motivatziones suas pro creare unu sistema operativu lìberu, naradu GNU, chi diat èssere istadu cumpatìbile cun [[UNIX|Unix]]. Su nùmene GNU est un'acrònimu ricorsivu pro "GNU's Not Unix (GNU no est Unix)". Pagu a pustis, at dadu chintu a una corporatzione sena profetu mutida [[Free Software Foundation]] pro impreare programmadores de programmera lìbera e frunire una base legale pro su movimentu de su programma lìberu.<ref name=":0"></ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.gnu.org/gnu/manifesto.html|tìtulu=The GNU Manifesto}}</ref>
In su 1985, Stallman at imbentadu e ispainadu su cuntzetu de '''permissu de autore''' (''copyleft''), unu mecanismu legale pro amparare sos deretos de muda e redistribuzione de sa programmera lìbera. In comintzu, est istadu impreadu in sa GNU Emacs Generale Public License, e in su 1989 est istadu distribuidu su primu programma indipendente in suta de lissèntzia [[Lissèntzia GPL|GPL]]. Dae tando, sa majoria de su sistema GNU est istadu cumpletadu. Stallman at contribuidu cun medas trastos netzessàrios, inclùdidos un'editor de testu, unu [[compiladore]], unu ''debugger'', unu ''build automator'' (unu mètodu automàticu de cumpiladura de còdighe de orìgine a còdighe binàriu).<ref>{{Tzita web|url=http://www.free-soft.org/gpl_history/|tìtulu=The History of the GNU General Public License|situ=www.free-soft.org|limba=en|atzessu=2016-12-28}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.free-soft.org/gpl_history/emacs_gpl.html|tìtulu=Emacs General Public License|situ=www.free-soft.org|limba=en|atzessu=2016-12-28|dataarchìviu=2018-06-12|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20180612143537/http://www.free-soft.org/gpl_history/emacs_gpl.html|urlmortu=eja}}</ref>
=== Is annos '90: GNU/Hurd e Linux ===
{{Torra a|HURD|Linux (nùcleu)}}Su chi ancora mancaiat fiat su [[Sistema operativu#Nùcleu|nùcleu]]. In su 1990, unos membros de su progetu GNU ant cumintzadu s'isvilupu de unu nùcleu, [[HURD|GNU Hurd]], chi depet ancora segudare su livellu de maturidade rechertu pro s'impreu difùndidu. In su 1991, [[Linus Torvalds]], un'istudiante finlandesu, at impreadu sos trastos de isvilupu GNU pro prodùere su [[Linux (nùcleu)|kernel Linux]]. Is programmas de su progetu GNU sunt istados adatados luego pro funtzionare cun su nùcleu Linux e como medas impitadores e programmadores impreant su nùmene “[[Linux]]” pro si referire a su sistema operativu cumpletu. In sa comunidade de su programma lìberu nd'est resurtada una contierra: Stallman sustentat chi no impreare “GNU” mènguat in manera ingiusta su balore de su progetu GNU e noghet a sa sostenibilità de su movimentu de su programma lìberu seghende su collegamentu tra su programma e sa filosofia de su programma lìberu de su progetu GNU.
Sas influèntzias de Stallman in sa cultura hacker includent su nùmene [[POSIX]] e s'editor Emacs. In sos sistemas [[UNIX]], sa popularidade de GNU Emacs at fatu cuncurrèntzia a s'àteru editor [[vi]], provochende una gherra intre editor. Stallman at pigadu positzione in custu canonizende·si a manera brullana comente a "St. IGNUcius" de sa Crèsia de [[Emacs]] e reconnoschende chi "vi est s'editor de su diàulu", mentras "impreare una versione lìbera de vi no est unu pecadu, est una penitenza". Unu nùmeru de isvilupadores at bidu a Stallman comente a unu pessonàgiu difìtzile cun su cale traballare in paris de unu puntu de annotu polìticu, intra-personale o tècnicu.
A inghìriu a su 1992, isvilupadores de sa Lucid Inc. traballende subra Emacs s'ant brigadu cun Stallman e a sa fine ant fatu unu fork de su programma. Su [[Fork (isvilupo programma)|fork]] issoro prus tardos est divenidu [[XEmacs]]. Un'archìviu de messàgios eletrònicos publicadu dae Jamie Zawinski documentat sas crìticas issoro e sas rispostas de Stallman. Ulrich Drepper, chi Stallman aiat nominadu pro traballare a sa libreria GNU libc pro su Progetu GNU, at publicadu chèscias contra a Stallman in sas notas pro sa distributzione de glibc 2.2.4. Drepper acusat Stallman de àere intentadu un'"iscalada ostile" de su progetu, referende·si a issu comente a unu "manìacu de su controllu e macu de ligare." Eric S. Raymond, chi a bias proclamat de faeddare a nùmene de un'ala de sos membros de su movimentu ''open source'', at iscritu medas artìculos in tonos crìticos meda, in ue acrarat su disacòrdiu de su movimentu cun Stallman e su movimentu pro su programma lìberu.
In su 1999, Stallman at sollitzitadu s'isvilupu de un'entziclopedia lìbera on-line cumbidende su pùblicu a contribuire cun artìculos. S'entziclopedia, in sa bisura sua, diat àere dèpidu èssere de-tzentralizada, aberta a totus pro sa còpia e sa tradutzione; e sende aberta a sa contributzione de chie si siat, diat àere dèpidu cramare prus che totu s'atentu de sos insegnantes e de sos istudiantes<ref>{{En}} Richard Stallman, ''[https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource]'', 1999</ref>. Stallman bisada una durada de su progetu de s'òrdine de 20-30 annos pro pòdere tènnere cobertura de totu sos argumentos in totu sas limbas de su mundu.<ref>{{En}} Geert Lovink, ''[http://www.cybersociology.com/files/6_geertlovink_richardstallman.html An interview with Richard Stallman, Founder of the Free Software Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180929180018/http://www.cybersociology.com/files/6_geertlovink_richardstallman.html |date=2018-09-29 }}'', in ''Wizards of OS'', Berlinu, 17 trìulas 1999.</ref>
<br />
=== Is annos 2000 ===
[[File:Wikimania_stallman_keynote2.jpg|right|thumb|Stallman durante s'interventu suo a [[wm2005:Main_Page|Wikimania 2005]] (''Frankfurt am Main'')]]
[[File:Jadwisin_2009_Richard_Stallman.jpg|right|thumb|Stallman durante s'interventu suo a [[wm2009:Main_Page|Wikimania 2009]] ([[Buenos Aires]])]]
In s'austu de su 2006, durante sos incontros cun su guvernu de s'Istadu indianu de su Kerala, at aconcadu sos funtzionàrios a lassare su programma propietàriu, comente a cuddu de Microsoft, in sas iscolas istatales. Custu at batidu a su detzisu de batire totu sos elaboradores iscolàsticos de 12.500 iscolas superioras de Windows a unu sistema operativu lìberu. A pustis de incontros personales, Stallman at otentu decraros positivos in su movimentu de su programma lìberu de su presidente de s'Ìndia de issara, Dr. A.P.J. Abdul Kalam, de sa candidada a sa presidèntzia frantzesa in su 2007 Ségolène Royal, e de su presidente de s'Ecuadòr [[Rafael Correa]]. In su 2006 e in su 2007, durante su de degheoto meses de sa consultatzione pùblica pro sa prima istèrrida de sa versione 3 de sa GNU Generale Public Licence, at agiuntu su de bator temas pro ispiegare sas mudadas propostas. Sa defensa detzisa de Stallman pro una programmera lìbera at ispiradu “Virtual Richard M. Stallman" ([[vrms]]), programma chi analizat sos pachetes installados in unu sistema Debian GNU/Linux, e sinnalat sos chi derivant de un'àrbore non lìberu.
Cun unu cummentu<ref>{{En}} [[The Guardian]], ''[http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/dec/17/anonymous-wikileaks-protest-amazon-mastercard The Anonymous WikiLeaks protests are a mass demo against control] - The actions against MasterCard and Amazon are not 'hacking'. People are just finding a way to protest in a digital space'', 17 nadale 2010.</ref> acasagiadu dae su cuotidianu britànnicu [[The Guardian]] in su nadale [[2010]] Stallman at pigadu ispunto de sos eventos ligados a su casu de sa [[WikiLeaks|publicatzione de cablogrammas diplomàticos istadunidensos]] dae [[WikiLeaks|Wikileaks]] pro torrare a afirmare carchi cumbinchimentu suo subra sa natura ''non lìbera'' de sa retze [[Ìnternet|Internèt]] (definidu comente a unu "logu virtuale" in manera sustantziale privu de [[Diritos tziviles|deretos tziviles]], chi esistint imbetzes in su mundu beru) e s'importu de sa programmera lìbera pro isfugire a su controllu fatu in retze a sos indivìduos a banda de aziendas mannas e Istados. In prus de definire sos atacos [[Denial of service|DDoS]] ispirados dae [[Anonymous]] contra aziendas importantes in lìnia comente a [[Amazon.com|Amazon]] e [[MasterCard]] s'ecuivalente informàticu de una protesta de massa, Stallman at afirmadu:{{Tzitatzione|limba=en|limba2=sc|2=Richard Stallman, ''The Anonymous WikiLeaks protests are a mass demo against control''|3=I started the free software movement to replace user-controlling non-free software with freedom-respecting free software. With free software, we can at least control what software does in our own computers.|1=Apo aviadu su movimentu de su programma lìberu pro remplasare cun programmas lìberos rispetosos de sa libertade, is programmas non lìberos chi controllant a s'impitadore. Cun su programma lìberu, podimus nessi tènnere su controllu de su chi su programma faghet in sos elaboradores nostros.}}
Su 16 cabudanni de su 2019 s'est dimìtidu dae sa càrriga de presidente de sa Free Software Foundation e dae sa positzione sua in su MIT, abarrende però a su cumandu de su [[GNU|progetu GNU]].<ref>{{Tzita web|url=https://www.fsf.org/news/richard-m-stallman-resigns|tìtulu=Richard M. Stallman resigns|autore=Free Software Foundation|nùmene=|situ=www.fsf.org|limba=en|atzessu=2019-09-28}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.fsf.org/news/fsf-and-gnu|tìtulu=FSF and GNU — Free Software Foundation — working together for free software|situ=www.fsf.org|atzessu=2019-11-02}}</ref> Is dimissiones sunt dèpidas a s'iscàndalu pesadu dae is decraratziones suas in contu de Jeffrey Epstein, impresàriu incurpadu de abusos sessuales contra a minores e mortu suitzida in presone.<ref>{{Tzita web|url=https://stallman.org/archives/2019-jul-oct.html#16_September_2019_(Resignation)|tìtulu=2019: July - October Political Notes - Richard Stallman|nùmene=|situ=stallman.org|limba=en|atzessu=2019-09-28}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.repubblica.it/tecnologia/2019/09/17/news/caso_epstein_richard_stallman_lascia_il_mit-236217278/|tìtulu=Caso Epstein, il guru del software libero Richard Stallman lascia il MIT|nùmene=|situ=Repubblica.it|data=2019-09-17|limba=it|atzessu=2019-09-28}}</ref>
At annuntziadu de torrare in su cussìgiu de amministratzione de sa FSF in martzu de su [[2021]].<ref>{{Tzita web|url=https://www.punto-informatico.it/richard-stallman-free-software-foundation-ritorno/|tìtulu=Richard Stallman torna nella Free Software Foundation|situ=www.punto-informatico.it|limba=it|atzessu=2022-03-22}}</ref> A pustis de s'annùntziu sunt cumpartas duas petitziones in GitHub: una pro pedire a sa FSF de torrare a bogare a Stallman<ref>{{Tzita web|url=https://rms-open-letter.github.io/|tìtulu=An open letter to remove Richard M. Stallman from all leadership positions|situ=rms-open-letter.github.io|limba=en|atzessu=2022-03-22}}</ref> e una pro ddu sustènnere<ref>{{Tzita web|url=https://rms-support-letter.github.io/|tìtulu=An open letter in support of Richard M. Stallman|situ=An open letter in support of RMS.|limba=en|atzessu=2022-03-22}}</ref>. S'organizatzione at cunfirmadu s'intentzione de acollire a Stallman in su cussìgiu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.fsf.org/news/statement-of-fsf-board-on-election-of-richard-stallman|tìtulu=Statement of FSF board on election of Richard Stallman — Free Software Foundation — Working together for free software|situ=www.fsf.org|limba=en|atzessu=2022-03-22}}</ref> Issu at intentadu de ispricare is faeddos suos a pitzus de sa chistione Epstein e s'est iscusadu pro is malintèndidas chi ant causadu<ref>{{Tzita web|url=https://www.fsf.org/news/rms-addresses-the-free-software-community|tìtulu=RMS addresses the free software community — Free Software Foundation — Working together for free software|situ=www.fsf.org|limba=en|atzessu=2022-03-22}}</ref>, ma unas cantu organizatziones ant detzìdidu de non suportare prus is fainas de sa Free Software Foundation.<ref>{{Tzita web|url=https://rms-open-letter.github.io/statements.html|tìtulu=Statements by other organizations on the reappointment of RMS to the FSF board|situ=rms-open-letter.github.io|limba=en|atzessu=2022-03-22}}</ref>
== Su pensamentu ==
Stallman at dedicadu sa majoria de is energias suas a s'ativismu polìticu e in su campu de su programmera. Manifestende de si curare pagu de sos benes materiales, ispiegat chi at "semper bìvidu a sa grussera... comente a un'istudiante, in manera sustantziale. E mi gèniat custu, pro ite bolet nàrrere chi su dinari non mi narat ite fàghere". Pro medas annos Stallman no at tentu una residèntzia permanente a foras de s'ufìtziu suo a su laboratòriu Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory (CSAIL) de su Massachusetts Institute of Technology (MIT), defininde·si unu ''squatter'' (ocupante abusivu) in su campus. Sa positzione sua de ''research affiliate'' a su MIT non fiat pagada.<ref>{{Tzita web|url=http://news.mit.edu/2001/stallman-1017|tìtulu=Stallman shares Takeda award of nearly $1M|nùmene=|situ=MIT News|tzitatzione=He worked as a computer programmer at the AI Lab from 1971-84, when he resigned to develop free software, continuing to work at the lab as an unpaid MIT research affiliate.|atzessu=2019-09-28}}</ref>
In contu de sos cumbinchimentos religiosos suos, in una nota a pee de pàgina de un'artìculu chi at iscritu in su [[1999]], afirmat: "Comente a [[Ateismu|àteu]], deo non sigo peruna [[religione]]-ghia, ma carchi borta mi agato a ammirare carchi cosa de su chi narant." Stallman at seberadu de non festare sa Paschighedda, tzelebrende imbetzes su 25 [[nadale]] una festa de imbentu suo, ''Grav-mass'' (unu giogu de paràulas referidu a ''Christ-mas'', Paschighedda in [[limba inglesa]]). Su nùmene e sa data sunt referidos a [[Isaac Newton]], chi est nàschidu in cussa die.
Cando ddi benint fatas preguntas in contu de sas figuras chi l'ant ispiradu, rispondet chi ammirat [[Mohandas Karamchand Gandhi|Mahatma Gandhi]], [[Martin Luther King]], [[Nelson Mandela]], [[Aung San Suu Kyi]], [[Ralph Nader]], e [[Dennis Kucinich]], cummentende annotamala: "Deo ammiro Franklin Delano Roosevelt e Winston Churchill, mancari chi crìticu carchi cosa chi ant fatu". Stallman est unu sustenidore de su ''Green Party'' istadunidensu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.stallman.org/|tìtulu=Richard Stallman's Personal Home Page|editore=stallman.org|limba=en|atzessu=13 làmpadas 2011}}</ref>
Stallman afirmat de non tènnere unu telèfonu tzellulare, ca creet chi sas rastas de sos telèfonos tzellulares creent problemas pro sa privatesa de sos datos personales.<ref>{{Tzita web|url=https://stallman.org/rms-lifestyle.html|tìtulu=RMS lifestyle|limba=en|atzessu=22 freàrgiu 2017}}</ref> Adorat una manna variedade de istiles musicales, de [[Conlon Nancarrow]] a su folk: sa ''Cantzone de su Programma Lìberu'' est iscrita mudende is faeddos de sa dantza folk bùlgara [[Sadi Moma]]. Prus de reghente at iscritu un'imitatzione de sa cantzone folk [[Cuba|cubana]] ''[[Guantanamera]]'', chi faeddat de unu presoneri in sa base navale de [[Guantanamo Bay]], e dd'at registrada a Cuba cun mùsicos cubanos.
Stallman est un'apassionadu de fantascièntzia, inclùdidas is òperas de s'iscritore [[Greg Egan]]. In manera ocasionale andat a cunvegnos de fantascièntzia (at iscritu sa Cantzone de su Programma Libero mentras arreaiat su turnu suo pro cantare a unu de custos cunvegnos). At iscritu duos contos de [[Fantasientzia|fantascièntzia]], ''Su deretu de lèghere'' (''The Right to Read'')<ref>{{Tzita web|url=https://www.gnu.org/philosophy/right-to-read.html|tìtulu=The right to read|sambenadu=Stallman|nùmene=Richard}}</ref> e ''Ingegneria geniètica'' (''Jinnetic Engineering'')<ref>{{Tzita web|url=https://www.stallman.org/articles/jinnetic.it.html|tìtulu=Ingegneria genietica|sambenadu=Stallman|nùmene=Richard|limba=it}}</ref>. De limba-mama inglesa, Stallman faeddat in manera bastante fluente fintzas frantzesu e ispagnolu e est capassu de tènnere is arresonos suos de duas oras in custas limbas. Bantat una padronia incumprida de [[Limba indonesiana|indonesianu]] puru. Tra sos hobby suos ddoe at s'istùdiu de sas [[Danza populare|dantzas populares]] internatzionales, bolare, coghinare, sonare su [[flàutu durche]], sa [[fìsica]], su fandom fantascientìficu e, craramente, sa programmatzione informàtica.
=== Su lèssicu ===
Stallman donat importu mannu a is faeddos e is etichetas chi sa gente impreat pro faeddare de su mundu, inclùdidas sas relatziones tra sa programmera e sa libertade. Pedit a sas persones de nàrrere “programmera lìbere”, “GNU/Linux”, e de evitare su tèrmine “propiedade intelletuale” o “piratesa” in chistiones informàticas. Sas rechertas suas chi sas persones impreent tzertos tèrmines, e sos isfortzos continos suos pro aconcare a sa gente de s'importu de sa terminologia, sunt fonte de disintesa regulare e cuntrastu cun alas de sa comunidade pro su programma lìberu e ''open source''.
Unu de sos critèrios suos pro cuntzèdere un'intervista a unu giornalista est chi su giornalista atzetet de impreare sa terminologia sua de su cumintzu a sa fine de s'artìculu. Carchi bortas at fintzas rechertu a sos giornalistas de lèghere alas de sa filosofia GNU in antis de un'intervista, pro “motivos de atòliu”. Stallman refudat su tèrmine alternativu “programma open-source” ca non faghet bènnere in mente su chi Stallman cunsìderat comente a balore de su programma: sa libertade. De cunsighèntzia no at a informare sas persones in sas chistiones de sa libertade, e no at a batire sa gente a abbalorare e amparare sa libertade sua.
Duas alternativas chi Stallman atzetat sunt "''libre software'' e "''unfettered software''" (programma sena restritziones). Comente si siat, "''free software''" (programmera lìbera) est su tèrmine chi pedit a is persones de impreare in inglesu. Pro resones pretzisas, sustentat su tèrmine "programma propietàriu" masaprestu chi “programma ''closed source''", cando nche si referit a unu programma chi no est lìberu. Stallman pedit chi su tèrmine "GNU/Linux", chi pronùntziat "GNU Slash Linux", bèngiat impreadu pro si referire a su sistema operativu creadu dae sa cumbinatzione de su sistema GNU e su kernel Linux. Stallman si referit a custu sistema operativu comente a “una variante GNU, e su progetu GNU est su printzipale isvilupadore suo”. Reclamat chi sa connessione tra sa filosofia de su progetu GNU e su programma suo benit segada cando sas persones si referint a sa cumbinatzione in manera simple comente a "[[Linux]]". A cumintzare belle dae su 2003, at cumintzadu a impreare fintzas su tèrmine “GNU+Linux” chi pronùntzia "GNU plus Linux".
Stallman sustentat chi su tèrmine “Propiedade Intelletuale” est istadu pensadu pro confùndere sas persones, e benit impreadu pro evitare una discussione intelligente in sas dillindadas de copyright, brevetos, e leges in su semu, de pare a pare, tratende sena distintzione àreas de leges chi sunt prus dissimili chi prètzisas. Issu sustentat fintzas chi referinde·si a custas leges comente a leges “de propiedades”, su tèrmine influentzat sa discussione cando si pensat a comente a tratare custas chistiones.{{Tzitatzione|Custas leges ant tentu orìgine a manera separada, si sunt isvilupadas a manera diferente, cugùgiant fainas diferentes, tenent règulas diversas, e pesant chistiones polìticas pùblicas diversas. Sa lege subra su copyright est istada creada pro promòvere sa faina de s'iscritore e s'arte, e tratat a manera cumpleta sas minudas de unu traballu de iscritore o arte. Sa lege subra su brevetu teniat s'intentzione de incoragire sa publicatzione de ideas, a su prètziu de limitados monopòlios in custas ideas, unu prètziu chi diat pòdere bàlere sa pena de pagare in carchi campu e no in àteros. Sa lege subra su marcu non si proponiat de promòvere carchi faina de afares, ma isceti de permìtere a sos comporadores de ischire ite fiant comporende.<ref>[https://www.gnu.org/philosophy/not-ipr.it.html Hai detto "proprietà intellettuale"? È un miraggio seducente]</ref>}}Un'esèmpiu de avertimentu pro evitare àtera terminologia oferende fintzas impòsitos pro possìbiles alternativas, benit de unu messàgiu de Stallman a una mailing list pùblica:{{Tzitatzione|Deo penso chi siat faina bona pro sos autores (pro praghere non ddos narade “creadores”, non sunt deus) pedire dinari pro sas còpias de sos traballos issoro (pro praghere non suta-valutade custos traballos narade·ddos "contenutu") in modu de balangiare (su tèrmine "cumpenso" ìmplicat a manera farsa chi si chistionet de indennizare carchi tipu de disacatos).<ref>{{en}} [http://mail.fsfeurope.org/pipermail/wsis-pct/2006-April/001115.html Email: "IP Justice Comment to IGF on Top Policy Issues for Athens"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108235001/http://mail.fsfeurope.org/pipermail/wsis-pct/2006-April/001115.html |date=8 santandria 2017 }}</ref>}}
== Su contributu a s'informàtica ==
Stallman at iscritu medas sàgios subra sa libertade de sa programmera e de sos primos annos noranta est un'ativista polìticu a favore de su movimentu de sa programmera lìbera. Is arresonos chi at pronuntziadu sunt intitulados “Su progetu GNU e su movimentu de sa programmera lìbera” (''The GNU project and the Free Software movement''), “Is perìgulos de sos brevetos subra is programmas” (''The Dangers of Programmas Patents'') e “Copyright e comunidades in s'era de sas retzes de elaboradores” (''Copyright and Community in the age of computer networks''). De sa metade de sos annos '90 at impreadu meda de su tempus suo sustentende su programma lìberu e promovende campagnas contra sos programmas propietàrios, e su chi a issu pariat un'estensione esagerada de sas leges subra su copyright. Stallman at fintzas isvilupadu medas [[Software|programmas]] famados: [[Emacs]], sa [[GNU Compiler Collection]]<ref name="gcc">{{Tzita web|url=https://gcc.gnu.org/onlinedocs/gcc/Contributors.html|tìtulu=Contributors to GCC|editore=gnu.org|limba=en|atzessu=16 martzu 2013}}</ref> e su [[GNU Debugger]]<ref name="debug">{{Tzita web|url=https://www.gnu.org/philosophy/stallman-kth.html|tìtulu=RMS lecture at Royal Institute of Technology (Sweden), 30 October 1986|editore=gnu.org|limba=en}}</ref>.
In su 2009, sa tècnica introduida dae Stallman e Sussman in sa relata issoro est ancora su mètodu prus generale e balente de “Intelligent backtracking”<ref>{{Tzita libru|autore=Stuart Russell, Peter Norvig|tìtulu=Artificial Intelligence: A Modern Approach|annu=2009|editore=3|p=229}}</ref>. In custa relatzione est istada fintzas introduida sa tècnica “constraint recording” (ammentu de sos vìnculos) in ue is resurtados partziales de una chirca sunt registrados pro un'impreu nou<ref name=":1" />. Comente a hacker a su laboratòriu de abbistesa artifitziale de su MIT, Stallman at traballadu subra progetos de programmas comente a TECO, Emacs, e su sistema operativu pro Lisp Machine. Est istadu crìticu meda in contu de sa polìtica de limitatzione de s'atzessu a is elaboradores de is laboratòrios de su MIT.
Stallman at partetzipadu a protestas contra a is brevetos subra is programmas, [[Digital rights management|DRM]], e programmera propietària. Protestende contra su programma propietàriu in s'abrile 2006, Stallman teniat unu cartellu cun iscritu “Non comporeis dae [[ATI Technologies|ATI]], inimiga de sa libertade bostra” durante un'arresonu de unu rapresentante de s'ATI in s'edifìtziu in ue Stallman traballat, cun su resurtadu chi est istada tzarrada sa politzia. ATI dae tando s'est fùndida cun AMD e at fatu passos piticos pro lassare sa documentatzione pro s'hardware issoro disponìbile a s'impreu de sa comunidade de su programma lìberu. Stallman at fintzas agiudadu e suportadu su tentativu de torrare a abèrrere su progetu de una biblioteca in lìnia de partiduras musicales internatzionales (''International Music Score Library Project''), a pustis chi fiat istada bogada su 19 santugaine 2007, a pustis de una lìtera de difida de s'Universal Edition.
