سائنس

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sd">
  <siteinfo>
    <sitename>وڪيپيڊيا</sitename>
    <dbname>sdwiki</dbname>
    <base>https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ذريعات</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">واپرائيندڙ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">واپرائيندڙ بحث</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وڪيپيڊيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وڪيپيڊيا بحث</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل بحث</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ذريعات وڪي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ذريعات وڪي بحث</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچو بحث</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد بحث</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">زمرو</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">زمرو بحث</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">باب</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">باب بحث</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڊيول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڊيول بحث</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>سائنس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4819</id>
    <revision>
      <id>368752</id>
      <parentid>315956</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T23:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>368752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124856" sha1="jsqg26i4rmak93jrl7dmq00qs2xrada" xml:space="preserve">{{بابت| ھڪ عام لفظ}}
[[فائل:The Scientific Universe.png|thumb|200px|left|ڪائنات جي ماپ جو نقشو سائنس جي شاخن ۽ سائنس جي درجي بندي سان.&lt;ref&gt;[[R. P. Feynman]], ''[[The Feynman Lectures on Physics]]'', Vol.1, Chaps.1,2,&amp;3.&lt;/ref&gt;]]
'''سائنس (Science)''' [[لاطيني]] ٻوليءَ جو لفظ آهي جنهن جي معنيٰ آهي ڄاڻ يا معلومات. يعني مشاهدي ۽ تجربن جي آڌار تي حاصل ٿيندڙ [[علم]] کي سائنس چئبو آهي.

سائنس [[ڪائنات]] متعلق آزمودہ [[وضاحت]]ن ۽ [[اڳڪٿي]]ن جي باري ۾ ڄاڻ کي حاصل ۽ منظم ڪرڻ واري ھڪ باضابطا ڪم جو نالو آهي.&lt;ref&gt;&lt;br /&gt;{{cite dictionary |encyclopedia=Merriam-Webster Online Dictionary |title=science |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/science |accessdate=October 16, 2011 |publisher=[[Merriam-Webster]], Inc |quote='''3 a:''' knowledge or a system of knowledge covering general truths or the operation of general laws especially as obtained and tested through scientific method '''b:''' such knowledge or such a system of knowledge concerned with the physical world and its phenomena.}}}}&lt;/ref&gt;  

جديد سائنس عام طور تي ٽن وڏن شاخن ۾ ورهايل آهي:&lt;ref name=&quot;cohen20212&quot;&gt;{{cite book|url=https://www.routledge.com/The-University-and-its-Boundaries-Thriving-or-Surviving-in-the-21st-Century/Cohen/p/book/9780367562984|title=The University and its Boundaries: Thriving or Surviving in the 21st Century|last=Cohen|first=Eliel|publisher=Routledge|year=2021|isbn=978-0-367-56298-4|location=New York|pages=14–41|chapter=The boundary lens: theorising academic actitity|access-date=May 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505045450/https://www.routledge.com/The-University-and-its-Boundaries-Thriving-or-Surviving-in-the-21st-Century/Cohen/p/book/9780367562984|archive-date=May 5, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

# [[نيچرل سائنس|فطري سائنس]]
# [[سماجي سائنس]]
# [[رسمي سائنس]]

انھن مان فطري سائنس [[دُنيا|مادي دنيا]] جي بابت علم آھي (مثال طور، [[فزڪس|طبیعیات]]، [[ڪيميا]] ۽ [[حياتيات]])، جيڪي طبیعي دنيا جو مطالعو ڪن ٿیو؛ سماجي سائنس ([[اقتصاديات]]، [[نفسيات]] ۽ [[سماجيات]])، جيڪي فردن ۽ سماجن جو مطالعو ڪن ٿیو؛&lt;ref name=&quot;colanderhunt201922&quot;&gt;{{cite book|title=Social Science: An Introduction to the Study of Society|last1=Colander|first1=David C.|last2=Hunt|first2=Elgin F.|date=2019|publisher=Routledge|edition=17th|location=New York, NY|pages=1–22|chapter=Social science and its methods}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nisbetgreenfeld202122&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Social Science|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|url=https://www.britannica.com/topic/social-science|access-date=May 9, 2021|date=October 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202193947/https://www.britannica.com/topic/social-science|archive-date=February 2, 2022|last2=Greenfeld|first2=Liah|last1=Nisbet|first1=Robert A.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ رسمي سائنس ([[منطق]]، [[رياضي]] ۽ [[ڪمپيوٽر سائنس|نظرياتي ڪمپيوٽر سائنس]])، جيڪي باضابطه سسٽم جو مطالعو ڪن ٿیو، محور ۽ ضابطن جي ذريعي سنڀاليندا آهن.&lt;ref name=&quot;löwe200222&quot;&gt;{{cite journal|last=Löwe|first=Benedikt|author-link=Benedikt Löwe|year=2002|title=The formal sciences: their scope, their foundations, and their unity|journal=Synthese|volume=133|issue=1/2|pages=5–11|doi=10.1023/A:1020887832028|s2cid=9272212}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rucker201922&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.rudyrucker.com/infinityandthemind/#calibre_link-328|title=Infinity and the Mind: The Science and Philosophy of the Infinite|last=Rucker|first=Rudy|publisher=Princeton University Press|year=2019|isbn=978-0-691-19138-6|edition=Reprint|location=Princeton, New Jersey|pages=157–188|chapter=Robots and souls|author-link=Rudy Rucker|access-date=May 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226212447/http://www.rudyrucker.com/infinityandthemind/#calibre_link-328|archive-date=February 26, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ڪجهه عالمن جو چوڻ آهي تہ رسمي سائنس حقيقي سائنس نہ آهي ڇو تہ ان جي ضابطن ۾ نظرين کي حقيقي مشاھدن سان پرکڻ ممڪن ناهي.&lt;ref&gt;Contemporary science is typically subdivided into the natural sciences which study the material world, the social sciences which study people and societies, and the formal sciences like mathematics. Some do not consider formal sciences to be true science as theories within these disciplines cannot be tested with physical observations,&lt;/ref&gt; سائنس جا اھڙا ضابطا جيڪي [[انجنيئرڱ|انجنيئرنگ]] ۽ [[طب|ميڊيسن]] ۾ ڪم اچن انھن کي [[اپلائيڊ سائنس|اطلاقي سائنس]] سمجھيو ويندو آھي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.seedmagazine.com/news/2007/03/scientific_method_relationship.php|title=Scientific Method: Relationships among Scientific Paradigms|author=Editorial Staff|date=March 7, 2008|publisher=Seed magazine|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929092138/http://www.seedmagazine.com/news/2007/03/scientific_method_relationship.php|archivedate=September 29, 2007|deadurl=no|accessdate=September 12, 2007|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

سائنس جي تاريخ تاريخي ریڪارڊ جي اڪثريت تي پکڙيل آهي، جنهن ۾ جديد سائنس جا قديم ترين تحريري ریڪارڊ شامل آهن، جن جي سڃاڻپ ڪندڙ اڳڪٿيون جيڪي برونز دور مصر ۽ ميسوپوٽيميا جي لڳ ڀڳ 3000 ق.م. کان 1200 ق.م. تائين آهن. 

رياضي، فلڪيات ۽ طب ۾ سندن تعاون، يوناني قدرتي فلسفي کي قديم آثارن ۾ داخل ڪيو ۽ ان جي شڪل اختيار ڪئي، جنهن ۾ قدرتي سببن جي بنياد تي طبیعي دنيا ۾ واقعن جي وضاحت ڪرڻ لاءِ باضابطه ڪوششون ڪيون ويون، جڏهن ته اڳتي وڌڻ، بشمول هندي۔عربي عددي سرشتو، هندستان جي سونهري دور ۾ ٺاهيو ويو.&lt;ref name=&quot;Lindberg2007a2&quot;&gt;{{Cite book|title=The beginnings of Western science: the European Scientific tradition in philosophical, religious, and institutional context|last=Lindberg|first=David C.|publisher=University of Chicago Press|year=2007|isbn=978-0226482057|edition=2nd}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grant2007a2&quot;&gt;{{cite book|title=A History of Natural Philosophy: From the Ancient World to the Nineteenth Century|last=Grant|first=Edward|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-0-521-68957-1|location=New York|pages=1–26|chapter=Ancient Egypt to Plato|chapter-url=https://archive.org/details/historynaturalph00gran/page/n16|chapter-url-access=limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=rMAaBgAAQBAJ Building Bridges Among the BRICs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230418081025/https://books.google.com/books?id=rMAaBgAAQBAJ|date=April 18, 2023}}, p. 125, Robert Crane, Springer, 2014&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Keay2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiahistory00keay/page/132|title=India: A history|last=Keay|first=John|publisher=Atlantic Monthly Press|year=2000|isbn=978-0-87113-800-2|page=[https://archive.org/details/indiahistory00keay/page/132 132]|quote=The great era of all that is deemed classical in Indian literature, art and science was now dawning. It was this crescendo of creativity and scholarship, as much as ... political achievements of the Guptas, which would make their age so golden.|author-link=John Keay}}&lt;/ref&gt; 

ابتدائي وچين دور (400 کان 1000 عيسوي) دوران مغربي رومن سلطنت جي زوال کان پوءِ انهن علائقن ۾ سائنسي تحقيق خراب ٿي وئي، پر قرون وسطيٰ جي بحاليءَ واري دور ۾ (ڪارولنگين ريناسنس، اوٽونين ريناسنس ۽ 12هين صديءَ جي [[ريناسنس]]) ۾ تعلیم ٻيهر ترقي ڪئي. مغربي يورپ ۾ گم ٿيل ڪجهه يوناني نسخا محفوظ ڪيا ويا ۽ اسلامي گولڊن ايج دوران وچ اوڀر ۾ وسعت ڏني وئي،&lt;ref name=&quot;Lindberg82&quot;&gt;{{cite book|title=The beginnings of Western science: the European Scientific tradition in philosophical, religious, and institutional context|last=Lindberg|first=David C.|publisher=University of Chicago Press|year=2007|isbn=978-0-226-48205-7|edition=2nd|location=Chicago|pages=163–92|chapter=Islamic science}}&lt;/ref&gt; ان سان گڏ بازنطيني يوناني عالمن جي ڪوششن سان گڏ جيڪي يوناني نسخن کي بازنطيني سلطنت جي مرڻ واري بازنطيني سلطنت کان مغربي يورپ ۾ [[ريناسنس]] جي شروعات ۾ کڻي آيا. 10هين کان 13هين صدي تائين مغربي يورپ ۾ يوناني ڪمن ۽ اسلامي تحقيقن جي بحالي ۽ انضمام &quot;فطري فلسفي&quot; کي بحال ڪيو،&lt;ref name=&quot;Lindberg102&quot;&gt;{{cite book|title=The beginnings of Western science: the European Scientific tradition in philosophical, religious, and institutional context|last=Lindberg|first=David C.|publisher=University of Chicago Press|year=2007|isbn=978-0-226-48205-7|edition=2nd|location=Chicago|pages=225–53|chapter=The recovery and assimilation of Greek and Islamic science}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sease, Virginia; Schmidt-Brabant, Manfrid. Thinkers, Saints, Heretics: Spiritual Paths of the Middle Ages. 2007. [https://books.google.com/books?id=8Lkzp-StZGUC&amp;pg=PA80&amp;dq=%22Everything+we+would+today+call+science+came+through+Islam%22&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiDpu3y096BAxX3VPEDHZplB_0Q6AF6BAgHEAI Pages 80-81]. Retrieved October 6, 2023&lt;/ref&gt; جيڪو بعد ۾ سائنسي انقلاب جي ذريعي تبديل ٿي ويو جيڪو 16هين صديءَ ۾ شروع ٿيو،&lt;ref name=&quot;Principe201122&quot;&gt;{{cite book|title=Scientific Revolution: A Very Short Introduction|last=Principe|first=Lawrence M.|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-956741-6|edition=|location=New York|pages=1–3|chapter=Introduction}}&lt;/ref&gt; جيئن نوان خيال ۽ دريافتون اڳئين يوناني تصورن ۽ روايتون کان پري ٿي ويون.&lt;ref name=&quot;Lindberg142&quot;&gt;{{cite book|title=The beginnings of Western science: the European Scientific tradition in philosophical, religious, and institutional context|last=Lindberg|first=David C.|publisher=University of Chicago Press|year=2007|isbn=978-0-226-48205-7|edition=2nd|location=Chicago|pages=357–368|chapter=The legacy of ancient and medieval science}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grant2007c2&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/historynaturalph00gran|title=A History of Natural Philosophy: From the Ancient World to the Nineteenth Century|last=Grant|first=Edward|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-0-521-68957-1|edition=|location=New York|pages=[https://archive.org/details/historynaturalph00gran/page/n289 274]–322|chapter=Transformation of medieval natural philosophy from the early period modern period to the end of the nineteenth century|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; سائنسي طريقي جلد ئي علم جي تخليق ۾ هڪ وڏو ڪردار ادا ڪيو ۽ اهو 19ھین صدي تائين نه هو ته سائنس جون ڪيتريون ئي ادارتي ۽ پيشه ورانه خصوصيتون شڪل اختيار ڪرڻ لڳيون،&lt;ref name=&quot;Cahan Natural Philosophy2&quot;&gt;{{cite book|title=From Natural Philosophy to the Sciences: Writing the History of Nineteenth-Century Science|date=2003|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-08928-7|editor1-last=Cahan|editor1-first=David|location=Chicago}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lightman 19th22&quot;&gt;{{cite book|title=Wrestling with Nature: From Omens to Science|last1=Lightman|first1=Bernard|date=2011|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-31783-0|editor1-last=Shank|editor1-first=Michael|location=Chicago|page=367|chapter=13. Science and the Public|editor2-last=Numbers|editor2-first=Ronald|editor3-last=Harrison|editor3-first=Peter}}&lt;/ref&gt; ان سان گڏ &quot;قدرتي فلسفي&quot; کي &quot;قدرتي سائنس&quot; ۾ تبديل ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Territories of Science and Religion|last1=Harrison|first1=Peter|date=2015|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-18451-7|location=Chicago|pages=164–165|quote=The changing character of those engaged in scientific endeavors was matched by a new nomenclature for their endeavors. The most conspicuous marker of this change was the replacement of &quot;natural philosophy&quot; by &quot;natural science&quot;. In 1800 few had spoken of the &quot;natural sciences&quot; but by 1880, this expression had overtaken the traditional label &quot;natural philosophy&quot;. The persistence of &quot;natural philosophy&quot; in the twentieth century is owing largely to historical references to a past practice (see figure 11). As should now be apparent, this was not simply the substitution of one term by another, but involved the jettisoning of a range of personal qualities relating to the conduct of philosophy and the living of the philosophical life.|author-link1=Peter Harrison (historian)}}&lt;/ref&gt;

گذريل هڪ سؤ سالن ۾ ئي سائنس ايتري ترقي ڪئي آهي، جو عقل حيران آهي. لاتعداد شيون ايجاد ٿيون آهن، ۽ اسين هينئر به ائين نٿا چئي سگهون ته اڳتي هلي ڪجهه [[ايجاد]] نه ٿيندو؛ اسان کي پڪ آهي ته وقت سان گڏوگڏ نيون ايجادون ٿينديون،  انهيءَ لاءِ ضروري آهي ته سائنس کي گهڻي اهميت ڏني وڃي ۽ هر علم جو مطالعو به جاري رکيو وڃي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Sindhi Adabi Board Online Library (Science_n_Tech)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/Science_n_Tech/Book5/Book_page1.html |accessdate=2016-09-12 |archive-date=2017-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170616050102/http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Science_n_Tech/Book5/Book_page1.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ڪتاب: برک سائنسي کوجنائون ۽ ايجادون،  محمد عثمان ڏيپلائي&lt;/ref&gt;

سائنس هڪ طرف اهو ڪيو جو پنهنجي تجزيي ۽ تجربي جي ذريعي نيٺ هيءُ ثابت ڪري ڇڏيو ته، سڀ شيون، ظاهري گهڻائيءَ جي باوجود، پنهنجي آخري تجزيي ۾ رڳو ايٽم جو ميڙ آهن ۽ ايٽم توانائي جي لهرن جو مجموعو آهي.&lt;ref&gt;{{Citation |title=انسانيت جي تعمير (مولانا وحيد الدين خان / خالد ڀٽي) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=307 |accessdate=2016-09-13 |archive-date=2017-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912090236/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=307 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

سائنس ۾ نئون علم سائنسدانن جي تحقيق سان ترقي ڪري ٿو جيڪي دنيا جي باري ۾ تجسس ۽ مسئلن کي حل ڪرڻ جي خواهش کان متاثر ٿين ٿا.&lt;ref name=&quot;macritchie2011&quot;&gt;{{cite book |last=MacRitchie |first=Finlay |url=https://www.routledge.com/Scientific-Research-as-a-Career/MacRitchie/p/book/9781439869659 |title=Scientific Research as a Career |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-1-4398-6965-9 |location=New York |pages=1–6 |chapter=Introduction |access-date=May 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505074020/https://www.routledge.com/Scientific-Research-as-a-Career/MacRitchie/p/book/9781439869659 |archive-date=May 5, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;marder2011&quot;&gt;{{cite book |last=Marder |first=Michael P. |url=https://www.cambridge.org/core/books/research-methods-for-science/1C04E5D747781B68C52A79EE86BF584B |title=Research Methods for Science |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=978-0-521-14584-8 |location=New York |pages=1–17 |chapter=Curiosity and research |access-date=May 5, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505001547/https://www.cambridge.org/core/books/research-methods-for-science/1C04E5D747781B68C52A79EE86BF584B |archive-date=May 5, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; همعصر سائنسي تحقيق انتهائي سهڪاري آهي ۽ عام طور تي ٽيمن پاران علمي ۽ تحقيقي ادارن،&lt;ref name=&quot;deridder20202&quot;&gt;{{cite book|url=https://www.routledge.com/What-is-Scientific-Knowledge-An-Introduction-to-Contemporary-Epistemology/McCain-Kampourakis/p/book/9781138570153|title=What is Scientific Knowledge? An Introduction to Contemporary Epistemology of Science|last=de Ridder|first=Jeroen|publisher=Routledge|year=2020|isbn=978-1-138-57016-0|editor-last1=McCain|editor-first1=Kevin|location=New York|pages=3–17|chapter=How many scientists does it take to have knowledge?|access-date=May 5, 2021|editor-last2=Kampourakis|editor-first2=Kostas|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505044353/https://www.routledge.com/What-is-Scientific-Knowledge-An-Introduction-to-Contemporary-Epistemology/McCain-Kampourakis/p/book/9781138570153|archive-date=May 5, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; سرڪاري ادارن ۽ ڪمپنين ۾ ڪئي ويندي آهي.&lt;ref name=&quot;lindberg2007h&quot;&gt;{{cite book |last=Lindberg |first=David C. |title=The beginnings of Western science: the European Scientific tradition in philosophical, religious, and institutional context |publisher=University of Chicago Press |year=2007 |isbn=978-0-226-48205-7 |edition=2nd|location=Chicago |pages=163–192 |chapter=Islamic science}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gertner20132&quot;&gt;{{cite book|url=https://www.routledge.com/Commercialization-Secrets-for-Scientists-and-Engineers/Szycher/p/book/9781498730600|title=Commercialization Secrets for Scientists and Engineers|last=Szycher|first=Michael|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-40741-1|location=New York|pages=159–176|chapter=Establishing your dream team|access-date=May 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818032914/https://www.routledge.com/Commercialization-Secrets-for-Scientists-and-Engineers/Szycher/p/book/9781498730600|archive-date=August 18, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; انهن جي ڪم جو عملي اثر سائنس جي پاليسين جي اڀرڻ جو سبب بڻيو آهي جيڪي تجارتي شين، هٿيارن، صحت جي حفاظت، عوامي انفراسٽرڪچر، ۽ ماحولياتي تحفظ جي اخلاقي ترقي کي ترجيح ڏيندي سائنسي ادارن تي اثر انداز ڪرڻ چاهيندا آهن.

==نالو==
ماضي ۾، سائنس &quot;علم&quot; يا &quot;مطالعو&quot; جي مترادف هئي، ان جي لاطيني اصليت کي برقرار رکڻ ۾. هڪ شخص جيڪو سائنسي تحقيق ڪئي، &quot;قدرتي فلسفي&quot; يا &quot;سائنس جو انسان&quot; سڏيو ويندو هو. 1834ع ۾، وليم وهيل، ميري سومرويل جي ڪتاب، On the Connexion of the Physical Sciences جي هڪ جائزي ۾ سائنسدان جو اصطلاح متعارف ڪرايو، ان جو اعتبار ”ڪجهه ذهين انسان“ (ممڪن طور پاڻ کي) ڏنو. 

==تاريخ==
===شروعاتي تاريخ=== 
سائنس جي ڪا به هڪ اصليت ناهي بلڪه، منظم طريقي سان هزارين سالن جي عرصي دوران بتدريج اڀري، سڄي دنيا ۾ مختلف صورتون اختيار ڪيون ۽ تمام ابتدائي ترقيات بابت ڪجھ تفصيل ڄاڻن ٿا. عورتون غالباً قبل از تاريخ سائنس ۾ مرڪزي ڪردار ادا ڪيون، جيئن مذهبي رسمون ڪيون. ڪجهه عالمن ماضيءَ جي سرگرمين کي ليبل ڪرڻ لاءِ &quot;پروٽوسائنس&quot; جو اصطلاح استعمال ڪيو آهي، جيڪي جديد سائنس سان مشابهت رکن ٿيون پر سڀ خصوصيتون نه؛ جڏهن ته، هن ليبل تي پڻ تنقيد ڪئي وئي آهي، انهن سرگرمين جي باري ۾ سوچڻ صرف جديد درجي جي حوالي سان، ان کي بدنام ڪندڙ، يا تمام گهڻو پيشگيزم جو مشورو ڏئي ٿو. سائنسي عملن لاءِ سڌو ثبوت قديم مصر ۽ عراق (ميسوپوٽيميا) جهڙن ابتدائي تهذيبن ۾، 3000 ق. م. کان 1200 ق.م. لکڻ جي نظام جي اچڻ سان واضح ٿي ويا آهن، جيتوڻيڪ &quot;سائنس&quot; ۽ &quot;فطرت&quot; جا لفظ ۽ تصور ان وقت تصوراتي منظرنامي جو حصو نه هئا، پر قديم مصري ۽ ميسوپوٽيميا جي مدد ڪئي جيڪا بعد ۾ يوناني ۽ قرون وسطي واري سائنس؛ رياضي، فلڪيات، ۽ طب ۾ هڪ جڳهه ڳولي سگهندي. 3ھین صدی ق.م. کان، قديم مصرين هڪ اعشاري نمبرن جو نظام تيار ڪيو، جاميٽري استعمال ڪندي عملي مسئلا حل ڪيا ۽ هڪ ڪئلينڊر تيار ڪيو. انهن جي شفا جي علاج ۾ دوائن جي علاج ۽ مافوق الفطرت، جهڙوڪ نماز، منٿون ۽ رسمون شامل آهي . قديم ميسوپوٽيميا وارا مٽيء جي برتن، فينس، شيشي، صابن، ڌاتو، چوني پلستر ۽ واٽر پروفنگ ٺاهڻ لاء مختلف فطري ڪيميائي جي خاصیتن جي باري ۾ ڄاڻ استعمال ڪندا هئا. انهن جانورن جي جسمانيات، اناتومي، رويي ۽ علم نجوم جو اڀياس ڪيو.
 
ميسوپوٽيميا جي ماڻهن کي طب ۾ شديد دلچسپي هئي ۽ ابتدائي طبي نسخا سمیري زبان ۾ اُر جي ٽين خاندان جي دور ۾ ظاهر ٿيا. لڳي ٿو ته هنن سائنسي مضمونن جو مطالعو ڪيو هو، جن ۾ عملي يا مذهبي استعمال هئا ۽ انهن جي تجسس کي پورو ڪرڻ ۾ گهٽ دلچسپي هئي. 

===ڪلاسيڪل آڳاٽي===
فطرت جي تصور جي [[ايجاد]] ٿيڻ کان پھريان [[يونان]] جا [[سقراط]] کان اڳ وارا [[فلاسافر]] اھي سڀ کان پھريان ماڻهو ھئا جن فطرت ۽ رسم جي وچ ۾ فرق کي سڃاتو. انھن فطرت کي اھو طريقو سمجھيو جنھن ذريعي ٻوٽن جي واڌ ٿيندي آھي ۽ رسم کي اھو طريقو سمجھيو جنھن سان ڪو قبيلو ڪنھن خاص ديوتا جي پوڄا ڪندو آھي.&lt;ref&gt;&quot;Progress or Return&quot; in ''An Introduction to Political Philosophy: Ten Essays by Leo Strauss'' (Expanded version of ''Political Philosophy: Six Essays by Leo Strauss'', 1975.) Ed. Hilail Gilden. Detroit: Wayne State UP, 1989.&lt;/ref&gt;

[[اناطوليہ|ايشيا مائنر]] جي شھر، مليسئس (Miletus) جي رياضي دان، [[ٿيلس|ٿيلیس]] (Thales) جي مليسئس ۾ قائم ڪيل مليسئن اسڪول (Milesian School) جي [[سقراط]] کان اڳ وارن فلاسافرن ۽ ٿیلیس کان بعد وارن فلاسافرن جن ۾ انيڪسيمينڊر ۽ انيڪسيمينز شامل آهن، اھي پھريان فلاسافر ھئا جن فطرت جي مظھرن کي مافوق الفطرت ھستين تي اعتبار ڪرڻ کانسواءِ سمجھائڻ جي پھرين ڪوشش ڪئي.&lt;ref&gt;O'Grady, Patricia F. (2016). Thales of Miletus: The Beginnings of Western Science and Philosophy. New York City, New York and London, England: Routledge. p. 245. ISBN 978-0-7546-0533-1. Archived from the original on January 29, 2018.&lt;/ref&gt; پائٿاگورث (Pythagoras) ڪامپليڪس نمبر فلاسافي ۾ اضافو ڪري ریاضي جي ترقي ۾ خاطرخواه اضافو ڪيو.&lt;ref&gt;Burkert, Walter (June 1, 1972). Lore and Science in Ancient Pythagoreanism. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. ISBN 0-674-53918-4. Archived from the original on January 29, 2018.&lt;/ref&gt; يوناني فلاسافر ليوسيپس ۽ ان جي شاگرد ڊيموڪراٽس ائٽمن جو نظريو ڏنو.&lt;ref&gt;Pullman, Bernard (1998). The Atom in the History of Human Thought. Oxford, England: Oxford University Press. pp. 31–33. ISBN 0-19-515040-6. Archived from the original on January 29, 2018.&lt;/ref&gt; يوناني طبیب، ھپوڪریٽس سسٽم واري ميڊيڪل سائنس جي روايت قائم ڪئي،&lt;ref&gt;Margotta, Roberto (1968). The Story of Medicine. New York City, New York: Golden Press.&lt;/ref&gt; ان کي [[طب|ميڊيڪل سائنس]] جو ابو سڏيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;Leff, Samuel; Leff, Vera (1956). From Witchcraft to World Health. London, England: Macmillan.&lt;/ref&gt;

===وچين دور===
[[مغربي رومن سلطنت]] جي زوال جي ڪري، پنجين صدي عيسوي ۾ دانشورانه زوال ڏٺو ۽ مغربي يورپ ۾ دنيا جي يوناني تصورن جي ڄاڻ خراب ٿي. ان عرصي دوران، لاطيني انسائيڪلوپيڊسٽن جهڙوڪ ايسڊور آف سيويل، عام قديم علم جي اڪثريت کي محفوظ ڪيو. ان جي ابتڙ، ڇاڪاڻ   ته [[بازنطيني سلطنت]] حملي ڪندڙن جي حملن جي مزاحمت ڪئي، اهي اڳئين سکيا کي بچائڻ ۽ بهتر ڪرڻ جي قابل هئا. جان فلوپونس، 500ع ۾ بزنطيني عالم، [[ارسطو]] جي [[فزڪس]] جي تدريس تي سوال اٿارڻ شروع ڪيو، جنهن ۾ محرڪ جي نظريي کي متعارف ڪرايو. هن جي تنقيد قرون وسطيٰ جي عالمن ۽ گليلو گليلي لاءِ هڪ الهام هئي، جنهن ڏهن صدين کان پوءِ هن جي ڪم جو وسيع حوالو ڏنو. آڳاٽي دور جي آخر ۾ ۽ وچين دور جي شروعات ۾، قدرتي رجحانن کي خاص طور تي ارسطو جي طريقي سان جانچيو ويو. ارسطو جي چار سببن تي مشتمل آهي: مادي، رسمي، حرڪت ۽ آخري سبب. ڪيتريون ئي يوناني ڪلاسيڪل نصوص بازنطيني سلطنت طرفان محفوظ ڪيون ويون ۽ عربي ترجما گروپن جهڙوڪ نيسٽورين ۽ مونوفيسائٽس پاران ڪيا ويا. خلافت جي دور ۾، اهي عربي ترجما بعد ۾ عرب سائنسدانن طرفان بهتر ۽ ترقي ڪيا ويا. ڇهين ۽ ستين صديءَ تائين، پاڙيسري ساساني سلطنت گنڊشاپور جي طبي اڪيڊمي قائم ڪئي، جنهن کي يوناني، سرائي ۽ فارسي طبيب قديم دنيا جو سڀ کان اهم طبي مرڪز سمجهن ٿا. دانائي جو گھر عباسي دور جي بغداد، عراق ۾ قائم ڪيو ويو، جتي ارسطوءَ جو اسلامي مطالعو 13 صدي عيسويءَ ۾ منگول جي حملن تائين پھچي ويو. [[ابن الهيثم]]، جيڪو الهازن جي نالي سان مشهور آهي، پنهنجي بصري مطالعي ۾ ڪنٽرول ٿيل تجربو استعمال ڪيو. ڪينن آف ميڊيسن جي Avicenna جي تاليف، هڪ طبي انسائيڪلوپيڊيا، [[طب]] ۾ سڀ کان اهم اشاعتن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي ۽ 18 صدي عيسويء تائين استعمال ڪيو ويو. يارهين صدي عيسويءَ تائين، يورپ جو اڪثر حصو عيسائي ٿي چڪو هو، ۽ 1088 ۾، بولونا يونيورسٽي يورپ جي پهرين يونيورسٽي طور اڀري آئي. جيئن ته، قديم ۽ سائنسي متنن جي لاطيني ترجمي جي طلب وڌي وئي، جيڪو 12 صدي عيسويء جي [[ريناسنس]] ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. مغربي يورپ ۾, تجربن جي ذريعي ڪيل تجربن سان، فطرت ۾ مضمونن جي مشاهدي، بيان ۽ درجه بندي, ريناسنس اسڪالرزم کي ترقي ڏني وئي. 13 صدي عيسويء ۾، بولوگنا ۾ طبي استادن ۽ شاگردن, پهريون ڀيرو اناتومي درسي ڪتاب جي بنياد تي مونڊينو ڊي لوزي پاران انساني ڊسڪشن جي بنياد تي, انساني جسم کي کولڻ شروع ڪيو.
===ريناسنس===
{{Main|سائنسي انقلاب|ريناسنس ۾ سائنس}}
[[File:De Revolutionibus manuscript p9b.jpg|left|thumb|هيليو سينٽرڪ ماڊل جي ڊرائنگ جيئن ڪوپرنيڪس جي ڊي ريووليوبيوس اوربيم ڪوئليسٽيم پاران تجويز ڪيل آهي.|alt=Drawing of planets' orbit around the Sun]]

[[بصريات]] (Optics) ۾ نئين ترقيءَ, جيئن ڪئميرا اوبسڪورا ۽ دوربين, [[ريناسنس]] جي شروعات ۾ ڪردار ادا ڪيو، ٻنهي تصورن تي ڊگھي عرصي کان موجود مابعد الطبعياتي خيالن کي چيلينج ڪرڻ سان گڏو گڏ ٽيڪنالاجي جي بهتري ۽ ترقي ۾ به ڪردار ادا ڪيو. ريناسنس جي شروعات ۾، [[راجر بيڪن]]، ويٽيلو ۽ جان پيڪهم هر هڪ هڪ علمي آنٽولوجي کي هڪ سببن جي زنجير تي, جنهن جي شروعات ارسطو جي انفرادي ۽ آفاقي شڪلن جي احساس، تصور، ۽ آخرڪار ادراڪ سان  تعمير ڪيو.&lt;ref name=&quot;Smith-20012&quot;&gt;{{cite book|last=Smith|first=A. Mark|title=Alhacen's Theory of Visual Perception: A Critical Edition, with English Translation and Commentary, of the First Three Books of Alhacen's ''De Aspectibus'', the Medieval Latin Version of Ibn al-Haytham's ''Kitāb al-Manāẓir'', 2 vols|title-link=De Aspectibus|publisher=[[American Philosophical Society]]|year=2001|isbn=978-0-87169-914-5|series=Transactions of the American Philosophical Society|volume=91|location=[[Philadelphia]]|oclc=47168716|issue=4–5}}&lt;/ref&gt; وژن جو هڪ نمونو جيڪو بعد ۾ پرسپيڪٽيوزم جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو ان جو استحصال ڪيو ويو ۽ ريناسنس جي فنڪارن پاران مطالعو ڪيو ويو. هي نظريو ارسطو جي چئن سببن مان فقط ٽي: رسمي، مادي ۽ آخري کي استعمال ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;Smith-19812&quot;&gt;{{Cite journal|jstor=231249|doi=10.1086/352843|pmid=7040292|title=Getting the Big Picture in Perspectivist Optics|journal=Isis|volume=72|issue=4|pages=568–89|last1=Smith|first1=A. Mark|year=1981|s2cid=27806323}}&lt;/ref&gt;  

سورھين صديءَ ۾ [[ڪوپرنيڪس|نڪولس ڪوپرنيڪس]],  جيو سينٽرڪ ماڊل جي بدران، جتي سيارا ۽ سج ڌرتيءَ جي چوڌاري گھمندا آھن, [[آڪاش منڊل|شمسي نظام]] جو ھڪ ھيليو سينٽرڪ ماڊل ٺاھيو، جنھن موجب سيارا سج جي چوڌاري گھمندا آھن. اهو هڪ نظريي تي مبني هو ته سيارن جا مداري دور وڏا هوندا آهن ڇاڪاڻ ته انهن جا مدار حرڪت جي مرڪز کان پري هوندا آهن، جنهن کي هن ٽاليمي جي ماڊل سان متفق نه ڏٺو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1177/002182860203300301|title=Copernicus and the Origin of his Heliocentric System|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=33|issue=3|pages=219–35|year=2016|last1=Goldstein|first1=Bernard R|s2cid=118351058|url=http://pdfs.semanticscholar.org/e610/194b7b608cab49e034a542017213d827fb70.pdf|access-date=12 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412211013/http://pdfs.semanticscholar.org/e610/194b7b608cab49e034a542017213d827fb70.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  &lt;!-- Censorship and such from the church --&gt;

جوهانس ڪيپلر ۽ ٻين ان خيال کي چيلينج ڪيو ته اک جو واحد ڪم ادراڪ آهي ۽ اکين ۽ روشنيءَ جي پروپيگنڊا ڏانهن ڌيان ڇڪائيندڙ روشنيءَ ۾ بنيادي ڌيان کي منتقل ڪيو.&lt;ref name=&quot;Smith-1981&quot;&gt;{{Cite journal|jstor=231249|doi=10.1086/352843|pmid=7040292|title=Getting the Big Picture in Perspectivist Optics|journal=Isis|volume=72|issue=4|pages=568–89|last1=Smith|first1=A. Mark|year=1981|s2cid=27806323}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cohen-2010b&quot;&gt;{{cite book|last1= Cohen|first1= H. Floris|author-link= Floris Cohen|chapter = Greek nature knowledge transplanted and more: Renaissance Europe|title= How modern science came into the world. Four civilizations, one 17th-century breakthrough|date= 2010|pages=99–156|publisher= Amsterdam University Press|location= Amsterdam|isbn= 978-90-8964-239-4|edition= 2nd}}&lt;/ref&gt; تنهن هوندي به ڪيپلر، ڪيپلر جي سياري جي حرڪت جي قانونن جي دريافت ذريعي ڪوپرنيڪس جي هيليو سينٽرڪ ماڊل کي بهتر ڪرڻ لاء, سڀ کان وڌيڪ مشهور آهي. ڪيپلر ارسطوءَ جي مابعد الطبعيات کي رد نه ڪيو ۽ پنھنجي ڪم کي ھرموني آف اسفيرز جي ڳولا جي طور تي بيان ڪيو.&lt;ref name=&quot;Koestler-19902&quot;&gt;{{Cite book|last=Koestler|first=Arthur|url=https://archive.org/details/sleepwalkershist00koes_0/page/1|title=The Sleepwalkers: A History of Man's Changing Vision of the Universe|publisher=[[Penguin Books]]|year=1990|isbn=0-14-019246-8|location=London|page=[https://archive.org/details/sleepwalkershist00koes_0/page/1 1]|author-link=Arthur Koestler|orig-date=1959}}&lt;/ref&gt; [[گليليئو گليليئي|گليلو]] علم فلڪيات، فزڪس ۽ انجنيئرنگ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. بهرحال، پوپ اربن VIII کيس هيليو سينٽرڪ ماڊل بابت لکڻ جي سزا ڏيڻ کان پوءِ هن کي ايذايو ويو.&lt;ref name=&quot;van Helden-19952&quot;&gt;{{cite web|url=http://galileo.rice.edu/gal/urban.html|title=Pope Urban VIII|last=van Helden|first=Al|year=1995|website=The Galileo Project|access-date=3 November 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111033150/http://galileo.rice.edu/gal/urban.html|archive-date=11 November 2016}}&lt;/ref&gt;

پرنٽنگ پريس وڏي پيماني تي عالمانه دليلن کي شايع ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندي هئي، جنهن ۾ ڪجهه اهڙا به هئا جيڪي فطرت جي همعصر خيالن سان وڏي پئماني تي اختلاف رکندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Gingerich|first=Owen|title=Copernicus and the Impact of Printing|journal=Vistas in Astronomy|volume=17|year=1975|issue=1|pages=201–218|doi=10.1016/0083-6656(75)90061-6|bibcode=1975VA.....17..201G}}&lt;/ref&gt; [[فرانسس بيڪن]] ۽ [[ڊيڪارٽ|ريني ڊيڪارٽ]] هڪ نئين قسم جي غير ارسطو سائنس جي حق ۾ فلسفيانه دليل شايع ڪيا. بيڪن غور فڪر تي تجربي جي اهميت تي زور ڏنو، ارسطوءَ جي رسمي ۽ حتمي سبب جي تصورن تي سوال اٿاريو، ان خيال کي فروغ ڏنو ته سائنس کي فطرت جي قانونن ۽ سموري انساني زندگي جي سڌاري جو مطالعو ڪرڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Zagorin|first=Perez|title=Francis Bacon|page=84|year=1998|place=Princeton|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-00966-7}}&lt;/ref&gt; ڊيڪارٽ انفرادي سوچ تي زور ڏنو ۽ دليل ڏنو ته رياضي کي جاميٽري جي بدران فطرت جي مطالعي لاء استعمال ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Davis|first1=Philip J.|last2=Hersh|first2=Reuben|year=1986|title=Descartes' Dream: The World According to Mathematics|location=Cambridge, MA|publisher=[[Harcourt Brace Jovanovich]]}}&lt;/ref&gt;

=== روشن خيالي جو دور ===
{{Main|روشن خيالي جي دور ۾ سائنس}}
[[فائل:Newton's_Principia_title_page.png|alt=see caption|thumb|[[آئزڪ نيوٽن]] جي &quot;فلوسوفائي نيچرل پرنسيپيا ميٿيميٽيڪا&quot; جي 1687ع جي پهرين ايڊيشن جو عنوان صفحو]]
روشن خيالي جي دور جي شروعات ۾، [[آئزڪ نيوٽن]] پنهنجي ڪتاب   &quot;فلوسوفائي نيچرل پرنسيپيا ميٿميٽيڪا&quot; جي ذريعي ڪلاسيڪل ميڪنڪس جو بنياد وڌو، جيڪو مستقبل جي فزڪس دانن تي تمام گهڻو اثر انداز ٿيو.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Gribbin|first=John|title=Science: A History 1543–2001|year=2002|page=241|publisher=Allen Lane|isbn=978-0-7139-9503-9|quote=Although it was just one of the many factors in the Enlightenment, the success of Newtonian physics in providing a mathematical description of an ordered world clearly played a big part in the flowering of this movement in the eighteenth century}}&lt;/ref&gt; گوٽفرايڊ ولھيلم ليبنز ارسطوءَ جي فزڪس مان اصطلاحن کي شامل ڪيو، جيڪو ھاڻي نئين غير ٽيليولوجي طريقي ۾ استعمال ڪيو ويو. ان جو مطلب شين جي نظر ۾ هڪ ڦيرڦار آهي: شيون هاڻي سمجهيا ويندا هئا جن کي ڪوبه فطري مقصد نه هو. ليبنز فرض ڪيو ته مختلف قسم جون شيون سڀئي فطرت جي ساڳئي عام قانونن جي مطابق ڪم ڪن ٿيون، جن ۾ ڪو خاص رسمي يا حتمي سبب ناهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Leibniz/|title=Gottfried Leibniz – Biography|website=Maths History|access-date=2 March 2021|archive-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711221621/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Leibniz.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

ان عرصي دوران سائنس جو اعلان ڪيل مقصد ۽ قدر دولت ۽ ايجادن جي پيداوار بڻجي ويو جيڪي انساني زندگين کي بهتر بڻائي، مادي لحاظ کان وڌيڪ کاڌو، ڪپڙا ۽ ٻيون شيون. بيڪن جي لفظن ۾، &quot;سائنس جو حقيقي ۽ جائز مقصد، ۽ هن سائنسدانن کي غير معمولي فلسفي يا روحاني خيالن جي پيروي ڪرڻ کان روڪيو، جنهن تي هن جو يقين هو ته &quot;ذيلي، شاندار يا خوش ڪرڻ [قياس] جي ڌوڙ کان ٻاهر انساني خوشين ۾ ٿورو حصو ڏئي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PgmbZIybuRoC&amp;pg=PA162|title=The Social and Economic Roots of the Scientific Revolution: Texts by Boris Hessen and Henryk Grossmann|last1=Freudenthal|first1=Gideon|last2=McLaughlin|first2=Peter|date=20 May 2009|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=978-1-4020-9604-4|access-date=25 July 2018|archive-date=19 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200119203949/https://books.google.com/books?id=PgmbZIybuRoC&amp;pg=PA162|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

روشن خياليءَ جي دور ۾ سائنس تي سائنسي سماجن ۽ اڪيڊمين جو غلبو هو،&lt;ref&gt;{{Cite book|editor-last1=Goddard Bergin|editor-first1=Thomas|editor1-link=Thomas G. Bergin|url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_d0p5|title=Encyclopedia of the Renaissance|editor-last2=Speake|editor-first2=Jennifer|editor2-link=Jennifer Speake|year=1987|publisher=Facts on File|isbn=978-0816013159|publication-date=1 December 1987}}&lt;/ref&gt; جن گهڻو ڪري يونيورسٽين کي سائنسي تحقيق ۽ ترقيءَ جا مرڪز بڻائي ڇڏيو هو. سوسائٽيون ۽ اڪيڊميون سائنسي پيشي جي پختگي جي پسمنظر هئا. هڪ ٻي اهم ترقي,  وڌندڙ پڙهيل لکيل آباديءَ ۾ سائنس جي مقبوليت هئي.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=van Horn Melton|first=James|url=https://www.cambridge.org/core/books/rise-of-the-public-in-enlightenment-europe/BA532085A260114CD430D9A059BD96EF|title=The Rise of the Public in Enlightenment Europe|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2001|isbn=978-0511819421|doi=10.1017/CBO9780511819421|access-date=27 May 2022|url-access=subscription|archive-date=20 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120143805/https://www.cambridge.org/core/books/rise-of-the-public-in-enlightenment-europe/BA532085A260114CD430D9A059BD96EF|url-status=live|pages=82–83}}&lt;/ref&gt; روشن خيال فلسفين, بنيادي طور تي, پنھنجي ڪجھ سائنسي اڳ: گليلو، ڪيپلر، بوائل ۽ نيوٽن ڏانھن, دور جي ھر فزيڪل ۽ سماجي شعبي جي ھدايتن لاءَ رخ ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Scientific Revolution and the Enlightenment (1500–1780)|url=https://www.tamaqua.k12.pa.us/cms/lib07/PA01000119/Centricity/Domain/119/TheScientificRevolution.pdf|access-date=29 January 2024|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114191547/https://www.tamaqua.k12.pa.us/cms/lib07/PA01000119/Centricity/Domain/119/TheScientificRevolution.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Scientific Revolution {{!}} Definition, History, Scientists, Inventions, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/science/Scientific-Revolution|access-date=29 January 2024|website=Britannica|language=en|archive-date=18 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518105004/https://www.britannica.com/science/Scientific-Revolution|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

ارڙهين صديءَ ۾ [[طب]]&lt;ref name=&quot;Madigan-20062&quot;&gt;{{cite book|title=Brock Biology of Microorganisms|publisher=Prentice Hall|year=2006|isbn=978-0131443297|veditors=Madigan M, Martinko J|edition=11th}}&lt;/ref&gt; ۽ [[طبيعيات|فزڪس]]&lt;ref&gt;{{cite book|last=Guicciardini|first=N.|url=https://archive.org/details/readingprincipia0000guic|title=Reading the Principia: The Debate on Newton's Methods for Natural Philosophy from 1687 to 1736|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=978-0521640664|location=New York|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; جي مشق ۾ اهم ترقيون؛ [[ڪارل لينئي]] پاران حياتياتي درجي بندي جي ترقي؛ &lt;ref name=&quot;Calisher-20072&quot;&gt;{{cite journal|author1-link=Charles Calisher|last1=Calisher|first1=CH|year=2007|title=Taxonomy: what's in a name? Doesn't a rose by any other name smell as sweet?|journal=Croatian Medical Journal|volume=48|issue=2|pages=268–270|pmc=2080517|pmid=17436393}}&lt;/ref&gt; مقناطيس ۽ بجليءَ جي نئين سمجھ؛&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Darrigol|first1=Olivier|url=https://archive.org/details/electrodynamicsf0000darr|title=Electrodynamics from Ampère to Einstein|date=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=0198505949|location=New York|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ۽ [[علم ڪيميا|ڪيميا]] جي پختگي هڪ نظم جي طور تي&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Olby|first1=R.C.|last2=Cantor|first2=G.N.|last3=Christie|first3=J.R.R.|last4=Hodge|first4=M.J.S.|year=1990|title=Companion to the History of Modern Science|location=London|publisher=Routledge|page=265}}&lt;/ref&gt; نظر آيون. انساني فطرت، سماج ۽ اقتصاديات تي خيالن جي روشن خيالي جي دور ۾ ترقي ڪئي وئي. هوم ۽ ٻين اسڪاٽش روشن خيال مفڪرن انساني فطرت جو هڪ ٽريٽي تيار ڪيو، جنهن جو اظهار تاريخي طور تي ليکڪن جي ڪمن ۾ ڪيو ويو جن ۾ جيمس برنيٽ، ايڊم فرگوسن، جان ملر ۽ وليم رابرٽسن شامل آهن، جن سڀني هڪ سائنسي مطالعي کي ضم ڪيو ته ڪيئن انسان قديم ۽ قديم ثقافتن ۾, جديديت جي تعين ڪندڙ قوتن جي مضبوط شعور سان, رويو اختيار ڪيو.&lt;ref name=&quot;Magnusson-20032&quot;&gt;{{Cite web|last=Magnusson|first=Magnus|date=10 November 2003|title=Review of James Buchan, ''Capital of the Mind: how Edinburgh Changed the World''|url=http://www.newstatesman.com/200311100040|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606015918/http://www.newstatesman.com/200311100040|archive-date=6 June 2011|access-date=27 April 2014|work=New Statesman}}&lt;/ref&gt; جديد سماجيات گهڻو ڪري هن تحريڪ مان پيدا ٿيو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|jstor=588406|title=Origins of Sociology: The Case of the Scottish Enlightenment|journal=The British Journal of Sociology|volume=21|issue=2|pages=164–180|last1=Swingewood|first1=Alan|year=1970|doi=10.2307/588406}}&lt;/ref&gt; سال 1776ع ۾، [[ايڊم اسمٿ|ايڊم سمٿ]] &quot;ويلٿ آف نيشن&quot; (The Wealth of Nations) شايع ڪيو، جيڪو اڪثر ڪري جديد اقتصاديات تي پهريون ڪم سمجهيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;Fry-19922&quot;&gt;{{Cite book|last=Fry|first=Michael|url=https://archive.org/details/adamsmithslegacy0000unse|title=Adam Smith's Legacy: His Place in the Development of Modern Economics|publisher=[[Routledge]]|others=[[Paul Samuelson]], [[Lawrence Klein]], [[Franco Modigliani]], [[James M. Buchanan]], [[Maurice Allais]], [[Theodore Schultz]], [[Richard Stone]], [[James Tobin]], [[Wassily Leontief]], [[Jan Tinbergen]]|year=1992|isbn=978-0-415-06164-3|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; 

===19هين صدي===
{{Main|سائنس ۾ اڻويهين صدي}}[[File:Darwin Tree 1837.png|right|thumb|1837ع ۾ [[چارلس ڊارون]] پاران تيار ڪيل ارتقائي وڻ (Phylogenetic tree)  جو پهريون نقشو (diagram)]]
اڻويهين صديءَ دوران جديد سائنس جون ڪيتريون ئي ڌار ڌار خاصيتون شڪل اختيار ڪرڻ لڳيون. درست اوزارن جو بار بار استعمال؛ اصطلاحن جو ظهور جهڙوڪ &quot;حياتيات جا ماهر&quot;،  &quot;طبعيات جا ماهر&quot; ۽ &quot;سائنسدان&quot;؛ فطرت جو مطالعو ڪرڻ وارن جي پروفيشنلائيزيشن ۾ اضافو؛ سائنسدان سماج جي ڪيترن ئي طول و عرض تي ثقافتي اختيار حاصل ڪري رهيا آهن؛ ڪيترن ئي ملڪن جي صنعتي ترقي؛ مشهور سائنسي لکڻين جي ترقي؛ ۽ سائنس جرنلز جي اڀرڻ&lt;ref name=&quot;Lightman-2011a2&quot;&gt;{{cite book|last1=Lightman|first1=Bernard|editor1-last=Shank|editor1-first=Michael|editor2-last=Numbers|editor2-first=Ronald|editor3-last=Harrison|editor3-first=Peter|title=Wrestling with Nature: From Omens to Science|date=2011|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|isbn=978-0-226-31783-0|page=367|chapter=13. Science and the Public}}&lt;/ref&gt; ۾ زندگي ۽ طبعي سائنس جي تبديلي شامل هئي. 19هين صدي جي آخر ۾، [[نفسيات]] فلسفي کان هڪ الڳ نظم جي طور تي اڀري آئي جڏهن ولهيلم ونڊٽ 1879ع ۾ نفسياتي تحقيق لاء پهرين ليبارٽري قائم ڪئي.&lt;ref name=&quot;Leahey-20182&quot;&gt;{{cite book|last=Leahey|first=Thomas Hardy|title=A History of Psychology: From Antiquity to Modernity|date=2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-138-65242-2|edition=8th|location=New York, NY|pages=219–253|chapter=The psychology of consciousness}}&lt;/ref&gt; 

19هين صديءَ جي وچ ڌاري [[چارلس ڊارون]] ۽ الفريڊ رسل والس 1858ع ۾، الڳ الڳ قدرتي چونڊ ذريعي ارتقا جا نظريا  پيش ڪيا، جنهن ۾ وضاحت ڪئي وئي ته مختلف ٻوٽا ۽ جانور ڪيئن پيدا ۽ ارتقا پذير ٿيا. هنن جو نظريو تفصيل سان ڊارون جي ڪتاب، &lt;small&gt;'''&quot;On the Origin of Species&quot;'''&lt;/small&gt; ۾ بيان ڪيو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Padian-20082&quot;&gt;{{cite journal|last=Padian|first=Kevin|title=Darwin's enduring legacy|journal=Nature|volume=451|issue=7179|pages=632–634|year=2008|doi=10.1038/451632a|pmid=18256649|bibcode=2008Natur.451..632P|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; جيڪي 1859ع ۾ شايع ٿي هئي. [[گريگور مينڊل]] 1865ع ۾، مقالو &lt;small&gt;'''”Experiments on Plant Hybridization“'''&lt;/small&gt; پيش ڪيو،&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Henig|first=Robin Marantz|author-link=Robin Marantz Henig|url=https://archive.org/details/monkingardenlost00heni|title=The monk in the garden: the lost and found genius of Gregor Mendel, the father of genetics|date=2000|pages=134–138}}&lt;/ref&gt; جنهن ۾ حياتياتي وراثت جا اصول بيان ڪيا ويا، جيڪا جديد [[جينيات]] جا بنياد آهن.&lt;ref name=&quot;Miko-20082&quot;&gt;{{cite journal|last=Miko|first=Ilona|title=Gregor Mendel's principles of inheritance form the cornerstone of modern genetics. So just what are they?|journal=Nature Education|volume=1|issue=1|pages=134|year=2008|url=https://www.nature.com/scitable/topicpage/gregor-mendel-and-the-principles-of-inheritance-593/|access-date=9 May 2021|archive-date=19 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719224056/http://www.nature.com/scitable/topicpage/gregor-mendel-and-the-principles-of-inheritance-593|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

19هين صدي جي شروعات ۾ [[جان ڊالٽن]] جديد ايٽمي نظريو پيش ڪيو، جيڪو ڊيموڪرايٽس جي اصل نظريي ناقابل تقسيم ذرات، ايٽم، جي بنياد تي هو.&lt;ref name=&quot;Rocke-20052&quot;&gt;{{cite journal|last1=Rocke|first1=Alan J.|year=2005|title=In Search of El Dorado: John Dalton and the Origins of the Atomic Theory|journal=Social Research|volume=72|issue=1|pages=125–158|doi=10.1353/sor.2005.0003|jstor=40972005|s2cid=141350239}}&lt;/ref&gt; توانائي، رفتار ۽ ڪميت جي تحفظ جي قانونن هڪ انتهائي مستحڪم ڪائنات جو مشورو ڏنو جتي وسيلن جو ٿورو نقصان ٿي سگهي ٿو. 

بهرحال، ٻاڦ واري انجڻ ۽ صنعتي انقلاب جي اچڻ سان اتي اها سمجھ وڌي وئي ته توانائيءَ جي سڀني شڪلن ۾ هڪجهڙا توانائيءَ جون خاصيتون نه هونديون آهن ڪارآمد ڪم يا توانائيءَ جي ڪنهن ٻي شڪل ۾ تبديليءَ کي آسان ڪئي.&lt;ref name=&quot;Reichl-1980&quot; /&gt; اهو احساس ٿرمو ڊاينامڪس جي قانونن جي ترقي جو سبب بڻيو، جنهن ۾ ڪائنات جي آزاد توانائي کي, بند ڪائنات جي اينٽراپي وقت سان وڌي ٿي, جي مسلسل زوال جي طور تي ڏٺو وڃي ٿو.  

