Wikipedia scwiki https://sc.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0gina_printzipale MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Media Ispetziale Cuntierra Usuàriu Cuntierra usuàriu Wikipedia Cuntierra Wikipedia File Cuntierra file MediaWiki Cuntierra MediaWiki Template Cuntierra template Agiudu Cuntierra agiudu Categoria Cuntierra categoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Arcipelagu de sa Maddalena 0 6471 190180 190169 2026-06-15T09:30:19Z MikaelF 20297 190180 wikitext text/x-wiki [[File:La Maddalena Archipel Aerial view.jpg|thumb|S'artzipèlagu de sa Maddalena]] '''S'arcipelagu de sa Madalena''' est unu arcipelagu collocadu a su norte-est de sa [[Sardigna]]. Sas isolas printzipales sunt: [[Isula de Sa Madalena|Sa Madalena]], [[Caprera]], [[Isula de Sant'Istèvene]], [[Isula de Santa Maria]], [[Isula de Ratzoli]], [[Budelli|Isula de Budelli]] e s'[[Isula de Spargi]]. Caprera est notida pro essere istada sa residentzia de [[Giuseppe Garibaldi]] in s'[[esiliu]]. Sant'Istèvene at ospitadu una base pro [[sommergibiles]] [[USA|americanos]] dae su 1972 a su 2008. Dae su [[1994]] s'arcipelagu de sa Maddalena est unu [[Parcu natzìonale de s'Arcipelagu de sa Madalena|parcu natzionale de sa Republica Italiana]]. [[Categoria:Artzipèlagu de Sa Maddalena]] s71eadbifhysh21t1utlj1b08ty51pd Request for Comments 0 20618 190176 190096 2026-06-15T02:13:22Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5 190176 wikitext text/x-wiki {{LSC}} '''Request for Comments''' - in acrònimu '''RFC''' - est un' espressione de sa [[limba inglesa]] (chi si podet furriare in [[Limba sarda|sardu]] comente "pedida de cummentos") impreada in [[Telecomunicatzione|telecomunicatziones]] e [[informàtica]] chi indicat unu documentu publicadu dae s'Internet Engineering Task Force e cuntenet informatziones o dislindadas chi pertocant chircas noas, innovatziones e metodologias in tema [[Informàtica|informàticu]] e prus che totu de [[Internet]].<ref>{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=Stephen D.|sambenadu=Crocker|url=https://www.nytimes.com/2009/04/07/opinion/07crocker.html|tìtulu=Opinion {{!}} How the Internet Got Its Rules (Published 2009)|publicatzione=The New York Times|data=2009-04-07|atzessu=2021-03-07}}</ref> Pro mèdiu de s'Internet Society, is ingennieris o is espertos informàticos podent publicare ''memorandum'', in forma de RFC, pro espònnere ideas noas o fintzas informatziones chi una borta averiguados dae s'IETF podent essire ''istandard'' Internet. == Istòria == Sa prima RFC de s'istòria est istada iscrita dae Steve Crocker in su [[1969]]<ref>{{En}}Stephen D. Crocker, ''The Beginning of the Network Working Group from the Origins of RFCS'', RFC 1000 di J. Reynolds e J. Postel.</ref>, comente a parte de su progetu ARPANET. Crocker fiat unu collaboradore de Leonard Kleinrock in s'Universidade de California, Los Angeles, e dd'at iscritu in su bànniu de un'apartamentu chi cumpartziat cun àteros chircadores e istudiantes. Cussu documentu, "host software", descriat is funtzionalidades de su carculadore Honeywell DDP-516 e is protocollos de comunicatzione intre su matessi carculadore e s'Interface Message Processor (aparatu cun is pròpiu funtziones de unu [[Incaminadori de arretza|incaminadore de retze]] de oe)<ref name="Libro">{{Tzita libru|autore2=Angelo Raffaele Meo|tìtulu=Informatica solidale 2. Libertà di software, hardware e conoscenza|annu=2006|editore=[[Bollati Boringhieri]]|tzitade=[[Torino]]|ISBN=978-8-83-391646-0}}</ref>. == RFC Editor == Sa fonte ufitziale pro is RFC in su [[World Wide Web|Web]] est su [https://www.rfc-editor.org/rfc.html RFC Editor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202025318/http://www.rfc-editor.org/rfc.html |date=2003-12-02 }}. Agiumai ònnia RFC publicada, pro esempru sa RFC 5000, tenet s'URL suo: http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc5000.txt Totu is RFC sunt imbiadas in còdighe ASCII simpre e sunt publicadas custu formadu, ma esistent unas cantas etzetziones. Comente si siat, dae su 2008, sa versione definitiva de cada standard RFC est in còdighe ASCII. Pro fàghere prus fàtzile s'atzessu a is meta-datos de una RFC (paràulas crae, autore/s, data de publicatzione, errores, status e ùrtimos annoamentos) su situ de su RFC Editor oferit unu [https://www.rfc-editor.org/rfcsearch.html motore de chirca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929064715/http://www.rfc-editor.org/rfcsearch.html |date=2015-09-29 }}. == Status == Is documentos chi sunt acanta a essire istandard mudant segundu is passos chi sighint:<ref>{{Tzita web|url=https://tools.ietf.org/html/rfc2026.html|tìtulu=The Internet Standards Process -- Revision 