== Prèmios e reconnoschimentos ==
Stallman at retzidu medas reconnoschimentos pro su traballu suo:
* [[1986]] – Assòtziu onoràriu a vida a sa Computer Society de s'Universidade de tecnologia Chalmers<ref name="CUT">{{Tzita web|url=http://www.ait.gu.se/aktuellt/kalendarium/Aktuellt_detalj/?eventId=1775246748|tìtulu=Event details: Talk by Richard rms Stallman|editore=Chalmers University of Technology|limba=en|atzessu=8 abrile 2012|dataarchìviu=2018-11-06|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20181106195703/https://ait.gu.se/aktuellt/kalendarium/Aktuellt_detalj/?eventId=1775246748|deadurl=yes}}</ref>
* [[1990]] – MacArthur Fellowship ("genius grant")<ref>{{Tzita web|url=https://www.macfound.org/grantees/8628/|tìtulu=Stallman, Richard|situ=MacArthur Fellowship|limba=en}}</ref>
* [[1990]] – Prèmiu Grace Murray Hopper de sa Association for Computing Machinery "Pro su traballu visionàriu in s'isvilupu de s'editor de testu estensibile Emacs"<ref>{{Tzita web|url=https://awards.acm.org/citation.cfm?id=9380313&srt=alpha&alpha=S&aw=145&ao=GMHOPPER|tìtulu=Grace Murry Hopper award citation|limba=en|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20120402212815/http://awards.acm.org/citation.cfm?id=9380313&srt=alpha&alpha=S&aw=145&ao=GMHOPPER|dataarchìviu=2 abrile 2012|urlmortu=eja}}</ref>
* [[1996]] – làurea ''honoris causa'' de su Istitutu Règiu de Tecnologia de s'[[Isvetzia|Isvètzia]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.kth.se/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974|tìtulu=Hedersdoktorer vid KTH|limba=sv|atzessu=2019-08-11|dataarchìviu=2019-08-11|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20190811134921/https://www.kth.se/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974|urlmortu=eja}}</ref>
* [[1998]] – Prèmiu "Pioneer award" de sa Electronic Frontier Foundation<ref>{{Tzita web|url=https://www.eff.org/pioneer/past-winners|tìtulu=Pioneer Awards: Past Winners|situ=Electronic Frontier Foundation|limba=en}}</ref>
* [[1999]] – Prèmiu Yuri Rubinsky<ref>{{Tzita web|url=http://www.ahref.com/guides/industry/199907/0727piou2.html|tìtulu=Richard Stallman Wins Microsoft's Money|limba=en|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20000816100041/http://www.ahref.com/guides/industry/199907/0727piou2.html|dataarchìviu=16 austu 2000|urlmortu=eja}}</ref>
* [[2001]] – Prèmiu "Takeda Techno-Entrepreneurship Award for Social/Economic Well-Being" de sa Fondatzione Takeda ({{Lim|ja|武田研究奨励賞}})<ref>{{En}} [http://www.takeda-foundation.jp/en/aboutus/topics/p20010911.html The Takeda Foundation announces winners of the Takeda Award 2001 to honor achievements in engineering] The Takeda Foundation</ref>
* [[2001]] – làurea ''honoris causa'' de sa Universidade de Glasgow<ref>{{En}} [http://www.gla.ac.uk/news/archive/2001/february/headline_29920_en.html University announces honorary degrees to celebrate 550th anniversary] University of Glasgow</ref>
* [[2002]] – Assòtziu a sa United States National Academy of Engineering<ref>{{En}} [https://www.nae.edu/MembersSection/Directory20412/30606.aspx Members Directory - Dr. Richard M. Stallman] National Academy of Engineering</ref>
* [[2003]] – làurea ''honoris causa'' de sa Vrije Universiteit Brussel<ref>{{En}} [http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html Honorary Doctorates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402140640/http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html |date=2015-04-02 }} Vrije Universiteit Brussel</ref>
* [[2004]] – làurea ''honoris causa'' de s'Universidade Natzionale de Salta.<ref>{{Tzita web|url=http://bo.unsa.edu.ar/cs/R2004/R-CS-2004-0204.html|tìtulu=RESOLUCIÓN CS N° 204/04|editore=Bo.unsa.edu.ar|data=25 làmpadas 2004|limba=es|atzessu=12 martzu 2010}}</ref>
* [[2004]] – Professore onoràriu de s'Universidade Natzionale de Ingegneria de su [[Perù]].<ref name="UNI">{{Tzita web|url=http://www.uni.edu.pe/sitio/novedades/2008/np_081114_stallman.htm|tìtulu=Richard Matthew Stallman ofrecerá conferencia orientada al uso del software libre|situ=Nota de Prensa|editore=Universidad Nacional de Ingeniería del Perú|limba=es|atzessu=8 abrile 2012|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20120707171139/http://www.uni.edu.pe/sitio/novedades/2008/np_081114_stallman.htm|dataarchìviu=7 trìulas 2012|urlmortu=eja}}</ref>
* [[2007]] – Professore onoràriu de sa [http://www.uigv.edu.pe/ Universidad Inca Garcilaso de la Vega].<ref name="UIGV">{{Tzita web|url=http://www.uigv.edu.pe/relaciones-publicas/3108_conferenciastallman.php|tìtulu=Universidad Garcilaso realizó Conferencia Magistral a cargo del Dr. Richard Stallman|situ=Noticias Garcilasinas|editore=Universidad Inca Garcilaso de la Vega|limba=es|atzessu=8 abrile 2012|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20120623143602/http://www.uigv.edu.pe/relaciones-publicas/3108_conferenciastallman.php|dataarchìviu=23 làmpadas 2012|urlmortu=eja}}</ref>
* [[2007]] – Primu Prèmiu Internacional Extremadura al Conocimiento Libre<ref>{{Es}} [[20 Minutos]], [http://www.20minutos.es/noticia/197555/0/richard/stallman/linux/ ''El padre del software libre, Premio Internacional Extremadura''], 1º febbraio 2007.</ref>
* [[2007]] – làurea ''honoris causa'' de sa Universidad de Los Angeles de Chimbote
* [[2007]] – làurea ''honoris causa'' de sa Università di Pavia<ref>{{Tzita web|url=http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html|tìtulu=Laurea in Ingegneria Informatica a Richard Stallman.|autore=Università di Pavia|limba=it|atzessu=2019-08-10|dataarchìviu=2011-10-04|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20111004234138/http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html|deadurl=yes}}</ref>
* [[2008]] – làurea ''honoris causa'' de sa Università Nazionale di Trujillo, [[Perù]]
* [[2009]] – làurea ''honoris causa'' de sa Lakehead University<ref>{{Tzita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TRVzZogu3qU|tìtulu=YouTube — RMS Given Honorary Degree at Lakehead}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://agora.lakeheadu.ca/agora.php?st=327|tìtulu=Agora Online — Honorary Degree Recipients|limba=en|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20130821115904/http://agora.lakeheadu.ca/agora.php?st=327|dataarchìviu=21 austu 2013|urlmortu=eja}}</ref>
* [[2011]] – làurea ''honoris causa'' de sa Universidad Nacional de Córdoba<ref>{{Tzita web|url=http://www.unc.edu.ar/seccion/novedades/2011/agosto/honoris-causa-para-richard-stallman-el-guru-del-software-libre|tìtulu=''Honoris Causa para Richard Stallman, el gurú del software libre''|autore=National University of Córdoba|data=16 austu 2011|limba=es|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20111024041223/http://www.unc.edu.ar/seccion/novedades/2011/agosto/honoris-causa-para-richard-stallman-el-guru-del-software-libre|dataarchìviu=24 santugaine 2011|urlmortu=eja}}</ref>
* [[2012]] – professore onoràriu de sa Universidad César Vallejo de Trujillo, Perù<ref>{{Tzita web|url=http://cebexpo.net/richard-stallman/|tìtulu=Richard Stallman|situ=CEBE: Central European Bitcoin Expo|data=2014-03-30|limba=en-US|atzessu=2022-03-23}}</ref>
* [[2012]] – laurea ''honoris causa'' de sa Universidad Latinoamericana Cima de Tacna, Perù<ref name="own-bio" />
* [[2012]] – laurea ''honoris causa'' de sa Universidad José Faustino Sánchez Carrió, Perù<ref name="own-bio" />
* [[2014]] – laurea ''honoris causa'' de sa Concordia University de [[Montreal|Montréal]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.concordia.ca/content/shared/en/news/main/stories/2014/10/01/concordia-awardshonorarydoctoratestoaquebecbusinessleaderaninter.html|tìtulu=Concordia awards 3 new honorary doctorates|situ=www.concordia.ca|limba=en|atzessu=2022-03-23}}</ref>
* [[2015]] – ACM Software System Award "Pro s'isvilupu e su cumandu de GCC"<ref>{{Tzita web|url=https://awards.acm.org/award_winners/stallman_9380313.cfm|tìtulu=Richard Stallman|situ=awards.acm.org|limba=en|atzessu=2022-03-23}}</ref>
* [[2016]] – laurea ''honoris causa'' de sa Université Pierre et Marie Curie<ref>{{Tzita web|url=http://www.upmc.fr/en/university/history_and_famous_people/doctors_honoris_causa/the_dhc_ceremony_at_the_sorbonne/the_2016_dhc.html|tìtulu="Cérémonie des docteurs honoris causa 2016"|limba=fr}}</ref>
* [[2016]] – Social Medicine award, de GNU Solidario<ref>{{Tzita web|url=http://www.gnuhealthcon.org/2016-las_palmas/awards.html|tìtulu=GNU Health CON 2016 - I International GNU Health Conference|situ=web.archive.org|data=2018-12-08|limba=en|atzessu=2022-03-23|dataarchìviu=2018-12-08|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20181208001924/http://www.gnuhealthcon.org/2016-las_palmas/awards.html|urlmortu=eja}}</ref>
* [[2017]] – dotoradu ''honoris causa'' de sa Universidad Nacional, [[Argentina]]<ref name="own-bio" />
* [[2018]] – dotoradu ''honoris'' ''causa de sa'' Universidad de Tucumán, Argentina<ref name="own-bio" />
* [[2018]] – professore onoràriu de sa Universidad Tecnológica Nacional, in Mendoza, Argentina<ref name="own-bio" />
In su [[2007]] est istadu iscurtadu, in paris cun su prof. [[Arturo De Corinto]] e [[Bruce Perens]]<ref>{{Tzita web|url=http://www.dicorinto.it/wp-content/uploads/2007/06/rassegna-stampa-rep-sw.pdf|tìtulu=Rassegna stampa|limba=it|atzessu=28 làmpadas 2007|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110810224851/http://www.dicorinto.it/wp-content/uploads/2007/06/rassegna-stampa-rep-sw.pdf|dataarchìviu=10 austu 2011|urlmortu=eja}}</ref> in un'auditzione ufitziale de sa cummissione cultura de sa Càmera de sos deputados italiana.
== Òperas ==
(parziale)
=== Publicatziones sientìficas ===
* Stallman, Richard M; Sussman, Gerald J (November 1975). ''[https://web.archive.org/web/20111119141505/http://mit.dspace.org/bitstream/handle/1721.1/5803/AIM-328.pdf Heuristic Techniques in Computer-Aided Circuit Analysis]''. CAS-22 (11). IEEE Transactions on Circuits and Systems.
* Stallman, Richard M; Sussman, Gerald J (1977). ''Forward Reasoning and Dependency-Directed Backtracking In a System for Computer-Aided Circuit analysis''. Artificial Intelligence 9. pp. 135–196.
* Richard Stallman, Reevaluating Copyright: The Public Must Prevail, Oregon Law Review 75(1) 1996.
* Stallman, Richard M (2009). Viewpoint: Why "open source" misses the point of free programmas. Communications of the ACM 52(6). pp. 31–33. <nowiki>http://doi.acm.org/10.1145/1516046.1516058</nowiki>.
* Stallman, Richard M (2010). ''Is digital inclusion a good thing? How can we make sure it is?''. 48. Communications Magazine, IEEE. pp. 112–118. <nowiki>https://dx.doi.org/10.1109/MCOM.2010.5402673</nowiki>.
=== Libros de divulgatzione ===
* ''Free Software, Free Society: The Selected Essays of Richard M. Stallman, 2002''
== Notas ==
<references />
== Bibliografia ==
*{{Tzita libru|sambenadu=Williams, Sam.|tìtulu=Codice libero : Richard Stallman e la crociata per il software libero|url=https://www.worldcat.org/oclc/848734286|atzessu=2019-08-13|data=2003|editore=Apogeo|limba=it|OCLC=848734286|ISBN=8850321082}}
* {{En}} The Guardian, ''[http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2010/dec/17/anonymous-wikileaks-protest-amazon-mastercard The Anonymous WikiLeaks protests are a mass demo against control]'' ''- The actions against MasterCard and Amazon are not 'hacking'.'' ''People are just finding a way to protest in a digital space'', 17 nadale 2010.
{{Controllu de autoridade}}
{{Artìculu de su mese|martzu|2021}}
[[Categoria:BioBot]]
[[Categoria:Informàtica]]
7xsq123yhcbtgecgajy7ypkj3c4yrdu
Nanni Falconi
0
20180
189978
189185
2026-05-13T00:32:48Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 0 fonte(es) e etichetende·nde 1 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
189978
wikitext
text/x-wiki
{{LSC}}{{Biografia|data_de_nàschida=1950|logu_de_nàschida=[[Patada]]|traballu=iscritore, poeta e tradutore|professione=pastore|natzionalidade=sarda|tzitadinàntzia=italiana|influèntzias=Luca Cubeddu, Pedru Pisurzi, Giuseppe Ungaretti, Eugenio Montale, Giacomo Leopardi, Charles Baudelaire, Vladimir Majakovskji, Walt Withman, Thomas Stearns Eliot, Edgar Lee Masters, Pablo Neruda e Joseph Conrad}}'''Nanni Falconi''' ([[Patada]], [[1950]]) est un'[[iscritore]], [[Poete|poeta]] e tradutore [[Populu sardu|sardu]].
== Biografia ==
Nàschidu in Patada in su 1950, giai dae pitzinnu at incumentzadu at iscrìere poesias, in [[Limba sarda|sardu]] e in [[Limba italiana|italianu]], e sa prima poesia publicada sua, in sa [[La Nuova Sardegna|Nuova Sardegna]], est de su [[1972]].<ref>{{Tzita|Caria|248}}</ref>
Crèschidu in una famìlia ligada meda a su mundu de su pastoriu, a pustis de sas iscolas at isseberadu de fàghere su pastore fintzas issu, isseberende de iscrìere fintzas pro ammustrare cussu mundu dae intro pro iscontzare sos istereòtipos e sas fàulas chi sa gente naraiat in subra de cuss'àmbitu sotziale. Sighende a istudiare de autodidata, at lèghidu e istudiadu sas òperas de [[Padre Luca Cubeddu]] e Pedru Pisurzi, e a pustis at incumentzadu a istudiare fintzas poetas de àteras limbas: italianos (a es. Ungaretti, Montale e [[Giacomo Leopardi|Leopardi]]), frantzesos (Charles Baudelaire), inglesos (Thomas Stearns Eliot)<ref name=":1">{{Tzita noas|nùmene=Gabriele|sambenadu=Tanda|url=https://salimbasarda.net/nanni-falconi-uniscritore-sardu/|tìtulu=Nanni Falconi, un'iscritore sardu|publicatzione=Limba Sarda 2.0|data=2020-12-18|atzessu=2021-11-04}}</ref>, ispagnolos, russos (Vladimir Majakovskji) e americanos de su Nord (Walt Withman e Edgar Lee Masters)<ref name=":1" /> e de su Sud (Pablo Neruda).<ref>{{Tzita|Caria|249-250}}</ref>
in su [[1997]] at abertu su primu situ ìnternet suo, "Sa domo de sa limba" e, a pustis, nd'at amministradu un'àteru, "limbasarda.it", in ue at publicadu contos suos e tradutziones in sardu de T. S. Eliot e J. S. Borges.<ref>{{Tzita|Caria|259}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.limbasarda.it/|tìtulu=Sa Limba Sarda|atzessu=2020-10-03|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20100420084939/http://www.limbasarda.it/|dataarchìviu=2010-04-20|urlmortu=eja}}</ref><ref name=":0">{{Tzita web|url=http://www.poesias.it/poeti/falconi_nanni/falconi_nanni.htm|tìtulu=Nanni Falconi - biografia e òperas|situ=Ichnussa - la biblioteca digitale della poesia sarda|limba=sc, it|atzessu=2020-10-03}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.editoriasarda.it/autore.asp?id=63&ver=sa|tìtulu=Nanni Falconi|situ=[[SBS - Servìtzios Bibliogràficos Sardos]]|atzessu=2020-10-03}}</ref>
In su [[2002]], cun sa domo editora [[Condaghes (domo editora)|Condaghes]], at publicadu ''Coro de iscurigore'', sa tradutzione sua de ''Hearth of Darkness'' de Joseph Conrad in limba sarda.<ref>{{Tzita noas|nùmene=Gianni|sambenadu=Muroni|url=https://salimbasarda.net/coro-de-iscurigore-su-misteriu-e-sorrore-de-sanimu-umanu/|tìtulu=Coro de iscurigore. Su mistèriu, e s’orrore, de s’ànimu umanu|publicatzione=Limba Sarda 2.0|data=2020-06-14|atzessu=2020-10-03}}</ref> Dae Conrad at, a pustis, pigadu ispiratzione pro s'òpera sua imbeniente de su [[2003]].<ref>{{Tzita|Caria|241, 251-252}}</ref>
In su [[2003]], difatis, semper cun sa Condaghes, at publicadu su de unu romanzu suo, ''Su cuadorzu'', e in su ''[[2005]]'' su de duos, ''Sa gianna tancada''.<ref>{{Tzita|Arca|117}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Tzita web|url=https://www.filologiasarda.eu/didattica/cronologia_narrativa.php?sez=37|tìtulu=Cronologia della narrativa sarda contemporanea|situ=www.filologiasarda.eu|limba=it|atzessu=2020-10-07|dataarchìviu=2020-09-28|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200928032636/https://www.filologiasarda.eu/didattica/cronologia_narrativa.php?sez=37|urlmortu=eja}}</ref> [[Antoni Arca]] at definidu ''Su cuadorzu'' unu libru chi "ponet unu puntu finale a sa narrativa sarda imbiligale, in ue totu su mundu girat a inghìriu de su bellu tempus passadu" e ''Sa gianna tancada'' "aberit sas bentanas de sa bidda a su mundu mannu e nos narat chi perunu sardu est istadu mai un’ìsula",<ref>{{Tzita|Arca|117|tzitatzione=Gasi acabbo custu capìtulu mentovende de s’òpera de Nanni Falconi. In su 2003 at publicadu Su cuadorzu, e in su 2005 Sa gianna tancada. Su primu ponet unu puntu finale a sa narrativa sarda imbiligale, in ue totu su mundu girat a inghìriu de su bellu tempus passadu; su segundu aberit sas bentanas de sa bidda a su mundu mannu e nos narat chi perunu sardu est istadu mai un’ìsula.}}</ref> e Nicola Cantalupo at iscritu de ''Sa gianna tancada'' chi est "unu de is mègius libros iscritos in sardu in die de oe"<ref>{{Tzita web|url=http://www.sotziulimbasarda.net/gennaio2007/dolianova.htm|tìtulu=Dolianova: meledos de literadura limbuda|sambenadu=Cantalupo|nùmene=Nicola|situ=www.sotziulimbasarda.net|data=2007-01-31|atzessu=2020-10-03|urlmortu=eja}}</ref>.
In su [[2013]] sa Condaghes at publicadu sa tradutzione in [[Limba tedesca|tedescu]] de ''Su cuadorzu'',<ref>{{Tzita libru|nùmene=Nanni|sambenadu=Falconi|tradutore=Alexandra Porcu|tìtulu=Der fluch von Orioli|data=2013|editore=Condaghes|tzitade=Casteddu|limba=de|OCLC=955226813|ISBN=978-88-7356-223-8}}</ref> chi in custa manera est divènnidu su primu romanzu iscritu in sardu e bortadu in cussa limba.<ref>{{Tzita web|url=http://www.editoriasarda.it/scheda.asp?id=978-88-7356-223-8&ver=sa|tìtulu=Der Fluch von Orioli - Nanni Falconi, Condaghes (2013)|situ=[[SBS - Servìtzios Bibliogràficos Sardos]]|atzessu=2020-10-03}}</ref>
At collaboradu, in paris a àteros iscritores e istudiosos, a sa creatzione de su CROS, su curretore ortogràficu de sa limba sarda chi impreat sa norma ortogràfica [[Limba Sarda Comuna|LSC]] e chi est istadu presentadu in manera ufitziale su 25 de [[trìulas]] de su [[2015]].<ref>{{Tzita libru|nùmene=Giuseppe|sambenadu=Corongiu|wkautore=Giuseppe Corongiu|tìtulu=Il sardo: una lingua "normale". Manuale per chi non ne sa nulla, non conosce la linguistica e vuole saperne di più o cambiare idea|data=2013|editore=Condaghes|tzitade=Casteddu|limba=it|OCLC=856863696|ISBN=978-88-7356-214-6}}</ref>
In su [[2019]] at publicadu sa prima regorta de poesias suas, ''Su grodde bos at a contare de me'', cun sa domo editora [[NOR (domo editora)|NOR]]<ref>{{Tzita noas|url=https://www.lanuovasardegna.it/tempo-libero/2019/09/15/news/mancat-s-istudiu-de-sa-poesia-sarda-est-una-lastima-1.17881910|tìtulu=«Mancat s’istùdiu de sa poesia sarda est una làstima»|publicatzione=[[La Nuova Sardegna]]|data=2019-09-15|atzessu=2020-10-03|dataarchìviu=2020-10-03|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20201003202903/https://www.lanuovasardegna.it/tempo-libero/2019/09/15/news/mancat-s-istudiu-de-sa-poesia-sarda-est-una-lastima-1.17881910|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://aperdafurriada.home.blog/2019/04/26/e-ite-nos-contat-su-grodde/|tìtulu=E ite nos contat su grodde?|sambenadu=Dessì|nùmene=Giuanna|situ=A perda furriada|data=2019-04-26|atzessu=2020-10-03}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.sardegnasoprattutto.com/archives/20151|tìtulu=Nanni Falconi poeta e pastore|sambenadu=Migheli|nùmene=Nicolò|atzessu=2020-10-07}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.sardiniapost.it/culture/poesia-musica-letture-e-immagini-cabudanne-in-programma-a-seneghe/|tìtulu=Poesia, musica, letture e immagini: ‘Cabudanne’ in programma a Seneghe|publicatzione=Sardinia Post|data=2019-09-05|atzessu=2020-10-03}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.sardegnasoprattutto.com/archives/20684|tìtulu=“Su grodde est arribende a Casteddu…” La poesia di Nanni Falconi in un happening a Cagliari il 6 agosto a Su Tzìrculu in Via Molise 58|sambenadu=Mongili|nùmene=Alessandro|data=2019-07-30|limba=it-IT|atzessu=2020-10-07}}</ref>, chi at torradu a publicare in su [[2021]] cun fintzas sas tradutziones in italianu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.settembredeipoeti.it/ospiti/|tìtulu=Gli ospiti del Cabudanne 2021|situ=Cabudanne de sos Poetas|limba=it|atzessu=2021-10-21|dataarchìviu=2021-10-21|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20211021111153/https://www.settembredeipoeti.it/ospiti/|urlmortu=eja}}</ref>
In su [[2022]] at publicadu su primu romanzu suo in italianu, ''Miali Pintus'', cun sa domo editora maxottantotto.<ref>{{Tzita web|url=https://maxottantotto.com/|tìtulu=maxottantotto edizioni|situ=maxottantotto edizioni|limba=it-IT|atzessu=2022-06-25}}</ref>
In su [[2023]] at publicadu, cun sa Archivi del Sud Edizioni de [[S'Alighèra|S'Alighera]], sa de duas regorta de sas poesias suas, ''Su Cantu de su Ciddicoa'', bortadas in [[Limba inglesa|inglesu]], [[Limba frantzesa|frantzesu]] e [[Limba italiana|italianu]] dae Maria Giovanna Filia e Maria Elena Sini.<ref>{{Tzita web|url=https://www.sardegnareporter.it/2023/03/su-cantu-de-su-ciddicoa-poesias-sardas-di-nanni-falconi/517555/|tìtulu=Su Cantu de su Ciddicoa poesias sardas di Nanni Falconi|situ=Sardegna Reporter|data=2023-03-06|limba=it-IT|atzessu=2023-03-17}}</ref>
== Òperas imprentadas ==
=== Libros iscritos ===
==== Romanzos ====
* {{Tzita libru|nùmene=Nanni|sambenadu=Falconi|tìtulu=Su cuadorzu|data=2003|editore=Condaghes|tzitade=Casteddu|OCLC=955185257|ISBN=978-88-7356-035-7}}
* {{Tzita libru|nùmene=Nanni|sambenadu=Falconi|tìtulu=Sa gianna tancada|annu=2005|editore=Condaghes|tzitade=Casteddu|ISBN=978-88-7356-080-7}}
* {{Tzita libru|nùmene=Nanni|sambenadu=Falconi|tìtulu=Miali Pintus|annu=2022|editore=Maxottantotto|tzitade=Tàtari|ISBN=979-12-8080-003-9|limba=it}}
==== Poesias ====
* {{Tzita libru|nùmene=Nanni|sambenadu=Falconi|tìtulu=Su grodde bos at a contare de me|data=2019|editore=NOR|tzitade=Ilartzi|OCLC=1141539693|ISBN=978-88-3309-051-1}}
*{{Tzita libru|nùmene=Nanni|sambenadu=Falconi|tìtulu=Su grodde bos at a contare de me - La volpe vi racconterà di me|data=2021|editore=NOR|tzitade=Ilartzi|ISBN=978-88-3309-102-0|editzione=2|limba=sc,it}} (editzione de su libru de su 2019 cun sas tradutziones in italianu de sas poesias).