برقي مقناطيسي نظريو 19 صدي عيسويء ۾  هانس ڪرسچئين اوريسٽڊ آندري-ميري ايمپيئر, مائيڪل فيراڊي, جيمس ڪلارڪ  ميڪسويل, اوليور هيوي سايڊ ۽ هينرڪ هرٽز جي ڪمن ذريعي قائم ڪيو ويو. نئين نظريي سوال اٿاريا جن کي نيوٽن جي فريم ورڪ کي استعمال ڪندي آسانيءَ سان جواب نه ٿو ڏئي سگهجي. ايڪس ريز جي دريافت 1896ع ۾ هينري بيڪريل ۽ ميري ڪيوري پاران ريڊيو ايڪٽيٽي جي دريافت کي متاثر ڪيو،&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mould|first=Richard F.|title=A century of X-rays and radioactivity in medicine: with emphasis on photographic records of the early years|date=1995|publisher=Inst. of Physics Publ.|isbn=978-0-7503-0224-1|edition=Reprint. with minor corr|location=Bristol|page=12}}&lt;/ref&gt; ماري ڪيوري پوءِ پهريون شخص بڻجي ويو جنهن ٻه نوبل انعام ماڻيا.&lt;ref name=&quot;Estreicher-1938&quot;&gt;{{cite book|last=Estreicher|first=Tadeusz|title=Polski słownik biograficzny, vol. 4|title-link=Polski słownik biograficzny|year=1938|page=113|language=pl|chapter=Curie, Maria ze Skłodowskich|author-link=Tadeusz Estreicher}}&lt;/ref&gt; ايندڙ سال ۾ پهريون ذيلي ائٽمي ذرڙو، اليڪٽران دريافت ٿيو.&lt;ref name=&quot;Thomson-1897&quot;&gt;{{cite journal|last=Thomson|first=J.J.|year=1897|title=Cathode Rays|url=https://zenodo.org/record/1431235|url-status=live|journal=[[Philosophical Magazine]]|volume=44|issue=269|pages=293–316|doi=10.1080/14786449708621070|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116183428/https://zenodo.org/record/1431235|archive-date=16 November 2020|access-date=24 February 2022|url-access=}}&lt;/ref&gt;

20هين صدي

20هين ۾ سائنس
===20هين صدي===
{{Main|20هين صدي -  سائنس ۾ }}
[[File:Carte trou ozone Antarctique.jpg|alt=Graph showing lower ozone concentration at the South Pole|thumb|اوزون سوراخ جو ڪمپيوٽر گراف 1987ع ۾ خلائي دوربين مان ڊيٽا استعمال ڪندي ٺاهيو ويو.]]
صديءَ جي پهرئين اڌ ۾ اينٽي بايوٽڪ دوائين ۽ مصنوعي ڀاڻ جي ترقيءَ عالمي سطح تي انساني زندگين جي معيار کي بهتر بڻايو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Goyotte|first=Dolores|year=2017|title=The Surgical Legacy of World War II. Part II: The age of antibiotics|url=https://www.ast.org/ceonline/articles/402/files/assets/common/downloads/publication.pdf|journal=The Surgical Technologist|volume=109|pages=257–264|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180530/https://www.ast.org/ceonline/articles/402/files/assets/common/downloads/publication.pdf|archive-date=5 May 2021|access-date=8 January 2021|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210505180530/https://www.ast.org/ceonline/articles/402/files/assets/common/downloads/publication.pdf |date=5 May 2021 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Erisman|first1=Jan Willem|author2=MA Sutton|author3=J Galloway|author4=Z Klimont|author5=W Winiwarter|date=October 2008|title=How a century of ammonia synthesis changed the world|url=http://www.physics.ohio-state.edu/~wilkins/energy/Resources/Essays/ngeo325.pdf.xpdf|journal=[[Nature Geoscience]]|volume=1|issue=10|pages=636–639|bibcode=2008NatGe...1..636E|doi=10.1038/ngeo325|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723223052/http://www.physics.ohio-state.edu/~wilkins/energy/Resources/Essays/ngeo325.pdf.xpdf|archive-date=23 July 2010|access-date=22 October 2010|url-status=dead|s2cid=94880859}}&lt;/ref&gt; نقصان ڪار ماحولياتي مسئلا جهڙوڪ اوزون جي گھٽتائي، سامونڊي تيزابيت، يوٽروفيڪيشن ۽ موسمياتي تبديلي عوام جي ڌيان ڏانهن آئي ۽ ماحولياتي اڀياس جي شروعات جو سبب بڻيا. &lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Emmett|first1=Robert|last2=Zelko|first2=Frank|year=2014|title=Minding the Gap: Working Across Disciplines in Environmental Studies|url=http://www.environmentandsociety.org/perspectives/2014/2/minding-gap-working-across-disciplines-environmental-studies|journal=Environment &amp; Society Portal|series=RCC Perspectives no. 2|doi=10.5282/rcc/6313|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121054306/https://www.environmentandsociety.org/perspectives/2014/2/minding-gap-working-across-disciplines-environmental-studies|archive-date=21 January 2022|editor-last1=Emmett|editor-first1=Rob|editor-last2=Zelko|editor-first2=Frank}}&lt;/ref&gt;

ان عرصي دوران سائنسي تجربا پيماني ۽ فنڊنگ ۾ تمام وڏا ٿيندا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Furner|first=Jonathan|date=1 June 2003|title=Little Book, Big Book: Before and After Little Science, Big Science: A Review Article, Part I|journal=Journal of Librarianship and Information Science|volume=35|issue=2|pages=115–125|doi=10.1177/0961000603352006|s2cid=34844169}}&lt;/ref&gt; عالمي جنگ I، عالمي جنگ II، ۽ سرد جنگ پاران متحرڪ وسيع ٽيڪنالاجي جدت عالمي طاقتن جي وچ ۾ مقابلا، جهڙوڪ خلائي ريس ۽ ايٽمي هٿيارن جي ريس جو سبب بڻيا.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/flight00chri|title=Flight: My Life in Mission Control|last=Kraft|first=Chris|author2=James Schefter|publisher=Dutton|year=2001|isbn=0-525-94571-7|location=New York|pages=3–5|author-link=Christopher C. Kraft, Jr.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|title=Thinking about the Unthinkable|last=Kahn|first=Herman|publisher=Horizon Press|year=1962|author-link=Herman Kahn}}&lt;/ref&gt; هٿيار بند تڪرارن جي باوجود، اهم بين الاقوامي تعاون پڻ ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/166143348|title=Structures of scientific collaboration|last=Shrum|first=Wesley|date=2007|publisher=MIT Press|others=Joel Genuth, Ivan Chompalov|isbn=978-0-262-28358-8|location=Cambridge, Mass.|oclc=166143348|access-date=31 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730034527/https://www.worldcat.org/title/structures-of-scientific-collaboration/oclc/166143348|archive-date=30 July 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

20 صدي جي آخر ۾ عورتن جي فعال ڀرتي ۽ جنسي تبعيض جي خاتمي عورتن جي سائنسدانن جي تعداد ۾ تمام گهڻو اضافو ٿيو، پر ڪجهه شعبن ۾ وڏو صنفي تفاوت برقرار رهيو.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Breaking into the Lab: Engineering Progress for Women in Science|last=Rosser|first=Sue V.|date=12 March 2012|publisher=New York University Press|isbn=978-0-8147-7645-2|location=New York|page=7}}&lt;/ref&gt;  1964 ۾ ڪائناتي مائڪرو ويڪرو پس منظر جي دريافت&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Penzias|first=A. A.|year=2006|title=The origin of elements|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/penzias-lecture.pdf|journal=Science|publisher=[[Nobel Foundation]]|volume=205|issue=4406|pages=549–54|doi=10.1126/science.205.4406.549|pmid=17729659|archive-url=https://web.archive.org/web/20110117225210/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/penzias-lecture.pdf|archive-date=17 January 2011|access-date=4 October 2006|url-status=live}}&lt;/ref&gt; جارجس ليماتري جي بگ بينگ نظريي جي حق ۾ ڪائنات جي مستحڪم رياستي ماڊل کي رد ڪرڻ جو سبب بڻيو.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/495|title=Gravitation and Cosmology|last=Weinberg|first=S.|publisher=John Whitney &amp; Sons|year=1972|isbn=978-0-471-92567-5|pages=[https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/495 495–464]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

هن صديءَ ۾ سائنس جي شعبن ۾ بنيادي تبديليون آيون. 20 هين صدي جي شروعات ۾ ارتقا هڪ متحد نظريو بڻجي ويو جڏهن جديد ترڪيب ڊارونين جي ارتقا کي ڪلاسيڪل جينيات سان ملايو.&lt;ref name=&quot;Futuyma-20172&quot;&gt;{{Cite book|url=https://global.oup.com/ushe/product/evolution-9781605356051|title=Evolution|last1=Futuyma|first1=Douglas J.|last2=Kirkpatrick|first2=Mark|date=2017|publisher=Sinauer|isbn=978-1605356051|edition=4th|pages=3–26|chapter=Chapter 1: Evolutionary Biology|access-date=30 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531025652/https://global.oup.com/ushe/product/evolution-9781605356051?cc=us&amp;lang=en&amp;|archive-date=31 May 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; البرٽ آئن اسٽائن جو نظريو رشتيداري ۽ ڪوانٽم ميڪنڪس جي ترقي,  فزڪس کي انتهائي ڊگھائي، وقت ۽ ڪشش ثقل ۾ بيان ڪرڻ لاءِ ڪلاسيڪل ميڪنڪس کي مڪمل ڪري. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Albert Einstein's special theory of relativity. Emergence (1905) and early interpretation (1905–1911)|last=Miller|first=Arthur I.|date=1981|publisher=Addison–Wesley|isbn=978-0-201-04679-3|location=Reading}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/oldquantumtheory0000haar|title=The Old Quantum Theory|last=ter Haar|first=D.|publisher=Pergamon Press|year=1967|isbn=978-0-08-012101-7|pages=[https://archive.org/details/oldquantumtheory0000haar/page/206 206]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; 20 صدي جي آخري چوٿين ۾ انٽيگريٽيڊ سرڪٽس جو وسيع استعمال، ڪميونيڪيشن سيٽلائيٽس سان گڏ انفارميشن ٽيڪنالاجي ۾ هڪ انقلاب ۽ سمارٽ فونز سميت عالمي انٽرنيٽ ۽ موبائل ڪمپيوٽنگ جو عروج جو سبب بڻيو. ڊگھي، جڙيل سببن جي زنجيرن ۽ ڊيٽا جي وڏي مقدار جي ڪاميٽي سسٽمائيزيشن جي ضرورت سسٽم جي نظريي ۽ ڪمپيوٽر جي مدد سان سائنسي ماڊلنگ جي شعبن جي اڀار جو سبب بڻيا.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=von Bertalanffy|first1=Ludwig|year=1972|title=The History and Status of General Systems Theory|journal=The Academy of Management Journal|volume=15|issue=4|pages=407–26|jstor=255139}}&lt;/ref&gt;

=== 21هين صدي ===
{{Main|21هين صدي #سائنس ۽ ٽيڪنالاجي}}
[[فائل:Apjlab0e85f4_EHT-images-M87-four-teams.jpg|alt=|thumb|350x350 عڪسلون|M87* بليڪ هول جون چار اڳڪٿيون تصويرون ايونٽ هورائزون ٽيلي اسڪوپ تعاون ۾ الڳ ٽيمن پاران ٺاهيون ويون.]]
انساني جينوم پروجيڪٽ 2003 ۾ انساني جينوم جي سڀني جين جي سڃاڻپ ۽ نقشي ذريعي مڪمل ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Naidoo|first1=Nasheen|last2=Pawitan|first2=Yudi|last3=Soong|first3=Richie|last4=Cooper|first4=David N.|last5=Ku|first5=Chee-Seng|date=October 2011|title=Human genetics and genomics a decade after the release of the draft sequence of the human genome|journal=Human Genomics|volume=5|issue=6|pages=577–622|doi=10.1186/1479-7364-5-6-577|pmc=3525251|pmid=22155605|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; 2006 ۾ پهريون ڀيرو پيدا ٿيل pluripotent انساني اسٽيم سيل ٺاهيا ويا، بالغن جي سيلز کي اسٽيم سيلز ۾ تبديل ڪرڻ جي اجازت ڏني وئي ۽ جسم ۾ موجود ڪنهن به سيل قسم ۾ تبديل ٿي.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Rashid|first1=S. Tamir|last2=Alexander|first2=Graeme J.M.|date=March 2013|title=Induced pluripotent stem cells: from Nobel Prizes to clinical applications|journal=Journal of Hepatology|volume=58|issue=3|pages=625–629|doi=10.1016/j.jhep.2012.10.026|issn=1600-0641|pmid=23131523|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; 2013 ۾ هگس بوسون جي دريافت جي تصديق سان، ذيلي فزڪس جي معياري ماڊل پاران پيش ڪيل آخري ذرو مليو.&lt;ref name=&quot;O'Luanaigh-20132&quot;&gt;{{cite press release|last=O'Luanaigh|first=C.|date=14 March 2013|title=New results indicate that new particle is a Higgs boson|publisher=[[CERN]]|url=http://home.web.cern.ch/about/updates/2013/03/new-results-indicate-new-particle-higgs-boson|access-date=9 October 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151020000722/http://home.web.cern.ch/about/updates/2013/03/new-results-indicate-new-particle-higgs-boson|archive-date=20 October 2015}}&lt;/ref&gt; 2015 ۾، ڪشش ثقل واري لهرن، جن جي اڳڪٿي, هڪ صدي اڳ، عام نسبت سان ڪئي وئي هئي، پهريون ڀيرو ڏٺو ويو.&lt;ref name=&quot;Abbott-20172&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Abbott|first1=B.P.|last2=Abbott|first2=R.|last3=Abbott|first3=T.D.|last4=Acernese|first4=F.|last5=Ackley|first5=K.|last6=Adams|first6=C.|last7=Adams|first7=T.|last8=Addesso|first8=P.|last9=Adhikari|first9=R.X.|display-authors=29|year=2017|title=Multi-messenger Observations of a Binary Neutron Star Merger|journal=The Astrophysical Journal|volume=848|issue=2|page=L12|arxiv=1710.05833|bibcode=2017ApJ...848L..12A|doi=10.3847/2041-8213/aa91c9|doi-access=free|last10=Adya|first10=V.B.|last11=Affeldt|first11=C.|last12=Afrough|first12=M.|last13=Agarwal|first13=B.|last14=Agathos|first14=M.|last15=Agatsuma|first15=K.|last16=Aggarwal|first16=N.|last17=Aguiar|first17=O.D.|last18=Aiello|first18=L.|last19=Ain|first19=A.|last20=Ajith|first20=P.|last21=Allen|first21=B.|last22=Allen|first22=G.|last23=Allocca|first23=A.|last24=Altin|first24=P.A.|last25=Amato|first25=A.|last26=Ananyeva|first26=A.|last27=Anderson|first27=S.B.|last28=Anderson|first28=W.G.|last29=Angelova|first29=S.V.|last30=Antier|first30=S.|s2cid=217162243}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Cho|first1=Adrian|year=2017|title=Merging neutron stars generate gravitational waves and a celestial light show|journal=Science|doi=10.1126/science.aar2149}}&lt;/ref&gt; 2019 ۾، بين الاقوامي تعاون ايونٽ Horizon Telescope بليڪ هول جي هڪريشن ڊسڪ جي پهرين سڌي تصوير پيش ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eventhorizontelescope.org/blog/media-advisory-first-results-event-horizon-telescope-be-presented-april-10th|title=Media Advisory: First Results from the Event Horizon Telescope to be Presented on April 10th {{!}} Event Horizon Telescope|date=20 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420135254/https://eventhorizontelescope.org/blog/media-advisory-first-results-event-horizon-telescope-be-presented-april-10th|archive-date=20 April 2019|access-date=21 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- Should be one paragraph until ~2040, as it represents a quarter of the century --&gt;

==شاخون==
جديد سائنس عام طور تي ٽن وڏن شاخن ۾ ورهايل آهي: فطري سائنس، سماجي سائنس، ۽ رسمي سائنس. انهن شاخن مان هر هڪ ۾ مختلف خاص ۽ اوورليپنگ سائنسي مضمونن تي مشتمل آهي جيڪي اڪثر ڪري پنهنجو پنهنجو نالو ۽ ماهر رکن ٿا. ٻئي فطري ۽ سماجي سائنس تجرباتي سائنس آهن، ڇاڪاڻ ته انهن جو علم تجرباتي مشاهدن تي مبني آهي ۽ ساڳئي حالتن ۾ ڪم ڪندڙ ٻين محققن طرفان ان جي صحيحيت جي جانچ ڪرڻ جي قابل آهي. 
===فطري سائنس=== 
فطري سائنس طبیعي دنيا جو مطالعو آهي. ان کي ٻن مکيه شاخن ۾ ورهائي سگهجي ٿو: حياتياتي سائنس ۽ طبیعي سائنس. انهن ٻن شاخن کي وڌيڪ خاص شعبن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. مثال طور، طبیعي سائنس کي ذيلي تقسيم ڪري سگهجي ٿو طبیعیات، علم ڪيميا، فلڪيات ۽ زميني سائنس. جديد فطري سائنس فطري فلسفي جو جانشين آهي جيڪو قديم يونان ۾ شروع ٿيو. گليلیو، ڊيڪارٽ، بيڪن ۽ نيوٽن انهن طريقن کي استعمال ڪرڻ جي فائدن تي بحث ڪيو جيڪي وڌيڪ رياضياتي ۽ وڌيڪ تجرباتي طريقي سان هئا. اڃا تائين، فلسفياتي نقطه نظر، گمان، ۽ مفروضا اڪثر نظر انداز ڪيا ويا آهن، جیڪو فطري سائنس ۾ ضروري آهي. سسٽماتي ڊيٽا گڏ ڪرڻ، بشمول دريافت سائنس، ڪامياب ٿي قدرتي تاريخ، جيڪا 16 صدي عيسويء ۾ ٻوٽن، جانورن، معدنيات، وغيره جي وضاحت ۽ درجه بندي ڪندي ظاهر ٿي. اڄڪلهه، &quot;فطري تاريخ&quot; مشاهدي جي وضاحت پيش ڪري ٿي جنهن جو مقصد مشهور سامعين لاءِ آهي. 

===سماجي سائنس===
سماجي سائنس انساني رويي ۽ سماج جي ڪم جو مطالعو آهي. ان ۾ ڪيترائي مضمون آھن جن ۾ شامل آھن پر انتھروپولوجي، اقتصاديات، تاريخ، انساني جاگرافي، سياسي سائنس، نفسيات ۽ سماجيات تائين محدود نه آھن. سماجي سائنسن ۾، ڪيترائي مقابلا ڪندڙ نظرياتي نقطا آھن، جن مان گھڻا مقابلا ڪندڙ تحقيقي پروگرامن جي ذريعي وڌيا ويا آھن جھڙوڪ فنڪشنلسٽ، تڪراري نظريات ۽ سماجيات ۾ تعامل پسند. ماڻهن جي وڏي گروهه يا پيچيده حالتن ۾ ڪنٽرول ٿيل تجربن کي هلائڻ جي حدن جي ڪري، سماجي سائنسدان شايد ٻيا تحقيقي طريقا اختيار ڪري سگھن ٿا جهڙوڪ تاريخي طريقو، ڪيس مطالعو ۽ ڪراس ڪلچرل مطالعو. ان کان علاوه، جيڪڏهن مقدار جي معلومات موجود آهي، سماجي سائنسدان سماجي رشتن ۽ عملن کي بهتر سمجهڻ لاء شمارياتي طريقن تي ڀروسو ڪري سگهن ٿا. 
===رسمي سائنس=== 
رسمي سائنس مطالعي جو هڪ علائقو آهي جيڪو رسمي سسٽم استعمال ڪندي علم پيدا ڪري ٿو. هڪ رسمي سرشتو هڪ تجريدي ڍانچو آهي، جيڪو ضابطن جي هڪ سيٽ جي مطابق محورين مان نظريات جو اندازو لڳائڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي. ان ۾ شامل آهي رياضي، نظام جو نظريو (System Theory) ۽ نظرياتي ڪمپيوٽر سائنس. باضابطه علوم ٻين ٻن شاخن سان هڪجهڙائي رکن ٿا علم جي شعبي جي مقصدي، محتاط ۽ منظم مطالعي تي انحصار ڪندي. بهرحال، اهي تجرباتي سائنسن کان مختلف آهن، ڇاڪاڻ ته اهي خاص طور تي، تجرباتي ثبوت جي ضرورت کان سواء، انهن جي تجريدي تصورات جي تصديق ڪرڻ لاء دليلن تي انحصار ڪن ٿا. تنهن ڪري رسمي علوم هڪ ترجيحي مضمون آهن ۽ ان جي ڪري، ان تي اختلاف آهي ته ڇا اهي هڪ سائنس آهن؟ تنهن هوندي به، رسمي علوم تجرباتي علوم ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿا. مثال طور، ڪيلڪيولس، شروعاتي طور تي فزڪس ۾ حرڪت کي سمجهڻ لاء ايجاد ڪيو ويو. قدرتي ۽ سماجي سائنس جيڪي رياضياتي ايپليڪيشنن تي تمام گهڻو انحصار ڪن ٿا انهن ۾ رياضياتي فزڪس، ڪيمسٽري، حياتيات، ماليات ۽ اقتصاديات شامل آهن. 
===اطلاقي سائنس=== 
اطلاقي سائنس عملي مقصدن حاصل ڪرڻ لاءِ سائنسي طريقي ۽ علم جو استعمال آهي ۽ ان ۾ مختلف شعبن جهڙوڪ انجنيئرنگ ۽ طب شامل آهن. انجنيئرنگ ايجاد ڪرڻ، ڊزائين ڪرڻ، ٺاهڻ، ساخت ۽ ٽيڪنالاجين لاء سائنسي اصولن جو استعمال آهي. سائنس نئين ٽيڪنالاجي جي ترقي ۾ مدد ڪري سگهي ٿي. طب صحت کي برقرار رکڻ ۽ بحال ڪرڻ، بیماریوں جي روڪٿام، تشخيص ۽ زخم يا بيماري جي علاج ذريعي، مريضن جي سنڀال ڪرڻ جو عمل آهي. لاڳو ٿيل (اطلاقي) سائنس اڪثر ڪري بنيادي سائنسن جي ابتڙ آهن، جيڪي سائنسي نظريات ۽ قانونن کي اڳتي وڌائڻ تي مرکوز آهن جيڪي قدرتي دنيا ۾ واقعن جي وضاحت ۽ اڳڪٿي ڪن ٿا.

ڪمپيوٽيشنل سائنس ڪمپيوٽنگ پاور کي حقيقي دنيا جي حالتن کي نقل ڪرڻ لاءِ لاڳو ڪري ٿي، سائنسي مسئلن جي بهتر سمجھڻ کي فعال ڪرڻ بجاءِ صرف رسمي رياضيات حاصل ڪري سگھي ٿي. مشين لرننگ ۽ مصنوعي ذهانت جو استعمال سائنس ۾ ڪمپيوٽيشنل تعاون جي مرڪزي خصوصيت بڻجي رهيو آهي مثال طور ايجنٽ جي بنياد تي ڪمپيوٽيشنل اقتصاديات، بي ترتيب ٻيلن، موضوع جي ماڊلنگ ۽ پيشنگوئي جي مختلف شڪلين ۾. بهرحال، مشينون اڪيلي ئي علم کي اڳتي وڌائينديون آهن جيئن انهن کي انساني رهنمائي ۽ استدلال جي صلاحيت جي ضرورت هوندي آهي. ۽ اهي ڪجهه سماجي گروهن جي خلاف تعصب متعارف ڪرائي سگهن ٿا يا ڪڏهن ڪڏهن انسانن جي خلاف گهٽ ڪارڪردگي ڏيکاريندا آهن.
===انٽر ڊسيپلينري سائنس===
انٽر ڊسيپلينري سائنس ۾ ٻن يا ٻن کان وڌيڪ مضمونن جو ميلاپ شامل آهي، جهڙوڪ بائيو انفارميٽڪس، حياتيات ۽ ڪمپيوٽر سائنس جو ميلاپ يا سنجيدگي واري سائنس. اهو تصور قديم يوناني کان موجود آهي ۽ اهو 20ھین صدي عيسويء ۾ ٻيهر مشهور ٿيو.

==سائنسي تحقيق==
سائنسي تحقيق کي يا ته بنيادي يا لاڳو ڪيل تحقيق جي طور تي ليبل ڪري سگهجي ٿو. بنيادي تحقيق علم جي ڳولا آهي ۽ لاڳو ڪيل تحقيق آهي هن علم کي استعمال ڪندي عملي مسئلن جي حل جي ڳولا. اڪثر سمجھه بنيادي تحقيق مان اچي ٿي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن لاڳو ڪيل تحقيق خاص عملي مسئلن کي نشانو بڻائيندي آهي. هي ٽيڪنالاجي ترقي جي طرف وٺي ٿو جيڪو اڳ ۾ تصور نه ڪيو ويو هو.

== سائنس جو فلسفو ==
{{anchor|ConjectureAndRefutation}}[[File:Epicycle and deferent.svg|thumb|ڪوهن لاءِ، ٽالميڪ فلڪيات ۾ ايپي سائيڪل جو اضافو هڪ پيراڊم جي  اندر ”عام سائنس“ هو، جڏهن ته ڪوپرنيڪن انقلاب, هڪ پيراڊم شفٽ هو.|alt=Depiction of epicycles, where a planet orbit is going around in a bigger orbit]]

سائنس جي فلسفي ۾ مختلف مکاتب فکر آهن. سڀ کان وڌيڪ مشهور پوزيشن تجرباتيات آهي، جنهن جو خيال آهي ته علم هڪ عمل ذريعي پيدا ٿئي ٿو جنهن ۾ مشاهدو شامل آهي.&lt;ref name=&quot;Godfrey-Smith-2003c2&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/theoryrealityint00godf|title=Theory and Reality: An Introduction to the Philosophy of Science|last=Godfrey-Smith|first=Peter|publisher=University of Chicago|year=2003c|isbn=978-0-226-30062-7|location=Chicago|pages=[https://archive.org/details/theoryrealityint00godf/page/n53 39]–56|chapter=Induction and confirmation|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; سائنسي نظريا مشاهدن کي عام ڪن ٿا. تجرباتيات عام طور تي انڊڪٽيوازم  (inductivism), هڪ پوزيشن جيڪا وضاحت ڪري ٿي ته ڪيئن عام نظريات موجود تجرباتي ثبوتن جي محدود مقدار مان ٺاهي سگھجن ٿيون, کي شامل ڪري ٿو. تجربا جا ڪيترائي نسخا موجود آهن، جن ۾ غالباً بيزيانزم ۽ مفروضو ڪٽائيندڙ طريقو آهي.&lt;ref name=&quot;Godfrey-Smith-2003f&quot;&gt;{{cite book |last=Godfrey-Smith |first=Peter |url=https://archive.org/details/theoryrealityint00godf |title=Theory and Reality: An Introduction to the Philosophy of Science |publisher=University of Chicago |year=2003o |isbn=978-0-226-30062-7 |location=Chicago |pages=[https://archive.org/details/theoryrealityint00godf/page/n233 219]–232 |chapter=Empiricism, naturalism, and scientific realism? |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Godfrey-Smith-2003c&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/theoryrealityint00godf|title=Theory and Reality: An Introduction to the Philosophy of Science|last=Godfrey-Smith|first=Peter|publisher=University of Chicago|year=2003c|isbn=978-0-226-30062-7|location=Chicago|pages=[https://archive.org/details/theoryrealityint00godf/page/n53 39]–56|chapter=Induction and confirmation|url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

تجرباتيات، عقليت پسنديءَ جي ابتڙ بيٺو آهي، اهو موقف اصل ۾ [[ڊيڪارٽ]] سان جڙيل آهي، جنهن جو خيال آهي ته علم, مشاهدي سان نه, پر انساني عقل جي ذريعي پيدا ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;Godfrey-Smith-2003b2&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/theoryrealityint00godf|title=Theory and Reality: An Introduction to the Philosophy of Science|last=Godfrey-Smith|first=Peter|publisher=University of Chicago|year=2003b|isbn=978-0-226-30062-7|location=Chicago|pages=[https://archive.org/details/theoryrealityint00godf/page/n33 19]–38|chapter=Logic plus empiricism|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; تنقيدي عقليت پسندي 20هين صديءَ جي سائنس جو هڪ متضاد طريقو آهي، جنهن جي تعريف پهرين آسٽريائي-برطانوي فلسفي, ڪارل پوپر ڪئي. پوپر ان طريقي کي رد ڪري ڇڏيو آهي جيڪا تجرباتي نظريي ۽ مشاهدي جي وچ ۾ رابطي کي بيان ڪري ٿو. هن دعويٰ ڪئي ته نظريا مشاهدي سان پيدا نه ٿيندا آهن، پر اهو مشاهدو نظرين جي روشنيءَ ۾ ڪيو ويندو آهي ۽ اهو واحد طريقو A جو مشاهدي کان متاثر ٿي سگهي ٿو نظريي A کان پوءِ مشاهدي سان ٽڪراءُ ٿيڻو هو، پر ٿيوري, مشاهدو B کي زنده رهڻو هو.&lt;ref name=&quot;Godfrey-Smith-2003d2&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/theoryrealityint00godf|title=Theory and Reality: An Introduction to the Philosophy of Science|last=Godfrey-Smith|first=Peter|publisher=University of Chicago|year=2003d|isbn=978-0-226-30062-7|location=Chicago|pages=[https://archive.org/details/theoryrealityint00godf/page/n71 57]–74|chapter=Popper: Conjecture and refutation|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; پوپر تجويز ڪئي ته تصديق جي قابليت کي غلطيءَ سان تبديل ڪرڻ جي طور تي سائنسي نظرين جي نشاني جي طور تي، انڊڪشن کي غلطيءَ سان بدلائي تجرباتي طريقي جي طور تي.&lt;ref name=&quot;Godfrey-Smith-2003d3&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/theoryrealityint00godf|title=Theory and Reality: An Introduction to the Philosophy of Science|last=Godfrey-Smith|first=Peter|publisher=University of Chicago|year=2003d|isbn=978-0-226-30062-7|location=Chicago|pages=[https://archive.org/details/theoryrealityint00godf/page/n71 57]–74|chapter=Popper: Conjecture and refutation|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; پوپر وڌيڪ دعوي ڪئي ته، اصل ۾ صرف هڪ عالمگير طريقو آهي، تنقيد جو منفي طريقو, سائنس سان مخصوص ناهي, آزمائش ۽ غلطي، &lt;ref name=&quot;Godfrey-Smith-2003e2&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/theoryrealityint00godf|title=Theory and Reality: An Introduction to the Philosophy of Science|last=Godfrey-Smith|first=Peter|publisher=University of Chicago|year=2003g|isbn=978-0-226-30062-7|location=Chicago|pages=[https://archive.org/details/theoryrealityint00godf/page/n116 102]–121|chapter=Lakatos, Laudan, Feyerabend, and frameworks|url-access=limited}}&lt;/ref&gt;  انساني ذهن جي سڀني شين، سائنس، رياضي، فلسفو ۽ آرٽ سميت کي ڍڪيندي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Objective Knowledge|last=Popper|first=Karl|year=1972}}&lt;/ref&gt;

هڪ ٻيو طريقو، اوزاريت (instrumentalism)، اوزارن جي وضاحت ۽ اڳڪٿي ڪرڻ لاءِ نظريات جي افاديت تي زور ڏئي ٿو. اهو سائنسي نظريات کي بليڪ باڪس، صرف انهن جي ان پٽ (ابتدائي حالتون) ۽ پيداوار (پيشگوئيون) لاڳاپيل هجڻ سان جي طور تي ڏسي ٿو. نتيجن، نظرياتي ادارن ۽ منطقي ڍانچو, اهي شيون آهن جن کي نظرانداز ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/rationalityofsci0000newt|title=The Rationality of Science|author=Newton-Smith, W.H.|publisher=Routledge|year=1994|isbn=978-0-7100-0913-5|location=London|page=[https://archive.org/details/rationalityofsci0000newt/page/30 30]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; اوزاريت جي ويجهو تعميري تجرباتيات آهي، جنهن جي مطابق هڪ سائنسي نظريي جي ڪاميابي جو بنيادي معيار اهو آهي ته ڇا اهو مشاهدو ادارن جي باري ۾ چوي ٿو صحيح آهي.&lt;ref&gt;{{cite thesis|last=Votsis|first=I.|year=2004|title=The Epistemological Status of Scientific Theories: An Investigation of the Structural Realist Account|publisher=University of London, London School of Economics|type=PhD Thesis|page=39}}&lt;/ref&gt;

ٿامس ڪوهن دليل ڏنو ته مشاهدي ۽ تشخيص جو عمل هڪ پيراڊم جي اندر ٿئي ٿو، دنيا جي هڪ منطقي طور تي هڪجهڙائي رکندڙ ”پورٽريٽ“ جيڪو ان جي فريمنگ مان ٺهيل مشاهدن سان مطابقت رکي ٿو. هن عام سائنس کي مشاهدي جي عمل ۽ ”پزل حل ڪرڻ“ جي خاصيت قرار ڏنو، جيڪو هڪ پيراڊم ۾ ٿئي ٿو، جڏهن ته انقلابي سائنس تڏهن ٿيندي آهي جڏهن هڪ پيراڊم ٻئي کي پيراڊم شفٽ ۾ ختم ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bird|first=Alexander|year=2013|editor1-last=Zalta|editor1-first=Edward N.|title=Thomas Kuhn|url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2013/entries/thomas-kuhn/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715191833/https://plato.stanford.edu/archives/fall2013/entries/thomas-kuhn/|archive-date=15 July 2020|access-date=26 October 2015|url-status=live|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}&lt;/ref&gt; هر پيراڊم جا پنهنجا الڳ سوال، مقصد ۽ تشريحون آهن. تمثيلن جي وچ ۾ چونڊ دنيا جي خلاف ٻه يا وڌيڪ &quot;پورٽريٽ&quot; ترتيب ڏيڻ ۽ فيصلو ڪرڻ ۾ شامل آهي ته ڪهڙي مشابهت تمام گهڻي اميد رکندڙ آهي. هڪ پيراڊم شفٽ تڏهن ٿئي ٿو جڏهن مشاهدي جي هڪ وڏي تعداد پراڻي پيراڊم ۾ پيدا ٿئي ٿي ۽ هڪ نئون پيراڊم انهن جو احساس ڪري ٿو. يعني نئين پيراڊم جو انتخاب مشاهدن تي مبني هوندو آهي، جيتوڻيڪ اهي مشاهدا پراڻي پيراڊم جي پس منظر ۾ ڪيا ويندا آهن. ڪوهن لاءِ، ڪنهن تمثيل کي قبول يا رد ڪرڻ هڪ سماجي عمل جيترو ئي هڪ منطقي عمل آهي. جيتوڻيڪ ڪوهن جو موقف رشتيداريءَ مان نه آهي.&lt;ref name=&quot;Kuhn-19702&quot;&gt;{{Cite book|url=https://philpapers.org/rec/KUHTSO-2|title=The Structure of Scientific Revolutions|last=Kuhn|first=Thomas S.|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=1970|isbn=978-0-226-45804-5|edition=2nd|page=206|access-date=30 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019102817/https://philpapers.org/rec/KUHTSO-2|archive-date=19 October 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

آخرڪار، هڪ ٻيو طريقو اڪثر سائنسي شڪ جي بحثن ۾, ”تخليق سائنس“ جهڙين متضاد تحريڪن جي خلاف, &quot;ميٿڊولوجيڪل نيچرلزم&quot;  بيان ڪيو ويو آهي. فطرت پرستن جو خيال آهي ته قدرتي ۽ مافوق الفطرت ۾ فرق ڪرڻ گهرجي ۽ سائنس کي قدرتي وضاحتن تائين محدود رکڻ گهرجي. &lt;ref name=&quot;Godfrey-Smith-2003a2&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/theoryrealityint00godf|title=Theory and Reality: An Introduction to the Philosophy of Science|last=Godfrey-Smith|first=Peter|publisher=University of Chicago|year=2003|isbn=978-0-226-30062-7|location=Chicago|pages=[https://archive.org/details/theoryrealityint00godf/page/n163 149]–162|chapter=Naturalistic philosophy in theory and practice|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; ميٿڊولوجيڪل نيچرلزم برقرار رکي ٿو ته سائنس کي تجرباتي مطالعي ۽ آزاد تصديق جي سخت پيروي ڪرڻ جي ضرورت آهي.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Brugger, E. Christian|year=2004|title=Casebeer, William D. Natural Ethical Facts: Evolution, Connectionism, and Moral Cognition|journal=The Review of Metaphysics|volume=58|issue=2}}&lt;/ref&gt;

ڪيترائي سوال انساني ذهن ۾ اُڀرندا رهن ٿا. ظاهر آهي ته جڏهن به ماڻهوءَ جي ذهن ۾ ڪي سوال پيدا ٿيندا ته سندس ذهن انهن جا جواب به ڳوليندو. انهيءَ ذهني ڳولا ۽ [[جاچ]] کي عام سائنسي ٻوليءَ ۾ ”سائنسي کوجنا“ ڪوٺيندا آهن. [[قرآن]] پاڪ ۾ ته ان ڳالهه جو خاص تاڪيد ڪيل آهي ته ”اي انسان، تون سج، چنڊ، تارن ۽ مُندن تي ويچار ڇو نٿو ڪرين؟“

ڏاها ماڻهو [[قدرت]] جي ڳالهين تي ويچار ڪندا هئا, يعني کوجنا ڪندا هئا. اهڙيءَ ريت آخرڪار پنهنجي ذهن ۾ پيدا ٿيل سوالن جا جواب ڳولي لهندا هئا. هر کوجنا کان پوءِ کين نئين نئين ڄاڻ ملندي هئي. اِن سوچ ۽ [[کوجنا]] واري عمل کي ئي سائنس چئجي ٿو. سائنس نئين دؤر جو لفظ آهي. ڪابه شيءِ هڪدم وجود ۾ ڪانه ٿي اچي، اُن لاءِ ورهين جا ورهيه جاکوڙ ۽ جستجو ڪرڻي پوي ٿي. ائين به ناهي ته هر ڪا کوجنا، هر ڪا جاکوڙ هڪ ئي وقت ۾ هڪ انسان جي هٿان ٿي ٿئي. پهرين ڪنهن [[انسان]] کي اندر مان ڪو ويچار ايندو آهي، اُن ويچار کي ڏسي، ٻڌي، ٻيو ماڻهو وري ٻه وکون اڳتي وڌندو ۽ پوءِ اهو سلسلو اڳتي وڌي، ڪنهن نه ڪنهن ماڳ تي وڃي پڄندو، نتيجي ۾ ڪانه ڪا نئين شئي وجود ۾ اچيو وڃي.

==سائنسي ڪميونٽي==
سائنسي ڪميونٽي سائنسدانن جو هڪ نيٽ ورڪ آهي جيڪو سائنسي تحقيق ڪري ٿو. ڪميونٽي ننڍن گروهن تي مشتمل آهي جيڪي سائنسي شعبن ۾ ڪم ڪري رهيا آهن. ماهرن جو جائزو وٺڻ سان، جرنلز ۽ ڪانفرنسن ۾ بحث مباحثي ذريعي، سائنسدانن نتيجن جي تشريح ڪرڻ وقت تحقيقي طريقي ۽ مقصد جي معيار کي برقرار رکندا آهن.&lt;ref name=&quot;Kornfeld-19812&quot;&gt;{{cite journal|last1=Kornfeld|first1=W|last2=Hewitt|first2=CE|year=1981|title=The Scientific Community Metaphor|url=http://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/5693/AIM-641.pdf?sequence=2|journal=IEEE Transactions on Systems, Man, and Cybernetics|volume=11|issue=1|pages=24–33|doi=10.1109/TSMC.1981.4308575|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408100757/http://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/5693/AIM-641.pdf?sequence=2|archive-date=8 April 2016|access-date=26 May 2022|hdl-access=free|hdl=1721.1/5693|s2cid=1322857|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===سائنسدان===
[[File:Marie Curie c1920.jpg|thumb|upright=.8|&lt;small&gt;[[ميري ڪيوري|'''ميري ڪيوري''']] پهرين شخص هئي جنهن کي ٻه ڀيرا نوبل انعام ڏنو ويو: سال 1903ع ۾ [[طبيعيات|'''فزڪس''']] ۽ سال 1911ع ۾ [[علم ڪيميا|'''ڪيمسٽري''']] ۾&lt;ref name=&quot;Estreicher-19382&quot;&gt;{{cite book|title=Polski słownik biograficzny, vol. 4|title-link=Polski słownik biograficzny|last=Estreicher|first=Tadeusz|year=1938|page=113|language=pl|chapter=Curie, Maria ze Skłodowskich|author-link=Tadeusz Estreicher}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;|alt=Portrait of a middle-aged woman]]
سائنسدان اهي شخصيتون آهن جيڪي، دلچسپي جي شعبي ۾، علم کي اڳتي وڌائڻ لاءِ سائنسي تحقيق ڪن ٿيون.&lt;ref name=&quot;WilsonFoundation2&quot;&gt;{{cite web|url=https://eowilsonfoundation.org/wp-content/uploads/2014/11/the-big-read-eusocial-climbers.pdf|title=Eusocial climbers|publisher=E.O. Wilson Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427085753/https://eowilsonfoundation.org/wp-content/uploads/2014/11/the-big-read-eusocial-climbers.pdf|archive-date=27 April 2019|access-date=3 September 2018|quote=But he's not a scientist, he's never done scientific research. My definition of a scientist is that you can complete the following sentence: 'he or she has shown that...',&quot; Wilson says.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ScienceCouncil-20192&quot;&gt;{{cite web|url=https://sciencecouncil.org/about-science/our-definition-of-a-scientist/|title=Our definition of a scientist|publisher=Science Council|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823135636/https://sciencecouncil.org/about-science/our-definition-of-a-scientist/|archive-date=23 August 2019|access-date=7 September 2018|quote=A scientist is someone who systematically gathers and uses research and evidence, making a hypothesis and testing it, to gain and share understanding and knowledge.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;    جديد دور ۾، ڪيترن ئي پيشه ور سائنسدانن کي تعليمي ترتيب ۾ تربيت ڏني ويندي آهي ۽ مڪمل ٿيڻ تي، هڪ اڪيڊمي ڊگري ڏني ويندي آهي، جيڪا ۾ اعليٰ درجي جي ڊاڪٽريٽ، جيئن ته ڊاڪٽر آف فلاسافي يا پي ايڇ ڊي، هوندي آهي. &lt;ref name=&quot;Cyranoski-2011a2&quot;&gt;{{cite journal|last1=Cyranoski|first1=David|last2=Gilbert|first2=Natasha|last3=Ledford|first3=Heidi|last4=Nayar|first4=Anjali|author4-link=Anjali Nayar|last5=Yahia|first5=Mohammed|year=2011|title=Education: The PhD factory|journal=Nature|volume=472|issue=7343|pages=276–79|bibcode=2011Natur.472..276C|doi=10.1038/472276a|pmid=21512548|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;  ڪيترائي سائنسدان معيشت جي مختلف شعبن جهڙوڪ اڪيڊمي، صنعت، حڪومت، ۽ غير منافع بخش تنظيمن ۾ ڪيريئر جي پيروي ڪندا آهن.&lt;ref name=&quot;Kwok-2017a&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Kwok | first1 = Roberta | title = Flexible working: Science in the gig economy | journal = Nature | volume = 550 | pages = 419–21 | doi = 10.1038/nj7677-549a| year = 2017 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Woolston-2007&quot;&gt;{{cite journal | year = 2007 | title = Many junior scientists need to take a hard look at their job prospects | journal = Nature | editor = Editorial | volume = 550 | pages = 549–552 | doi = 10.1038/nj7677-549a | last1 = Woolston | first1 = Chris | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lee-2007a&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Lee | first1 = Adrian | last2 = Dennis | first2 = Carina | last3 = Campbell | first3 = Phillip | year = 2007 | title = Graduate survey: A love–hurt relationship | journal = Nature | volume = 550 | issue = 7677 | pages = 549–52 | doi = 10.1038/nj7677-549a| doi-access = free }}&lt;/ref&gt;

سائنسدانن حقيقت جي باري ۾ هڪ مضبوط تجسس ۽ صحت، مانهن، ماحول، يا صنعتن جي فائدي لاءِ سائنسي علم کي لاڳو ڪرڻ جي خواهش ڏيکارن ٿا. ٻين حوصلي افزائين ۾ انهن جي ساٿين جي طرفان سڃاڻپ ۽ عزت افزائي شامل آهن.  جديد دور ۾، ڪيترن ئي سائنسدانن سائنس جي شعبي کي ترقي ڏنا آهن ۽ معيشت جي مختلف شعبن جهڙوڪ تعليم، صنعت، حڪومت ۽ غير منافع بخش ماحول ۾ ڪيريئر جي پيروي ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Cyranoski-2011b&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cyranoski |first1=David |last2=Gilbert |first2=Natasha |last3=Ledford |first3=Heidi |last4=Nayar |first4=Anjali |last5=Yahia |first5=Mohammed |year=2011 |title=Education: The PhD factory |journal=Nature |volume=472 |issue=7343 |pages=276–279 |bibcode=2011Natur.472..276C |doi=10.1038/472276a |pmid=21512548 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kwok-2017b&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kwok |first1=Roberta |year=2017 |title=Flexible working: Science in the gig economy |journal=Nature |volume=550 |pages=419–421 |doi=10.1038/nj7677-549a |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;''&lt;ref name=&quot;Lee-2007b&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lee |first1=Adrian |last2=Dennis |first2=Carina |last3=Campbell |first3=Phillip |year=2007 |title=Graduate survey: A love–hurt relationship |journal=Nature |volume=550 |issue=7677 |pages=549–552 |doi=10.1038/nj7677-549a |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;''

سائنس تاريخي طور تي، قابل ذڪر استثنا سان، مردن جي تسلط وارو ميدان رهيو آهي. سائنس ۾ عورتن کي سائنس ۾ گهڻو تبعيض جو سامنا ڪندو پيو، جيترو انهن مردن جي تسلط واري سماج جي ٻين علائقن ۾ ڪيو. مثال طور، عورتن کي اڪثر نوڪري جا موقعا نه ڏنا ويا ۽ انهن جي ڪم جي ڪريڊٽ کان انڪار ڪيو ويو. &lt;ref name=&quot;Whaley-20032&quot;&gt;{{cite book|title=Women's History as Scientists|last=Whaley|first=Leigh Ann|publisher=ABC-CLIO, INC.|year=2003|location=Santa Barbara, California}}&lt;/ref&gt; سائنس ۾ عورتن جي ڪاميابين کي گھريلو دائري ۾ مزدورن جي طور تي سندن روايتي ڪردار جي خلاف ورزي سان منسوب ڪيو ويو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Im/partial Science: Gender Identity in Molecular Biology|last=Spanier|first=Bonnie|publisher=Indiana University Press|year=1995|isbn=978-0-253-20968-9|chapter=From Molecules to Brains, Normal Science Supports Sexist Beliefs about Difference}}&lt;/ref&gt;

=== سکيا واري سوسائٽيون ===
[[File:200_y_Anniversary_of_Berlin_Academy_1900.jpg|thumb|250x250px|&quot;پروشيئن اڪيڊمي آف سائنسز&quot; جي 200 هين سالگرهه ۾ سائنسدانن جي تصوير، سال 1900ع|left]]
سائنسي سوچ ۽ تجربا جي رابطي ۽ واڌاري لاءِ سکيا وارا سماج [[ريناسنس]] کان وٺي موجود آهن.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scholarly-societies.org/1599andearlier.html|title=Chronicle for Societies Founded from 1323 to 1599|last=Parrott|first=Jim|date=9 August 2007|publisher=Scholarly Societies Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106185404/http://www.scholarly-societies.org/1599andearlier.html|archive-date=6 January 2014|access-date=11 September 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ڪيترائي سائنسدان هڪ سکيا سماج سان تعلق رکن ٿا جيڪي پنهنجي سائنسي نظم و ضبط، پيشي يا لاڳاپيل مضمونن جي گروهه کي فروغ ڏين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.esac.ca/about/what-is-a-learned-society/|title=The Environmental Studies Association of Canada – What is a Learned Society?|archive-url=https://web.archive.org/web/20130529163615/http://www.esac.ca/about/what-is-a-learned-society/|archive-date=29 May 2013|access-date=10 May 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; رڪنيت يا ته سڀني لاءِ کليل هجي يا سائنسي سند جي ضرورت هجي يا اليڪشن ذريعي ڏني وڃي.&lt;ref name=&quot;LearnedSocieties2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.britishcouncil.org/science-uk-organisations-learned-societies.htm|title=Learned societies &amp; academies|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603140851/http://www.britishcouncil.org/science-uk-organisations-learned-societies.htm|archive-date=3 June 2014|access-date=10 May 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; سائنسي سوسائٽيون وڌيڪ تر غير منافع بخش تنظيمون آهن &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blogs.lse.ac.uk/impactofsocialsciences/2019/06/24/learned-societies-the-key-to-realising-an-open-access-future/|title=Learned Societies, the key to realising an open access future?|date=24 June 2019|website=Impact of Social Sciences|publisher=London School of Economics|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205140831/https://blogs.lse.ac.uk/impactofsocialsciences/2019/06/24/learned-societies-the-key-to-realising-an-open-access-future/|archive-date=5 February 2023|access-date=22 January 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  ۽ ڪيتريون ئي پيشه ور تنظيمون پڻ آهن. انهن جي سرگرمين ۾ عام طور تي نئين تحقيقي نتيجن جي پيشڪش ۽ بحث لاءِ باقاعده ڪانفرنسون منعقد ڪرڻ ۽ انهن جي نظم و ضبط ۾ علمي جرنلز کي شايع ڪرڻ يا اسپانسر ڪرڻ شامل آهن. ڪجهه سوسائٽيون پيشه ور ادارن طور ڪم ڪن ٿيون، انهن جي ميمبرن جي سرگرمين کي عوامي مفاد ۾، يا رڪنيت جي اجتماعي مفاد ۾ منظم ڪن ٿيون. 