3|autore=S. Bradner|situ=tools.ietf.org|limba=en|atzessu=2021-03-07}}</ref><ref>{{Tzita publicatzione|autore=IETF|data=13 onniasantu 2011|tìtulu=Document Lifecycle Tutorial|limba=en|url=https://www.rfc-editor.org/materials/lifecycle.pdf|atzessu=2021-03-07|dataarchìviu=2021-09-17|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210917232407/https://www.rfc-editor.org/materials/lifecycle.pdf|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://tools.ietf.org/html/rfc1796.html|tìtulu=Not All RFCs are Standards|autore=J. Postel, S. Crocker, C. Huitema|situ=tools.ietf.org|limba=en|atzessu=2021-03-07}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.rfc-editor.org/faq/#allstds|tìtulu=Are all RFCs Internet standards documents? - Frequently Asked Questions|situ=RFC Editor|limba=en|atzessu=2021-03-07|dataarchìviu=2021-03-09|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210309000004/https://www.rfc-editor.org/faq/#allstds|urlmortu=eja}}</ref> *'''Standard track'''. Custos sunt partzidos in Internet Standard e Proposed Standard. <br><br>Unu '''Proposed Standard''' est una proposta bastante istàbile, at retzidu cummentos sufitzientes dae is isvilupadores e sa comunidade Internet at ammustradu interessu però podet èssere fatu calicunu càmbiu si s'agatant problemas o mègius solutziones.<ref>{{Tzita web|url=https://tools.ietf.org/html/rfc7127.html|tìtulu=Characterization of Proposed Standards|autore=Sean Turner, Olaf Kolkman, Scott Bradner|situ=tools.ietf.org|limba=en|atzessu=2021-03-07}}</ref> <br>Cando sa proposta est istada posta in òpera unu nùmeru sinnificativu de bortas e is isvilupadores ant ammustradu un'esperièntzia manna in custu istandard, duncas podet essire '''Internet''' '''Standard''', chi tenet unu nùmeru progressivu in sa lista de is istandard (STD).<ref>{{Tzita web|url=https://tools.ietf.org/html/rfc7127#page-4|tìtulu=Characterization of Internet Standards|autore=Sean Turner, Olaf Kolkman, Scott Bradner|situ=tools.ietf.org|limba=en|atzessu=2021-03-07}}</ref> <br>Fintzas a su 2011 ddoe fiat unu livellu mèdiu, su '''Draft standard'''. Pro lòmpere a custu status serbiat chi da proposta esseret istada posta in òpera duas bortas e is duos esempros depiant pòdere operare in pari. Indicaiat chi s'IESG cunsìderaiat s'istandard bastante cumpridu.<ref>{{Tzita web|url=https://tools.ietf.org/html/rfc6410.html|tìtulu=Reducing the Standards Track to Two Maturity Levels|autore=Eric W. Burger, Russell Housley, Dave Crocker|situ=tools.ietf.org|limba=en|atzessu=2021-03-07}}</ref> Is documentos chi non sunt cunsiderados adatos a èssere Internet Standard sunt etichetados comente: * '''Experimental:''' documentu relatadu a carchi cosa ancora in fase de chirca; est publicada comente informatzione sena chi ddoe apat sa pretesa de ddu fàghere essire istandard a curtzu. Podet èssere su resurtadu prodùidu dae unu grupu de traballu Internet (siat IETF chi IRTF), opuru unu contributu individuale; * '''Informational:''' documentu de tipu informativu a pitzus de un'argumentu ispetzìficu; est possìbile chi no tèngiat cunsensu mannu in sa comunidade Internet e non rapresentat una racumandatzione; * '''Historic:''' istandard chi sunt oramai de su totu remplasados dae dislindadas noas opuru no sunt prus impreados oe in die; * '''Best Current Practice (BCP):''' documentos chi cussìgiant carchi manera de cumportamentu/configuratzione chi non sunt istandard ma una mègius pràtica. Depet esìstere cunsensu fintzas pro custos, ma su protzessu de aprovatzione est prus lestra. == Riferimentos == <references /> == Ligàmenes esternos == * {{Tzita web|https://www.ietf.org/|IETF (Internet Engineering Task Force)}} * {{Tzita web|https://www.rfc-editor.org/|RFC Editor}} * {{Tzita web|https://www.ietf.org/rfc/rfc2026.txt|The Internet Standards Process (RFC2026)}} [[Categoria:Internet]] 8mw8y5q50wm3k1zx3z3ditsrc9l8a03 Fogu de València de su 2024 0 22760 190174 189759 2026-06-15T00:35:40Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5 190174 wikitext text/x-wiki {{LSC}} [[File:Incendio Campanar 23-2-2024.jpg|thumb|S'istadu de su fràigu a pustis de s'acuntessimentu]] Su '''fogu de València de su 2024''' est un'acontèssida de su 22 de freàrgiu de su matessi annu, in unu cumplessu de 138 apartamentos, domo de unas 450 persones, in su bighinadu de Campanar de sa tzitade.<ref name="bbc">{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68374811|tìtulu=Valencia fire: High-rise building engulfed by flames in Spain|editore=BBC News|data=22-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref> Agravadu dae sas cunditziones meteorològicas e dae su rivestimentu de is edifìtzios, est cunsideradu su peus registradu in [[Valentzia|València]], cun unu bilantzu de deghe mortos e bìndighi feridos.