*{{Tzita libru|nùmene=Nanni|sambenadu=Falconi|tìtulu=Su Cantu de su Ciddicoa|data=2023|editore=Archivi del Sud Edizioni|tzitade=S'Alighera|ISBN=979-12-8038-504-8|limba=sc,en,fr,it|tradutore=Maria Giovanna Filia e Maria Elena Sini}}
==== Sàgios ====
* {{Tzita libru|autore=Antoni Arca|autore2=Mimmo Bua|autore3=Antiogu Cappai|curadore=Frantziscu Cheratzu|tìtulu=Su chistionu de s'allega. Osservatziones, ideas e propostas apitzu de sa limba sarda|data=2003|editore=Condaghes|tzitade=Casteddu|OCLC=918052399|ISBN=978-88-7356-009-8|autore7=Marina Danese|autore4=Francesco Carlini|autore6=Antoni Cossu|autore10=Gavino Maieli|autore5=Peppe Corongiu|autore9=Ignazio Lecca|autore11=Gianfranco Pintore|autore12=Mario Puddu|autore13=Gonàriu Sedda|autore14=Nenardu Sole|autore8=Nanni Falconi|autore15=Ziromine Zazzu}}
=== Tradutziones ===
* {{Tzita libru|nùmene=Joseph|sambenadu=Conrad|tradutore=Nanni Falconi|tìtulu=Coro de iscurigore|annu=2002|editore=Condaghes|tzitade=Casteddu|ISBN=978-88-86229-98-2}}
* {{Tzita libru|nùmene=Maria Teresa|sambenadu=Pinna Catte|tradutore=Nanni Falconi|tìtulu=Su sardu gioghende e istudiende|data=2010|editore=Condaghes|tzitade=Casteddu|OCLC=879974245|ISBN=978-88-7356-160-6}}
== Riferimentos ==
<references />
== Bibliografia ==
* {{Tzita libru|nùmene=Antoni|sambenadu=Arca|wkautore=Antoni Arca|tìtulu=Benidores: literadura, limba e mercadu culturale in Sardigna|collana=Samanunga|annu=2008|editore=Condaghes|tzitade=Casteddu|cid=Arca|OCLC=256927104|ISBN=978-88-7356-122-4}}
* {{Tzita publicatzione|nùmene=Pierluigi|sambenadu=Caria|data=2016-10-03|tìtulu=Su romanzu in limba sarda. Unu fenòmenu literàriu cunsideradu in intro de su sistema cumplessu de sa comunicatzione literària in Sardigna|editore=[[Universidade de Tàtari]]|atzessu=2020-10-03|url=http://unisslaurea.uniss.it/424/|cid=Caria|dataarchìviu=2020-02-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200226123146/http://unisslaurea.uniss.it/424/|urlmortu=eja}}
== Ligàmenes esternos ==
* {{Tzita web|url=http://nannifalconi.blogspot.com/|tìtulu=nannifalconi: rimas sardas e àteru (blog de Nanni Falconi)|atzessu=2020-10-03}}
* {{Tzita web|url=http://www.poesias.it/poeti/falconi_nanni/falconi_nanni.htm|tìtulu=Nanni Falconi - biografia e òperas|situ=Ichnussa - la biblioteca digitale della poesia sarda|limba=sc, it|atzessu=2020-10-03}}
* {{Tzita web|url=http://www.editoriasarda.it/autore.asp?id=63&ver=sa|tìtulu=Nanni Falconi|situ=[[SBS - Servìtzios Bibliogràficos Sardos]]|atzessu=2020-10-03}}
* {{YouTube|NqyBP5nmAx0|Sa Literadura Sarda - Nanni Falconi}}
{{Controllu de autoridade}}
[[Categoria:Biografias]]
[[Categoria:Sardos]]
[[Categoria:Iscrittores in sardu]]
[[Categoria:Poetes sardos]]
[[Categoria:Literadura sarda]]
ffko70nbf20zkh596ffkoz4fes7ejm4
Maria Piera Mossa
0
20604
189977
180841
2026-05-13T00:11:12Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 0 fonte(es) e etichetende·nde 1 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
189977
wikitext
text/x-wiki
{{LSC}}
'''Maria Piera Mossa''' ([[Casteddu]], [[1950]]-[[2002]]) est istada una regista e programmista [[Populu sardu|sarda]].<ref name=":0">{{Tzita web|url=https://www.vistanet.it/ogliastra/2019/01/23/repdonne-di-sardegna-maria-piera-mossa-la-regista-sarda-che-narro-lisola-attraverso-le-immagini/|tìtulu=Donne di Sardegna. Maria Piera Mossa, la regista sarda che narrò l’Isola attraverso le immagini|situ=ogliastra.vistanet.it|data=2019-01-23|limba=it-IT|atzessu=2021-03-02}}</ref> At giradu documentàrios comente ''Il '43 con Sant'Efisio,''<ref>{{Tzita web|url=http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=2436&s=17&v=9&c=4460&id=37642|tìtulu=Il '43 con Sant'Efisio|situ=Sardegna DigitalLibrary|limba=it|atzessu=2021-03-02|dataarchìviu=2021-03-06|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210306023833/http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=2436&s=17&v=9&c=4460&id=37642|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.paradisola.it/video-sardegna/3311-sant-efisio-seconda-guerra-mondiale|tìtulu=Sant'Efisio durante la 2ª Guerra Mondiale|situ=www.paradisola.it|limba=it|atzessu=2021-03-02|urlmortu=eja}}</ref> e àteros dedicados a personalidades e a s'istòria de [[Sardigna]].<ref>{{Tzita web|url=http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=2435&s=17&v=9&c=4459&c1=%22Mossa+Maria+Piera%22&n=24&ric=1&idtipo=2|tìtulu=Mossa Maria Piera|situ=Sardegna DigitalLibrary|limba=it|atzessu=2021-03-02|dataarchìviu=2021-08-21|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210821085051/http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=2435&s=17&v=9&c=4459&c1=%22Mossa+Maria+Piera%22&n=24&ric=1&idtipo=2|urlmortu=eja}}</ref>
Laureada in [[Filosofia]] in s'[[universidade de Casteddu]], est divènnida sa prima regista de Sardigna in su 1976.<ref name=":0" />
Dae su [[2013]], su bighinadu de [[Giorginu]] (Casteddu) ddi at dedicadu una ruga.<ref>{{Tzita web|url=https://www.unionesarda.it/articolo/cultura/2017/03/07/sardegna_al_femminile_maria_piera_mossa_regista_filosofa_femminis-8-575921.html|tìtulu=Maria Piera Mossa, femminista non convenzionale|situ=L'Unione Sarda.it|data=2017-03-07|limba=it|atzessu=2021-03-02}}</ref>
[[File:Ruga Maria Piera Mossa de Giorginu, in Casteddu.jpg|alt=Ruga Maria Piera Mossa de Giorginu, in Casteddu.|thumb|Ruga Maria Piera Mossa de Giorginu, in Casteddu.]]
== Riferimentos ==
<references />
[[Categoria:Feministas]]
[[Categoria:Registas cinematograficos]]
[[Categoria:Casteddu]]
[[Categoria:Sardos]]
[[Categoria:Biografias]]
jug6crbta2pfvbahfg352zmwy0qxa07
UVB-76
0
20786
189982
184518
2026-05-13T01:32:00Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
189982
wikitext
text/x-wiki
{{CAM}}[[File:UVB-76.ogg|thumb|Un'arregistradura curtza de una trasmissioni de UVB-76 ascurtada in su sud de sa Finlàndia in su 2002, 860 km a tesu de su situ de trasmissioni]]
[[File:UVB-76-detail.png|thumb|UVB-76 bida a s'analisadori de spetru]]
'''UVB-76''', connota puru comenti ''The Buzzer'', est una statzioni arràdiu a undas curtzas [[Unione Sovietica|soviètica]] e, apustis, [[Rùssia|russa]].
Sa statzioni trasmitit unu zùmiu monòtonu e curtzu, chi s'arrepitit 25 bortas po minudu.<ref name="The Buzzer">{{En}} {{Tzita web|url=http://www.numbers-stations.com/the-buzzer|tìtulu=The Buzzer|data=santugaine 2014|atzessu=1 santugaine 2014|dataarchìviu=2016-02-12|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160212192700/http://www.numbers-stations.com/the-buzzer|urlmortu=eja}}</ref> In pagus ocasionis, su sonu si firmat lassendi su logu a messàgius de boxi cifraus in [[Limba russa|russu]].<ref name="wired">{{En}} {{Tzita noas|autore=Peter Savodnik|url=https://www.wired.com/magazine/2011/09/ff_uvb76/|tìtulu=Inside the Russian Short Wave Radio Enigma|publicatzione=Wired|data=27 cabudanni 2011|atzessu=7 santugaine 2011|deadurl=eja|dataarchìviu=2014-03-28|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20140328233108/http://www.wired.com/magazine/2011/09/ff_uvb76}}</ref> Is trasmissionis parint incumentzadas in su 1973.<ref name="Morse_Stations">{{En}} {{Tzita web|url=http://www.cvni.net/radio/nsnl/nsnl075/nsnl75ms.html|tìtulu=Morse Stations|data=2 austu 2004|atzessu=27 austu 2010|dataarchìviu=2011-07-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110726140846/http://www.cvni.net/radio/nsnl/nsnl075/nsnl75ms.html|urlmortu=eja}}</ref><ref name="Numbers_and_Oddities">{{En}} {{Tzita web|url=http://www.cvni.net/radio/nsnl/nsnl000/nsnl0a.html|tìtulu=Numbers & oddities: Column 1|atzessu=}}</ref>
== Nòmini e piessìnnius de sa statzioni ==
Is amantiosus de arràdiu de totu su muntu ant postu a sa statzioni "The Buzzer", e is russus de sòlitu ddi nant {{Lim|ru|жужжалка}} (''žužžalka'', "pispisu").<ref name="ghostly">{{En}} {{Tzita web|url=https://www.bbc.com/future/story/20170801-the-ghostly-radio-station-that-no-one-claims-to-run|tìtulu=The ghostly radio station that no one claims to run|atzessu=4 austu 2017}}</ref> Su nòmini ofitziali de sa statzioni est disconnotu, mancai is messàgius de boxi trasmìtius apant fatu pensai a unu possìbili identificativu: finas a cabudanni 2010 sa statzione introduiat totu is messàgius suus cun s'identificativu '''UVB-76'''<ref>{{Tzita publicatzione|tìtulu=UVB-76 MDZhB [23.08.2010] [13:35] (93 882 NAIMINA 74 14 35 74)|limba=en|atzessu=2021-06-24|url=https://www.youtube.com/watch?v=IJuiurAdWV0}}</ref> (in [[alfabetu tzirìllicu|cirìllicu]]: УВБ-76), chi est su chi s'impreat ancora oi po chistionai de cust'arràdiu. De cabudanni 2010 su situ de trasmissioni est cambiau e s'identificativu de cussu momentu fiat '''MDZhB'''<ref>{{Tzita web|url=https://priyom.org/military-stations/russia/the-buzzer/2010|tìtulu=2010 › The Buzzer › Priyom.org|situ=priyom.org|limba=en|atzessu=2021-06-24}}</ref><ref>{{Tzita publicatzione|tìtulu="The Buzzer" or "UVB-76" numbers station - 26 dec 2014|limba=en|atzessu=2021-06-24|url=https://www.youtube.com/watch?v=vYxcGJssqMY}}</ref> ({{Lim|ru|МДЖБ}}, pronuntziau "Mikhail, Dimitri, Zhenya, Boris"). De su 28 de idas de su 2015 s'identificativu est '''ZhUOS'''<ref>{{Tzita publicatzione|tìtulu=Messàgiu de boxi chi impreat s'identificativu ZhUOZ|limba=ru|url=https://priyom.org/media/189469/s28-290118-1650-bylarsen.ogg}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://priyom.org/military-stations/russia/the-buzzer/2015/december|tìtulu=December › 2015 › The Buzzer › Priyom.org|nùmene=|situ=priyom.org|limba=en|atzessu=2021-06-24}}</ref> ({{Lim|ru|ЖУОЗ}}, pronuntziau "Zhenya, Ulyana, Olga, Zinaida") e, de su 1 martzu 2019 ndi funt impreaus unus cantu nous, cun '''ANVF'''<ref>{{Tzita publicatzione|tìtulu=Su primu messàgiu de "The buzzer" arregistrau cun s'identificativu ANVF|limba=ru|url=https://priyom.org/media/214558/s28-4625usb-20190328-155829z-msg-byargonn.ogg}}</ref> (АНВФ) chi est su prus comunu.
Sa trasmissioni est fata in AM e in modulazioni a banda laterali sìngula cun supressioni de sa banda superiora (USB) (o fintzas s'inferiora) me is frecuèntzias 4.625 kHz e, de su 2015, fintzas 6.998 kHz.<ref name="The Buzzer"/>
Su sonu trasmìtiu est unu zùmiu prètzisu a su de unu sonar, cun durada de 1,2 segundus, cun pàusas de 1 - 1,3 segundus, repìtiu de 21 a 34 bortas po minudu.<ref name="The Buzzer"/><ref name="oddities">{{En}} {{Tzita web|url=http://www.cvni.net/radio/e2k/e2k008/e2k08odd.html|tìtulu=Oddities|data=ghennàrgiu 2002|atzessu=6 maju 2009|dataarchìviu=2009-05-25|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20090525150910/http://www.cvni.net/radio/e2k/e2k008/e2k08odd.html|urlmortu=eja}}</ref> Finas a santandria 2010 is zùmius durànt prus pagu: 0,8 segundus.<ref name="Russian_HF_beacons">{{En}} {{Tzita web|url=http://www.cvni.net/radio/nsnl/nsnl032/nsnl32mx.html|tìtulu=Russian HF Beacons|data=24 nadale 2000|atzessu=26 austu 2010|dataarchìviu=2011-04-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110426032643/http://www.cvni.net/radio/nsnl/nsnl032/nsnl32mx.html|urlmortu=eja}}</ref>
== Messàgius de boxi ==
In unas cantu raras ocasionis, su zùmiu s'interrumpit po lassai intendi messàgius curtzus de boxi. Custus messàgius funt trasmìtius in [[Limba russa|russu]], pronuntziaus de una boxi de òmini, sighint unu schema pretzisu e incluint secuèntzias de nùmerus e nòminis de personi.<ref name="The Buzzer"/><ref name="oddities"/><ref name="Russian_HF_beacons"/><ref>{{En}} {{Tzita web|url=http://googlesightseeing.com/2009/07/the-buzzer-uvb-76/|tìtulu="The Buzzer" (UVB-76) – Google Sightseeing|autore=Russia|editore=Googlesightseeing.com|data=21 trìulas 2009|atzessu=9 santugaine 2012}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.abc.es/tecnologia/misterio-emisiones-radio-secretas-201008260000_noticia.html|tìtulu=El misterio de las emisiones de radio secretas|nùmene=|situ=abc|data=2010-08-26|limba=es|atzessu=2021-06-24}}</ref><ref name="Geocities_UVB76_Rus">{{Tzita web|url=http://www.geocities.com/uvb76/uvb76.html|tìtulu=ru:Радиостанция "УЗБ-76"|atzessu=29 austu 2008|dataarchìviu=2003-04-14|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20030414090619/http://www.geocities.com/uvb76/uvb76.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="Single_Letter_Markers">{{En}} {{Tzita web|url=http://dxworld.com/markers.html|tìtulu=Single Letter Markers|data=|atzessu=29 austu 2008|dataarchìviu=2007-11-25|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20071125051007/http://dxworld.com/markers.html|deadurl=yes}}</ref>
Esemprus:
{{Tzitatzione|Ya UVB-76, Ya UVB-76. 180 08 BROMAL 74 27 99 14. Boris, Roman, Olga, Michajl, Anna, Larisa. 7 4 2 7 9 9 1 4|Oras 21:00 [[UTC+0]] de su 24 de idas 1997|limba2=ru}}{{Tzitatzione|UVB-76, UVB-76. 62 691 IZAFET 36 93 82 70|Oras 4:18 [[UTC+0]] de su 9 de idas 2002|limba2=ru}}{{Tzitatzione|UVB-76, UVB-76. 75-59-75-59. 39-52-53-58. 5-5-2-5. Konstantin-1-9-0-9-0-8-9-8-Tatiana-Oksana-Anna-Elena-Pavel-Schuka. Konstantin 8-4. 9-7-5-5-9-Tatjana. Anna Larisa Ulijana-9-4-1-4-3-4-8|Oras 7:57 [[UTC+0]] de su 21 de friaxu 2006|limba2=ru}}
Su 5 de làmpadas 2010 UVB-76 at firmau sa trasmissioni e po unas 24 oras est abarrada muda. Su zùmiu est torrau a incumentzai in su mangianu de su 6 de làmpadas. A is 13:35 UTC+0 de su 23 de austu 2010 est stètiu trasmìtiu unu messàgiu:
{{Tzitatzione|UVB-76, UVB-76. 93 882 NAIMINA 74 14 35 74. 9 3 8 8 2 Nikolaj, Anna, Ivan, Michajl, Ivan, Nikolaj, Anna. 7 4 1 4 3 5 7 4|[https://soundcloud.com/djoutcold/uvb-76-aug-23-2010-9-32ampst Arregistradura de sa trasmissioni de su 23 de austu 2010]<ref>{{Tzita web|url=http://fromtheold.com/news/politics/uvb-76-wakes-4chan-message-warns-world-war-new-world-order-20316.html|tìtulu=UVB-76 wakes up, 4chan message warns of World War, New World Order|data=5 santugaine 2017|atzessu=2021-06-24|dataarchìviu=2017-10-05|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20171005202731/http://fromtheold.com/news/politics/uvb-76-wakes-4chan-message-warns-world-war-new-world-order-20316.html|urlmortu=eja}}, From The Old, 25 austu 2010</ref><ref>{{en}} Cutlack, Gary, [http://www.gizmodo.com.au/2010/08/mysterious-russian-numbers-station-changes-broadcast-after-20-years/ "Mysterious Russian ‘Numbers Station’ Changes Broadcast After 20 Years"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170705131816/https://www.gizmodo.com.au/2010/08/mysterious-russian-numbers-station-changes-broadcast-after-20-years/ |date=2017-07-05 }}, [[Gizmodo]] Australia, 25 austu 2010</ref>|limba2=ru}}
Duas diis apustis, su 25 de austu a is 7:13 UTC+0, su sonu s'est torrau a firmai e s'est intèndiu abolotu de fundu, comenti chi unu micròfonu fessit abarrau abertu. Sa pròpiu dii su zùmiu est torrau a incumentzai, acumpangiau de boxis de fundu. Un'àteru messàgiu vocali est stètiu trasmìtiu:
{{Tzitatzione|Michajl Dmitrij Ženija Boris. Michajl Dmitrij Ženija Boris. 04 979 D-R-E-N-D-O-U-T. T-R-E-N-E-R-S-K-I-Y|Oras 16:48 [[UTC+0]] de su 7 de cabudanni 2010|limba2=ru}}
Su 17 de ladàmini 2016 su ''Buzzer'' at trasmìtiu prus de 18 messàgis diferentis in prus pagu de 24 oras.<ref>{{Tzita web|url=https://twitter.com/priyom_org/status/788136814246785028|tìtulu=Today's extraordinary Russian military channel marker message stats|situ=Twitter|limba=en|atzessu=2021-06-24}}</ref>
== Trasmissionis insòlitas ==
Si funt intèndius a fitianu àterus sonus de fundu impari cun su zùmiu, faendi pensai chi is sonus no siant trasmìtius a manera dereta, ma prodùsius de unu dispositivu postu acanta de unu micròfonu sèmpiri allutu. Est fintzas possìbili chi in passau su micròfonu siat stètiu ativau in manera involuntària candu no serbiat.<ref>{{Tzita web|url=https://www.idnes.cz/technet/audio-foto-video/mysteriozni-radio-uz-30-let-vysila-zahadny-signal-a-ted-i-tajnou-sifru.A100826_231351_tec_audio_kuz|tìtulu=Mysteriózní rádio už 30 let vysílá záhadný signál a teď i tajnou šifru|situ=iDNES.cz|data=2010-08-27|limba=cs|atzessu=2021-06-24}}</ref> In una de custas ocasionis, su 3 de donniasantu 2001, si funt intèndius custus fueddus in [[Limba russa|russu]]:<ref name="oddities"/>
{{Tzitatzione|Deu seu 143. No s'arricit su generadori. Cussa cosa benit de sa sala de controllu|3=Я — 143. Не получаю генератор. Идёт такая работа от аппаратной.|limba=ru}}
A is 22:25 UTC de su 1 de cabudanni 2010, su zùmiu s'est firmau e s'est intèndiu un'incueddu de mùsica clàssica de 38 segundus pigau de s'òpera ''Su lagu de is cìsinis'' de su composidori russu Tchaikovsky. Cuàturu diis apustis, su 5 de cabudanni a is oras 12:30 UTC, una boxi de fèmina at incumentzau a contai de 1 a 9 in [[Limba russa|russu]]; apustis de pagu prus de un' ora, a is 13:39 UTC, est stètiu trasmìtiu unu messàgiu vocali.
Su 17 trìulas 2015, s'est intèndiu su chi pariat essi unu sinnali de tipu ''radioteletype'' (RTTY) in sutafundu a su sinnali acùsticu.<ref>{{En}} {{Tzita web|url=https://www.reddit.com/r/shortwave/comments/3dkgrw/the_buzzer_has_changed_sound/|tìtulu=The Buzzer has changed sound?|editore=reddit}}</ref><ref>{{En}} {{Tzita web|url=https://www.reddit.com/r/amateurradio/comments/3dnva6/uvb76_the_buzzer_appears_to_be_sending_out_a/|tìtulu=UVB-76 (The Buzzer) appears to be sending out a RTTY-like signal right now. Anyone care to decode it?|editore=reddit}}</ref>
== Logu e punna de sa statzioni ==
Sa punna de sa statzioni no est mai stètia decrarada a manera ofitziali, ma s'ex ministru de is Comunicatzionis e de s'Informàtica [[Lituània|lituanu]] Rimantas Pleikys at scritu chi is messàgius vocalis serbint a cunfirmai chi is operadoris de is statzionis de arricidura siant prontus a s'ascurtu.<ref name="Russian_HF_beacons"/><ref>{{En}} {{Tzita web|url=http://dxworld.com/markers.html|tìtulu=Single letter markers – posts from the SPOOKS and WUN listservers|data=|atzessu=29 austu 2008|dataarchìviu=2007-11-25|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20071125051007/http://dxworld.com/markers.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{En}} {{Tzita libru|nùmene=Rimantas|sambenadu=Pleikys|tìtulu=Jamming|url=http://www.oldradio.lt/jamming/jamminge.htm|annu=1998|editore=Rimantas Pleikys|tzitade=Vilnius Lithuania}}</ref> Àteras spricaduras funt chi sa trasmissioni est sèmpiri ascurtada de comissariaus militaris.<ref>{{Tzita web|url=http://www.radioscanner.ru/forum/topic12415-4.html|tìtulu=Военная "Жужжалка" на частоте 4625 кГц. "The Buzzer" - АНВФ, УЗБ-76, МДЖБ, ЖУОЗ - Страница 4|nùmene=|situ=www.radioscanner.ru|limba=ru|atzessu=2021-06-24}}</ref>
Un'idea publicada in sa ''revista Russian Journal of Earth Sciences'' descrit un'osservatòriu chi iat a mesurai is càmbius in s'ionosfera trasmitendi unu sinnali a 4.625 kHz, uguali a su ''Buzzer''.<ref>{{En}} {{Tzita web|url=http://elpub.wdcb.ru/journals/rjes/v10/2007ES000227/0.shtml|tìtulu=Information-measuring complex and database of mid-latitude Borok Geophysical Observatory|atzessu=10 freàrgiu 2012}}</ref>
Ddoi at puru s'idea chi is messàgius siant messàgius militaris cifraus russus, e chi su zùmiu siat sceti unu "marcadori" impreau po apoderai sa frecuèntzia sèmpiri ocupada, po dda podi impreai luegus candu serbit. Su sonu caraterìsticu iat a podi essi impreau po sintonizai su sinnali cun unu dispositivu arricidori analògicu.<ref name="The Buzzer"/>
Un'àtera teoria narat chi su sinnali emìtiu de sa turri est impreau in su sistema de controllu nucleari [[Unione Sovietica|sovièticu]] ''Perimetr'' (connotu fintzas comenti ''Dead Hand'') impreau in sa [[gherra frida]] e ancora ativu, segundu calincunu. Pensau comenti deterrenti, segundu s'ipòtesi ''Perimetr'' iat a tenni sa funtzioni de ativai sa ghetada de mìssilis nuclearis in ocasioni de un'atacu nucleari a su paisu: e aici is duus gherradoris s'iant a sperdi pari-pari. Custu mecanismu s'iat a ativai cun sa firmada de su zùmiu.<ref name="ghostly"/>
Ddoi at àteras duas statzionis russas chi sighint unu schema pretzisu, ''[[The Pip]]'' e ''[[The Squeaky Wheel]]''. Comenti a su ''Buzzer'', custas statzionis trasmitit unu sonu caraterìsticu, arrepìtiu in manera costanti e fatu-fatu est firmau po trasmiti messàgius de boxi codificaus.<ref name="The Buzzer"/>
Su trasmitidori originali s'agatàt acanta de Povarovo, in [[Rùssia]], in 56°05′00″N 37°06′37″E, a metadi de tretu intra Zelenograd e Solnečnogorsk e 10 chilòmetrus a nordovest de [[Mosca]], acanta de su bidditzolu de Lozhki.<ref name="The Buzzer"/><ref>{{En}} {{Tzita web|url=https://www.wired.co.uk/news/archive/2010-08/25/russian-numbers-station-broadcast-changes|tìtulu=Mysterious Russian 'Buzzer' radio broadcast changes|data=austu 2010|atzessu=12 cabudanni 2010|dataarchìviu=2010-09-17|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20100917152150/http://www.wired.co.uk/news/archive/2010-08/25/russian-numbers-station-broadcast-changes|urlmortu=eja}}</ref> Sa positzioni e su nominativu fiant disconnotus finas a sa primu trasmissioni de boxi de su 1997.<ref>{{Tzita web|url=http://www.elreservado.es/news/view/261-correos-rebotados-internet-comic/895-el-misterioso-zumbido-de-la-estacion-de-radio-uvb-76|tìtulu=El misterioso zumbido de la estación de radio UVB-76|nùmene=|situ=El Reservado|data=2016-03-13|limba=es|atzessu=2021-06-24|dataarchìviu=2016-03-13|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160313112711/http://www.elreservado.es/news/view/261-correos-rebotados-internet-comic/895-el-misterioso-zumbido-de-la-estacion-de-radio-uvb-76|urlmortu=eja}}</ref> In su cabudanni 2010 su trasmitidori de sa statzioni est stètiu mudau acanta de su bidditzolu de Kerro Massiv, in s'Oblast' de Leningrado, pagu a tesu de sa tzitadi de [[San Pietroburgo]]. Su trasferimentu podit essi dèpidu a una reorganisadura de is fortzas armadas russas. Is coordinadas de custa statzioni funt 60°18′40.1″N 30°16′40.5″E e est parti de su de 60 centrus de comunicatzioni. Parit chi esistat unu segundu situ de trasmissioni in sa tzitadi de Naro-Fominsk, 70 km a sud ovest de Mosca, a is coordinadas 55°25′35″N 36°42′33″E. Non si sciit meda apitzus de custa segunda statzioni, si no chi est parti de su de 69 centrus de comunicatzioni.<ref name="wired"/><ref name="uvb76">{{Tzita web|url=http://uvb-76.net/p/triangulation.html|tìtulu=UVB-76 Locations|editore=uvb-76.net|atzessu=5 santugaine 2017|dataarchìviu=2021-06-24|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210624204615/http://uvb-76.net/p/triangulation.html|urlmortu=eja}}</ref>
In su 2011 unu grupu de esploradoris urbanus ant compudau is edifìtzius abbandonaus me in Povarovo<ref name="dailymail">{{En}} {{Tzita web|url=https://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2877988/Can-solve-mystery-UVB-76-Radio-station-buzzed-second-1970s-no-one-knows-why.html|tìtulu=Can YOU solve the mystery of UVB-76?|editore=[[Daily Mail]]|data=31 nadale 2014|atzessu=3 trìulas 2016}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://blog.kwasd.ru/%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%BE%D0%B9-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82-%D1%81-%D1%83%D0%B2%D0%B1-76-the-buzzer-%D0%B6%D1%83%D0%B6%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BA/|tìtulu=kwasd's blog » Небольшой фотоотчет с УВБ-76 («The Buzzer», «Жужжалка»)|nùmene=|situ=web.archive.org|data=2012-09-10|limba=ru|atzessu=2021-06-24|dataarchìviu=2012-09-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20120910123245/http://blog.kwasd.ru/%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%BE%D0%B9-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82-%D1%81-%D1%83%D0%B2%D0%B1-76-the-buzzer-%D0%B6%D1%83%D0%B6%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BA/|urlmortu=eja}}</ref> e at nau chi si tratat de una basi militari abandonada. Est stètiu arrilevau unu sinnali arràdiu chi cunfirmat su funtzionamentu de unu trasmitidori a 4.625 kHz.<ref>{{En}} {{Tzita web|url=http://www.numbers-stations.com/media/sample-uvb76-logbook.pdf|tìtulu=www.numbers-stations.com/media/sample-uvb76-logbook.pdf|data=22 cabudanni 2014|atzessu=3 trìulas 2016|dataarchìviu=2014-10-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20141010184225/http://www.numbers-stations.com/media/sample-uvb76-logbook.pdf|urlmortu=eja}}</ref>
== Riferimentus ==
<references />
== Ligàminis esternus ==
* {{Tzita web|http://priyom.org/number-stations/slavic/s28.aspx|UZB-76 messages transcripts|limba=en}}
* {{En}} [[National Public Ràdiu|NPR]]'s [http://www.npr.org/templates/topics/topic.php?topicId=1074 Lost and Found Sound], 2000-05-26: [http://www.npr.org/programs/lnfsound/stories/000526.stories.html The Shortwave Numbers Mystery]
* {{En}} [http://qrg.globaltuners.com/details.php?id=19667 UZB76] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190907011142/http://qrg.globaltuners.com/details.php?id=19667 |date=2019-09-07 }} at the [http://qrg.globaltuners.com/ Global Frequency Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130330214029/http://qrg.globaltuners.com/ |date=2013-03-30 }}
* {{En}} [http://www.uvb-76.net UVB-76 Temporary Internet Relay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220111055534/http://www.uvb-76.net/ |date=2022-01-11 }} – Live Internet Streaming site, 900 km NW from station.