سائنس جي پروفيشنلائيزيشن، 19هين صدي عيسويء ۾ شروع ٿي، جزوي طور تي سائنس جي قومي اڪيڊميز جي ٺهڻ سان فعال ٿي، جهڙوڪ سال 1603ع ۾ اطالوي اڪيڊميا ڊي لينسئي، &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://positivamente.lincei.it/|title=Accademia Nazionale dei Lincei|year=2006|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228005402/http://positivamente.lincei.it/|archive-date=28 February 2010|access-date=11 September 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt; سال 1660ع ۾ برطانوي رائل سوسائٽي،&lt;ref name=&quot;RoyalSociety-20042&quot;&gt;{{cite web|url=http://royalsociety.org/News.aspx?id=973&amp;terms=prince+of+wales|title=Prince of Wales opens Royal Society's refurbished building|date=7 July 2004|publisher=The Royal Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20150409010143/https://royalsociety.org/News.aspx?id=973&amp;terms=prince+of+wales|archive-date=9 April 2015|access-date=7 December 2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;   سال 1666ع ۾ فرانسيسي اڪيڊمي آف سائنسز، &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.haven.u-net.com/6text_7B2.htm#Appendix%202|title=The French Academy of Sciences, 1666–91: A reassessment of the French Académie royale des sciences under Colbert (1666–83) and Louvois (1683–91)|last=Meynell|first=G.G.|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118174108/http://www.haven.u-net.com/6text_7B2.htm#Appendix%202|archive-date=18 January 2012|access-date=13 October 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1863ع ۾ آمريڪي نيشنل اڪيڊمي آف سائنسز، &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www7.nationalacademies.org/archives/nasfounding.html|title=Founding of the National Academy of Sciences|author=ITS|publisher=.nationalacademies.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20130203154802/http://www7.nationalacademies.org/archives/nasfounding.html|archive-date=3 February 2013|access-date=12 March 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; سال 1911ع ۾ جرمن ڪيزر ولهيلم سوسائٽي&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mpg.de/946619/5_event2-1911|title=The founding of the Kaiser Wilhelm Society (1911)|publisher=Max-Planck-Gesellschaft|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302052520/https://www.mpg.de/946619/5_event2-1911|archive-date=2 March 2022|access-date=30 May 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ۽ سال 1949ع ۾ چائنيز اڪيڊمي آف سائنسز.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.cas.cn/about_us/introduction/201501/t20150114_135284.shtml|title=Introduction|website=Chinese Academy of Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331215338/https://english.cas.cn/about_us/introduction/201501/t20150114_135284.shtml|archive-date=31 March 2022|access-date=31 May 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بين الاقوامي سائنسي تنظيمون، جهڙوڪ انٽرنيشنل سائنس ڪائونسل، سائنس جي ترقي لاءِ بين الاقوامي تعاون لاءِ وقف آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.unesco.org/news/two-main-science-councils-merge-address-complex-global-challenges|title=Two main Science Councils merge to address complex global challenges|date=5 July 2018|publisher=UNESCO|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712044005/https://en.unesco.org/news/two-main-science-councils-merge-address-complex-global-challenges|archive-date=12 July 2021|access-date=21 October 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== انعام ===
سائنس انعام عام طور تي انهن شخصيتن يا تنظيمن کي ڏنو ويندو آهي جيڪي نظم و ضبط ۾ اهم ڪردار ادا ڪيا آهن. اهي اڪثر معزز ادارن پاران ڏنل آهن؛ اهڙيءَ طرح هڪ سائنسدان لاءِ ان کي حاصل ڪرڻ هڪ وڏو اعزاز سمجهيو ويندو آهي. ريناسنس جي شروعات کان وٺي، سائنسدان اڪثر ڪري تمغال، رقمن ۽ عنوان سان نوازيا ويا آهن. نوبل انعام، هڪ وڏي پيماني تي معزز انعام، هر سال انهن کي نوازيو ويندو آهي جن [[طب]]، فزڪس ۽ ڪيمسٽري جي شعبن ۾ وڏي سائنسي ترقي حاصل ڪئي آهي.&lt;ref name=&quot;Stockton-20142&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.wired.com/2014/10/whats-nobel-prize-become-biggest-award-planet|title=How did the Nobel Prize become the biggest award on Earth?|last=Stockton|first=Nick|date=7 October 2014|newspaper=Wired|access-date=3 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190619044702/https://www.wired.com/2014/10/whats-nobel-prize-become-biggest-award-planet/|archive-date=19 June 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==سماج==
{{Redirect-distinguish|Science and society|Science &amp; Society|Sociology of scientific knowledge}}
=== Funding and policies ===
[[File:NASA-Budget-Federal.svg|thumb|300x300px|[[Budget of NASA]] as percentage of [[United States federal budget]], peaking at 4.4% in 1966 and slowly declining since|alt=see caption]]
[[Funding of science|Scientific research is often funded]] through a competitive process in which potential research projects are evaluated and only the most promising receive funding. Such processes, which are run by government, corporations, or foundations, allocate scarce funds. Total research funding in most [[developed country|developed countries]] is between 1.5% and 3% of GDP.&lt;ref name=&quot;OECD-2008&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.oecd.org/dataoecd/49/45/24236156.pdf |title= Main Science and Technology Indicators&amp;nbsp;– 2008-1 |publisher= [[OECD]] |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20100215172528/http://www.oecd.org/dataoecd/49/45/24236156.pdf |archive-date= 15 February 2010 }}&lt;/ref&gt; In the [[OECD]], around two-thirds of [[research and development]] in scientific and technical fields is carried out by industry, and 20% and 10%, respectively, by universities and government. The government funding proportion in certain fields is higher, and it dominates research in social science and the [[humanities]]. In less developed nations, the government provides the bulk of the funds for their basic scientific research.&lt;ref name=&quot;OECD-2015&quot;&gt;{{Cite book |url=http://www.oecd-ilibrary.org/science-and-technology/oecd-science-technology-and-industry-scoreboard-2015_sti_scoreboard-2015-en |title=OECD Science, Technology and Industry Scoreboard 2015: Innovation for growth and society |publisher=OECD |year=2015 |isbn=978-9264239784 |page=156 |doi=10.1787/sti_scoreboard-2015-en |via=oecd-ilibrary.org |access-date=28 May 2022 |archive-date=25 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525063455/https://www.oecd-ilibrary.org/science-and-technology/oecd-science-technology-and-industry-scoreboard-2015_sti_scoreboard-2015-en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Many governments have dedicated agencies to support scientific research, such as the [[National Science Foundation]] in the United States,&lt;ref name=&quot;Kevles-1977&quot;&gt;{{cite journal |last=Kevles |first=Daniel |year=1977 |title=The National Science Foundation and the Debate over Postwar Research Policy, 1942–1945 |journal=Isis |volume=68 |issue=241 |pages=4–26 |doi=10.1086/351711 |pmid=320157 |s2cid=32956693}}&lt;/ref&gt; the [[National Scientific and Technical Research Council]] in Argentina,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Argentina, National Scientific and Technological Research Council (CONICET) |url=https://council.science/member/argentina-national-scientific-and-technological-research-council-conicet/ |access-date=31 May 2022 |website=International Science Council |language=en-US |archive-date=16 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516220311/https://council.science/member/argentina-national-scientific-and-technological-research-council-conicet/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation|Commonwealth Scientific and Industrial Research Organization]] in Australia,&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Innis |first=Michelle |date=17 May 2016 |title=Australia to Lay Off Leading Scientist on Sea Levels |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2016/05/18/world/australia/australia-to-lay-off-leading-scientist-on-sea-levels.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=31 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507080237/https://www.nytimes.com/2016/05/18/world/australia/australia-to-lay-off-leading-scientist-on-sea-levels.html |archive-date=7 May 2021 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; [[French National Centre for Scientific Research|National Centre for Scientific Research]] in France,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 October 2021 |title=Le CNRS recherche 10.000 passionnés du blob |url=https://www.lefigaro.fr/flash-actu/le-cnrs-recherche-10-000-passionnes-du-blob-20211020 |access-date=31 May 2022 |website=[[Le Figaro]] |language=fr |archive-date=27 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427225305/https://www.lefigaro.fr/flash-actu/le-cnrs-recherche-10-000-passionnes-du-blob-20211020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; the [[Max Planck Society]] in Germany,&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bredow |first=Rafaela von |date=18 December 2021 |title=How a Prestigious Scientific Organization Came Under Suspicion of Treating Women Unequally |language=en |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/international/germany/how-a-prestigious-scientific-organization-came-under-suspicion-of-treating-women-unequally-a-96da63b5-19af-4fde-b044-445f9cfd6159 |access-date=31 May 2022 |issn=2195-1349 |archive-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529004707/https://www.spiegel.de/international/germany/how-a-prestigious-scientific-organization-came-under-suspicion-of-treating-women-unequally-a-96da63b5-19af-4fde-b044-445f9cfd6159 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; and [[Spanish National Research Council|National Research Council]] in Spain.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 May 2022 |title=En espera de una &quot;revolucionaria&quot; noticia sobre Sagitario A*, el agujero negro supermasivo en el corazón de nuestra galaxia |url=https://www.elmundo.es/ciencia-y-salud/ciencia/2022/05/12/627cca26fdddff17068b4590.html |access-date=31 May 2022 |website=ELMUNDO |language=es |archive-date=13 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513185034/https://www.elmundo.es/ciencia-y-salud/ciencia/2022/05/12/627cca26fdddff17068b4590.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; In commercial research and development, all but the most research-orientated corporations focus more heavily on near-term commercialisation possibilities than research driven by curiosity.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Fletcher |first1=Anthony C. |last2=Bourne |first2=Philip E. |date=27 September 2012 |title=Ten Simple Rules To Commercialize Scientific Research |journal=PLOS Computational Biology |volume=8 |issue=9 |pages=e1002712 |doi=10.1371/journal.pcbi.1002712 |issn=1553-734X |pmc=3459878 |pmid=23028299|bibcode=2012PLSCB...8E2712F |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

[[Science policy]] is concerned with policies that affect the conduct of the scientific enterprise, including [[research funding]], often in pursuance of other national policy goals such as technological innovation to promote commercial product development, weapons development, health care, and environmental monitoring. Science policy sometimes refers to the act of applying scientific knowledge and consensus to the development of public policies. In accordance with public policy being concerned about the well-being of its citizens, science policy's goal is to consider how science and technology can best serve the public.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Marburger |first=John Harmen III|title=Science policy up close |date=10 February 2015 |others=Crease, Robert P. |isbn=978-0-674-41709-0 |location=Cambridge, Massachusetts |oclc=875999943 |publisher=Harvard University Press}}&lt;/ref&gt; Public policy can directly affect the funding of [[capital equipment]] and intellectual infrastructure for industrial research by providing tax incentives to those organisations that fund research.&lt;ref name=&quot;Bush-1945&quot; /&gt;

=== Education and awareness ===
{{Main|2 = Public awareness of science|3 = Science journalism}}
[[File:Dinosaur exhibit - Houston Museum of Natural Science - DSC01881.JPG|thumb|250px|left|Dinosaur exhibit in the [[Houston Museum of Natural Science]]]]
[[Science education]] for the general public is embedded in the school curriculum, and is supplemented by [[YouTube in education|online pedagogical content]] (for example, YouTube and Khan Academy), museums, and science magazines and blogs. Major organizations of scientists such as the American Association for the Advancement of Science (AAAS) consider the sciences to be a part of the liberal arts traditions of learning, along with philosophy and history.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Gauch |first1=Hugh G. |title=Scientific Method in Brief |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=9781107666726 |pages=7-10}}&lt;/ref&gt; Scientific literacy is chiefly concerned with an understanding of the [[scientific method]], units and methods of [[measurement]], [[empiricism]], a basic understanding of statistics ([[correlations]], [[Qualitative research|qualitative]] versus [[Quantitative research|quantitative]] observations, [[aggregate statistics]]), and a basic understanding of core scientific fields such as physics, [[chemistry]], [[biology]], ecology, geology, and [[computation]]. As a student advances into higher stages of [[formal education]], the curriculum becomes more in depth. Traditional subjects usually included in the curriculum are natural and formal sciences, although recent movements include social and applied science as well.&lt;ref name=&quot;Benneworth-2009&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Benneworth |first1=Paul |last2=Jongbloed |first2=Ben W. |date=31 July 2009 |title=Who matters to universities? A stakeholder perspective on humanities, arts and social sciences valorisation |journal=Higher Education |volume=59 |issue=5 |pages=567–588 |doi=10.1007/s10734-009-9265-2 |issn=0018-1560 |doi-access=free |url=https://ris.utwente.nl/ws/files/47901538/Benneworth2010Who.pdf |access-date=16 August 2023 |archive-date=24 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024214150/https://ris.utwente.nl/ws/files/47901538/Benneworth2010Who.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The mass media face pressures that can prevent them from accurately depicting competing scientific claims in terms of their credibility within the scientific community as a whole. Determining how much weight to give different sides in a [[scientific debate]] may require considerable expertise regarding the matter.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dickson |first=David |date=11 October 2004 |title=Science journalism must keep a critical edge |url=http://www.scidev.net/en/editorials/science-journalism-must-keep-a-critical-edge.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621053624/http://www.scidev.net/en/editorials/science-journalism-must-keep-a-critical-edge.html |archive-date=21 June 2010 |publisher=Science and Development Network}}&lt;/ref&gt; Few journalists have real scientific knowledge, and even [[beat reporter]]s who are knowledgeable about certain scientific issues may be ignorant about other scientific issues that they are suddenly asked to cover.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Mooney |first=Chris |date=Nov–Dec 2004 |title=Blinded By Science, How 'Balanced' Coverage Lets the Scientific Fringe Hijack Reality |url=http://blogs.discovermagazine.com/intersection/2010/01/15/blinded-by-science-how-balanced-coverage-lets-the-scientific-fringe-hijack-reality/ |url-status=live |magazine=Columbia Journalism Review |volume=43 |issue=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100117181240/http://blogs.discovermagazine.com/intersection/2010/01/15/blinded-by-science-how-balanced-coverage-lets-the-scientific-fringe-hijack-reality/ |archive-date=17 January 2010 |access-date=20 February 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=McIlwaine |first1=S. |last2=Nguyen |first2=D.A. |year=2005 |title=Are Journalism Students Equipped to Write About Science? |url=http://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:8064 |url-status=live |journal=Australian Studies in Journalism |volume=14 |pages=41–60 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080801163322/http://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:8064 |archive-date=1 August 2008 |access-date=20 February 2008}}&lt;/ref&gt;

[[List of science magazines|Science magazines]] such as ''[[New Scientist]]'', ''[[Science &amp; Vie]]'', and ''[[Scientific American]]'' cater to the needs of a much wider readership and provide a non-technical summary of popular areas of research, including notable discoveries and advances in certain fields of research.&lt;ref name=&quot;Webb-2013&quot;&gt;{{cite journal |author-last=Webb | author-first=Sarah |title=Popular science: Get the word out |journal=Nature |volume=504 |issue=7478 |pages=177–9 |date=December 2013 |pmid=24312943 |doi=10.1038/nj7478-177a |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; The science fiction genre, primarily [[speculative fiction]], can transmit the ideas and methods of science to the general public.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wilde |first=Fran |author-link=Fran Wilde (author) |date=21 January 2016 |title=How Do You Like Your Science Fiction? Ten Authors Weigh In On 'Hard' vs. 'Soft' SF |url=https://www.tor.com/2016/01/21/how-do-you-like-your-science-fiction-ten-authors-weigh-in-on-hard-vs-soft-sf/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404025029/https://www.tor.com/2016/01/21/how-do-you-like-your-science-fiction-ten-authors-weigh-in-on-hard-vs-soft-sf/ |archive-date=4 April 2019 |access-date=4 April 2019 |website=Tor.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Recent efforts to intensify or develop links between science and non-scientific disciplines, such as literature or poetry, include the ''Creative Writing Science'' resource developed through the [[Royal Literary Fund]].&lt;ref&gt;{{cite web | first= Mario | last= Petrucci | url= http://writeideas.org.uk/creativescience/index.htm | title= Creative Writing&amp;nbsp;– Science | access-date=27 April 2008 | url-status=dead | archive-url= https://web.archive.org/web/20090106015539/http://writeideas.org.uk/creativescience/index.htm | archive-date= 6 January 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Anti-science attitudes ===
{{main|Antiscience}}
While the scientific method is broadly accepted in the scientific community, some fractions of society reject certain scientific positions or are sceptical about science. Examples are the common notion that [[COVID-19]] is not a major health threat to the US (held by 39% of Americans in August 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Tyson |first1=Alec |last2=Funk |first2=Cary |last3=Kennedy |first3=Brian |last4=Johnson |first4=Courtney |date=15 September 2021 |title=Majority in U.S. Says Public Health Benefits of COVID-19 Restrictions Worth the Costs, Even as Large Shares Also See Downsides |url=https://www.pewresearch.org/science/2021/09/15/majority-in-u-s-says-public-health-benefits-of-covid-19-restrictions-worth-the-costs-even-as-large-shares-also-see-downsides/ |access-date=4 August 2022 |website=Pew Research Center Science &amp; Society |language=en-US |archive-date=9 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809114234/https://www.pewresearch.org/science/2021/09/15/majority-in-u-s-says-public-health-benefits-of-covid-19-restrictions-worth-the-costs-even-as-large-shares-also-see-downsides/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; or the belief that [[climate change]] is not a major threat to the US (also held by 40% of Americans, in late 2019 and early 2020).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kennedy |first=Brian |title=U.S. concern about climate change is rising, but mainly among Democrats |url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2020/04/16/u-s-concern-about-climate-change-is-rising-but-mainly-among-democrats/ |access-date=4 August 2022 |website=Pew Research Center |date=16 April 2020 |language=en-US |archive-date=3 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220803101033/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2020/04/16/u-s-concern-about-climate-change-is-rising-but-mainly-among-democrats/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Psychologists have pointed to four factors driving rejection of scientific results:&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Philipp-Muller |first1=Aviva |last2=Lee |first2=Spike W. S. |last3=Petty |first3=Richard E. |date=26 July 2022 |title=Why are people antiscience, and what can we do about it? |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=119 |issue=30 |pages=e2120755119 |doi=10.1073/pnas.2120755119 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=9335320 |pmid=35858405|bibcode=2022PNAS..11920755P }}&lt;/ref&gt;
* Scientific authorities are sometimes seen as inexpert, untrustworthy, or biased.
* Some [[Social exclusion|marginalised]] [[social groups]] hold anti-science attitudes, in part because these groups have often been exploited in [[Unethical human experimentation|unethical experiments]].&lt;ref&gt;{{cite journal |title=A Test of Three Theories of Anti-Science Attitudes |year=2008 |doi=10.1080/00380237.2008.10571338 |last1=Gauchat |first1=Gordon William |journal=Sociological Focus |volume=41 |issue=4 |pages=337–357 |s2cid=144645723 }}&lt;/ref&gt;
* Messages from scientists may contradict deeply held existing beliefs or morals.
* The ''delivery'' of a scientific message may not be appropriately targeted to a recipient's learning style.
Anti-science attitudes often seem to be caused by fear of rejection in social groups. For instance, climate change is perceived as a threat by only 22% of Americans on the right side of the political spectrum, but by 85% on the left.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Poushter |first1=Jacob |last2=Fagan |first2=Moira |last3=Gubbala |first3=Sneha |date=31 August 2022 |title=Climate Change Remains Top Global Threat Across 19-Country Survey |url=https://www.pewresearch.org/global/2022/08/31/climate-change-remains-top-global-threat-across-19-country-survey/ |access-date=5 September 2022 |website=Pew Research Center's Global Attitudes Project |language=en-US |archive-date=31 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831225832/https://www.pewresearch.org/global/2022/08/31/climate-change-remains-top-global-threat-across-19-country-survey/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; That is, if someone on the left would not consider climate change as a threat, this person may face contempt and be rejected in that social group. In fact, people may rather deny a scientifically accepted fact than lose or jeopardise their social status.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=McRaney |first=David |url=https://www.worldcat.org/oclc/1322437138 |title=How Minds Change: The Surprising Science of Belief, Opinion, and Persuasion |publisher=Portfolio/Penguin |date=2022 |isbn=978-0-593-19029-6 |location=[New York, NY] |oclc=1322437138 |access-date=5 September 2022 |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429040944/https://search.worldcat.org/title/1322437138 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Politics ===
[[File:2021 Survey on existence of global warming and responsibility for climate change - bar chart.svg|alt=Result in bar graph of two questions (&quot;Is global warming occurring?&quot; and &quot;Are oil/gas companies responsible?&quot;), showing large discrepancies between American Democrats and Republicans|thumb|[[Public opinion on global warming#United States|Public opinion on global warming in the United States]] by political party&lt;ref&gt;{{cite news |last1=McGreal |first1=Chris |date=26 October 2021 |title=Revealed: 60% of Americans say oil firms are to blame for the climate crisis |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/26/climate-change-poll-oil-gas-companies-environment |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026122356/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/26/climate-change-poll-oil-gas-companies-environment |archive-date=26 October 2021 |quote=Source: Guardian/Vice/CCN/YouGov poll. Note: ±4% margin of error.}}&lt;/ref&gt;|300x300px]]Attitudes towards science are often determined by political opinions and goals. Government, business and [[advocacy group]]s have been known to use legal and economic pressure to influence scientific researchers. Many factors can act as facets of the [[politicisation of science]] such as [[anti-intellectualism]], perceived threats to religious beliefs, and fear for business interests.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goldberg |first1=Jeanne |year=2017 |title=The Politicization of Scientific Issues: Looking through Galileo's Lens or through the Imaginary Looking Glass |url=https://www.csicop.org/si/show/politicization_of_scientific_issues |url-status=dead |journal=[[Skeptical Inquirer]] |volume=41 |issue=5 |pages=34–39 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816182350/https://www.csicop.org/si/show/politicization_of_scientific_issues |archive-date=16 August 2018 |access-date=16 August 2018}}&lt;/ref&gt; Politicization of science is usually accomplished when scientific information is presented in a way that emphasises the uncertainty associated with the [[scientific evidence]].&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bolsen |first1=Toby |last2=Druckman |first2=James N. |author2-link=James N. Druckman |year=2015 |title=Counteracting the Politicization of Science |journal=Journal of Communication |issue=65 |page=746}}&lt;/ref&gt; Tactics such as shifting conversation, failing to acknowledge facts, and capitalising on doubt of [[scientific consensus]] have been used to gain more attention for views that have been undermined by scientific evidence.&lt;ref name=&quot;Freudenberg-2008&quot;&gt;{{cite journal |last1=Freudenberg |first1=William F. |last2=Gramling |first2=Robert |last3=Davidson |first3=Debra J. |year=2008 |title=Scientific Certainty Argumentation Methods (SCAMs): Science and the Politics of Doubt |url=http://sciencepolicy.colorado.edu/students/envs_5720/freudenberg_etal_2008.pdf |url-status=live |journal=Sociological Inquiry |volume=78 |pages=2–38 |doi=10.1111/j.1475-682X.2008.00219.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126214329/http://sciencepolicy.colorado.edu/students/envs_5720/freudenberg_etal_2008.pdf |archive-date=26 November 2020 |access-date=12 April 2020 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Examples of issues that have involved the politicisation of science include the [[global warming controversy]], [[health effects of pesticides]], and [[health effects of tobacco]].&lt;ref name=&quot;Freudenberg-2008&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;vanderLinden-2017&quot;&gt;{{cite journal |last1=van der Linden |first1=Sander |last2=Leiserowitz |first2=Anthony |last3=Rosenthal |first3=Seth |last4=Maibach |first4=Edward |year=2017 |title=Inoculating the Public against Misinformation about Climate Change |url=https://www.repository.cam.ac.uk/bitstream/1810/270860/1/global%20challenges.pdf |url-status=live |journal=Global Challenges |volume=1 |issue=2 |page=1 |doi=10.1002/gch2.201600008 |pmc=6607159 |pmid=31565263 |bibcode=2017GloCh...100008V |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404185312/https://www.repository.cam.ac.uk/bitstream/handle/1810/270860/global%20challenges.pdf?sequence=1 |archive-date=4 April 2020 |access-date=25 August 2019}}&lt;/ref&gt;

==پڻ ڏسو==
* [[:باب:سائنس]]
* [[:باب:طرزيات]]
* [[سائنس تي تنقيد]] 
* [[سائنسي پيشن جي فهرست]]
* [[سائنس ۾ سالن جي فهرست]] 
* [[لاگولوجي (سائنس)]] 
* [[v:Science|سائنس]] (وڪي ورسٽي)  
* [[سائنسي وحدت]]

==خارجي لنڪس==
{{wiktionary|science}}
{{Subject bar|auto=1|portal1=سائنس}}
[[Category:Science| ]]
[[Category:Observation]]
[[Category:Main topic articles]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{ڪچو}}
[[زمرو:سائنس]]
[[زمرو:مکيه موضوع جا مضمون]]</text>
      <sha1>jsqg26i4rmak93jrl7dmq00qs2xrada</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خيبر پختونخوا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9599</id>
    <revision>
      <id>368683</id>
      <parentid>313648</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14217" sha1="etlwgzwe37odfyl83fv0dp78nfs2k0d" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = خيبر پختونخوا
| native_name                     = 
| native_name_lang                = pus&lt;!-- ISO 639-2 code e.g. &quot;fr&quot; for French. If more than one, use {{lang}} instead --&gt;
| type                            = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| image_skyline                   = {{Photomontage
| photo1a =Bab-e-Khyber.jpg
| photo2a = MKmosque.jpg
| photo2b =
| photo3a = Kalam, Swat (Pakistan).jpg
| photo3b = Bahrain Valley, Swat, KPK.JPG
| photo4a = Saif ul malook lake-01.jpg
| size = 250
| position = center
| spacing = Number indicating width of spacing between the images (default: 1)
| color = Color of spacing between the images (default: black)
| border = Number indicating width of border surrounding the montage (default: 1)
| color_border = Color of border surrounding the montage (default: black)
| text =
| text_background = Color of background behind text (default: #F8F8FF)
| foot_montage = مٿان کان کاٻي پاسي : [[باب خيبر]], [[محبت خان مسجد]], [[ڪالام جي وادي]], [[بحرين، سوات وادي|بحرين]], ۽ [[سيف الملوڪ ڍنڍ]]
}}
| image_flag                      = [[فائل:Flag of Khyber Pakhtunkhwa.svg|125px|KP flag]]
| image_map                       = Khyber Pakhtunkhwa in Pakistan (claims hatched).svg
| flag_alt                        = 
| nickname                        = سرحد، سرحد صوبو، فرنٽيئر، فرنٽيئر پراونس
| coordinates                     = {{coord|34.00|71.32|display=inline,title}}
| coor_pinpoint                   = پشاور
| coordinates_footnotes           = 
| subdivision_type                =  ملڪ
| subdivision_name                = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1               = 
| subdivision_name1               = 
| parts_style                     = para
| parts_type                      = وڏي ۾ وڏو شهر
| p1                              = [[پشاور]]
| established_title               = قائم ٿيو
| established_date                = 14  آگسٽ 1947 ۾ 
1947&lt;br/&gt;{{small|ٻيھر قائم ٿيو پھرين جولاءِ 1970 ۾}}
| seat_type                       = گادي جو هنڌ
| seat                            = [[پشاور]]
| blank_name_sec2                 = صوبائي اسيمبلي جون سيٽون
| blank_info_sec2                 = 124
| blank1_name_sec2                = [[خيبرپختونخوا جا ضلعا|ضلعا]]
| blank1_info_sec2                = 35
| blank2_name_sec2                =  شھر 
| blank2_info_sec2                = 
| blank3_name_sec2                = [[پاڪستان جون يونين ڪاؤنسلون|يونين ڪاؤنسل]]
| blank3_info_sec2                = 986
| government_footnotes            = 
| government_type                 = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| governing_body                  = [[خيبرپختونخوا جي صوبائي اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي]]
| leader_party                    = 
| leader_title                    = [[خيبرپختونخوا جا گورنر|گورنر]]
| leader_name                     = [[شاھ فرمان]] ({{small|[[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آئي]]}})&lt;ref name=&quot;KP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/islamabad/25-Feb-2016/iqbal-zafar-jhagra-named-new-kp-governor|title=Iqbal Zafar Jhagra named new KP governor|work=DailyTimes|accessdate=25 February 2016}}&lt;/ref&gt;
| leader_title1                   = [[خيبرپختونخوا جا وزيراعلي|وزيراعلي]]
| leader_name1                    = [[محمود خان]] ({{small|[[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آئي]]}})
| leader_title2                   = [[چيف سيڪريٽري]]
| leader_name2                    = محمد سليم
| leader_title3                   = [[خيبرپختونخوا اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي جون سيٽون]]
| leader_name3                    = 
145

| leader_title4                   = [[پاڪستان جون ھاء ڪورٽون|ھاء ڪورٽ]]
| leader_name4                    = [[پشاور ھاء ڪورٽ]]
| unit_pref                       = ميٽرڪ
| area_footnotes =
| area_total_km2                  = 101741
| area_note                       = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 
| population_footnotes            = &lt;ref name=&quot;PROVISIONAL SUMMARY RESULTS OF 6TH POPULATION AND HOUSING CENSUS-2017&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/|title=PROVISIONAL SUMMARY RESULTS OF 6TH POPULATION AND HOUSING CENSUS-2017|publisher=www.pbscensus.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
| population_total                = 35,525,047
| population_as_of                = 2017
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_note                 = 
| timezone1                       = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1                     = +5
| postal_code_type                = 
| postal_code                     = 
| area_code_type                  = 
| area_code                       = 9291
| blank4_name_sec1                = [[انساني ترقي جو  اشاريو|HDI]]
 (2017)
| blank4_info_sec1                = 0.559&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#fc0|medium}}
| website                         = {{URL|www.kp.gov.pk}}
| footnotes                       = 
| iso_code                        = PK-KP
| official_name                   = 
}}        

'''خيبر پختونخوا''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Khyber Pakhtunkhuwa '''}} يا مختصر طور تي '''ڪي پي ڪي''' (KPK) يا '''پختونخوا،''' جنھن جو پراڻو نالو '''اتر اولھ سرحدي صوبو''' يا '''NWFP''' ھيو، [[پاڪستان]] جي چار صوبن مان هڪ [[صوبو]] آهي. جيڪو پاڪستان جي اُتر اولھہ حصّي ۾ واقع آهي. هن جو پراڻو نالو سرحد صوبو هو. هن جي سرحد ڏکڻ ۾ پاڪستان جي صوبن بلوچستان، ڏکڻ۔اوڀر ۾ پنجاب، اتر ۽ اتر۔اوڀر ۾ گلگت بلتستان جي علائقي، اوڀر ۾ اسلام آباد جي گاديءَ واري علائقي ۽ اتر۔اوڀر ۾ آزاد ڪشمير سان لڳل آهي. ان جي اولهه ۾ افغانستان سان بين الاقوامي سرحد آهي. خيبرپختونخواهه ۾ مختلف قسم جا منظر آهن جن ۾ جبلن جو قطارون، واديون، جبلن سان گهيريل ميدان، اڻ وڻندڙ ​​آبپاشي علائقن ۽ گھڻا زرعي فارم شامل آهن.ان جو اُتر حصّو سرسبز ۽ شاداب علائقن تي مشتمل آهي، جِتي ماڻهو مختلف علائقن کان سير ۽ تفريح جي لاءِ ايندا آهين ۽ ڏکڻ حصّو شهرن تي مشتمل آهي جِتي پاڪستان جا گهڻائي اهم ادارا ۽ [[صنعت|صنعتون]] موجود آهن. صوبائي ٻولي [[پشتو ٻولي|پشتو]] ۽ صوبائي گاديءَ جو هنڌ [[پشاور]] آهي.

جڏهن ته اهو پنهنجي آبادي ۽ معيشت جي لحاظ کان ٽيون نمبر وڏو پاڪستاني صوبو آهي، پر جغرافيائي لحاظ کان اهو ننڍو آهي. صوبو پاڪستان جي ڪل آبادي جو 17.9 سيڪڙو آهي. صوبو گهڻ نسلي آهي، جنهن ۾ مکيه نسلي گروهه پشتون، هندڪو (هزاراول)، سرائيڪي ۽ چترالي آهن. هڪ ڀيري ٻڌمت جو مضبوط قلعو، خيبر پختون خواهه گندھارا جي قديم علائقي جو ماڳ آهي، جنهن ۾ گنڌارن جي راڄڌاني پشڪلاوتي (هاڻوڪي چارسده جي ويجهو واقع آهي) جا آثار شامل آهن. علائقي جي تاريخ مختلف سلطنتن پاران بار بار حملن سان منسوب آهي، گهڻو ڪري ان جي جاگرافيائي لحاظ کان تاريخي لحاظ کان اهم خيبر پاس جي ويجهو هجڻ سبب. جيتوڻيڪ اهو عام طور تي مختلف نالن سان سڃاتو وڃي ٿو، &quot;خيبر پختون خواه&quot; جو نالو اپريل 2010 ۾ اتر-اولهه سرحدي صوبي لاءِ اثر ۾ آندو ويو، 18 هين آئيني ترميم جي پاس ٿيڻ کان پوءِ. 24 مئي 2018 تي، پاڪستان جي قومي اسيمبلي 25 هين آئيني ترميم جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جنهن ۾ فاٽا ۽ صوبائي انتظام هيٺ قبائلي علائقن کي خيبرپختونخواهه ۾ ضم ڪيو ويو. خيبرپختونخواهه جي صوبائي اسيمبلي بعد ۾ 28 مئي 2018 تي بل جي منظوري ڏني. اهو 31 مئي تي اڳوڻي صدر ممنون حسين طرفان قانون ۾ دستخط ڪيو ويو، جنهن کي باضابطه طور تي انتظامي انضمام جي عمل کي مڪمل ڪيو ويو.

==تاريخ==

سال 1849ع ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪلڪتي واري حڪومت پنجاب ۽ موجوده خيبرپختونخوا وارن علائقن کي فتح ڪيو تي خيبرپختونخوا  واري علائقي کي پنجاب ۾ ضم ڪري ڇڏيو ۽ اھو سلسلو  سال1901ع تائين جاري رھيو. ان سال لارڊ ڪرزن موجوده خيبرپختونخوا واري حصي کي علحده ڪري نئون صوبو نارٿ ويسٽ فرنٽيئر پراونس جي نالي سان ٺاھيو جنھن جو صدر مقام پشاور ٿيو.&lt;ref name=&quot;امبيڊڪر&quot;&gt;PAKISTAN 
OR THE PARTITION OF INDIA
 ،BY Dr. B. R. Ambedkar Thackers Publishers Bombay, 3rd edition-    [http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_partition/index.html#contents]  &lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
خيبرپختونخواه بنيادي طور تي ايراني پليٽ تي ويٺو آهي ۽ اهو يوريشيا جي پليٽ سنگم تي مشتمل آهي جتي يوريشيا جي پليٽ تي هندو ڪش جبلن جون ٻڪريون ڏکڻ ايشيا ڏانهن ويندڙ سنڌوءَ جي پاڻي واري جبلن کي رستو ڏين ٿيون. اها صورتحال ماضي ۾ زلزلي جي سرگرمين جو سبب بڻي آهي. مشهور خيبر پاس صوبي کي افغانستان سان ڳنڍي ٿو، جڏهن ته سرڪل بکوٽ، ايبٽ آباد ۾ ڪوهالا پل اوڀر ۾ جهلم درياهه مٿان هڪ اهم ڪراسنگ پوائنٽ آهي.

==سياسي انتظام==
خيبرپختونخواهه کي ستن ڊويزنن ۾ ورهايو ويو آهي. بنون، ڊيرا اسماعيل خان، هزاره، ڪوهاٽ، مالاڪنڊ، مردان ۽ پشاور. هر ڊويزن کي ٻن ۽ نون ضلعن جي وچ ۾ ورهايو ويو آهي، ۽ سڄي صوبي ۾ 36 ضلعا آهن. هيٺ توهان هڪ فهرست ڳولي سگهو ٿا هر ضلعي کي الفابيٽ جي ترتيب سان ترتيب ڏنل ڏيکاريندي. 
• [[ايبٽ آباد ضلعو]]

• [[الائي ضلعو]] 

• [[باجوڙ ضلعو]]

• [[بنون ضلعو]] 

• [[بٽگرام ضلعو]] 

• [[بونير ضلعو]]

• [[چارسده ضلعو]] 

• [[سينٽرل ڊير ضلعو]] 

• [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو]] 

• [[هنگو ضلعو]]

• [[هري پور ضلعو]]

• [[ڪرڪ ضلعو]] 

• [[خيبر ضلعو]]

• [[ڪوهاٽ ضلعو]]

• [[ڪولائي۔پالس ضلعو]]

• [[ڪرم ضلعو]]

• [[لڪي مروت ضلعو]]
 
• [[لوئر چترال ضلعو]]

• [[لوئر دير ضلعو]]
 
• [[لوئر ڪوهستان ضلعو]]

• [[لوئر ڏکڻ وزيرستان ضلعو]]
 
• [[مالاڪنڊ ضلعو]]

• [[مانسهره ضلعو]]

• [[مردان ضلعو]]

• [[مهمند ضلعو]]

• [[اتر وزيرستان ضلعو]]

• [[نوشهره ضلعو]]

• [[اورڪزئي ضلعو]]
 
• [[پشاور ضلعو]]

• [[شانگلا ضلعو]]

• [[صوابي ضلعو]]
 
• [[سوات ضلعو]]
 
• [[ٽانڪ ضلعو]]

• [[تورغر ضلعو]] 

• [[اپر ڏکڻ وزيرستان ضلعو]]

• [[اپر چترال ضلعو]] 

• [[اپر دير ضلعو]]
 
• [[اپر ڪوهستان ضلعو]]

==ثقافت==
==معيشت==
==آبادي ۽ ڊيموگرافي==
خيبرپختونخواهه ۽ فاٽا جي جملي رجسٽرڊ ووٽرن جو تعداد 17.536ملين آھي.خيبرپختونخواھ جي رجسٽرڊ ووٽرن جو تعداد 15239000 آھي جن ۾ 8690000 مرد ۽ 6549000 عورتون آهن.فاٽا جا رجسٽرڊ ووٽر 2296000 آھن جن مان 1386000 مرد ۽  910000عورتون آھن.&lt;ref&gt;{Daily Dawn dated 31March 2018, page 7}&lt;/ref&gt;

ايٽيمولوجي

{| class=&quot;infobox borderless&quot;
|+ڪي پي ڪي جا صوبائي نشان (غير سرڪاري)
|-
! '''صوبائي جانور'''
| [[Capra falconeri megaceros|سنئين سڱن وارو مارخور]]
| [[فائل:Capra falconeri hepteneri.jpg|90px]]
|-
! ''' صوبائي پکي'''
| [[Lophura leucomelanos hamiltonii|چڪور]]
| [[فائل:Kalij-pheasant Hawaii.jpg|90px]]
|-
! ''' صوبائي وڻ'''
| [[کجي]]
| [[فائل:Ginjoler (Ziziphus jujuba) al jardí botànic de València.JPG|90px]]
|-
! ''' صوبائي گل'''
| [[صوف]]
| [[فائل:Calotropis procera flowers.jpg|90px]]
|-
! ''' صوبائي راند'''
| [[پشتون تيراندازي]]
| [[فائل:Makha (shooting game) Makha or Mukha (local archery game) – a man stretching a bow at village Kotha in district Swabi, KPK, Pakistan.jpg|90px]]
|}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستان]]
[[زمرو:پاڪستان جا صوبا]]
[[زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:پاڪستان جي سياسي جاگرافي]]
[[زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا]]</text>
      <sha1>etlwgzwe37odfyl83fv0dp78nfs2k0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368684</id>
      <parentid>368683</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14256" sha1="jyxzs40v639g40nyu16t4ovu6o3l6s3" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = خيبر پختونخوا
| native_name                     = 
| native_name_lang                = pus&lt;!-- ISO 639-2 code e.g. &quot;fr&quot; for French. If more than one, use {{lang}} instead --&gt;
| type                            = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| image_skyline                   = {{Photomontage
| photo1a =Bab-e-Khyber.jpg
| photo2a = MKmosque.jpg
| photo2b =
| photo3a = Kalam, Swat (Pakistan).jpg
| photo3b = Bahrain Valley, Swat, KPK.JPG
| photo4a = Saif ul malook lake-01.jpg
| size = 250
| position = center
| spacing = Number indicating width of spacing between the images (default: 1)
| color = Color of spacing between the images (default: black)
| border = Number indicating width of border surrounding the montage (default: 1)
| color_border = Color of border surrounding the montage (default: black)
| text =
| text_background = Color of background behind text (default: #F8F8FF)
| foot_montage = مٿان کان کاٻي پاسي : [[باب خيبر]], [[محبت خان مسجد]], [[ڪالام جي وادي]], [[بحرين، سوات وادي|بحرين]], ۽ [[سيف الملوڪ ڍنڍ]]
}}
| image_flag                      = [[فائل:Flag of Khyber Pakhtunkhwa.svg|125px|KP flag]]
| image_map                       = Khyber Pakhtunkhwa in Pakistan (claims hatched).svg
| flag_alt                        = 
| nickname                        = سرحد، سرحد صوبو، فرنٽيئر، فرنٽيئر پراونس
| coordinates                     = {{coord|34.00|71.32|display=inline,title}}
| coor_pinpoint                   = پشاور
| coordinates_footnotes           = 
| subdivision_type                =  ملڪ
| subdivision_name                = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1               = 
| subdivision_name1               = 
| parts_style                     = para
| parts_type                      = وڏي ۾ وڏو شهر
| p1                              = [[پشاور]]
| established_title               = قائم ٿيو
| established_date                = 14  آگسٽ 1947 ۾ 
1947&lt;br/&gt;{{small|ٻيھر قائم ٿيو پھرين جولاءِ 1970 ۾}}
| seat_type                       = گادي جو هنڌ
| seat                            = [[پشاور]]
| blank_name_sec2                 = صوبائي اسيمبلي جون سيٽون
| blank_info_sec2                 = 124
| blank1_name_sec2                = [[خيبرپختونخوا جا ضلعا|ضلعا]]
| blank1_info_sec2                = 35
| blank2_name_sec2                =  شھر 
| blank2_info_sec2                = 
| blank3_name_sec2                = [[پاڪستان جون يونين ڪاؤنسلون|يونين ڪاؤنسل]]
| blank3_info_sec2                = 986
| government_footnotes            = 
| government_type                 = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| governing_body                  = [[خيبرپختونخوا جي صوبائي اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي]]
| leader_party                    = 
| leader_title                    = [[خيبرپختونخوا جا گورنر|گورنر]]
| leader_name                     = [[شاھ فرمان]] ({{small|[[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آئي]]}})&lt;ref name=&quot;KP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/islamabad/25-Feb-2016/iqbal-zafar-jhagra-named-new-kp-governor|title=Iqbal Zafar Jhagra named new KP governor|work=DailyTimes|accessdate=25 February 2016}}&lt;/ref&gt;
| leader_title1                   = [[خيبرپختونخوا جا وزيراعلي|وزيراعلي]]
| leader_name1                    = [[محمود خان]] ({{small|[[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آئي]]}})
| leader_title2                   = [[چيف سيڪريٽري]]
| leader_name2                    = محمد سليم
| leader_title3                   = [[خيبرپختونخوا اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي جون سيٽون]]
| leader_name3                    = 
145

| leader_title4                   = [[پاڪستان جون ھاء ڪورٽون|ھاء ڪورٽ]]
| leader_name4                    = [[پشاور ھاء ڪورٽ]]
| unit_pref                       = ميٽرڪ
| area_footnotes =
| area_total_km2                  = 101741
| area_note                       = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 
| population_footnotes            = &lt;ref name=&quot;PROVISIONAL SUMMARY RESULTS OF 6TH POPULATION AND HOUSING CENSUS-2017&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/|title=PROVISIONAL SUMMARY RESULTS OF 6TH POPULATION AND HOUSING CENSUS-2017|publisher=www.pbscensus.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
| population_total                = 35,525,047
| population_as_of                = 2017
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_note                 = 
| timezone1                       = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1                     = +5
| postal_code_type                = 
| postal_code                     = 
| area_code_type                  = 
| area_code                       = 9291
| blank4_name_sec1                = [[انساني ترقي جو  اشاريو|HDI]]
 (2017)
| blank4_info_sec1                = 0.559&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#fc0|medium}}
| website                         = {{URL|www.kp.gov.pk}}
| footnotes                       = 
| iso_code                        = PK-KP
| official_name                   = 
}}        

'''خيبر پختونخوا''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Khyber Pakhtunkhuwa '''}} يا مختصر طور تي '''ڪي پي ڪي''' (KPK) يا '''پختونخوا،''' جنھن جو پراڻو نالو '''اتر اولھ سرحدي صوبو''' يا '''NWFP''' ھيو، [[پاڪستان]] جي چار صوبن مان هڪ [[صوبو]] آهي. جيڪو پاڪستان جي اُتر اولھہ حصّي ۾ واقع آهي. هن جو پراڻو نالو سرحد صوبو هو. هن جي سرحد ڏکڻ ۾ پاڪستان جي صوبن بلوچستان، ڏکڻ۔اوڀر ۾ پنجاب، اتر ۽ اتر۔اوڀر ۾ گلگت بلتستان جي علائقي، اوڀر ۾ اسلام آباد جي گاديءَ واري علائقي ۽ اتر۔اوڀر ۾ آزاد ڪشمير سان لڳل آهي. ان جي اولهه ۾ افغانستان سان بين الاقوامي سرحد آهي. خيبرپختونخواهه ۾ مختلف قسم جا منظر آهن جن ۾ جبلن جو قطارون، واديون، جبلن سان گهيريل ميدان، اڻ وڻندڙ ​​آبپاشي علائقن ۽ گھڻا زرعي فارم شامل آهن.ان جو اُتر حصّو سرسبز ۽ شاداب علائقن تي مشتمل آهي، جِتي ماڻهو مختلف علائقن کان سير ۽ تفريح جي لاءِ ايندا آهين ۽ ڏکڻ حصّو شهرن تي مشتمل آهي جِتي پاڪستان جا گهڻائي اهم ادارا ۽ [[صنعت|صنعتون]] موجود آهن. صوبائي ٻولي [[پشتو ٻولي|پشتو]] ۽ صوبائي گاديءَ جو هنڌ [[پشاور]] آهي.

جڏهن ته اهو پنهنجي آبادي ۽ معيشت جي لحاظ کان ٽيون نمبر وڏو پاڪستاني صوبو آهي، پر جغرافيائي لحاظ کان اهو ننڍو آهي. صوبو پاڪستان جي ڪل آبادي جو 17.9 سيڪڙو آهي. صوبو گهڻ نسلي آهي، جنهن ۾ مکيه نسلي گروهه پشتون، هندڪو (هزاراول)، سرائيڪي ۽ چترالي آهن. هڪ ڀيري ٻڌمت جو مضبوط قلعو، خيبر پختون خواهه گندھارا جي قديم علائقي جو ماڳ آهي، جنهن ۾ گنڌارن جي راڄڌاني پشڪلاوتي (هاڻوڪي چارسده جي ويجهو واقع آهي) جا آثار شامل آهن. علائقي جي تاريخ مختلف سلطنتن پاران بار بار حملن سان منسوب آهي، گهڻو ڪري ان جي جاگرافيائي لحاظ کان تاريخي لحاظ کان اهم خيبر پاس جي ويجهو هجڻ سبب. جيتوڻيڪ اهو عام طور تي مختلف نالن سان سڃاتو وڃي ٿو، &quot;خيبر پختون خواه&quot; جو نالو اپريل 2010 ۾ اتر-اولهه سرحدي صوبي لاءِ اثر ۾ آندو ويو، 18 هين آئيني ترميم جي پاس ٿيڻ کان پوءِ. 24 مئي 2018 تي، پاڪستان جي قومي اسيمبلي 25 هين آئيني ترميم جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جنهن ۾ فاٽا ۽ صوبائي انتظام هيٺ قبائلي علائقن کي خيبرپختونخواهه ۾ ضم ڪيو ويو. خيبرپختونخواهه جي صوبائي اسيمبلي بعد ۾ 28 مئي 2018 تي بل جي منظوري ڏني. اهو 31 مئي تي اڳوڻي صدر ممنون حسين طرفان قانون ۾ دستخط ڪيو ويو، جنهن کي باضابطه طور تي انتظامي انضمام جي عمل کي مڪمل ڪيو ويو.

==تاريخ==

سال 1849ع ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪلڪتي واري حڪومت پنجاب ۽ موجوده خيبرپختونخوا وارن علائقن کي فتح ڪيو تي خيبرپختونخوا  واري علائقي کي پنجاب ۾ ضم ڪري ڇڏيو ۽ اھو سلسلو  سال1901ع تائين جاري رھيو. ان سال لارڊ ڪرزن موجوده خيبرپختونخوا واري حصي کي علحده ڪري نئون صوبو نارٿ ويسٽ فرنٽيئر پراونس جي نالي سان ٺاھيو جنھن جو صدر مقام پشاور ٿيو.&lt;ref name=&quot;امبيڊڪر&quot;&gt;PAKISTAN 
OR THE PARTITION OF INDIA
 ،BY Dr. B. R. Ambedkar Thackers Publishers Bombay, 3rd edition-    [http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_partition/index.html#contents]  &lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
خيبرپختونخواه بنيادي طور تي ايراني پليٽ تي ويٺو آهي ۽ اهو يوريشيا جي پليٽ سنگم تي مشتمل آهي جتي يوريشيا جي پليٽ تي هندو ڪش جبلن جون ٻڪريون ڏکڻ ايشيا ڏانهن ويندڙ سنڌوءَ جي پاڻي واري جبلن کي رستو ڏين ٿيون. اها صورتحال ماضي ۾ زلزلي جي سرگرمين جو سبب بڻي آهي. مشهور خيبر پاس صوبي کي افغانستان سان ڳنڍي ٿو، جڏهن ته سرڪل بکوٽ، ايبٽ آباد ۾ ڪوهالا پل اوڀر ۾ جهلم درياهه مٿان هڪ اهم ڪراسنگ پوائنٽ آهي.

==سياسي انتظام==
خيبرپختونخواهه کي ستن ڊويزنن ۾ ورهايو ويو آهي. بنون، ڊيرا اسماعيل خان، هزاره، ڪوهاٽ، مالاڪنڊ، مردان ۽ پشاور. هر ڊويزن کي ٻن ۽ نون ضلعن جي وچ ۾ ورهايو ويو آهي، ۽ سڄي صوبي ۾ 36 ضلعا آهن. هيٺ توهان هڪ فهرست ڳولي سگهو ٿا هر ضلعي کي الفابيٽ جي ترتيب سان ترتيب ڏنل ڏيکاريندي. 
• [[ايبٽ آباد ضلعو]]

• [[الائي ضلعو]] 

• [[باجوڙ ضلعو]]

• [[بنون ضلعو]] 

• [[بٽگرام ضلعو]] 

• [[بونير ضلعو]]

• [[چارسده ضلعو]] 

• [[سينٽرل ڊير ضلعو]] 

• [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو]] 

• [[هنگو ضلعو]]

• [[هري پور ضلعو]]

• [[ڪرڪ ضلعو]] 

• [[خيبر ضلعو]]

• [[ڪوهاٽ ضلعو]]

• [[ڪولائي۔پالس ضلعو]]

• [[ڪرم ضلعو]]

• [[لڪي مروت ضلعو]]
 
• [[لوئر چترال ضلعو]]

• [[لوئر دير ضلعو]]
 
• [[لوئر ڪوهستان ضلعو]]

• [[لوئر ڏکڻ وزيرستان ضلعو]]
 
• [[مالاڪنڊ ضلعو]]

• [[مانسهره ضلعو]]

• [[مردان ضلعو]]

• [[مهمند ضلعو]]

• [[اتر وزيرستان ضلعو]]

• [[نوشهره ضلعو]]

• [[اورڪزئي ضلعو]]
 
• [[پشاور ضلعو]]

• [[شانگلا ضلعو]]

• [[صوابي ضلعو]]
 
• [[سوات ضلعو]]
 
• [[ٽانڪ ضلعو]]

• [[تورغر ضلعو]] 

• [[اپر ڏکڻ وزيرستان ضلعو]]

• [[اپر چترال ضلعو]] 

• [[اپر دير ضلعو]]
 
• [[اپر ڪوهستان ضلعو]]

==ثقافت==
==معيشت==
==آبادي ۽ ڊيموگرافي==
خيبرپختونخواهه ۽ فاٽا جي جملي رجسٽرڊ ووٽرن جو تعداد 17.536ملين آھي.خيبرپختونخواھ جي رجسٽرڊ ووٽرن جو تعداد 15239000 آھي جن ۾ 8690000 مرد ۽ 6549000 عورتون آهن.فاٽا جا رجسٽرڊ ووٽر 2296000 آھن جن مان 1386000 مرد ۽  910000عورتون آھن.&lt;ref&gt;{Daily Dawn dated 31March 2018, page 7}&lt;/ref&gt;

ايٽيمولوجي

{| class=&quot;infobox borderless&quot;
|+ڪي پي ڪي جا صوبائي نشان (غير سرڪاري)
|-
! '''صوبائي جانور'''
| [[Capra falconeri megaceros|سنئين سڱن وارو مارخور]]
| [[فائل:Capra falconeri hepteneri.jpg|90px]]
|-
! ''' صوبائي پکي'''
| [[Lophura leucomelanos hamiltonii|چڪور]]
| [[فائل:Kalij-pheasant Hawaii.jpg|90px]]
|-
! ''' صوبائي وڻ'''
| [[کجي]]
| [[فائل:Ginjoler (Ziziphus jujuba) al jardí botànic de València.JPG|90px]]
|-
! ''' صوبائي گل'''
| [[صوف]]
| [[فائل:Calotropis procera flowers.jpg|90px]]
|-
! ''' صوبائي راند'''
| [[پشتون تيراندازي]]
| [[فائل:Makha (shooting game) Makha or Mukha (local archery game) – a man stretching a bow at village Kotha in district Swabi, KPK, Pakistan.jpg|90px]]
|}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:خیبر پختونخوا]]
[[زمرو:پاڪستان]]
[[زمرو:پاڪستان جا صوبا]]
[[زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:پاڪستان جي سياسي جاگرافي]]
[[زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا]]</text>
      <sha1>jyxzs40v639g40nyu16t4ovu6o3l6s3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368686</id>
      <parentid>368684</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14256" sha1="1x1iw22y500x61pvhvfvrgqualae7yf" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = خيبر پختونخوا
| native_name                     = 
| native_name_lang                = pus&lt;!-- ISO 639-2 code e.g. &quot;fr&quot; for French. If more than one, use {{lang}} instead --&gt;
| type                            = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| image_skyline                   = {{Photomontage
| photo1a =Bab-e-Khyber.jpg
| photo2a = MKmosque.jpg
| photo2b =
| photo3a = Kalam, Swat (Pakistan).jpg
| photo3b = Bahrain Valley, Swat, KPK.JPG
| photo4a = Saif ul malook lake-01.jpg
| size = 250
| position = center
| spacing = Number indicating width of spacing between the images (default: 1)
| color = Color of spacing between the images (default: black)
| border = Number indicating width of border surrounding the montage (default: 1)
| color_border = Color of border surrounding the montage (default: black)
| text =
| text_background = Color of background behind text (default: #F8F8FF)
| foot_montage = مٿان کان کاٻي پاسي : [[باب خيبر]], [[محبت خان مسجد]], [[ڪالام جي وادي]], [[بحرين، سوات وادي|بحرين]], ۽ [[سيف الملوڪ ڍنڍ]]
}}
| image_flag                      = [[فائل:Flag of Khyber Pakhtunkhwa.svg|125px|KP flag]]
| image_map                       = Khyber Pakhtunkhwa in Pakistan (claims hatched).svg
| flag_alt                        = 
| nickname                        = سرحد، سرحد صوبو، فرنٽيئر، فرنٽيئر پراونس
| coordinates                     = {{coord|34.00|71.32|display=inline,title}}
| coor_pinpoint                   = پشاور
| coordinates_footnotes           = 
| subdivision_type                =  ملڪ
| subdivision_name                = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1               = 
| subdivision_name1               = 
| parts_style                     = para
| parts_type                      = وڏي ۾ وڏو شهر
| p1                              = [[پشاور]]
| established_title               = قائم ٿيو
| established_date                = 14  آگسٽ 1947 ۾ 
1947&lt;br/&gt;{{small|ٻيھر قائم ٿيو پھرين جولاءِ 1970 ۾}}
| seat_type                       = گادي جو هنڌ
| seat                            = [[پشاور]]
| blank_name_sec2                 = صوبائي اسيمبلي جون سيٽون
| blank_info_sec2                 = 124
| blank1_name_sec2                = [[خيبرپختونخوا جا ضلعا|ضلعا]]
| blank1_info_sec2                = 35
| blank2_name_sec2                =  شھر 
| blank2_info_sec2                = 
| blank3_name_sec2                = [[پاڪستان جون يونين ڪاؤنسلون|يونين ڪاؤنسل]]
| blank3_info_sec2                = 986
| government_footnotes            = 
| government_type                 = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| governing_body                  = [[خيبرپختونخوا جي صوبائي اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي]]
| leader_party                    = 
| leader_title                    = [[خيبرپختونخوا جا گورنر|گورنر]]
| leader_name                     = [[شاھ فرمان]] ({{small|[[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آئي]]}})&lt;ref name=&quot;KP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/islamabad/25-Feb-2016/iqbal-zafar-jhagra-named-new-kp-governor|title=Iqbal Zafar Jhagra named new KP governor|work=DailyTimes|accessdate=25 February 2016}}&lt;/ref&gt;
| leader_title1                   = [[خيبرپختونخوا جا وزيراعلي|وزيراعلي]]
| leader_name1                    = [[محمود خان]] ({{small|[[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آئي]]}})
| leader_title2                   = [[چيف سيڪريٽري]]
| leader_name2                    = محمد سليم
| leader_title3                   = [[خيبرپختونخوا اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي جون سيٽون]]
| leader_name3                    = 
145

| leader_title4                   = [[پاڪستان جون ھاء ڪورٽون|ھاء ڪورٽ]]
| leader_name4                    = [[پشاور ھاء ڪورٽ]]
| unit_pref                       = ميٽرڪ
| area_footnotes =
| area_total_km2                  = 101741
| area_note                       = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 
| population_footnotes            = &lt;ref name=&quot;PROVISIONAL SUMMARY RESULTS OF 6TH POPULATION AND HOUSING CENSUS-2017&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/|title=PROVISIONAL SUMMARY RESULTS OF 6TH POPULATION AND HOUSING CENSUS-2017|publisher=www.pbscensus.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
| population_total                = 35,525,047
| population_as_of                = 2017
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_note                 = 
| timezone1                       = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1                     = +5
| postal_code_type                = 
| postal_code                     = 
| area_code_type                  = 
| area_code                       = 9291
| blank4_name_sec1                = [[انساني ترقي جو  اشاريو|HDI]]
 (2017)
| blank4_info_sec1                = 0.559&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#fc0|medium}}
| website                         = {{URL|www.kp.gov.pk}}
| footnotes                       = 
| iso_code                        = PK-KP
| official_name                   = 
}}        

'''خيبر پختونخوا''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Khyber Pakhtunkhuwa '''}} يا مختصر طور تي '''ڪي پي ڪي''' (KPK) يا '''پختونخوا،''' جنھن جو پراڻو نالو '''اتر اولھ سرحدي صوبو''' يا '''NWFP''' ھيو، [[پاڪستان]] جي چار صوبن مان هڪ [[صوبو]] آهي. جيڪو پاڪستان جي اُتر اولھہ حصّي ۾ واقع آهي. هن جو پراڻو نالو سرحد صوبو هو. هن جي سرحد ڏکڻ ۾ پاڪستان جي صوبن بلوچستان، ڏکڻ۔اوڀر ۾ پنجاب، اتر ۽ اتر۔اوڀر ۾ گلگت بلتستان جي علائقي، اوڀر ۾ اسلام آباد جي گاديءَ واري علائقي ۽ اتر۔اوڀر ۾ آزاد ڪشمير سان لڳل آهي. ان جي اولهه ۾ افغانستان سان بين الاقوامي سرحد آهي. خيبرپختونخواهه ۾ مختلف قسم جا منظر آهن جن ۾ جبلن جو قطارون، واديون، جبلن سان گهيريل ميدان، اڻ وڻندڙ ​​آبپاشي علائقن ۽ گھڻا زرعي فارم شامل آهن.ان جو اُتر حصّو سرسبز ۽ شاداب علائقن تي مشتمل آهي، جِتي ماڻهو مختلف علائقن کان سير ۽ تفريح جي لاءِ ايندا آهين ۽ ڏکڻ حصّو شهرن تي مشتمل آهي جِتي پاڪستان جا گهڻائي اهم ادارا ۽ [[صنعت|صنعتون]] موجود آهن. صوبائي ٻولي [[پشتو ٻولي|پشتو]] ۽ صوبائي گاديءَ جو هنڌ [[پشاور]] آهي.

جڏهن ته اهو پنهنجي آبادي ۽ معيشت جي لحاظ کان ٽيون نمبر وڏو پاڪستاني صوبو آهي، پر جغرافيائي لحاظ کان اهو ننڍو آهي. صوبو پاڪستان جي ڪل آبادي جو 17.9 سيڪڙو آهي. صوبو گهڻ نسلي آهي، جنهن ۾ مکيه نسلي گروهه پشتون، هندڪو (هزاراول)، سرائيڪي ۽ چترالي آهن. هڪ ڀيري ٻڌمت جو مضبوط قلعو، خيبر پختون خواهه گندھارا جي قديم علائقي جو ماڳ آهي، جنهن ۾ گنڌارن جي راڄڌاني پشڪلاوتي (هاڻوڪي چارسده جي ويجهو واقع آهي) جا آثار شامل آهن. علائقي جي تاريخ مختلف سلطنتن پاران بار بار حملن سان منسوب آهي، گهڻو ڪري ان جي جاگرافيائي لحاظ کان تاريخي لحاظ کان اهم خيبر پاس جي ويجهو هجڻ سبب. جيتوڻيڪ اهو عام طور تي مختلف نالن سان سڃاتو وڃي ٿو، &quot;خيبر پختون خواه&quot; جو نالو اپريل 2010 ۾ اتر-اولهه سرحدي صوبي لاءِ اثر ۾ آندو ويو، 18 هين آئيني ترميم جي پاس ٿيڻ کان پوءِ. 24 مئي 2018 تي، پاڪستان جي قومي اسيمبلي 25 هين آئيني ترميم جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جنهن ۾ فاٽا ۽ صوبائي انتظام هيٺ قبائلي علائقن کي خيبرپختونخواهه ۾ ضم ڪيو ويو. خيبرپختونخواهه جي صوبائي اسيمبلي بعد ۾ 28 مئي 2018 تي بل جي منظوري ڏني. اهو 31 مئي تي اڳوڻي صدر ممنون حسين طرفان قانون ۾ دستخط ڪيو ويو، جنهن کي باضابطه طور تي انتظامي انضمام جي عمل کي مڪمل ڪيو ويو.

==تاريخ==

سال 1849ع ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪلڪتي واري حڪومت پنجاب ۽ موجوده خيبرپختونخوا وارن علائقن کي فتح ڪيو تي خيبرپختونخوا  واري علائقي کي پنجاب ۾ ضم ڪري ڇڏيو ۽ اھو سلسلو  سال1901ع تائين جاري رھيو. ان سال لارڊ ڪرزن موجوده خيبرپختونخوا واري حصي کي علحده ڪري نئون صوبو نارٿ ويسٽ فرنٽيئر پراونس جي نالي سان ٺاھيو جنھن جو صدر مقام پشاور ٿيو.&lt;ref name=&quot;امبيڊڪر&quot;&gt;PAKISTAN 
OR THE PARTITION OF INDIA
 ،BY Dr. B. R. Ambedkar Thackers Publishers Bombay, 3rd edition-    [http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_partition/index.html#contents]  &lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
خيبرپختونخواه بنيادي طور تي ايراني پليٽ تي ويٺو آهي ۽ اهو يوريشيا جي پليٽ سنگم تي مشتمل آهي جتي يوريشيا جي پليٽ تي هندو ڪش جبلن جون ٻڪريون ڏکڻ ايشيا ڏانهن ويندڙ سنڌوءَ جي پاڻي واري جبلن کي رستو ڏين ٿيون. اها صورتحال ماضي ۾ زلزلي جي سرگرمين جو سبب بڻي آهي. مشهور خيبر پاس صوبي کي افغانستان سان ڳنڍي ٿو، جڏهن ته سرڪل بکوٽ، ايبٽ آباد ۾ ڪوهالا پل اوڀر ۾ جهلم درياهه مٿان هڪ اهم ڪراسنگ پوائنٽ آهي.