<ref name="lasprovincias">{{Tzita web|url=https://www.lasprovincias.es/sucesos/bomberos-barajan-victimas-mortales-incendio-campanar-20240222231607-nt.html?ref=https%3A%2F%2Fwww.lasprovincias.es%2Fsucesos%2Fbomberos-barajan-victimas-mortales-incendio-campanar-20240222231607-nt.html|tìtulu=Los bomberos ya barajan víctimas mortales en el incendio de Campanar|editore=Las Provincias|data=22-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref><ref name="elperiodico">{{Tzita web|url=https://www.elperiodico.com/es/sucesos/20240222/ultima-hora-incendio-desatado-edificio-98522523|tìtulu=Última hora del incendio desatado en un edificio en Valencia|editore=El Periódico|data=22-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref><ref name=":0">{{Tzita web|url=https://es.euronews.com/2024/02/23/estas-son-las-causas-del-incendio-en-valencia-segun-los-expertos|tìtulu=¿Qué es el 'efecto chimenea' que propagó el incendio de Valencia?|situ=euronews|data=2024-02-23|limba=es|atzessu=2024-06-13}}</ref> == Isfundu == Su fràigu est incumentzadu in su [[2005]] e finidu in su [[2009]], in s'ìnteri de sa bullunca immobiliària ispanniola. In su [[2007]], sa promotora FBEX, propiedade de s'imprendidore [[Catalugna|catalanu]] Juan Parada Henares, at ispainadu unu vìdeu promotzionale de is duos fràigos, in ue ddos presentaiat comente a "duos edifìtzios de avanguàrdia e ùnicos cun fatzadas ammantadas cun unu materiale nou tipu ''alucobond''", e "sa calidade màssima de materiales de fràigu". Su cumplessu teniat una piscina esterna inghiriada dae giardinu e una spa comunitària cun jacuzzi, sàuna, dòtzias e aposentos de si bestire.<ref>{{Tzita web|url=https://www.lasprovincias.es/economia/pisos-lujo-edificio-incendio-valencia-20240223102810-nt.html|tìtulu=Así eran por dentro los pisos de lujo del edificio incendiado en Valencia: piscina, spa, sauna, jacuzzi...|editore=Las Provincias|data=23-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref> Sa lege in vigore in cussu tempus dd'at permìtidu de passare is averìguos de seguresa e tènnere s'aprovatzione de sa costrutzione. Nointames, un'annu a pustis de su fogu disastrosu de freàrgiu de su [[2005]], chi at isciusciadu agiumai de su totu sa torre Windsor de [[Madrid]] de 27 pranos e 106 metros de artària, sa normativa contra a su fogu est istada arrangiada pro evitare tragèdias che custa.<ref>{{Tzita web|url=https://www.marca.com/tiramillas/actualidad/2024/02/23/65d88c53ca474133728b45ba.html|tìtulu=Así presentó FBEX, promotora inmobiliaria, el edificio incendiado de Valencia hace 17 años: "Innovador material de aluminio"|editore=Marca|data=23-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref> In su maju de su [[2010]], FBEX est intrada in unu protzedimentu de insolvèntzia in antis de su Tribunale Cummertziale n.8 de [[Bartzellona]], cun unu dèpidu de unos 640 milliones de èuros. In su mese de santandria de su [[2011]], a pustis de no arribare a un'acòrdiu, sa giustìtzia at detzìdidu sa licuidatzione de sa promotora e at incumentzadu su protzessu de bèndida e assinniamentu de is ativos.<ref name="fbexperiodico">{{Tzita web|url=https://www.elperiodico.com/es/economia/20240223/fbex-promotora-edificio-valencia-98552433|tìtulu=Fbex, la promotora del edificio calcinado en Valencia, en liquidación desde 2011|editore=El Periódico|data=23|atzessu=23-02-2024}}</ref> == Fogu == Su fogu paret chi siat incumentzadu a is 17:30 ora locale (UTC+1) in su de sete pranos e,<ref name="levanteemv">{{Tzita web|url=https://www.levante-emv.com/valencia/2024/02/22/ultima-hora-incendio-maestro-rodrigo-valencia-98520542.html|tìtulu=Última hora del incendio en València|editore=Levante-EMV|data=22-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref> pagu prus de duas oras a pustis, sa pampa aiat pigadu totu su fràigu, chi fiat partzidu in duas torres unidas dae unu nùcleu de comunicatzione verticale de bidru a forma de tzilindru chi acasagiaiat is pesadores e is iscalas.<ref name="elconfidencial">{{Tzita web|url=https://valenciaplaza.com/arquitectos-tecnicos-viviendas-material-poliuretano-incendio|tìtulu=La fachada del edificio de Campanar no estaba aislada con poliuretano, sino con lana de roca|editore=El Confidencial|data=22-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref> Gràtzias a s'interventu lestru de sa craera de sa comunidade, chi at avisadu a is bividores de onni apartamentu finas a s'arribada de is pompieris, medas de issos si nche sunt pòdidos istesiare in antis de s'ispàrghere su fogu. In s'incumentzu, s'est ipotizadu chi a agiudare su fogu a s'ispainare esseret istada sa cobertura de su fràigu fata de placas de poliuretanu, unu materiale allughitivu.