* {{Tzita web|1=http://www.securitygeneration.com/misc/uvb-76/uvb-76-activity-updates/|2=UVB-76 Activity Updates|limba=en|atzessu=2021-06-24|dataarchìviu=2012-03-06|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20120306153954/http://www.securitygeneration.com/misc/uvb-76/uvb-76-activity-updates/|urlmortu=eja}}
* {{Tzita web|url=https://www.wired.co.uk/magazine/archive/2011/11/features/enigma?page=all|tìtulu=Wired.co.uk 2011 article|limba=en|atzessu=2021-06-24|dataarchìviu=2016-04-17|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160417024039/http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2011/11/features/enigma?page=all|urlmortu=eja}}
[[Categoria:Russia]]
js86nmza2o5s7qy1ip7phxkigxhp49n
Cuntierra:Richard Stallman
1
21069
189980
184044
2026-05-13T00:55:04Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5
189980
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmenes esternos in [[Richard Stallman]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=172663 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20181106195703/https://ait.gu.se/aktuellt/kalendarium/Aktuellt_detalj/?eventId=1775246748 annantu a http://www.ait.gu.se/aktuellt/kalendarium/Aktuellt_detalj/?eventId=1775246748
*Archìviu https://web.archive.org/web/20111004234138/http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html annantu a http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html
. Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 23:56, 9 Aus 2021 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Nadale 2022) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Richard Stallman]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=179477 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20150402140640/http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html annantu a http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:08, 27 Nad 2022 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Ghennàrgiu 2023) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Richard Stallman]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=179645 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20190811134921/https://www.kth.se/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974 annantu a https://www.kth.se/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:37, 20 Ghe 2023 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2023) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Richard Stallman]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=181118 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20130613211939/http://www.theopencd.it/live/extras/books/CodiceLibero/index.html annantu a http://www.theopencd.it/live/extras/books/CodiceLibero/index.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:26, 17 Aus 2023 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Martzu 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Richard Stallman]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=183290 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20180929180018/http://www.cybersociology.com/files/6_geertlovink_richardstallman.html annantu a http://www.cybersociology.com/files/6_geertlovink_richardstallman.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:08, 6 Mar 2024 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Maju 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Richard Stallman]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=184043 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20180612143537/http://www.free-soft.org/gpl_history/emacs_gpl.html annantu a http://www.free-soft.org/gpl_history/emacs_gpl.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:48, 29 Maj 2024 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Maju 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Richard Stallman]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=189979 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20090305002259/http://www.gnu.org/gnu/initial-announcement.html annantu a https://www.gnu.org/gnu/initial-announcement.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:55, 13 Maj 2026 (CEST)
h4mfmn13evu8jvtgsvqknycl97h2t27
Cuntierra:UVB-76
1
21120
189983
184519
2026-05-13T01:32:01Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5
189983
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 3 ligàmenes esternos in [[UVB-76]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=172789 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20030414090619/http://www.geocities.com/uvb76/uvb76.html annantu a http://www.geocities.com/uvb76/uvb76.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20071125051007/http://dxworld.com/markers.html annantu a http://dxworld.com/markers.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20071125051007/http://dxworld.com/markers.html annantu a http://dxworld.com/markers.html
*Eticheta {{tlx|dead link}}annanta a http://www.securitygeneration.com/misc/uvb-76/uvb-76-activity-updates/
. Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 00:33, 10 Aus 2021 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2022) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 4 ligàmene(s) esternos in [[UVB-76]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=177977 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20140328233108/http://www.wired.com/magazine/2011/09/ff_uvb76 annantu a https://www.wired.com/magazine/2011/09/ff_uvb76/
*Formatatzione acontzada/impreu acontzadu pro http://www.elreservado.es/news/view/261-correos-rebotados-internet-comic/895-el-misterioso-zumbido-de-la-estacion-de-radio-uvb-76
*Formatatzione acontzada/impreu acontzadu pro http://blog.kwasd.ru/%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%BE%D0%B9-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82-%D1%81-%D1%83%D0%B2%D0%B1-76-the-buzzer-%D0%B6%D1%83%D0%B6%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BA/
*Archìviu https://web.archive.org/web/20120306153954/http://www.securitygeneration.com/misc/uvb-76/uvb-76-activity-updates/ annantu a http://www.securitygeneration.com/misc/uvb-76/uvb-76-activity-updates/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 15:25, 23 Aus 2022 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2022) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 6 ligàmene(s) esternu(os) in [[UVB-76]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178622 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20160212192700/http://www.numbers-stations.com/the-buzzer annantu a http://www.numbers-stations.com/the-buzzer
*Archìviu https://web.archive.org/web/20110726140846/http://www.cvni.net/radio/nsnl/nsnl075/nsnl75ms.html annantu a http://www.cvni.net/radio/nsnl/nsnl075/nsnl75ms.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20090525150910/http://www.cvni.net/radio/e2k/e2k008/e2k08odd.html annantu a http://www.cvni.net/radio/e2k/e2k008/e2k08odd.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20110426032643/http://www.cvni.net/radio/nsnl/nsnl032/nsnl32mx.html annantu a http://www.cvni.net/radio/nsnl/nsnl032/nsnl32mx.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20190907011142/http://qrg.globaltuners.com/details.php?id=19667 annantu a http://qrg.globaltuners.com/details.php?id=19667
*Archìviu https://web.archive.org/web/20130330214029/http://qrg.globaltuners.com/ annantu a http://qrg.globaltuners.com/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 15:55, 3 Stg 2022 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2023) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[UVB-76]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=181004 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20170705131816/https://www.gizmodo.com.au/2010/08/mysterious-russian-numbers-station-changes-broadcast-after-20-years/ annantu a http://www.gizmodo.com.au/2010/08/mysterious-russian-numbers-station-changes-broadcast-after-20-years/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:40, 27 Trì 2023 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Martzu 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[UVB-76]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=183417 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210624204615/http://uvb-76.net/p/triangulation.html annantu a http://uvb-76.net/p/triangulation.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 07:57, 18 Mar 2024 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Martzu 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[UVB-76]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=183428 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20220111055534/http://www.uvb-76.net/ annantu a http://www.uvb-76.net/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:31, 21 Mar 2024 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Abrile 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[UVB-76]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=183944 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20160417024039/http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2011/11/features/enigma?page=all annantu a https://www.wired.co.uk/magazine/archive/2011/11/features/enigma?page=all
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 10:58, 21 Abr 2024 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[UVB-76]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=184518 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20100917152150/http://www.wired.co.uk/news/archive/2010-08/25/russian-numbers-station-broadcast-changes annantu a https://www.wired.co.uk/news/archive/2010-08/25/russian-numbers-station-broadcast-changes
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 11:51, 7 Aus 2024 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Maju 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[UVB-76]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=189982 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141010184225/http://www.numbers-stations.com/media/sample-uvb76-logbook.pdf annantu a http://www.numbers-stations.com/media/sample-uvb76-logbook.pdf
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:32, 13 Maj 2026 (CEST)
eyj6oln16whl4alv1il3ka8ij0tfvbh
2024
0
22640
189972
189781
2026-05-12T22:57:56Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 0 fonte(es) e etichetende·nde 2 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
189972
wikitext
text/x-wiki
{{Annu|XX sèculu|10=2021|16=2027|15=2026|14=2025|13=2024|12=2023|11=2022|9=2020|XXI sèculu|8=2040|7=2030|6=2020|5=2010|4=2000|XXII sèculu|17=2028}}{{Variant|LSC}} Su '''2024''' (MMXXIV in nùmeros romanos) est un'annu de su de XXI sèculos incumintzadu in sa die de lunis.
S'[[ONU]] dd'at decraradu annu de is ''camelidae''<ref name=":0">{{Tzita web|url=https://www.fao.org/camelids-2024/es|tìtulu=Inicio {{!}} Año Internacional de los Camélidos {{!}} Organización de las Naciones Unidas para la Alimentación y la Agricultura|situ=IY-Camelids|limba=es|atzessu=2024-01-01}}</ref>.
Sa [[Organizatzione de sas Natziones Unidas pro sa Massaria e su Nudriamentu|FAO]] dd'at decraradu ''annu de atzione antitzipatòria'' in [[Amèrica Tzentrale]]<ref name=":1">{{Tzita web|url=https://www.fao.org/honduras/noticias/detail-events/es/c/1661602/|tìtulu=Organización de las Naciones Unidas para la Alimentación y la Agricultura: Declaran el 2024 como el “año de la acción anticipatoria” en Centroamérica {{!}} FAO en Honduras {{!}} Organización de las Naciones Unidas para la Alimentación y la Agricultura|situ=www.fao.org|limba=es|atzessu=2024-01-01}}</ref>.
== Acuntessimentos ==
=== Ghennàrgiu ===
* 1 ghennàrgiu:
** [[Egitu]], [[Etiòpia]], [[Iran]], [[Aràbia Saudita]] e is [[Emirados Àrabos Unidos]] s'unint a sa BRICS<ref name=":2">{{Tzita web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/brics-2023-summit-new-members-saudi-uae-iran-b2398553.html|tìtulu=Brics countries agree major expansion as six countries invited to join|situ=The Independent|data=2023-08-24|limba=en|atzessu=2024-01-01}}</ref>.
** Sa [[Repùblica de Nagorno-Karabakh|Repùblica d'Artsakh]] est isòrvida in manera ufitziale pro s'èssere unida a s'[[Azerbaigián]]<ref name=":3">{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=Francesca|sambenadu=Ebel|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/09/28/nagorno-karabakh-dissolved-azerbaijan-armenia/|tìtulu=For three decades, Nagorno-Karabakh sought statehood. That quest is dead.|publicatzione=Washington Post|data=2023-09-28|atzessu=2024-01-01}}</ref>.
** Incumentzat su turnu de su [[Bèlgiu]] de presidèntzia de s'[[Unione Europea]]<ref name=":4">{{Tzita web|url=https://www.iltirreno.it/ultimora-adnkronos/2024/01/01/news/ue-belgio-assume-la-presidenza-di-turno-sfide-e-obiettivi-1.100448233|tìtulu=Ue, Belgio assume la presidenza di turno: sfide e obiettivi|situ=Il Tirreno|limba=it|atzessu=2024-01-01}}</ref>.
*2 ghennàrgiu: eletziones generales me is Ìsulas Marshall. Hilda Heine est eleta a presidente pro sa segunda borta non consecutiva<ref>{{Tzita web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|tìtulu=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|situ=RNZ|data=2024-01-03|limba=en-nz|atzessu=2024-04-05}}</ref>.
*3 ghennàrgiu: in sa tzitade de Kemàn, [[Iran]], in s'ìnteri de s'ammentu de s'ochidòrgiu de Qasem Soleimani, un'atentadu [[Terrorismu|terrorista]] islàmicu ochiet a 94 persones<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/iran-bombing-ringleader-tajikistan-4dec3cf4b1479a0222b2853bbb2f72bb|tìtulu=Iran identifies alleged bomb-maker behind last week's IS twin suicide attack that killed dozens|situ=AP News|data=2024-01-11|limba=en|atzessu=2024-04-05}}</ref>.
*7 ghennàrgiu: eletziones generales in [[Bangladesh]]. Binchet sa Lega Populare Bengalesa pro sa de cuàturu bortas consecutivas.<ref>{{Tzita web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|tìtulu=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|autore=Senior Correspondent|situ=bdnews24.com|limba=en|atzessu=2024-04-05}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|tìtulu=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|data=2024-01-07|atzessu=2024-04-05}}</ref>
*8 ghennàrgiu: su presidente de [[Ecuadòr|Ecuador]] decrarat s'istadu de emergèntzia a pustis chi José Adolfo Macías Villamar, cabu de unu cartellu de sa droga, fuet de presone<ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=Alexandra Valencia|url=https://www.reuters.com/world/americas/ecuador-declares-state-emergency-amid-prison-chaos-2024-01-08/|tìtulu=Ecuador declares state of emergency amid prison chaos|publicatzione=Reuters|data=2024-08-01}}</ref>.
*10 ghennàrgiu: in [[Pàpua Noa Guinea]], incumentzat unu sumbùgiu, nàschidu dae sa protesta pro sa ridutzione de su salàriu de is guàrdias de seguresa (atribuida a una faddina), chi at a causare 22 mortos e 44 ingortos<ref>{{Tzita noas|limba=en-AU|url=https://www.abc.net.au/news/2024-01-12/png-government-attempts-to-restore-essential-services/103312786|tìtulu=Discovery of six bodies lifts death toll in PNG riots to 22|publicatzione=ABC News|data=2024-01-12|atzessu=2024-04-05}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2156775.html|tìtulu='Waves of casualties' : Troops restore order after riots in Papua New Guinea|situ=today.rtl.lu|limba=en|atzessu=2024-04-05|dataarchìviu=2024-01-12|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240112054158/https://today.rtl.lu/news/world/a/2156775.html|urlmortu=eja}}</ref>.
*12 ghennàrgiu: ''Operatzione Bardianu de sa Prosperidade'': una coalitzione conduida dae is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]] bombardat fortzas Houti in [[Jemen]] comente a risposta a is atacos a is naves in su [[Mare Ruju]] de su mese de ledàmene [[2023]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=Alex|sambenadu=Horton|nùmene2=Dan|sambenadu2=Lamothe|nùmene3=Missy|sambenadu3=Ryan|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2024/01/11/us-strike-yemen-houthis-red-sea/|tìtulu=U.S.-led coalition strikes Iran-aligned Houthi militants in Yemen|publicatzione=Washington Post|data=2024-01-20|atzessu=2024-04-05}}</ref>.
*13 ghennàrgiu: eletziones presidentziales in [[Taiwan]]. Binchet Lai Ching-te (Partidu Progressista Democràticu) cun su 40% de is votos<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Helen|sambenadu=Davidson|nùmene2=Amy|sambenadu2=Hawkins|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|tìtulu=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|publicatzione=The Observer|data=2024-01-13|atzessu=2024-07-19}}</ref>.
*14 ghennàrgiu:
**Margarita II de [[Danimarca]] abdicat in su de 52 anniversàrios de rennu, lassende sa càrriga a fìgiu suo, Federicu X<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-67854395|tìtulu=Queen Margrethe II: Danish monarch announces abdication live on TV|data=2023-12-31|atzessu=2024-07-19}}</ref>.
**Eletziones presidentziales me is [[Comoras]]. Pro more de sa boicotadura de s'opositzione, Azali Assoumani est torradu a elègere cun su 62,9 de is votos, ma cun s'acudida de su 16,3% isceti de is chi teniant deretu de votu<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/en/afrique/20240117-unrest-grips-comoros-opposition-rejects-president-re-election|tìtulu=Unrest grips Comoros as opposition rejects president's re-election|situ=France 24|data=2024-01-17|limba=en|atzessu=2024-07-19}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.barrons.com/news/comoros-to-hold-presidential-vote-on-january-14-671cffbe|tìtulu=Comoros To Hold Presidential Vote On January 14|autore=AFP-Agence France Presse|situ=www.barrons.com|limba=en-US|atzessu=2024-07-19}}</ref>.
*15 ghennàrgiu:
**a pustis de una crisi polìtica curtza a pustis de is eletziones de su 2023, Bernardo Arévalo essit su de 52 presidentes de [[Guatemala]]<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/guatemala-election-torres-arevalo-d5bffc895c90570aafa77a0b2056a640|tìtulu=Progressive Arévalo is 'virtual winner' of Guatemala election after corruption angered voters|situ=AP News|data=2023-08-20|limba=en|atzessu=2024-07-19}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/guatemala-arevalo-inauguration-opposition-f968cd763fa6540a784ea9612fc33e38|tìtulu=Bernardo Arévalo sworn in as Guatemala's president despite months of efforts to derail inauguration|situ=AP News|data=2024-01-14|limba=en|atzessu=2024-07-19}}</ref>.
**[[Nauru]] bogat su connoschimentu ufitziale a su [[Taiwan]]<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/taiwan-loses-first-ally-post-election-nauru-goes-over-china-2024-01-15/|tìtulu=Taiwan loses ally Nauru, accuses China of post-election ploy|publicatzione=Reuters|data=2024-01-15}}</ref>.
**[[Iran]] bombardat "tzentros de ispia anti-Iran" in Erbil ([[Iraq]]), acanta de su consoladu [[Istados Unidos de Amèrica|istadunidensu]], s'arioportu locale e residèntzias tziviles<ref>{{Tzita web|url=https://www.elconfidencial.com/mundo/2024-01-15/iran-bombardea-la-embajada-de-estados-unidos-en-irak_3811793/|tìtulu=Irán bombardea "centros de espionaje antiiraní" en Irak, cerca del consulado de EEUU|autore=Alicia Alamillos;Óscar Hernández|situ=elconfidencial.com|data=2024-01-15|limba=es|atzessu=2024-07-19}}</ref>.
**Kim Jong Un, ghia de sa [[Corea de su Norte|Corea de su Nord]], abbandonat s'idea de unificare su paisu cun sa [[Corea de su Sud]], e domandat de cambiare sa costitutzione pro dda cunsiderare paisu inimigu<ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2024/01/16/corea-del-nord-kim-jong-un-riunificazione|tìtulu=Corea del Nord, Kim Jong Un abbandona le prospettive d riunificazione|autore=Sky TG24|situ=tg24.sky.it|data=2024-01-16|limba=it|atzessu=2024-07-19}}</ref>.
*16 ghennàrgiu: S'Iran ghetat una sèrie de atacos cun mìssiles e drones in sa provìntzia [[Pakistan|pakistana]] de su Balochistan, narende chi boliat corpire su grupu militante iranianu Baloch Jaish ul-Adl.<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67999465|tìtulu=Iran admits carrying out deadly strike on Pakistan territory|data=2024-01-16|atzessu=2024-07-19}}</ref>
*18 ghennàrgiu: su Pakistan ghetat atacos aèreos de vindita contras sa provìntzia iraniana de Sistan e Baluchestan<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-68014882|tìtulu=Pakistan launches retaliatory strikes into Iran, killing nine people|data=2024-01-18|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*19 ghennàrgiu: su [[Giapone]] est su de chimbe paisos chi renessent a aterrare a subra de sa [[Luna]], cun sa missione SLIM<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/science-environment-68019846|tìtulu=Japan makes contact with 'Moon Sniper' on lunar surface|situ=BBC News|data=2024-01-19|limba=en-gb|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*24 ghennàrgiu: unu bòlidu [[Rùssia|russu]] cun 65 presoneris de gherra [[Ucraina|ucràinos]], ses membros de echipàgiu e tres guàrdias ruet sena lassare subrabìvidos<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-us-canada-68079336|tìtulu=Russian plane crash: Ministry says 65 Ukrainian prisoners of war on plane that crashed|situ=BBC News|data=2024-01-24|limba=en-gb|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*26 ghennàrgiu:
**S'ONU pedit a [[Israele]] totu is mesuras possìbiles pro evitare atos de [[genotzìdiu]] in [[Fròngia de Gaza|Gaza]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-68097640|tìtulu=ICJ ruling: UN top court orders Israel to prevent genocidal acts in Gaza but not to end war|situ=BBC News|data=2024-02-13|limba=en-gb|atzessu=2024-07-21}}</ref>. Aberit fintzas un'imbìstigu in contu de unos cantos impreados suos, suspetados de àere leadu parte a is atentados de su 7 de su mese de ledàmene passadu<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/es/medio-oriente/20240126-unrwa-investiga-presunta-colaboraci%C3%B3n-de-su-personal-en-ataques-del-7-de-octubre-ee-uu-suspende-financiaci%C3%B3n|tìtulu=UNRWA investiga presunta colaboración de su personal en los ataques del 7 de octubre en Israel|situ=France 24|data=2024-01-26|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
**Eletziones generales in [[Tuvalu]]. Feleti Teo est eletu primu ministru<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Agence|sambenadu=France-Presse|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/26/tuvalu-election-feleti-teo-named-pm-prime-minister-kausea-natano|tìtulu=Tuvalu names Feleti Teo prime minister after pro-Taiwan leader Kausea Natano ousted|publicatzione=The Guardian|data=2024-02-26|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*27 ghennàrgiu: s'[[Iran]] ponet unu satèllite a 275 km de artària, sa màssima in ue siat mai lòmpida, moende oriolos in contu de sa capatzidade sua de ghetare atacos de mìssiles cun pretzisione<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/es/medio-oriente/20240120-ir%C3%A1n-lanza-exitosamente-un-sat%C3%A9lite-y-acrecienta-las-preocupaciones-por-el-programa-de-misiles|tìtulu=Irán lanza exitosamente un satélite y acrecienta las preocupaciones por el programa de misiles|situ=France 24|data=2024-01-20|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*28 ghennàrgiu: [[Niger]], [[Mali]] e [[Burkina Faso]] annùntziant de bòlere lassare sa Comunidade Econòmica de is Istados de s'Africa Otzidentale, acusende·dda de àere traidu is ideales de is fundadores suos<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/mali-niger-burkina-faso-ecowas-west-africa-5a5dc2180e39223c91b1820067db4011|tìtulu=Mali, Niger and Burkina Faso withdraw from West Africa regional bloc ECOWAS as tensions deepen|situ=AP News|data=2024-01-28|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
=== Freàrgiu ===
* 2 freàrgiu: in [[Cile]], me is comunas de [[Viña del Mar]] e [[Valparaiso]] e àteras s'isvilupat unu fogu chi isperdet àreas mannas de padente, urbanas e industriales, ochiende fintzas a 131 persones, su prus nùmeru artu de vìtimas in eventos de custu tipu in su sèculu XXI<ref>{{Tzita web|url=https://www.meganoticias.cl/nacional/438432-incendio-en-valparaiso-se-transforma-en-el-segundo-mas-letal-del-mundo-en-el-siglo-xxi-05-02-2024.html|tìtulu=Incendio en Valparaíso se transforma en el segundo más letal del mundo en el siglo XXI|situ=meganoticias.cl|data=2024-02-05|limba=es|atzessu=2024-07-21}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://cooperativa.cl/noticias/pais/desastres-naturales/incendios-forestales/bomberos-centra-trabajo-en-busqueda-de-victimas-y-control-de-amagos-de/2024-02-04/175909.html|tìtulu=Bomberos centra trabajo en búsqueda de víctimas y control de amagos de incendio|autore=Cooperativa.cl|situ=Cooperativa.cl|limba=es|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 6 freàrgiu: s'ex-presidente de Cile Sebastián Piñera morit in sa ruta de un'[[elicòteru]].
* 4 freàrgiu: eletziones generales in [[El Salvadòr|El Salvador]]. Nayib Bukele (de Nuevas Ideas, partidu de tzentru-dereta) est torradu a elègere<ref>{{Tzita web|url=https://www.treccani.it/magazine/atlante/geopolitica/nayib-bukele-rieletto-presidente-di-el-salvador.html|tìtulu=Nayib Bukele rieletto presidente di El Salvador|situ=Treccani|limba=it|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 8 freàrgiu: eletziones parlamentares in [[Pakistan]]. Sa majoria de is iscannos andat a polìticos indipendentes, chi benint in parte manna dae su partidu natzionalista bandidu de tzentru Movimentu pro sa Giustìtzia de Pakistan<ref>{{Tzita web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|tìtulu=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|situ=www.ft.com|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 10 freàrgiu: sa presidente de [[Ungheria]] Katalin Novák renùntziat a sa càrriga a pustis de un'iscàndalu nàschidu pro àere fatu gràtzia a un'òmine cundennadu pro pedofilia<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2024/02/10/ungheria-la-presidente-katalin-novak-si-e-dimessa-concesse-la-grazia-a-un-uomo-che-voleva-insabbiare-processo-a-un-pedofilo/7442228/|tìtulu=Ungheria, la presidente Katalin Novak si è dimessa. Concesse la grazia a un uomo che voleva insabbiare processo a un pedofilo|situ=Il Fatto Quotidiano|data=2024-02-10|limba=it-IT|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 11 freàrgiu: segundu turnu de is eletziones generales in [[Finlàndia]]. Su cunservadore Alexander Stubb est torradu a elègere a presidente<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/internacional/2024-02-11/finlandia-acude-a-las-urnas-en-la-segunda-vuelta-de-las-elecciones-presidenciales.html|tìtulu=El conservador Alexander Stubb gana las elecciones presidenciales de Finlandia|autore=Agencias, El País|situ=El País|data=2024-02-11|limba=es|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 14 freàrgiu:
** In [[Kansas City (Missouri)]], [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]], morit una persone e 21 sunt ingortas in un'isparadòrgiu in s'ìnteri de sa festa pro sa bìnchida de su Super Bowl<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cd17gl36pz3o|tìtulu=Kansas City Chiefs: al menos un muerto y 21 heridos en un tiroteo en las celebraciones de los campeones del Super Bowl en EE.UU.|situ=BBC News Mundo|data=2024-02-14|limba=es|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
** Eletziones presidentziales in [[Indonèsia]]. Binchet Prabowo Subianto de su Movimentu Gran Indonesia (dereta)<ref>{{Tzita web|url=https://www.thejakartapost.com/election-2024|tìtulu=Indonesia Decides: 2024 Elections|autore=The Jakarta Post|situ=The Jakarta Post|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 18 freàrgiu: in su cuntestu de sa [[Crisi russu-ucraina (2014-sighende)|Gherra Russu-Ucraina]], sa tzitade ucràina Avdíivka ruet in manu a is fortzas armadas russas a pustis de meses de cumbatas<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366|tìtulu=Avdiivka: Ukraine troops leave embattled eastern town|data=2024-02-17|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 21 freàrgiu: a su mancu 60 sordados russos morint a pustis chi duos mìssiles ucràinos corpint unu tzentru de annestru in sa regione de Donetsk, [[Ucraina|Ucràina]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68358008|tìtulu=Ukraine war: Dozens of Russian troops 'die in air strike'|data=2024-02-21|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 22 freàrgiu:
** [[Fogu de València de su 2024|Unu fràigu de 138 apartamentos de brùsiat]] in sa tzitade de [[Valentzia|València]]. Morint 10 persones e 15 sunt fertas<ref>{{Tzita web|url=https://www.levante-emv.com/comunitat-valenciana/2024/03/12/incendio-campanar-policia-confirma-electrodomestico-cocina-piso-86-origen-fuego-99356036.html|tìtulu=La Policía confirma que un electrodoméstico de la cocina del piso 86 originó el incendio de Campanar|autore=Teresa Domínguez|situ=Levante-EMV|data=2024-03-12|limba=es|atzessu=2024-04-05}}</ref>.