==سياسي انتظام==
خيبرپختونخواهه کي ستن ڊويزنن ۾ ورهايو ويو آهي. بنون، ڊيرا اسماعيل خان، هزاره، ڪوهاٽ، مالاڪنڊ، مردان ۽ پشاور. هر ڊويزن کي ٻن ۽ نون ضلعن جي وچ ۾ ورهايو ويو آهي، ۽ سڄي صوبي ۾ 36 ضلعا آهن. هيٺ توهان هڪ فهرست ڳولي سگهو ٿا هر ضلعي کي الفابيٽ جي ترتيب سان ترتيب ڏنل ڏيکاريندي. 
• [[ايبٽ آباد ضلعو]]

• [[الائي ضلعو]] 

• [[باجوڙ ضلعو]]

• [[بنون ضلعو]] 

• [[بٽگرام ضلعو]] 

• [[بونير ضلعو]]

• [[چارسده ضلعو]] 

• [[سينٽرل ڊير ضلعو]] 

• [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو]] 

• [[هنگو ضلعو]]

• [[هري پور ضلعو]]

• [[ڪرڪ ضلعو]] 

• [[خيبر ضلعو]]

• [[ڪوهاٽ ضلعو]]

• [[ڪولائي۔پالس ضلعو]]

• [[ڪرم ضلعو]]

• [[لڪي مروت ضلعو]]
 
• [[لوئر چترال ضلعو]]

• [[لوئر دير ضلعو]]
 
• [[لوئر ڪوهستان ضلعو]]

• [[لوئر ڏکڻ وزيرستان ضلعو]]
 
• [[مالاڪنڊ ضلعو]]

• [[مانسهره ضلعو]]

• [[مردان ضلعو]]

• [[مهمند ضلعو]]

• [[اتر وزيرستان ضلعو]]

• [[نوشهره ضلعو]]

• [[اورڪزئي ضلعو]]
 
• [[پشاور ضلعو]]

• [[شانگلا ضلعو]]

• [[صوابي ضلعو]]
 
• [[سوات ضلعو]]
 
• [[ٽانڪ ضلعو]]

• [[تورغر ضلعو]] 

• [[اپر ڏکڻ وزيرستان ضلعو]]

• [[اپر چترال ضلعو]] 

• [[اپر دير ضلعو]]
 
• [[اپر ڪوهستان ضلعو]]

==ثقافت==
==معيشت==
==آبادي ۽ ڊيموگرافي==
خيبرپختونخواهه ۽ فاٽا جي جملي رجسٽرڊ ووٽرن جو تعداد 17.536ملين آھي.خيبرپختونخواھ جي رجسٽرڊ ووٽرن جو تعداد 15239000 آھي جن ۾ 8690000 مرد ۽ 6549000 عورتون آهن.فاٽا جا رجسٽرڊ ووٽر 2296000 آھن جن مان 1386000 مرد ۽  910000عورتون آھن.&lt;ref&gt;{Daily Dawn dated 31March 2018, page 7}&lt;/ref&gt;

ايٽيمولوجي

{| class=&quot;infobox borderless&quot;
|+ڪي پي ڪي جا صوبائي نشان (غير سرڪاري)
|-
! '''صوبائي جانور'''
| [[Capra falconeri megaceros|سنئين سڱن وارو مارخور]]
| [[فائل:Capra falconeri hepteneri.jpg|90px]]
|-
! ''' صوبائي پکي'''
| [[Lophura leucomelanos hamiltonii|چڪور]]
| [[فائل:Kalij-pheasant Hawaii.jpg|90px]]
|-
! ''' صوبائي وڻ'''
| [[کجي]]
| [[فائل:Ginjoler (Ziziphus jujuba) al jardí botànic de València.JPG|90px]]
|-
! ''' صوبائي گل'''
| [[صوف]]
| [[فائل:Calotropis procera flowers.jpg|90px]]
|-
! ''' صوبائي راند'''
| [[پشتون تيراندازي]]
| [[فائل:Makha (shooting game) Makha or Mukha (local archery game) – a man stretching a bow at village Kotha in district Swabi, KPK, Pakistan.jpg|90px]]
|}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:خيبر پختونخوا]]
[[زمرو:پاڪستان]]
[[زمرو:پاڪستان جا صوبا]]
[[زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:پاڪستان جي سياسي جاگرافي]]
[[زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا]]</text>
      <sha1>1x1iw22y500x61pvhvfvrgqualae7yf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368744</id>
      <parentid>368686</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T20:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:پاڪستان جي سياسي تاريخ]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>368744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14311" sha1="l71uclm9bg2hlbx9rqelfolz5tvz6eq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = خيبر پختونخوا
| native_name                     = 
| native_name_lang                = pus&lt;!-- ISO 639-2 code e.g. &quot;fr&quot; for French. If more than one, use {{lang}} instead --&gt;
| type                            = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| image_skyline                   = {{Photomontage
| photo1a =Bab-e-Khyber.jpg
| photo2a = MKmosque.jpg
| photo2b =
| photo3a = Kalam, Swat (Pakistan).jpg
| photo3b = Bahrain Valley, Swat, KPK.JPG
| photo4a = Saif ul malook lake-01.jpg
| size = 250
| position = center
| spacing = Number indicating width of spacing between the images (default: 1)
| color = Color of spacing between the images (default: black)
| border = Number indicating width of border surrounding the montage (default: 1)
| color_border = Color of border surrounding the montage (default: black)
| text =
| text_background = Color of background behind text (default: #F8F8FF)
| foot_montage = مٿان کان کاٻي پاسي : [[باب خيبر]], [[محبت خان مسجد]], [[ڪالام جي وادي]], [[بحرين، سوات وادي|بحرين]], ۽ [[سيف الملوڪ ڍنڍ]]
}}
| image_flag                      = [[فائل:Flag of Khyber Pakhtunkhwa.svg|125px|KP flag]]
| image_map                       = Khyber Pakhtunkhwa in Pakistan (claims hatched).svg
| flag_alt                        = 
| nickname                        = سرحد، سرحد صوبو، فرنٽيئر، فرنٽيئر پراونس
| coordinates                     = {{coord|34.00|71.32|display=inline,title}}
| coor_pinpoint                   = پشاور
| coordinates_footnotes           = 
| subdivision_type                =  ملڪ
| subdivision_name                = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1               = 
| subdivision_name1               = 
| parts_style                     = para
| parts_type                      = وڏي ۾ وڏو شهر
| p1                              = [[پشاور]]
| established_title               = قائم ٿيو
| established_date                = 14  آگسٽ 1947 ۾ 
1947&lt;br/&gt;{{small|ٻيھر قائم ٿيو پھرين جولاءِ 1970 ۾}}
| seat_type                       = گادي جو هنڌ
| seat                            = [[پشاور]]
| blank_name_sec2                 = صوبائي اسيمبلي جون سيٽون
| blank_info_sec2                 = 124
| blank1_name_sec2                = [[خيبرپختونخوا جا ضلعا|ضلعا]]
| blank1_info_sec2                = 35
| blank2_name_sec2                =  شھر 
| blank2_info_sec2                = 
| blank3_name_sec2                = [[پاڪستان جون يونين ڪاؤنسلون|يونين ڪاؤنسل]]
| blank3_info_sec2                = 986
| government_footnotes            = 
| government_type                 = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]]
| governing_body                  = [[خيبرپختونخوا جي صوبائي اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي]]
| leader_party                    = 
| leader_title                    = [[خيبرپختونخوا جا گورنر|گورنر]]
| leader_name                     = [[شاھ فرمان]] ({{small|[[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آئي]]}})&lt;ref name=&quot;KP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/islamabad/25-Feb-2016/iqbal-zafar-jhagra-named-new-kp-governor|title=Iqbal Zafar Jhagra named new KP governor|work=DailyTimes|accessdate=25 February 2016}}&lt;/ref&gt;
| leader_title1                   = [[خيبرپختونخوا جا وزيراعلي|وزيراعلي]]
| leader_name1                    = [[محمود خان]] ({{small|[[پاڪستان تحريڪ انصاف|پي ٽي آئي]]}})
| leader_title2                   = [[چيف سيڪريٽري]]
| leader_name2                    = محمد سليم
| leader_title3                   = [[خيبرپختونخوا اسيمبلي|صوبائي اسيمبلي جون سيٽون]]
| leader_name3                    = 
145

| leader_title4                   = [[پاڪستان جون ھاء ڪورٽون|ھاء ڪورٽ]]
| leader_name4                    = [[پشاور ھاء ڪورٽ]]
| unit_pref                       = ميٽرڪ
| area_footnotes =
| area_total_km2                  = 101741
| area_note                       = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 
| population_footnotes            = &lt;ref name=&quot;PROVISIONAL SUMMARY RESULTS OF 6TH POPULATION AND HOUSING CENSUS-2017&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pbscensus.gov.pk/|title=PROVISIONAL SUMMARY RESULTS OF 6TH POPULATION AND HOUSING CENSUS-2017|publisher=www.pbscensus.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
| population_total                = 35,525,047
| population_as_of                = 2017
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_note                 = 
| timezone1                       = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1                     = +5
| postal_code_type                = 
| postal_code                     = 
| area_code_type                  = 
| area_code                       = 9291
| blank4_name_sec1                = [[انساني ترقي جو  اشاريو|HDI]]
 (2017)
| blank4_info_sec1                = 0.559&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#fc0|medium}}
| website                         = {{URL|www.kp.gov.pk}}
| footnotes                       = 
| iso_code                        = PK-KP
| official_name                   = 
}}        

'''خيبر پختونخوا''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Khyber Pakhtunkhuwa '''}} يا مختصر طور تي '''ڪي پي ڪي''' (KPK) يا '''پختونخوا،''' جنھن جو پراڻو نالو '''اتر اولھ سرحدي صوبو''' يا '''NWFP''' ھيو، [[پاڪستان]] جي چار صوبن مان هڪ [[صوبو]] آهي. جيڪو پاڪستان جي اُتر اولھہ حصّي ۾ واقع آهي. هن جو پراڻو نالو سرحد صوبو هو. هن جي سرحد ڏکڻ ۾ پاڪستان جي صوبن بلوچستان، ڏکڻ۔اوڀر ۾ پنجاب، اتر ۽ اتر۔اوڀر ۾ گلگت بلتستان جي علائقي، اوڀر ۾ اسلام آباد جي گاديءَ واري علائقي ۽ اتر۔اوڀر ۾ آزاد ڪشمير سان لڳل آهي. ان جي اولهه ۾ افغانستان سان بين الاقوامي سرحد آهي. خيبرپختونخواهه ۾ مختلف قسم جا منظر آهن جن ۾ جبلن جو قطارون، واديون، جبلن سان گهيريل ميدان، اڻ وڻندڙ ​​آبپاشي علائقن ۽ گھڻا زرعي فارم شامل آهن.ان جو اُتر حصّو سرسبز ۽ شاداب علائقن تي مشتمل آهي، جِتي ماڻهو مختلف علائقن کان سير ۽ تفريح جي لاءِ ايندا آهين ۽ ڏکڻ حصّو شهرن تي مشتمل آهي جِتي پاڪستان جا گهڻائي اهم ادارا ۽ [[صنعت|صنعتون]] موجود آهن. صوبائي ٻولي [[پشتو ٻولي|پشتو]] ۽ صوبائي گاديءَ جو هنڌ [[پشاور]] آهي.

جڏهن ته اهو پنهنجي آبادي ۽ معيشت جي لحاظ کان ٽيون نمبر وڏو پاڪستاني صوبو آهي، پر جغرافيائي لحاظ کان اهو ننڍو آهي. صوبو پاڪستان جي ڪل آبادي جو 17.9 سيڪڙو آهي. صوبو گهڻ نسلي آهي، جنهن ۾ مکيه نسلي گروهه پشتون، هندڪو (هزاراول)، سرائيڪي ۽ چترالي آهن. هڪ ڀيري ٻڌمت جو مضبوط قلعو، خيبر پختون خواهه گندھارا جي قديم علائقي جو ماڳ آهي، جنهن ۾ گنڌارن جي راڄڌاني پشڪلاوتي (هاڻوڪي چارسده جي ويجهو واقع آهي) جا آثار شامل آهن. علائقي جي تاريخ مختلف سلطنتن پاران بار بار حملن سان منسوب آهي، گهڻو ڪري ان جي جاگرافيائي لحاظ کان تاريخي لحاظ کان اهم خيبر پاس جي ويجهو هجڻ سبب. جيتوڻيڪ اهو عام طور تي مختلف نالن سان سڃاتو وڃي ٿو، &quot;خيبر پختون خواه&quot; جو نالو اپريل 2010 ۾ اتر-اولهه سرحدي صوبي لاءِ اثر ۾ آندو ويو، 18 هين آئيني ترميم جي پاس ٿيڻ کان پوءِ. 24 مئي 2018 تي، پاڪستان جي قومي اسيمبلي 25 هين آئيني ترميم جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جنهن ۾ فاٽا ۽ صوبائي انتظام هيٺ قبائلي علائقن کي خيبرپختونخواهه ۾ ضم ڪيو ويو. خيبرپختونخواهه جي صوبائي اسيمبلي بعد ۾ 28 مئي 2018 تي بل جي منظوري ڏني. اهو 31 مئي تي اڳوڻي صدر ممنون حسين طرفان قانون ۾ دستخط ڪيو ويو، جنهن کي باضابطه طور تي انتظامي انضمام جي عمل کي مڪمل ڪيو ويو.

==تاريخ==

سال 1849ع ۾ ايسٽ انڊيا ڪمپني جي ڪلڪتي واري حڪومت پنجاب ۽ موجوده خيبرپختونخوا وارن علائقن کي فتح ڪيو تي خيبرپختونخوا  واري علائقي کي پنجاب ۾ ضم ڪري ڇڏيو ۽ اھو سلسلو  سال1901ع تائين جاري رھيو. ان سال لارڊ ڪرزن موجوده خيبرپختونخوا واري حصي کي علحده ڪري نئون صوبو نارٿ ويسٽ فرنٽيئر پراونس جي نالي سان ٺاھيو جنھن جو صدر مقام پشاور ٿيو.&lt;ref name=&quot;امبيڊڪر&quot;&gt;PAKISTAN 
OR THE PARTITION OF INDIA
 ،BY Dr. B. R. Ambedkar Thackers Publishers Bombay, 3rd edition-    [http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_partition/index.html#contents]  &lt;/ref&gt;

==جاگرافي==
خيبرپختونخواه بنيادي طور تي ايراني پليٽ تي ويٺو آهي ۽ اهو يوريشيا جي پليٽ سنگم تي مشتمل آهي جتي يوريشيا جي پليٽ تي هندو ڪش جبلن جون ٻڪريون ڏکڻ ايشيا ڏانهن ويندڙ سنڌوءَ جي پاڻي واري جبلن کي رستو ڏين ٿيون. اها صورتحال ماضي ۾ زلزلي جي سرگرمين جو سبب بڻي آهي. مشهور خيبر پاس صوبي کي افغانستان سان ڳنڍي ٿو، جڏهن ته سرڪل بکوٽ، ايبٽ آباد ۾ ڪوهالا پل اوڀر ۾ جهلم درياهه مٿان هڪ اهم ڪراسنگ پوائنٽ آهي.

==سياسي انتظام==
خيبرپختونخواهه کي ستن ڊويزنن ۾ ورهايو ويو آهي. بنون، ڊيرا اسماعيل خان، هزاره، ڪوهاٽ، مالاڪنڊ، مردان ۽ پشاور. هر ڊويزن کي ٻن ۽ نون ضلعن جي وچ ۾ ورهايو ويو آهي، ۽ سڄي صوبي ۾ 36 ضلعا آهن. هيٺ توهان هڪ فهرست ڳولي سگهو ٿا هر ضلعي کي الفابيٽ جي ترتيب سان ترتيب ڏنل ڏيکاريندي. 
• [[ايبٽ آباد ضلعو]]

• [[الائي ضلعو]] 

• [[باجوڙ ضلعو]]

• [[بنون ضلعو]] 

• [[بٽگرام ضلعو]] 

• [[بونير ضلعو]]

• [[چارسده ضلعو]] 

• [[سينٽرل ڊير ضلعو]] 

• [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو]] 

• [[هنگو ضلعو]]

• [[هري پور ضلعو]]

• [[ڪرڪ ضلعو]] 

• [[خيبر ضلعو]]

• [[ڪوهاٽ ضلعو]]

• [[ڪولائي۔پالس ضلعو]]

• [[ڪرم ضلعو]]

• [[لڪي مروت ضلعو]]
 
• [[لوئر چترال ضلعو]]

• [[لوئر دير ضلعو]]
 
• [[لوئر ڪوهستان ضلعو]]

• [[لوئر ڏکڻ وزيرستان ضلعو]]
 
• [[مالاڪنڊ ضلعو]]

• [[مانسهره ضلعو]]

• [[مردان ضلعو]]

• [[مهمند ضلعو]]

• [[اتر وزيرستان ضلعو]]

• [[نوشهره ضلعو]]

• [[اورڪزئي ضلعو]]
 
• [[پشاور ضلعو]]

• [[شانگلا ضلعو]]

• [[صوابي ضلعو]]
 
• [[سوات ضلعو]]
 
• [[ٽانڪ ضلعو]]

• [[تورغر ضلعو]] 

• [[اپر ڏکڻ وزيرستان ضلعو]]

• [[اپر چترال ضلعو]] 

• [[اپر دير ضلعو]]
 
• [[اپر ڪوهستان ضلعو]]

==ثقافت==
==معيشت==
==آبادي ۽ ڊيموگرافي==
خيبرپختونخواهه ۽ فاٽا جي جملي رجسٽرڊ ووٽرن جو تعداد 17.536ملين آھي.خيبرپختونخواھ جي رجسٽرڊ ووٽرن جو تعداد 15239000 آھي جن ۾ 8690000 مرد ۽ 6549000 عورتون آهن.فاٽا جا رجسٽرڊ ووٽر 2296000 آھن جن مان 1386000 مرد ۽  910000عورتون آھن.&lt;ref&gt;{Daily Dawn dated 31March 2018, page 7}&lt;/ref&gt;

ايٽيمولوجي

{| class=&quot;infobox borderless&quot;
|+ڪي پي ڪي جا صوبائي نشان (غير سرڪاري)
|-
! '''صوبائي جانور'''
| [[Capra falconeri megaceros|سنئين سڱن وارو مارخور]]
| [[فائل:Capra falconeri hepteneri.jpg|90px]]
|-
! ''' صوبائي پکي'''
| [[Lophura leucomelanos hamiltonii|چڪور]]
| [[فائل:Kalij-pheasant Hawaii.jpg|90px]]
|-
! ''' صوبائي وڻ'''
| [[کجي]]
| [[فائل:Ginjoler (Ziziphus jujuba) al jardí botànic de València.JPG|90px]]
|-
! ''' صوبائي گل'''
| [[صوف]]
| [[فائل:Calotropis procera flowers.jpg|90px]]
|-
! ''' صوبائي راند'''
| [[پشتون تيراندازي]]
| [[فائل:Makha (shooting game) Makha or Mukha (local archery game) – a man stretching a bow at village Kotha in district Swabi, KPK, Pakistan.jpg|90px]]
|}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستان]]
[[زمرو:پاڪستان جا صوبا]]
[[زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:پاڪستان جي سياسي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جي سياسي جاگرافي]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا]]
[[زمرو:1970ع ۾ ٺھيل ملڪ ۽ علائقا]]</text>
      <sha1>l71uclm9bg2hlbx9rqelfolz5tvz6eq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سبزي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11171</id>
    <revision>
      <id>368800</id>
      <parentid>354442</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53370" sha1="q1auibehnfzhuk8yj9rr7gcmrfzwyi7" xml:space="preserve">[[File:Marketvegetables.jpg|thumb|[[Philippines|فلپائن]] ۾ هڪ بازار اندر ڀاڄيون]]

[[File:Vegetables for sale in a market in France.jpg|thumb|[[فرانس]] ۾ مارڪيٽ اندر وڪري لاءِ ڀاڄيون]]

'''ڀاڄيون''' ('''Vegetables''') [[ٻوٽو|ٻوٽن]] جا اهي کائڻ لائق حصا آهن، جيڪي انسان يا ٻيا جانور [[کاڌو|کاڌي]] طور استعمال ڪن ٿا. هن لفظ جو اصل مطلب اڄ به عام استعمال ۾ موجود آهي، ۽ گڏيل طور ٻوٽن لاءِ استعمال ٿيندو آهي ته جيئن هر قسم جي کائڻ لائق ٻوٽن واري شين کي ظاهر ڪري سگهجي، جن ۾ [[کاڌي وارا گل|گلن]]، [[ميوا|ميون]]، [[کاڌي واريون ٻوٽن جون ڏنڊيون|ڏانڊا/ٺاٺ]]، [[پتن واريون ڀاڄيون|پن]]، [[کاڌي واريون پاڙون|پاڙون]] ۽ [[کاڌي وارا ٻج|ٻج]] شامل آهن. هڪ ٻي تعريف ڪجهه حد تائين من ماني طريقي سان اڪثر کاڌي پچائڻ واري شوق ۽ ثقافتي روايت جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي؛ ان ۾ مزيدار ميوا جهڙوڪ ٽماٽا ۽ کيرا، گل جهڙوڪ [[بروڪلي]]، ۽ ٻج جهڙوڪ دالن کي شامل ڪيو ويندو آهي؛ پر ڪجهه ٻوٽن مان نڪتل اهي شيون خارج ڪيون وينديون آهن جيڪي ميوا، گل، نٽس يا  گورا يا اناج جا داڻا شامل آھن.

شروعاتي دور ۾ ڀاڄيون جهنگ مان [[شڪار-۽-جمع ڪندڙ|شڪار-۽-جمع ڪندڙن]] (hunter-gatherer) گڏ ڪيون، ۽ دنيا جي مختلف علائقن ۾ پوکيءَ ۾ داخل ٿيون, گهڻو امڪان آهي ته هي عمل 10,000&amp;nbsp;ق م کان 7,000&amp;nbsp;ق م واري دور ۾ ٿيو، جڏهن نئين [[زراعت جي تاريخ|زرعي زندگيءَ جو طريقو]] وڌيو. شروع ۾ مقامي طور وڌندڙ ٻوٽن کي پوکيو ويو، پر وقت سان واپار ذريعي ٻاهرين علائقن مان عام ۽ ناياب فصل به آيا ۽ گهريلو قسمن ۾ شامل ٿيندا ويا. اڄڪلهه موسم جي اجازت مطابق گهڻيون ڀاڄيون سڄي دنيا ۾ پوکيون وڃن ٿيون، ۽ گهٽ موزون علائقن ۾ به محفوظ ماحول ۾ فصل پوکيا وڃن ٿا. [[چين ۾ زراعت|چين]] ڀاڄين جو سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ ملڪ آهي، ۽ زرعي شين جي عالمي واپار سبب صارف پري پري ملڪن ۾ پوکيل ڀاڄيون به خريد ڪري سگهن ٿا. پيداوار جو پيمانو [[گھر-خرچ زراعت]] (agriculture Subsistence) ڪندڙ هارين کان، جيڪي رڳو پنهنجي خاندان لاءِ کاڌو پيدا ڪن ٿا، وڏن [[زرعي ڪاروبار|زرعي ڪاروبارن]] تائين ڦهليل آهي، جتي هڪ ئي پيداوار جا وسيع ايراضيءَ وارا فصل پوکيا وڃن ٿا. ڀاڄي جي قسم موجب، فصل لڻڻ کان پوءِ درجابندي، ذخيرو، پروسيسنگ ۽ مارڪيٽنگ جا مرحلا ٿين ٿا.

ڀاڄيون ڪچيون به کائي سگهجن ٿيون ۽ پڪايون به؛ ۽ انساني غذائيت ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون، عام طور تي چرٻي ۽ ڪاربوهائيڊريٽ ۾ گهٽ، پر وٽامنن، معدنيات ۽ [[غذائي فائبر]] ۾ وڌيڪ. ڪيترائي غذائي ماهر ماڻهن کي ڀاڄيون ۽ ميوا وڌيڪ کائڻ جي صلاح ڏين ٿا؛ اڪثر روزانو پنج يا وڌيڪ حصا کائڻ جي سفارش ڪئي ويندي آهي.

==اشتقاق==

انگريزي لفظ ويجٽبل (vegetable)  انگريزي ۾ پهريون ڀيرو 15هين صدي جي شروعات ۾ لکيل صورت ۾ ملي ٿو. هي [[قديم فرينچ]] مان آيو آهي،&lt;ref name=&quot;Online Etymology Dictionary&quot;&gt;{{OEtymD|vegetable}}&lt;/ref&gt; ۽ شروعات ۾ سڀني ٻوٽن لاءِ استعمال ٿيندو هو؛ حياتيات جي تناظر ۾ اڄ به هن معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;swedenborg&quot;&gt;Swedenborg, Emanuel (2003). ''Swedenborg Concordance 1888''. Kessinger Publishing. p. 502. {{ISBN|0-7661-3728-7}}.&lt;/ref&gt; هي [[وچئين دور جي لاطيني]]  جي لفظ''vegetabilis'' مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب &quot;وڌندڙ، ڦلندڙ&quot; (يعني ٻوٽي بابت) هو؛ ۽ هي هڪ معنوي تبديلي هئي، جيڪا پوئين لاطيني ۾ &quot;جيئارڻ، سُجاڳ ڪرڻ&quot; واري معنيٰ مان ٿي.&lt;ref name=&quot;Online Etymology Dictionary&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

&quot;ويجٽبل&quot; جي معنيٰ &quot;کاڌي لاءِ پوکيل ٻوٽو&quot; طور 18هين صديءَ تائين قائم نه ٿي هئي.&lt;ref&gt;{{cite book | first=John | last=Ayto | title=Dictionary of Word Origins | publisher=Arcade Publishing | location=New York | year=1993 | isbn=978-1-55970-214-0 | oclc=33022699}}&lt;/ref&gt; 1767 ۾ هن لفظ کي خاص طور &quot;کاڌي لاءِ پوکيل ٻوٽو، کائڻ لائق جڙ/پاڙ&quot; جي معنيٰ ۾ استعمال ڪيو ويو. 1955 ۾ پهريون ڀيرو هن جو مختصر ۽ عام ٻوليءَ وارو روپ &quot;veggie&quot; استعمال ٿيو.&lt;ref name=&quot;Online Etymology Dictionary2&quot;&gt;{{OEtymD|veggie}}&lt;/ref&gt;

[[صفت]] طور ''vegetable'' سائنسي ۽ فني متنن ۾ هڪ ٻي، وڌيڪ وسيع معنيٰ سان به استعمال ٿيندو آهي: عام طور &quot;ٻوٽن سان لاڳاپيل&quot;—کاڌي لائق هجي يا نه، جهڙوڪ ''vegetable matter''، ''vegetable kingdom''، ''vegetable origin'' وغيره.&lt;ref name=&quot;swedenborg&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==اصطلاح==
{{See also|Fruit#Botanical vs. culinary}}
&quot;ڀاڄي&quot; يا ويجٽبل جي ٺيڪ تعريف ان ڪري به بدلجي سگهي ٿي جو دنيا ۾ کاڌي طور ٻوٽي جا ڪيترائي حصا استعمال ٿين ٿا، پاڙون، ڏانڊا، پن، گل، [[ميوا]] ۽ ٻج. سڀ کان وسيع تعريف اها آهي جيڪا هن لفظ کي صفت طور &quot;ٻوٽي جي اصل&quot; واري معنيٰ ۾ استعمال ڪري. وڌيڪ مخصوص طور، ڀاڄي کي &quot;اهڙو ٻوٽو جنهن جو ڪو حصو کاڌي لاءِ استعمال ٿئي&quot; چئي به بيان ڪيو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Dictionary.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://dictionary.reference.com/browse/vegetable |title=Vegetable |publisher=Dictionary.com |access-date=2015-03-03}}&lt;/ref&gt; ۽ ٻي ثانوي معنيٰ &quot;اهڙي ٻوٽي جو کائڻ لائق حصو&quot; پڻ آهي.&lt;ref name=&quot;Dictionary.com&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ وڌيڪ درست تعريف اها به ڏني وئي آهي ته: &quot;کاڌي طور استعمال ٿيندڙ هر اهو ٻوٽياتي حصو جيڪو ميوا يا ٻج نه هجي، پر اهي پڪا ميوا شامل آهن جيڪي مکيه کاڌي جو حصو بڻجي کائبا آهن.&quot; &lt;ref name=&quot;Sinha&quot;&gt;{{cite book|author1=Sinha, Nirmal |author2=Hui, Y.H. |author3= Evranuz, E. Özgül |author4=Siddiq, Muhammad |author5=Ahmed, Jasim |title=Handbook of Vegetables and Vegetable Processing |url=https://books.google.com/books?id=Fz58umYZVK8C&amp;pg=PT192 |year=2010|publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-95844-5 |pages=192, 352}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;iarc&quot;&gt;{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=RiKjvAzzwFYC&amp;pg=PA |title=Fruits And Vegetables |isbn=978-92-832-3008-3|publisher=IARC |author1=Vainio, Harri  |author2=Bianchini, Franca   |name-list-style=amp |year=2003 |page=2}}&lt;/ref&gt; هنن تعريفن کان ٻاهر کائڻ لائق فنگس (جهڙوڪ [[مشروم|مُشروم]]) ۽ [[کائڻ لائق سامونڊي ٻوٽا]] ايندا آهن؛ جيتوڻيڪ اهي [[ٻوٽا|ٻوٽن]] جا حصا ناهن، پر گهڻو ڪري ڀاڄين وانگر ورتا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.spicesmedicinalherbs.com/fungi-vegetables.html |title=Fungi vegetables |work=Spices &amp; Medicinal Herbs: Classification of vegetables |access-date=2015-03-24 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304033725/http://www.spicesmedicinalherbs.com/fungi-vegetables.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:FruitArrangement.jpg|thumb|ڪجهه اهڙا ميوا، جن کي کاڌي ۾ اڪثر ڀاڄيون سمجهيو ويندو آهي، جن ۾ [[مڪئي]], [[ٽماٽو]] ۽ مختلف [[اسڪواش ميوا]] شامل آهن]]


روزمره ٻوليءَ ۾، مٿي ذڪر ڪيل &quot;ڀاڄي&quot; واري تعريف مطابق &quot;ميوا&quot; ۽ &quot;ڀاڄيون&quot; هڪ ٻئي کان الڳ  سمجهيا وڃن ٿا. &quot;ميون&quot; کي [[علم نباتات]] ۾ درست معنيٰ حاصل آهي: اهو حصو جيڪو [[بيضو (نباتات)|بيضه/اووري]] مان [[گلن وارا ٻوٽا|گلن واري ٻوٽي]] ۾ بڻجي ٿو. هي ڳالهه کاڌي واري  معنيٰ کان ڪافي مختلف آهي. جيئن [[آڙو]]، [[آلوبخارا]] ۽ [[نارنگي (ميوو)]] ٻنهي معنائن ۾ &quot;ميوا&quot; آهن، پر ڪيترين شين کي عام طور &quot;ڀاڄي&quot; چيو ويندو آهي، جهڙوڪ [[واڱڻ]]، [[شملو مرچ]] ۽ [[ٽماٽو]]، اهي نباتات مطابق ميوا آهن. [[ٽماٽو ميوا يا ڀاڄي؟]] وارو سوال 1893 ۾ [[آمريڪا جي سپريم ڪورٽ]] تائين به پهتو. عدالت [[نڪس vs ھيڊن, 1893ع]] (Nix v. Hedden) واري ڪيس ۾ متفقه طور فيصلو ڪيو ته درآمد ٿيل پيداوار تي 1883ع واري ٽيرف تحت ٽيڪس لاءِ ٽماٽو کي &quot;ڀاڄي&quot; طور سڃاتو وڃي؛ جڏهن ته عدالت اهو به مڃيو ته [[علم نباتات]] جي لحاظ کان ٽماٽو ميوو آهي.&lt;ref&gt;[http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?court=US&amp;vol=149&amp;invol=304 ''Nix v. Hedden'', 149 U.S. 304 (1893)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628191931/http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?court=US&amp;vol=149&amp;invol=304 |date=2011-06-28 }}. Findlaw.com.&lt;/ref&gt;

==تاريخ==

[[زراعت]] کان اڳ، انسان [[شڪار-۽-جمع ڪندڙ]] هئا. اهي کائڻ لائق ميوا، ٻير/نٽس، ڏانڊا، پن، [[ڪورمز]] (corm) ۽ ٽيوبر (tubers) گڏ ڪندا هئا ۽ کاڌي لاءِ جانورن جو [[شڪار]] به ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Portera, Claire C. |author2=Marlowe, Frank W. |title=How marginal are forager habitats? |journal= Journal of Archaeological Science  |volume=34 |issue=1 |pages=59–68 |date=January 2007|doi=10.1016/j.jas.2006.03.014 |bibcode=2007JArSc..34...59P }}&lt;/ref&gt; اڀرندي برساتي جهنگ ۾ [[ٻيلائي-باغباني]] کي زراعت جو پهريون مثال سمجهيو وڃي ٿو: ڪارآمد ٻوٽا سڃاتا ويا ۽ انهن کي وڌڻ لاءِ همٿايو ويو، جڏهن ته ناڪارائتا ٻوٽا هٽايا ويا. ان کان پوءِ چونڊ ذريعي ٻوٽن جي نسلي تبديلي شروع ٿي، جهڙوڪ وڏي ميوي ۽ تيز واڌ جهڙيون خوبيون.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The forest-garden farms of Kandy, Sri Lanka|author=Douglas John McConnell|year=1992|page=1|publisher=Food &amp; Agriculture Org. |url=https://books.google.com/books?id=G3QPo7lThXsC&amp;pg=PP1|isbn=978-92-5-102898-8}}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ ڪڻڪ ۽ جو جهڙن گاهن جي گهريلو بڻجڻ جا پهريان ثبوت (وچ اوڀر) ۾ مليا آهن، پر ممڪن آهي ته دنيا جي ڪيترن ئي ماڻهن 10,000 ق م کان 7,000 ق م جي عرصي ۾ پوک شروع ڪئي هجي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://genographic.nationalgeographic.com/development-of-agriculture/ |title=The Development of Agriculture |work=National Geographic |access-date=2015-03-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414142437/https://genographic.nationalgeographic.com/development-of-agriculture/ |archive-date=2016-04-14 }}&lt;/ref&gt; [[گھر-خرچ زراعت]] اڄ به موجود آهي: آفريڪا، ايشيا، ڏکڻ آمريڪا ۽ ٻين هنڌن تي ڪيترائي ڳوٺاڻا هاري پنهنجي زمين مان ايترو کاڌو پيدا ڪن ٿا جو خاندان گذارو ڪري سگهي؛ ۽ بچيل پيداوار ٻين شين جي بدليءَ لاءِ استعمال ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Wharton, Clifton R. |title=Subsistence Agriculture and Economic Development|url=https://books.google.com/books?id=1M-lBNcTfzMC&amp;pg=PA18 |year=1970 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-0-202-36935-8 |page=18}}&lt;/ref&gt;

لکيل تاريخ دوران، امير طبقو گوشت، ڀاڄيون ۽ ميوا شامل متنوع خوراڪ وٺڻ جي سگهه رکي ٿو؛ جڏهن ته غريبن لاءِ گوشت عيش هوندو هو ۽ سندن خوراڪ گهڻو ڪري هڪ [[بنيادي اناج]] (Staple food) تي مشتمل هوندي هئي, جهڙوڪ چانور، رائي، جو، ڪڻڪ، ٻاجھر يا مڪئي. ڀاڄين جو شامل ٿيڻ خوراڪ ۾ ڪجهه رنگا رنگي آڻيندو هو. [[وچ آمريڪا]] ۾ [[ازٽيڪ]] (Aztec) قوم جو بنيادي کاڌو [[مڪئي]] هو، ۽ اهي [[ٽماٽو|ٽماٽا]]، [[ايواڪاڊو]] (avocado)، [[رانھان]](bean)، [[مرچ]](Capsicum)، [[ڪدو]]، [[اسڪواش، (ٻوٽا)|اسڪواش]]، [[مڱڦري]] ۽ [[امارانٿ]] (amaranth جا ٻج پوکيندا هئا ته جيئن پنهنجي [[ٽورٽيلا]] (tortilla) ۽ [[دليو|دليي]] (porridge) کي وڌائين&lt;ref name=&quot;Lambert&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.localhistories.org/food.html |title=A brief history of Food |author=Lambert, Tim |access-date=2015-03-04}}&lt;/ref&gt;.  [[پيرو]] ۾ [[انڪا ايمپائر|انڪا]] (Inca Empire) سلطنت جا ماڻهو هيٺاهين علائقن ۾ مڪئي ۽ اوچن علائقن ۾ [[پٽاٽا|پٽاٽن]] تي گذارو ڪندا هئا. اهي [[ڪينوئا]] (quinoa) جا ٻج به استعمال ڪندا هئا ۽ مرچن، ٽماٽن ۽ ايواڪاڊو سان خوراڪ کي وڌيڪ ڀرپور ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Lambert&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[قديم چين]] ۾ ڏکڻ ۾ چانور ۽ اتر ۾ ڪڻڪ بنيادي فصل هئا؛ ڪڻڪ مان [[ڊمپلنگ]]/پڪوڙيون (dumplings), [[نوڊلز]]/سيون (noodles) ۽     
[[پين ڪيڪ]]/پراٺي وارا پڪوڙا (pancake)  تيار ٿيندا هئا. گڏ ۾ استعمال ٿيندڙ ڀاڄين ۾ [[ڪچالو]] (yam)، [[سويابين|سويا]]، [[ڦريون]] (broad beans)، [[گوگڙو]]، [[سائو بصر]] (spring onion) ۽ [[ٿوم]] شامل هئا. قديم مصري خوراڪ جو دارومدار [[ماني]] تي هو، جيڪا اڪثر واريءَ جي آميزش سبب ڏندن کي گھسائي ڇڏيندي هئي. گوشت عيش هو پر مڇي وڌيڪ ميسر هئي. گڏ ۾ ڪيتريون ڀاڄيون به هونديون هيون—جهڙوڪ [[ڪندي ڪدو|ٽُنْدَيَ ڪَدُو]] (marrows)، [[ڦريون]] (broad beans)، [[دال| داليون]](lentils)، [[بصر]]
(onions)، [[سائو بصر]] (leeks)، [[ٿوم]]
(garlic)، [[موري]] (radishes) ۽ [[سلاد پتا]](lettuces).&lt;ref name=&quot;Lambert&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[قديم يونان]] ۾ ماني بنيادي کاڌو هئي؛ ان سان گڏ [[ٻڪريءَ جو پنير]]، [[زيتون]]، [[انجير]]، [[مڇي]] ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[گوشت]]. پوکيل ڀاڄين ۾  بصر، ٿوم، [[گوبي|گوبيون]]، [[ھنداڻو]] يا ڇانھين ۽ داليون شامل هيون.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Apel, Melanie Ann |title=Land and Resources in Ancient Greece|url=https://books.google.com/books?id=He_ecHencAoC&amp;pg=PA10|year=2004 |publisher=Rosen Publishing Group |isbn=978-0-8239-6769-8 |page=10}}&lt;/ref&gt; [[ancient Rome|قديم روم]] ۾ emmer ڪڻڪ يا ڦرين مان ڳاڙهو دليو ٺهندو هو؛ گڏ ۾ سائيون ڀاڄيون هونديون هيون پر گوشت گهٽ. مڇيءَ کي گهڻو پسند نه ڪيو ويندو هو. رومن بصر ، مثر، ڦريون، گوگڙو پوکيندا هئا ۽ [[چقندر]] (Beetroot) جي پاڙ بدران پن کائيندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Forbes, Robert James |title=Studies in Ancient Technology|url=https://books.google.com/books?id=Y84UAAAAIAAJ&amp;pg=PA99 |year=1965 |publisher=Brill Archive |page=99 }}&lt;/ref&gt;

==غذائيت ۽ صحت==
[[File:Ipomoea stir fry.jpg|thumb|ڏکڻ اوڀر ايشيائي انداز ۾ مرچ ۽ [[سمبل]] سان stir-fried ''[[Ipomoea aquatica]]'']]

[[File:Vegetable Cart in Guntur.jpg|thumb|[[Guntur|گنٽور]]، [[India|ڀارت]] ۾ گهٽي تي وڪرو لاءِ ڀاڄيون (۽ ڪجهه [[fruit|ميوا]])]]

ڀاڄيون انساني غذائيت ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. گهڻيون ڀاڄيون چرٻي ۽ ڪيلورين ۾ گهٽ هونديون آهن، پر مقدار ۾ ڀرپور ۽ پيٽ ڀريندڙ هونديون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vegetables |url=https://www.myplate.gov/eat-healthy/vegetables |access-date=2022-04-17 |website=www.myplate.gov |publisher=U.S. Department of Agriculture |archive-date=2022-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417195851/https://www.myplate.gov/eat-healthy/vegetables |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; اهي غذائي فائبر فراهم ڪن ٿيون ۽ ضروري وٽامنن، معدنيات ۽ trace elements جا اهم وسيلا آهن. خاص طور اهم اينٽي آڪسيڊنٽ وٽامن [[Vitamin A|A]]، [[Vitamin C|C]] ۽ [[Vitamin E|E]] آهن. جڏهن خوراڪ ۾ ڀاڄيون شامل ٿين ٿيون ته ڪينسر، فالج، دل ۽ رت جي نالين جي بيمارين ۽ ٻين دائمي عارضن جي واقعن ۾ گهٽتائي ڏٺي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Kerala&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.celkau.in/Crops/Vegetables/vegetables.aspx |title=Vegetables |work=Infotech Portal |publisher=Kerala Agricultural University |access-date=2015-03-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Terry2011&quot;&gt;{{cite book|author=Terry, Leon |title=Health-Promoting Properties of Fruits and Vegetables|url=https://books.google.com/books?id=gNEZoC86dMQC |year=2011 |publisher=CABI |isbn=978-1-84593-529-0 |pages=2–4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Büchner|first1=Frederike L.|last2=Bueno-de-Mesquita|first2=H. Bas|last3=Ros|first3=Martine M.|last4=Overvad|first4=Kim|last5=Dahm|first5=Christina C.|last6=Hansen|first6=Louise|last7=Tjønneland|first7=Anne|last8=Clavel-Chapelon|first8=Françoise|last9=Boutron-Ruault|first9=Marie-Christine|date=2010-09-01|title=Variety in fruit and vegetable consumption and the risk of lung cancer in the European prospective investigation into cancer and nutrition|journal=Cancer Epidemiology, Biomarkers &amp; Prevention|volume=19|issue=9|pages=2278–86|doi=10.1158/1055-9965.EPI-10-0489|issn=1538-7755|pmid=20807832|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تحقيقن موجب، جيڪي ماڻهو روزانو ميوا ۽ ڀاڄيون ٽي سرونگ کان گهٽ کائين ٿا، انهن جي ڀيٽ ۾ جيڪي پنج کان وڌيڪ سرونگ کائين ٿا، انهن ۾ دل جي رڳن جي بيماري يا فالج ٿيڻ جو خطرو لڳ ڀڳ ويهه سيڪڙو گهٽ هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;Harvard&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/what-should-you-eat/vegetables-and-fruits/ |title=Vegetables and Fruits |publisher=Harvard School of Public Health |access-date=2015-09-14|date=2012-09-18 }}&lt;/ref&gt;

ڀاڄين جو [[nutrition|غذائي]] مواد تمام گهڻو مختلف هوندو آهي؛ ڪجهه ۾ [[protein|پروٽين]] جا مفيد مقدار هوندا آهن، پر عام طور انهن ۾ [[fat|چرٻي]] گهٽ هوندي آهي،&lt;ref name=&quot;Li2008&quot;&gt;{{cite book|author=Li, Thomas S.C. |title=Vegetables and Fruits: Nutritional and Therapeutic Values |url=https://books.google.com/books?id=n6zNOdkqmMYC|year=2008|publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-6873-3 |pages=1–2}}&lt;/ref&gt; ۽ مختلف مقدار ۾ [[vitamin|وٽامن]] جهڙوڪ [[vitamin A]]، [[vitamin K]] ۽ [[vitamin B6|vitamin B&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]]؛ [[provitamin]]s؛ [[dietary mineral]]s؛ ۽ [[carbohydrate|ڪاربوهائيڊريٽ]] شامل هوندا آهن.

نوجوانيءَ ۾، جڏهن هڏا اڃا وڌي رهيا هوندا آهن، [[Crunchiness|ڪرَڪُڙي]] ۽ ڏکيا چٻائڻ وارا کاڌا (جهڙوڪ ڪچيون ڀاڄيون) کائڻ جبڙن جي صحيح واڌ لاءِ ضروري سمجهيو ويو آهي؛ جيڪڏهن اهڙا کاڌا نه کائبا ته جبڙا پنهنجي مڪمل ماپ تائين نه وڌندا، جنهن سبب ڏندن لاءِ جاءِ گهٽ پئجي سگهي ٿي ۽ ڏند ٽيڙا يا [معقل جا ڏند ڦاسيل رهڻ جهڙا مسئلا پيدا ٿي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What teeth reveal about the lives of modern humans |url=https://news.osu.edu/what-teeth-reveal-about-the-lives-of-modern-humans/ |access-date=2022-04-16 |website=What teeth reveal about the lives of modern humans |language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Boughner |first=Julia |title=Bad molars? The origins of wisdom teeth |url=http://theconversation.com/bad-molars-the-origins-of-wisdom-teeth-104835 |access-date=2022-04-16 |website=The Conversation |date=9 November 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به، ڀاڄين ۾ ڪڏهن ڪڏهن زهريلائ مادا ۽ [[اينٽي نيوٽرينٽس]] به هوندا آهن، جيڪي غذائن جي جذب ٿيڻ  ۾ رڪاوٽ وجهن ٿا. انهن ۾ [[سولينائن]] (α-solanine) [[چيڪونائن]]
(α-chaconine)،&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.foodchem.2005.08.046 |title=Balance between nutrients and anti-nutrients in nine Italian potato cultivars |year=2006 |last1=Finotti |first1=Enrico |last2=Bertone |first2=Aldo |last3=Vivanti |first3=Vittorio |journal=Food Chemistry|volume=99 |issue=4 |page=698}}&lt;/ref&gt; [[اينزايم انھبليٽر]] (enzyme inhibitor) جهڙوڪ [[ڪولينيسٽريس]] (cholinesterase), [[پروٽيئيز]]  (protease), [[امائليس]] (amylase) وغيره جا انھبليٽر، [[سائيناڊ]] ۽ 
[[سائيناڊ جا اڳ-مادّا]] (linamarin), [[آگزيلگ تيزاب]] (oxalic acid) وغيره شامل آهن.{{citation needed|date=April 2016}} اهي زهر قدرتي دفاعي نظام آهن، جيڪي ٻوٽي تي حملو ڪندڙ ڪيڙا، شڪار ڪندڙ ۽ فنگس کي روڪڻ لاءِ هوندا آهن. ڪجهه بينز ۾ [[فوٽوھيماگلوٽنن]] هوندو آهي، ۽ [[مٺا آلو| مٺن آلن]] (cassava) جي پاڙن ۾ [[سائنوجينيٽڪ گلائڪوسائڊ]] هوندي آهي—اهو ئي بانس جي ڪونپلن ۾ به ٿي سگهي ٿو. مناسب پچائڻ سان اهي زهر غير اثرائتا ٿي سگهن ٿا. ساوا آلو گلائڪوالڪلائيڊز رکن ٿا ۽ انهن کان پاسو ڪرڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfs.gov.hk/english/programme/programme_rafs/programme_rafs_fc_02_05.html |title=Naturally Occurring Toxins in Vegetables and Fruits |date=2015-02-18 |work=Risk Assessment in Food Safety |publisher=Centre for Food Safety |access-date=2015-03-30}}&lt;/ref&gt;

ميوا ۽ ڀاڄيون—خاص طور پنن واريون ڀاڄيون—آمريڪا ۾ [[نارووائرس]] (norovirus) سبب ٿيندڙ تقريباً اڌ آنڊن-پيٽ جي انفيڪشنن سان ڳنڍيون ويون آهن. اهي شيون اڪثر ڪچيون کائبيون آهن ۽ تياري دوران متاثر فوڊ هينڊلر جي ذريعي آلودگي ٿي سگهي ٿي. ڪچي کائڻ واري خوراڪ کي هٿ ڪرڻ وقت صفائي اهم آهي؛ اهڙن شين کي مناسب نموني صاف، سنڀال ۽ ذخيرو ڪرڻ سان آلودگي گهٽائي سگهجي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Centers for Disease Control and Prevention |year=2013 |title=Attribution of Foodborne Illness, 1998–2008 |journal=Estimates of Foodborne Illness in the United States |volume=19 |issue=3 |url=https://www.cdc.gov/foodborneburden/attribution-1998-2008.html }}&lt;/ref&gt;

===سفارشون===
[[File:Vegetable consumption per capita, OWID.svg|thumb|upright=1.6|2013 ۾ في فرد ڀاڄين جو استعمال&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vegetable consumption per capita |url=https://ourworldindata.org/grapher/vegetable-consumption-per-capita |website=Our World in Data |access-date=5 March 2020}}&lt;/ref&gt;]]

USDA جي امريڪين لاء غذائي ھدايتن موجب روزانو ميوا ۽ ڀاڄيون پنج کان نَو ويلن تائين کائڻ جي سفارش ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131207154611/http://www.cnpp.usda.gov/Publications/DietaryGuidelines/2000/2000DGBrochureFabulousFruits.pdf Fabulous fruits... versatile vegetables.] United States Department of Agriculture. Retrieved 2012-03-30.&lt;/ref&gt; ڪُل مقدار عمر ۽ جنس مطابق بدلجي سگهي ٿو، ۽ عام طور کائيندڙ معياري حصن ۽ غذائي مواد جي بنياد تي طئي ٿيندو آهي. آلو هن ڳڻپ ۾ شامل ناهن، ڇاڪاڻ⁠ تہ اهي بنيادي طور نشاستي جا فراهم ڪندڙ آهن. گهڻين ڀاڄين ۽ ڀاڄي جي جوس لاءِ هڪ ويلو اڌ ڪپ آهي—ڪچي يا پڪي ٻنهي صورتن ۾. پنن واري ساڳي ڀاڄي لاءِ (جهڙوڪ [[سلاد پتو]] ۽ [[پالڪ]]) هڪ ويلي لاء اڪثر هڪ پورو ڪپ هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.heart.org/HEARTORG/Caregiver/Replenish/WhatisaServing/What-is-a-Serving_UCM_301838_Article.jsp |title=What is a serving? |date=2014-12-18 |publisher=American Heart Association |access-date=2015-09-26}}&lt;/ref&gt; مختلف قسمن جون شيون چونڊڻ گهرجن، ڇو ته ڪو به هڪڙو ميوا يا ڀاڄي صحت لاءِ گهربل سڀ غذائي جزا نٿو ڏئي.&lt;ref name=&quot;Harvard&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

بين الاقوامي غذائي رهنمائي به USDA جهڙي آهي. [[جاپان]] مثال طور روزانو ڀاڄيون پنج کان ڇهه ويلائ کائڻ جي صلاح ڏئي ٿو.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111005161248/http://www.the-food-guide-pyramid.com/japanese-diet.html The Japanese Diet]. the-food-guide-pyramid.com&lt;/ref&gt; فرانسيسي سفارشون به ملندڙ جلندڙ آهن ۽ روزانو پنج ويلا هدف رکن ٿيون.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111005161248/http://www.the-food-guide-pyramid.com/frenchdiet.html The French Dietary Guide]. the-food-guide-pyramid.com&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ بالغن لاءِ روزانو {{convert|275|g}} ڀاڄيون کائڻ جي سفارش ڪئي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Kerala&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==پيداوار==

===پوکي===
{{further|Kitchen garden|Vegetable farming}}
[[File:AUSAID SOUTH AFRICA (10672860713).jpg|thumb|right|[[South Africa|ڏکڻ آفريڪا]] ۾ ڀاڄيون پوکڻ]]

[[File:Povrce_iz_vrta.jpeg|thumb|right|[[ڪروئيشيا]] ۾ باغ مان تازيون ڀاڄيون]]

ڀاڄيون قديم ترين زماني کان انساني خوراڪ جو حصو رهيون آهن. ڪجهه بنيادي خوراڪ آهن، پر گهڻيون معاون خوراڪ آهن—جيڪي کاڌن ۾ پنهنجي مخصوص ذائقي سان تنوع پيدا ڪن ٿيون ۽ ساڳئي وقت صحت لاءِ گهربل غذائيت وڌائين ٿيون. ڪجهه ڀاڄيون باراني/هميشه رهندڙ هونديون آهن، پر گهڻيون سالياني ۽ ٻه سالياني هونديون آهن، ۽ عام طور ٻج پوکڻ يا ٻوٽو لڳائڻ کان هڪ سال اندر لڻي وينديون آهن. پوک لاءِ جيڪو به نظام هجي، پوک جو ڍانچو گهڻو ڪري ساڳيو هوندو آهي: مٽيءَ کي ڀِڃي نرم ڪرڻ، گاهه-گندي هٽائڻ يا دفن ڪرڻ، ۽ نامياتي ڀاڻ يا ڪيميائي ڀاڻ شامل ڪرڻ؛ ٻج پوکڻ يا ننڍا ٻوٽا لڳائڻ؛ فصل جي واڌ دوران جڙي ٻوٽين سان مقابلي کي گهٽائڻ، نقصان ڏيندڙن تي ڪنٽرول ۽ مناسب پاڻي مهيا ڪرڻ؛ فصل پچڻ تي لڻڻ؛ پوءِ چونڊ/درجابندي، ذخيرو ۽ مارڪيٽنگ يا سڌو استعمال.&lt;ref name=&quot;RHS&quot;&gt;{{cite book |title=The Royal Horticultural Society Encyclopedia of Gardening |editor-last1=Brickell |editor-first1=Christopher |year=1992 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-86318-979-1 |pages=303–08}}&lt;/ref&gt;

مختلف مٽيءَ جا قسم مختلف فصلن لاءِ مناسب هوندا آهن، پر عام طور معتدل موسمن ۾ وارياسي مٽي جلدي سڪي ٿي پر بهار ۾ جلدي گرم به ٿيندي آهي، تنهن ڪري ابتدائي فصلن لاءِ سٺي آهي؛ جڏهن ته ڳري چڪني مٽي نمي بهتر رکي ٿي ۽ دير سان موسم واري فصلن لاءِ مناسب آهي. پوک جو موسم [[فليس]]، [[ڪلوش]] (Cloche)، [[پلاسٽڪ ملچ]] (mulch)، [پولي ٽنل]] (polytunnel) ۽ [[گرين هائوس]] جي استعمال سان وڌائي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;RHS&quot;&gt;&lt;/ref&gt; گرم علائقن ۾ ڀاڄين جي پيداوار موسم، خاص طور برسات جي نموني، سبب محدود ٿي سگهي ٿي؛ جڏهن ته معتدل علائقن ۾ اها گرمي پد ۽ ڏينهن جي ڊيگهه سبب محدود ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Field&quot;&gt;{{cite book|author1=Field, Harry|author2=Solie, John|title=Introduction to Agricultural Engineering Technology: A Problem Solving Approach |url=https://books.google.com/books?id=WWWc8VmdqDAC |year=2007 |publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=978-0-387-36915-0}}&lt;/ref&gt;

[[File:John Deere tractor between cabbage rows.jpg|thumb|right|آمريڪا جي ڪولوراڊو ۾ گوبي جي قطارن ۾ جڙي ٻوٽيون هٽائڻ]]

گهر جي سطح تي، ڪوڏر، ڪهاڙي/ڏال، ۽ هَـو (hoe) پسنديده اوزار آهن؛ جڏهن ته تجارتي فارمن تي مختلف مشيني سامان موجود آهي. ٽريڪٽرن کان علاوه، [[هر]]، [[هئرو (اوزار)]](Harrow)، [[ڊرل]]، [[ٽرانسپلانٽر]]، [[ڪلٽيويٽر]]، [[آبپاشي]] جو سامان ۽ [[هاروسيٽر]] شامل آهن. نيون ٽيڪنيڪون به پوک جي طريقن کي بدلائي رهيون آهن، ڪمپيوٽر مانيٽرنگ سسٽم، [[جي پي ايس]] لوڪيٽرز، ۽ ڊرائيور بغير خودهلندڙ پروگرام (self-steer) اقتصادي فائدا ڏين ٿا.&lt;ref name=&quot;Field&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