<ref>{{Tzita web|url=https://okdiario.com/sucesos/asi-era-edificio-calcinado-incendio-campanar-valencia-12419281|tìtulu=Así era el edificio calcinado en el incendio de Campanar en Valencia|situ=okdiario.com|data=2024-02-22|atzessu=2024-02-23}}</ref> Su Cussìgiu Generale de Architetura Tècnica de Ispànnia at imbetzes comunicadu chi s'impreu de custu materiale no est cunfirmadu. S'ipotizat duncas chi sa pampa siat passada dae un'apartamentu a s'àteru a traessu de su logu bòidu intre su muru e s'isulamentu, generende un'''efetu tziminea'', agiudadu fintzas dae su bentu forte chi suaiat sa die e sa farta de barrieras para-fogu<ref name=":0" /><ref>{{Tzita web|url=https://www.elconfidencial.com/espana/comunidad-valenciana/2024-02-26/origen-fuego-incendio-valencia_3837694/|tìtulu=¿Qué provocó el incendio en Valencia? Lo que se sabe del origen del fuego en el edificio|autore=Marina León Manovel|situ=elconfidencial.com|data=2024-02-26|limba=es|atzessu=2024-06-13}}</ref>. Sa violèntzia de sa pampa at fatu de custu fogu su peus mai registradu in sa tzitade.<ref name="as">{{Tzita web|url=https://as.com/actualidad/sociedad/que-es-y-para-que-sirve-la-lana-de-roca-el-material-aislante-del-edificio-que-se-incendio-en-valencia-n/|tìtulu=Qué es la ‘lana de roca’, el material presente en el edificio y en qué se diferencia del poliuretano|data=22-02-2024|atzessu=23-02-2024|dataarchìviu=2024-02-23|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240223213415/https://as.com/actualidad/sociedad/que-es-y-para-que-sirve-la-lana-de-roca-el-material-aislante-del-edificio-que-se-incendio-en-valencia-n/|urlmortu=eja}}</ref> Sunt istadas imbiadas prus de binti iscuadras de pompieris e s'est pedidu a sa populatzione de nch'abarrare a tesu dae sa zona.<ref name="bbc"/> Pro boluntade de sa Generalidade Valenciana, su guvernu tzentrale at imbiadu s'Unidade militare de emergèntzia pro agiudare a istudare su fogu e agiudare a is vìtimas.<ref name="europapress">{{Tzita web|url=https://www.europapress.es/nacional/noticia-gobierno-activa-despliegue-ume-incendio-valencia-solicitado-comunidad-valenciana-20240222195651.html|tìtulu=El Gobierno activa el despliegue de la UME para el incendio de Valencia solicitado por la Comunidad Valenciana|editore=Europa Press|data=22-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref> Is tassistas de sa tzitade, comente a gestu de solidariedade, ant frunidu trasportu de is feridos a is vàrios ispidales.<ref>{{Tzita web|url=https://todotaxi.org/los-taxistas-de-valencia-se-organizan-para-el-traslado-de-heridos-en-el-incendio/|tìtulu=Los taxistas de València se organizan para el traslado de heridos en el incendio|editore=Todo Taxi|data=22-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref> In cussa matessi die medas albergos de sa tzitade ant ofertu acasàgiu a is famìlias corpidas dae s'eventu, mancari sa majoria apat seberadu de istare in domo de familiares e amigos.<ref name="elpais">{{Tzita web|url=https://elpais.com/espana/2024-02-22/el-incendio-en-un-edificio-de-valencia-en-directo.html|tìtulu=El incendio en un edificio de Valencia, en directo|editore=El País|data=22-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref><ref name="abc">{{Tzita web|url=https://www.abc.es/sociedad/reubicadas-personas-afectadas-incendio-medio-ola-solidaridad-20240222235118-vi.html|tìtulu=Reubicadas todas las personas afectadas por el incendio en medio de una ola de solidaridad|editore=ABC|data=22-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref> In su primu momentu sa chirca de sa càusa s'est cuntzentrada in su motore elètricu de sa tenda de sole de su de 86 apartamentos, in su de sete pranos. A pustis s'est acraradu chi s'orìgine de su fogu si depet a su guastu de unu frigorìferu de su pròpiu apartamentu<ref>{{Tzita web|url=https://www.levante-emv.com/comunitat-valenciana/2024/03/12/incendio-campanar-policia-confirma-electrodomestico-cocina-piso-86-origen-fuego-99356036.html|tìtulu=La Policía confirma que un electrodoméstico de la cocina del piso 86 originó el incendio de Campanar|autore=Teresa Domínguez|situ=Levante-EMV|data=2024-03-12|limba=es|atzessu=2024-04-05}}</ref>. == Cunsighèntzias == Sa sìndiga de València, Maria José Catalá, at declaradu tres dies de corrutu ufitziale pro s'acuntessimentu. Comente cunsighèntzia, sunt istados annullados unos cantu eventos comente sa primu die de is Fallas de València.