** Nova-C lander, de s'azienda americana Intuitive Machines est su primu veìculu cummertziale a aterrare a subra de sa Luna<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Maanvi|sambenadu=Singh|nùmene2=Martin|sambenadu2=Belam|nùmene3=Maanvi|sambenadu3=Singh (now)|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|tìtulu=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|publicatzione=the Guardian|data=2024-02-23|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*24 freàrgiu: sa Comunidade Econòmica de is Istados de s'Africa Otzidentale santzionat su [[Niger]] e sighit a pedire sa liberatzione de s'ex presidente Mohamed Bazoum e sa famìlia sua<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/24/ecowas-lifts-sanctions-on-niger-amid-tensions-in-west-africa-bloc|tìtulu=ECOWAS lifts sanctions on Niger amid tensions in West Africa bloc|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*28 freàrgiu: [[Haiti]] decrarat s'istadu de emergèntzia a pustis chi bandas atzòchiant in suas presones e esigint is dimissiones de su primu ministru Ariel Henry<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/haiti-prison-break-2788f145b0d26efc2aa199e923724e0f|tìtulu=Haiti declares a curfew as it tries to restore order after weekend jailbreak, explosion of violence|situ=AP News|data=2024-03-03|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*29 freàrgiu: sordados de is fortzas armadas de [[Israele]] ochient a prus de chentu persones in sa Tzitade de [[Gaza]]. Su contu de is vìtimas palestinesas de sa gherra passat is 30000 persones<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195|tìtulu=More than 100 killed as Israeli troops accused of opening fire on Gazans crowded around aid convoy|situ=NBC News|data=2024-02-29|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
=== Martzu ===
* 7 martzu: s'[[Isvètzia]] intrat in sa [[Organizatzione de su Tratadu de s'Atlànticu Norte|NATO]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm|tìtulu=Sweden officially joins NATO|autore=NATO|situ=NATO|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 8 martzu: s'ex presidente de [[Honduras]] Juan Orlando Hernández est decraradu culpàbile de tràficu de droga dae una corte federale de [[Noa York]]<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/honduras-president-juan-orlando-hernandez-corruption-trial-7c43423f12ff71859c370be2fc6ac5b0|tìtulu=Former president of Honduras convicted in US of aiding drug traffickers|situ=AP News|data=2024-03-08|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 10 martzu: eletziones legislativas in [[Portogallu]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/|tìtulu=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest|situ=POLITICO|data=2024-03-10|limba=en-GB|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 11 martzu: su primu ministru e presidente de [[Haiti]] Ariel Henry annùntziat is dimissiones cando unu guvernu de transitzione at a essere formadu, pro neghe de s'ispainadura de sa violèntzia de sa gherra de bandas in sa capitale de s'istadu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/haiti-henry-resignation-prime-minister-violence-28acaecc1d80d993c99fe43a5e1e1f7f|tìtulu=Haiti is preparing itself for new leadership. Gangs want a seat at the table|situ=AP News|data=2024-03-12|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 13 martzu: s'[[Unione Europea]] aprovat sa Lege a subra de s'Inteligèntzia Artifitziale, su primu regulamentu de su mundu in contu de custos trastos<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html|tìtulu=World’s first major act to regulate AI passed by European lawmakers|autore=Karen Gilchrist,Ruxandra Iordache|situ=CNBC|data=2024-03-13|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 14 martzu: Tres sordados morint e 27 persones sunt feridas in un'atacu de 5 terroristas de s'organizatzione [[Al Shabaab]] contra a s'Hotel Syl de [[Mogadìsciu]], capitale de [[Somàlia]], frecuentadu dae funtzionàrios de su guvernu e legisladores. Is 5 terroristas sunt istados ochidos dae agentes de seguresa<ref>{{Tzita web|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/3-soldiers-dead-27-civilians-injured-in-somalia-attack-4557340|tìtulu=3 soldiers dead, 27 people injured in Somalia's Al Shabaab attack|situ=The East African|data=2024-03-15|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 15-17 martzu: eletziones presidentziales in [[Rùssia]]. [[Vladimir Putin]] est torradu a elègere<ref>{{Tzita web|url=https://www.teleborsa.it/News/2024/03/18/russia-putin-rieletto-presidente-con-l87-5percento-3.html|tìtulu=Russia, Putin rieletto presidente con l'87,5%|situ=www.teleborsa.it|limba=it|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 22 martzu: in [[Krasnogorsk]], [[Rùssia]], terroristas de s'ISIS-K ochient a su mancu a 145 persones e nde ferrent a àteras 551 in un'atacu in una sala de cuntzertos<ref>{{Tzita web|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519|tìtulu=Death toll from concert hall attack in Russia’s Moscow region rises to 144|situ=www.aa.com.tr|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 24 martzu:
** Unu [[terremotu]] in [[Pàpua Noa Guinea]] ochiet a su mancu a 160-2000 persones<ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=TSJ Reporter 3|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|tìtulu=Death toll in Papua New Guinea landslide climbs to 2000|publicatzione=The Street Journal|data=2024-05-27|atzessu=2024-07-22|dataarchìviu=2024-05-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|urlmortu=eja}}</ref>.
** Eletziones presidentziales in [[Senegal]]. Binchet Bassirou Diomaye Faye cun su 54,28% de is votos<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/afrique/articles/cnek82d12jeo|tìtulu=Bassirou Diomaye Faye : Il est élu au premier tour avec 54,28 % selon les résultats provisoires|situ=BBC News Afrique|data=2024-03-24|limba=fr|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
* 25 martzu: 4 persones morint in un'esplosione in un'albergu in sa tzitade de Mandera, [[Kenya]], causada dae s'organizatzione [[Terrorismu|terrorista]] Al Shabaab<ref>{{Tzita web|url=https://www.africanews.com/2024/03/26/kenya-four-people-killed-in-blast-near-police-station/|tìtulu=Kenya: Four people killed in blast near police station|autore=AfricaNews|situ=Africanews|data=2024-03-26CET08:27:40+01:00|limba=en|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
* 26 martzu: in [[Baltimora]], [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]], sa nave porta-cuntenidores MV Dali atumbat cun su ponte Francis Scott Key, iscialochende ·ddu<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/03/26/puente-francis-scott-key-baltimore-derrumbe-barco-trax/|tìtulu=Un puente en Baltimore se derrumba tras ser golpeado por un gran barco|autore=Gonzalo Jimenez|situ=CNN|data=2024-03-26|limba=es|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
*28 martzu: in [[Mèssicu]], una martza pro pedire giustìtzia pro s'ochidòrgiu de una pipia de 8 acabbat cun s'ochidòrgiu de una persone chi si creiat responsàbile de su fatu<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/03/28/caso-camila-habitantes-de-taxco-intentan-linchar-a-presuntos-asesinos-de-nina-de-8-anos/|tìtulu=Caso Camila: habitantes de Taxco linchan a presuntos asesinos de niña de 8 años|autore=Por Brenda Terreros|situ=infobae|data=2024-03-28|limba=es-ES|atzessu=2024-07-22}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/03/29/reportan-supuesto-fallecimiento-del-hijo-de-ana-rosa-diaz-presunta-asesina-de-camila-gomez-nina-secuestrada-en-taxco/|tìtulu=Reportan supuesto fallecimiento del hijo de Ana Rosa Díaz, presunta asesina de Camila Gómez, niña secuestrada en Taxco|autore=Por Ulises Flores Hernández|situ=infobae|data=2024-03-29|limba=es-ES|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
*31 martzu: [[Romania]] e [[Bulgaria]] intrant in s'Àrea Schengen<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-67834837|tìtulu=Romania and Bulgaria to join Schengen border-free zone by air and sea|data=2023-12-28|atzessu=2024-07-30}}</ref>.
=== Abrile ===
* 1 abrile: [[Israele]] atacat s'ambasciada [[Iran|iraniana]] de [[Damasco]], ochiende a 16 persones<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/04/01/siria-attacco-ambasciata-iran-damasco/|tìtulu=C'è stato un bombardamento contro l'ambasciata iraniana in Siria|situ=Il Post|data=2024-04-01|limba=it|atzessu=2024-07-30}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/mondo/mediooriente/2024/04/03/media-sale-a-16-bilancio-dei-morti-in-raid-israeliano-a-damasco_2ccd067f-dd0e-47cf-8120-01de7bdc6103.html|tìtulu=Media, sale a 16 bilancio dei morti in raid israeliano a Damasco - Medio Oriente - Ansa.it|situ=Agenzia ANSA|data=2024-04-03|limba=it|atzessu=2024-07-30}}</ref>.
* 3 abrile: unu [[terremotu]] de magnitudo 7,4 iscùtinat [[Taiwan]], ochiende a 19 persones e lassende·nde fertas a àteras 1145<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/04/05/terremoto-taiwan-lecciones-prevencion-construccion-trax/|tìtulu=El mayor terremoto en décadas que sacudió Taiwán no la doblegó y puso en relieve su preparación. Estas son las lecciones aprendidas|autore=Melissa Velásquez Loaiza|situ=CNN|data=2024-04-05|limba=es|atzessu=2024-07-30}}</ref>.
* 4 abrile:
** Eletziones generales in [[Kuwait]]<ref name=":0" />.
** Sa [[Somàlia]] nch'at bogadu a s'ambasciadore de s'[[Etiòpia]] in su cuntestu de sa cuntierra pro s'acòrdiu portuale de s'Etiòpia cun Somalilàndia, territòriu chi ''de iure'' apartenet a sa Somàlia, mancari siat indipendente ''de facto''. Sa Somàlia at fintzas tzerriadu a s'ambasciadore suo in Etiòpia pro "consultas cumpletas"<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68734631|tìtulu=Somalia expels Ethiopian ambassador amid row over Somaliland port deal|data=2024-04-04|atzessu=2024-07-31}}</ref>.
** Unu traballadore umanitàriu [[Turkia|turcu]] e un'àteru sòmalu morint in un'atacu de s'organizatzione terrorista Al Shabaab, cando is furgones in ue fiant biagende sunt corpidos dae un'esplosione in [[Mogadìsciu]], Somàlia<ref>{{Tzita web|url=https://www.voanews.com/a/turkish-aid-worker-killed-in-attack-in-somalia-/7557831.html|tìtulu=Turkish aid worker killed in attack in Somalia|situ=Voice of America|data=2024-04-04|limba=en|atzessu=2024-07-31}}</ref>.
*5 abrile:
**Unu terremotu de magnitudo 4,8 iscùtinat sa tzitade de [[Noa York]] sena fàghere dannos de importu o vìtimas<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c51j18r83e5o|tìtulu=Nueva York sufre un inusual temblor de 4,8, el peor en los últimos en 40 años|situ=BBC News Mundo|data=2024-04-05|limba=es|atzessu=2024-07-31}}</ref>.
**In [[Quito]], s'ex-visu-presidente de [[Ecuadòr|Ecuador]] Jorge Glas est arrestadu in s'ambasciada de su [[Mèssicu]]. Su fatu càusat sa truncadura de is relatziones diplomàticas intre is duos paisos<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/04/06/policia-de-ecuador-detiene-al-jorge-glas-en-la-embajada-de-mexico-y-amlo-declara-que-suspendera-relaciones-diplomaticas/|tìtulu=Gobierno de México anuncia ruptura de relaciones diplomáticas con Ecuador tras detención del exvicepresidente Jorge Glas en su embajada en Quito|autore=Ángela Reyes Haczek|situ=CNN|data=2024-04-06|limba=es|atzessu=2024-07-31}}</ref>.
*6 abrile:
**Segundu turnu de is eletziones presidentziales in [[Islovàchia]]. Peter Pellegrini (de Hlas, tzentru-manca) est eligidu a presidente<ref>{{Tzita web|url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/|tìtulu=Slovak presidency goes to PM Fico’s proxy|situ=POLITICO|data=2024-04-06|limba=en-GB|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
**Sa [[Somàlia]] proibit sa pisca a bulìgiu pro amparare s'[[Otzèanu Indianu]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/somalia-bans-fishing-trawlers-from-its-waters-4586890|tìtulu=Somalia bans fishing trawlers from its waters|situ=The East African|data=2024-04-11|limba=en|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*8 abrile: eclisse totale solare, chi si bidiat in [[Mèssicu]], [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]] e [[Canada]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cw0zydzyj1jo|tìtulu=Eclipse solar total: las impactantes imágenes del "anillo de diamante" creado por el fenómeno astronómico|situ=BBC News Mundo|data=2024-04-08|limba=es|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*9 abrile: a pustis de is dimissiones de Leo Varadkar, Simon Harris (de Fine Gael, tzentru-dereta) essit ''Taoiseach'' (primu ministru) de [[Repùbrica de s'Irlanda|Irlanda]]. Est su prus giòvanu de semper<ref>{{Tzita publicatzione|data=2024-04-09|tìtulu=Cabinet members receive seals of office after reshuffle|limba=en|atzessu=2024-08-18|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/}}</ref>.
*10 abrile: eletziones legislativas in [[Corea de su Sud]]. S'Alleàntzia Democràtica (tzentru-manca) binchet 176 iscannos contras a is 108 iscannos de s'unione de tzentru-dereta<ref>{{Tzita publicatzione|nùmene=Victor|sambenadu=Cha|data=2024-04-10|tìtulu=South Korea’s 2024 General Election: Results and Implications|limba=en|atzessu=2024-08-18|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|nùmene2=Jinwan|sambenadu2=Park|nùmene3=Andy|sambenadu3=Lim}}</ref>.
*13 abrile:
**S'[[Iran]] ghetat un'atacu contras [[Israele]], comente a vindita pro s'atacu a s'ambasciada de [[Damasco]] de su 1 abrile<ref>{{Tzita web|url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/|tìtulu=Iranians celebrate after attacking Israel from all sides with suicide drones, missiles and rockets|autore=Chris Harris, Matthew Sedacca, Patrick Reilly|data=2024-04-13|limba=en-US|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
**Piratas Sòmalos lassant lìbera una nave cun bandera de su [[Bangladesh]] a pustis de unu mese de secuestru<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68811930|tìtulu=Somali pirates free Bangladesh-flagged vessel, MV Abdullah|data=2024-04-14|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*16 abrile: a su mancu 32 persones morint pro neghe de su tempus malu in s'[[Oriente Mèdiu]], chi càusat inundamentos e interrutziones de servìtziu in s'arioportu de [[Dubai]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|tìtulu=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|data=2024-04-16|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*17 abrile:
**Eletziones generales me is [[Ìsulas Salomone]]. Su partidu Propiedade, Unidade e Responsabilidade de su primu ministru Manasseh Sogavare binchet 15 de is 50 iscannos, sena lòmpere a sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority|tìtulu=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
**Eletziones parlamentares de [[Croàtzia]]. Su partidu Unione Democràtica Croata (tzentru-dereta) de su presidente Andrej Plenković binchet su prus de is iscannos<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Jon|sambenadu=Henley|nùmene2=Jon Henley Europe|sambenadu2=correspondent|url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement|tìtulu=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority|publicatzione=The Guardian|data=2024-04-18|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*19 abrile: Israele ghetat atacos aèreos contras a s'Iran comente a vindita pro is atacos de su 13 abrile<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk|tìtulu=Israel has carried out a strike inside Iran, US official tells CNN, as explosions reported near military base|autore=Alex Marquardt, Helen Regan, Hamdi Alkhshali, Artemis Moshtaghian, Adam Pourahmadi|situ=CNN|data=2024-04-19|limba=en|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*25 abrile: a pustis de is dimissiones de su presidente e primu ministru, in Haiti leat su podere unu cussìgiu presidentziale de transitzione<ref>{{Tzita web|url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national|tìtulu=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment au Palais national|situ=lenouvelliste.com|limba=fr|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*29 abrile:
**unos cantos inundamentos in s'istadu [[Brasile|brasilianu]] de [[Rio Grande do Sul]] càusant deghinas de mortos e lassant a mìgias de persones sena domo<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249|tìtulu=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul|data=2024-05-01|atzessu=2024-09-22}}</ref>.
**50 persones morint e 84 sunt pèrdidas cando unu terraprenu ferroviàriu ruet acanta de Mai Mahiu, [[Kenya]]. Custu s'agiunghet devastazione a su degòlliu causadu dae is indundamentos in Kenya e [[Tanzània]], chi ant causadu sa morte de 488 persones e s'isfollamentu de àteros 503.000<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456|tìtulu=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town|data=2024-04-29|atzessu=2024-09-22}}</ref>.
*30 abrile: is paisos de su [[G7]] si ponent de acòrdiu pro non impreare prus su carbone comente fonte de energia a intro de su 2030-2035<ref>{{Tzita publicatzione|data=2024-04-30|tìtulu=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants|limba=en|atzessu=2024-09-22|url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants|dataarchìviu=2024-05-08|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants|urlmortu=eja}}</ref>.
=== Maju ===
* 5 maju: eletziones generales in [[Panamá|Pànama]]. Binchet José Raúl Mulino (''Realizando Metas'', dereta)<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/resultado-panama-lecciones-presidente-en-vivo-orix/|tìtulu=Resultados de la elección presidencial de Panamá, en vivo|situ=CNN|limba=es|atzessu=2024-10-08}}</ref>.
* 6 maju: eletziones presidentziales in [[Ciàd|Ciad]]. Binchet Mahamat Déby (''Mouvement Patriotique du Salut'', dereta)<ref>{{Tzita web|url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html|tìtulu=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby|situ=Yahoo! News|data=2024-05-10|limba=fr|atzessu=2024-10-08|dataarchìviu=2024-05-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html|urlmortu=eja}}</ref>.
* 8 maju: segundu turnu de is eletziones presidentziales in [[Matzedònia de su Norte|Matzedònia de su Nord]]. Binchet Gordana Siljanovska-Davkova (''ВМРО–ДПМНЕ'', Organizatzione Rivolutzionària Matzèdone Interna – Partidu Democràticu pro s'Unidade de Matzedònia, tzentru-dereta)<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4|tìtulu=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses|situ=AP News|data=2024-05-08|limba=en|atzessu=2024-10-08}}</ref>.
* 10 maju:
** S'Assemblea generale de is [[ONU|Natziones Unidas]] detzidet chi sa [[Istadu de Palestina|Palestina]] podet sètzere intra is istados membros a incumentzare dae s'assemblea de su 10 de cabudanni de su 2024<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650|tìtulu=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member|data=2024-05-10|atzessu=2024-10-08}}</ref>.
** Una sèrie de traschias solares e erutziones solares de livellu G5 (estremu) ingendrant auroras polares a latitùdines diferentes dae su sòlitu. Est sa prima traschia G5 a pustis de su 2003<ref>{{Tzita web|url=https://www.nytimes.com/2024/05/10/science/solar-storm-earth.html|tìtulu=Solar Storm Intensifies, Making Northern Lights Visible: What to Know…|situ=NY Times|data=2024-05-11|limba=en|atzessu=2024-10-08|dataarchìviu=2024-05-11|urlarchìviu=https://archive.today/20240511063252/https://www.nytimes.com/2024/05/10/science/solar-storm-earth.html|urlmortu=eja}}</ref>.
*11 maju: s'istadu [[Istados Unidos de Amèrica|istadunidensu]] de su [[Minnesota]] càmbiat sa bandera de manera ufitziale<ref>{{Tzita web|url=https://www.nmas.com.mx/internacional/estados-unidos/minnesota-estrena-bandera-quejas-ofensa-racial/|tìtulu=Minnesota Estrena Bandera tras Quejas por Ofensa Racial del Estandarte Anterior|situ=N+|data=2023-12-21|limba=es-MX|atzessu=2024-10-09}}</ref>.
*15 maju:
**Lawrence Wong leat s'incàrrigu de primu ministru de [[Singapore]] in logu de Lee Hsien Loong concas e is eletziones de su 2025<ref>{{Tzita web|url=https://www.corriere.it/esteri/24_maggio_15/nuova-era-singapore-dopo-vent-anni-cambia-premier-e761ff55-226b-4cf8-b0db-22579ab55xlk.shtml|tìtulu=Nuova era a Singapore: dopo vent’anni cambia il premier (e non è un altro Lee)|situ=Corriere della Sera|data=2024-05-15|limba=it-IT|atzessu=2024-10-09}}</ref>.
**Su primu ministru de [[Islovàchia]] est ricoveradu in ispidale pro neghe de un'isparu retzidu in un'eventu guvernativu in Handlovà<ref>{{Tzita web|url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/|tìtulu=Slovak PM Robert Fico ‘will survive,’ deputy says|situ=POLITICO|data=2024-05-15|limba=en-GB|atzessu=2024-10-09}}</ref>.
*19 maju:
**Eletziones generales in sa [[Repùblica Dominicana]]. Luis Abinader (''Partido Revolucionario Moderno'', tzentru-manca), giai presidente, torrat a bìnchere<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|tìtulu=Luis Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|situ=BBC News Mundo|data=2024-05-20|limba=es|atzessu=2024-10-09}}</ref>.
**Su presidente de s'[[Iran]] Ebrahim Raisi e su ministru de is afàrios èsteros Hossein Amir-Abdollahianmorint in sa ruta de s'elicòteru in ue fiant biagende<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051|tìtulu=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash|publicatzione=BBC News|atzessu=2024-10-09}}</ref>.
**Unu tentadu [[Corpu de Istadu|corpu de istadu]] in sa [[Repùblica Democràtica de su Congo]] creat abbolotu in sa capitale [[Kinshasa]]. Is sordados de su guvernu intervenent e torrant a istabilèssere sa calma<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html|tìtulu=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army|data=2024-05-19|atzessu=2024-10-09}}</ref>.
*20 maju: sa Corte Criminale Internatzionale emitet unu mandadu de arrestu pro su primu ministru de [[Israele]] [[Benjamin Netanyahu]] e sa ghia de [[Hamas]] in [[Fròngia de Gaza|Gaza]] Yahya Sinwar pro [[Crìmene de gherra|crìmines de gherra]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3ggpe3qj6wo|tìtulu=Israel Gaza war: ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders|situ=BBC News|data=2024-05-20|limba=en-GB|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
*24 maju: sa Corte de Giustìtzia Internatzionale de s'[[ONU]] òrdinat a Israele de firmare s'ofensiva militare in Rafah, Gaza de su sud<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989|tìtulu=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah|situ=BBC News|data=2024-05-24|limba=en-gb|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
*26 maju: eletzione presidentziales in [[Lituània]]. Torrat a bìnchere su presidente Gitanas Nausėda<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/05/26/lituania-ballottaggio-presidenziali-nauseda-simonyte/|tìtulu=Il presidente della Lituania Gitanas Nauseda farà un secondo mandato|situ=Il Post|data=2024-05-26|limba=it|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
*29 maju:
**eletziones generales in [[Sudàfrica]]. Pro sa prima borta in s'istòria democràtica de su paisu, su partidu Cungressu Natzionale Africanu non lompet a sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|tìtulu=ANC on course to lose majority in South Africa election|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-10-10}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/|tìtulu=Historic losses for ANC open new era in South African politics|autore=AfricaNews|situ=Africanews|data=2021-11-06CET11:46:50+01:00|limba=en|atzessu=2024-10-10}}</ref>.
**eletziones parlamentares in [[Madagascàr|Madagascar]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.yahoo.com/news/madagascar-votes-parliamentary-elections-022625086.html|tìtulu=Madagascar votes in parliamentary elections|situ=Yahoo News|data=2024-05-30|limba=en-US|atzessu=2024-10-10}}</ref>. Su partidu chi tenet su podere, Giòvanos Determinados de Madagascar torrat a bìnchere.
*30 maju:
**s'ex presidente de is Istados Unidos, [[Donald Trump]], est giuigadu culpàbile de vàrios reatos, comente su de farsare registros de azienda e de pagare a àteras persones pro su silèntziu issoro. Est sa prima borta chi unu presidente istadunidensu est giuigadu culpàbile de unu crìmine<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492|tìtulu=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case|situ=NBC News|data=2024-05-30|limba=en|atzessu=2024-10-10}}</ref>.
**16 ativistas pro-[[democratzia]] in [[Hong Kong]] sunt giugados culpàbiles de "trama cun sa punna de creare abbolotu pro s'organizatzione de primàrias pre-eletorales", segundu sa lege se seguresa de su 2020<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Helen|sambenadu=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/30/hong-kong-47-trial-verdict-pro-democracy-campaigners-national-security|tìtulu=‘Hong Kong 47’ trial: 14 activists found guilty of conspiracy to commit subversion|publicatzione=The Guardian|data=2024-05-30|atzessu=2024-10-10}}</ref>.
=== Làmpadas ===
* 1 làmpadas:
** agabbant is eletziones generales in [[Ìndia]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2024/04/18/india/india-general-election-polls-open-intl-hnk/index.html|tìtulu=India heads to the polls in world’s biggest election. Here’s what to know|autore=Helen Regan, Rhea Mogul|situ=CNN|data=2024-04-19|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>. Su Partidu de su Pòpulu Indianu (dereta) perdet sa majoria assoluta, ma dda cunservat sa coalitzione sua, s'Alleàntzia Natzionale Democràtica<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/india-election-results-narendra-modi-rcna154839|tìtulu=India hands PM Modi a surprise setback, with his majority in doubt|situ=NBC News|data=2024-06-04|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>.
** eletziones generales in [[Islanda]]. Binchet s'imprendidora Halla Tómasdóttir<ref>{{Tzita web|url=https://www.ruv.is/english/414491|tìtulu=Presidential Election 2024: Halla Tómasdóttir will be the next president of Iceland|situ=www.ruv.is|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>.
* 2 làmpadas: eletziones generales in [[Mèssicu]]. Claudia Sheinbaum Pardo (Morena, manca) est sa presidente noa<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/06/03/claudia-sheinbaum-proxima-presidenta-gana-presidencia-elecciones-mexico-orix/|tìtulu=Claudia Sheinbaum gana las elecciones a la Presidencia de México, según resultados oficiales preliminares|autore=Por CNN Español|situ=CNN|data=2024-06-03|limba=es|atzessu=2024-10-25}}</ref>.
* 9 làmpadas:
** su Partidu Populare Europeu, ghiadu dae Ursula von der Leyen abarrat su grupu prus mannu in su [[Parlamentu Europeu]] a pustis de is eletziones, mancari is votos balangiados dae sa dereta estrema<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/eu-election-right-migration-climate-polls-vote-0fbfcb7bd987008e802d70f759fa870b|tìtulu=Far-right gains in the EU election deal stunning defeats to France's Macron and Germany's Scholz|situ=AP News|data=2024-06-09|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>.
** eletziones generales in [[Santu Marinu]]. Binchet sa coalitzione Democratzia e Libertade (tzentru)<ref>{{Tzita web|url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2024/06/10/news/san_marino_risultati_elezioni_democrazia_cristiana-423206554/|tìtulu=A San Marino c’è ancora la Dc e vince le elezioni con il 34%|situ=la Repubblica|data=2024-06-10|limba=it|atzessu=2024-10-26}}</ref>.