===لابارو===

[[File:Harvesting - geograph.org.uk - 290336.jpg|thumb|left|برطانيا ۾ چقندر جو لابارو]]
جڏهن ڀاڄي لڻي ويندي آهي ته اها پنهنجي پاڻي ۽ غذائيت جي سرچشمي کان ڪٽي ويندي آهي. پوءِ به اها ظاھر ڪندي رهي ٿي ۽ نمي وڃائيندي رهي ٿي—هي عمل خاص طور سائي پنن واري فصل ۾ مُرجائڻ جي صورت ۾ چٽي طرح نظر اچي ٿو. پاڙن واري ڀاڄين کي پوري پڪ تي لڻڻ سندن ذخيرو-زندگي بهتر ڪري ٿو؛ پر انهن کي زمين ۾ ئي ڇڏڻ ۽ ڊگهي عرصي ۾ آهستي آهستي لڻڻ به ممڪن آهي. لڻائي جو عمل فصل کي نقصان ۽ چٿر (bruising) کان بچائڻ لاءِ ترتيب ڏيڻ گهرجي. پياز ۽ لسڻ کي ميدان ۾ ڪجهه ڏينهن سڪائي سگهجي ٿو، ۽ آلو جهڙن پاڙن وارن فصلن کي ٿوري &quot;پڪجڻ جي مدي&quot; مان فائدو ٿئي ٿو—گرم، نمي واري ماحول ۾، جتي زخم ڀرجن ٿا ۽ ڇل ٿلهي ٿي سخت ٿيندي آهي. مارڪيٽ يا ذخيرو کان اڳ درجابندي ضروري آهي ته جيئن خراب شيون الڳ ڪجن ۽ پيداوار کي معيار، ماپ، پڪ، ۽ رنگ مطابق چونڊيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Dixie&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/008/a0185e/a0185e0a.htm |title=8. Post-harvest handling: Storage |author=Dixie, Grahame |year=2005 |work=Horticultural Marketing |publisher=FAO |access-date=2015-03-21}}&lt;/ref&gt;

===ذخيرو===
سڀني ڀاڄين لاءِ لڻائي کان پوءِ صحيح سنڀال فائديمند آهي. لڻائي کان پوءِ ذخيرو واري دور ۾ ڀاڄين ۽ ٻين جلدي خراب ٿيندڙ خوراڪن جو وڏو حصو ضايع ٿي وڃي ٿو. ترقي پذير ملڪن ۾، جتي مناسب ٿڌي ذخيرو سهولتون موجود نه آهن، اهي نقصان 30 کان 50 سيڪڙو تائين ٿي سگهن ٿا. ضايع ٿيڻ جا مکيه سبب نمي سبب خراب ٿيڻ، ڦڦوند، خرد حيات، ۽ جانورن/ڪيڙن جي تباهي آهن.&lt;ref name=&quot;PrakashGarg&quot;&gt;{{cite book|author1=Garg &amp; Prakash|author2=Garg, H.P. |title=Solar Energy: Fundamentals and Applications |url=https://books.google.com/books?id=-v_LfcIdJxIC&amp;pg=PA191 |year=2000 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-463631-2 |page=191}}&lt;/ref&gt;

[[File:Gerooide aardappels.JPG|thumb|نيڌرلئنڊز ۾ آلن جو عارضي ذخيرو]]
ذخيرو مختصر مدي لاءِ به ٿي سگهي ٿو ۽ ڊگهي مدي لاءِ به. گهڻيون ڀاڄيون جلدي خراب ٿيندڙ آهن، ۽ ڪجهه ڏينهن لاءِ مختصر ذخيرو مارڪيٽنگ ۾ لچڪ پيدا ڪري ٿو. ذخيرو دوران پنن واريون ڀاڄيون [[نمي]] وڃائين ٿيون ۽ انهن ۾ [[وٽامن سي]] تيزيءَ سان گهٽجي ٿو. ڪجهه شيون، جهڙوڪ آلو ۽ بصر، بهتر ذخيري واري خاصيت رکن ٿيون ۽ بعد ۾ وڌيڪ قيمت وقت وڪرو ڪري سگهجن ٿيون؛ مارڪيٽنگ جو موسم وڌائڻ سان ڪُل وڪرو مقدار وڌي سگهي ٿو. جيڪڏهن ٿڌي ذخيرو موجود نه هجي ته گهڻن فصلن لاءِ ترجيح اها آهي ته اعليٰ معيار جي پيداوار ذخيرو ڪئي وڃي، نمي جو تناسب وڌ ۾ وڌ رکيو وڃي، ۽ پيداوار کي ڇانوَ ۾ رکيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Dixie&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لڻائي کان پوءِ ذخيرو کي بهتر بنائڻ ۽ رکڻ جو مدو وڌائڻ لاءِ ڪارائتي [[ڪولڊ چين]] جو استعمال اهم سمجھيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;pxk&quot;&gt;Kohli, Pawanexh (2008) &quot;Why Cold Chain for Vegetables&quot; in [http://crosstree.info/Documents/Care%20of%20F%20n%20V.pdf ''Fruits and Vegetables Post-Harvest Care: The Basics''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201103014943/http://www.crosstree.info/Documents/Care |date=2020-11-03 }}. Crosstree Techno-visors&lt;/ref&gt; ٿڌو ذخيرو خاص طور cauliflowers، eggplants، lettuces، radishes، spinach، potatoes ۽ tomatoes لاءِ ڪارائتو آهي؛ مناسب گرمي پد پيداوار جي قسم موجب بدلجي ٿو. ڪجهه اهڙيون به ٽيڪنالاجيون آهن جيڪي بجلي کانسواءِ گرمي پد ڪنٽرول ڪن ٿيون، جهڙوڪ evaporative cooling.&lt;ref name=&quot;Sinha&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ڪنٽرول ٿيل فضا ۾، جتي ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ گهڻو يا آڪسيجن گهڻو هجي ميوا ۽ ڀاڄيون ذخيرو ڪرڻ سان خرد حيات جي واڌ روڪي سگهجي ٿي ۽ ذخيرو-زندگي وڌي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;Thompson&quot;&gt;{{cite book|author= Thompson, A. Keith|title=Controlled Atmosphere Storage of Fruits and Vegetables |url=https://books.google.com/books?id=9DUh8FcKQtsC&amp;pg=PA18|year=2010 |publisher=CABI |isbn=978-1-84593-647-1 |page=18}}&lt;/ref&gt;

ڀاڄين ۽ ٻين زرعي پيداوار کي [[آئيونائزنگ ريڊيئيشن]] ذريعي روشني ڪرڻ سان انهن کي خرد حياتي انفيڪشن ۽ ڪيڙن جي نقصان کان بچائي سگهجي ٿو، ۽ جسماني خرابيءَ کان به محفوظ ڪري سگهجي ٿو. اهڙي طريقي سان کاڌي جا بنيادي خاصا نمايان طور تبديل نه ٿيندا ۽ ذخيرو-زندگي وڌي سگهي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.iaea.org/sites/default/files/publications/magazines/bulletin/bull18-0/18005480406su.pdf |title=Use of nuclear energy to preserve man's food |author=de Zeeuw, Dick |publisher=International Atomic Energy Agency |access-date=2015-03-22}}&lt;/ref&gt;

===محفوظ ڪرڻ===
ڀاڄين کي محفوظ ڪرڻ جو مقصد انهن جي دستيابي کي استعمال يا مارڪيٽنگ لاءِ وڌائڻ آهي. مقصد اهو آهي ته خوراڪ کي ذائقي ۽ غذائيت جي بهترين حالت تي لڻي، ۽ انهن خوبين کي ڊگهي عرصي تائين برقرار رکجي. لڻائي کان پوءِ ڀاڄين جي خراب ٿيڻ جا مکيه سبب قدرتي [[اينزائم]] جا عمل ۽ [[خرد حيات]] سبب خراب ٿيڻ آهن.&lt;ref name=&quot;MAFF&quot;&gt;{{cite book |title=Home preservation of Fruit and Vegetables |year=1968 |publisher=Ministry of Agriculture, Fisheries and Food |pages=1–6 }}&lt;/ref&gt; [[ڪيننگ]] ۽ [[فريزنگ]] سڀ کان عام طريقا آهن؛ ۽ انهن طريقي سان محفوظ ڪيل ڀاڄيون غذائي لحاظ کان گهڻو ڪري تازي پيداوار جهڙيون ئي هونديون آهن، خاص طور  [[وٽامن اي]]، [[معدنيات]] ۽ [[غذائي فائبر]] جي لحاظ کان.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Rickman, Joy C. |author2=Bruhn, Christine M. |author3=Barrett, Diane M. |year=2007 |title=Nutritional comparison of fresh, frozen, and canned fruits and vegetables II. Vitamin A and carotenoids, vitamin E, minerals and fiber |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |volume=87 |issue=7 |pages=1185–96 |doi=10.1002/jsfa.2824 |bibcode=2007JSFA...87.1185R }}&lt;/ref&gt;

[[File:Bean field Seabrook Farm1a33785v.jpg|thumb|بينز جو کيت ۽ ڪيننگ ڪارخانو، نيو جرسي، آمريڪا]]

[[ڪيننگ]] هڪ عمل آهي جنهن ۾ ڀاڄين جا اينزائمز غير اثرائتا ڪيا ويندا آهن ۽ موجود خرد حيات (جراثيمن) کي گرميءَ سان ماريو ويندو آهي. سيل ٿيل ڪين هوا کي اندر اچڻ کان روڪي ٿو، جنهن سان بعد ۾ خرابي گھٽ ٿئي ٿي. ضروري حد تائين گهٽ گرمي ۽ گهٽ ۾ گهٽ پروسيسنگ وقت رکيو ويندو آهي ته جيئن پيداوار جي ميڪانيڪي ٽٽڻ کان بچي ۽ ذائقو ممڪن حد تائين برقرار رهي. پوءِ ڪين کي عام گرمي پد تي ڊگهي عرصي تائين رکڻ ممڪن ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;MAFF&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فريزنگ]] ذريعي ڀاڄيون {{convert|-10|°C}} کان هيٺ رکڻ سان مختصر عرصي لاءِ خراب ٿيڻ روڪي سگهجي ٿو، جڏهن ته ڊگهي مدي لاءِ {{convert|-18|°C}} جي ضرورت هوندي آهي. اهڙن گرمي پدن تي اينزائيمي عمل مڪمل بند نه ٿيندو، صرف گهٽجي ويندو؛ ۽ فريز ڪرڻ کان اڳ مناسب ماپ ۾ تيار ڪيل ڀاڄين کي [[بلانچ]] ڪرڻ سان off-flavors گهٽ ٿين ٿا. اهڙن گرمي پدن تي سڀ خرد حيات ختم نه ٿيندا، تنهن ڪري پگھرڻ کان پوءِ ڀاڄيون جلد استعمال ڪرڻ گهرجن؛ نه ته موجود خرد حيات ٻيهر وڌي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Hui, Y.H. |author2=Ghazala, Sue|author3=Graham, Dee M. |author4=Murrell, K.D. |author5= Nip, Wai-Kit |title=Handbook of Vegetable Preservation and Processing|url=https://books.google.com/books?id=dVpQVJ46C5gC&amp;pg=PA288 |year=2003 |publisher=CRC Press|isbn=978-0-203-91291-1|pages=286–90}}&lt;/ref&gt;

[[File:Sun-dried tomatoes (4694706270).jpg|thumb|left|يونان ۾ ٽماٽن کي سج ۾ سڪائڻ]]
روايتي طور [[سج ۾ سڪائڻ]] ڪجهه پيداوار (جهڙوڪ ٽماٽا، مشروم ۽ بينز) لاءِ استعمال ٿيندو رهيو آهي؛ پيداوار کي ريڪن تي وڇايو ويندو آهي ۽ وقفي وقفي سان اُلٽو ڪيو ويندو آهي. هن طريقي ۾ ڪيترائي نقصان آهن، سڪائڻ جي رفتار تي ڪنٽرول نه هجڻ، سست سڪائڻ سبب خراب ٿيڻ، مٽي سان آلودگي، مينهن سبب ڀِڄڻ، ۽ ڪوئن، پکين ۽ ڪيڙن جو حملو. انهن مسئلن کي [[شمسي توانائي]] واري ڊرائير سان گهٽائي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;PrakashGarg&quot;&gt;&lt;/ref&gt; سڪي ويل پيداوار کي ذخيرو دوران ٻيهر نمي جذب ڪرڻ کان بچائڻ ضروري آهي.&lt;ref name=&quot;MAFF&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

گهڻي مقدار ۾ [[کنڊ]] ۽ [[لوڻ]] خوراڪ کي محفوظ ڪري سگهن ٿا، ڇاڪاڻ ⁠تہ اهي خرد حيات جي واڌ روڪين ٿا. سائي مٽرن کي لوڻ سان تهه در تهه رکڻ سان محفوظ ڪري سگهجي ٿو، پر هي طريقو گهڻين ڀاڄين لاءِ مناسب ناھن. لوڪي ، گجر ، چقندر ۽ ڪجهه ٻين ڀاڄين کي کنڊ سان اُبالِي جام جهڙو بڻائي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;MAFF&quot;&gt;&lt;/ref&gt; [[سرڪو]] خوراڪ محفوظ ڪرڻ ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي؛ [[ايسيٽڪ ايسڊ]] جي مناسب مقدار تباهه ڪندڙ خرد حيات جي واڌ روڪي ٿي، جنهن کي [[اچار]]، [[چٽڻي]] وغيره تيار ڪرڻ ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;MAFF&quot;&gt;&lt;/ref&gt; [[فرمينٽيشن]] به ڀاڄيون بعد ۾ استعمال ڪرڻ لاءِ محفوظ ڪرڻ جو طريقو آهي. [[ساور ڪرائوٽ]]  ڪٽيل گوبي مان ٺهندو آهي ۽ [[ليڪٽڪ تيزاب]] بيڪٽيريا تي ڀاڙيندو آهي، جيڪي اهڙا مرڪب پيدا ڪن ٿا جيڪي ٻين خرد حيات جي واڌ کي روڪين ٿا.&lt;ref name=&quot;Sinha&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

===مکيه پيدا ڪندڙ===

[[File:Vegetable Shop in Meppadi.jpg|thumb|ڀارت ۾ ڀاڄين جي دڪان]]
[[File:Veggies.jpg|thumb|آمريڪا ۾ [[supermarket|سپرمارڪيٽ]] اندر ڀاڄيون]]

2010 ۾ چين ڀاڄين جو سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ ملڪ هو، دنيا جي ڪُل پيداوار جو اڌ کان وڌيڪ. ڀارت، آمريڪا، ترڪي، ايران ۽ مصر ايندڙ وڏا پيدا ڪندڙ هئا. چين ۾ ڀاڄين جي پوک لاءِ زمين جو ايرادو سڀ کان وڌيڪ هو، جڏهن ته سڀ کان وڌيڪ سراسري پيداوار (yield) اسپين ۽ جمهوريه ڪوريا ۾ حاصل ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/018/i3107e/i3107e.PDF |title=Table 27 Top vegetable producers and their productivity |work=FAO Statistical Yearbook 2013 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |page=165 |access-date=2015-09-14}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! ملڪ !! آبادي ھيٺ ايراضي&lt;br&gt; ھزار ھيڪٽر&lt;br&gt;(2,500 ايڪڙ)!! پيداوار &lt;br&gt;ھزار في kg/ha &lt;br&gt;(890 lb/acre) !! پيداوار &lt;br&gt; ھزار ٽن&lt;br&gt;(1,100 [[short ton]]s)
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|چين || 23,458 || 230 || 539,993
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|انڊيا || 7,256 || 138 || 100,045
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| يونائيٽيڊ اسٽيٽس|| 1,120 || 318 || 35,609
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|ترڪي || 1,090 || 238 || 25,901
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|ايران || 767 || 261 || 19,995
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|مصر || 755 || 251 || 19,487
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|اٽلي || 537 || 265 || 14,201
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|روس || 759 || 175 || 13,283
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|اسپين || 348 || 364 || 12,679
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|ميڪسيڪو || 681 || 184 || 12,515
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|نائجيريا || 1844 || 64 || 11,830
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|برازيل || 500 || 225 || 11,233
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|جاپان || 407 || 264 || 10,746
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|انڊونيشيا || 1082 || 90 || 9,780
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| سائوٿ ڪوريا|| 268 || 364 || 9,757
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|ويٽنام || 818 || 110 || 8,976
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|يوڪرين || 551 || 162 || 8,911
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|ازبڪستان || 220 || 342 || 7,529
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|فلپائين || 718 || 88 || 6,299
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|فرانس || 245 || 227 || 5,572
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| style=&quot;text-align:left&quot;|'''ڪل world''' || '''55,598''' || '''188''' || '''1,044,380'''
|}

==ڪجھ عام ڀاڄيون==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! style=&quot;text-align:center; &quot; colspan=&quot;6&quot;|ڪجهه عام ڀاڄيون
|-
! style=&quot;width:125px;&quot; class=unsortable|تصوير
! style=&quot;&quot; class=unsortable|جنس/نسل (مصالحا)
! style=&quot;&quot; class=unsortable|استعمال ٿيندڙ حصا
! style=&quot;&quot; class=unsortable|اصل
! style=&quot;&quot; class=unsortable|قسم (پوکيون)
! style=&quot;&quot; |عالمي پيداوار&lt;br&gt;(×10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;ٽن، 2018)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC |title=FAOSTAT |access-date=2020-08-24}} Aggregate data: may include official, semi-official or estimated data&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Filoma-Kohl vor der Ernte.jpg|125px]] || ''[[براسيڪا اوليريسيا|براسِيڪا اوليريسيا ]]'' || پن، [[بغلِي ڪونپل| بَغْلِي ڪُونْپَلْ]]، ڏانڊا، گلن جا ڳچا || يورپ || [[گوبي]]، [[برسلز واري ٻوٽيون]]، [[گل گوبي]]، [[بروڪلي]]، [[ھندڻي گوبي|هُندَڻِيَ گوبْيْ]]، [[ڳانٺ گوبي|ڳانٺُ گُوبْيْ]]،&lt;br /&gt;[[ڳاڙھي گوبي]]، [[ساويي گوبي|ساويَيْ گُوبْيْ ]]، [[چيني بروڪلي]]، 
[[ڪرم ڪله|ڪَرَمْ ڪُلَهْ ]]
|style=&quot;text-align:right&quot; rowspan=&quot;2&quot;| 69.4
|-
| [[File:Turnip 2622027.jpg|125px]] || ''[[براسيڪا راپه| براسِيڪا راپَه ]]'' || پاڙ، پن || ايشيا ||[[گوگڙو]]، [[چيني گوبي]]، [[napa cabbage]]، [[bok choy]]
|-
| [[File:Raphanus sativus.jpg|125px]] || ''[[رافانس ساتيفس|رافانَس سَاتِيفَسْ]]'' || پاڙ، پن، ٻجن جا ٿڃا/پوڊ، ٻج جو تيل، سلا || ڏکڻ اوڀر ايشيا || [[موري]]، [[daikon]]، seedpod varieties
|style=&quot;text-align:right&quot;|
|-
| [[File:7carrots.jpg|125px]] || ''[[ڊاڪس ڪيروٽا]]'' || پاڙ، پن، ڏانڊا || فارس || [[گجر]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|40.0&lt;ref group=n name=carrot&gt;Includes both carrots and turnips.&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:CDC parsnip.jpg|125px]] || ''(Pastinaca sativa) [[پسْٽِينڪ ساتِيف|پَسْٽِينَڪَ سَاتِيفَ]]'' || پاڙ || يوريشيا || [[parsnip]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|
|-
| [[File:Uncommon beetroot colours.jpg|125px]] ||''[[بيٽا ولگيرس]]''(Beta vulgaris)
 || پاڙ، پن || يورپ ۽ ويجهو اوڀر || [[چقندر]]، [[سامونڊي چقندر]]، [[Swiss chard]]، [[ کنڊ وارو چقندر]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|
|-
| [[File:Kropsla herfst.jpg|125px]] || ''(Lactuca sativa)[[ليڪٽوڪ ساتيف]]'' || پن، ڏانڊا، ٻج جو تيل || مصر || [[سلاد پتا]]، [[سلاد جو ساق]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|27.2
|-
| [[File:Bohne z01.JPG|125px]] || ''[[فيزيولس ولگيرس]]''&lt;br&gt;''[[فيزيولس ڪوڪسينيس]]''&lt;br&gt;''[[فيزيولس ليڪٽوڪ]]'' || پوڊ، ٻج || مرڪزي ۽ ڏکڻ آمريڪا || [[سايون ڦريون]])(green beans)، [[فرينچ  ڦريون]]، (runner bean )[[سرخ ڦريون]]، [[ھيريڪاٽ ڦريون]]
، [[ ليمائي رانھان]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|55.1&lt;ref group=n name=dry&gt;Sum of production of dry and green vegetables.&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Tuinboon zaden in peul.jpg|125px]] || ''[[وشيئا فابا]]'' || پوڊ، ٻج || ميڊيٽرينين ۽ وچ اوڀر ||[[ڦريون]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|4.9
|-
| [[File:NCI peas in pod.jpg|125px]] || ''[[پائزم سيٽائوم]] '' || پوڊ، ٻج، سلا  || ميڊيٽرينين ۽ مشرقِ وسطى || [[ مٽر]]، [[snap pea]]، [[snow pea]]، [[split pea]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|34.7&lt;ref group=n name=dry&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Various types of potatoes for sale.jpg|125px]] || ''[[سولانيم ٽيوربوسم]] '' || ٽيوبر (tubers) || ڏکڻ آمريڪا || [[پٽاٽو]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|368.1
|-
| [[File:Aubergine.jpg|125px]] || ''[[سولانيم ميلونجينہ]]'' || ميوا || ڏکڻ ۽ اوڀر ايشيا || [[واڱڻ]] 
|style=&quot;text-align:right&quot;|54.0
|-
| [[File:Tomato je.jpg|125px]] || ''[[سولانيم لائڪوپرسيڪم]]'' || ميوا || ڏکڻ آمريڪا || [[ٽماٽو]]، ڏسو [[ٽماٽن جي پوکين جي فھرس]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|182.2
|-
| [[File:Ogórki...jpg|125px]] || ''[[ڪيوڪمس ساتيوس]]'' || ميوا || ڏکڻ ايشيا || [[کيرو]]، ڏسو [[کيرن جي قسمن جي فھرست]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|75.2
|-
| [[File:Pumpkins Hancock Shaker village 2418.jpg|125px]] || ''[[ڪيوڪربٽا ايس پي.]]'' || ميوا، گل || ميسو آمريڪا || [[ڪدو]]، [[اسڪواش (ٻوٽو)]]، [[Cucurbita|ميرو]]، [[پيٺو]] (توري)، [[لوڪي]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|27.6
|-
| [[File:Onions.jpg|125px]] || ''اليم سيپ '' || گڏي/بلب، پن || ايشيا || [[بصر]]، [[سائو بصر]]، [[scallion]]، [[shallot]]، ڏسو [[بصرن جي پوکين جي فھرست]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|102.2&lt;ref group=n name=dry&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Garlic.jpg|125px]] || ''[[اليم ساتيوم]]'' || گڏي/بلب || ايشيا || [[ٿوم]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|28.5
|-
| [[File:Leek.jpg|125px]]|| ''[[اليم امپلوپراسم]]''|| پنن جا غلاف (leaf sheaths) سيٿ|| يورپ ۽ وچ اوڀر|| [[ساوا بصر]]، [[ھاٿي ٿوم]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|2.2
|-
| [[File:Red capsicum and cross section.jpg|125px]] || ''[[ڪپسڪم انوم]]'' || ميوا || اتر ۽ ڏکڻ آمريڪا || [[مرچ]]، [[شملو مرچ]]،  مٺا مرچ 
|style=&quot;text-align:right&quot;|40.9&lt;ref group=n name=dry&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Espinac 5nov.JPG|125px]]|| ''[[اسپناضيا اوليريسيا]]''|| پن|| مرڪزي ۽ ڏکڻ اولهه ايشيا|| [[پالڪ]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|26.3
|-
| [[File:Dioscorea polystachya (batatas).jpg|125px]] || ''[[ڊائوسڪوريا ايس پي.]]'' || ٽيوبر || اڀرندي آفريڪا || [[ڪچالو]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|72.6
|-
| [[File:Ipomoea batatas 006.JPG|125px]] || ''[[آئپوميا بٽاٽاس]]'' || ٽيوبر، پن، ڪونپلون || مرڪزي ۽ ڏکڻ آمريڪا || [[مٺا پٽاٽا]]، ڏسو [[لاھوري گجرئ]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|91.9
|-
| [[File:Manihot esculenta dsc07325.jpg|125px]]|| ''[[مينھولٽ ايسڪولينٽا]]''|| ٽيوبر || ڏکڻ آمريڪا || [[مٺو آلو]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|277.8
|}
{{reflist|group=n}}

==معيار==
[[International Organization for Standardization|انٽرنيشنل آرگنائيزيشن فار اسٽينڊرڊائيزيشن]] (ISO) بين الاقوامي معيار مقرر ڪري ٿي ته جيئن شيون ۽ خدمتون محفوظ، قابل اعتماد ۽ سٺي معيار جون هجن. ميون ۽ ڀاڄين بابت ڪيترائي ISO معيار موجود آهن.&lt;ref name=&quot;fvdp&quot;&gt;{{cite web |title=ISO - 67.080 - Fruits. Vegetables |url=https://www.iso.org/ics/67.080/x/ |website=www.iso.org |publisher=[[International Organization for Standardization]] |access-date=12 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924184352/https://www.iso.org/ics/67.080/x/ |archive-date=24 September 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ISO 1991-1:1982 ۾ ڀاڄين طور استعمال ٿيندڙ ٻوٽن جي 61 جنسن جا ٻوٽاياتي نالا، ۽ انهن جا عام نالا انگريزي، فرينچ ۽ روسي ۾ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iso.org/iso/home/store/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=6728 |title=ISO 1991-1:1982: Vegetables – Nomenclature |publisher=International Organization for Standardization |access-date=2015-03-20}}&lt;/ref&gt; ISO 67.080.20 ڀاڄين ۽ انهن مان ٺهندڙ شين جي ذخيرو ۽ آمدرفت کي ڍڪيندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iso.org/iso/home/store/catalogue_ics/catalogue_ics_browse.htm?ICS1=67&amp;ICS2=080&amp;ICS3=20&amp; |title=67.080.20: Vegetables and derived products  |publisher=International Organization for Standardization |access-date=2015-03-20}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سبزيون]]
[[زمرو:زراعت]]
[[زمرو:نباتات]]
[[زمرو:خوراڪ ۽ مشروب]]
[[زمرو:زراعت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>q1auibehnfzhuk8yj9rr7gcmrfzwyi7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368803</id>
      <parentid>368800</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53357" sha1="c6tpw6odo94dmlb7xwx897ybakdwq9b" xml:space="preserve">[[File:Marketvegetables.jpg|thumb|[[Philippines|فلپائن]] ۾ هڪ بازار اندر ڀاڄيون]]

[[File:Vegetables for sale in a market in France.jpg|thumb|[[فرانس]] ۾ مارڪيٽ اندر وڪري لاءِ ڀاڄيون]]

'''ڀاڄيون''' ('''Vegetables''') [[ٻوٽو|ٻوٽن]] جا اهي کائڻ لائق حصا آهن، جيڪي انسان يا ٻيا جانور [[کاڌو|کاڌي]] طور استعمال ڪن ٿا. هن لفظ جو اصل مطلب اڄ به عام استعمال ۾ موجود آهي، ۽ گڏيل طور ٻوٽن لاءِ استعمال ٿيندو آهي ته جيئن هر قسم جي کائڻ لائق ٻوٽن واري شين کي ظاهر ڪري سگهجي، جن ۾ [[کاڌي وارا گل|گلن]]، [[ميوا|ميون]]، [[کاڌي واريون ٻوٽن جون ڏنڊيون|ڏانڊا/ٺاٺ]]، [[پتن واريون ڀاڄيون|پن]]، [[کاڌي واريون پاڙون|پاڙون]] ۽ [[کاڌي وارا ٻج|ٻج]] شامل آهن. هڪ ٻي تعريف ڪجهه حد تائين من ماني طريقي سان اڪثر کاڌي پچائڻ واري شوق ۽ ثقافتي روايت جي بنياد تي ڪئي ويندي آهي؛ ان ۾ مزيدار ميوا جهڙوڪ ٽماٽا ۽ کيرا، گل جهڙوڪ [[بروڪلي]]، ۽ ٻج جهڙوڪ دالن کي شامل ڪيو ويندو آهي؛ پر ڪجهه ٻوٽن مان نڪتل اهي شيون خارج ڪيون وينديون آهن جيڪي ميوا، گل، نٽس يا  گورا يا اناج جا داڻا شامل آھن.

شروعاتي دور ۾ ڀاڄيون جهنگ مان [[شڪار-۽-جمع ڪندڙ|شڪار-۽-جمع ڪندڙن]] (hunter-gatherer) گڏ ڪيون، ۽ دنيا جي مختلف علائقن ۾ پوکيءَ ۾ داخل ٿيون, گهڻو امڪان آهي ته هي عمل 10,000&amp;nbsp;ق م کان 7,000&amp;nbsp;ق م واري دور ۾ ٿيو، جڏهن نئين [[زراعت جي تاريخ|زرعي زندگيءَ جو طريقو]] وڌيو. شروع ۾ مقامي طور وڌندڙ ٻوٽن کي پوکيو ويو، پر وقت سان واپار ذريعي ٻاهرين علائقن مان عام ۽ ناياب فصل به آيا ۽ گهريلو قسمن ۾ شامل ٿيندا ويا. اڄڪلهه موسم جي اجازت مطابق گهڻيون ڀاڄيون سڄي دنيا ۾ پوکيون وڃن ٿيون، ۽ گهٽ موزون علائقن ۾ به محفوظ ماحول ۾ فصل پوکيا وڃن ٿا. [[چين ۾ زراعت|چين]] ڀاڄين جو سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ ملڪ آهي، ۽ زرعي شين جي عالمي واپار سبب صارف پري پري ملڪن ۾ پوکيل ڀاڄيون به خريد ڪري سگهن ٿا. پيداوار جو پيمانو [[گھر-خرچ زراعت]] (agriculture Subsistence) ڪندڙ هارين کان، جيڪي رڳو پنهنجي خاندان لاءِ کاڌو پيدا ڪن ٿا، وڏن [[زرعي ڪاروبار|زرعي ڪاروبارن]] تائين ڦهليل آهي، جتي هڪ ئي پيداوار جا وسيع ايراضيءَ وارا فصل پوکيا وڃن ٿا. ڀاڄي جي قسم موجب، فصل لڻڻ کان پوءِ درجابندي، ذخيرو، پروسيسنگ ۽ مارڪيٽنگ جا مرحلا ٿين ٿا.

ڀاڄيون ڪچيون به کائي سگهجن ٿيون ۽ پڪايون به؛ ۽ انساني غذائيت ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون، عام طور تي چرٻي ۽ ڪاربوهائيڊريٽ ۾ گهٽ، پر وٽامنن، معدنيات ۽ [[غذائي فائبر]] ۾ وڌيڪ. ڪيترائي غذائي ماهر ماڻهن کي ڀاڄيون ۽ ميوا وڌيڪ کائڻ جي صلاح ڏين ٿا؛ اڪثر روزانو پنج يا وڌيڪ حصا کائڻ جي سفارش ڪئي ويندي آهي.

==اشتقاق==

انگريزي لفظ ويجٽبل (vegetable)  انگريزي ۾ پهريون ڀيرو 15هين صدي جي شروعات ۾ لکيل صورت ۾ ملي ٿو. هي [[قديم فرينچ]] مان آيو آهي،&lt;ref name=&quot;Online Etymology Dictionary&quot;&gt;{{OEtymD|vegetable}}&lt;/ref&gt; ۽ شروعات ۾ سڀني ٻوٽن لاءِ استعمال ٿيندو هو؛ حياتيات جي تناظر ۾ اڄ به هن معنيٰ ۾ استعمال ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;swedenborg&quot;&gt;Swedenborg, Emanuel (2003). ''Swedenborg Concordance 1888''. Kessinger Publishing. p. 502. {{ISBN|0-7661-3728-7}}.&lt;/ref&gt; هي [[وچئين دور جي لاطيني]]  جي لفظ''vegetabilis'' مان نڪتل آهي، جنهن جو مطلب &quot;وڌندڙ، ڦلندڙ&quot; (يعني ٻوٽي بابت) هو؛ ۽ هي هڪ معنوي تبديلي هئي، جيڪا پوئين لاطيني ۾ &quot;جيئارڻ، سُجاڳ ڪرڻ&quot; واري معنيٰ مان ٿي.&lt;ref name=&quot;Online Etymology Dictionary&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

&quot;ويجٽبل&quot; جي معنيٰ &quot;کاڌي لاءِ پوکيل ٻوٽو&quot; طور 18هين صديءَ تائين قائم نه ٿي هئي.&lt;ref&gt;{{cite book | first=John | last=Ayto | title=Dictionary of Word Origins | publisher=Arcade Publishing | location=New York | year=1993 | isbn=978-1-55970-214-0 | oclc=33022699}}&lt;/ref&gt; 1767 ۾ هن لفظ کي خاص طور &quot;کاڌي لاءِ پوکيل ٻوٽو، کائڻ لائق جڙ/پاڙ&quot; جي معنيٰ ۾ استعمال ڪيو ويو. 1955 ۾ پهريون ڀيرو هن جو مختصر ۽ عام ٻوليءَ وارو روپ &quot;veggie&quot; استعمال ٿيو.&lt;ref name=&quot;Online Etymology Dictionary2&quot;&gt;{{OEtymD|veggie}}&lt;/ref&gt;

[[صفت]] طور ''vegetable'' سائنسي ۽ فني متنن ۾ هڪ ٻي، وڌيڪ وسيع معنيٰ سان به استعمال ٿيندو آهي: عام طور &quot;ٻوٽن سان لاڳاپيل&quot;—کاڌي لائق هجي يا نه، جهڙوڪ ''vegetable matter''، ''vegetable kingdom''، ''vegetable origin'' وغيره.&lt;ref name=&quot;swedenborg&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==اصطلاح==
{{See also|Fruit#Botanical vs. culinary}}
&quot;ڀاڄي&quot; يا ويجٽبل جي ٺيڪ تعريف ان ڪري به بدلجي سگهي ٿي جو دنيا ۾ کاڌي طور ٻوٽي جا ڪيترائي حصا استعمال ٿين ٿا، پاڙون، ڏانڊا، پن، گل، [[ميوا]] ۽ ٻج. سڀ کان وسيع تعريف اها آهي جيڪا هن لفظ کي صفت طور &quot;ٻوٽي جي اصل&quot; واري معنيٰ ۾ استعمال ڪري. وڌيڪ مخصوص طور، ڀاڄي کي &quot;اهڙو ٻوٽو جنهن جو ڪو حصو کاڌي لاءِ استعمال ٿئي&quot; چئي به بيان ڪيو ويو آهي،&lt;ref name=&quot;Dictionary.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://dictionary.reference.com/browse/vegetable |title=Vegetable |publisher=Dictionary.com |access-date=2015-03-03}}&lt;/ref&gt; ۽ ٻي ثانوي معنيٰ &quot;اهڙي ٻوٽي جو کائڻ لائق حصو&quot; پڻ آهي.&lt;ref name=&quot;Dictionary.com&quot;&gt;&lt;/ref&gt; هڪ وڌيڪ درست تعريف اها به ڏني وئي آهي ته: &quot;کاڌي طور استعمال ٿيندڙ هر اهو ٻوٽياتي حصو جيڪو ميوا يا ٻج نه هجي، پر اهي پڪا ميوا شامل آهن جيڪي مکيه کاڌي جو حصو بڻجي کائبا آهن.&quot; &lt;ref name=&quot;Sinha&quot;&gt;{{cite book|author1=Sinha, Nirmal |author2=Hui, Y.H. |author3= Evranuz, E. Özgül |author4=Siddiq, Muhammad |author5=Ahmed, Jasim |title=Handbook of Vegetables and Vegetable Processing |url=https://books.google.com/books?id=Fz58umYZVK8C&amp;pg=PT192 |year=2010|publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-95844-5 |pages=192, 352}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;iarc&quot;&gt;{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=RiKjvAzzwFYC&amp;pg=PA |title=Fruits And Vegetables |isbn=978-92-832-3008-3|publisher=IARC |author1=Vainio, Harri  |author2=Bianchini, Franca   |name-list-style=amp |year=2003 |page=2}}&lt;/ref&gt; هنن تعريفن کان ٻاهر کائڻ لائق فنگس (جهڙوڪ [[مشروم|مُشروم]]) ۽ [[کائڻ لائق سامونڊي ٻوٽا]] ايندا آهن؛ جيتوڻيڪ اهي [[ٻوٽا|ٻوٽن]] جا حصا ناهن، پر گهڻو ڪري ڀاڄين وانگر ورتا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.spicesmedicinalherbs.com/fungi-vegetables.html |title=Fungi vegetables |work=Spices &amp; Medicinal Herbs: Classification of vegetables |access-date=2015-03-24 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304033725/http://www.spicesmedicinalherbs.com/fungi-vegetables.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:FruitArrangement.jpg|thumb|ڪجهه اهڙا ميوا، جن کي کاڌي ۾ اڪثر ڀاڄيون سمجهيو ويندو آهي، جن ۾ [[مڪئي]], [[ٽماٽو]] ۽ مختلف [[اسڪواش ميوا]] شامل آهن]]


روزمره ٻوليءَ ۾، مٿي ذڪر ڪيل &quot;ڀاڄي&quot; واري تعريف مطابق &quot;ميوا&quot; ۽ &quot;ڀاڄيون&quot; هڪ ٻئي کان الڳ  سمجهيا وڃن ٿا. &quot;ميون&quot; کي [[علم نباتات]] ۾ درست معنيٰ حاصل آهي: اهو حصو جيڪو [[بيضو (نباتات)|بيضه/اووري]] مان [[گلن وارا ٻوٽا|گلن واري ٻوٽي]] ۾ بڻجي ٿو. هي ڳالهه کاڌي واري  معنيٰ کان ڪافي مختلف آهي. جيئن [[آڙو]]، [[آلوبخارا]] ۽ [[نارنگي (ميوو)]] ٻنهي معنائن ۾ &quot;ميوا&quot; آهن، پر ڪيترين شين کي عام طور &quot;ڀاڄي&quot; چيو ويندو آهي، جهڙوڪ [[واڱڻ]]، [[شملو مرچ]] ۽ [[ٽماٽو]]، اهي نباتات مطابق ميوا آهن. [[ٽماٽو ميوا يا ڀاڄي؟]] وارو سوال 1893 ۾ [[آمريڪا جي سپريم ڪورٽ]] تائين به پهتو. عدالت [[نڪس vs ھيڊن, 1893ع]] (Nix v. Hedden) واري ڪيس ۾ متفقه طور فيصلو ڪيو ته درآمد ٿيل پيداوار تي 1883ع واري ٽيرف تحت ٽيڪس لاءِ ٽماٽو کي &quot;ڀاڄي&quot; طور سڃاتو وڃي؛ جڏهن ته عدالت اهو به مڃيو ته [[علم نباتات]] جي لحاظ کان ٽماٽو ميوو آهي.&lt;ref&gt;[http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?court=US&amp;vol=149&amp;invol=304 ''Nix v. Hedden'', 149 U.S. 304 (1893)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628191931/http://caselaw.lp.findlaw.com/scripts/getcase.pl?court=US&amp;vol=149&amp;invol=304 |date=2011-06-28 }}. Findlaw.com.&lt;/ref&gt;

==تاريخ==

[[زراعت]] کان اڳ، انسان [[شڪار-۽-جمع ڪندڙ]] هئا. اهي کائڻ لائق ميوا، ٻير/نٽس، ڏانڊا، پن، [[ڪورمز]] (corm) ۽ ٽيوبر (tubers) گڏ ڪندا هئا ۽ کاڌي لاءِ جانورن جو [[شڪار]] به ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Portera, Claire C. |author2=Marlowe, Frank W. |title=How marginal are forager habitats? |journal= Journal of Archaeological Science  |volume=34 |issue=1 |pages=59–68 |date=January 2007|doi=10.1016/j.jas.2006.03.014 |bibcode=2007JArSc..34...59P }}&lt;/ref&gt; اڀرندي برساتي جهنگ ۾ [[ٻيلائي-باغباني]] کي زراعت جو پهريون مثال سمجهيو وڃي ٿو: ڪارآمد ٻوٽا سڃاتا ويا ۽ انهن کي وڌڻ لاءِ همٿايو ويو، جڏهن ته ناڪارائتا ٻوٽا هٽايا ويا. ان کان پوءِ چونڊ ذريعي ٻوٽن جي نسلي تبديلي شروع ٿي، جهڙوڪ وڏي ميوي ۽ تيز واڌ جهڙيون خوبيون.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The forest-garden farms of Kandy, Sri Lanka|author=Douglas John McConnell|year=1992|page=1|publisher=Food &amp; Agriculture Org. |url=https://books.google.com/books?id=G3QPo7lThXsC&amp;pg=PP1|isbn=978-92-5-102898-8}}&lt;/ref&gt; جيتوڻيڪ ڪڻڪ ۽ جو جهڙن گاهن جي گهريلو بڻجڻ جا پهريان ثبوت (وچ اوڀر) ۾ مليا آهن، پر ممڪن آهي ته دنيا جي ڪيترن ئي ماڻهن 10,000 ق م کان 7,000 ق م جي عرصي ۾ پوک شروع ڪئي هجي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://genographic.nationalgeographic.com/development-of-agriculture/ |title=The Development of Agriculture |work=National Geographic |access-date=2015-03-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414142437/https://genographic.nationalgeographic.com/development-of-agriculture/ |archive-date=2016-04-14 }}&lt;/ref&gt; [[گھر-خرچ زراعت]] اڄ به موجود آهي: آفريڪا، ايشيا، ڏکڻ آمريڪا ۽ ٻين هنڌن تي ڪيترائي ڳوٺاڻا هاري پنهنجي زمين مان ايترو کاڌو پيدا ڪن ٿا جو خاندان گذارو ڪري سگهي؛ ۽ بچيل پيداوار ٻين شين جي بدليءَ لاءِ استعمال ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Wharton, Clifton R. |title=Subsistence Agriculture and Economic Development|url=https://books.google.com/books?id=1M-lBNcTfzMC&amp;pg=PA18 |year=1970 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-0-202-36935-8 |page=18}}&lt;/ref&gt;

لکيل تاريخ دوران، امير طبقو گوشت، ڀاڄيون ۽ ميوا شامل متنوع خوراڪ وٺڻ جي سگهه رکي ٿو؛ جڏهن ته غريبن لاءِ گوشت عيش هوندو هو ۽ سندن خوراڪ گهڻو ڪري هڪ [[بنيادي اناج]] (Staple food) تي مشتمل هوندي هئي, جهڙوڪ چانور، رائي، جو، ڪڻڪ، ٻاجھر يا مڪئي. ڀاڄين جو شامل ٿيڻ خوراڪ ۾ ڪجهه رنگا رنگي آڻيندو هو. [[وچ آمريڪا]] ۾ [[ازٽيڪ]] (Aztec) قوم جو بنيادي کاڌو [[مڪئي]] هو، ۽ اهي [[ٽماٽو|ٽماٽا]]، [[ايواڪاڊو]] (avocado)، [[رانھان]](bean)، [[مرچ]](Capsicum)، [[ڪدو]]، [[اسڪواش، (ٻوٽا)|اسڪواش]]، [[مڱڦري]] ۽ [[امارانٿ]] (amaranth جا ٻج پوکيندا هئا ته جيئن پنهنجي [[ٽورٽيلا]] (tortilla) ۽ [[دليو|دليي]] (porridge) کي وڌائين&lt;ref name=&quot;Lambert&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.localhistories.org/food.html |title=A brief history of Food |author=Lambert, Tim |access-date=2015-03-04}}&lt;/ref&gt;.  [[پيرو]] ۾ [[انڪا ايمپائر|انڪا]] (Inca Empire) سلطنت جا ماڻهو هيٺاهين علائقن ۾ مڪئي ۽ اوچن علائقن ۾ [[پٽاٽا|پٽاٽن]] تي گذارو ڪندا هئا. اهي [[ڪينوئا]] (quinoa) جا ٻج به استعمال ڪندا هئا ۽ مرچن، ٽماٽن ۽ ايواڪاڊو سان خوراڪ کي وڌيڪ ڀرپور ڪندا هئا.&lt;ref name=&quot;Lambert&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[قديم چين]] ۾ ڏکڻ ۾ چانور ۽ اتر ۾ ڪڻڪ بنيادي فصل هئا؛ ڪڻڪ مان [[ڊمپلنگ]]/پڪوڙيون (dumplings), [[نوڊلز]]/سيون (noodles) ۽     
[[پين ڪيڪ]]/پراٺي وارا پڪوڙا (pancake)  تيار ٿيندا هئا. گڏ ۾ استعمال ٿيندڙ ڀاڄين ۾ [[ڪچالو]] (yam)، [[سويابين|سويا]]، [[ڦريون]] (broad beans)، [[گوگڙو]]، [[سائو بصر]] (spring onion) ۽ [[ٿوم]] شامل هئا. قديم مصري خوراڪ جو دارومدار [[ماني]] تي هو، جيڪا اڪثر واريءَ جي آميزش سبب ڏندن کي گھسائي ڇڏيندي هئي. گوشت عيش هو پر مڇي وڌيڪ ميسر هئي. گڏ ۾ ڪيتريون ڀاڄيون به هونديون هيون—جهڙوڪ [[ڪندي ڪدو|ٽُنْدَيَ ڪَدُو]] (marrows)، [[ڦريون]] (broad beans)، [[دال| داليون]](lentils)، [[بصر]]
(onions)، [[سائو بصر]] (leeks)، [[ٿوم]]
(garlic)، [[موري]] (radishes) ۽ [[سلاد پتا]](lettuces).&lt;ref name=&quot;Lambert&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[قديم يونان]] ۾ ماني بنيادي کاڌو هئي؛ ان سان گڏ [[ٻڪريءَ جو پنير]]، [[زيتون]]، [[انجير]]، [[مڇي]] ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[گوشت]]. پوکيل ڀاڄين ۾  بصر، ٿوم، [[گوبي|گوبيون]]، [[ھنداڻو]] يا ڇانھين ۽ داليون شامل هيون.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Apel, Melanie Ann |title=Land and Resources in Ancient Greece|url=https://books.google.com/books?id=He_ecHencAoC&amp;pg=PA10|year=2004 |publisher=Rosen Publishing Group |isbn=978-0-8239-6769-8 |page=10}}&lt;/ref&gt; [[ancient Rome|قديم روم]] ۾ emmer ڪڻڪ يا ڦرين مان ڳاڙهو دليو ٺهندو هو؛ گڏ ۾ سائيون ڀاڄيون هونديون هيون پر گوشت گهٽ. مڇيءَ کي گهڻو پسند نه ڪيو ويندو هو. رومن بصر ، مثر، ڦريون، گوگڙو پوکيندا هئا ۽ [[چقندر]] (Beetroot) جي پاڙ بدران پن کائيندا هئا.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Forbes, Robert James |title=Studies in Ancient Technology|url=https://books.google.com/books?id=Y84UAAAAIAAJ&amp;pg=PA99 |year=1965 |publisher=Brill Archive |page=99 }}&lt;/ref&gt;

==غذائيت ۽ صحت==
[[File:Ipomoea stir fry.jpg|thumb|ڏکڻ اوڀر ايشيائي انداز ۾ مرچ ۽ [[سمبل]] سان stir-fried ''[[Ipomoea aquatica]]'']]

[[File:Vegetable Cart in Guntur.jpg|thumb|[[Guntur|گنٽور]]، [[India|ڀارت]] ۾ گهٽي تي وڪرو لاءِ ڀاڄيون (۽ ڪجهه [[fruit|ميوا]])]]

ڀاڄيون انساني غذائيت ۾ اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون. گهڻيون ڀاڄيون چرٻي ۽ ڪيلورين ۾ گهٽ هونديون آهن، پر مقدار ۾ ڀرپور ۽ پيٽ ڀريندڙ هونديون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vegetables |url=https://www.myplate.gov/eat-healthy/vegetables |access-date=2022-04-17 |website=www.myplate.gov |publisher=U.S. Department of Agriculture |archive-date=2022-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417195851/https://www.myplate.gov/eat-healthy/vegetables |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; اهي غذائي فائبر فراهم ڪن ٿيون ۽ ضروري وٽامنن، معدنيات ۽ trace elements جا اهم وسيلا آهن. خاص طور اهم اينٽي آڪسيڊنٽ وٽامن [[Vitamin A|A]]، [[Vitamin C|C]] ۽ [[Vitamin E|E]] آهن. جڏهن خوراڪ ۾ ڀاڄيون شامل ٿين ٿيون ته ڪينسر، فالج، دل ۽ رت جي نالين جي بيمارين ۽ ٻين دائمي عارضن جي واقعن ۾ گهٽتائي ڏٺي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Kerala&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.celkau.in/Crops/Vegetables/vegetables.aspx |title=Vegetables |work=Infotech Portal |publisher=Kerala Agricultural University |access-date=2015-03-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Terry2011&quot;&gt;{{cite book|author=Terry, Leon |title=Health-Promoting Properties of Fruits and Vegetables|url=https://books.google.com/books?id=gNEZoC86dMQC |year=2011 |publisher=CABI |isbn=978-1-84593-529-0 |pages=2–4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Büchner|first1=Frederike L.|last2=Bueno-de-Mesquita|first2=H. Bas|last3=Ros|first3=Martine M.|last4=Overvad|first4=Kim|last5=Dahm|first5=Christina C.|last6=Hansen|first6=Louise|last7=Tjønneland|first7=Anne|last8=Clavel-Chapelon|first8=Françoise|last9=Boutron-Ruault|first9=Marie-Christine|date=2010-09-01|title=Variety in fruit and vegetable consumption and the risk of lung cancer in the European prospective investigation into cancer and nutrition|journal=Cancer Epidemiology, Biomarkers &amp; Prevention|volume=19|issue=9|pages=2278–86|doi=10.1158/1055-9965.EPI-10-0489|issn=1538-7755|pmid=20807832|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; تحقيقن موجب، جيڪي ماڻهو روزانو ميوا ۽ ڀاڄيون ٽي سرونگ کان گهٽ کائين ٿا، انهن جي ڀيٽ ۾ جيڪي پنج کان وڌيڪ سرونگ کائين ٿا، انهن ۾ دل جي رڳن جي بيماري يا فالج ٿيڻ جو خطرو لڳ ڀڳ ويهه سيڪڙو گهٽ هوندو آهي.&lt;ref name=&quot;Harvard&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/what-should-you-eat/vegetables-and-fruits/ |title=Vegetables and Fruits |publisher=Harvard School of Public Health |access-date=2015-09-14|date=2012-09-18 }}&lt;/ref&gt;

ڀاڄين جو [[nutrition|غذائي]] مواد تمام گهڻو مختلف هوندو آهي؛ ڪجهه ۾ [[protein|پروٽين]] جا مفيد مقدار هوندا آهن، پر عام طور انهن ۾ [[fat|چرٻي]] گهٽ هوندي آهي،&lt;ref name=&quot;Li2008&quot;&gt;{{cite book|author=Li, Thomas S.C. |title=Vegetables and Fruits: Nutritional and Therapeutic Values |url=https://books.google.com/books?id=n6zNOdkqmMYC|year=2008|publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-6873-3 |pages=1–2}}&lt;/ref&gt; ۽ مختلف مقدار ۾ [[vitamin|وٽامن]] جهڙوڪ [[vitamin A]]، [[vitamin K]] ۽ [[vitamin B6|vitamin B&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]]؛ [[provitamin]]s؛ [[dietary mineral]]s؛ ۽ [[carbohydrate|ڪاربوهائيڊريٽ]] شامل هوندا آهن.