<ref>{{Tzita web|url=https://www.lasprovincias.es/fallas-valencia/valencia-decreta-tres-dias-luto-suspende-macrodesperta-20240223012030-nt.html|tìtulu=Valencia decreta tres días de luto y suspende la macrodespertà, la mascletà y la Crida del domingo|editore=Las Provincias|data=23-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref> Su presidente de su guvernu, Pedro Sánchez, est lòmpidu a sa tzitade sa die a pustis e at naradu de èssere in cue pro frunire agiudu e totu is servìtzios a is duas amministratziones, sa de sa tzitade e sa de sa comunidade, pro parare fronte a s'emergèntzia e a pustis pro acrarare ite est acontèssidu e pòdere agiudare a is vìtimas de sa tragèdia.<ref>{{Tzita web|url=https://www.elconfidencial.com/espana/comunidad-valenciana/2024-02-23/pedro-sanchez-incendio-valencia-fuego-afectados_3836511/|tìtulu=Sánchez ofrece toda la ayuda necesaria a Valencia ante la terrible tragedia|editore=El Confidencial|data=23-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref> Sa Casa Reale at fatu unu comunicadu ufitziale, in ue si narat chi su re Felipe VI e sa pobidda Letizia "sighiant cun oriolu s'evolutzione de su fogu in València", in prus de mandare totu su suportu a is servìtzios de emergèntzia e is mègius augùrios de sanamentu de is feridos.<ref>{{Tzita web|url=https://informalia.eleconomista.es/casas-reales/noticias/12688777/02/24/el-mensaje-de-felipe-vi-y-letizia-tras-el-devastador-incendio-nuestro-corazon-esta-con-los-valencianos.html|tìtulu=El mensaje de Felipe VI y Letizia tras el devastador incendio: "Nuestro corazón está con los valencianos"|editore=El Economista|data=23-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref> Su merie de s'acuntessimentu, is retzas televisivas ispanniolas Antena 3 e Telecinco ant annulladu sa trasmissione abituale pro dare informatziones in direta.<ref>{{Tzita web|url=https://www.20minutos.es/television/antena-3-telecinco-retiran-pasapalabra-reaccion-cadena-parrilla-para-informar-incendio-valencia-5221303/|tìtulu=Antena 3 y Telecinco retiran 'Pasapalabra' y 'Reacción en cadena' de la parrilla para informar del incendio de Valencia|editore=20minutos|data=23-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref> Is duas iscuadras de fùbalu prus importantes de sa tzitade, su Valencia C. F. e su Levante U. D. ant imbiadu is passièntzias a is vìtimas e ant pedidu de crastinare is partidas.<ref>{{Tzita web|url=https://www.edatv.news/noticias/59411/reacciones-a-la-tragedia-del-incendio-de-valencia|tìtulu=Reacciones a la tragedia del incendio de Valencia|editore=EdaTV|data=23-02-2024|atzessu=23-02-2024|urlmortu=eja}}</ref> Su Valencia Basket puru at fatu unu comunicadu ufitziale narende·si dispràghidu dae su chi est acontèssidu e mandende passièntzias a totu is vìtimas.<ref>{{Tzita web|url=https://valencianews.es/deportes/comunicado-oficial-valencia-basket/|tìtulu=Comunicado oficial Valencia Basket|editore=Valencia News|data=23-02-2024|atzessu=23-02-2024}}</ref> Diferentes iscuadras de su paisu si sunt unidas a su dolu pro sa tragèdia, faghende comunicados medas in is retzas sotziales. == Riferimentos == <references/>{{Artìculu de su mese|freàrgiu|2025}} [[Categoria:Ispagna]] evl6rh8tn6gulkjdb4h0jjo1o7ua7qp Viticultura in Sardigna 0 23504 190178 190091 2026-06-15T02:49:42Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5 190178 wikitext text/x-wiki [[File:Vin jaune 13.jpg|thumb|Vernàcia de Aristanis]] Sa '''viticultura in Sardigna''' est s'in paris de sos traballos de coltivatzione de sa bide e de produtzione de su binu in s'ìsula italiana de [[Sardigna]]. S'ìsula tenet unos 26.000 ètaros de bìngias,<ref name="Quattrocalici-SA">{{Tzita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/sardegna/ |tìtulu=Il vino in Sardegna |situ web=Quattrocalici |data=2024-04-09 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> divididas intre zonas de montagna (13%), de montigru (69%) e de pranura (18%).<ref name="Quattrocalici-SA" /> Sa produtzione annuale est de unos 638.000 hl: su 56% est binu nieddu e rosadu e su 44% binu biancu.<ref name="Quattrocalici-SA" /> Su sistema normativu reconnoschet una DOCG, deghessete DOC e bìndighi IGT.<ref name="SardAgr-denom">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/ |tìtulu=Vini e denominazioni |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> == Istòria == Sa [[Vitis vinifera]] agreste in s'ìsula esistet dae in antis de is primas tziviltades istòricas.<ref name="cibo360">{{Tzita web |url=https://www.cibo360.it/wellness_gourmet/produttori/sardegna/vini_doc_tipici_sardi.htm |tìtulu=Vini DOC, DOCG e IGT della Sardegna |situ web=Cibo360 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> Sos pòpulos sunt bìvidos in Sardigna — [[fenìtzios]], cartaginesos, romanos — ant contribuidu a s'isvilupu de sa coltivatzione de sa bide.