** eletziones federales in [[Bèlgiu]]. S'Alleàntzia Fiamminga Noa (dereta) mantenet sa majoria in sa Càmera de is Rapresentantes, mentres Open Vld, su partidu de su presidente in essida, perdet iscannos<ref>{{Tzita noas|autore=Philip Blenkinsop|url=https://www.reuters.com/world/europe/flemish-nationalists-set-retain-lead-belgian-parliament-2024-06-09/|tìtulu=Flemish nationalists to retain lead in Belgian parliament, far right gains|publicatzione=Reuters|data=2024-06-10}}</ref>.
** eletziones generales in [[Bulgaria]]: sa coalitzione GERB–SDS /tzentru-dereta) de Boyko Borisov binchet ma non renesset a formare unu guvernu istàbile<ref>{{Tzita web|url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/06/10/centre-right-bags-victory-in-bulgaria-national-and-eu-elections|tìtulu=Centre right bags victory in Bulgaria national and EU elections|situ=euronews|data=2024-06-10|limba=en|atzessu=2024-10-27}}</ref>.
* 10 làmpadas: sa ruta de un'[[aparèchiu]] acanta de Chikangawa, [[Malawi]], ochiet a noe persones, inclùdidu su visu-presidente, Saulos Chilima<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/malawi-missing-plane-vice-president-chilima-c071c832931d7cfeae92f9bb1c199075|tìtulu=Malawi's vice president and 9 others are confirmed dead after their plane's wreckage is found|situ=AP News|data=2024-06-11|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>.
* 12 làmpadas: sa cummissione de s'[[ONU]] in contu de is atacos de [[Hamas]] de su mese de ledàmine de su [[2023]] e is cunflitos de a pustis giùigat chi siat [[Israele]] siat Hamas ant cummìtidu [[Crìmene de gherra|crìmines de gherra]]<ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-06-12-24-intl/index.html|tìtulu=June 12, 2024 Israel-Hamas war|autore=Jessie Gretener,Antoinette Radford,Elise Hammond,Tori B. Powell,Maureen Chowdhury|situ=CNN|data=2024-06-12|limba=en|atzessu=2024-10-27}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Emma|sambenadu=Graham-Harrison|nùmene2=Peter|sambenadu2=Beaumont|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jun/12/israel-hamas-gaza-un-ceasefire-plan|tìtulu=Israel and Hamas have both committed war crimes since 7 October, says UN body|publicatzione=The Guardian|data=2024-06-12|atzessu=2024-10-27}}</ref>.
* 13 làmpadas: incumentzat sa cunferèntzia de su [[G7]] in Fasano, [[Itàlia]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.g7italy.it/it/vertice/|tìtulu=Il Vertice {{!}} G7 Italia|situ=G7 Italia 2024|limba=it|atzessu=2024-10-27}}</ref>.
* 15 làmpadas: incumentzat un'addòbiu pro sa paghe in [[Ucraina|Ucràina]] in Bürgenstock, [[Isvìtzera]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.eda.admin.ch/eda/en/home/das_eda/aktuell/dossiers/konferenz-zum-frieden-ukraine.html|tìtulu=Summit on Peace in Ukraine|situ=www.eda.admin.ch|limba=en|atzessu=2024-10-27}}</ref>.
* 23 làmpadas:
** su Gran Duca de [[Lussemburgu]] Erricu annùntziat cun s'ocasione de is annos suos, su fìgiu s'at a incarrigare de is deveres reales a incumentzare de su mese de ledàmine, preparende·si a s'abdicatzione<ref>{{Tzita web|url=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/grand-duke-paves-way-for-abdication-with-surprise-announcement/14509987.html|tìtulu=Grand Duke paves way for abdication with surprise announcement|situ=Luxembourg Times|data=2024-10-27|limba=en|atzessu=2024-10-27}}</ref>.
** prus de 1300 persones morint de basca in s'ìnteri de su pellegrinàgiu traditzionale concas a sa Meca, [[Aràbia Saudita]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8000dgk9gzo|tìtulu=At least 1,301 people died during Hajj - Saudi Arabia|situ=BBC News|data=2024-06-23|limba=en-GB|atzessu=2024-10-27}}</ref>.
** duos [[Terrorismu|atacos terroristas]] coordinados in Makhachkala e Derbent, Repùblica de Dagestan, [[Rùssia]], ochient a 28 persones e nde lassant a àteras 46 fertas<ref>{{Tzita noas|autore=Guy Faulconbridge|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-dagestan-mourns-priest-police-killed-attack-by-gunmen-2024-06-24/|tìtulu=Death toll rises to 20 after gunmen attack Russia's Dagestan|publicatzione=Reuters|data=2024-06-24}}</ref>.
*24 làmpadas: su fundadore de [[WikiLeaks]] [[Julian Assange]] est liberadu dae presone e lassat su [[Rennu Unidu]] pro furriare a s'[[Austràlia]], in un'acòrdiu de culpabilidade cun is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69145409|tìtulu=Julian Assange back in Australia after leaving US court a free man|publicatzione=BBC News|atzessu=2024-11-01}}</ref>.
*26 làmpadas: in [[Bolìvia]], su militare Juan José Zúñiga intentat unu corpu de istadu, chi faddit<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c2jj33v45m7o|tìtulu=Bolivia: cómo fue el "intento de golpe de Estado" que denunció el presidente Arce después de que militares tomaran el centro de La Paz y entraran en la sede de gobierno|situ=BBC News Mundo|data=2024-06-26|limba=es|atzessu=2024-11-01}}</ref>.
*28 làmpadas:
**eletziones parlamentares in [[Mongòlia]]. Binchet su Partidu de su Pòpulu de Mongòlia (tzentru-manca)<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|tìtulu=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|situ=AP News|data=2024-07-01|limba=en|atzessu=2024-11-01}}</ref>.
**primu turnu de is eletziones presidentziales in [[Iran]], in antìtzipu pro sa morte de su presidente Ebrahim Raisi<ref>{{Tzita web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/mondo/2024/06/28/al-via-in-iran-le-elezioni-presidenziali-anticipate_6bff69b0-b14c-4ab4-b304-d959283e5f7f.html|tìtulu=Al via in Iran le elezioni presidenziali anticipate - Notizie - Ansa.it|situ=Agenzia ANSA|data=2024-06-28|limba=it|atzessu=2024-11-01}}</ref>.
**unu terremotu de magnitudo 7,2 iscùtinat su dipartimentu de Arequipa, [[Perù]]. In s'incumentzu si timit fintzas unu tsunami<ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/2024/06/28/americas/peru-earthquake-intl-hnk/index.html|tìtulu=Powerful 7.2 magnitude earthquake hits southern Peru, no risk of tsunami|autore=Helen Regan|situ=CNN|data=2024-06-28|limba=en|atzessu=2024-11-01}}</ref>.
*29 làmpadas:
**eletziones presidentziales in [[Mauritània]]. Mohamed Ould Ghazouani, giai presidente, otenet is votos pro unu segundu mandadu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|tìtulu=Mauritania election: President Mohamed Ould Ghazouani wins re-election|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-11-02}}</ref>.
**a su mancu 32 persones morint e 110 sunt fertas in unu atacu suitzida in Gwoza, [[Nigèria]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/mondo/2024/07/01/sale-a-32-il-numero-dei-morti-nellattacco-kamikaze-in-nigeria_e6914c39-5b1e-4ce5-a2f9-d45cb1fef0a8.html|tìtulu=Sale a 32 il numero dei morti nell'attacco kamikaze in Nigeria - Notizie - Ansa.it|situ=Agenzia ANSA|data=2024-07-01|limba=it|atzessu=2024-11-02}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=Ndahi Marama, Maiduguri|url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/|tìtulu=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral|publicatzione=Vanguard|data=2024-06-30}}</ref>.
=== Argiolas/Trìulas ===
* 4 argiolas/trìulas: eletziones generales in su [[Rennu Unidu]]. Binchet su Partidu Laburista, chi torrat a su guvernu a pustis de 14 annos<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o|tìtulu=Keir Starmer vows to serve whole UK as new Labour PM|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-11-02}}</ref>.
* 5 argiolas/trìulas: segundu turnu de is eletziones presidentziales in [[Iran]]. Masoud Pezeshkian, riformista, est eletu a presidente<ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2024/07/06/massoud-pezeshkian-chi-e|tìtulu=Chi è Massoud Pezeshkian, il nuovo presidente dell'Iran|autore=Sky TG24|situ=tg24.sky.it|data=2024-07-06|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 7 argiolas/trìulas: segundu turnu de is eletziones legislativas in [[Frantza]]. Su Fronte Populare Nou (tzentru-manca) binchet su prus de is iscannos in s'Assemblea Natzionale ma non lompet a una majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|tìtulu=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|situ=Le Figaro|data=2024-06-10|limba=fr|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 9 argiolas/trìulas: incumentzat su de 33 addòbios de sa [[Organizatzione de su Tratadu de s'Atlànticu Norte|NATO]] in [[Washington]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know|tìtulu=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here’s what to know|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 13 argiolas/trìulas: mentres [[Donald Trump]] est impinnadu in sa campànnia pro is eletziones, dd'isparant corpende·ddu a s'origra dereta<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024|tìtulu=Trump survives assassination attempt at campaign rally, as it unfolded|situ=AP News|limba=en|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 15 argiolas/trìulas: eletziones generales in [[Ruanda]]. Su presidente atuale Paul Kagame (Fronte Patriòticu de Ruanda) est eletu pro sa de bator bortas<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilfoglio.it/esteri/2024/07/17/news/l-eterno-kagame-vince-le-elezioni-in-ruanda-di-nuovo-con-un-plebiscito-6756811/|tìtulu=L'eterno Kagame: vince le elezioni in Ruanda (di nuovo) con un plebiscito|situ=www.ilfoglio.it|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 19 argiolas/trìulas: unu guastu informàticu de unu programma de s'azienda de seguresa informàtica CrowdStrike càusat su blocu de [[Computer|elaboradores]] cun sistema [[Microsoft Windows|Windows]] in totu su mundu creende problemas in totu is setores<ref>{{Tzita web|url=https://www.repubblica.it/tecnologia/blog/strategikon/2024/07/19/news/caso_crowdstrike_chi_paghera_il_conto_per_il_disastro_informatico-423403972/|tìtulu=Caso Crowdstrike, chi pagherà il conto per il disastro informatico?|situ=la Repubblica|data=2024-07-19|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 21 argiolas/trìulas: su presidente de is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]] [[Joe Biden]] arrimat sa candidadura a is eletziones de su 2024<ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2024/07/21/america-2024-joe-biden-ritiro-casa-bianca|tìtulu=America 2024, Joe Biden si ritira dalla corsa alla Casa Bianca|autore=Sky TG24|situ=tg24.sky.it|data=2024-07-22|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 23 argiolas/trìulas: sa [[Tzina]] promovet un'acòrdiu de unidade tra Fatah e Hamas pro formare unu guvernu in [[Palestinesos|Palestina]]<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5|tìtulu=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups?|situ=AP News|data=2024-07-23|limba=en|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 26 argiolas/trìulas: incumentzant is Olimpìades de istade in [[Parigi]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|tìtulu=Details emerge in deal to bring 2028 Summer Olympics to Los Angeles|autore=X, Instagram, Email, Facebook|situ=Los Angeles Times|data=2017-07-31|limba=en-US|atzessu=2024-11-07}}</ref>. Sa tzerimònia de abertura e is addòbios de boxe de Imane Khelif ant a ingendrare cuntierras in totu su mundu<ref>{{Tzita web|url=https://www.money.it/parigi-2024-successo-o-fallimento-per-le-olimpiadi-della-controversia|tìtulu=Parigi 2024: successo o fallimento per le Olimpiadi della controversia?|situ=Money.it|data=2024-08-13|limba=it-IT|atzessu=2024-11-07}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.adnkronos.com/sport/imane-khelif-denuncia-motivo-cio-abusi-offese-social_4lmbhsLCWznutQorDOtEMF|tìtulu=Imane Khelif denuncia, ecco le accuse. Cio: "La nostra posizione è chiara"|autore=Adnkronos|situ=Adnkronos|data=2024-11-06|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 28 argiolas/trìulas: eletziones presidentziales in [[Venezuela]]. Torrat a bìnchere su presidente Nicolás Maduro, mancari ddoe siat suspetu de irregularidades. Pro neghe de custas si nde pesant protestas e medas istados [[Amèrica de su Sud|sudamericanos]] domandant prus trasparèntzia<ref>{{Tzita web|url=https://www.rainews.it/articoli/2024/08/lopposizione-promette-di-andare-fino-in-fondo-di-fronte-a-un-governo-sicuro-della-propria-forza-c227e40e-6048-484c-b08a-4224efd682dd.html|tìtulu="Venezuela libero", cortei anti-Maduro in tutto il mondo, proteste in 380 città|autore=Redazione di Rainews|situ=RaiNews|data=2024-08-18|limba=it|atzessu=2024-11-08}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.fanpage.it/esteri/cosa-sta-succedendo-in-venezuela-dopo-le-elezioni-e-la-conferma-di-maduro/|tìtulu=Cosa sta succedendo in Venezuela dopo le elezioni e la conferma di Maduro|situ=Fanpage|data=2024-07-30|limba=it|atzessu=2024-11-08}}</ref>.
* 30 argiolas/trìulas:
** un'isteremamentu in su distretu de Wayanad, Kerala, Ìndia, ochiet a 334 persones, nde ferit a 200 e medas àteras sunt pèrdidas<ref>{{Tzita web|url=https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html|tìtulu=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing|situ=Onmanorama|limba=en|atzessu=2024-11-08|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html|tìtulu=Wayanad landslides: 296 dead, volunteers temporarily halt search op|situ=Onmanorama|limba=en|atzessu=2024-11-08}}</ref>.
** in vàrias partes de su [[Rennu Unidu]] si nde pesant protestas de sa dereta estrema a pustis chi unu tzitadinu Britànnicu de orìgine ruandesa ochiet a tres pipios e ferit a àteras 10 persones<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html|tìtulu=Violent, racist attacks have gripped several British cities. What happened, and what comes next?|autore=Rob Picheta|situ=CNN|data=2024-08-05|limba=en|atzessu=2024-11-08}}</ref>.
=== Austu ===
* 1 austu: 26 persones sunt liberadas in s'aeroportu de [[Ankara]], in su cuncàmbiu de presoneris prus mannu intra [[Istados Unidos de Amèrica|USA]] e [[Rùssia]] dae sa gherra fria<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.nytimes.com/live/2024/08/01/world/russia-prisoner-swap-us|tìtulu=Prisoners Are Back on U.S. Soil After Release by Russians|publicatzione=[[New York Times]]|data=2024-08-01}}</ref>.
* 2 austu: un'inundamentu dèpidu a pròidas fortes in [[Mèssicu]] càusat dannos mannos in Chalco, [[Mèssicu (istadu)|Istadu de Mèssicu]]. At a sighire un'emergèntzia umanitària e sanitària<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/08/28/por-que-se-inundo-chalco-estas-son-las-razones-detras-de-la-emergencia-en-edomex/|tìtulu=¿Por qué se inundó Chalco? Éstas son las razones detrás de la emergencia en Edomex|autore=Por Olivia Vázquez Herrera|situ=infobae|data=2024-08-28|limba=es-ES|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 3 austu: su [[Venezuela|Venetzuela]] ameletzat is Istados Unidos de no ddis bèndere petròliu e gas, in su cuntestu de su connoschimentu internatzionale de sa bìnchida de Nicolás Maduro a is eletziones de su mese passadu<ref>{{Tzita web|url=https://as.com/actualidad/politica/amenaza-de-maduro-a-eeuu-y-sus-asociados-si-cometen-el-error-de-su-vida-n/|tìtulu=Amenaza de Maduro a EEUU y sus “asociados”: “Si cometen el error de su vida...”|autore=Rafael Escobar|situ=Diario AS|data=2024-08-03|limba=es|atzessu=2024-11-27|urlmortu=eja}}</ref>.
* 5 austu:
** si registrat una ruta de balores de mercadu, sa peus dae su [[1987]], faghende chistionare de "lunis nieddu"<ref>{{Tzita web|url=https://www.wired.it/article/che-cosa-sta-succedendo-alle-borse-mondiali/|tìtulu=Che cosa sta succedendo alle borse mondiali?|autore=Alessandro Patella|situ=Wired Italia|data=2024-08-06|limba=it-IT|atzessu=2024-11-27}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.corriere.it/economia/finanza/24_agosto_05/borse-oggi-5-agosto-crollano-i-mercati-asiatici-tokyo-12-308f49e4-f9a1-4f19-909f-31366b4f1xlk.shtml|tìtulu=Tonfo a Wall Street (che poi recupera), giù Big Tech. Milano la peggiore in Europa, Tokyo crolla: cosa è successo in Borsa il 5 agosto|situ=Corriere della Sera|data=2024-08-05|limba=it-IT|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
** sa prima ministra de [[Bangladesh]], Sheikh Hasina, lassat s'incàrrigu e si trasladat a s'[[Ìndia]] a pustis de chèscias mannas in totu su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://www.ultimavoce.it/dimissioni-di-sheikh-hasina-passo-bangladesh/|tìtulu=Dimissioni di Sheikh Hasina: passo epocale per il Bangladesh|data=2024-08-05|limba=it-IT|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 6 austu: s'[[Ucraina|Ucràina]] incumentzat un'ofensiva in s'Oblast de Kursk, Rùssia<ref>{{Tzita web|url=https://www.themoscowtimes.com/2024/08/06/moscow-rushes-troops-to-kursk-region-as-3-killed-in-ukrainian-attacks-a85947|tìtulu=Moscow Rushes Troops to Kursk Region as 3 Killed in Ukrainian Attacks|autore=The Moscow Times|situ=The Moscow Times|data=2024-08-06|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>. Est s'avantzamentu prus mannu de un'esèrtzitu istràngiu in terra Russa a pustis de sa [[segunda gherra mundiale]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.corriere.it/esteri/24_agosto_13/putin-arrabbiato-kursk-guerra-b57f9be9-7bce-45b6-ac53-f7d6c3effxlk.shtml|tìtulu=Putin «non era così arrabbiato da tempo». Ora deve decidere: minimizzare l'invasione ucraina di Kursk o mobilitare una guerra totale?|situ=Corriere della Sera|data=2024-08-13|limba=it-IT|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 7 austu: su Partidu [[Tailàndia|tailandesu]] Kao Klai (''andare a in antis'') est isortu e sa Corte Costitutzionale bandit a sa ghia Pita Limjaroenrat e àteros membros dae sa polìtica pro àere propostu de cambiare sa lege a subra de sa ''lesa maestade'', una de is prus severas in su mundu<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/08/07/corte-costituzionale-scioglimento-partito-opposizione/|tìtulu=La Corte costituzionale thailandese ha ordinato lo scioglimento del principale partito di opposizione|situ=Il Post|data=2024-08-07|limba=it|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 8 austu:
** unu terremotu de magnitudo 7,1 iscutinat in su mare Hyūga, Giapone. 16 persones sunt fertas, vàrios fràigos sunt dannificados e si ghetat un'allarme tzunami<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/08/08/sismo-japon-kyushu-shikokuy-alertas-tsunami-reux/|tìtulu=Sismo de magnitud 7,1 sacude Japón y se emiten alertas de tsunami|autore=Reuters|situ=CNN|data=2024-08-08|limba=es|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
** su prèmiu Nobel Muhammad Yunus est su cabu de guvernu nou de Bangladesh a pustis de sa rinùntzia de Sheikh Hasina<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/muhammad-yunus-takes-oath-as-head-of-bangladeshs-interim-government|tìtulu=Muhammad Yunus takes oath as head of Bangladesh’s interim government|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 9 austu: un'aparèchiu de Voepass Linhas Aéreas ruet in Vinhedo, Santu Pàulu, [[Brasile]], ochiende a totu is 62 biagiadores<ref>{{Tzita web|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/acidente-aviao-vinhedo.ghtml|tìtulu=Avião com 62 pessoas a bordo cai em Vinhedo e não há sobreviventes {{!}} Campinas e Região|situ=G1|data=2024-08-09|limba=pt-br|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 11 austu: [[Volodymyr Zelens'kyj]], presidente de s'Ucràina, cunfirmat s'ofensiva in s'Oblast de Kursk. Sa Rùssia faghet ischire chi ddoe sunt 76000 disterrados dae sa regione<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cze5n6w06j3t|tìtulu=Moscow promises 'tough response' to Ukraine's offensive inside Russia|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 13 austu: s'azienda Avon decrarat bancarota de manera voluntària me is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.biobiochile.cl/noticias/economia/negocios-y-empresas/2024/08/13/avon-se-declara-en-bancarrota-y-se-acoge-a-la-ley-de-quiebras-en-eeuu.shtml|tìtulu=Avon se declara en bancarrota y se acoge a la ley de quiebras en EEUU para revertir su situación|autore=Verónica Reyes|situ=BioBioChile - La Red de Prensa Más Grande de Chile|data=2024-08-13|limba=es|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 14 austu:
** s'[[Organizatzione Mundiale de sa Salude]] decrarat sa [[pigota de sa martinica]] emergèntzia de salude pùblica pro sa segunda borta in duos annos, pro neghe de s'ispainadura de su virus in [[Àfrica]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.ansa.it/canale_saluteebenessere/notizie/medicina/2024/08/14/loms-stato-di-emergenza-internazionale-per-il-vaiolo-delle-scimmie_9c24f241-de93-4278-a93d-cb52a64a2143.html|tìtulu=L'Oms, stato di emergenza internazionale per il vaiolo delle scimmie - Medicina - Ansa.it|situ=Agenzia ANSA|data=2024-08-14|limba=it|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
** sa Corte Costitutzionale Tailandesa rèvocat s'incàrrigu a su primu ministru Srettha Thavisin pro àere numenadu a unu ministru chi fiat istadu in presone. Paetongtarn Shinawatra leat su logu suo<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnbc.com/2024/08/16/paetongtarn-shinawatra-becomes-thailands-youngest-prime-minister.html|tìtulu=Paetongtarn Shinawatra becomes Thailand's youngest prime minister|situ=CNBC|data=2024-08-16|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 23 austu: in Solingen, [[Germània]], unu tzitadinu [[Sìria|Sirianu]] ochiet a 3 persones. Dae neghe de custu fatu, sa dibata in contu de s'immigratzione si faghet prus intensu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/germany-knife-attack-solingen-islamic-state-1095235a9dadf6e1005e8adff52d05b4|tìtulu=The suspect in the Germany attack was motivated by Islamic State group ideology, prosecutors say|situ=AP News|data=2024-08-25|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 24 austu: in Barsalogho, [[Burkina Faso|Burkina Faso,]] 600 persones sunt vìtimas de un'atacu de Al-Qaeda<ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/2024/10/04/africa/burkina-faso-massacre-600-dead-french-intel-intl/index.html|tìtulu=Massacre in Burkina Faso left 600 dead, double previous estimates, according to French security assessment|autore=Saskya Vandoorne, Nick Paton Walsh, Gianluca Mezzofiore|situ=CNN|data=2024-10-04|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 25 austu: s'esèrtzitu de [[Israele]] ghetat un'atacu in su sud de su [[Lìbanu]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cr40dz5524qo|tìtulu=UN calls for calm after Israel and Hezbollah trade strikes|situ=BBC News|data=2024-08-26|limba=en-GB|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 30 austu:
** sa parte manna de su Venetzuela abarrat sena lughe e su presidente Maduro ghetat sa neghe a una posta de manos de s'opositzione<ref>{{Tzita web|url=https://www.dw.com/en/venezuela-claims-sabotage-in-widespread-power-outage/a-70094747|tìtulu=Venezuela claims 'sabotage' in widespread power outage – DW – 08/30/2024|situ=dw.com|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
** su Brasile bandit sa retza sotziale X e Starlink in totu su paisu pro no àere cumpridu sa lege chi pertocat is sotziedades istràngias<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/08/30/brasile-blocco-x-twitter-musk-corte-suprema/|tìtulu=La Corte Suprema del Brasile ha ordinato il blocco di X nel paese|situ=Il Post|data=2024-08-30|limba=it|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 31 austu: un'elicòteru ruet in Kamchatka Krai, [[Rùssia]], ochiende a is 22 biagiadores<ref>{{Tzita web|url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/419142|tìtulu=CFIT Accident Mil Mi-8T RA-25656, Saturday 31 August 2024|autore=Harro Ranter|situ=asn.flightsafety.org|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
=== Cabudanni ===
* 7 cabudanni: eletziones presidentziales in Algeria. Su presidente Abdelmadjid Tebboune (Fronte de Liberatzione Natzionale, tzentru-manca) est eletu torra cun su 94,7% de is votos<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/8/algerias-abdelmadjid-tebboune-re-elected-president-with-94-7-percent-vote|tìtulu=Algeria’s Tebboune re-elected president with 94.7 percent vote|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 4 cabudanni: su presidente de Venetzuela, Nicolás Maduro, detzidet chi ocannu sa [[Pasca de Nadale]] s'at a festare in su mese de ledàmene<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/christmas-october-venezuela-maduro-moves-holiday-disputed-election-rcna169493|tìtulu=Christmas in October? Venezuela's leader moves holiday to boost support after disputed election|situ=NBC News|data=2024-09-04|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 12 cabudanni: s'imprendidore istadunidensu Jared Isaacman conduit sa prima passigiada cummertziale in s'ispàtziu, comente parte de sa missione Polaris Dawn chi portat fintzas echipàgiu umanu a s'òrbita prus arta dae su tempus de su programma Apollo<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/crkmgvzl70yt#player|tìtulu=SpaceX Polaris Dawn spacewalk live: Jared Isaacman becomes first non-professional astronaut to walk in space|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 17 cabudanni: 32 persones militantes de [[Hezbollah]] sunt ochidas e àteras 3200 fertas in s'iscòpiu de is busca-persones e [[Camina-e-faedda|ràdios portàtiles]] issoro comente parte de unu tziber-atacu giutu dae [[Israele]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/9/17/israels-war-on-gaza-live-38-killed-as-israel-risks-becoming-pariah?update=3184753|tìtulu=Israel’s war on Gaza updates: Nine killed as Hezbollah pagers explode|autore=Lyndal Rowlands,Alastair McCready,Federica Marsi,Usaid Siddiqui,Farah Najjar|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>, chi sighit finas sa die a pustis.