نوجوانيءَ ۾، جڏهن هڏا اڃا وڌي رهيا هوندا آهن، [[Crunchiness|ڪرَڪُڙي]] ۽ ڏکيا چٻائڻ وارا کاڌا (جهڙوڪ ڪچيون ڀاڄيون) کائڻ جبڙن جي صحيح واڌ لاءِ ضروري سمجهيو ويو آهي؛ جيڪڏهن اهڙا کاڌا نه کائبا ته جبڙا پنهنجي مڪمل ماپ تائين نه وڌندا، جنهن سبب ڏندن لاءِ جاءِ گهٽ پئجي سگهي ٿي ۽ ڏند ٽيڙا يا [معقل جا ڏند ڦاسيل رهڻ جهڙا مسئلا پيدا ٿي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What teeth reveal about the lives of modern humans |url=https://news.osu.edu/what-teeth-reveal-about-the-lives-of-modern-humans/ |access-date=2022-04-16 |website=What teeth reveal about the lives of modern humans |language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Boughner |first=Julia |title=Bad molars? The origins of wisdom teeth |url=http://theconversation.com/bad-molars-the-origins-of-wisdom-teeth-104835 |access-date=2022-04-16 |website=The Conversation |date=9 November 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;

تنهن هوندي به، ڀاڄين ۾ ڪڏهن ڪڏهن زهريلائ مادا ۽ [[اينٽي نيوٽرينٽس]] به هوندا آهن، جيڪي غذائن جي جذب ٿيڻ  ۾ رڪاوٽ وجهن ٿا. انهن ۾ [[سولينائن]] (α-solanine) [[چيڪونائن]]
(α-chaconine)،&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.foodchem.2005.08.046 |title=Balance between nutrients and anti-nutrients in nine Italian potato cultivars |year=2006 |last1=Finotti |first1=Enrico |last2=Bertone |first2=Aldo |last3=Vivanti |first3=Vittorio |journal=Food Chemistry|volume=99 |issue=4 |page=698}}&lt;/ref&gt; [[اينزايم انھبليٽر]] (enzyme inhibitor) جهڙوڪ [[ڪولينيسٽريس]] (cholinesterase), [[پروٽيئيز]]  (protease), [[امائليس]] (amylase) وغيره جا انھبليٽر، [[سائيناڊ]] ۽ 
[[سائيناڊ جا اڳ-مادّا]] (linamarin), [[آگزيلگ تيزاب]] (oxalic acid) وغيره شامل آهن.{{citation needed|date=April 2016}} اهي زهر قدرتي دفاعي نظام آهن، جيڪي ٻوٽي تي حملو ڪندڙ ڪيڙا، شڪار ڪندڙ ۽ فنگس کي روڪڻ لاءِ هوندا آهن. ڪجهه بينز ۾ [[فوٽوھيماگلوٽنن]] هوندو آهي، ۽ [[مٺا آلو| مٺن آلن]] (cassava) جي پاڙن ۾ [[سائنوجينيٽڪ گلائڪوسائڊ]] هوندي آهي—اهو ئي بانس جي ڪونپلن ۾ به ٿي سگهي ٿو. مناسب پچائڻ سان اهي زهر غير اثرائتا ٿي سگهن ٿا. ساوا آلو گلائڪوالڪلائيڊز رکن ٿا ۽ انهن کان پاسو ڪرڻ گهرجي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfs.gov.hk/english/programme/programme_rafs/programme_rafs_fc_02_05.html |title=Naturally Occurring Toxins in Vegetables and Fruits |date=2015-02-18 |work=Risk Assessment in Food Safety |publisher=Centre for Food Safety |access-date=2015-03-30}}&lt;/ref&gt;

ميوا ۽ ڀاڄيون—خاص طور پنن واريون ڀاڄيون—آمريڪا ۾ [[نارووائرس]] (norovirus) سبب ٿيندڙ تقريباً اڌ آنڊن-پيٽ جي انفيڪشنن سان ڳنڍيون ويون آهن. اهي شيون اڪثر ڪچيون کائبيون آهن ۽ تياري دوران متاثر فوڊ هينڊلر جي ذريعي آلودگي ٿي سگهي ٿي. ڪچي کائڻ واري خوراڪ کي هٿ ڪرڻ وقت صفائي اهم آهي؛ اهڙن شين کي مناسب نموني صاف، سنڀال ۽ ذخيرو ڪرڻ سان آلودگي گهٽائي سگهجي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Centers for Disease Control and Prevention |year=2013 |title=Attribution of Foodborne Illness, 1998–2008 |journal=Estimates of Foodborne Illness in the United States |volume=19 |issue=3 |url=https://www.cdc.gov/foodborneburden/attribution-1998-2008.html }}&lt;/ref&gt;

===سفارشون===
[[File:Vegetable consumption per capita, OWID.svg|thumb|upright=1.6|2013 ۾ في فرد ڀاڄين جو استعمال&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vegetable consumption per capita |url=https://ourworldindata.org/grapher/vegetable-consumption-per-capita |website=Our World in Data |access-date=5 March 2020}}&lt;/ref&gt;]]

USDA جي امريڪين لاء غذائي ھدايتن موجب روزانو ميوا ۽ ڀاڄيون پنج کان نَو ويلن تائين کائڻ جي سفارش ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131207154611/http://www.cnpp.usda.gov/Publications/DietaryGuidelines/2000/2000DGBrochureFabulousFruits.pdf Fabulous fruits... versatile vegetables.] United States Department of Agriculture. Retrieved 2012-03-30.&lt;/ref&gt; ڪُل مقدار عمر ۽ جنس مطابق بدلجي سگهي ٿو، ۽ عام طور کائيندڙ معياري حصن ۽ غذائي مواد جي بنياد تي طئي ٿيندو آهي. آلو هن ڳڻپ ۾ شامل ناهن، ڇاڪاڻ⁠ تہ اهي بنيادي طور نشاستي جا فراهم ڪندڙ آهن. گهڻين ڀاڄين ۽ ڀاڄي جي جوس لاءِ هڪ ويلو اڌ ڪپ آهي—ڪچي يا پڪي ٻنهي صورتن ۾. پنن واري ساڳي ڀاڄي لاءِ (جهڙوڪ [[سلاد پتو]] ۽ [[پالڪ]]) هڪ ويلي لاء اڪثر هڪ پورو ڪپ هوندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.heart.org/HEARTORG/Caregiver/Replenish/WhatisaServing/What-is-a-Serving_UCM_301838_Article.jsp |title=What is a serving? |date=2014-12-18 |publisher=American Heart Association |access-date=2015-09-26}}&lt;/ref&gt; مختلف قسمن جون شيون چونڊڻ گهرجن، ڇو ته ڪو به هڪڙو ميوا يا ڀاڄي صحت لاءِ گهربل سڀ غذائي جزا نٿو ڏئي.&lt;ref name=&quot;Harvard&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

بين الاقوامي غذائي رهنمائي به USDA جهڙي آهي. [[جاپان]] مثال طور روزانو ڀاڄيون پنج کان ڇهه ويلائ کائڻ جي صلاح ڏئي ٿو.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111005161248/http://www.the-food-guide-pyramid.com/japanese-diet.html The Japanese Diet]. the-food-guide-pyramid.com&lt;/ref&gt; فرانسيسي سفارشون به ملندڙ جلندڙ آهن ۽ روزانو پنج ويلا هدف رکن ٿيون.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111005161248/http://www.the-food-guide-pyramid.com/frenchdiet.html The French Dietary Guide]. the-food-guide-pyramid.com&lt;/ref&gt; ڀارت ۾ بالغن لاءِ روزانو {{convert|275|g}} ڀاڄيون کائڻ جي سفارش ڪئي وئي آهي.&lt;ref name=&quot;Kerala&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==پيداوار==

===پوکي===
{{further|Kitchen garden|Vegetable farming}}
[[File:AUSAID SOUTH AFRICA (10672860713).jpg|thumb|right|[[South Africa|ڏکڻ آفريڪا]] ۾ ڀاڄيون پوکڻ]]

[[File:Povrce_iz_vrta.jpeg|thumb|right|[[ڪروئيشيا]] ۾ باغ مان تازيون ڀاڄيون]]

ڀاڄيون قديم ترين زماني کان انساني خوراڪ جو حصو رهيون آهن. ڪجهه بنيادي خوراڪ آهن، پر گهڻيون معاون خوراڪ آهن—جيڪي کاڌن ۾ پنهنجي مخصوص ذائقي سان تنوع پيدا ڪن ٿيون ۽ ساڳئي وقت صحت لاءِ گهربل غذائيت وڌائين ٿيون. ڪجهه ڀاڄيون باراني/هميشه رهندڙ هونديون آهن، پر گهڻيون سالياني ۽ ٻه سالياني هونديون آهن، ۽ عام طور ٻج پوکڻ يا ٻوٽو لڳائڻ کان هڪ سال اندر لڻي وينديون آهن. پوک لاءِ جيڪو به نظام هجي، پوک جو ڍانچو گهڻو ڪري ساڳيو هوندو آهي: مٽيءَ کي ڀِڃي نرم ڪرڻ، گاهه-گندي هٽائڻ يا دفن ڪرڻ، ۽ نامياتي ڀاڻ يا ڪيميائي ڀاڻ شامل ڪرڻ؛ ٻج پوکڻ يا ننڍا ٻوٽا لڳائڻ؛ فصل جي واڌ دوران جڙي ٻوٽين سان مقابلي کي گهٽائڻ، نقصان ڏيندڙن تي ڪنٽرول ۽ مناسب پاڻي مهيا ڪرڻ؛ فصل پچڻ تي لڻڻ؛ پوءِ چونڊ/درجابندي، ذخيرو ۽ مارڪيٽنگ يا سڌو استعمال.&lt;ref name=&quot;RHS&quot;&gt;{{cite book |title=The Royal Horticultural Society Encyclopedia of Gardening |editor-last1=Brickell |editor-first1=Christopher |year=1992 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-86318-979-1 |pages=303–08}}&lt;/ref&gt;

مختلف مٽيءَ جا قسم مختلف فصلن لاءِ مناسب هوندا آهن، پر عام طور معتدل موسمن ۾ وارياسي مٽي جلدي سڪي ٿي پر بهار ۾ جلدي گرم به ٿيندي آهي، تنهن ڪري ابتدائي فصلن لاءِ سٺي آهي؛ جڏهن ته ڳري چڪني مٽي نمي بهتر رکي ٿي ۽ دير سان موسم واري فصلن لاءِ مناسب آهي. پوک جو موسم [[فليس]]، [[ڪلوش]] (Cloche)، [[پلاسٽڪ ملچ]] (mulch)، [پولي ٽنل]] (polytunnel) ۽ [[گرين هائوس]] جي استعمال سان وڌائي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;RHS&quot;&gt;&lt;/ref&gt; گرم علائقن ۾ ڀاڄين جي پيداوار موسم، خاص طور برسات جي نموني، سبب محدود ٿي سگهي ٿي؛ جڏهن ته معتدل علائقن ۾ اها گرمي پد ۽ ڏينهن جي ڊيگهه سبب محدود ٿئي ٿي.&lt;ref name=&quot;Field&quot;&gt;{{cite book|author1=Field, Harry|author2=Solie, John|title=Introduction to Agricultural Engineering Technology: A Problem Solving Approach |url=https://books.google.com/books?id=WWWc8VmdqDAC |year=2007 |publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=978-0-387-36915-0}}&lt;/ref&gt;

[[File:John Deere tractor between cabbage rows.jpg|thumb|right|آمريڪا جي ڪولوراڊو ۾ گوبي جي قطارن ۾ جڙي ٻوٽيون هٽائڻ]]

گهر جي سطح تي، ڪوڏر، ڪهاڙي/ڏال، ۽ هَـو (hoe) پسنديده اوزار آهن؛ جڏهن ته تجارتي فارمن تي مختلف مشيني سامان موجود آهي. ٽريڪٽرن کان علاوه، [[هر]]، [[هئرو (اوزار)]](Harrow)، [[ڊرل]]، [[ٽرانسپلانٽر]]، [[ڪلٽيويٽر]]، [[آبپاشي]] جو سامان ۽ [[هاروسيٽر]] شامل آهن. نيون ٽيڪنيڪون به پوک جي طريقن کي بدلائي رهيون آهن، ڪمپيوٽر مانيٽرنگ سسٽم، [[جي پي ايس]] لوڪيٽرز، ۽ ڊرائيور بغير خودهلندڙ پروگرام (self-steer) اقتصادي فائدا ڏين ٿا.&lt;ref name=&quot;Field&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

===لابارو===

[[File:Harvesting - geograph.org.uk - 290336.jpg|thumb|left|برطانيا ۾ چقندر جو لابارو]]
جڏهن ڀاڄي لڻي ويندي آهي ته اها پنهنجي پاڻي ۽ غذائيت جي سرچشمي کان ڪٽي ويندي آهي. پوءِ به اها ظاھر ڪندي رهي ٿي ۽ نمي وڃائيندي رهي ٿي—هي عمل خاص طور سائي پنن واري فصل ۾ مُرجائڻ جي صورت ۾ چٽي طرح نظر اچي ٿو. پاڙن واري ڀاڄين کي پوري پڪ تي لڻڻ سندن ذخيرو-زندگي بهتر ڪري ٿو؛ پر انهن کي زمين ۾ ئي ڇڏڻ ۽ ڊگهي عرصي ۾ آهستي آهستي لڻڻ به ممڪن آهي. لڻائي جو عمل فصل کي نقصان ۽ چٿر (bruising) کان بچائڻ لاءِ ترتيب ڏيڻ گهرجي. پياز ۽ لسڻ کي ميدان ۾ ڪجهه ڏينهن سڪائي سگهجي ٿو، ۽ آلو جهڙن پاڙن وارن فصلن کي ٿوري &quot;پڪجڻ جي مدي&quot; مان فائدو ٿئي ٿو—گرم، نمي واري ماحول ۾، جتي زخم ڀرجن ٿا ۽ ڇل ٿلهي ٿي سخت ٿيندي آهي. مارڪيٽ يا ذخيرو کان اڳ درجابندي ضروري آهي ته جيئن خراب شيون الڳ ڪجن ۽ پيداوار کي معيار، ماپ، پڪ، ۽ رنگ مطابق چونڊيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Dixie&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/008/a0185e/a0185e0a.htm |title=8. Post-harvest handling: Storage |author=Dixie, Grahame |year=2005 |work=Horticultural Marketing |publisher=FAO |access-date=2015-03-21}}&lt;/ref&gt;

===ذخيرو===
سڀني ڀاڄين لاءِ لڻائي کان پوءِ صحيح سنڀال فائديمند آهي. لڻائي کان پوءِ ذخيرو واري دور ۾ ڀاڄين ۽ ٻين جلدي خراب ٿيندڙ خوراڪن جو وڏو حصو ضايع ٿي وڃي ٿو. ترقي پذير ملڪن ۾، جتي مناسب ٿڌي ذخيرو سهولتون موجود نه آهن، اهي نقصان 30 کان 50 سيڪڙو تائين ٿي سگهن ٿا. ضايع ٿيڻ جا مکيه سبب نمي سبب خراب ٿيڻ، ڦڦوند، خرد حيات، ۽ جانورن/ڪيڙن جي تباهي آهن.&lt;ref name=&quot;PrakashGarg&quot;&gt;{{cite book|author1=Garg &amp; Prakash|author2=Garg, H.P. |title=Solar Energy: Fundamentals and Applications |url=https://books.google.com/books?id=-v_LfcIdJxIC&amp;pg=PA191 |year=2000 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-463631-2 |page=191}}&lt;/ref&gt;

[[File:Gerooide aardappels.JPG|thumb|نيڌرلئنڊز ۾ آلن جو عارضي ذخيرو]]
ذخيرو مختصر مدي لاءِ به ٿي سگهي ٿو ۽ ڊگهي مدي لاءِ به. گهڻيون ڀاڄيون جلدي خراب ٿيندڙ آهن، ۽ ڪجهه ڏينهن لاءِ مختصر ذخيرو مارڪيٽنگ ۾ لچڪ پيدا ڪري ٿو. ذخيرو دوران پنن واريون ڀاڄيون [[نمي]] وڃائين ٿيون ۽ انهن ۾ [[وٽامن سي]] تيزيءَ سان گهٽجي ٿو. ڪجهه شيون، جهڙوڪ آلو ۽ بصر، بهتر ذخيري واري خاصيت رکن ٿيون ۽ بعد ۾ وڌيڪ قيمت وقت وڪرو ڪري سگهجن ٿيون؛ مارڪيٽنگ جو موسم وڌائڻ سان ڪُل وڪرو مقدار وڌي سگهي ٿو. جيڪڏهن ٿڌي ذخيرو موجود نه هجي ته گهڻن فصلن لاءِ ترجيح اها آهي ته اعليٰ معيار جي پيداوار ذخيرو ڪئي وڃي، نمي جو تناسب وڌ ۾ وڌ رکيو وڃي، ۽ پيداوار کي ڇانوَ ۾ رکيو وڃي.&lt;ref name=&quot;Dixie&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

لڻائي کان پوءِ ذخيرو کي بهتر بنائڻ ۽ رکڻ جو مدو وڌائڻ لاءِ ڪارائتي [[ڪولڊ چين]] جو استعمال اهم سمجھيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;pxk&quot;&gt;Kohli, Pawanexh (2008) &quot;Why Cold Chain for Vegetables&quot; in [http://crosstree.info/Documents/Care%20of%20F%20n%20V.pdf ''Fruits and Vegetables Post-Harvest Care: The Basics''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201103014943/http://www.crosstree.info/Documents/Care |date=2020-11-03 }}. Crosstree Techno-visors&lt;/ref&gt; ٿڌو ذخيرو خاص طور cauliflowers، eggplants، lettuces، radishes، spinach، potatoes ۽ tomatoes لاءِ ڪارائتو آهي؛ مناسب گرمي پد پيداوار جي قسم موجب بدلجي ٿو. ڪجهه اهڙيون به ٽيڪنالاجيون آهن جيڪي بجلي کانسواءِ گرمي پد ڪنٽرول ڪن ٿيون، جهڙوڪ evaporative cooling.&lt;ref name=&quot;Sinha&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ڪنٽرول ٿيل فضا ۾، جتي ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ گهڻو يا آڪسيجن گهڻو هجي ميوا ۽ ڀاڄيون ذخيرو ڪرڻ سان خرد حيات جي واڌ روڪي سگهجي ٿي ۽ ذخيرو-زندگي وڌي سگهي ٿي.&lt;ref name=&quot;Thompson&quot;&gt;{{cite book|author= Thompson, A. Keith|title=Controlled Atmosphere Storage of Fruits and Vegetables |url=https://books.google.com/books?id=9DUh8FcKQtsC&amp;pg=PA18|year=2010 |publisher=CABI |isbn=978-1-84593-647-1 |page=18}}&lt;/ref&gt;

ڀاڄين ۽ ٻين زرعي پيداوار کي [[آئيونائزنگ ريڊيئيشن]] ذريعي روشني ڪرڻ سان انهن کي خرد حياتي انفيڪشن ۽ ڪيڙن جي نقصان کان بچائي سگهجي ٿو، ۽ جسماني خرابيءَ کان به محفوظ ڪري سگهجي ٿو. اهڙي طريقي سان کاڌي جا بنيادي خاصا نمايان طور تبديل نه ٿيندا ۽ ذخيرو-زندگي وڌي سگهي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.iaea.org/sites/default/files/publications/magazines/bulletin/bull18-0/18005480406su.pdf |title=Use of nuclear energy to preserve man's food |author=de Zeeuw, Dick |publisher=International Atomic Energy Agency |access-date=2015-03-22}}&lt;/ref&gt;

===محفوظ ڪرڻ===
ڀاڄين کي محفوظ ڪرڻ جو مقصد انهن جي دستيابي کي استعمال يا مارڪيٽنگ لاءِ وڌائڻ آهي. مقصد اهو آهي ته خوراڪ کي ذائقي ۽ غذائيت جي بهترين حالت تي لڻي، ۽ انهن خوبين کي ڊگهي عرصي تائين برقرار رکجي. لڻائي کان پوءِ ڀاڄين جي خراب ٿيڻ جا مکيه سبب قدرتي [[اينزائم]] جا عمل ۽ [[خرد حيات]] سبب خراب ٿيڻ آهن.&lt;ref name=&quot;MAFF&quot;&gt;{{cite book |title=Home preservation of Fruit and Vegetables |year=1968 |publisher=Ministry of Agriculture, Fisheries and Food |pages=1–6 }}&lt;/ref&gt; [[ڪيننگ]] ۽ [[فريزنگ]] سڀ کان عام طريقا آهن؛ ۽ انهن طريقي سان محفوظ ڪيل ڀاڄيون غذائي لحاظ کان گهڻو ڪري تازي پيداوار جهڙيون ئي هونديون آهن، خاص طور  [[وٽامن اي]]، [[معدنيات]] ۽ [[غذائي فائبر]] جي لحاظ کان.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Rickman, Joy C. |author2=Bruhn, Christine M. |author3=Barrett, Diane M. |year=2007 |title=Nutritional comparison of fresh, frozen, and canned fruits and vegetables II. Vitamin A and carotenoids, vitamin E, minerals and fiber |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |volume=87 |issue=7 |pages=1185–96 |doi=10.1002/jsfa.2824 |bibcode=2007JSFA...87.1185R }}&lt;/ref&gt;

[[File:Bean field Seabrook Farm1a33785v.jpg|thumb|بينز جو کيت ۽ ڪيننگ ڪارخانو، نيو جرسي، آمريڪا]]

[[ڪيننگ]] هڪ عمل آهي جنهن ۾ ڀاڄين جا اينزائمز غير اثرائتا ڪيا ويندا آهن ۽ موجود خرد حيات (جراثيمن) کي گرميءَ سان ماريو ويندو آهي. سيل ٿيل ڪين هوا کي اندر اچڻ کان روڪي ٿو، جنهن سان بعد ۾ خرابي گھٽ ٿئي ٿي. ضروري حد تائين گهٽ گرمي ۽ گهٽ ۾ گهٽ پروسيسنگ وقت رکيو ويندو آهي ته جيئن پيداوار جي ميڪانيڪي ٽٽڻ کان بچي ۽ ذائقو ممڪن حد تائين برقرار رهي. پوءِ ڪين کي عام گرمي پد تي ڊگهي عرصي تائين رکڻ ممڪن ٿئي ٿو.&lt;ref name=&quot;MAFF&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

[[فريزنگ]] ذريعي ڀاڄيون {{convert|-10|°C}} کان هيٺ رکڻ سان مختصر عرصي لاءِ خراب ٿيڻ روڪي سگهجي ٿو، جڏهن ته ڊگهي مدي لاءِ {{convert|-18|°C}} جي ضرورت هوندي آهي. اهڙن گرمي پدن تي اينزائيمي عمل مڪمل بند نه ٿيندو، صرف گهٽجي ويندو؛ ۽ فريز ڪرڻ کان اڳ مناسب ماپ ۾ تيار ڪيل ڀاڄين کي [[بلانچ]] ڪرڻ سان off-flavors گهٽ ٿين ٿا. اهڙن گرمي پدن تي سڀ خرد حيات ختم نه ٿيندا، تنهن ڪري پگھرڻ کان پوءِ ڀاڄيون جلد استعمال ڪرڻ گهرجن؛ نه ته موجود خرد حيات ٻيهر وڌي سگهن ٿا.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Hui, Y.H. |author2=Ghazala, Sue|author3=Graham, Dee M. |author4=Murrell, K.D. |author5= Nip, Wai-Kit |title=Handbook of Vegetable Preservation and Processing|url=https://books.google.com/books?id=dVpQVJ46C5gC&amp;pg=PA288 |year=2003 |publisher=CRC Press|isbn=978-0-203-91291-1|pages=286–90}}&lt;/ref&gt;

[[File:Sun-dried tomatoes (4694706270).jpg|thumb|left|يونان ۾ ٽماٽن کي سج ۾ سڪائڻ]]
روايتي طور [[سج ۾ سڪائڻ]] ڪجهه پيداوار (جهڙوڪ ٽماٽا، مشروم ۽ بينز) لاءِ استعمال ٿيندو رهيو آهي؛ پيداوار کي ريڪن تي وڇايو ويندو آهي ۽ وقفي وقفي سان اُلٽو ڪيو ويندو آهي. هن طريقي ۾ ڪيترائي نقصان آهن، سڪائڻ جي رفتار تي ڪنٽرول نه هجڻ، سست سڪائڻ سبب خراب ٿيڻ، مٽي سان آلودگي، مينهن سبب ڀِڄڻ، ۽ ڪوئن، پکين ۽ ڪيڙن جو حملو. انهن مسئلن کي [[شمسي توانائي]] واري ڊرائير سان گهٽائي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;PrakashGarg&quot;&gt;&lt;/ref&gt; سڪي ويل پيداوار کي ذخيرو دوران ٻيهر نمي جذب ڪرڻ کان بچائڻ ضروري آهي.&lt;ref name=&quot;MAFF&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

گهڻي مقدار ۾ [[کنڊ]] ۽ [[لوڻ]] خوراڪ کي محفوظ ڪري سگهن ٿا، ڇاڪاڻ ⁠تہ اهي خرد حيات جي واڌ روڪين ٿا. سائي مٽرن کي لوڻ سان تهه در تهه رکڻ سان محفوظ ڪري سگهجي ٿو، پر هي طريقو گهڻين ڀاڄين لاءِ مناسب ناھن. لوڪي ، گجر ، چقندر ۽ ڪجهه ٻين ڀاڄين کي کنڊ سان اُبالِي جام جهڙو بڻائي سگهجي ٿو.&lt;ref name=&quot;MAFF&quot;&gt;&lt;/ref&gt; [[سرڪو]] خوراڪ محفوظ ڪرڻ ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي؛ [[ايسيٽڪ ايسڊ]] جي مناسب مقدار تباهه ڪندڙ خرد حيات جي واڌ روڪي ٿي، جنهن کي [[اچار]]، [[چٽڻي]] وغيره تيار ڪرڻ ۾ استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref name=&quot;MAFF&quot;&gt;&lt;/ref&gt; [[فرمينٽيشن]] به ڀاڄيون بعد ۾ استعمال ڪرڻ لاءِ محفوظ ڪرڻ جو طريقو آهي. [[ساور ڪرائوٽ]]  ڪٽيل گوبي مان ٺهندو آهي ۽ [[ليڪٽڪ تيزاب]] بيڪٽيريا تي ڀاڙيندو آهي، جيڪي اهڙا مرڪب پيدا ڪن ٿا جيڪي ٻين خرد حيات جي واڌ کي روڪين ٿا.&lt;ref name=&quot;Sinha&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

===مکيه پيدا ڪندڙ===

[[File:Vegetable Shop in Meppadi.jpg|thumb|ڀارت ۾ ڀاڄين جي دڪان]]
[[File:Veggies.jpg|thumb|آمريڪا ۾ [[supermarket|سپرمارڪيٽ]] اندر ڀاڄيون]]

2010 ۾ چين ڀاڄين جو سڀ کان وڏو پيدا ڪندڙ ملڪ هو، دنيا جي ڪُل پيداوار جو اڌ کان وڌيڪ. ڀارت، آمريڪا، ترڪي، ايران ۽ مصر ايندڙ وڏا پيدا ڪندڙ هئا. چين ۾ ڀاڄين جي پوک لاءِ زمين جو ايرادو سڀ کان وڌيڪ هو، جڏهن ته سڀ کان وڌيڪ سراسري پيداوار (yield) اسپين ۽ جمهوريه ڪوريا ۾ حاصل ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/018/i3107e/i3107e.PDF |title=Table 27 Top vegetable producers and their productivity |work=FAO Statistical Yearbook 2013 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |page=165 |access-date=2015-09-14}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! ملڪ !! آبادي ھيٺ ايراضي&lt;br&gt; ھزار ھيڪٽر&lt;br&gt;(2,500 ايڪڙ)!! پيداوار &lt;br&gt;ھزار في kg/ha &lt;br&gt;(890 lb/acre) !! پيداوار &lt;br&gt; ھزار ٽن&lt;br&gt;(1,100 [[short ton]]s)
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|چين || 23,458 || 230 || 539,993
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|انڊيا || 7,256 || 138 || 100,045
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| يونائيٽيڊ اسٽيٽس|| 1,120 || 318 || 35,609
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|ترڪي || 1,090 || 238 || 25,901
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|ايران || 767 || 261 || 19,995
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|مصر || 755 || 251 || 19,487
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|اٽلي || 537 || 265 || 14,201
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|روس || 759 || 175 || 13,283
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|اسپين || 348 || 364 || 12,679
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|ميڪسيڪو || 681 || 184 || 12,515
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|نائجيريا || 1844 || 64 || 11,830
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|برازيل || 500 || 225 || 11,233
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|جاپان || 407 || 264 || 10,746
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|انڊونيشيا || 1082 || 90 || 9,780
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| سائوٿ ڪوريا|| 268 || 364 || 9,757
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|ويٽنام || 818 || 110 || 8,976
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|يوڪرين || 551 || 162 || 8,911
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|ازبڪستان || 220 || 342 || 7,529
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|فلپائين || 718 || 88 || 6,299
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|فرانس || 245 || 227 || 5,572
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| style=&quot;text-align:left&quot;|'''ڪل world''' || '''55,598''' || '''188''' || '''1,044,380'''
|}

==ڪجھ عام ڀاڄيون==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! style=&quot;text-align:center; &quot; colspan=&quot;6&quot;|ڪجهه عام ڀاڄيون
|-
! style=&quot;width:125px;&quot; class=unsortable|تصوير
! style=&quot;&quot; class=unsortable|جنس/نسل (مصالحا)
! style=&quot;&quot; class=unsortable|استعمال ٿيندڙ حصا
! style=&quot;&quot; class=unsortable|اصل
! style=&quot;&quot; class=unsortable|قسم (پوکيون)
! style=&quot;&quot; |عالمي پيداوار&lt;br&gt;(×10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;ٽن، 2018)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC |title=FAOSTAT |access-date=2020-08-24}} Aggregate data: may include official, semi-official or estimated data&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Filoma-Kohl vor der Ernte.jpg|125px]] || ''[[براسيڪا اوليريسيا|براسِيڪا اوليريسيا ]]'' || پن، [[بغلِي ڪونپل| بَغْلِي ڪُونْپَلْ]]، ڏانڊا، گلن جا ڳچا || يورپ || [[گوبي]]، [[برسلز واري ٻوٽيون]]، [[گل گوبي]]، [[بروڪلي]]، [[ھندڻي گوبي|هُندَڻِيَ گوبْيْ]]، [[ڳانٺ گوبي|ڳانٺُ گُوبْيْ]]،&lt;br /&gt;[[ڳاڙھي گوبي]]، [[ساويي گوبي|ساويَيْ گُوبْيْ ]]، [[چيني بروڪلي]]، 
[[ڪرم ڪله|ڪَرَمْ ڪُلَهْ ]]
|style=&quot;text-align:right&quot; rowspan=&quot;2&quot;| 69.4
|-
| [[File:Turnip 2622027.jpg|125px]] || ''[[براسيڪا راپه| براسِيڪا راپَه ]]'' || پاڙ، پن || ايشيا ||[[گوگڙو]]، [[چيني گوبي]]، [[napa cabbage]]، [[bok choy]]
|-
| [[File:Raphanus sativus.jpg|125px]] || ''[[رافانس ساتيفس|رافانَس سَاتِيفَسْ]]'' || پاڙ، پن، ٻجن جا ٿڃا/پوڊ، ٻج جو تيل، سلا || ڏکڻ اوڀر ايشيا || [[موري]]، [[daikon]]، seedpod varieties
|style=&quot;text-align:right&quot;|
|-
| [[File:7carrots.jpg|125px]] || ''[[ڊاڪس ڪيروٽا]]'' || پاڙ، پن، ڏانڊا || فارس || [[گجر]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|40.0&lt;ref group=n name=carrot&gt;Includes both carrots and turnips.&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:CDC parsnip.jpg|125px]] || ''(Pastinaca sativa) [[پسْٽِينڪ ساتِيف|پَسْٽِينَڪَ سَاتِيفَ]]'' || پاڙ || يوريشيا || [[parsnip]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|
|-
| [[File:Uncommon beetroot colours.jpg|125px]] ||''[[بيٽا ولگيرس]]''(Beta vulgaris)
 || پاڙ، پن || يورپ ۽ ويجهو اوڀر || [[چقندر]]، [[سامونڊي چقندر]]، [[Swiss chard]]، [[ کنڊ وارو چقندر]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|
|-
| [[File:Kropsla herfst.jpg|125px]] || ''(Lactuca sativa)[[ليڪٽوڪ ساتيف]]'' || پن، ڏانڊا، ٻج جو تيل || مصر || [[سلاد پتا]]، [[سلاد جو ساق]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|27.2
|-
| [[File:Bohne z01.JPG|125px]] || ''[[فيزيولس ولگيرس]]''&lt;br&gt;''[[فيزيولس ڪوڪسينيس]]''&lt;br&gt;''[[فيزيولس ليڪٽوڪ]]'' || پوڊ، ٻج || مرڪزي ۽ ڏکڻ آمريڪا || [[سايون ڦريون]])(green beans)، [[فرينچ  ڦريون]]، (runner bean )[[سرخ ڦريون]]، [[ھيريڪاٽ ڦريون]]
، [[ ليمائي رانھان]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|55.1&lt;ref group=n name=dry&gt;Sum of production of dry and green vegetables.&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Tuinboon zaden in peul.jpg|125px]] || ''[[وشيئا فابا]]'' || پوڊ، ٻج || ميڊيٽرينين ۽ وچ اوڀر ||[[ڦريون]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|4.9
|-
| [[File:NCI peas in pod.jpg|125px]] || ''[[پائزم سيٽائوم]] '' || پوڊ، ٻج، سلا  || ميڊيٽرينين ۽ مشرقِ وسطى || [[ مٽر]]، [[snap pea]]، [[snow pea]]، [[split pea]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|34.7&lt;ref group=n name=dry&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Various types of potatoes for sale.jpg|125px]] || ''[[سولانيم ٽيوربوسم]] '' || ٽيوبر (tubers) || ڏکڻ آمريڪا || [[پٽاٽو]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|368.1
|-
| [[File:Aubergine.jpg|125px]] || ''[[سولانيم ميلونجينہ]]'' || ميوا || ڏکڻ ۽ اوڀر ايشيا || [[واڱڻ]] 
|style=&quot;text-align:right&quot;|54.0
|-
| [[File:Tomato je.jpg|125px]] || ''[[سولانيم لائڪوپرسيڪم]]'' || ميوا || ڏکڻ آمريڪا || [[ٽماٽو]]، ڏسو [[ٽماٽن جي پوکين جي فھرس]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|182.2
|-
| [[File:Ogórki...jpg|125px]] || ''[[ڪيوڪمس ساتيوس]]'' || ميوا || ڏکڻ ايشيا || [[کيرو]]، ڏسو [[کيرن جي قسمن جي فھرست]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|75.2
|-
| [[File:Pumpkins Hancock Shaker village 2418.jpg|125px]] || ''[[ڪيوڪربٽا ايس پي.]]'' || ميوا، گل || ميسو آمريڪا || [[ڪدو]]، [[اسڪواش (ٻوٽو)]]، [[Cucurbita|ميرو]]، [[پيٺو]] (توري)، [[لوڪي]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|27.6
|-
| [[File:Onions.jpg|125px]] || ''اليم سيپ '' || گڏي/بلب، پن || ايشيا || [[بصر]]، [[سائو بصر]]، [[scallion]]، [[shallot]]، ڏسو [[بصرن جي پوکين جي فھرست]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|102.2&lt;ref group=n name=dry&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Garlic.jpg|125px]] || ''[[اليم ساتيوم]]'' || گڏي/بلب || ايشيا || [[ٿوم]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|28.5
|-
| [[File:Leek.jpg|125px]]|| ''[[اليم امپلوپراسم]]''|| پنن جا غلاف (leaf sheaths) سيٿ|| يورپ ۽ وچ اوڀر|| [[ساوا بصر]]، [[ھاٿي ٿوم]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|2.2
|-
| [[File:Red capsicum and cross section.jpg|125px]] || ''[[ڪپسڪم انوم]]'' || ميوا || اتر ۽ ڏکڻ آمريڪا || [[مرچ]]، [[شملو مرچ]]،  مٺا مرچ 
|style=&quot;text-align:right&quot;|40.9&lt;ref group=n name=dry&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Espinac 5nov.JPG|125px]]|| ''[[اسپناضيا اوليريسيا]]''|| پن|| مرڪزي ۽ ڏکڻ اولهه ايشيا|| [[پالڪ]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|26.3
|-
| [[File:Dioscorea polystachya (batatas).jpg|125px]] || ''[[ڊائوسڪوريا ايس پي.]]'' || ٽيوبر || اڀرندي آفريڪا || [[ڪچالو]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|72.6
|-
| [[File:Ipomoea batatas 006.JPG|125px]] || ''[[آئپوميا بٽاٽاس]]'' || ٽيوبر، پن، ڪونپلون || مرڪزي ۽ ڏکڻ آمريڪا || [[مٺا پٽاٽا]]، ڏسو [[لاھوري گجرئ]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|91.9
|-
| [[File:Manihot esculenta dsc07325.jpg|125px]]|| ''[[مينھولٽ ايسڪولينٽا]]''|| ٽيوبر || ڏکڻ آمريڪا || [[مٺو آلو]]
|style=&quot;text-align:right&quot;|277.8
|}
{{reflist|group=n}}

==معيار==
[[International Organization for Standardization|انٽرنيشنل آرگنائيزيشن فار اسٽينڊرڊائيزيشن]] (ISO) بين الاقوامي معيار مقرر ڪري ٿي ته جيئن شيون ۽ خدمتون محفوظ، قابل اعتماد ۽ سٺي معيار جون هجن. ميون ۽ ڀاڄين بابت ڪيترائي ISO معيار موجود آهن.&lt;ref name=&quot;fvdp&quot;&gt;{{cite web |title=ISO - 67.080 - Fruits. Vegetables |url=https://www.iso.org/ics/67.080/x/ |website=www.iso.org |publisher=[[International Organization for Standardization]] |access-date=12 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924184352/https://www.iso.org/ics/67.080/x/ |archive-date=24 September 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ISO 1991-1:1982 ۾ ڀاڄين طور استعمال ٿيندڙ ٻوٽن جي 61 جنسن جا ٻوٽاياتي نالا، ۽ انهن جا عام نالا انگريزي، فرينچ ۽ روسي ۾ ڏنل آهن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iso.org/iso/home/store/catalogue_tc/catalogue_detail.htm?csnumber=6728 |title=ISO 1991-1:1982: Vegetables – Nomenclature |publisher=International Organization for Standardization |access-date=2015-03-20}}&lt;/ref&gt; ISO 67.080.20 ڀاڄين ۽ انهن مان ٺهندڙ شين جي ذخيرو ۽ آمدرفت کي ڍڪيندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iso.org/iso/home/store/catalogue_ics/catalogue_ics_browse.htm?ICS1=67&amp;ICS2=080&amp;ICS3=20&amp; |title=67.080.20: Vegetables and derived products  |publisher=International Organization for Standardization |access-date=2015-03-20}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سبزيون]]
[[زمرو:زراعت]]
[[زمرو:نباتات]]
[[زمرو:غذائون]
[[زمرو:زراعت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>c6tpw6odo94dmlb7xwx897ybakdwq9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا جا ضلعا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>11687</id>
    <revision>
      <id>368693</id>
      <parentid>343075</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:30:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="192" sha1="6qpi4s0qf5y1qyi30dvmh4qxzpwspdj" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستان جا ضلعا]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:پاڪستان جا ضلعا بلحاظ انتظامي تقسيم]]</text>
      <sha1>6qpi4s0qf5y1qyi30dvmh4qxzpwspdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368696</id>
      <parentid>368693</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:خيبر پختونخوا جي جاگرافي]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>368696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252" sha1="lnhjd123ifkctk7d50ut72i2opkh5cc" xml:space="preserve">
[[زمرو:پاڪستان جا ضلعا]]
[[زمرو:پاڪستان جا ضلعا بلحاظ انتظامي تقسيم]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي جاگرافي]]</text>
      <sha1>lnhjd123ifkctk7d50ut72i2opkh5cc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دراني سلطنت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11942</id>
    <revision>
      <id>368675</id>
      <parentid>208978</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4235" sha1="ixu79yshzri1tv9m90r4yph2e5y20rp" xml:space="preserve">{{Infobox Former Country
|native_name            = د درانيانو ټولواکمني
|conventional_long_name = دراني سلطنت&lt;br&gt;Durrani Empire
|common_name            = دراني سلطنت
|continent              = Asia
|region                 = Southern Asia
|country                = افغانستان
|era                    = ابتدائي جديد دور
|year_start             = 1747
|year_end               = 1842
|p1                     = افشاريان خاندان
|flag_p1                = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg
|p2                     = مغليگ سلطنت
|flag_p2                = Fictional flag of the Mughal Empire.svg
|p3                     = مراٺا سلطنت
|flag_p3                = Flag of the Maratha Empire.svg
|p4                     = خانان بخارا
|flag_p4                = 
|s1                     = امارت افغانستان
|flag_s1                = Flag of Afghanistan (1880–1901).svg
|s2                     = سک سلطنت
|flag_s2                = Punjab flag.svg
|date_start             = 
|date_end               = 
|event_start            = 
|event_end              = 
|image_flag             =Flag_of_the_Durrani_Empire.svg
|flag                   = Flag of Afghanistan
|life_span              = 1747–1823&lt;br/&gt; 1839–1842
|image_coat             =
|image_map              =
|image_map_caption      = دراني سلطنت پنهنجي عروج تر 1761
|national_motto         = 
|national_anthem        = 
|capital                = [[قنڌار]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(1747–1776)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[کابل]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(1776–1842)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[پشاور]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(1776–1818; سياري جي موسم گادي جو هنڌ )&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Stanford&quot;&gt;Hanifi, Shah Mahmoud. ''&quot;Timur Shah transferred the Durrani capital from Qandahar in 1775-76. Kabul and Peshawar then shared time as the dual Durrani capital cities, the former during the summer and the latter during the winter season.&quot;'' p. 185. [http://books.google.com.pk/books?id=kh1hpPLSpcEC ''Connecting Histories in Afghanistan: Market Relations and State Formation on a Colonial Frontier'']. [[Stanford University Press]], 2011. Retrieved 2012-08-04.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singh&quot;&gt;Singh, Sarina (2008). ''&quot;Like the [[کشان سلطنت|Kushans]], the Afghan kings favoured Peshawar as a winter residence, and were aggrieved when the upstart Sikh kingdom snatched it in 1818 and levelled its buildings.&quot;'' p. 191. [http://books.google.com.pk/books?id=zn8I4qEew9oC ''Pakistan and the Karakoram Highway'']. Retrieved 2012-08-10.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;
|common_languages       = [[پشتو]]&lt;br&gt;[[فارسي ٻولي|فارسي]]
|religion               = [[اسلام]]
|government_type        = [[مطلق بادشاهت]]
|title_leader           = شاهه
|leader1                = [[احمد شاهه ابدالي|احمد شاهه دراني]] &lt;small&gt;(اول)&lt;small&gt;
|year_leader1           = 1747–1772
|leader2                = [[شاهه شجاع دراني]] &lt;small&gt;(آخر)&lt;small&gt;
|year_leader2           = 1839–1842
|stat_year1             = 
|stat_area1             = 
|stat_pop1              = 
|currency               =
|today                  = {{flag|افغانستان}}&lt;br/&gt;{{flag|ايران}}&lt;br/&gt;{{flag|پاڪستان}}&lt;br/&gt;{{flag|ڀارت}}&lt;br/&gt;{{flag|تاجڪستان}}&lt;br/&gt;{{flag|ازبڪستان}}&lt;br/&gt;{{flag|ترڪمانستان}}
}}
'''دراني سلطنت''' (Durrani Empire) (پشتو: د واکمني درانیانو) جنهن کي آخري افغان سلطنت به چيو ويندو آهي &lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title=Last Afghan empire |accessdate=2010-08-25 |work=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[دائرۃ المعارف بریطانیکا]] |year=2010}}&lt;/ref&gt; [[احمد شاهه ابدالي|احمد شاهه دراني]] جي سربراهي ۾ 1747 قائم ٿي هن جي گادي جو هنڌ [[قندھار]] هيو۔

==حوالا==
{{حوالا}}
{{زمرہ کومنز|Durrani Empire}}

[[زمرو:دراني سلطنت]]
[[زمرو:خیبر پختونخوا جي تاريخ]]</text>
      <sha1>ixu79yshzri1tv9m90r4yph2e5y20rp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368747</id>
      <parentid>368675</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T22:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:خيبر پختونخواهه جي تاريخ]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>368747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4293" sha1="5wwvnqowtwisoout9mkud7cmg313km2" xml:space="preserve">{{Infobox Former Country
|native_name            = د درانيانو ټولواکمني
|conventional_long_name = دراني سلطنت&lt;br&gt;Durrani Empire
|common_name            = دراني سلطنت
|continent              = Asia
|region                 = Southern Asia
|country                = افغانستان
|era                    = ابتدائي جديد دور
|year_start             = 1747
|year_end               = 1842
|p1                     = افشاريان خاندان
|flag_p1                = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg
|p2                     = مغليگ سلطنت
|flag_p2                = Fictional flag of the Mughal Empire.svg
|p3                     = مراٺا سلطنت
|flag_p3                = Flag of the Maratha Empire.svg
|p4                     = خانان بخارا
|flag_p4                = 
|s1                     = امارت افغانستان
|flag_s1                = Flag of Afghanistan (1880–1901).svg
|s2                     = سک سلطنت
|flag_s2                = Punjab flag.svg
|date_start             = 
|date_end               = 
|event_start            = 
|event_end              = 
|image_flag             =Flag_of_the_Durrani_Empire.svg
|flag                   = Flag of Afghanistan
|life_span              = 1747–1823&lt;br/&gt; 1839–1842
|image_coat             =
|image_map              =
|image_map_caption      = دراني سلطنت پنهنجي عروج تر 1761
|national_motto         = 
|national_anthem        = 
|capital                = [[قنڌار]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(1747–1776)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[کابل]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(1776–1842)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[پشاور]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(1776–1818; سياري جي موسم گادي جو هنڌ )&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Stanford&quot;&gt;Hanifi, Shah Mahmoud. ''&quot;Timur Shah transferred the Durrani capital from Qandahar in 1775-76. Kabul and Peshawar then shared time as the dual Durrani capital cities, the former during the summer and the latter during the winter season.&quot;'' p. 185. [http://books.google.com.pk/books?id=kh1hpPLSpcEC ''Connecting Histories in Afghanistan: Market Relations and State Formation on a Colonial Frontier'']. [[Stanford University Press]], 2011. Retrieved 2012-08-04.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singh&quot;&gt;Singh, Sarina (2008). ''&quot;Like the [[کشان سلطنت|Kushans]], the Afghan kings favoured Peshawar as a winter residence, and were aggrieved when the upstart Sikh kingdom snatched it in 1818 and levelled its buildings.&quot;'' p. 191. [http://books.google.com.pk/books?id=zn8I4qEew9oC ''Pakistan and the Karakoram Highway'']. Retrieved 2012-08-10.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;
|common_languages       = [[پشتو]]&lt;br&gt;[[فارسي ٻولي|فارسي]]
|religion               = [[اسلام]]
|government_type        = [[مطلق بادشاهت]]
|title_leader           = شاهه
|leader1                = [[احمد شاهه ابدالي|احمد شاهه دراني]] &lt;small&gt;(اول)&lt;small&gt;
|year_leader1           = 1747–1772
|leader2                = [[شاهه شجاع دراني]] &lt;small&gt;(آخر)&lt;small&gt;
|year_leader2           = 1839–1842
|stat_year1             = 
|stat_area1             = 
|stat_pop1              = 
|currency               =
|today                  = {{flag|افغانستان}}&lt;br/&gt;{{flag|ايران}}&lt;br/&gt;{{flag|پاڪستان}}&lt;br/&gt;{{flag|ڀارت}}&lt;br/&gt;{{flag|تاجڪستان}}&lt;br/&gt;{{flag|ازبڪستان}}&lt;br/&gt;{{flag|ترڪمانستان}}
}}
'''دراني سلطنت''' (Durrani Empire) (پشتو: د واکمني درانیانو) جنهن کي آخري افغان سلطنت به چيو ويندو آهي &lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan/21392/Last-Afghan-empire |title=Last Afghan empire |accessdate=2010-08-25 |work=[[Louis Dupree (professor)|Louis Dupree]], [[Nancy Hatch Dupree]] and others |publisher=[[دائرۃ المعارف بریطانیکا]] |year=2010}}&lt;/ref&gt; [[احمد شاهه ابدالي|احمد شاهه دراني]] جي سربراهي ۾ 1747 قائم ٿي هن جي گادي جو هنڌ [[قندھار]] هيو۔

==حوالا==
{{حوالا}}
{{زمرہ کومنز|Durrani Empire}}
[[زمرو:خيبر پختونخواهه جي تاريخ]]
[[زمرو:خیبر پختونخوا جي تاريخ]]
[[زمرو:دراني سلطنت]]</text>
      <sha1>5wwvnqowtwisoout9mkud7cmg313km2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:ڄاڻ دٻو/Fin</title>
    <ns>10</ns>
    <id>13856</id>
    <redirect title="سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي" />
    <revision>
      <id>368825</id>
      <parentid>368152</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو/پڇاڙي]] to [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</comment>
      <origin>368825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</text>
      <sha1>js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:ڄاڻ دٻو/ختم</title>
    <ns>10</ns>
    <id>13857</id>
    <redirect title="سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي" />
    <revision>
      <id>368828</id>
      <parentid>368155</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو/پڇاڙي]] to [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</comment>
      <origin>368828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</text>
      <sha1>js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:ڄاڻ دٻو/خاتمو</title>
    <ns>10</ns>
    <id>13858</id>
    <redirect title="سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي" />
    <revision>
      <id>368827</id>
      <parentid>368154</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو/پڇاڙي]] to [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</comment>
      <origin>368827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</text>
      <sha1>js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>امب رياست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15080</id>
    <revision>
      <id>368674</id>
      <parentid>208888</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="2jrlr6w6ece6gpyp2wt4bx7327qovwc" xml:space="preserve">[[فائل:Nawa of Amb (summer residence) Shergarh, Mansehra.jpg|thumb|left|300px|شير ڳڙھہ جو قلعو]]
'''امب''' رياست برطانوي ڀارت ۾ هڪ خود مختيار نوابي رياست هئي. 1947 ۾ نواب امب رياست [[پاڪستان]] سان الحاق جو اعلان ڪيو.

==پڻ ڏسو==
* پاڪستان جون نوابي رياستون
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي تاريخ]]
[[زمرو:خیبر پختونخوا جي تاريخ]]</text>
      <sha1>2jrlr6w6ece6gpyp2wt4bx7327qovwc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368698</id>
      <parentid>368674</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:خيبر پختونخواهه جي تاريخ]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>368698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="588" sha1="lq1zxgn5usjrlfuv9lc1u2sxa672dso" xml:space="preserve">[[فائل:Nawa of Amb (summer residence) Shergarh, Mansehra.jpg|thumb|left|300px|شير ڳڙھہ جو قلعو]]
'''امب''' رياست برطانوي ڀارت ۾ هڪ خود مختيار نوابي رياست هئي. 1947 ۾ نواب امب رياست [[پاڪستان]] سان الحاق جو اعلان ڪيو.

==پڻ ڏسو==
* پاڪستان جون نوابي رياستون
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:خيبر پختونخواهه جي تاريخ]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي تاريخ]]
[[زمرو:خیبر پختونخوا جي تاريخ]]</text>
      <sha1>lq1zxgn5usjrlfuv9lc1u2sxa672dso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سياسي شخصيتون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>15218</id>
    <revision>
      <id>368637</id>
      <parentid>333958</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="docn6di4rzriimtr9kjpmdg6992y52c" xml:space="preserve">[[زمرو:سياست]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ وابستگي]]
[[زمرو:شخصيتون بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>docn6di4rzriimtr9kjpmdg6992y52c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>16781</id>
    <revision>
      <id>368602</id>
      <parentid>330863</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="309" sha1="is0wvd3q8fo48115gpk0wchv7i9xc3n" xml:space="preserve">{{Portal|United States|آمريڪا}}
{{Commons category}}
{{topic cat|آمريڪا جون گڏيل رياستون}}

[[زمرو:وفاقي جمهوريا]]
[[زمرو:عالمي طاقتون]]
[[زمرو:اتر آمريڪا جا ملڪ]]
[[زمرو:وڪيپيڊيا ملڪن جي نالي وارا زمرا]]</text>
      <sha1>is0wvd3q8fo48115gpk0wchv7i9xc3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون رياستون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>16783</id>
    <revision>
      <id>368615</id>
      <parentid>346769</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7587" sha1="lmexg8tjol8gbuen6get99p16muvtkk" xml:space="preserve">{{Commons cat|States of the United States}}

&lt;imagemap&gt;
Image:US state abbrev map.png|left
poly 62 5 102 15 96 47 81 44 69 44 61 42 54 42 52 35 46 32 46 9 [[رياست واشنگٽن]]
poly 45 32 24 70 29 75 35 77 63 85 87 90 92 67 91 65 91 60 94 60 99 51 97 47 84 44 69 44 61 43 54 42 52 36 [[اوریگون]]
poly 27 75 15 102 30 162 43 191 86 195 86 187 91 182 93 177 54 116 62 85 [[ڪيلي فورنيا]]
poly 4 227 75 227 76 279 3 278 [[هوائي]]
poly 78 227 151 227 196 295 197 323 4 324 4 281 77 282 [[الاسڪا]]
poly 111 17 103 16 96 47 99 52 94 61 91 65 86 90 133 99 138 71 136 68 133 69 123 70 118 55 114 55 118 44 116 44 110 35 107 25 [[ايڊاهو]]
circle 403 30 10 [[ورمونٽ]]
circle 428 30 11 [[نيو هيمپشائر]]
circle 484 72 11 [[ميساچوسٽس]]
circle 484 94 9 [[رهوڊ آئي لينڊ]]
circle 484 117 10 [[ڪنيڪٽيڪٽ]]
circle 485 137 10 [[نيو جرسي]]
circle 485 159 10 [[ڊيلاويئر]]
circle 485 182 11 [[ميري لينڊ]]
circle 484 202 9 [[واشنگٽن ڊي سي]]
poly 196 29 157 25 109 17 108 27 110 37 117 45 114 55 119 54 122 71 137 70 139 66 192 73 [[مونٽانا]]
poly 245 31 198 30 194 63 250 65 250 59 [[اتر ڊڪوٽا]]
poly 252 103 252 72 248 68 251 65 194 62 191 95 236 98 239 101 241 99 246 99 [[ڏکڻ ڊڪوٽا]]
poly 64 86 110 95 97 160 93 158 91 169 55 116 [[نيواڊا]]
poly 110 95 133 99 132 109 148 111 142 157 100 149 [[يوٽاهه]]
poly 142 155 99 149 98 156 95 159 91 158 93 175 86 194 84 197 115 215 134 218 [[ايريزونا]]
poly 193 73 138 67 132 109 190 116 [[وائيومنگ]]
poly 205 118 148 112 143 155 203 162 [[ڪولوراڊو]]
poly 144 156 135 217 142 217 144 213 158 214 159 212 191 216 196 163 [[نيو ميڪسيڪو]]
poly 251 103 247 99 239 99 235 97 191 96 189 116 205 118 204 129 261 130 257 124 [[نيبراسڪا]]
poly 262 130 206 130 203 162 266 163 267 139 263 136 266 133 [[ڪنساس]]
poly 195 162 195 167 220 167 220 189 231 195 236 195 240 198 251 198 263 198 270 201 268 176 268 164 [[اوڪلاهوما]]
poly 243 284 225 279 220 264 209 246 204 241 196 240 191 242 187 249 178 245 175 242 170 228 158 215 158 213 190 217 195 168 219 169 219 189 228 193 236 196 243 196 262 197 269 200 273 201 275 218 279 230 277 244 [[ٽيڪساس]]
poly 302 40 291 39 288 40 279 36 267 35 262 33 246 32 251 63 248 69 253 74 252 91 294 91 291 85 280 78 280 70 279 67 282 62 283 54 [[مينيسوٽا]]
poly 293 92 251 92 251 101 258 123 291 123 292 125 297 120 296 113 301 112 303 106 298 100 295 100 [[آئيووا]]
poly 311 172 313 165 314 166 315 160 313 160 310 153 303 148 305 141 300 140 300 136 293 129 293 123 258 124 262 131 265 132 262 136 266 140 268 169 305 168 306 172 [[مسوري]]
poly 308 183 312 173 306 173 308 167 268 170 269 201 273 201 273 207 300 206 300 202 299 198 311 173 [[آرڪنساس]]
poly 314 233 319 238 327 248 320 252 277 244 278 228 275 220 272 207 300 207 303 216 298 228 313 228 [[لوزيانا]]
poly 356 104 363 90 352 65 345 53 316 45 299 56 302 60 316 63 320 70 322 71 326 67 331 105 [[مشي گن]]
poly 299 56 294 57 294 54 284 57 283 64 279 69 281 77 293 87 296 99 301 102 320 100 325 69 321 71 318 66 318 64 301 59 [[وسڪونسن]]
poly 325 109 326 137 328 141 324 151 323 157 320 156 321 160 315 159 314 161 311 161 312 153 303 148 305 141 299 139 299 135 292 127 296 118 296 115 301 111 302 106 300 102 298 100 321 100 [[الينوائي]]
poly 346 104 331 107 323 109 327 138 324 151 336 151 338 146 341 149 345 140 350 138 [[انڊيانا]]
poly 380 97 371 105 364 107 360 105 346 106 350 134 354 135 358 138 367 137 371 140 373 134 375 134 376 130 382 125 382 111 [[اوهائيو]]
poly 383 112 382 125 376 129 375 133 373 133 372 137 370 140 370 143 378 151 381 151 381 150 384 150 390 147 392 141 394 135 398 135 400 130 403 126 403 123 405 123 406 124 408 124 408 122 406 120 403 121 395 126 393 121 393 121 389 123 385 123 [[اولهه ورجينيا]]
poly 370 143 370 140 366 137 363 138 358 138 355 136 350 134 350 137 345 140 341 148 338 146 336 150 324 151 323 156 320 156 320 159 316 159 315 165 313 167 321 167 325 165 333 164 343 163 351 162 362 162 365 160 370 156 373 153 376 150 [[ڪينٽڪي]]
poly 381 158 372 159 372 160 364 160 364 161 356 162 326 165 325 166 313 167 312 174 308 184 324 183 326 182 360 179 360 176 373 167 381 161 [[ٽينيسي]]
poly 326 183 322 183 315 184 306 184 300 196 300 207 302 214 298 224 297 228 310 228 311 227 314 227 315 233 317 236 328 235 327 226 326 219 [[مسيسپي]]
poly 349 181 326 182 326 219 328 234 332 238 340 234 335 225 359 224 358 217 357 207 348 181 326 182 [[الاباما]]
poly 369 178 363 179 360 179 355 179 354 180 348 180 357 207 359 223 361 226 384 225 386 227 388 227 387 222 393 222 395 206 388 197 374 184 369 182 [[جارجيا (آمريڪي رياست)]]
poly 395 222 387 222 387 226 385 227 385 225 367 226 360 226 358 223 354 224 347 225 335 226 340 234 360 241 380 244 385 267 400 281 392 292 400 293 423 281 412 248 [[فلوريڊا]]
poly 413 184 402 175 397 175 397 176 392 176 389 173 380 173 369 178 369 182 374 184 388 198 393 206 397 206 414 190 [[ڏکڻ ڪيرولينا]]
poly 411 154 404 155 387 158 381 158 380 161 372 167 362 174 359 177 359 179 364 179 369 178 378 174 385 173 389 173 392 176 397 176 397 175 402 175 413 183 416 186 440 164 434 151 429 150 420 152 [[اتر ڪيرولينا]]
poly 420 134 416 133 414 132 414 129 415 129 415 126 412 125 410 124 408 123 408 124 405 124 404 123 403 124 403 126 399 131 398 134 394 135 390 147 384 150 381 150 380 151 378 151 376 149 370 154 370 156 364 160 370 160 374 159 380 158 388 158 411 154 429 150 432 148 436 133 433 131 428 134 [[ورجينيا]]
poly 423 115 416 116 415 117 411 118 406 120 410 124 413 125 414 123 416 124 415 126 414 132 419 134 422 134 428 134 436 129 428 129 425 122 423 116 [[ميري لينڊ]]
poly 405 120 393 121 394 125 395 126 [[ميري لينڊ]]
poly 413 123 413 126 416 126 416 124 414 123 [[واشنگٽن ڊي سي]]
poly 426 114 423 115 427 128 436 129 428 120 [[ڊيلاويئر]]
poly 452 95 441 104 436 102 435 98 427 96 422 90 387 97 385 95 391 90 392 87 389 83 394 80 402 80 404 79 410 76 409 68 412 65 416 59 418 57 429 54 431 61 433 69 436 78 436 90 437 97 439 98 448 94 [[نيو يارڪ]]
poly 424 114 421 116 416 116 407 119 401 120 394 121 391 122 386 122 385 116 382 99 386 95 388 97 422 90 427 96 426 105 430 109 428 112 427 114 [[پنسلوانيا]]
poly 427 96 426 104 430 108 430 110 426 114 427 118 428 120 432 124 441 117 441 105 436 102 435 98 [[نيو جرسي]]
poly 452 91 451 88 450 86 450 83 448 83 446 84 442 85 437 85 437 89 438 94 437 96 439 98 441 96 445 94 [[ڪنيڪٽيڪٽ]]
poly 452 90 455 91 454 86 453 82 450 83 451 88 [[رهوڊ آئي لينڊ]]
poly 458 72 452 73 452 74 447 76 441 77 436 79 436 86 436 89 438 85 444 88 448 83 450 83 452 82 457 90 468 84 467 78 [[ميساچوسٽس]]
poly 455 69 455 73 452 73 452 74 447 75 448 76 441 76 435 62 442 64 442 62 441 61 441 59 443 59 443 51 443 47 446 47 452 66 456 69 [[نيو هيمپشائر]]
poly 443 51 439 51 436 52 429 54 431 65 434 72 436 79 447 72 441 65 442 64 442 61 441 60 441 59 443 59 443 57 444 56 444 54 [[ورمونٽ]]
poly 455 68 458 68 479 46 477 39 465 19 452 19 448 32 447 42 446 47 450 61 [[ميني]]
desc bottom-left
&lt;/imagemap&gt;

[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي انتظامي ورهاستون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي پهرين سطح جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياسي جاگرافي]]</text>
      <sha1>lmexg8tjol8gbuen6get99p16muvtkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آية الڪرسي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17707</id>
    <revision>
      <id>368643</id>
      <parentid>259571</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2864" sha1="ihigx971bupgc05xmxz6cakwx286svc" xml:space="preserve">[[فائل:Ayatolkorsi2.jpg]]

'''آیت الڪرسي''':{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Ayat ul Kursi'''}} قرآن پاڪ جي ٽئين سيپاري ’تلڪ الرسل‘ ۽ سورة بقره جي آيت نمبر 255، جنهن ۾ لفظ ’ڪرسي‘ آيو آهي، تنهنڪري اُها ’آية الڪرسي' سڏجي ٿي. هن آيت ۾ الله تعاليٰ جون ڪي صفتون اثرائتي نموني بيان ٿيل آهن. حديث شريف ۾ هن آيت بابت وڏي فضيلت بيان ٿيل آهي، خاص ڪري خطري جي وقت ۾ پڙهڻ سان دل کي تقويت ملي ٿي. مسلمان گهڻو ڪري سمهڻ وقت هن آيت جو ورد ڪندا آهن. حضرت علي رضي اللہ تعالٰي عنہ کان روايت آهي ته حضور صلي الله عليه و سلم جن فرمايو ته جنهن مسلمان هر نماز بعد آية الڪرسي پڙهي، ان کي جنت ۾ وڃڻ کان ڪو به روڪي نه ٿو سگهي.&lt;ref&gt;http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%DA%AA%D8%B1%D8%B3%D9%8A&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatul korsi.jpg|300px]]

[[فائل:Ayatul Kursi by AbdurRahman Al Sudais.wav|تصغیر|آیت الکرسی]]

'''سنڌي ترجمو'''

'''الله''' ئي سچو خدا آهي، جنهن کان سواءِ ڪو به معبود ناهي. هو جيئرو آهي. نه ئي هن کي ننڊ ايندي آهي نه  هن کي اونگھہ ايندي آهي. اهو سڀني جو پالڻهار آهي. جيڪي آسمانن ۽ زمينن ۾ آھي سو ان جو آھي. ڪير آهي جيڪو ڪنهن جي شفاعت ڪري پر ان جي اجازت سان؟ هو ڄاڻي ٿو جيڪي انهن جي اڳيان آهي ۽ جيڪي انهن جي پويان آهي ۽ اهي الله جي علم مان ڪنهن به شيءِ کي ڍڪي نه ٿا سگهن، سواءِ ان جي جو الله گھري. سندس تخت سڀني آسمانن ۽ زمين کي پکڙيل آهي ۽ اُن (ٻنهي جي حفاظت) جي مٿان گجگوڙ نه گذرندو ۽ اھو وڏي شان وارو آھي.