<ref name="activsardegna">{{Tzita web |url=http://www.activsardegna.com/it/enogastronomia-in-sardegna/enologia-in-sardegna |tìtulu=Enologia in Sardegna |situ web=Activsardegna |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> A pustis de sas invasiones de sos bàrbaros, sa pràtica de sa viticultura torrat s'arribu sos [[Impèriu bizantinu|bizantinos]], chi introduent sa malvasia in sas zonas de [[Bosa]] e [[Casteddu]] e istabilint normas pro sa produtzione.<ref name="cibo360" /> In s'[[Edade mèdia|edade de mesu]] sa viticultura creschet gràtzias a sos mòngios basilianos, chi ponent bìngias a inghìriu de sos monastèrios issoro.<ref name="LeStrade">{{Tzita web |url=https://www.lestradedelvino.com/storia-e-cultura/sardegna-storia-territorio-e-vitigni/ |tìtulu=Sardegna: storia, territorio e vitigni |situ web=Le Strade del Vino Sardegna |data=2022-02-04 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> Cun sa formatzione de sos bator [[Judicadu sardu|giudicados]] — [[Giudicadu de Casteddu|Casteddu]], [[Judicadu de Arbaree|Arborea]], [[Judicadu de Torres|Torres]] e [[Judicadu de Gaddura|Gaddura]] — sa produtzione est istada ammanniada e regulada.<ref name="LeStrade" /> Sa [[Carta de Logu]], promulgada dae [[Elianora de Arbarèe|Elianora de Arborea]] a fine de su sèculu XIV, obligaiat de pònnere sos rudios a bìngia.<ref name="activsardegna" /> Durante sa dominatzione [[Corona de Aragona|aragonesa]], intre su sèculu XIV e su XVIII, sa produtzione est crèschida gràtzias a su cummèrtziu cun sas àteras regiones de su Mediterràneu.<ref name="LeStrade" /> In antis de s'arribu de sa peronòspera, chi nd'at ispèrdidu bìngias europeas medas in su sèculu XIX, sa Sardigna teniat unos 80.000 ètaros de bìngias.<ref name="LeStrade" /> A pustis s'est remediadu inferchende bìngias noas a subra de bides americanas e sa viticultura est torrada a s'ispainare, lompende a su màssimu me is annos 1970.<ref name="LeStrade" /> == Zonas == [[File:Sella e Mosca.JPG|thumb|Bìnzas de Sella&Mosca, a nord de s'Alighera.]] Su territòriu sardu podet èssere divìdidu in sete zonas printzipales de produtzione.<ref name="Viniferare">{{Tzita web |url=https://viniferare.it/i-vini-e-i-vigneti-della-sardegna/ |tìtulu=I vini e i vigneti della Sardegna |situ web=Viniferare |data=2025-05-28 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> * Gaddura (nord-est): terrinos de orìgine granìtica, arenosos e pedrosos, espostos a su bentu maestrale. Sede de s'ùnica DOCG de s'isula, su [[Vermentino di Gallura]].<ref name="Viniferare" /> * Nord-ovest (provìntzia de Tàtari): terrinos marmu-calcàreos, DOC Vermentino di Sardegna e [[Alghero]] (Cagnulari).<ref name="Viniferare" /> * Ogiastra e zona tzentru-orientale: terrinos granìticos, Cannonau, Mònica e Pascale.<ref name="Wikipedia-it">{{Tzita web |url=https://it.wikipedia.org/wiki/Viticoltura_in_Sardegna |tìtulu=Viticoltura in Sardegna |situ web=Wikipedia italiana |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> * Campidanu: pranura tzentrale e meridionale, zona printzipale de su [[Nuragus]] e de sa Mònica.<ref name="Quattrocalici-Vitigni">{{Tzita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/sardegna/vitigni/ |tìtulu=I Vitigni della Sardegna |situ web=Quattrocalici |data=2024-03-12 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> * Sulcis (sud-ovest): terrinos de arena antiga, arghidda e calcare, adatos pro su [[Carignano del Sulcis]].<ref name="Bibes">{{Tzita web |url=https://blog.bibes.it/la-sardegna/ |tìtulu=I vini della Sardegna |situ web=Bibes |data=2024-09-30 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25 |atzessu=2026-05-31 |dataarchìviu=2025-04-20 |urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20250420035100/https://blog.bibes.it/la-sardegna/ |urlmortu=eja }}</ref> * Aristanis e oru de su Tirsu: territòriu de sa Vernaccia de Aristainis e de su [[Semidano]].<ref name="money-it">{{Tzita web |url=https://www.money.it/isola-a-parte-i-vitigni-autoctoni-della-sardegna-tra-mare-e-nuraghi |tìtulu=Vitigni autoctoni della Sardegna |situ web=Money.it |data=2026-03-20 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> * Mandrolisai e Barbàgia: zona interna cun binos de Cannonau, Bovale e Mònica suta a sa DOC [[Mandrolisai]].<ref name="SardAgr-DOC">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/doc.html |tìtulu=Vini DOC della Sardegna |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> == Clima == Su clima de Sardigna est de tipu [[clima mediterràneu|mediterràneu]], cun ierros mites e istades callentes e sicas.<ref name="Quattrocalici-SA" /> Sos bentos, e prus che totu su maestrale, diminuint s'umididade e s'arriscu de maladias critogàmicas in sas bìngias.<ref name="mangiaresardo-vitigni">{{Tzita web |url=https://mangiaresardo.com/blog/vitigni-autoctoni-della-sardegna-quali-sono-e-dove-si-trovano/ |tìtulu=Vitigni autoctoni della Sardegna |situ web=Mangiare Sardo |data=2025-08-04 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> Sas abbas sunt tziclònicas e si cuntzentrant prus che totu in atòngiu e ierru.