* 18 cabudanni: s'azienda Tupperware, famada pro is cuntenidores pro màndigu, aviat una protzedura de fallimentu<ref>{{Tzita web|url=https://www.repubblica.it/economia/2024/09/18/news/tupperware_fallimento_marchio_contenitor_rosso_fino_a_10_miliardi-423507069/?ref=RHLF-BG-P5-S1-T1|tìtulu=Tupperware, via al fallimento dello storico marchio di contenitori: conti in rosso fino a 10 miliardi di dollari|situ=la Repubblica|data=2024-09-18|limba=it|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 20 cabudanni: Israele faghet ischire de àere ochidu a Ibrahim Aqil, ghia de Hezbollah in [[Beirut]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.axios.com/2024/09/20/israel-strikes-hezbollah-military-commanders-beirut|tìtulu=Israel killed top Hezbollah military commander in Beirut strike|autore=Barak Ravid|situ=Axios|data=2024-09-20|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 21 cabudanni: eletziones presidentziales in [[Sri Lanka]]. Binchet Anura Kumara Dissanayake (Podere Natzionale de su Pòpulu, tzentru-manca)<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/clyznjz3d78o|tìtulu=Anura Kumara Dissanayake: Left-leaning leader wins Sri Lanka election|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 23 cabudanni:
** est sa die cun prus mortos a pustis de su [[2006]] in su cunflitu intra Hezbollah e Israele. 569 persones morint e 1835 sunt fertas in unu bombardamentu in [[Lìbanu]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c5y32qew9z2t|tìtulu=Lebanon strikes are preparation for ground incursion, Israel army chief tells troops|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
** unu terremotu de magnitudo 5,9 iscùtinat is ìsulas [[Giapone|giaponesas]] de Izu e Ogasawara sena fàghere dannos graes<ref>{{Tzita web|url=https://www.gaeta.it/tsunami-e-terremoto-in-giappone-allerta-per-le-isole-di-izu-e-ogasawara|tìtulu=Tsunami e terremoto in Giappone: allerta per le isole di Izu e Ogasawara|situ=www.gaeta.it|data=2024-09-24|limba=it-IT|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
** s'[[Organizatzione Mundiale de sa Salude]] comùnicat chi finas a custu momentu ddoe at àpidu agiumai 30000 casos de suspeta pigota de sa martinica in [[Àfrica]], prus che totu in sa [[Repùblica Democràtica de su Congo]]. Is mortos sunt prus de 800<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.reuters.com/world/africa/almost-30000-suspected-mpox-cases-africa-this-year-who-says-2024-09-23/|tìtulu=Almost 30,000 suspected mpox cases in Africa this year, WHO says|publicatzione=Reuters|data=2024-09-23}}</ref>.
** unu tribunale de s'[[Argentina]] òrdinat s'arrestu de Nicolás Maduro, presidente de su [[Venezuela|Venetzuela]], pro crìmines contras a s'umanidade<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/judiciales/2024/09/23/la-justicia-argentina-ordeno-la-inmediata-captura-de-nicolas-maduro-y-diosdado-cabello-por-graves-crimenes-en-venezuela|tìtulu=La Justicia argentina ordenó la inmediata captura de Nicolás Maduro y Diosdado Cabello por graves crímenes en Venezuela|autore=Por Patricia Blanco|situ=infobae|data=2024-09-23|limba=es-ES|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
** su tribunale supremu de su Venetzuela òrdinat s'arrestu de su presidente argentinu Javier Milei pro àere issucutadu un'aparèchiu venetzuelanu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/argentina-court-maduro-arrest-c9eb994d71c4f58744e7c74137ac5768|tìtulu=A court in Argentina orders the arrest of Venezuela's president and his right-hand man|situ=AP News|data=2024-09-24|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 26 cabudanni: s'uraganu Helene passat a subra de su sud-est de is Istados Unidos lassende prus de 230 mortos, essende su peus a pustis de s'uraganu Katrina de su [[2005]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.npr.org/2024/09/30/g-s1-25406/helene-death-toll-damage|tìtulu=Helene death toll rises to over 90 as millions remain without power : NPR|situ=web.archive.org|data=2024-09-30|atzessu=2024-11-29|dataarchìviu=2024-09-30|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240930130151/https://www.npr.org/2024/09/30/g-s1-25406/helene-death-toll-damage|urlmortu=eja}}</ref>.
* 27 cabudanni: Israele ochiet a Hassan Nasrallah, ghia de Hezbollah e àteras persones in unu bombardamentu de [[Beirut]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/27/several-explosions-in-beirut-as-israel-says-it-attacked-hezbollah-hq|tìtulu=Waves of explosions rock Beirut as Israel says it attacked Hezbollah HQ|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-29}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c981g8mrl8lt|tìtulu=Joe Biden repeats call for ceasefire in Lebanon as strikes continue|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-11-29}}</ref>.
* 29 cabudanni: eletziones legislativas in [[Àustria]]. Mancari no arribet a sa majoria de su Cussìgiu Natzionale, binchet sa dereta estrema pro sa prima borta a pustis de sa segunda gherra mundiale<ref>{{Tzita noas|limba=en-AU|url=https://www.abc.net.au/news/2024-09-30/austria-far-right-first-election-win-since-second-world-war/104412948|tìtulu=Austria's far-right wins first national election since WWII|publicatzione=ABC News|data=2024-09-30|atzessu=2024-11-29}}</ref>.
* 30 cabudanni: su [[Rennu Unidu]] est su primu paisu de su [[G7]] a abbandonare su carbone comente a fonte de energia elètrica, a pustis de dd'àere impreadu pro 142 annos<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y35qz73n8o|tìtulu=UK to close last coal power station after 142 years|situ=BBC News|data=2024-09-30|limba=en-GB|atzessu=2024-11-29}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://interactive.carbonbrief.org/coal-phaseout-UK/index.html|tìtulu=Q&A: How the UK became the first G7 country to phase out coal power|autore=Molly Lempriere, Simon Evans, Verner Viisainen, Joe Goodman|situ=Carbon Brief|data=2024-09-27|limba=en|atzessu=2024-11-29}}</ref>.
=== Ledàmene/Santugaine ===
* 1 ledàmene/santugaine:
** s'esèrtzitu [[Israele|israelianu]] invadet su sud de su [[Lìbanu]], ammanniende sa gherra sua contras Hezbollah<ref>{{Tzita web|url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-israel-lanza-ofensiva-militar-terrestre-selectiva-sur-libano-20241001010303.html|tìtulu=Israel lanza una ofensiva militar terrestre "selectiva" en el sur de Líbano|autore=Europa Press|situ=www.europapress.es|data=2024-10-01|limba=es|atzessu=2024-11-29}}</ref>.
** su parlamentu giaponesu eligit a Shigeru Ishiba comente a primu ministru nou<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilsole24ore.com/art/shigeru-ishiba-diventa-primo-ministro-giappone-paese-un-cambio-rotta-elezioni-anticipate-AG4T1uJ|tìtulu=Shigeru Ishiba diventa Primo Ministro del Giappone: il Paese verso un cambio di rotta con elezioni anticipate|situ=Il Sole 24 ORE|data=2024-10-01|limba=it|atzessu=2024-11-29}}</ref>.
** s'[[Iran]] atacat Israele cun mìssiles balìsticos comente a risposta a is fainas contras a Hezbollah in Lìbanu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-10-01-2024-eb175dff6e46906caea8b9e43dfbd3da|tìtulu=Iran fires at least 180 missiles into Israel as regionwide conflict grows|situ=AP News|data=2024-10-01|limba=en|atzessu=2024-11-29}}</ref>.
*2 ledàmene/santugaine: comitados contras s'''ispeculatzione energètica'' in [[Sardigna]] depòsitant 210729 firmas pro sa lege Pratobello 24 cun sa punna de amparare su territòriu<ref>{{Tzita web|url=https://www.unionesarda.it/news-sardegna/cagliari/pratobello-24-da-tutta-lisola-a-cagliari-consegna-delle-firme-e-grande-festa-di-popolo-nb0lehr7|tìtulu=Il popolo di Pratobello 24 “assedia” il Consiglio regionale: a Cagliari da tutta la Sardegna contro la speculazione energetica|situ=L'Unione Sarda.it|data=2024-10-02|limba=it|atzessu=2024-12-26}}</ref>. Sa punna fiat de a su mancu 50000 firmas<ref>{{Tzita web|url=https://salimbasarda.net/pratobello-24-firmas-contra-a-sispeculatzione-energetica/|tìtulu=Pratobello 24, firmas contra a s'ispeculatzione energètica|autore=gianni.muroni|situ=Limba Sarda 2.0|data=2024-08-21|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
*6 ledàmene/santugaine:
**cun unu referendum s'aprovat sa costrutzione de una tzentrale nucleare in [[Kazachistàn|Kazàchistan]]<ref>{{Tzita web|url=https://thediplomat.com/2024/10/nuclear-power-referendum-passes-in-kazakhstan/|tìtulu=Nuclear Power Referendum Passes in Kazakhstan|situ=thediplomat.com|limba=en-US|atzessu=2024-12-16}}</ref>.
**eletziones presidentziales in [[Tunisia]]. Su presidente Kais Saied est torra eletu<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/7/tunisias-saied-wins-presidential-election-electoral-commission-says|tìtulu=Tunisia’s Saied wins presidential election|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-12-16}}</ref>.
**Alejandro Arcos, sìndigu de [[Chilpancingo de los Bravo|Chilpancingo]], [[Guerrero]], [[Mèssicu]], est ochidu una chida a pustis de leare s'incàrrigu<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/mexico/2024-10-07/asesinado-al-alcalde-de-chilpancingo-una-semana-despues-de-asumir-el-cargo.html|tìtulu=Decapitado el alcalde de Chilpancingo una semana después de asumir el cargo|autore=David Marcial Pérez|situ=El País México|data=2024-10-07|limba=es-MX|atzessu=2024-12-16}}</ref>.
*7 ledàmene/santugaine: s'uraganu Milton essit su de chimbe uraganos prus intensos de s'[[Otzèanu Atlànticu]] e sa segunda traschia prus intensa de su [[Golfu de su Méssicu|Golfu de su Mèssicu]] a pustis de s'uraganu Rita de su 2005. Milton est fintzas su primu uraganu a lòmpere a una pressione prus bàscia de 900 millibar in unos 20 annos<ref>{{Tzita web|url=https://www.nhc.noaa.gov/archive/2024/al14/al142024.discus.012.shtml?|tìtulu=Hurricane MILTON|situ=www.nhc.noaa.gov|limba=en|atzessu=2024-12-24}}</ref>.
*9 ledàmene/santugaine: eletziones generales in [[Mozambicu]]. Daniel Chapo est eletu a presidente e su ''Frente de Libertação de Moçambique'' (FRELIMO, Fronte de liberatzione de su Mozambicu) tenet sa majoria in s'Assemblea de sa Repùblica<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c14lzy75355o|tìtulu=Mozambique election: Frelimo's Daniel Chapo wins disputed presidential poll|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-24}}</ref>.
*12 ledàmene/santugaine: sa cometa C/2023 A3 (Tsuchinshan–ATLAS), definida "sa cometa de su sèculu" lompet a sa distàntzia sua mìnima dae sa [[Terra]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=P. A.|sambenadu=Media|url=https://www.theguardian.com/science/2024/oct/11/comet-a3-last-seen-in-neanderthal-times-could-be-sighted-from-uk-this-weekend|tìtulu=Comet last seen in Neanderthal times could be sighted from UK this weekend|publicatzione=The Guardian|data=2024-10-11|atzessu=2024-12-24}}</ref>.
*13 ledàmene/santugaine:
**SpaceX renesser pro sa prima borta a faghere torrare unu ''Super Heavy'' de ''Starship''<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c8xe7exjy1go|tìtulu=Elon Musk's Starship rocket achieves record-breaking feat|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-24}}</ref>.
**Hezbollah ghetat una sèrie de atacos contras a su nord de Israele, lassende 4 mortos e a su mancu 67 fertos<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/10/13/live-israeli-siege-of-north-gaza-kills-200-lebanon-death-toll-hits-1645?update=3244829|tìtulu=Updates: Hezbollah drone attack kills 4 Israeli soldiers, injures 7|autore=Virginia Pietromarchi|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-12-24}}</ref>.
*14 ledàmene/santugaine: sa NASA ghetat sa nave ispatziale Europa Clipper pro esplorare Europa, satèllite astradu de Giove<ref>{{Tzita web|url=https://www.latimes.com/science/story/2024-10-14/nasa-jupiter-probe-launches-aboard-spacex-rocket|tìtulu=NASA launches Europa Clipper to see if Jupiter’s icy moon has ingredients for life|autore=X, Email, LinkedIn, Bluesky, X, Instagram, Email, Facebook|situ=Los Angeles Times|data=2024-10-14|limba=en-US|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*16 ledàmene/santugaine:
**Yahya Sinwar, ghia de [[Hamas]], morit in un'isparadòrgiu cun s'esèrtzitu [[Israele|Israelianu]] in Rafah<ref>{{Tzita web|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-825018|tìtulu=Officials to 'Post': Hamas leader Yahya Sinwar killed in Rafah, Gaza Strip|situ=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|data=2024-10-17|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**unu terremotu de magnitudo 5,9 iscùtinat Malatya in [[Turkia|Turchia]], ingendrende pànicu<ref>{{Tzita web|url=https://www.primerahora.com/noticias/mundo/notas/terremoto-de-magnitud-59-estremece-turquia/|tìtulu=Terremoto de magnitud 5.9 estremece Turquía|situ=Primera Hora|data=2024-10-16|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*18 ledàmene/santugaine: in [[Cuba]], una de is prus tzentrales elètricas mannas si firmat lassende a unos deghe milliones de persones sena lughe<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/10/20/cuba-senza-elettricita-foto/|tìtulu=Cuba senza elettricità, con le foto|situ=Il Post|data=2024-10-20|limba=it|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*20 ledàmene/santugaine: sa [[Moldàvia]] votat pro intrare in s'[[Unione Europea]] cun unu Referendum, mancari cun paga diferèntzia intre eja e no<ref>{{Tzita web|url=https://a.cec.md/ro/rezultatele-referendumului-republican-constitutional-17041.html|tìtulu=Rezultatele referendumului republican constituțional|situ=a.cec.md|limba=ro|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*21 ledàmene/santugaine:
**s'Assemblea Natzionale de su Vietnam eleghet a Lương Cường comente a presidente, a pustis de meses de abbolotu<ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/2024/10/21/asia/vietnam-new-president-luong-cuong-intl-hnk/index.html|tìtulu=Vietnam appoints fourth president in nearly two years after months of political turmoil|autore=Associated Press|situ=CNN|data=2024-10-22|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**in Cali, [[Colòmbia]], incumentzat sa de XVI Cunferèntzias de is [[ONU|Natziones Unidas]] subra sa [[Biodiversidade]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.cbd.int/article/agreement-reached-cop-16|tìtulu=Biodiversity COP 16: Important Agreements Reached Towards making Peace with Nature|situ=Convention on Biological Diversity|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*23 ledàmene/santugaine: morint 5 persones e àteras 22 sunt fertas in un'atacu terrorìsticu in sa sede de Turkish Aerospace Industries (TAI) in Kahramankazan, [[Ankara]], [[Turkia|Turchia]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/23/dead-and-wounded-in-attack-near-ankara-turkish-minister-says|tìtulu=At least five killed in attack on aerospace firm near Turkey’s Ankara|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. Is duos atentadores sunt istados ochidos<ref>{{Tzita web|url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/live-ankara-tusasta-teror-saldirisi-5-sehit-22-yarali-7216557|tìtulu=SON DAKİKA TERÖR SALDIRISI HABERLERİ: Ankara TUSAŞ'ta terör saldırısı: 5 şehit, 22 yaralı|situ=Milliyet|data=2024-10-24|limba=tr|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*24 ledàmene/santugaine: in sa [[Repùblica Democràtica de su Congo]] si sinnalat su primu atopu de s'epidemia de malària in provìntzia de Kwango<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/congo-unknown-disease-kwango-11c96d7073ae4a0bc8ef9b2575f8d226#|tìtulu=Health officials investigate mystery disease in southwest Congo after 143 deaths|situ=AP News|data=2024-12-03|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*26 ledàmene/santugaine:
**[[Israele]] ghetat un'atacu contras a s'[[Iran]], rispondende a is atacos de su 1 de su mese<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/internacional/2024-10-26/israel-bombardea-iran-en-represalia-por-el-ataque-con-misiles.html|tìtulu=Israel bombardea Irán en represalia por el ataque con misiles|autore=Antonio Pita, Luis de Vega|situ=El País|data=2024-10-26|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**eletziones parlamentares in Georgia. Mancari s'ancu chi ddoe esserent interferèntzias, su partidu pro-Rùssia binchet sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.chathamhouse.org/2024/10/ruling-party-claims-victory-georgias-disputed-election-western-condemnation-no-longer|tìtulu=As the ruling party claims victory in Georgia’s disputed election, Western condemnation is no longer enough {{!}} Chatham House – International Affairs Think Tank|situ=www.chathamhouse.org|data=2024-10-29|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*27 ledàmene/santugaine:
**primu turnu de is eletziones generales in Uruguay. Passant a su segundu turnu Yamandu Orsi (Frente Amplio, tzentru-manca) cun su 43,4% de is votos e Álvaro Delgado (Partido Nacional, tzentru-dereta) cun su 27,2%<ref>{{Tzita web|url=https://www.escenariomundial.com/2024/10/28/la-izquierda-lidera-la-primera-vuelta-de-las-elecciones-presidenciales-en-uruguay/|tìtulu=La izquierda lidera la primera vuelta de las elecciones presidenciales en Uruguay|autore=Indiana Ubelhartt|situ=Escenario Mundial|data=2024-10-28|limba=es-AR|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**eletziones generales in [[Giapone]]. Su partidu liberaldemocràticu a su guvernu perdet sa majoria in parlamentu pro sa primu borta dae su [[2009]] ma sighit a tènnere sa majoria de is iscannos. Su Partidu Democràticu Costitutzionale tenet su mègius resurtadu de semper<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241026-japan-votes-with-new-pm-on-shaky-ground|tìtulu=Japan's ruling party fails to win majority in snap election|situ=France 24|data=2024-10-26|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**eletziones generales in [[Bulgaria]]. Est sa de sete bortas in bator annos<ref>{{Tzita web|url=https://it.euronews.com/2024/10/27/elezioni-in-bulgaria-urne-aperte-per-la-settima-volta-in-quattro-anni|tìtulu=Seggi chiusi in Bulgaria: per gli exit poll in testa i conservatori|situ=euronews|data=2024-10-27|limba=it|atzessu=2024-12-25}}</ref>. Is cunservadores de su partidu "Tzitadinos pro s'isvilupu europeu de sa Bulgaria" tenet sa majoria, mancari is analistas creent chi at a èssere difìtzile a formare unu guvernu istàbile<ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2024/10/27/elezioni-bulgaria-2024-risultati|tìtulu=Bulgaria, i conservatori di Gerb hanno vinto le elezioni parlamentari|autore=Sky TG24|situ=tg24.sky.it|data=2024-10-28|limba=it|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**eletziones parlamentares in [[Lituània]]. Su Partidu sotzialdemocràticu binchet sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.dw.com/en/lithuania-opposition-social-democrats-win-election/a-70611400|tìtulu=Lithuania: Opposition Social Democrats win election – DW – 10/28/2024|situ=dw.com|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**sa vetura de s'ex presidente de [[Bolìvia]] retzit 14 isparos<ref>{{Tzita web|url=https://www.ondacero.es/noticias/mundo/atentado-evo-morales-disparan-14-veces-coche-que-viajaba_20241027671e845c2914190001e32b12.html|tìtulu=Atentado contra Evo Morales: disparan 14 veces al coche en el que viajaba|situ=OndaCero|data=2024-10-27|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*29 ledàmene/santugaine: pro neghe de una pròida istraordinària in [[Ispagna|Ispànnia]], unas cantas tzitades [[Inundamentu in Ispànnia de su 2024|sunt inundadas]] causende numerosos mortos e dannos graes. Est unu de is peus disacatos in s'istòria de su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/espana/comunidad-valenciana/2024-10-29/el-temporal-se-ceba-con-el-interior-de-valencia-con-un-desaparecido-y-grandes-crecidas-de-rios-y-barrancos.html|tìtulu=El temporal deja muertos y desaparecidos en Valencia y en Albacete se busca a al menos otras seis personas|autore=Cristina Vázquez, José M. Abad Liñán|situ=El País|data=2024-10-28|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*30 ledàmene/santugaine: eletziones generales in [[Botswana]]. Binchet su "Paracu pro su càmbiu democràticu" (tzentru-manca) agabbende 58 annos de guvernu de su Partidu Democràticu de Botswana (tzentru-dereta)<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-10-31/botswana-election-early-tallies-point-to-shock-loss-for-ruling-party|tìtulu=Early Botswana Vote Tallies Point to Shock Loss For Ruling Party|publicatzione=Bloomberg.com|data=2024-10-31|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*31 ledàmene/santugaine:
**su super-tifone Kong-Rey lassat unu mortu e fertos vàrios in [[Taiwan]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.unotv.com/internacional/supertifon-kong-rey-deja-un-muerto-y-73-heridos-en-taiwan/|tìtulu=Supertifón Kong-rey deja un muerto y 73 heridos en Taiwán|autore=guadalupe.murillo|situ=UnoTV|data=2024-10-31|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**sa [[Rùssia]] ponet una multa a [[Google]] impossìbile de pagare pro àere blocadu cuntènnidos russos vàrios in su cuntestu de sa [[Crisi russu-ucraina (2014-sighende)|gherra Russu-Ucràina]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.fanpage.it/innovazione/tecnologia/la-russia-ha-chiesto-a-google-di-pagare-una-cifra-con-33-zeri/|tìtulu=La Russia ha chiesto a Google di pagare una cifra con 33 zeri|situ=Innovazione Fanpage|data=2024-10-30|limba=it|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
=== Onniasantu/Santandria ===
[[File:WOH G64 VLTI.jpg|thumb|S'isteddu WOH G64 fotografadu dae su Very Large Telescope.]]
* 3 onniasantu/santandria: eletziones presidentziales in [[Moldàvia]]. Sa presidente Maia Sandu est torrada a elègere<ref>{{Tzita web|url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/11/04/pro-eu-incumbent-maia-sandu-re-elected-to-second-term-as-president-of-moldova|tìtulu=Pro-EU Maia Sandu re-elected as president of Moldova|situ=euronews|data=2024-11-04|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
* 5 onniasantu/santandria:
** eletziones presidentziales in is [[Istados Unidos de Amèrica]]. [[Donald Trump]] est eletu pro sa segunda borta<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/live/trump-harris-election-updates-11-5-2024|tìtulu=2024 Election highlights|situ=AP News|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
** eletziones generales in [[Palau (istadu)|Palau]]. Su presidente Surangel Whipps Jr. est torradu a elègere<ref>{{Tzita web|url=https://focustaiwan.tw/politics/202411070028|tìtulu=Taiwan congratulates Palau President Whipps on reelection - Focus Taiwan|situ=Focus Taiwan - CNA English News|data=2024-11-07|limba=en-US|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
** su cantzellieri de [[Germània]] Olaf Scholz dispidit a su ministru de is finàntzias Christian Lindner ingendrende una crisi de guvernu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c7v3r046pzzo|tìtulu=Germany coalition: Government on brink of collapse after key minister fired|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
* 9 onniasantu/santandria: a su mancu 26 persones morint in un'atacu terrorìsticu suitzida in s'istatzione de is trenos de Quetta, Balochistan, [[Pakistan]]. Responsàbile de s'atacu est s'Armada de Liberatzione de Balochistan<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/bloodbath-railway-station-bombing-in-quetta-pakistan-leaves-26-dead|tìtulu=‘Bloodbath’: Railway station bombing in Quetta, Pakistan leaves 26 dead|autore=Saadullah Akhter|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
* 10 onniasantu/santandria:
** eletziones generales in sa [[Maurìtzius|Repùblica de Maurìtzius]]. Binchet s'Alleàntzia pro su Cambiamentu (tzentru-manca)<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/mauritius-election-results-opposition-victory-landslide-af70d3a8810f7992cef4d1d75bbef769|tìtulu=Mauritius opposition wins country's election by a landslide|situ=AP News|data=2024-11-12|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
** duos terremotos iscùtinant [[Cuba]] faghende dannos graes<ref>{{Tzita web|url=https://www.14ymedio.com/cuba/sismo-magnitud-5-9-sacude_1_1108139.html|tìtulu=Un sismo de magnitud 6, seguido por otro mayor, sacude el oriente cubano|autore=14ymedio|situ=14ymedio|data=2024-11-10|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
** in [[Lima]], [[Perù]], incumentzat s'addòbiu annuale de sa Cooperatzione Econòmica Àsia-Patzìficu<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/peru/2024/11/11/apec-2024-que-significa-por-que-se-celebra-en-peru-y-que-paises-participan/|tìtulu=APEC 2024: ¿qué significa, por qué se celebra en Perú y qué países participan?|autore=Por Renzo Gonzales|situ=infobae|data=2024-11-11|limba=es-ES|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
** In [[Noa Zelanda]] si nde pesat un'undada de protestas de is [[Māoris]] contras a unu progetu de lege chi punnaiat a cambiare su Tratadu de Waitangi, chi dae su 1840 regulat sa relatzione intra issos e su guvernu<ref>{{Tzita web|url=https://www.swissinfo.ch/spa/miles-de-manifestantes-en-n.-zelanda-contra-un-proyecto-de-ley-que-perjudica-a-los-maor%C3%ADes/88160346|tìtulu=Miles de manifestantes en N. Zelanda contra un proyecto de ley que perjudica a los maoríes|autore=S. W. I. swissinfo.ch|situ=SWI swissinfo.ch|data=2024-11-15|limba=es-ES|atzessu=2024-12-25}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/2024/11/19/asia/new-zealand-maori-treaty-bill-protest-explainer-intl-hnk/index.html|tìtulu=Massive crowds march on New Zealand parliament protesting Māori bill. Here’s what to know|autore=Helen Regan|situ=CNN|data=2024-11-19|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
* 11 onniasantu/santandria:
** in [[Zhuhai]], [[Tzina]], un'òmine invadet cun sa vetura una pista de annestru in unu tzentru isportivu ochiende a 35 persones e ingollende·nde a àteras 43<ref>{{Tzita web|url=https://www.cbsnews.com/news/car-rams-crowd-china-zhuhai-dozens-dead/|tìtulu=Dozens killed in Zhuhai, China, by driver who rammed car into crowd ahead of army air show, police say - CBS News|situ=www.cbsnews.com|data=2024-11-12|limba=en-US|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** incumentzat sa Cunferèntzia a subra de su càmbiu climàticu de su 2024 ([[COP28|COP29]])<ref>{{Tzita web|url=https://cop29.az/en/media-hub/news/cop29-opens-in-baku-with-breakthrough-on-global-carbon-markets|tìtulu=COP29 Opens in Baku with Breakthrough on Global Carbon Markets|situ=cop29.az|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 13 onniasantu/santandria: in sa tzitade de [[Brasìlia]], Praça dos Três Poderes est corpida dae un'atacu terrorìsticu<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/america/america-latina/2024/11/14/la-policia-de-brasil-confirmo-que-las-explosiones-cerca-de-la-corte-suprema-fueron-causadas-por-un-ataque-suicida/|tìtulu=La Policía de Brasil confirmó que las explosiones cerca de la Corte Suprema fueron causadas por un ataque suicida|situ=infobae|data=2024-11-14|limba=es-ES|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 14 onniasantu/santandria:
** eletziones parlamentares in [[Sri Lanka]]. Su partidu Potere Natzionale de su Pòpulu (tzentru-manca) binchet cun majoria ampra<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/america/agencias/2024/11/15/el-partido-del-presidente-lidera-el-escrutinio-de-las-elecciones-legislativas-en-sri-lanka/|tìtulu=El partido del presidente lidera el escrutinio de las elecciones legislativas en Sri Lanka|autore=Por Newsroom Infobae|situ=infobae|data=2024-11-15|limba=es-ES|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** s'incìngiat su mega-portu de Chancay, [[Perù]]<ref>{{Tzita noas|limba=es-PE|nùmene=Gladys|sambenadu=Pereyra Colchado|url=https://elcomercio.pe/peru/megapuerto-de-chancay-desde-dentro-la-inauguracion-que-abre-la-ruta-de-la-seda-china-dina-boluarte-xi-jinping-marcha-blanca-noticia/|tìtulu=Megapuerto de Chancay desde dentro: la inauguración que abre la “ruta de la seda”|publicatzione=El Comercio|data=2024-11-19|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 16 onniasantu/santandria: in [[Gabòn]] s'aprovat sa costitutzione noa cun unu referendum<ref>{{Tzita web|url=https://www.voaafrique.com/a/gabon-la-cour-constitutionnelle-valide-le-oui-au-r%C3%A9f%C3%A9rendum/7881446.html|tìtulu=Gabon: la Cour constitutionnelle valide le "oui" au référendum|situ=Voice of America|data=2024-11-29|limba=fr|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 17 onniasantu/santandria:
** eletziones parlamentares in [[Senegal]]. Bassirou Diomaye Faye de su partidu de manca Patriotes Africains du Sénégal pour le Travail, l'Éthique et la Fraternité (PASTEF, Patriotas Africanos de su Senegal pro su traballu, s'ètica e fradia)<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c1wj4dwvj1po|tìtulu=Senegal election: Pastef claims large victory in legislative polls|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** [[Joe Biden]] autorizat s'[[Ucraina|Ucràina]] a atacare sa [[Rùssia]] cun mìssiles [[Istados Unidos de Amèrica|istadunidensos]] a distàntzia longa pro su restu de sa [[Crisi russu-ucraina (2014-sighende)|gherra]]<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/11/17/biden-autoriza-ucrania-utilizar-armas-atacms-rusia-trax|tìtulu=Biden autoriza a Ucrania a utilizar armas estadounidenses de largo alcance en Rusia|autore=Kevin Liptak|situ=CNN|data=2024-11-17|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 21 onniasantu/santandria:
** sa Corte Penale Internatzionale ghetat òrdines de arrestu contras a su primu ministru israelianu [[Benjamin Netanyahu]], s'ex ministru de sa defensa Yoav Gallant e sa ghia militare de [[Hamas]], Mohammed Deif, cun acusa de [[Crìmene de gherra|crìmines de gherra]].