دين ۾ ڪابه جبر نه آهي، گمراهيءَ کان هدايت پڌري ڪئي وئي آهي، پوءِ جنهن طاغوت کي رد ڪيو ۽ پوءِ الله کي مڃيو، پوءِ ان هڪ اهڙو مضبوط حلقو رکيو آهي جيڪو ڪڏهن به ٽٽڻ وارو نه آهي، ۽ الله ٻڌندڙ ڄاڻندڙ آهي. الله مؤمنن جو نگهبان آهي ۽ (ان جي برعڪس) جن ڪفر ڪيو تن جا اولياءَ (مددگار) طاغوت آهن، جو انهن کي روشنيءَ مان ڪڍي اوندهه ۾ آڻن ٿا. هي دوزخي ماڻهو آهن اُھي ان ۾ ھميشه رھندا.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:قرآن]]
[[زمرو:اسلام]]</text>
      <sha1>ihigx971bupgc05xmxz6cakwx286svc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368670</id>
      <parentid>368643</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مھتاب احمد سنڌي</username>
        <id>4990</id>
      </contributor>
      <origin>368670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3046" sha1="gd6ewmts01ws6r2baj9r7a7pzqqnizr" xml:space="preserve">[[فائل:Ayatolkorsi2.jpg|thumb|آيت الڪرسي]]

'''آیت الڪرسي''':{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Ayat ul Kursi'''}} قرآن پاڪ جي ٽئين سيپاري ’تلڪ الرسل‘ ۽ سورة بقره جي آيت نمبر 255، جنهن ۾ لفظ ’ڪرسي‘ آيو آهي، تنهنڪري اُها ’آية الڪرسي' سڏجي ٿي. هن آيت ۾ الله تعاليٰ جون ڪي صفتون اثرائتي نموني بيان ٿيل آهن. حديث شريف ۾ هن آيت بابت وڏي فضيلت بيان ٿيل آهي، خاص ڪري خطري جي وقت ۾ پڙهڻ سان دل کي تقويت ملي ٿي. مسلمان گهڻو ڪري سمهڻ وقت هن آيت جو ورد ڪندا آهن. حضرت علي رضي اللہ تعالٰي عنہ کان روايت آهي ته حضور صلي الله عليه و سلم جن فرمايو ته جنهن مسلمان هر نماز بعد آية الڪرسي پڙهي، ان کي جنت ۾ وڃڻ کان ڪو به روڪي نه ٿو سگهي.&lt;ref&gt;[https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D9%8A%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%DA%AA%D8%B1%D8%B3%D9%8A آية الڪرسي]، [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]]، [[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatul korsi.jpg|300px|left]]

[[فائل:Ayatul Kursi by AbdurRahman Al Sudais.wav|thumb|آیت الکرسی]]

'''سنڌي ترجمو'''

'''الله''' ئي سچو خدا آهي، جنهن کان سواءِ ڪو به معبود ناهي. هو جيئرو آهي. نه ئي هن کي ننڊ ايندي آهي نه  هن کي اونگھہ ايندي آهي. اهو سڀني جو پالڻهار آهي. جيڪي آسمانن ۽ زمينن ۾ آھي سو ان جو آھي. ڪير آهي جيڪو ڪنهن جي شفاعت ڪري پر ان جي اجازت سان؟ هو ڄاڻي ٿو جيڪي انهن جي اڳيان آهي ۽ جيڪي انهن جي پويان آهي ۽ اهي الله جي علم مان ڪنهن به شيءِ کي ڍڪي نه ٿا سگهن، سواءِ ان جي جو الله گھري. سندس تخت سڀني آسمانن ۽ زمين کي پکڙيل آهي ۽ اُن (ٻنهي جي حفاظت) جي مٿان گجگوڙ نه گذرندو ۽ اھو وڏي شان وارو آھي.

دين ۾ ڪابه جبر نه آهي، گمراهيءَ کان هدايت پڌري ڪئي وئي آهي، پوءِ جنهن طاغوت کي رد ڪيو ۽ پوءِ الله کي مڃيو، پوءِ ان هڪ اهڙو مضبوط حلقو رکيو آهي جيڪو ڪڏهن به ٽٽڻ وارو نه آهي، ۽ الله ٻڌندڙ ڄاڻندڙ آهي. الله مؤمنن جو نگهبان آهي ۽ (ان جي برعڪس) جن ڪفر ڪيو تن جا اولياءَ (مددگار) طاغوت آهن، جو انهن کي روشنيءَ مان ڪڍي اوندهه ۾ آڻن ٿا. هي دوزخي ماڻهو آهن اُھي ان ۾ ھميشه رھندا.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:قرآن]]
[[زمرو:اسلام]]</text>
      <sha1>gd6ewmts01ws6r2baj9r7a7pzqqnizr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ننڍو ڦوٽو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22746</id>
    <revision>
      <id>368711</id>
      <parentid>268167</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>103</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Cardamom_Flowers_and_Blooms.jpg with [[File:Elettaria_cardamomum_Flowers_and_Blooms.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:).</comment>
      <origin>368711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7674" sha1="io5si41scrlkwfg1848chyl15arrjzk" xml:space="preserve">ننڍو ڦوٽو. هڪ قسم جو خوشبودار -ٻج-، جيڪو مصالحي ۽ دوا طور ڪم ايندو آهي. اڳي هيءُ ٻوٽو [[ڀارت]] ۽ سريلنڪا ۾ ٿيندو هو، پر -پاڪستان- کان پوءِ هن -ٻوٽي- تي ڪامياب تجربا ڪري، سنڌ جي سامونڊي ڪناري جي آبهوا ۾ پوکيو ويو آهي، تنهنڪري هاڻي ائين چئي سگهجي ٿو ته هي ٻوٽو سنڌ جي سامونڊي ڪناري جي پيداوار آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ايلاچي%20(ڦوٽو) ايلاچي (ڦوٽو) : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

{{taxobox
|name =ڦوٽا
|image = Elettaria_cardamomum_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-057.jpg
|image_caption = True cardamom (''E. cardamomum'')
|image2 = Cardamom pods - Green BNC.jpg
|image2_caption = Processed Cardamom pods
|regnum = [[پلانٽاء]]
|unranked_divisio=[[اينجيواسپرمس]]
|unranked_classis =[[مونوڪاٽس]]
|unranked_ordo = [[ڪمولينيڊس]]
|ordo = [[زنجيبرالز]]
|familia =[[زنجيبريسياء]]
|subdivision_ranks =  جينرا
|subdivision =
* ''[[ايمامم]]''
* ''[[ايلٽيريا]]''
}}
[[فائل:Cardamom Seeds BNC.jpg|thumb|ڦوٽي جا ٻج]]

ڦوٽو: الائچي:ڪارڊمم:'''Cardamom''' :
({{IPAc-en|ˈ|k|ɑr|d|ə|m|ə|m}})يا 
ڪڏھن ڪڏھن  '''cardamon''' يا 
'''cardamum''' لکبو آھي.&lt;ref&gt;[http://www.dictionary.com/browse/cardamon cardamon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191025151200/https://www.dictionary.com/browse/cardamon |date=2019-10-25 }}. dictionary.com&lt;/ref&gt;اھو ھڪ مصالحي جو قسم آھي جيڪو ٻوٽن جي [[زنجيبريسياء]] جنسن [[ايمامم]] '' Amomum '' ۽ [[ايلٽيريا]] ''Elettaria'' مان ملندو آهي. اھي ٻئي جنسون ڏکڻ ايشيا جي  ڀوٽان ۽ نيپال سميت انڊونيشيا ۾ عام آھن. 
== تفصيلي تعارف ==
اھي داڻن جي صورت ۾ ٻج ھوندا آھن جن مٿان سنھون ڇلڪو ھوندو آھي .انھن ۾ ايلٽيريا ھلڪي سبز رنگ جا ھوندا آھن 
[[فائل:Cardamom (Kerala, India).jpg|thumb|ڪيرالا جو خشڪ ننڍو ڦوٽو ۽ کليل ڇلڪي ۾ بہ ڏيکاريل]]
جن کي عام طور تي ننڍا ڦوٽا چئبو آهي ۽ ايمامم تيز ناسي رنگ جا وڏي سائيز وارا ھوندا آھن جن کي عام طور تي وڏا ڦوٽا چيو ويندو آهي. ڦوٽن يا الائچي جي واپار جو پھريون حوالو سريلنڪا کان واپار جو ملي ٿو جيڪو ٻارھين صدي عيسويءَ جو حوالو آهي &lt;ref&gt;{{cite book|title=Spice Crops|publisher=CABI|ISBN=0851996051|last=Weiss|first=E. A.|url=https://books.google.com/books?id=RqqTdAwXev4C&amp;lpg=PA300&amp;ots=E8VmY8oc3o&amp;dq=cardamom%20cultivation%20sri%20lanka&amp;pg=PA299#v=onepage&amp;q=cardamom%20cultivation%20sri%20lanka&amp;f=false|year=2002|pages=299}}&lt;/ref&gt; ھاڻوڪي زماني ۾ ان جي پوک گوئيٽيمالا، ملائيشيا ۽ تنزانيا ۾ پڻ ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Spice Crops|publisher=CABI|ISBN=0851996051|last=Weiss|first=E. A.|url=https://books.google.com/books?id=RqqTdAwXev4C&amp;lpg=PA300&amp;ots=E8VmY8oc3o&amp;dq=cardamom%20cultivation%20sri%20lanka&amp;pg=PA300#v=onepage&amp;q=cardamom%20cultivation%20sri%20lanka&amp;f=false|year=2002|pages=300}}&lt;/ref&gt; گوئيٽيمالا ۾ ڦوٽو انڊيا جي ڪيرالا مان جرمنيءَ جي ڪافي جي آبادگار آسڪر مجوس ڪلوفر پھرين جنگ عظيم کان اڳ منتقل ڪري متعارف ڪرايو ء گوئيٽيمالا سن 2000 کان دنيا جو سڀ کان وڏو ڦوٽا پيدا ڪندڙ ملڪ ٿي ويو آهي &lt;ref name=&quot;karun&quot;&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Kerala-cardamom-trying-to-fight-off-its-Guatemalan-cousin/articleshow/34016620.cms Shenoy Karun, Kerala cardamom trying to fight off its Guatemalan cousin&quot;, ''The Times of India''
, 21 April 2014]; accessed 25 July 23014.&lt;/ref&gt;زعفران ۽ ونيلا کان پوءِ  ڦوٽو دنيا جو ٽيون نمبر مھانگو مصالحو آهي. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Williams|first1=Olivia|title=Gin Glorious Gin|date=2014|publisher=Headline Publishing Group|location=London|isbn=978-1-4722-1534-5|page=283}}&lt;/ref&gt;
ننڍن ڦوٽن کي الائچي چئبو آھي جيڪو لفظ  اصل ۾ ايلاچي آهي.قديم زماني کان وٺي سنڌ جا ماڻهو ملبار طرف جي رهاڪن سان وڻج واپار ڪندا آيا آهن، ته انهيءَ ڳالهه جو ٻوليءَ تي به اثر ٿيو آهي. مثلاً، ”ايلاچي“ اصل ۾ دراوڙي (Dravidian) لفظ اهي، جو اول سنسڪرت ۾ چالو ٿيو. سنسڪرت ۾ رڳو چون ”ايلا“، پر اسين چئون ”ايلاچي“. پڇاڙي (Suffix)  ڪئنريز ٻوليءَ مان ورتي اٿئون، جيئن مسٽر دويٽيا  پنهنجيءَ ٺاهيل گجراتيءَ ٻوليءَ جي تاريخ ۾ ڄاڻايو آهي.&lt;ref&gt;{ڪتاب: قديم سنڌ ؛ از: ڀيرومل مهرچند آڏواڻي ؛ چوٿون ايڊيشن 2004، پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو {{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book46/Book_page26.html#_ftn27}}
&lt;/ref&gt;

== طب ==
نالا: ع. قاقله، ف. هيل، هه. وغيره___ الائچي، ابل، شوشمار ۽ شـہ فيون.
اثر: گرم خشڪ 2، نقصان: ___-، ميل: ڪتيلو، عيوض: ڪباب چيني، وزن: اڌ ماسي کان هڪ ماسي تائين.
سڃاڻپ: هڪڙا ننڍا ڦوٽا، ٻيا نر ڦوٽا، نر ڦوٽي جي کل ڪاري ٿيندي آهي ۽ ننڍي ڦوٽي جي کل ڀوري ٿيندي آهي. کل کي چيربو ته اندران ڪارسرا سنها داڻا نڪرندا.
خاصيت: دل ۽ دماغ کي خوش ڪندڙ آهن، معدي ۽ جگر کي طاقت ڏين ٿا، طعام کي هضم ڪن ٿا، وائي باديءَ کي تحليل ڪن ٿا، بک وڌائين ٿا، پيٽ جي سور، اوڪارن ۽ الٽيءَ ۾ مفيد آهن.
دستن ۽ رت جي دستن کي بند ڪرڻ لاءِ اُهي ٿاڌل وانگي گهوٽي پيارڻ گهرجن. وات کي خوشبودار ڪرڻ لاءِ وات جي ڦٽن ۽ ڦرڙين، پچڻ ۽ ڦلارجي پوڻ جي حالت ۾ مفيد آهن.&lt;ref&gt;ڪتاب فرھنگ جعفري :؛ ليکڪ: حڪيم محمد جعفر؛ايڊيشن: 2007؛ پبلشر: سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو&lt;/ref&gt;،

== گئلري ==

&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
فائل:Black and green cardamom.jpg|
ڪارا وڏا ڦوٽا ۽ ساوا ننڍا ڦوٽا
فائل:Cardamom Plant ( One year Old).jpg|ڦوٽي جو ھڪ سال جو ٻوٽو
فائل:Leaves of Cardamom.jpg|ڦوٽي جي ٻوٽي جا پن
فائل:Elettaria cardamomum Flowers and Blooms.jpg|ڦوٽي جا گل
فائل:Flower of cardamom.jpg|ڦوٽي جا گل
فائل:Closeup of Cardamom Flower.jpg|گل ويجھو کان
فائل:Cardamom-Dried-Seeds01.jpg |
ڦوٽي جا ٻج ۽ ثمر
فائل:Elettaria cardamomum Capsules and seeds.jpg|ساوا ڦوٽا ۽ انھن جو ٻج
فائل:Green Cardamom.JPG|ننڍن ڦوٽن جي برني
فائل:Cardamom.JPG|پيالي ۾ اڇا ڦوٽا ڏيکاريل
فائل:Elettaria cardamomum capsules.jpg|انڊيا جا ننڍا ڦوٽا جيڪي مصالحي طور استعمال ٿيندا آهن

&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
== حوالا ==
{{حوالا|2}}
[[زمرو:عرب کاڌا]]
[[زمرو:مصالحا]]</text>
      <sha1>io5si41scrlkwfg1848chyl15arrjzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انجڻ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22971</id>
    <revision>
      <id>368750</id>
      <parentid>363331</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T23:07:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>368750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11210" sha1="2t1qxgxf3on5jj7sege1ge7mac65895" xml:space="preserve">{{short description|Machine that converts one or more forms of energy into mechanical energy (of motion)}}
[[File:4StrokeEngine Ortho 3D Small.gif|thumb|right|225px|&lt;small&gt;هڪ اينيميشن چار اسٽروڪ گيسولين فيول جي اندروني ڪمبسشن چڪر جي چئن مرحلن کي برقي اگنيشن ماخذ سان ڏيکاريندي:&lt;/small&gt;
# &lt;small&gt;انڊڪشن (فيول داخل ٿئي ٿو)&lt;/small&gt; 
# &lt;small&gt;ڪمپريشن (Compression)&lt;/small&gt;
# &lt;small&gt;اگنيشن (تيل ٻارڻ)&lt;/small&gt; 
# &lt;small&gt;اخراج (Exhaust)&lt;/small&gt;

]]
[[File:Jet engine.svg|thumb|right|450px|&lt;small&gt;'''&lt;sub&gt;جيٽ انجڻون دھن جي گرمي کي استعمال ڪندي تيز رفتار گئس خارج ڪرڻ لاءِ رد عمل واري انجڻ جي صورت ۾ استعمال&lt;/sub&gt; &lt;sup&gt;ڪن ٿا. جهاز جي بجليءَ ۽ هائيڊرولڪ سسٽم کي طاقت ڏيڻ لاءِ ميڪنيڪل توانائي ٽربائن شافٽ مان وٺي سگهجي ٿي، پر زور ٻاهر نڪرڻ واري گئس ذريعي پيدا ڪيو ويندو آهي.&lt;/sup&gt;'''&lt;/small&gt;]]

'''انجِڻ''' (Engine) هڪ مشين آهي جيڪا توانائي جي هڪ يا وڌيڪ شڪلن کي ميڪنيڪل توانائي ۾ تبديل ڪري ٿي. هي توانائي مفيد مشيني ڪم لاءِ استعمال ٿئي ٿي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/motor|title=Motor|publisher=Dictionary.reference.com|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080407154945/http://dictionary.reference.com/browse/Motor|archive-date=2008-04-07|access-date=2011-05-09|quote=a person or thing that imparts motion, esp. a contrivance, as a steam engine, that receives and modifies energy from some source in order to use it in driving machinery.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/motor Dictionary.com: (World heritage)] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20080407154945/http://dictionary.reference.com/browse/Motor|date=2008-04-07}} &quot;3. any device that converts another form of energy into mechanical energy so as to produce motion&quot;&lt;/ref&gt;  

موجود توانائيءَ جي ذريعن ۾ امڪاني توانائي (مثال طور ڌرتيءَ جي ڪشش ثقل واري ميدان جي توانائي جيئن ته هائيڊرو اليڪٽرڪ پاور جنريشن ۾ استعمال ٿئي ٿي)، گرمي توانائي (مثال طور جيوٿرمل)، ڪيميائي توانائي، برقي توانائي ۽ ايٽمي توانائي (ايٽمي فيشن يا نيوڪليئر فيوزن مان). انهن مان ڪيترائي عمل گرمي پيدا ڪن ٿا هڪ وچولي توانائي جي صورت ۾، تنهنڪري گرمي انجڻين کي خاص اهميت حاصل آهي. ڪجھ قدرتي عمل، جيئن ته ماحوليات جي ڪنوڪشن سيلز ماحولياتي گرمي کي حرڪت ۾ تبديل ڪندا آهن (مثال طور اڀرندڙ هوا جي وهڪرن جي صورت ۾). مشيني توانائي ٽرانسپورٽ ۾ خاص اهميت رکي ٿي، پر ڪيترن ئي صنعتي عملن ۾ پڻ ڪردار ادا ڪري ٿي جهڙوڪ ڪٽڻ، پيسڻ، ڪرشنگ ۽ ملائڻ.  

==اخراج/ضمنی پراڊڪٽس==
سڀ ڪيميائي ايندھن وارا گرمي انجڻ خارج ڪرڻ واري گيس کي خارج ڪن ٿا. صاف ترين انجڻ صرف پاڻي خارج ڪن ٿا. سخت صفر۔اخراج جو مطلب عام طور تي پاڻي ۽ پاڻي جي بخارن کان سواءِ صفر جي اخراج جو مطلب آهي. صرف گرمي انجڻون جيڪي خالص هائڊروجن (ايندھن) ۽ خالص آڪسيجن (آڪسائيڊائزر) کي باهه ڏين ٿيون، سخت تعريف سان صفر۔اخراج حاصل ڪن ٿيون (عملي طور تي، راڪٽ انجڻ جو هڪ قسم). جيڪڏهن هائيڊروجن کي هوا سان گڏ ساڙيو وڃي ٿو (سڀني ايئر بريٿنگ انجڻ)، هڪ طرفي رد عمل ٿئي ٿو هوا جي آڪسيجن ۽ فضائي نائيٽروجن جي وچ ۾ جنهن جي نتيجي ۾ NOx جو ننڍڙو اخراج ٿئي ٿو. جيڪڏهن هڪ هائيڊرو ڪاربن (جهڙوڪ الکوحل يا گيسولين) ٻارڻ جي طور تي ساڙيو وڃي ٿو، CO2، هڪ گرين هائوس گيس، خارج ٿئي ٿو. هوا مان هائيڊروجن ۽ آڪسيجن NOx جي پاسي جي پيداوار کان سواء ايندھن جي سيل ذريعي پاڻي ۾ رد عمل ڪري سگهجي ٿو، پر هي هڪ اليڪٽررو ڪيميڪل انجڻ آهي نه گرمي انجڻ. ==اصطلاح==
'''انجِڻ''' (Engine)، جيڪو ٻاڦ ۽ تيل جي توانائيءَ سان هلندڙ ڪنهن وڏي ڪَلَ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. مثلاً ريلوي انجڻ، پاڻيءَ جي جهاز جي انجڻ، هوائي جهاز جي انجڻ، ڪپهه ٽاڻڻ جي ڪارخاني جي انجڻ، موٽر گاڏين (بسن، ڪارن، رڪشائن، ٽرڪن) جي انجڻ وغيره. 
==تاريخ==
&quot;انجڻ&quot; جي ايجاد ريلوي انجڻ سان لنڊن ۾ ٿي. انهيءَ ايجاد ۾ رچرڊ ٽريویٿڪ، جارج اسٽيفنسن، جان اسٽيونز، پيٽر ڪوپر، مٿائيس بالڊون شامل هئا. جارج اسٽيونس 1829ع ۾، &quot;راڪٽ&quot; نالي سان، آمريڪا ۾ پهرين اسٽيم انجڻ ٺاهي، ان جو عملي مظاهرو ڪيو. پيٽر ڪوپر 1930ع ۾ آمريڪا جي پهرين ڪارآمد ريلوي انجڻ ٺاهي ۽ انجڻ جا ٻه حصا ڪري، انهن کي چُڙ ۽ ڇلي سان ڳنڍيو. اهڙيءَ طرح انجڻ جو موڙ ڪاٽڻ زياده آسان ۽ محفوظ ٿي ويو. هلندڙ دور ۾ ريلوي انجڻ بنيادي طرح اسٽيم انجڻ ۽ بائلر تي مشتمل آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%90%D9%86%D8%AC%D9%90%DA%BB اِنجِڻ : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==قسم==
مشيني گرمي انجڻ مختلف ٿرموڊائنامڪس عملن ذريعي گرميء کي ڪم ۾ تبديل ڪري ٿي. اندروني ڪمبسشن انجڻ شايد مشيني گرمي انجڻ جو سڀ کان عام مثال آهي، جنهن ۾ ٻارڻ جي باهه جي گرمي سبب ڪمبشن چيمبر ۾ گيس جي ڪمبسٽيشن پراڊڪٽس تي تيز دٻاءُ پيدا ٿئي ٿو، جنهن جي ڪري انهن کي وسعت ڏيڻ ۽ هلائڻ لاءِ پسٽن جو رخ ٿئي ٿو. ڪرینڪ شافٽ اندروني ڪمبشن انجڻ جي برعڪس، هڪ رد عمل انجڻ (جهڙوڪ جيٽ انجڻ) نيوٽن جي حرڪت جي ٽين قانون جي مطابق، رد عمل جي ماس کي خارج ڪندي زور پيدا ڪري ٿو.  

گرميءَ جي انجڻن کان سواءِ، برقي موٽرون برقي توانائيءَ کي ميخانياتي حرڪت ۾ تبديل ڪن ٿيون، نيوميٽڪ موٽرز ڪمپريسڊ ايئر استعمال ڪن ٿيون، ۽ ونڊ اپ رانديڪن ۾ ڪلاڪ ورڪ موٽر لچڪدار توانائي استعمال ڪن ٿا. حياتياتي نظامن ۾، ماليڪيولر موٽرز، عضلات ۾ مائوسين وانگر، ڪيميائي توانائي استعمال ڪن ٿيون قوتون ٺاهڻ ۽ آخرڪار حرڪت (هڪ ڪيميائي انجڻ، پر گرمي انجڻ نه).  

ڪيميائي گرمي انجڻ جيڪي هوا کي استعمال ڪن ٿا (محيطي ماحولي گيس) ايندھن جي رد عمل جي حصي طور ايئر بريٿنگ انجڻ جي طور تي شمار ڪيا ويا آهن. ڪيميائي گرمي انجڻون جيڪي ڌرتيءَ جي ماحول کان ٻاهر ڪم ڪرڻ لاءِ ٺهيل آهن (مثال طور راڪيٽ، گهيري هيٺ آيل آبدوزون) انهن کي ايندھن جو اضافي جزو کڻڻو پوندو آهي جنهن کي آڪسائيڊائيزر سڏيو ويندو آهي (جيتوڻيڪ اتي موجود سپر آڪسائيڊرز موجود آهن جيڪي راڪيٽ ۾ استعمال لاءِ موزون آهن، جهڙوڪ فلورائن، هڪ وڌيڪ طاقتور آڪسائيڊينٽ. آڪسيجن پاڻ)؛ يا ايپليڪيشن کي غير ڪيميائي طريقن سان گرمي حاصل ڪرڻ جي ضرورت آهي، جهڙوڪ ايٽمي ردعمل جي ذريعي. 
==ڪارڪردگي== 
==استعمال ۾ انجڻ == 
==پڻ ڏسو==
* [[حرارتي انجن|حرارتي انجڻ]]
* [[ٻاڦ وارو انجڻ]]
* [[ٿرموڊائنامڪس]] 
* [[ڪارنو انجڻ]] 
* [[ٻاهريان ساڙ وارو انجڻ]]
* [[اندرين ساڙ وارو انجڻ]]
* [[اليڪٽرڪ موٽر]]
* گاڏين جا انجڻ  
* گئسولين انجڻ 
* هيسلمين انجڻ 
* سولڊ اسٽيٽ انجڻ 
* مائڪرو موٽر 
* نئنو موٽر 
* هوائي جهاز جو انجڻ 
* گهڻ ٻارڻ رد عمل انجڻ 
* گرمي انجڻ ٽيڪنالاجي جي ٽائم لائن 
* موٽر ۽ انجڻ ٽيڪنالاجي جي ٽائم لائن

==ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Commons category|Engines}}
{{Wiktionary|engine}}
{{Wiktionary|motor}}
* {{US patent|194047}}
* [http://www.animatedpiston.com Detailed Engine Animations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170625160053/http://www.animatedpiston.com/ |date=2017-06-25 }}
* [http://www.gbm.dk/gbm/Motor-e.htm Working 4-Stroke Engine – Animation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425010224/http://www.gbm.dk/gbm/Motor-e.htm |date=2019-04-25 }}
* [http://www.animatedengines.com Animated illustrations of various engines]
* [http://www.popularmechanics.com/cars/news/industry/5-alternative-engine-architectures?click=main_sr 5 Ways to Redesign the Internal Combustion Engine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140826120028/http://www.popularmechanics.com/cars/news/industry/5-alternative-engine-architectures?click=main_sr |date=2014-08-26 }}
* [https://www.turfmagazine.com/maintenance/rebirth-of-the-gasoline-engine/ Article on Small SI Engines.]
* [https://www.turfmagazine.com/maintenance/rise-of-the-compact-diesel-engine-2/ Article on Compact Diesel Engines.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220520111559/https://turfmagazine.com/maintenance/rise-of-the-compact-diesel-engine-2/ |date=2022-05-20 }}
* [https://web.archive.org/web/20211016054925/https://www.autocurious.com/2020/04/types-of-engines.html?m=1 Types Of Engines]
* [https://www.gutenberg.org/ebooks/42369 Motors] (1915) by [https://www.gutenberg.org/ebooks/author/635 James Slough Zerbe].

{{Authority control}}
{{Heat engines|state=uncollapsed}}
{{Thermodynamic cycles}}
{{Machines}}

[[Category:Engine technology| ]]
[[Category:Engines| ]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:انجن]]
[[زمرو:ميڪانيات]]
[[زمرو:سائنسي ايجادون]] 
[[زمرو:ميڪينيڪل انجنيئرنگ]]</text>
      <sha1>2t1qxgxf3on5jj7sege1ge7mac65895</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آمريڪي شخصيتون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>22984</id>
    <revision>
      <id>368617</id>
      <parentid>324220</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="jrgm18gecqe1ja2qpaxtnpwn7wmzce3" xml:space="preserve">[[زمرو:شخصيتون بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:امريڪا جي گڏيل رياستن جا ماڻهو]]</text>
      <sha1>jrgm18gecqe1ja2qpaxtnpwn7wmzce3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وڪيپيڊيا بحث:&quot;سڀ اصولن کي نظرانداز&quot; جو مفهوم</title>
    <ns>5</ns>
    <id>28350</id>
    <revision>
      <id>368745</id>
      <parentid>92374</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T20:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19987-75</username>
        <id>21973</id>
      </contributor>
      <comment>/* lslam */ نئون ڀاڱو</comment>
      <origin>368745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="bdaq1l0ho422aarecleyf3vjwdxyjs0" xml:space="preserve">--Jogi don 06:04, 22 جُونِ 2016 (UTC)

== lslam ==

lalam ke bary [[خاص:ڀاڱيداريون/&amp;#126;2026-19987-75|&amp;#126;2026-19987-75]] ([[واپرائيندڙ بحث:&amp;#126;2026-19987-75|talk]]) 20:42, 30 مارچ 2026 ( يو.ٽي.سي)</text>
      <sha1>bdaq1l0ho422aarecleyf3vjwdxyjs0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>راڻي ايلزبيٿ (سيسي) آف آسٽريا۔هنگري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31219</id>
    <revision>
      <id>368597</id>
      <parentid>278980</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7508" sha1="i08gtjtk7oj6jvxpn91g2faap19z9ur" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}

'''ايلزبيٿ سيسي''' (Elisabeth Sisi) جي 16 ورهين جي ڄمار ۾ فرانس جي بادشاهه سان شادي ٿي. شادي (وهانءَ) کان پهرين سندس تربيت هڪ غير رسمي ماحول ۾ ٿي هئي، پر وهانءَ کان پوءِ شاهي خاندان ۽ بادشاهي محل جي سخت قسم جي ڊسيپلين کي منهن ڏيڻو پئجي ويو، جيڪو کيس بلڪل به نه وڻيو. شادي کان پوءِ سندس پنهنجي سس '''شهزادي صوفيا''' سان لاڳاپا خراب ٿي ويا. شروع ۾ کيس رڳو ڌيئرون ڄمڻ لڳيون ته تخت جي وارث جو مسئلو پيدا ٿيڻ لڳو. کيس جيڪو به ٻار پيدا ٿيندو هو، سندس سس ان کي پنهنجي سارسنڀال هيٺ آڻي ڇڏيندي هئي. سس جو چوڻ هو ته سيسي کي ٻار پالڻ نٿا اچن. پوءِ نيٺ تخت جو وارث پُٽ ڄميو ته درٻار ۾ سيسي جي ڪجهه اهميت وڌي. راڻي سيسي محل ۾ سس سان گهرو ڇڪتاڻ واري ماحول مان آجپو حاصل ڪرڻ لاءِ هنگري هلي ويندي هئي. بدقسمتيءَ سان 1889ع ۾ سندس پُٽ ۽ ان جي سارسنڀال ڪندڙ نوڪرياڻي، ٻئي پُراسرار طريقي سان مري ويا. انهن جو موت خودڪشي به لڳي پيو ته قتل به.

پُٽَ جي موت کان پوءِ الزبٿ سيسي وري ٻيهر ان صدمي مان ٻاهر نه نڪري سگهي. هوءَ شاهي زميوارين کان ويڳاڻي ٿي وئي. پَري پَري شهرن ڏانهن سفر ڪرڻ لڳي. گهر جو ڪو فرد گڏ نه رکندي هئي. هاڻي کيس پنهنجو پاڻ کي سنوارڻ ۽ جوان نظر اچڻ جو ڀوت يا جوش چڙهي چڪو هو. اصل ۾ بادشاهه فرانس جوزف جي ماءُ پنهنجي ڀاڻيجيءَ کي پنهنجي نهنءَ ٺاهڻ چاهيو ٿي. پر هڪ گڏجاڻيءَ ۾ جڏهن بادشاهه جوزف جي نظر سيسيءَ تي پئي ته ان پنهنجي ماءُ سان سيسيءَ سان شادي ڪرڻ جو ضد ائين چئي ڪيو ته جيڪڏهن سندس سيسيءَ سان وهانءُ نه ٿيو ته پوءِ اهو ڪنهن سان به شادي نه ڪندو. نيٺ بادشاهه جي ماءُ پُٽ جي ضد اڳيا مجبور ٿي، سندس شادي '''سيسي''' سان ڪرائي ڇڏي. الزبٿ سيسي شرميلي ۽ اندرجهاتي پائيندڙ (introvert) سڀاءُ واري ڇوڪري هئي. سيسيءَ کي درٻار جي سخت گير پروٽوڪول، ادب ۽ آدبن ۾ گُهٽ محسوس ٿيڻ لڳي. ان ڪري کيس صحت جا مسئلا به پيش اچڻ لڳا. کيس کنگهه جا دورا پوڻ لڳا. کيس ڏاڪڻون لهڻ ۾ به ڊپ ٿيندو هو. بادشاهه جي ماءُ يعني سندس سس کيس بيوقوف ماءُ جي لقب سان سڏيندي هئي.

سيسيءُ کي هاڻي محل ۾ رهڻ ڏکيو لڳڻ لڳو. ڇو جو راڻي لاءِ اهو لازمي هو ته تخت لاءِ وارث پيدا ڪري. هنگري ڏانهن هڪ سفر دوران سندس ٻنهي ڌيئن کي ڊائيريا ٿي پئي. جنهن ۾ سندس هڪ ڌيءَ ته بچي وئي پر ٻي ڌي گذاري وئي. نتيجي ۾ سيسي کي ڊپريشن ٿي پئي. هاڻي کيس بچي ويل ڌيءَ ۾ به دلچسپي نه رهي. سيسيءَ کي پنهنجي والدين خاص طور تي پنهنجي ماءُ سان ڏاڍو پيار هو. کيس پنهنجي سڃاڻپ به سمجهه ۾ نه پئي آئي ته اها هڪ بادشاهه جي راڻي آهي يا ٻارن جي ماءُ. سڃاڻپ جي ان بحران ۾ وِساموري يا ڳڻتي يا هنياءُ لٿ يا '''ڊپريشن''' ۽ پُورَ يا سوادءُ يا آبسيشن (obsession) سبب کيس اهو ئي لڳندو هو ته اها پنهنجي ظاهري جسماني خوبصورتيءَ کي وڌ کان وڌ اهميت ڏيئي.

تنهنڪري اها پنهنجي شڪل ۽ صورت جي ظاهري سُونهنَ ۾ پنهنجي عزت نفس محسوس ڪرڻ لڳي. ٽي ڀيرا روزآنو اسٽيم باٿ وٺندي هئي ۽ ڏينهن ۾ ڪيئن ڀيرا پنهنجو وزن ڪندي هئي. ڪيترا ئي ڪلاڪ اها پاڻ کي سنوارڻ ۾ لڳائيندي هئي. سندس هيئر ڊريسر کي سندس وارَ سنوارڻ ۾ ٻه ڪلاڪ لڳندا هئا. بادشاهه [[فرانس]] جوزف کي ساڻس محبت هئي، پر سيسيءَ ان حوالي سان مساوات وارو ردعمل نه ڏيکاريو. پُٽ جي موت کان پوءِ بادشاهه جي خواهش هئي ته هڪ ٻيو پُٽ ڄمي ته جيئن تخت جي وارث جي پڪ ٿي وڃي. پر سيسي لاڳيتو جنسي لاڳاپو قائم ڪرڻ کان اهو چئي انڪار ڪري ڇڏيندي هئي ته سندس طبعيت ٺيڪ ناهي.

پنهنجي پهرئين ٻار جي موت تي سيسيءَ ڪيترن ئي ڏينهن تائين ڳُنڍڻ پاڻي ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو هو. ان کان پوءِ به گهڻن ڏينهن تائين، جلديءَ ۾ اڻپوري ماني کائي اُٿي هلي ويندي هئي. تمام ٿورو کاڌو کائڻ جي ڪري اها ڏاڍي سنهڙي ٿي وئي هئي. مڙس سان جنسي لاڳاپي قائم ڪرڻ ۾ ڪا به دلچسپي نه ڏيکارڻ لڳي. سيسيءَ جي ننڍ گهٽجي وئي. اها پنهنجو گهڻو تڻو وقت ڪتاب پڙهڻ ۾ گذارڻ لڳي. سندس تاريخ، فلاسافي ۽ لٽريچر ۾ دلچسپي وڌڻ لڳي. پوءِ رومانوي نظمَ لکڻ لڳي. سيسي جذباتي طور تي منجهيل شخصيت جي مالڪ هئي.

سيسيءَ جي ڪوشش هئي ته '''آسٽريا''' ۽ '''هنگري''' هڪ ئي سلطنت هيٺ گڏ ٿين. ان سلسلي ۾ هن ٽياڪڙي (ثالثي) جو به ڪردار ادا ڪيو.

1898ع ۾ جڏهن سيسي، [[سوئٽزرلينڊ]] جي هڪ هوٽل ۾ رهيل هئي ته ڪنهن اها خبر شهر ۾ پڌري ڪري ڇڏي ته آسٽريا جي راڻي هتي رهيل آهي. هڪ پنجويهه ورهين جو اڻالين '''انارڪسٽ''' (Anarchist)، جيڪو هڪ شهزاديَ کي قتل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿيو هو، تنهن دل ئي دل ۾ راڻي سيسيءَ کي قتل ڪرڻ لاءِ چونڊي ورتو ۽ نيٺ راڻي سييءَ کي تيز ڌار واري ڪنهن شئي سان قتل ڪري ڇڏيو. قتل ٿيڻ وقت راڻي سيسيءَ جي ڄمار 60 ورهيه هئي ۽ اها 44 راڻي رهي. راڻي سيسيءَ جي حياتيءَ تي ڪيتريون ئي فلمون ۽ ٽي وي ڊراما ٺهي چڪا آهن. '''ويانا''' ۾ سيسيءَ جو ميوزيم محل سدائين سياحن جي ڌيان جو مرڪز رهي ٿو.&lt;ref&gt;[//en.wikipedia.org/wiki/Empress_Elisabeth_of_Austria Empress Elisabeth of Austria - Wikipedia&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:راڻي ايلزبيٿ ٻئي]]
[[زمرو:اديب]]
[[زمرو:فلسفي]]
[[زمرو:سياستدان]]
[[زمرو:آسٽريا جي تاريخ]]
[[زمرو:آسٽريا جون شخصيتون]]
[[زمرو:1898ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>i08gtjtk7oj6jvxpn91g2faap19z9ur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368601</id>
      <parentid>368597</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:1837ع جون پيدائشون]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>368601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7552" sha1="ph8yfes6v7b3fvv8eit6mtx9yd3b34m" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص}}

'''ايلزبيٿ سيسي''' (Elisabeth Sisi) جي 16 ورهين جي ڄمار ۾ فرانس جي بادشاهه سان شادي ٿي. شادي (وهانءَ) کان پهرين سندس تربيت هڪ غير رسمي ماحول ۾ ٿي هئي، پر وهانءَ کان پوءِ شاهي خاندان ۽ بادشاهي محل جي سخت قسم جي ڊسيپلين کي منهن ڏيڻو پئجي ويو، جيڪو کيس بلڪل به نه وڻيو. شادي کان پوءِ سندس پنهنجي سس '''شهزادي صوفيا''' سان لاڳاپا خراب ٿي ويا. شروع ۾ کيس رڳو ڌيئرون ڄمڻ لڳيون ته تخت جي وارث جو مسئلو پيدا ٿيڻ لڳو. کيس جيڪو به ٻار پيدا ٿيندو هو، سندس سس ان کي پنهنجي سارسنڀال هيٺ آڻي ڇڏيندي هئي. سس جو چوڻ هو ته سيسي کي ٻار پالڻ نٿا اچن. پوءِ نيٺ تخت جو وارث پُٽ ڄميو ته درٻار ۾ سيسي جي ڪجهه اهميت وڌي. راڻي سيسي محل ۾ سس سان گهرو ڇڪتاڻ واري ماحول مان آجپو حاصل ڪرڻ لاءِ هنگري هلي ويندي هئي. بدقسمتيءَ سان 1889ع ۾ سندس پُٽ ۽ ان جي سارسنڀال ڪندڙ نوڪرياڻي، ٻئي پُراسرار طريقي سان مري ويا. انهن جو موت خودڪشي به لڳي پيو ته قتل به.

پُٽَ جي موت کان پوءِ الزبٿ سيسي وري ٻيهر ان صدمي مان ٻاهر نه نڪري سگهي. هوءَ شاهي زميوارين کان ويڳاڻي ٿي وئي. پَري پَري شهرن ڏانهن سفر ڪرڻ لڳي. گهر جو ڪو فرد گڏ نه رکندي هئي. هاڻي کيس پنهنجو پاڻ کي سنوارڻ ۽ جوان نظر اچڻ جو ڀوت يا جوش چڙهي چڪو هو. اصل ۾ بادشاهه فرانس جوزف جي ماءُ پنهنجي ڀاڻيجيءَ کي پنهنجي نهنءَ ٺاهڻ چاهيو ٿي. پر هڪ گڏجاڻيءَ ۾ جڏهن بادشاهه جوزف جي نظر سيسيءَ تي پئي ته ان پنهنجي ماءُ سان سيسيءَ سان شادي ڪرڻ جو ضد ائين چئي ڪيو ته جيڪڏهن سندس سيسيءَ سان وهانءُ نه ٿيو ته پوءِ اهو ڪنهن سان به شادي نه ڪندو. نيٺ بادشاهه جي ماءُ پُٽ جي ضد اڳيا مجبور ٿي، سندس شادي '''سيسي''' سان ڪرائي ڇڏي. الزبٿ سيسي شرميلي ۽ اندرجهاتي پائيندڙ (introvert) سڀاءُ واري ڇوڪري هئي. سيسيءَ کي درٻار جي سخت گير پروٽوڪول، ادب ۽ آدبن ۾ گُهٽ محسوس ٿيڻ لڳي. ان ڪري کيس صحت جا مسئلا به پيش اچڻ لڳا. کيس کنگهه جا دورا پوڻ لڳا. کيس ڏاڪڻون لهڻ ۾ به ڊپ ٿيندو هو. بادشاهه جي ماءُ يعني سندس سس کيس بيوقوف ماءُ جي لقب سان سڏيندي هئي.

سيسيءُ کي هاڻي محل ۾ رهڻ ڏکيو لڳڻ لڳو. ڇو جو راڻي لاءِ اهو لازمي هو ته تخت لاءِ وارث پيدا ڪري. هنگري ڏانهن هڪ سفر دوران سندس ٻنهي ڌيئن کي ڊائيريا ٿي پئي. جنهن ۾ سندس هڪ ڌيءَ ته بچي وئي پر ٻي ڌي گذاري وئي. نتيجي ۾ سيسي کي ڊپريشن ٿي پئي. هاڻي کيس بچي ويل ڌيءَ ۾ به دلچسپي نه رهي. سيسيءَ کي پنهنجي والدين خاص طور تي پنهنجي ماءُ سان ڏاڍو پيار هو. کيس پنهنجي سڃاڻپ به سمجهه ۾ نه پئي آئي ته اها هڪ بادشاهه جي راڻي آهي يا ٻارن جي ماءُ. سڃاڻپ جي ان بحران ۾ وِساموري يا ڳڻتي يا هنياءُ لٿ يا '''ڊپريشن''' ۽ پُورَ يا سوادءُ يا آبسيشن (obsession) سبب کيس اهو ئي لڳندو هو ته اها پنهنجي ظاهري جسماني خوبصورتيءَ کي وڌ کان وڌ اهميت ڏيئي.

تنهنڪري اها پنهنجي شڪل ۽ صورت جي ظاهري سُونهنَ ۾ پنهنجي عزت نفس محسوس ڪرڻ لڳي. ٽي ڀيرا روزآنو اسٽيم باٿ وٺندي هئي ۽ ڏينهن ۾ ڪيئن ڀيرا پنهنجو وزن ڪندي هئي. ڪيترا ئي ڪلاڪ اها پاڻ کي سنوارڻ ۾ لڳائيندي هئي. سندس هيئر ڊريسر کي سندس وارَ سنوارڻ ۾ ٻه ڪلاڪ لڳندا هئا. بادشاهه [[فرانس]] جوزف کي ساڻس محبت هئي، پر سيسيءَ ان حوالي سان مساوات وارو ردعمل نه ڏيکاريو. پُٽ جي موت کان پوءِ بادشاهه جي خواهش هئي ته هڪ ٻيو پُٽ ڄمي ته جيئن تخت جي وارث جي پڪ ٿي وڃي. پر سيسي لاڳيتو جنسي لاڳاپو قائم ڪرڻ کان اهو چئي انڪار ڪري ڇڏيندي هئي ته سندس طبعيت ٺيڪ ناهي.

پنهنجي پهرئين ٻار جي موت تي سيسيءَ ڪيترن ئي ڏينهن تائين ڳُنڍڻ پاڻي ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو هو. ان کان پوءِ به گهڻن ڏينهن تائين، جلديءَ ۾ اڻپوري ماني کائي اُٿي هلي ويندي هئي. تمام ٿورو کاڌو کائڻ جي ڪري اها ڏاڍي سنهڙي ٿي وئي هئي. مڙس سان جنسي لاڳاپي قائم ڪرڻ ۾ ڪا به دلچسپي نه ڏيکارڻ لڳي. سيسيءَ جي ننڍ گهٽجي وئي. اها پنهنجو گهڻو تڻو وقت ڪتاب پڙهڻ ۾ گذارڻ لڳي. سندس تاريخ، فلاسافي ۽ لٽريچر ۾ دلچسپي وڌڻ لڳي. پوءِ رومانوي نظمَ لکڻ لڳي. سيسي جذباتي طور تي منجهيل شخصيت جي مالڪ هئي.

سيسيءَ جي ڪوشش هئي ته '''آسٽريا''' ۽ '''هنگري''' هڪ ئي سلطنت هيٺ گڏ ٿين. ان سلسلي ۾ هن ٽياڪڙي (ثالثي) جو به ڪردار ادا ڪيو.

1898ع ۾ جڏهن سيسي، [[سوئٽزرلينڊ]] جي هڪ هوٽل ۾ رهيل هئي ته ڪنهن اها خبر شهر ۾ پڌري ڪري ڇڏي ته آسٽريا جي راڻي هتي رهيل آهي. هڪ پنجويهه ورهين جو اڻالين '''انارڪسٽ''' (Anarchist)، جيڪو هڪ شهزاديَ کي قتل ڪرڻ ۾ ناڪام ٿيو هو، تنهن دل ئي دل ۾ راڻي سيسيءَ کي قتل ڪرڻ لاءِ چونڊي ورتو ۽ نيٺ راڻي سييءَ کي تيز ڌار واري ڪنهن شئي سان قتل ڪري ڇڏيو. قتل ٿيڻ وقت راڻي سيسيءَ جي ڄمار 60 ورهيه هئي ۽ اها 44 راڻي رهي. راڻي سيسيءَ جي حياتيءَ تي ڪيتريون ئي فلمون ۽ ٽي وي ڊراما ٺهي چڪا آهن. '''ويانا''' ۾ سيسيءَ جو ميوزيم محل سدائين سياحن جي ڌيان جو مرڪز رهي ٿو.&lt;ref&gt;[//en.wikipedia.org/wiki/Empress_Elisabeth_of_Austria Empress Elisabeth of Austria - Wikipedia&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:اديب]]
[[زمرو:راڻي ايلزبيٿ ٻئي]]
[[زمرو:سياستدان]]
[[زمرو:فلسفي]]
[[زمرو:آسٽريا جون شخصيتون]]
[[زمرو:آسٽريا جي تاريخ]]
[[زمرو:1837ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1898ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>ph8yfes6v7b3fvv8eit6mtx9yd3b34m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:ص.م/غلق</title>
    <ns>10</ns>
    <id>36579</id>
    <redirect title="سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي" />
    <revision>
      <id>368824</id>
      <parentid>368150</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو/پڇاڙي]] to [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</comment>
      <origin>368824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</text>
      <sha1>js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37717</id>
    <revision>
      <id>368657</id>
      <parentid>360041</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19710-45</username>
        <id>21972</id>
      </contributor>
      <origin>368657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="282" sha1="i1zwb3uzl12o2dpqijykx4v2njlbed6" xml:space="preserve">[[فائل:A car on a lawn.jpg|thumb|ڪار]]

'''ڪار''' اچ وڃ لاءِ استعمال ڪئي ويندڙ ننڍي گاڏي. ڪار کي عام طور تي چار [[ڦيٿو|ڦيٿا]] ھوندا آھن.