<ref name="DiscVerm">{{Tzita web |url=http://catalogoviti.politicheagricole.it/scheda_denom.php?t=dsc&q=2323 |tìtulu=Disciplinare di produzione: Vermentino di Sardegna |situ web=Catalogo Viti – Ministero delle Politiche Agricole |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> S'istajone de sa maturatzione longa permitit un'echilìbriu intre rantzidesa e durcura.<ref name="mangiaresardo-vitigni" /> == Terrinu == {{S}} == Variedades == Sa Sardigna tenet prus de 150 variedades autòctonas de bide. 21 sunt iscritas in su Registru Natzionale Italianu de sas Variedades de Bide.<ref name="mangiaresardo-vitigni" /> Sa produtzione de binu biancu est cuntzentrada in su tzentru e in su nord de s'ìsula, mentres sa produtzione de nieddu est prus cuntzentrada in su sud.<ref name="Quattrocalici-SA" /> === Variedades de àghina niedda === * [[Cannonau]]: sa variedade niedda prus coltivada, unos 8.000 ha (29% de sa superfìtzie).<ref name="Quattrocalici-Vitigni" /> Parente dae su puntu de vista genèticu de su Grenache ispagnolu e frantzesu,<ref name="money-it" /> creschet prus che totu in sas zonas internas de sa Barbàgia e de s'Ogiastra. * [[Carignano]]: prus che totu in su Sulcis, in terrinos arenosos.<ref name="money-it" /> S'introdutzione sua est atribuida a sa dominatzione aragonesa de su sèculu XIV.<ref name="money-it" /> * [[Monica di Sardegna|Monica]]: variedade presente in totu s'ìsula, unos 1.900 ha.<ref name="Quattrocalici-Vitigni" /> * [[Bovale]]: includet su Bovale Sardu e su Bovale Grande; faghet parte de sa DOC [[Mandrolisai]] e sa DOC [[Campidano di Terralba]].<ref name="SardAgr-DOC" /> * [[Cagnulari]]: ligadu a una zona istrinta in su nord-ovest de Tàtari, DOC [[Alghero]].<ref name="SardAgr-Vitigni">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/vitigni.html |tìtulu=Vitigni della Sardegna |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> * [[Girò]]: introduidu in su Campidanu in sa dominatzione ispagnola.<ref name="SardAgr-Vitigni" /> * Nieddera: variedade autòctona, presente in manera limitada.<ref name="Bevisardo">{{Tzita web |url=https://www.bevisardo.it/blog/i-vitigni-della-sardegna/ |tìtulu=I Vitigni della Sardegna |situ web=Bevisardo |data=2024-10-30 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> === Variedades de àghina bianca === * [[Vermentino]]: sa variedade bianca prus difusa, unos 4.200 ha in totu s'ìsula.<ref name="LeStrade" /> Est arribadu in Sardigna dae sa [[Còrsica]] a fine de su sèculu XIX.<ref name="impetodivino">{{Tzita web |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/sardegna |tìtulu=Sardegna – La storia e le origini del vino |situ web=Impeto di Vino |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> * [[Vernaccia di Oristano]] * Nuragus: una de sas prus antigas de s'ìsula, coltivada prus che totu in su Campidanu e forsis introduidu dae sos fenìtzios.<ref name="money-it" /> * [[Malvasia]]: duas DOC: [[Malvasia di Bosa]] e DOC [[Cagliari]] Malvasia.<ref name="mangiaresardo-vitigni" /> * [[Nasco]]: coltivada in sas provìntzias de Casteddu e de Aristanis.<ref name="SardAgr-DOC" /> * [[Semidano]]: de sa Sardigna tzentrale, cun una suta-zona in [[Mogoro|Mògoro]].<ref name="SardAgr-DOC" /> * [[Torbato]]: variedade rara e aromàtica, presente prus che totu in [[s'Alighera]].<ref name="Bevisardo" /> * [[Moscato]]: coltivada in zonas calcàreas de su Campidanu de sud e in sos granitos de Gaddura.<ref name="mangiaresardo-vitigni" /> * Arvisionadu: variedade rara meda, presente in àreas internas limitadas.<ref name="money-it" /> === Variedades internatzionales === Mancari in forma minore, s'agatant [[Cabernet Sauvignon]], [[Syrah]], [[Chardonnay]] e [[Carménère]], impreadas a fitianu impreadas in paris cun variedades locales.<ref name="Quattrocalici-Vitigni" /> == Produtzione == === Binos === Sos [[binos de sa Sardigna]] includent binos nieddos, biancos, rosados, ispumantes, muscados e binos licuorosos.<ref name="sardiniamagazine">{{Tzita web |url=https://www.sardiniamagazine.com/viticoltura-sardegna/ |tìtulu=La viticoltura della Sardegna |situ web=Sardinia Magazine |data=2025-06-16 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> ==== Elencu de sos binos printzipales ==== * [[Cannonau di Sardegna]] (DOC) * [[Carignano del Sulcis]] (DOC) * [[Vermentino di Gallura]] (DOCG) * [[Vermentino di Sardegna]] (DOC) * [[Vernaccia di Oristano]] (DOC) * [[Monica di Sardegna]] (DOC) * [[Nuragus di Cagliari]] (DOC) * [[Malvasia di Bosa]] (DOC) * [[Moscato di Sorso-Sennori]] (DOC) * [[Nasco di Cagliari]] (DOC) === Denominatzionis e normativa === In su 2010, sa reforma de sa ''Organizzazione Comune del Mercato vitivinicolo'' at incorporadu sas categorias DOCG, DOC e IGT in sos sistemas europeos [[Denominatzione de Origine Protetta|DOP]] e [[Indicatzione Geogràfica Protetta|IGP]], ma sas denominatziones natzionales podent sighire a èssere impreadas.