** chircadores impreende su [[Very Large Telescope]] annùntziant su primu "primu pranu" de semper de un'[[isteddu]] a foras de su [[Camminu de paza|Caminu de Pàgia]], WOH G64<ref>{{Tzita web|url=https://www.space.com/star-outside-milky-way-wohg64|tìtulu=Star imaged in detail outside the Milky Way for the 1st time (image, video)|autore=Robert Lea published|situ=Space.com|data=2024-11-21|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** terroristas in Peshawar, [[Pakistan]], un'apostamentu a unu grupu de veìculos chi portaiant a musulmanos sciitas ochiet a 46 persones e nde ferit a àteras 20<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/pakistan-gunmen-opened-fire-convoy-vehicles-northwest-42c8fb3cf1f720de49efebd306d76fa1|tìtulu=Gunmen fire on vehicles carrying Shiites in northwest Pakistan, killing at least 42|situ=AP News|data=2024-11-21|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 23 onniasantu/santandria:
** in [[Colòmbia]] si nde pesant protestas vàrias contras a su guvernu<ref>{{Tzita web|url=https://www.latimes.com/espanol/internacional/articulo/2024-11-24/miles-de-colombianos-descontentos-vuelven-a-las-calles-para-protestar-contra-el-gobierno-de-petro|tìtulu=Miles de colombianos descontentos vuelven a las calles para protestar contra el gobierno de Petro|autore=Por Associated Press Associated Press|situ=Los Angeles Times en Español|data=2024-11-24|limba=es-US|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** 12 persones morint e prus de àteras 30 sunt fertas in un'intzidente acontèssidu a unu bus in [[Moyobamba]] ([[Perù]]) chi fiat portende unu grupu de istudiantes a [[Tarapoto]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/peru/2024/11/23/viaje-de-promocion-escolar-termina-en-tragedia-siete-fallecidos-en-moyobamba-al-caer-bus-a-un-abismo/|tìtulu=Tragedia en Moyobamba: el fatídico viaje de promoción escolar que cobró 12 vidas|autore=Por Valeria Mendoza TalledoyCarlos Espinoza|situ=infobae|data=2024-11-23|limba=es-ES|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 24 onniasantu/santandria: segundu turnu de is eletziones in Uruguay. Binchet Yamandú Orsi<ref>{{Tzita web|url=https://segundaeleccion2024.corteelectoral.gub.uy/ResumenResultados.htm|tìtulu=SEGUNDA ELECCION 2024|situ=segundaeleccion2024.corteelectoral.gub.uy|limba=es|atzessu=2024-12-26|dataarchìviu=2024-12-14|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20241214010015/https://segundaeleccion2024.corteelectoral.gub.uy/ResumenResultados.htm|urlmortu=eja}}</ref>.
* 26 onniasantu/santandria: su primu ministru de Israele annùntziat un'acòrdiu de firmare su fogu in Lìbanu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/live/cnvjl42g9m1t|tìtulu=First day of truce appears to hold as UN chief hails 'ray of hope'|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 27 onniasantu/santandria: eletziones generales in Namìbia. Netumbo Nandi-Ndaitwah de s'Organizatzione Populare de s'Àfrica de su Sud-Ovest (tzentru-manca) est sa prima presidente fèmina de su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yx0r14jrmo|tìtulu=Namibia election: Swapo's Netumbo Nandi-Ndaitwah elected first female president|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 29 onniasantu/santandria: eletziones generales in [[Repùbrica de s'Irlanda|Irlanda]]. Su partidu Fianna Fáil (tzentru-dereta) abarrat su primu partidu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/ireland-election-fianna-fail-fine-gael-coalition-a51f5a4b8b7a102b974c650c740352d5|tìtulu=With election decided, Ireland faces weeks of talks to form a government|situ=AP News|data=2024-12-02|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 30 onniasantu/santandria:
** eletziones parlamentares in [[Islanda]]. S'Alleàntzia Sotzialdemocràtica tenet sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241201-social-democrats-set-to-overtake-ruling-party-in-iceland-snap-election|tìtulu=Social Democrats overtake PM's party in Iceland vote|situ=France 24|data=2024-12-01|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** in su cuntestu de sa gherra tzivile siriana, is fortzas de s'opositzione leant su controllu de su bonu de Alepu, provochende is primos atacos aèreos russos a subra de sa tzitade dae su [[2016]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cy5l50y76k3t|tìtulu=More Russian strikes as Syrian rebels advance further after taking Aleppo|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
=== Idas/Nadale ===
[[File:Chancel of Notre-Dame de Paris, 2024 (12).jpg|thumb|Notre-Dame de Parigi a pustis de s'abertura noa]]
* 1 idas/nadale:
** [[Joe Biden]] cuntzedet sa gràtzia a su fìgiu Hunter pro evasione fiscale e possedimentu illegale de armas<ref>{{Tzita web|url=https://www.corriere.it/esteri/24_dicembre_02/joe-biden-concede-la-grazia-al-figlio-hunter-che-rischiava-il-carcere-b2c5c82e-d7d3-4552-bc21-1c27ad812xlk.shtml|tìtulu=Joe Biden concede la grazia al figlio Hunter (che rischiava il carcere): «Contro di lui persecuzione mirata per colpire me»|situ=Corriere della Sera|data=2024-12-02|limba=it-IT|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** eletziones parlamentares in [[Romania]]<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/romania-elections-far-right-parliament-europe-russia-08a89b2ea35ee2dca14a8a17235f8993|tìtulu=Romania's pro-Western parties win parliamentary election as far-right makes gains|situ=AP News|data=2024-12-02|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 3 idas/nadale: a pustis de meses de istallu pro disacòrdios cun su Parlamentu, su Presidente de sa [[Corea de su Sud]] Yoon Suk Yeol declarat sa lege martziale, acusende s'opositzione de simpatizare cun sa [[Corea de su Norte|Corea de su Nord]] e de traballare contras a s'istadu. S'òrdine previdiat sa proibitzione de cada faina polìtica e sa suspensione de sa [[libertade de imprenta]], ma nch'est istadu tiradu pagas oras a pustis<ref>{{Tzita web|url=https://www.elindependiente.com/internacional/2024/12/03/el-presidente-de-corea-del-sur-da-un-golpe-de-estado-y-acusa-a-la-oposicion-de-colaborar-con-pyongyang/|tìtulu=El presidente de Corea del Sur levantará la ley marcial después de que la rechace el Parlamento|autore=Ana Alonso|situ=El Independiente|data=2024-12-03|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 4 idas/nadale:
** incumentzat una crisi polìtica in [[Frantza]], ca su primu ministru Michel Barnier perdet sa cunfiàntzia<ref>{{Tzita noas|limba=fr-FR|url=https://www.lemonde.fr/politique/live/2024/12/07/en-direct-nouveau-premier-ministre-les-ecologistes-rencontreront-emmanuel-macron-a-l-elysee-lundi-au-contraire-des-insoumis_6424825_823448.html?_staled_|tìtulu=Crise politique : revivez la censure et la chute du gouvernement Barnier dans notre direct|publicatzione=Le Monde.fr|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** Brian Thompson, amministradore de sa seguràntzia mèdica UnitedHealthcare, est ochidu in [[Noa York]] dae Luigi Nicholas Mangione chi acusaiat is seguràntzias de pònnere su balàngiu a in antis a su bene de sa gente<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cnv3dnm64vlo|tìtulu=Brian Thompson: United Healthcare CEO fatally shot outside Manhattan hotel|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/live-blog/live-updates-man-questioned-unitedhealthcare-ceo-brian-thompsons-shoot-rcna183160|tìtulu=UnitedHealthcare CEO shooting: Suspect charged with murder had writings with 'motivation'|situ=NBC News|data=2024-12-10|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 5 idas/nadale: unu terremotu de magnitudo 7 iscùtinat sa costa nord de sa [[Califòrnia]], sena fàghere dannos de importu. Si ghetat un'allarme tzunami, cantzelladu pagu a pustis<ref>{{Tzita web|url=https://www.cbsnews.com/sacramento/news/northern-california-earthquake-tsunami-warning-humboldt-county-eureka/|tìtulu=7.0 earthquake hits off Northern California coast; tsunami warning canceled - CBS Sacramento|autore=Cecilio Padilla|situ=www.cbsnews.com|data=2024-12-05|limba=en-US|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 6 idas/nadale: eletziones presidentziales in [[Romania]]. Su Tribunale Costitutzionale aiat annulladu su resurtadu de su primu turnu, cun sa resone chi ddoe esserent interferèntzias russas a pustis de s'avantzamentu de su candidadu pro-Rùssia Călin Georgescu a su segundu turnu<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/internacional/2024-12-06/el-constitucional-de-rumania-anula-la-primera-vuelta-de-las-presidenciales-tras-revelarse-la-campana-de-ataques-hibridos-rusos.html|tìtulu=El Constitucional de Rumania anula la primera vuelta de las presidenciales tras revelarse una campaña de “ataques híbridos rusos”|autore=Raúl Sánchez Costa|situ=El País|data=2024-12-06|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 7 idas/nadale:
** sa Catedrale de Notre-Dame de [[Parigi]] torrat a abèrrere a pustis de su fogu de su 2019<ref>{{Tzita web|url=https://www.vaticannews.va/pt/igreja/news/2024-02/anuncio-reabertura-catedral-notre-dame-paris-08-dezembro-2024.html|tìtulu=Em dezembro, a Catedral de Notre-Dame será reaberta. A Igreja de Paris anuncia uma série de eventos - Vatican News|situ=www.vaticannews.va|data=2024-02-05|limba=pt|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** eletziones generales in Ghana. John Mahama de su Cungressu Natzionale Democràticu (tzentru-manca) est eletu presidente una segunda borta<ref>{{Tzita web|url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie/2024/12/09/ghana-mahama-vince-presidenziali|tìtulu=Il candidato dell’opposizione John Mahama vince le presidenziali in Ghana|situ=Internazionale|data=2024-12-09|limba=it|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* [[File:Parker Solar Probe.jpg|thumb|Rapresentatzione artìstica de sa sonda Parker acostende·si a su Sole.]]8 idas/nadale: su presidente de sa [[Sìria]] Bashar al-Assad fuet a pustis de sa ruta de su regìmene suo a pustis de 61 annos. Si format unu guvernu de transitzione<ref>{{Tzita web|url=https://www.lavanguardia.com/internacional/20241209/10181909/conflicto-siria-caida-regimen-bashar-el-asad-ultima-hora-hoy-en-directo.html|tìtulu=Conflicto en Siria y la caída del régimen de El Asad, hoy en directo {{!}} Última hora de los rebeldes en Damasco|situ=La Vanguardia|data=2024-12-09|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 14 idas/nadale:
** eletziones presidentziales in [[Georgia|Geòrgia]]. Míjeil Kavelashvili de Bisu Georgianu ([[Populismu|populista]]) balàngiat agiumai su totale de is votos, ingendrende dudas de manipulatzione de is comìtzios e peorende is tensione sotziales in su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://www.dw.com/es/georgia-aumenta-la-violencia-en-medio-de-elecciones-presidenciales/a-71056675|tìtulu=Georgia: aumenta la violencia frente a elección presidencial – DW – 14/12/2024|situ=dw.com|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/internacional/2024-12-14/el-prorruso-mikheil-kavelashvili-elegido-presidente-de-georgia-en-una-votacion-boicoteada-por-la-oposicion.html|tìtulu=El prorruso Míjeil Kavelashvili, elegido presidente de Georgia en una votación boicoteada por la oposición|autore=Javier G. Cuesta|situ=El País|data=2024-12-14|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** su presidente de sa [[Corea de su Sud]] Yoon Suk-yeol, est dispididu dae s'incàrrigu suo a pustis de unu votu de su parlamentu, a pustis chi sa decraratzione de sa lege martziale de sa chida in antis nd'aiat pesadu protestas in su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cx2vq0dy8veo|tìtulu=Corea del Sur: El Parlamento de Corea del Sur aprueba destituir al presidente por declarar la ley marcial|situ=BBC News Mundo|data=2024-12-14|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** su tziclone Chido tocat terra in [[Mayotte]], in ue càusat 20 mortos e dannos graes<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/mayotte-cyclone-chido-climate-weather-43890b2cee0d90e67b6263f278782334|tìtulu=France rushes aid to Mayotte after Cyclone Chido leaves hundreds feared dead|situ=AP News|data=2024-12-16|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
*17 idas/nadale: unu [[terremotu]] de magnitudo 7,3 iscùtinat [[Port Vila]], capitale de [[Vanuatu]], lassende 14 mortos, 210 fertos e vàrios fràigos isciusciados<ref>{{Tzita web|url=https://www.excelsior.com.mx/global/rescatistas-supervivientes-sismo-vanuatu-muertos-video/1690233|tìtulu=Rescatistas buscan supervivientes tras sismo en Vanuatu; hay 14 muertos. VIDEO|autore=Oswaldo Rojas|situ=Excélsior|data=2024-12-17|limba=es-MX|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
*20 idas/nadale: 5 persones morint e àteras 205 sunt fertas cando una vetura si nche iscudit a subra de una truma de gente in unu mercadeddu de Paschixedda in [[Magdeburg|Magdeburgo]], [[Germània]]<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.nytimes.com/2024/12/20/world/europe/germany-christmas-market-crash.html|tìtulu=Driver Rams Into Christmas Market in Germany, Killing at Least 2 and Injuring Dozens|data=2024-12-20|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
*21 idas/nadale: a su mancu 41 persones morint in sa tzacarrada de prus veturas in su caminu BR-116 highway in Teófilo Otoni, Minas Gerais, [[Brasile]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcrightnow.com/national/death-toll-in-brazil-bus-crash-rises-to-41/article_1b6b68b3-9450-5af4-9f62-2f285c4d8edd.html|tìtulu=Death toll in Brazil bus crash rises to 41|autore=AFP|situ=NonStop Local Tri-Cities/Yakima|data=2024-12-22|limba=en|atzessu=2024-12-26|dataarchìviu=2024-12-25|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20241225151255/https://www.nbcrightnow.com/national/death-toll-in-brazil-bus-crash-rises-to-41/article_1b6b68b3-9450-5af4-9f62-2f285c4d8edd.html|urlmortu=eja}}</ref>.
*25 idas/nadale:
**in [[Kazachistàn|Kazachistan]] ruet su bòlidu 8243 de Azerbaijan Airlines. 38 persones morint e 29 subrabivint<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/12/25/mundo/avion-pasajeros-se-estrella-kazajstan-trax#:~:text=El%20vuelo%20J2-8243%20de%20Azerbaijan%20Airlines%20se%20estrell%C3%B3%20cerca,25%20de%20diciembre%20de%202024.&text=El%20video%20del%20accidente%20mostraba,el%20aer%C3%B3dromo%20antes%20de%20estrellarse.|tìtulu=Avión de Azerbaijan Airlines se estrella en Kazajstán: hay 38 muertos y 29 supervivientes, según las autoridades|autore=Hassan Tayir, Aruzhan Zeinulla, Kara Fox|situ=CNN|data=2024-12-25|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
**sa sonda solare Parker balàngiat su record de bighinàntzia a su [[Sole]] pro un'ogetu fatu dae s'òmine, acostende·si a 6,1 milliones de chilòmetros<ref>{{Tzita web|url=https://www.space.com/nasa-parker-solar-probe-christmas-flyby|tìtulu=NASA's Parker Solar Probe celebrates Christmas with record smashing 'kiss' of the sun|autore=Robert Lea published|situ=Space.com|data=2024-12-24|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
*29 idas/nadale: su bòlidu Jeju Air Flight 2216, chi portaiat passegeros tziviles dae s'Arioportu Internatzionale Suvarnabhumi de [[Bangkok]], [[Tailàndia]] a s'Arioportu Internatzionale de Muan, [[Corea de su Sud]], essit dae sa pista in s'arioportu de arribu e tzacarrat contras a una barriera, ochiende a 179 persones. Ddoe sunt 2 subrabividos<ref>{{Tzita noas|limba=en-AU|url=https://www.abc.net.au/news/2024-12-29/live-blog-plane-crashes-south-korean-muan-airport/104769186?future=true&|tìtulu=Plane carrying 181 crashes in South Korea, with only two confirmed survivors — as it happened|publicatzione=ABC News|data=2024-12-29|atzessu=2025-01-01}}</ref>.
== Riferimentos ==
<references responsive="" />{{Artìculu de su mese|ghennàrgiu|2025}}
8b1d2fku0mg4vqxgdyilh3091ggp815
TRIX (sistema operativu)
0
22846
189981
184847
2026-05-13T01:19:05Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 0 fonte(es) e etichetende·nde 2 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
189981
wikitext
text/x-wiki
{{LSC}}{{Programma}}
'''TRIX''' est unu [[sistema operativu]] de chirca orientadu a sa retza isvilupadu a sa fine de is annos 1970 in su Laboratòriu de Informàtica de su MIT dae su professore Steve Ward e su grupu suo de chirca. Funtzionaiat in un'elaboradore [[NuMachine]] e su [[Sistema operativu#Nùcleu|nùcleu]] suo incluiat sa funtzione de tzerriada de protzedura remota, ma in su restu fiat unu sistema chi si simigiaiat a [[UNIX|Unix]] Versione 7.
== Progetu e posta in òpera ==
Aviende·si, sa NuMachine carrigaiat su matessi programma in cada [[Micro-protzessore|CPU]] de su sistema, passende a cada istàntzia s'ID numèrica de sa CPU in ue fiat in esecutzione. TRIX gràtzias a custu cumportamentu podiat fàghere a manera chi sa primu CPU assetiaret is istruturas de datos globales e in fines impostare una variàbile pro nàrrere chi is operatziones initziales fiant fatas.<ref name="Multiple Processor Implementation"/> A pustis de custu, cada istantza de su nùcleu teniat atzessu a is datos globales.<ref name="Multiple Processor Implementation" /> Su sistema fruniat fintzas suportu pro datos privados a cada CPU.<ref name="Multiple Processor Implementation" /> S'atzessu a su sistema de is archìvios ddu fruniat unu programma in s'ispàtziu de s'impitadore.<ref name="Multiple Processor Implementation" /><ref name="Communications Oriented">{{Tzita web|url=http://www.bitsavers.org/pdf/mit/trix/TRIX_A_Communications_Oriented_OS_Aug83.pdf|tìtulu=TRIX: A Communications Oriented Operating System|atzessu=2012-07-02}}</ref>
Unu collidore de àliga (''garbage collector'') fatu-fatu averiguaiat e liberaiat domìnios no impreados.<ref name="Multiple Processor Implementation"/>
Su mollu de memòria cumpartzida impreadu pro coordinare su traballu intre is vàrios protzessores causaiat cunflitos de bus de memòria e fiat connotu pro èssere una fonte de mala efitzèntzia.<ref name="Multiple Processor Implementation">{{Tzita web|url=http://www.bitsavers.org/pdf/mit/trix/Multiple_Proc_Impl_Of_TRIX_Sep83.pdf|tìtulu=A Multiple Processor Implementation of the TRIX Operating System|atzessu=2012-07-02}}</ref><ref name="Communications Oriented"/> Is progetistas connoschiant maneras pro arrangiare custu problema.<ref name="Communications Oriented" /> In realidade, su disinnu originale de TRIX impreaiat unu mecanismu de trasmissione de messàgios sena blocu,<ref name="Communications Oriented" /> ma "in custa solutzione sunt istados agatados problemas a s'ispissu trascurados in sa literadura",<ref name="Communications Oriented" /> comente su de ofèrrere prestatziones pòberas.<ref name="Communications Oriented" />
Mancari su sistema operativu TRIX esseret istadu postu in òpera pro sa prima borta in sa NuMachine, sa resone fiat da disponibilidade s'elaboradore in su MIT, e non pro carchi piesìnniu de s'architetura.<ref name="Multiple Processor Implementation"/> Su sistema est istadu progetadu pro èssere fàtzile a trasportare.<ref name="Communications Oriented"/> Est istadu iscritu in parte manna in C cun pagu còdighe de assembler. Sa primitiva de esclusione mùtua diat pòdere èssere portada a cale si siat architetura cun un'istrutzione atòmica ''averìgua e assètia'' (''test-and-set'').<ref name="Multiple Processor Implementation" />
== Proas de impreu in su Progetu GNU ==
[[Richard Stallman]] at remonadu in su Manifestu [[GNU]] de su [[1985]] chi "esistit unu printzìpiu de nùcleu" pro su sistema operativu GNU, "ma sunt netzessàrias medas àteras funtziones pro agualare Unix".<ref>{{Tzita web|url=https://www.gnu.org/gnu/manifesto.html|tìtulu=The GNU Manifesto|atzessu=2010-08-05}}</ref> Custu fiat unu riferimentu a su nùcleu de TRIX, chi is autores aiant detzisu de distribuire comente a programma lìberu.<ref name="GB1-2">{{Tzita publicatzione|autore=Stallman|nùmene=Richard M.|data=January 1987|tìtulu=Status of the GNU Project|rivista=GNU's Bulletin|editore=Free Software Foundation|volume=1|nùmeru=2|atzessu=2018-05-12|url=https://www.gnu.org/bulletins/bull2.txt}}</ref>
In un'arresonu in su mese de ledàmene de su [[1986]], Stallman at ispricadu chi "su nùcleu TRIX funtzionat e est cumpatìbile, mancari in manera limitada, cun Unix, ma ddi faghet bisòngiu meda prus. A oe, tenet unu sistema de archìvios chi impreat sa matessi istrutura in su discu de su sistema betzu de Unix. Custu at fatu prus fàtzile a arrangiare is faddinas, ca faghiat a preparare is archìvios cun Unix, e poi a esecutare TRIX, ma cussu sistema de archìvios non tenet nissuna de is funtziones chi creo chi siant netzessàrias".<ref>{{Tzita web|url=https://www.gnu.org/philosophy/stallman-kth.html|tìtulu=RMS lecture at KTH|data=1986-10-30|atzessu=2018-05-12}}</ref>
In su mese de idas de su 1986, is isvilupadores ant impreadu su nùcleu de TRIX comente base in sa prima proa de creare unu nùcleu pro GNU, ma su progetu at leadu in fines una diretzione diferente, ca:
* custu sistema funtzionaiat isceti in "unu sistema 68000 caru e misteriosu"<ref name="GB1-2"/>, e duncas diat dèpere èssere portadu a àteras architeturas;
* su progetu GNU fiat interessadu a fraigare su nùcleu comente a sistema multi-protzessu a subra de su micro-nùcleu Mach<ref>{{Tzita web|url=https://www.gnu.org/bulletins/bull8.html|tìtulu=GNU's Bulletin, vol. 1 no. 8, January, 1990|autore=Progetu GNU|limba=en|tzitatzione=We hope to use the Mach message-passing kernel being developed at CMU. [...] Should Mach not become available, then we will start the kernel with either MIT's TRIX kernel or Berkeley's Sprite system.|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.gnu.org/bulletins/bull10.html|tìtulu=GNU's Bulletin, vol. 1 no. 10, January, 1991|autore=Progetu GNU|limba=en|tzitatzione=We are still interested in a multi-process kernel running on top of Mach|urlmortu=eja}}</ref>. Custu segundu tentativu s'est isvilupadu comente a [[HURD|GNU Hurd]].
== Riferimentos ==
<references />
== Pro nd'ischire de prus ==
* Ward, S.A. TRIX: unu sistema operativu orientadu a sa retza. COMPCON, Primavera de su 1980, pag. 344-349.
== Ligòngios esternos ==
* [http://www.bitsavers.org/bits/MIT/trix.tar.gz Còdighe de orìgine de TRIX] (faghet fintzas a dd'[http://www.bitsavers.org/bits/MIT/trix/ isfogiare in lìnia])
* [https://www.gnu.org/software/hurd/history.html Istòria de GNU Hurd] in su situ de su [[GNU|progetu GNU]]
[[Categoria:Unix]]
k9cden1ptw9azlo99g366ee3skuocnc
Cuntierra:GNU
1
23492
189974
2026-05-12T23:12:29Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5
189974
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Maju 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[GNU]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=189973 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20110222101726/http://www.gnu.org/ annantu a http://www.gnu.org/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:12, 13 Maj 2026 (CEST)
amydeyh9lxey1wq19kbcw99wvvbi551
Cuntierra:Lissèntzia GPL
1
23493
189976
2026-05-12T23:46:44Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5
189976
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Maju 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Lissèntzia GPL]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=189975 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20110222101726/http://www.gnu.org/ annantu a http://www.gnu.org/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:46, 13 Maj 2026 (CEST)
nq7ok462iiseq8ts4c1kr69te4pze43