<ref name="SardAgr-denom" /> Su disciplinare de produtzione ponet règulas pro sa produtzione de binos DOCG.<ref name="CadiceDiVino">{{Tzita web |url=https://calicedivino.com/vini-docg-sardegna/ |tìtulu=Vini DOCG Sardegna: il disciplinare |situ web=Calice di Vino |data=2022-03-14 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> ==== DOCG ==== * [[Vermentino di Gallura]] DOCG (reconnòschida in su 1996): riservada a sos binos de Gaddura cun a su mancu su 95% de Vermentinu.<ref name="impetodivino" /> ==== DOC (elencu) ==== * [[Alghero DOC]] * [[Arborea DOC]] * [[Cagliari DOC]] * [[Campidano di Terralba DOC]] * [[Cannonau di Sardegna DOC]] * [[Carignano del Sulcis DOC]] * [[Girò di Cagliari DOC]] * [[Malvasia di Bosa DOC]] * [[Malvasia di Cagliari DOC]] * [[Mandrolisai DOC]] * [[Monica di Cagliari DOC]] * [[Monica di Sardegna DOC]] * [[Moscato di Cagliari DOC]] * [[Moscato di Sorso-Sennori DOC]] * [[Nasco di Cagliari DOC]] * [[Nuragus di Cagliari DOC]] * [[Sardegna Semidano DOC]] * [[Vermentino di Sardegna DOC]] * [[Vernaccia di Oristano DOC]] <ref name="SardAgr-DOC" /> ==== IGT (elencu) ==== * Isola dei Nuraghi IGT * Marmilla IGT * Nurra IGT * Ogliastra IGT * Parteolla IGT * Planargia IGT * Provincia di Nuoro IGT * Romangia IGT * Sibiola IGT * Tharros IGT * Trexenta IGT * Valle del Tirso IGT * Valli di Porto Pino IGT <ref name="SardAgr-IGT">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/igt.html |tìtulu=Vini IGT della Sardegna |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> == Riferimentos == <references /> [[Categoria:Binos sardos]] e5oztsb9icjvrhaz53vff5qzxzrx80b Cuntierra:Viticultura in Sardigna 1 23506 190179 190092 2026-06-15T02:49:43Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5 190179 wikitext text/x-wiki {{Bortadu dae|co|Viticultura_in_Sardegna|31/05/2026|402530}} == Ligàmenes esternos modificados (Làmpadas 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Viticultura in Sardigna]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190178 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20250420035100/https://blog.bibes.it/la-sardegna/ annantu a https://blog.bibes.it/la-sardegna/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:49, 15 Làm 2026 (CEST) 531cqjjwal541ltqkqx92l1f832598f Cuntierra:Request for Comments 1 23508 190177 190097 2026-06-15T02:13:22Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5 190177 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Làmpadas 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 3 ligàmene(s) esternu(os) in [[Request for Comments]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190096 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20031202025318/http://www.rfc-editor.org/rfc.html annantu a https://www.rfc-editor.org/rfc.html *Archìviu https://web.archive.org/web/20150929064715/http://www.rfc-editor.org/rfcsearch.html annantu a https://www.rfc-editor.org/rfcsearch.html *Archìviu https://web.archive.org/web/20210309000004/https://www.rfc-editor.org/faq/ annantu a https://www.rfc-editor.org/faq/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:10, 3 Làm 2026 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Làmpadas 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Request for Comments]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190176 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210917232407/https://www.rfc-editor.org/materials/lifecycle.pdf annantu a https://www.rfc-editor.org/materials/lifecycle.pdf . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:13, 15 Làm 2026 (CEST) q70yfnqtga9q617f707q4gp6ncswln3 Cuntierra:Fogu de València de su 2024 1 23517 190175 2026-06-15T00:35:40Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5 190175 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Làmpadas 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Fogu de València de su 2024]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190174 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20240223213415/https://as.com/actualidad/sociedad/que-es-y-para-que-sirve-la-lana-de-roca-el-material-aislante-del-edificio-que-se-incendio-en-valencia-n/ annantu a https://as.com/actualidad/sociedad/que-es-y-para-que-sirve-la-lana-de-roca-el-material-aislante-del-edificio-que-se-incendio-en-valencia-n/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:35, 15 Làm 2026 (CEST) 72zsaydhwrhu5y6si7fs54wtixk4esn