== حوالا ==
{{حوالا}}

[[زمرو:اچ وڃ جا وسيلا]]</text>
      <sha1>i1zwb3uzl12o2dpqijykx4v2njlbed6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>روم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40143</id>
    <revision>
      <id>368550</id>
      <parentid>286184</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17171" sha1="kk5ax9rrbrtppb9v5jyin6vbpsc53kp" xml:space="preserve">{{Short description|Capital and largest city of Italy}}
{{About|the capital city of Italy|the ancient empire ruled by Rome|Roman Empire|other uses|Rome (disambiguation)}}
{{pp-semi-indef|small=yes}}
{{Infobox settlement
| name               = Rome
| official_name      = {{lang|it|Roma Capitale}}
| native_name        = {{native name|it|Roma}}
| settlement_type    = [[Capital city]] and {{lang|it|[[comune]]}}
| image_skyline      = {{multiple image
 | border        = infobox
 | perrow        = 1/2/3/2
 | total_width   = 290
 | align         = center
 | caption_align = center
 | image1        = Rome skyline panorama.jpg
 | caption1      = [[List of tallest buildings in Rome|Rome skyline]] from [[Castel Sant'Angelo]]
 | image2        = Trevi-Brunnen_abends.jpg
 | caption2      = [[Fontana di Trevi]]
 | image3        = Rom Colosseum Sept 2021 3.jpg
 | caption3      = [[Colosseum]]
 | image4        = Barcaccia e scalinata.jpg
 | caption4      = [[Fontana della Barcaccia|Barcaccia]], [[Spanish Steps]] and [[Trinità dei Monti]]
 | image5        = Petersdom von Engelsburg gesehen crop.jpg
 | caption5      = [[Saint Peter's Basilica]]
 | image6        = Engelsburg und Engelsbrücke abends (Zuschnitt).jpg
 | caption6      = [[Castel Sant'Angelo]]
 | image7        = Pantheon Rom 1 cropped.jpg
 | caption7      = [[Pantheon, Rome|Pantheon]] and [[Piazza della Rotonda]]
 | image8        = Roma- Altare della Patria (Piazza Venezia) - 52347399654 (cropped).jpg
 | caption8      = [[Victor Emmanuel II Monument]]
}}
| image_flag   = [[File:Flag of Rome.svg|100px]]
| image_shield = [[File:Roma-Stemma-2.svg|70px]]
| nickname     = {{native name|la|Urbs Aeterna}}&lt;br /&gt;{{small|The Eternal City}}&lt;br/&gt;{{native name|la|[[Caput Mundi]]}}&lt;br /&gt;{{small|The Capital of the world}}&lt;br/&gt;Throne of St. Peter
| etymology    = various theories {{crossreference|(See ''[[#Etymology|Etymology]]'').}}
| established_title  = Founded
| established_date   = 21 April 753 BC
| founder            = King [[Romulus]] ([[Romulus and Remus|legendary]])&lt;ref name=britannica/&gt;
| image_map          = Map of comune of Rome (metropolitan city of Capital Rome, region Lazio, Italy).svg
| map_caption        = The territory of the {{lang|it|comune}} ({{lang|it|Roma Capitale}}, in red) inside the Metropolitan City of Rome ({{lang|it|Città Metropolitana di Roma}}, in yellow). The white spot in the centre is [[Vatican City]].
| image_map1          = {{Infobox mapframe|wikidata=yes|stroke-width=1 |shape-fill-opacity=0|geomask=Q220|zoom=8|frame-lat=41.92|frame-long=12.48|marker=city}}
| pushpin_map        = Italy#Europe
| pushpin_map_caption = Location within Italy##Location within Europe
| pushpin_relief     = yes
| coordinates        = {{Coord|41|53|36|N|12|28|58|E|region:IT-62_type:city|display=inline,title}}
| coor_pinpoint      = 
| subdivision_type   = [[List of sovereign states|Country]]
| subdivision_name   = [[Italy]]{{efn|Also the [[Vatican City]]}}
| subdivision_type2  = [[Regions of Italy|Region]]
| subdivision_name2  = [[Lazio]]
| subdivision_type3  = [[Metropolitan cities of Italy|Metropolitan city]]
| subdivision_name3  = [[Metropolitan City of Rome Capital|Rome Capital]]
| government_footnotes = 
| government_type    = [[Mayor–council government|Strong Mayor–Council]]
| leader_title2      = Legislature
| leader_name2       = [[City Council of Rome|Capitoline Assembly]]
| leader_title1      = [[Mayor of Rome|Mayor]]
| leader_name1       = [[Roberto Gualtieri]] ([[Democratic Party (Italy)|PD]])
| total_type         = Total
| unit_pref          = IT
| area_footnotes     = 
| area_total_sq_mi   = 496.3
| elevation_footnote = 
| elevation_m        = 21
| elevation_ft       = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 31 December 2019
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = 2236
| population_blank1_title = {{lang|it|Comune}}
| population_blank1  = 2,860,009&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=I numeri di Roma Capitale |url=https://www.comune.roma.it/web-resources/cms/documents/Popolazione_2018_RC_rev.pdf |website=Comune di Roma |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504140647/https://www.comune.roma.it/web-resources/cms/documents/Popolazione_2018_RC_rev.pdf |archive-date=4 May 2020 |date=31 December 2018 |access-date=4 May 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_blank2_title = [[Metropolitan cities of Italy|Metropolitan City]]
| population_blank2  = 4,342,212&lt;ref name=&quot;PR&quot;&gt;{{Cite web |url=http://dati.istat.it/Index.aspx?DataSetCode=DCIS_POPRES1 |title=Popolazione residente al 1° gennaio |access-date=10 April 2020 |archive-date=8 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408150604/http://dati.istat.it/Index.aspx?DataSetCode=DCIS_POPRES1 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_demonym = {{lang-it|romano(i)}} (masculine), {{lang|it|romana(e)}} (feminine)&lt;br /&gt;{{lang-en|Roman(s)}}
| population_rank    = [[List of European cities by population within city limits|8th]] in Europe&lt;br/&gt;[[List of cities in Italy|1st]] in Italy
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Metro
| demographics2_info1 = €153.507 billion (2020)
| timezone1          = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset1        = +1
| timezone1_DST      = [[Central European Summer Time|CEST]]
| utc_offset1_DST    = +2
| postal_code_type   = [[Postal code|CAP code(s)]]
| postal_code        = 00100; 00118 to 00199
| area_code          = 06
| website            = {{URL|https://www.comune.roma.it|comune.roma.it}}
| pushpin_label      = Rome
| un_locode          = 
| module             = {{Infobox UNESCO World Heritage Site
| child         = yes
| official_name = ''[[Historic district of Rome|Historic Centre of Rome]], the [[Properties of the Holy See#Outside Vatican City but inside Rome|Properties of the Holy See in that City Enjoying Extraterritorial Rights]] and {{lang|it|[[Basilica of Saint Paul Outside the Walls|San Paolo Fuori le Mura]]|italic=unset}}''
| criteria      = {{UNESCO WHS type|i, ii, iii, iv, vi}}
| ID            = 91
| year          = 1980
| area          = {{cvt|1431|ha|acre}}
| buffer_zone   =
}}
| image_blank_emblem = 
| blank_emblem_type  = 
}}
'''روم''' ([[انگريزي ٻولي]]: Rome؛ اطالوي، لاطيني: Roma) [[اٽلي]] جي [[گاديءَ جو ھنڌ]]، ملڪ جو سڀ کان وڏو [[شهر]] آهي. اهو پڻ لازيو (Lazio) علائقي جي راڄڌاني آهي، روم جي گاديءَ واري ميٽروپوليٽن شهر جو مرڪز، ۽ هڪ خاص ميونسپلٽي جنهن جو نالو ڪميون دي روما آھي، جو ڪيپيٽل آهي. 1،285 چورس ڪلوميٽر (496.1 اسڪوائر ميل) ۾ 28,60,009 رهاڪن سان،&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt; روم ملڪ جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ڪميون آهي ۽ شهر جي حدن اندر آبادي جي لحاظ کان يورپي يونين جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.  روم جو ميٽروپوليٽن شهر، 43,55,725 رهاڪن جي آبادي سان، اٽلي ۾ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو ميٽرو پوليٽن شهر آهي.&lt;ref name=&quot;PR&quot; /&gt; ان جو ميٽروپوليٽن علائقو ايټاليا ۾ ٽيون سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو علائقو آهي.&lt;ref name=&quot;citypop&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html |title=Principal Agglomerations of the World |publisher=Citypopulation |date=January 2017 |access-date=6 April 2012 |archive-date=4 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704112702/http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; روم اطالوي ٻيٽ جي مرڪزي-اولهه واري حصي ۾، لازيو (Latium) جي اندر، ٽائبر ندي جي ڪنارن سان گڏ واقع آهي. ويٽيڪن سٽي (دنيا جو سڀ کان ننڍڙو ملڪ)&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.history.com/news/what-is-the-smallest-country-in-the-world |title=What is the smallest country in the world? |work=History.com |access-date=27 September 2018 |language=en |archive-date=27 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927125308/https://www.history.com/news/what-is-the-smallest-country-in-the-world |url-status=live}}&lt;/ref&gt; روم جي شهر جي حدن اندر هڪ آزاد ملڪ آهي، هڪ شهر جي اندر ملڪ جو واحد موجوده مثال آهي. روم کي ان جي جاگرافيائي مقام جي ڪري اڪثر ڪري ست جبلن جو شهر ۽ پڻ ”ابدي شهر“ سڏيو ويندو آهي. روم کي عام طور تي مغربي تهذيب ۽ مغربي عيسائي ڪلچر جو پنڊال ۽ ڪيٿولڪ چرچ جو مرڪز سمجهيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Understanding China Today: An Exploration of Politics, Economics, Society, and International Relations |first=Silvio |last=Beretta |year=2017 |isbn=9783319296258 |page=320 |publisher=Springer |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=	Christianity: Religions of the World |first=Ann Marie |last=B. Bahr |year=2009 |isbn=9781438106397 |page=139 |publisher=Infobase Publishing |quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Rome in America: Transnational Catholic Ideology from the Risorgimento to Fascism |first=Peter |last=R. D'Agostino |year=2005 |isbn=9780807863411 |page= |publisher=Univ of North Carolina Press }}&lt;/ref&gt; 

روم جي تاريخ 28 صدين تي مشتمل آهي. جڏهن ته رومن ديومالا جي تاريخ تقريباً 753 ق.م. ۾ روم جي قيام جي تاريخ آهي، اها ماڳ گهڻي عرصي تائين آباد آهي، ان کي لڳ ڀڳ ٽن هزارن سالن تائين هڪ وڏي انساني آبادي ۽ يورپ جي قديم ترين مسلسل قبضي وارن شهرن مان هڪ آهي. &lt;ref name=&quot;Heiken, G. 20052&quot;&gt;Heiken, G., Funiciello, R. and De Rita, D. (2005), ''The Seven Hills of Rome: A Geological Tour of the Eternal City''. Princeton University Press.&lt;/ref&gt; شهر جي شروعاتي آبادي لاطيني، ايٽروسڪن ۽ سبين جي ميلاپ مان پيدا ٿي. آخرڪار، شهر ڪاميابيءَ سان رومن بادشاهت، رومن ريپبلڪ ۽ رومن ايمپائر جي گاديءَ جو هنڌ بڻجي ويو. ڪيترن ئي ماڻهن ان کي پهريون شاهي شهر ۽ ميٽروپوليس سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historytoday.com/mary-harlow/old-age-ancient-rome|title=Old Age in Ancient Rome – History Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612210546/https://www.historytoday.com/mary-harlow/old-age-ancient-rome|archive-date=12 June 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ان کي پهريون ڀيرو &quot;هميشگي جو شهر&quot; (لاطيني: Urbs Aetern)، &lt;ref&gt;{{cite journal |author=Stephanie Malia Hom |title=Consuming the View: Tourism, Rome, and the Topos of the Eternal City |journal=Annali d'Igtalianistica |volume=28 |pages=91–116 |jstor=24016389 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Andres Perez |first=Javier |title=Approximación a la Iconografía de Roma Aeterna |url=http://www.elfuturodelpasado.com/elfuturodelpasado/Ultimo_numero_files/023.pdf |work=El Futuro del Pasado |access-date=28 May 2014 |pages=349–363 |year=2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923235403/http://www.elfuturodelpasado.com/elfuturodelpasado/Ultimo_numero_files/023.pdf |archive-date=23 September 2015}}&lt;/ref&gt; پهرين صدي ق.م. روم کي ڪئپٽ منڊي (دنيا جي گاديءَ جو هنڌ) به سڏيو وڃي ٿو.

اولهه ۾ سلطنت جي زوال کان پوء، جيڪو وچين دور جي شروعات کي نشانو بڻايو ويو، روم آهستي آهستي پوپ جي سياسي قبضي هيٺ اچي ويو، ۽ 8هين صدي عيسويء ۾، اهو پاپائي رياستن جي راڄڌاني بڻجي ويو، جيڪو 1870ع تائين قائم رهيو. ريناسنس جي شروعات کان وٺي، نڪولس V (1447-1455) کان وٺي لڳ ڀڳ سڀني پوپ چار سؤ سالن تائين هڪ مربوط آرڪيٽيڪچرل ۽ شهري پروگرام جي پيروي ڪئي، جنهن جو مقصد شهر کي دنيا جو فني ۽ ثقافتي مرڪز بڻائڻ هو. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Topografia e urbanistica di Roma|last1=Giovannoni|first1=Gustavo|date=1958|publisher=Istituto di Studi Romani|location=Rome|pages=346–347|language=it}}&lt;/ref&gt; اهڙيء طرح، روم پهريون ڀيرو ريناسنس جي وڏن مرڪزن مان هڪ بڻجي ويو&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Rome, city, Italy|encyclopedia=Columbia Encyclopedia|edition=6th|year=2009|url=https://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=117042793|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324095132/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=117042793|archive-date=24 March 2010}}&lt;/ref&gt; ۽ پوء ٻنهي باروڪ انداز ۽ نيوڪلاسڪزم جي جنم ڀومي بڻجي ويو. مشهور فنڪار، مصور، مجسما ۽ معمار روم کي پنهنجي سرگرمين جو مرڪز بڻايو، سڄي شهر ۾ شاهڪار نمونا ٺاهيا. 1871ع ۾ روم اٽلي جي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ٿيو، جيڪو 1946ع ۾ اطالوي جمهوريه بڻجي ويو.

سال 2019ع ۾، روم 86 لک سياحن سان گڏ دنيا جو 14 هون سڀ کان وڌيڪ گهميل شهر، يورپي يونين ۾ ٽيون سڀ کان وڌيڪ گهميل شهر، ۽ اٽلي ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور سياحتي مقام هو.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2015/01/29/travel/gallery/most-visited-cities-euromonitor/index.html|title=World's most visited cities|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307203514/http://www.cnn.com/2015/01/29/travel/gallery/most-visited-cities-euromonitor/index.html|archive-date=7 March 2016|publisher=CNN|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ان جو تاريخي مرڪز يونيسڪو طرفان عالمي ورثو سائيٽ جي طور تي درج ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;whc.unesco.org2&quot;&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/91|title=Historic Centre of Rome, the Properties of the Holy See in that City Enjoying Extraterritorial Rights and San Paolo Fuori le Mura|work=[[UNESCO]] World Heritage Centre|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20110224124311/https://whc.unesco.org/en/list/91|archive-date=24 February 2011|access-date=8 June 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt; سال 1960ع جي سمر اولمپڪس لاء ميزبان شهر، روم پڻ گڏيل قومن جي ڪيترن ئي خاص ايجنسين جي سيٽ آهي، جهڙوڪ فوڊ اينڊ ايگريڪلچر آرگنائيزيشن (FAO)، ورلڊ فوڊ پروگرام (WFP) ۽ انٽرنيشنل فنڊ فار ايگريڪلچرل ڊولپمينٽ (IFAD) ). هي شهر  يونين فار ميڊيٽرينين (UfM)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/nations/italy/2018/07/13/rome-chosen-as-seat-of-euro-med-assembly-secretariat_1915c82d-78f2-41e3-9bd7-69b0ba27ee6c.html|title=Rome chosen as seat of Euro-Med Assembly secretariat – Italy|date=13 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202155058/http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/nations/italy/2018/07/13/rome-chosen-as-seat-of-euro-med-assembly-secretariat_1915c82d-78f2-41e3-9bd7-69b0ba27ee6c.html|archive-date=2 December 2018|access-date=2 December 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; جي پارلياماني اسيمبليءَ جي سيڪريٽريٽ جي پڻ ميزباني ڪري ٿو ۽ گڏوگڏ ڪيترن ئي ملٽي نيشنل ڪمپنين، جهڙوڪ Eni، Enel، TIM، ليونارڊو ۽ بئنڪون جهڙوڪ BNL ۽ ڪيتريون ئي ڪمپنيون روم جي EUR ڪاروباري ضلعي ۾ ٻڌل آهن، جهڙوڪ لگزري فيشن هائوس فينڊي پالازيو ڏي لا سولتا اتاليانا ۾ واقع آهي. شهر ۾ نامور بين الاقوامي برانڊز جي موجودگي روم کي فيشن ۽ ڊزائن جو هڪ اهم مرڪز بڻائي ڇڏيو آهي، ۽ سائيسيتا اسٽوڊيو ڪيترن ئي اڪيڊمي اوارڊ کٽيندڙ فلمن جو سيٽ رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.italia.it/en/travel-ideas/culture-and-entertainment/cinecitta-dream-factory.html|title=Cinecittà: Dream Factory|date=23 March 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418213709/http://www.italia.it/en/travel-ideas/culture-and-entertainment/cinecitta-dream-factory.html|archive-date=18 April 2019|access-date=20 May 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:روم]]
[[زمرو:اٽلي]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:اٽلي ۾ شهر]]
[[زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون]]
[[زمرو:اٽلي ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>kk5ax9rrbrtppb9v5jyin6vbpsc53kp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رجائيت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40432</id>
    <revision>
      <id>368632</id>
      <parentid>324242</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T16:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="6k73sn8lvwtslviai08jbb5pxji37o9" xml:space="preserve">'''رجائيت''' (Optimism) يا '''اميد پرستي''' هڪ نظريو آهي، جنهن مطابق هيءَ دنيا سڀني امڪاني دنيائن کان بهتر آهي ۽ هيءَ ڪائنات باطل تي حق کي غالب ڪندي آهي. ادبي دنيا ۾، شين يا واقعن کي روشن ڏسڻ ۽ مستقبل جي باري ۾ اميدپرستي ڏيکارڻ واري نقطه نظر کي ’رِجائيت‘ چيو ويندو آهي. جنهن اديب جي لکڻين ۾ رِجائيت هوندي آهي ان کي رجائي چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;ڪتاب: ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:انساني رويا]]
[[زمرو:زندگي جو فلسفو]]
[[زمرو:تشخص]]</text>
      <sha1>6k73sn8lvwtslviai08jbb5pxji37o9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368654</id>
      <parentid>368632</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:شخصيتون]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>368654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="934" sha1="syavbg3mq04khduqf1i8w2phjg9pjif" xml:space="preserve">'''رجائيت''' (Optimism) يا '''اميد پرستي''' هڪ نظريو آهي، جنهن مطابق هيءَ دنيا سڀني امڪاني دنيائن کان بهتر آهي ۽ هيءَ ڪائنات باطل تي حق کي غالب ڪندي آهي. ادبي دنيا ۾، شين يا واقعن کي روشن ڏسڻ ۽ مستقبل جي باري ۾ اميدپرستي ڏيکارڻ واري نقطه نظر کي ’رِجائيت‘ چيو ويندو آهي. جنهن اديب جي لکڻين ۾ رِجائيت هوندي آهي ان کي رجائي چيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;ڪتاب: ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛ مرتب: مختيار احمد ملاح؛ پبلشر: [[سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]]، حيدرآباد، سنڌ.&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:انساني رويا]]
[[زمرو:تشخص]]
[[زمرو:زندگي جو فلسفو]]
[[زمرو:شخصيتون]]</text>
      <sha1>syavbg3mq04khduqf1i8w2phjg9pjif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بخشالي مسودو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43669</id>
    <revision>
      <id>368678</id>
      <parentid>366789</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14538" sha1="0mu3kokwdel1egnzr65zelfgu9xu226" xml:space="preserve">{{Short description|Ancient mathematical text}}
{{Infobox writing system
| name =بخشالي اسڪرپٽ&lt;br&gt;Bakhshali manuscript
| type  = رياضياتي متن
| time= 
224ع - 383ع &lt;br&gt;885ع - 993ع &lt;br&gt;799ع - 1102ع
| sample  = Bakhshali manuscript.jpg
| imagesize   = 260px
| caption = بخشالي مسودن مان هڪ جيڪا [[بخشالي|بخشالي ڳوٺ]]، [[مردان ضلعو|مردان]]، [[پاڪستان]] کان مليو.
| Material = صنوبر جي ڇالون
| Size =70 برچ جي ڇالون 
| Format = 70 صفحا
| Condition = تمام نازڪ &lt;ref&gt;
All the pages have been photographed which are available in the book by Hayashi&lt;/ref&gt;
| Discovered = 1881ع
|iso15924=تمام نازڪ&lt;ref&gt;
All the pages have been photographed which are available in the book by Hayashi&lt;/ref&gt;|iso15924 note=تمام نازڪ (سنسڪرت لپي ۾) 
&lt;ref&gt;
All the pages have been photographed which are available in the book by Hayashi&lt;/ref&gt;|sisters=بخشالي ڳوٺ، مردان، پاڪستان}}
'''بخشالي مسودو''' (Bakhshali Script) هڪ قديم [[علم رياضيات|رياضياتي]] متن آهي جيڪو برچ جي ڇل تي لکيل آهي. عام طور تي اهو مشھور آهي تہ [[ٻڙيون|ٻُڙي]] (Zero) [[ڀارت|انڊيا]] واري پاسي ايجاد ٿيو هو، پر آڳاٽي ٻُڙي جون ثابت يا ڃاڻ [[مردان ضلعو|مردان]] جي هڪ ڳوٺ &quot;[[بخشالي]]&quot; وٽان مليا آهن. جنھن کي بخشالي اسڪرپٽ سڏيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.ox.ac.uk/news/2017-09-14-earliest-recorded-use-zero-centuries-older-first-thought|title=Earliest recorded use of zero is centuries older than first thought {{!}} University of Oxford|date=2017-09-14|website=www.ox.ac.uk|language=en|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;

سيپٽمبر 2024ع تائين مسودي ۾ [[صفر|ٻڙي]] جي علامت جو سڀ کان قديم استعمال شامل آهي.&lt;ref name=&quot;Devlin2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2017/sep/14/much-ado-about-nothing-ancient-indian-text-contains-earliest-zero-symbol|title=Much ado about nothing: ancient Indian text contains earliest zero symbol|last=Devlin|first=Hannah|date=13 September 2017|work=The Guardian|access-date=2017-09-14|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;   &lt;ref name=&quot;Bodleian Library2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.glam.ox.ac.uk/article/carbon-dating-finds-bakhshali-manuscript-contains-oldest-recorded-origins-symbol-zero|title=Carbon dating finds Bakhshali manuscript contains oldest recorded origins of the symbol 'zero'|date=14 September 2017|work=Bodleian Libraries|access-date=2023-01-13}}&lt;/ref&gt;  اهو [[سنسڪرت]] لکڻ جي نظام ۾ لکيو ويو آهي، جيڪو 1881ع ۾ [[پشاور]]، [[پاڪستان]] جي ويجهو [[مردان ضلعو|مردان]] جي [[بخشالي|ڳوٺ بخشالي]] ۾ مليو (تاريخي [[گندھارا|گنڌارا]]). اهو شايد &quot;هندستاني رياضيات ۾ سڀ کان پراڻو موجوده مسودو&quot; آهي. 

سال 2017ع جي هڪ مطالعي ۾ ڪجهه حصن لاءِ [[ڪاربان|ڪاربن ڊيٽنگ]] 224 - 383 عيسوي تائين تجويز ڪئي وئي، جڏهن ته ٻين حصن لاءِ ڪاربن جي تاريخ 885 - 993 عيسوي جي آخر تائين هئي. انهن ٽيسٽ جي نتيجي ۾ مسودي جي دور جي کليل انداز ۽ وقت تي [[علم رياضيات|رياضيات]] جي تاريخدانن جي هڪ گروپ پاران تنقيد ڪئي وئي. بهرحال، آڪٽوبر 2024ع ۾، [[آڪسفورڊ يونيورسٽي]] 2018ع ۾ ڪاربن ڊيٽنگ ٽيسٽ جي ٻئي رن مان پنهنجي نتيجن کي نظرثاني ڪندي، ظاهر ڪيو ته بخشالي مسودو سال 799 کان 1102 عيسوي (تقريبن 9هين - 11هين صدي) جو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.arch.ox.ac.uk/publication/2038638/ora-hyrax|title=Radiocarbon dating of the Bakhshālī manuscript|website=www.arch.ox.ac.uk|language=en|access-date=2024-12-30}}&lt;/ref&gt;
==دريافت==
هي مسودو سال 1881ع ۾ [[بخشالي|بخشالي ڳوٺ]] ۾، جيڪو [[پشاور|پشاور شهر]] جي ويجهو ضلعي [[مردان ضلعو|مردان]]، موجوده [[خيبر پختونخوا]]، [[پاڪستان]] ۾ آهي، پراڻي عمارت جي کوٽائي جي دوران هڪ مقامي جي هٿ آيو. ان مسودي تي پهرين تحقيق اي. ايف. آر. هورنلي ڪئي. سندس وفات کان پوءِ، ان جو جائزو جي. آر. ڪائي ورتو، جنهن ڪم کي ايڊٽ ڪيو ۽ ان کي 1927ع ۾ ڪتاب جي صورت ۾ شايع ڪيو. موجوده مسودو نامڪمل آهي. ان ۾ برچ جي ڇل جا 70 پن آهن، جنهن جي اصل ترتيب معلوم ناهي. اهو [[آڪسفورڊ يونيورسٽي]] جي بوڊلين لائبريري ۾ رکيو ويو آهي. جيتوڻيڪ اها وقت بوقت [[عجائب گھر|عجائب گهرن]] کي مستعار طور ڏنو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/opinion/columns/vidya-ram/london-museum-showcases-indias-contribution-to-science/article9885555.ece|title=London museum showcases India's contribution to science|website=www.thehindubusinessline.com|language=en|access-date=2022-02-03}}&lt;/ref&gt;

==مواد==
[[File:Bakhshali numerals 2.jpg|thumb|right|upright=1.6|
انگ جيڪا بخشالي اسڪرپٽ ۾ استعمال ٿيا آهن. مسودو ٽيئن صدي کان ستين صدي جي وچ ۾ لکيو ويو.]]
هي مسودو وضاحت سان گڏ مثالن ۽ قاعدن جو هڪ مجموعو آهي. هر مثال کي هڪ مسئلي جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي ۽ حل بيان ڪيو ويو آهي ۽ تصديق ڪئي وئي آهي ته مسئلو حل ٿي ويو آهي. نموني جا مسئلا شعر ۾ آهن ۽ وضاحتون نثر ۾ آهن. مسئلن ۾ [[ارٿميٽڪ|رياضي]]، [[آلجبرا|الجبرا]] ۽ [[جاميٽري]] شامل آهن، جن ۾ ماپ به شامل آهي. موضوعن ۾ پولي نوميل، چورس، اسڪوائر روٽ، رياضي ۽ جاميٽري جا مسئلا، سادي مساواتن جا حل، هڪ ئي وقت لڪيري مساواتون، چورس مساواتون ۽ ٻئي درجي جون غير يقيني مساواتون شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Plofker2&quot;&gt;{{citation|last=Plofker|first=Kim|author-link=Kim Plofker|title=Mathematics in India|title-link=Mathematics in India (book)|publisher=Princeton University Press|year=2009|isbn=978-0-691-12067-6|page=158}}&lt;/ref&gt;

===ترتيب===
اهو ممڪن آهي ته گهڻا قاعدا ۽ مثال اصل ۾ [[سنسڪرت]] ۾ ٺاهيا ويا هئا، جڏهن ته هڪ حصو مڪمل طور تي سنسڪرت جي هڪ مقامي لهجي ۾ لکيو ويو هو.&lt;ref&gt;Section VII 11, corresponding to folio 46{{sup|''v''}}.{{harv|Hayashi|1995|p=54}}&lt;/ref&gt; اهو ممڪن آهي ته مسودو مختلف ٻولين جي قسمن ۾ ٺهيل مختلف ڪمن جي ٽڪرن جو مجموعو هجي. هائيشي تسليم ڪري ٿو ته ڪجهه بي ضابطگيون لکندڙن جي غلطين جي ڪري يا شايد آرٿوگراف جي ڪارڻ هجن. 

هڪ حصي جي هڪ ڪولوفون ۾ چيو ويو آهي ته اهو هڪ برهمڻ طرفان لکيو ويو، جنهن جي سڃاڻپ چئجڪ جي پٽ طور ڪئي وئي هئي. جنهن ان کي وششٿ جي پٽ هاسيڪا جي استعمال لاءِ لکيو هو. اها برهمڻ شايد تبصري جو ليکڪ ۽ مسودي جو لکندڙ به هجي.&lt;ref name=&quot;Plofker3&quot;&gt;{{citation|last=Plofker|first=Kim|author-link=Kim Plofker|title=Mathematics in India|title-link=Mathematics in India (book)|publisher=Princeton University Press|year=2009|isbn=978-0-691-12067-6|page=158}}&lt;/ref&gt; ڪولوفون جي ويجهو هڪ ٽٽل لفظ &quot;رتيڪاوتي&quot; نظر اچي ٿو، جنهن کي ورها مهرا پاران ذڪر ڪيل جڳهه مارتيڪاوتا، اتر پاڪستان ۾ ([[ٽيڪسيلا]]، [[گندھارا]] سان گڏ)، فرض ڪيل جڳهه جتي مسودو لکيو ويو هوندو، جي طور تي تعبير ڪيو ويو آهي.

===انگ ۽ ٻڙي===
[[File:Bakhshali manuscript zero detail.jpg|thumb|بخشالي مسودو، انگ &quot;ٻڙي&quot; جي تفصيل]]
بخشالي مسودو هڪ جڳهه-قدر سسٽم سان انگن ۾، ٻڙي لاءِ هڪ نقطي کي استعمال ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;MacTutor Zero2&quot;&gt;{{cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Zero/|title=A history of zero|author1=J. J. O'Connor|author2=E. F. Robertson|date=November 2000|publisher=[[MacTutor History of Mathematics archive]]|access-date=24 July 2022}}&lt;/ref&gt; نقطي جي علامت کي &quot;شنيا-بندو&quot; (لفظي طور تي، خالي جڳهه جو نقطو) سڏيو ويو. تصور جا حوالا سبنڌو جي واسوادتا ۾ مليا آهن، جن جي تاريخ مان سنگهه پاران سال 385ع ۽ 465ع جي وچ جي ڏنل آهي، جيتوڻيڪ ٻين اسڪالرن پاران تاريخ جي تعين تي تڪرار آهي.&lt;ref name=&quot;singh12&quot;&gt;Singh, Maan (1993). ''Subandhu'', New Delhi: Sahitya Akademi, {{ISBN|81-7201-509-7}}, pp.&amp;nbsp;9–11.&lt;/ref&gt;

سال 2017ع جي ڪاربن ڊيٽنگ کان اڳ، [[گواليار]]، [[مڌيا پرديش]] ۾ هڪ مندر جي ڀت تي ٻڙي جي ناهين صدي عيسوي جي لکت کي اڳ ۾ ٻڙي جو سڀ کان پراڻو هندستاني استعمال سمجهيو ويندو هو.

==مسودي جي لکڻ جي وقت جو تعين==
سال 2017ع ۾، دفيني جي 3 فوليو مان نمونا ريڊيو ڪاربن سان گڏ ٽن مختلف صدين ۽ سلطنتن سان لاڳاپيل هئا. پهريون 224 کان 383 عيسوي (سائيٿين جو دور)، ٻيو 680 کان 779 عيسوي (ترڪ شاهي دور) ۽ ٽيون 885-993 عيسوي (سفاري خاندان). جيڪڏهن تاريخون صحيح آهن، ته اهو معلوم ناهي ته مختلف صدين جا فوليو ڪيئن گڏ ڪئي هڪ جاء تي دفن ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.arch.ox.ac.uk/reader/items/oxford-radiocarbon-accelerator-unit-dates-the-worlds-oldest-recorded-origin-of-the-zero-symbol.html|title=Oxford Radiocarbon Accelerator Unit dates the world's oldest recorded origin of the zero symbol|last=Mason|first=Robyn|date=14 September 2017|work=School of Archaeology, University of Oxford|access-date=2017-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914215605/http://www.arch.ox.ac.uk/reader/items/oxford-radiocarbon-accelerator-unit-dates-the-worlds-oldest-recorded-origin-of-the-zero-symbol.html|archive-date=2017-09-14|url-status=dead|accessdate=2025-05-30|archivedate=2017-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170914215605/http://www.arch.ox.ac.uk/reader/items/oxford-radiocarbon-accelerator-unit-dates-the-worlds-oldest-recorded-origin-of-the-zero-symbol.html}}&lt;/ref&gt;

بهرحال، 14 آڪٽوبر 2024ع تي، آڪسفورڊ يونيورسٽي سال 2018ع ۾ ڪاربن ڊيٽنگ ٽيسٽ جي ٻئي رن مان پنهنجي نتيجن کي نظرثاني ڪندي، ظاهر ڪيو ته بخشالي نسخا 799 - 1102 عيسوي تائين جا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:5a6d1dd7-f20c-4209-adb6-33849f5b08f4/files/snp193c210|title=Radiocarbon dating of the Bakhshālī manuscript|last=Chivall|first=David|last2=Lladó-Buisán|first2=Virginia|format=PDF|last3=Howell|first3=David|last4=Evison|first4=Gillian|agency=Oxford Radiocarbon Accelerator Unit, University of Oxford}}&lt;/ref&gt;

بخشالي نسخي جي تاريخ کي طئي ڪرڻ لاءِ، ٻولي جو استعمال ۽ خاص طور تي پيليوگرافي ٻيا اهم معيار آهن جنهن کي پيش نظر رکڻ گهرجي. هن حوالي سان هوبن مشاهدو ڪيو: &quot;مشاهدو ڪيل لساني تبديلي مان هڪ لڪير واري تاريخ جي فرق کي حاصل ڪرڻ ڏکيو آهي&quot; ۽ تنهن ڪري &quot;رچرڊ سالومن جهڙن قديميات جي ماهرن جي فيصلي کي سنجيدگي سان وٺڻ ضروري آهي، جن مشاهدو ڪيو ته، جنهن کي هن ٽيليولوجيڪل طور تي &quot;پروٽو-شرادا&quot; سڏيو، جيڪو &quot;پهريون ڀيرو ستين صدي جي وچ ڌاري ابھريو&quot; (سالومن 1998: 40). اهو انهن اڳئين تاريخن کي خارج ڪري ٿو جيڪي قلمي نسخن سان منسوب آهن جن تي شرادا جي مڪمل طور تي ترقي يافته شڪل ظاهر ٿئي ٿي.&quot;

==پڻ ڏسو==
[[:باب:رياضيات]]
* [[گندھارا]]
* [[ڌرما راجيڪا اسٽوپا]]
* [[سوات ۾ پٿرن تي ٽي هزار ورهيه پراڻا تصويري عڪس|سوات ۾ پٿرن تي ٽي هزار سال پراڻي پينٽگون]]

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Bakhshali_manuscript.html The Bakhshali manuscript], [[MacTutor History of Mathematics archive]]
*[https://web.archive.org/web/20191121104700/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Miscellaneous/Pearce/Lectures/Ch6.html Ch.&amp;nbsp;6 – The Bakhshali manuscript] (Ian G. Pearce, Indian Mathematics: Redressing the balance)
*[https://archive.org/stream/onbakshalimanusc00hoeruoft/onbakshalimanusc00hoeruoft_djvu.txt Hoernle: On the Bakhshali Manuscript, 1887], archive.org
*[https://www.youtube.com/watch?v=pV_gXGTuWxY &quot;A Big Zero: Research uncovers the date of the Bakhshali Manuscript&quot;], YouTube video, University of Oxford
*Plofker, Kim, Agathe Keller, Takao Hayashi, Clemency Montelle, and Dominik Wujastyk. 2017. &quot;The Bakhshālī Manuscript: A Response to the Bodleian Library’s Radiocarbon Dating”. ''History of Science in South Asia'' 5 (1). 134–50. [[doi:10.18732/H2XT07|https://doi.org/10.18732/H2XT07.]]  Challenges the claims made in the YouTube video &quot;A Big Zero.&quot;
{{Authority control}}

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:بخشالي مسودو]]
[[زمرو:لپيون]]
[[زمرو:صورتخطيون]]
[[زمرو:گنڌارا تهذيب]]
[[زمرو:رياضياتي مسودا]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار]]
[[زمرو:خیبر پختونخوا ۾ قديم آثار]]</text>
      <sha1>0mu3kokwdel1egnzr65zelfgu9xu226</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368746</id>
      <parentid>368678</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T21:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:خيبر پختونخواهه جي تاريخ]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>368746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14597" sha1="egkihhmv0do2ylnbu2fg1gfndfx0sws" xml:space="preserve">{{Short description|Ancient mathematical text}}
{{Infobox writing system
| name =بخشالي اسڪرپٽ&lt;br&gt;Bakhshali manuscript
| type  = رياضياتي متن
| time= 
224ع - 383ع &lt;br&gt;885ع - 993ع &lt;br&gt;799ع - 1102ع
| sample  = Bakhshali manuscript.jpg
| imagesize   = 260px
| caption = بخشالي مسودن مان هڪ جيڪا [[بخشالي|بخشالي ڳوٺ]]، [[مردان ضلعو|مردان]]، [[پاڪستان]] کان مليو.
| Material = صنوبر جي ڇالون
| Size =70 برچ جي ڇالون 
| Format = 70 صفحا
| Condition = تمام نازڪ &lt;ref&gt;
All the pages have been photographed which are available in the book by Hayashi&lt;/ref&gt;
| Discovered = 1881ع
|iso15924=تمام نازڪ&lt;ref&gt;
All the pages have been photographed which are available in the book by Hayashi&lt;/ref&gt;|iso15924 note=تمام نازڪ (سنسڪرت لپي ۾) 
&lt;ref&gt;
All the pages have been photographed which are available in the book by Hayashi&lt;/ref&gt;|sisters=بخشالي ڳوٺ، مردان، پاڪستان}}
'''بخشالي مسودو''' (Bakhshali Script) هڪ قديم [[علم رياضيات|رياضياتي]] متن آهي جيڪو برچ جي ڇل تي لکيل آهي. عام طور تي اهو مشھور آهي تہ [[ٻڙيون|ٻُڙي]] (Zero) [[ڀارت|انڊيا]] واري پاسي ايجاد ٿيو هو، پر آڳاٽي ٻُڙي جون ثابت يا ڃاڻ [[مردان ضلعو|مردان]] جي هڪ ڳوٺ &quot;[[بخشالي]]&quot; وٽان مليا آهن. جنھن کي بخشالي اسڪرپٽ سڏيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://www.ox.ac.uk/news/2017-09-14-earliest-recorded-use-zero-centuries-older-first-thought|title=Earliest recorded use of zero is centuries older than first thought {{!}} University of Oxford|date=2017-09-14|website=www.ox.ac.uk|language=en|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;

سيپٽمبر 2024ع تائين مسودي ۾ [[صفر|ٻڙي]] جي علامت جو سڀ کان قديم استعمال شامل آهي.&lt;ref name=&quot;Devlin2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2017/sep/14/much-ado-about-nothing-ancient-indian-text-contains-earliest-zero-symbol|title=Much ado about nothing: ancient Indian text contains earliest zero symbol|last=Devlin|first=Hannah|date=13 September 2017|work=The Guardian|access-date=2017-09-14|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;   &lt;ref name=&quot;Bodleian Library2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.glam.ox.ac.uk/article/carbon-dating-finds-bakhshali-manuscript-contains-oldest-recorded-origins-symbol-zero|title=Carbon dating finds Bakhshali manuscript contains oldest recorded origins of the symbol 'zero'|date=14 September 2017|work=Bodleian Libraries|access-date=2023-01-13}}&lt;/ref&gt;  اهو [[سنسڪرت]] لکڻ جي نظام ۾ لکيو ويو آهي، جيڪو 1881ع ۾ [[پشاور]]، [[پاڪستان]] جي ويجهو [[مردان ضلعو|مردان]] جي [[بخشالي|ڳوٺ بخشالي]] ۾ مليو (تاريخي [[گندھارا|گنڌارا]]). اهو شايد &quot;هندستاني رياضيات ۾ سڀ کان پراڻو موجوده مسودو&quot; آهي. 

سال 2017ع جي هڪ مطالعي ۾ ڪجهه حصن لاءِ [[ڪاربان|ڪاربن ڊيٽنگ]] 224 - 383 عيسوي تائين تجويز ڪئي وئي، جڏهن ته ٻين حصن لاءِ ڪاربن جي تاريخ 885 - 993 عيسوي جي آخر تائين هئي. انهن ٽيسٽ جي نتيجي ۾ مسودي جي دور جي کليل انداز ۽ وقت تي [[علم رياضيات|رياضيات]] جي تاريخدانن جي هڪ گروپ پاران تنقيد ڪئي وئي. بهرحال، آڪٽوبر 2024ع ۾، [[آڪسفورڊ يونيورسٽي]] 2018ع ۾ ڪاربن ڊيٽنگ ٽيسٽ جي ٻئي رن مان پنهنجي نتيجن کي نظرثاني ڪندي، ظاهر ڪيو ته بخشالي مسودو سال 799 کان 1102 عيسوي (تقريبن 9هين - 11هين صدي) جو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.arch.ox.ac.uk/publication/2038638/ora-hyrax|title=Radiocarbon dating of the Bakhshālī manuscript|website=www.arch.ox.ac.uk|language=en|access-date=2024-12-30}}&lt;/ref&gt;
==دريافت==
هي مسودو سال 1881ع ۾ [[بخشالي|بخشالي ڳوٺ]] ۾، جيڪو [[پشاور|پشاور شهر]] جي ويجهو ضلعي [[مردان ضلعو|مردان]]، موجوده [[خيبر پختونخوا]]، [[پاڪستان]] ۾ آهي، پراڻي عمارت جي کوٽائي جي دوران هڪ مقامي جي هٿ آيو. ان مسودي تي پهرين تحقيق اي. ايف. آر. هورنلي ڪئي. سندس وفات کان پوءِ، ان جو جائزو جي. آر. ڪائي ورتو، جنهن ڪم کي ايڊٽ ڪيو ۽ ان کي 1927ع ۾ ڪتاب جي صورت ۾ شايع ڪيو. موجوده مسودو نامڪمل آهي. ان ۾ برچ جي ڇل جا 70 پن آهن، جنهن جي اصل ترتيب معلوم ناهي. اهو [[آڪسفورڊ يونيورسٽي]] جي بوڊلين لائبريري ۾ رکيو ويو آهي. جيتوڻيڪ اها وقت بوقت [[عجائب گھر|عجائب گهرن]] کي مستعار طور ڏنو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/opinion/columns/vidya-ram/london-museum-showcases-indias-contribution-to-science/article9885555.ece|title=London museum showcases India's contribution to science|website=www.thehindubusinessline.com|language=en|access-date=2022-02-03}}&lt;/ref&gt;

==مواد==
[[File:Bakhshali numerals 2.jpg|thumb|right|upright=1.6|
انگ جيڪا بخشالي اسڪرپٽ ۾ استعمال ٿيا آهن. مسودو ٽيئن صدي کان ستين صدي جي وچ ۾ لکيو ويو.]]
هي مسودو وضاحت سان گڏ مثالن ۽ قاعدن جو هڪ مجموعو آهي. هر مثال کي هڪ مسئلي جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي ۽ حل بيان ڪيو ويو آهي ۽ تصديق ڪئي وئي آهي ته مسئلو حل ٿي ويو آهي. نموني جا مسئلا شعر ۾ آهن ۽ وضاحتون نثر ۾ آهن. مسئلن ۾ [[ارٿميٽڪ|رياضي]]، [[آلجبرا|الجبرا]] ۽ [[جاميٽري]] شامل آهن، جن ۾ ماپ به شامل آهي. موضوعن ۾ پولي نوميل، چورس، اسڪوائر روٽ، رياضي ۽ جاميٽري جا مسئلا، سادي مساواتن جا حل، هڪ ئي وقت لڪيري مساواتون، چورس مساواتون ۽ ٻئي درجي جون غير يقيني مساواتون شامل آهن.&lt;ref name=&quot;Plofker2&quot;&gt;{{citation|last=Plofker|first=Kim|author-link=Kim Plofker|title=Mathematics in India|title-link=Mathematics in India (book)|publisher=Princeton University Press|year=2009|isbn=978-0-691-12067-6|page=158}}&lt;/ref&gt;

===ترتيب===
اهو ممڪن آهي ته گهڻا قاعدا ۽ مثال اصل ۾ [[سنسڪرت]] ۾ ٺاهيا ويا هئا، جڏهن ته هڪ حصو مڪمل طور تي سنسڪرت جي هڪ مقامي لهجي ۾ لکيو ويو هو.&lt;ref&gt;Section VII 11, corresponding to folio 46{{sup|''v''}}.{{harv|Hayashi|1995|p=54}}&lt;/ref&gt; اهو ممڪن آهي ته مسودو مختلف ٻولين جي قسمن ۾ ٺهيل مختلف ڪمن جي ٽڪرن جو مجموعو هجي. هائيشي تسليم ڪري ٿو ته ڪجهه بي ضابطگيون لکندڙن جي غلطين جي ڪري يا شايد آرٿوگراف جي ڪارڻ هجن. 

هڪ حصي جي هڪ ڪولوفون ۾ چيو ويو آهي ته اهو هڪ برهمڻ طرفان لکيو ويو، جنهن جي سڃاڻپ چئجڪ جي پٽ طور ڪئي وئي هئي. جنهن ان کي وششٿ جي پٽ هاسيڪا جي استعمال لاءِ لکيو هو. اها برهمڻ شايد تبصري جو ليکڪ ۽ مسودي جو لکندڙ به هجي.&lt;ref name=&quot;Plofker3&quot;&gt;{{citation|last=Plofker|first=Kim|author-link=Kim Plofker|title=Mathematics in India|title-link=Mathematics in India (book)|publisher=Princeton University Press|year=2009|isbn=978-0-691-12067-6|page=158}}&lt;/ref&gt; ڪولوفون جي ويجهو هڪ ٽٽل لفظ &quot;رتيڪاوتي&quot; نظر اچي ٿو، جنهن کي ورها مهرا پاران ذڪر ڪيل جڳهه مارتيڪاوتا، اتر پاڪستان ۾ ([[ٽيڪسيلا]]، [[گندھارا]] سان گڏ)، فرض ڪيل جڳهه جتي مسودو لکيو ويو هوندو، جي طور تي تعبير ڪيو ويو آهي.

===انگ ۽ ٻڙي===
[[File:Bakhshali manuscript zero detail.jpg|thumb|بخشالي مسودو، انگ &quot;ٻڙي&quot; جي تفصيل]]
بخشالي مسودو هڪ جڳهه-قدر سسٽم سان انگن ۾، ٻڙي لاءِ هڪ نقطي کي استعمال ڪري ٿو.&lt;ref name=&quot;MacTutor Zero2&quot;&gt;{{cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Zero/|title=A history of zero|author1=J. J. O'Connor|author2=E. F. Robertson|date=November 2000|publisher=[[MacTutor History of Mathematics archive]]|access-date=24 July 2022}}&lt;/ref&gt; نقطي جي علامت کي &quot;شنيا-بندو&quot; (لفظي طور تي، خالي جڳهه جو نقطو) سڏيو ويو. تصور جا حوالا سبنڌو جي واسوادتا ۾ مليا آهن، جن جي تاريخ مان سنگهه پاران سال 385ع ۽ 465ع جي وچ جي ڏنل آهي، جيتوڻيڪ ٻين اسڪالرن پاران تاريخ جي تعين تي تڪرار آهي.&lt;ref name=&quot;singh12&quot;&gt;Singh, Maan (1993). ''Subandhu'', New Delhi: Sahitya Akademi, {{ISBN|81-7201-509-7}}, pp.&amp;nbsp;9–11.&lt;/ref&gt;

سال 2017ع جي ڪاربن ڊيٽنگ کان اڳ، [[گواليار]]، [[مڌيا پرديش]] ۾ هڪ مندر جي ڀت تي ٻڙي جي ناهين صدي عيسوي جي لکت کي اڳ ۾ ٻڙي جو سڀ کان پراڻو هندستاني استعمال سمجهيو ويندو هو.

==مسودي جي لکڻ جي وقت جو تعين==
سال 2017ع ۾، دفيني جي 3 فوليو مان نمونا ريڊيو ڪاربن سان گڏ ٽن مختلف صدين ۽ سلطنتن سان لاڳاپيل هئا. پهريون 224 کان 383 عيسوي (سائيٿين جو دور)، ٻيو 680 کان 779 عيسوي (ترڪ شاهي دور) ۽ ٽيون 885-993 عيسوي (سفاري خاندان). جيڪڏهن تاريخون صحيح آهن، ته اهو معلوم ناهي ته مختلف صدين جا فوليو ڪيئن گڏ ڪئي هڪ جاء تي دفن ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.arch.ox.ac.uk/reader/items/oxford-radiocarbon-accelerator-unit-dates-the-worlds-oldest-recorded-origin-of-the-zero-symbol.html|title=Oxford Radiocarbon Accelerator Unit dates the world's oldest recorded origin of the zero symbol|last=Mason|first=Robyn|date=14 September 2017|work=School of Archaeology, University of Oxford|access-date=2017-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170914215605/http://www.arch.ox.ac.uk/reader/items/oxford-radiocarbon-accelerator-unit-dates-the-worlds-oldest-recorded-origin-of-the-zero-symbol.html|archive-date=2017-09-14|url-status=dead|accessdate=2025-05-30|archivedate=2017-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170914215605/http://www.arch.ox.ac.uk/reader/items/oxford-radiocarbon-accelerator-unit-dates-the-worlds-oldest-recorded-origin-of-the-zero-symbol.html}}&lt;/ref&gt;

بهرحال، 14 آڪٽوبر 2024ع تي، آڪسفورڊ يونيورسٽي سال 2018ع ۾ ڪاربن ڊيٽنگ ٽيسٽ جي ٻئي رن مان پنهنجي نتيجن کي نظرثاني ڪندي، ظاهر ڪيو ته بخشالي نسخا 799 - 1102 عيسوي تائين جا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:5a6d1dd7-f20c-4209-adb6-33849f5b08f4/files/snp193c210|title=Radiocarbon dating of the Bakhshālī manuscript|last=Chivall|first=David|last2=Lladó-Buisán|first2=Virginia|format=PDF|last3=Howell|first3=David|last4=Evison|first4=Gillian|agency=Oxford Radiocarbon Accelerator Unit, University of Oxford}}&lt;/ref&gt;

بخشالي نسخي جي تاريخ کي طئي ڪرڻ لاءِ، ٻولي جو استعمال ۽ خاص طور تي پيليوگرافي ٻيا اهم معيار آهن جنهن کي پيش نظر رکڻ گهرجي. هن حوالي سان هوبن مشاهدو ڪيو: &quot;مشاهدو ڪيل لساني تبديلي مان هڪ لڪير واري تاريخ جي فرق کي حاصل ڪرڻ ڏکيو آهي&quot; ۽ تنهن ڪري &quot;رچرڊ سالومن جهڙن قديميات جي ماهرن جي فيصلي کي سنجيدگي سان وٺڻ ضروري آهي، جن مشاهدو ڪيو ته، جنهن کي هن ٽيليولوجيڪل طور تي &quot;پروٽو-شرادا&quot; سڏيو، جيڪو &quot;پهريون ڀيرو ستين صدي جي وچ ڌاري ابھريو&quot; (سالومن 1998: 40). اهو انهن اڳئين تاريخن کي خارج ڪري ٿو جيڪي قلمي نسخن سان منسوب آهن جن تي شرادا جي مڪمل طور تي ترقي يافته شڪل ظاهر ٿئي ٿي.&quot;

==پڻ ڏسو==
[[:باب:رياضيات]]
* [[گندھارا]]
* [[ڌرما راجيڪا اسٽوپا]]
* [[سوات ۾ پٿرن تي ٽي هزار ورهيه پراڻا تصويري عڪس|سوات ۾ پٿرن تي ٽي هزار سال پراڻي پينٽگون]]

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
*[http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Bakhshali_manuscript.html The Bakhshali manuscript], [[MacTutor History of Mathematics archive]]
*[https://web.archive.org/web/20191121104700/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Miscellaneous/Pearce/Lectures/Ch6.html Ch.&amp;nbsp;6 – The Bakhshali manuscript] (Ian G. Pearce, Indian Mathematics: Redressing the balance)
*[https://archive.org/stream/onbakshalimanusc00hoeruoft/onbakshalimanusc00hoeruoft_djvu.txt Hoernle: On the Bakhshali Manuscript, 1887], archive.org
*[https://www.youtube.com/watch?v=pV_gXGTuWxY &quot;A Big Zero: Research uncovers the date of the Bakhshali Manuscript&quot;], YouTube video, University of Oxford
*Plofker, Kim, Agathe Keller, Takao Hayashi, Clemency Montelle, and Dominik Wujastyk. 2017. &quot;The Bakhshālī Manuscript: A Response to the Bodleian Library’s Radiocarbon Dating”. ''History of Science in South Asia'' 5 (1). 134–50. [[doi:10.18732/H2XT07|https://doi.org/10.18732/H2XT07.]]  Challenges the claims made in the YouTube video &quot;A Big Zero.&quot;
{{Authority control}}

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:بخشالي مسودو]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار]]
[[زمرو:خيبر پختونخواهه جي تاريخ]]
[[زمرو:خیبر پختونخوا ۾ قديم آثار]]
[[زمرو:رياضياتي مسودا]]
[[زمرو:صورتخطيون]]
[[زمرو:گنڌارا تهذيب]]
[[زمرو:لپيون]]</text>
      <sha1>egkihhmv0do2ylnbu2fg1gfndfx0sws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ويانا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48854</id>
    <revision>
      <id>368567</id>
      <parentid>332028</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20038" sha1="4ah9a67a4iqm52tvm3ciz2ck4q8hxou" xml:space="preserve">{{About|the capital of Austria}}
{{Infobox settlement
| name                   = Vienna
| native_name            = ''{{small|Wien}}''
| settlement_type        = [[Capital city]] and [[states of Austria|state]]
| image_skyline          = Montage of Vienna.jpg
| image_size             = 260
| image_caption          = From top, left to right: [[Kunsthistorisches Museum]], [[Vienna City Hall]], [[St. Stephen's Cathedral, Vienna|St. Stephen's Cathedral]], [[Vienna State Opera]], and [[Austrian Parliament Building]]
| image_flag             = Flag of Wien.svg
| image_seal             = Vienna seal 1926.svg
| image_shield           = Wien 3 Wappen.svg
| shield_size            = 80
| mapsize                = 230
| pushpin_map_caption    = Location within Austria##Location within Europe
| pushpin_map            = Austria#Europe
| pushpin_relief         = 1
| coordinates            = {{coord|48|12|N|16|22|E|type:adm1st_region:AT-9|display=inline}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name       = {{AUT}}
| governing_body         = [[Gemeinderat and Landtag of Vienna]]
| leader_name            = [[Michael Ludwig (politician)|Michael Ludwig]]
| leader_title           = [[List of mayors of Vienna|Mayor and Governor]]
| leader_party           = [[Social Democratic Party of Austria|SPÖ]]
| leader_name1           = {{ubl|[[Maria Vassilakou]] ([[The Greens – The Green Alternative|Grüne]])|Dominik Nepp ([[Freedom Party of Austria|FPÖ]])}}
| leader_title1          = Vice-Mayors
| area_magnitude         = 2 chaiz
| area_land_km2          = 395.26
| area_water_km2         = 19.39
| elevation_m            = 151 ([[Lobau]]) – 542 ([[Hermannskogel]])
| elevation_ft           = 495–1778
| area_footnotes   = {{Austria population Wikidata|area_footnotes}}
| area_total_km2         = {{Austria population Wikidata|area_total_km2}}
| population_as_of       = {{Austria population Wikidata|population_as_of}}
| population_footnotes = {{Austria population Wikidata|population_footnotes}}
| population_total       = {{Austria population Wikidata|population_total}}
| population_density_km2 = 4326.1
| population_metro       = 2,600,000
| population_rank        = [[List of cities and towns in Austria|1st in Austria]] ([[List of cities in the European Union by population within city limits|7th in EU]])
| population_blank2_title = Ethnicity&lt;ref name=&quot;statistik.at&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html|title=Bevölkerung zu Jahres-/Quartalsanfang|author=STATISTIK AUSTRIA|work=statistik.at|accessdate=12 February 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wien.gv.at&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wien.gv.at/statistik/pdf/viennainfigures.pdf|title=Vienna in figures 2012, Vienna City Administration Municipal Department 23 Economic history, Labour and Statistics Responsible for the contents: Gustav Lebhart, page 6|format=PDF|accessdate=21 September 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018165619/http://www.wien.gv.at/statistik/pdf/viennainfigures.pdf|archivedate=18 October 2012}}&lt;/ref&gt;
| population_blank2      = 61.2% [[Austrians|Austrian]] &lt;br&gt; 38.8% [[Demographics of Austria|Other]]
| population_demonym     = Viennese (''Wiener'')
| population_note        = Statistik Austria,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html|title=Statistik Austria – Bevölkerung zu Quartalsbeginn seit 2002 nach Bundesland|publisher=Statistik.at|date=14 February 2013|accessdate=22 May 2013}}&lt;/ref&gt; VCÖ – Mobilität mit Zukunft&lt;ref name=&quot;nahverkehrsoffensive1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vcoe.at/start.asp?ID=4176&amp;b=92 |title=VCÖ.at: VCÖ fordert Nahverkehrsoffensive gegen Verkehrskollaps in den Städten |publisher=vcoe.at |year=2008 |accessdate=5 August 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706095150/http://www.vcoe.at/start.asp?ID=4176&amp;b=92 |archivedate=6 July 2011}}&lt;/ref&gt;
| postal_code_type       = [[Postal code]]
| postal_code            = {{ubl|1xx0 (xx {{=}} district number)|1300 ([[Vienna International Airport|airport]])|1400 ([[United Nations Office at Vienna|United Nations]])|other 1yyy (postal boxes)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.post.at/geschaeftlich_werben_produkte_und_services_adressen_postlexikon.php|title=Postlexikon|publisher=Post AG|year=2018|accessdate=2 June 2018}}&lt;/ref&gt;}}
| timezone               = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset             = +1
| timezone_DST           = [[Central European Summer Time|CEST]]
| utc_offset_DST         = +2
| blank_name             = [[Vehicle registration plates of Austria|Vehicle registration]]
| blank_info             = W
| blank1_name            = [[GDP]] (Nominal)
| blank1_info            = €94 billion {{small|(2017)}}&lt;ref name=&quot;europa.eu&quot;&gt;https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/9618249/1-26022019-AP-EN.pdf/f765d183-c3d2-4e2f-9256-cc6665909c80e&lt;/ref&gt;
| blank2_name            = GDP per capita 
| blank2_info            = €50,000 {{small|(2017)}}&lt;ref name=&quot;europa.eu&quot;/&gt;
| blank_name_sec1                 = [[Human Development Index|HDI]] (2017)
| blank_info_sec1                 = 0.936&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|green|very high}} · [[List of Austrian states by Human Development Index|1st]]
| blank3_name            = Seats in the [[Federal Council (Austria)|Federal Council]]
| blank3_info            = {{Composition bar|11|61|hex=#000}}
| blank_name_sec2        = [[GeoTLD]]
| blank_info_sec2        = [[.wien]]
| website                = {{url|www.wien.gv.at}}
| footnotes              = &lt;center&gt; &lt;/center&gt; &lt;br&gt; {{designation list | embed=yes
 | designation1             = WHS
 | designation1_offname     =  Historic Centre of Vienna
 | designation1_date        = 2001 {{small|(25th [[World Heritage Committee|session]])}}
 | designation1_type        = Cultural
 | designation1_criteria    = ii, iv, vi
 | designation1_number      = [http://whc.unesco.org/en/list/1033 1033]
 | designation1_free2name   = UNESCO Region
 | designation1_free2value  = [[List of World Heritage Sites in Europe|Europe and North America]]
 | designation1_free3name   = [[List of World Heritage in Danger|Endangered]]
 | designation1_free3value  = {{start date|2017}}–present&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/news/1684/|title=Historic Centre of Vienna inscribed on List of World Heritage in Danger|first=UNESCO World Heritage|last=Centre|website=UNESCO World Heritage Centre|accessdate=20 May 2019}}&lt;/ref&gt;
}}
}}
ويانا (انگلش:Veinna؛جرمن:Wien) وفاقي راڄڌاني، سڀ کان وڏو شهر ۽ [[آسٽريا]] جي نو رياستن مان هڪ آهي. ويانا آسٽريا جو پرائيميٽ شهر آهي، جنهن جي آبادي اٽڪل 19 لک (26 لک ميٽروپوليٽن علائقي اندر، ملڪ جي آبادي جو تقريباً ٽيون حصو) ۽ ان جو ثقافتي، معاشي ۽ سياسي مرڪز آهي. اهو يورپي يونين ۾ شهر جي حدن اندر آبادي جي لحاظ کان 7ھین نمبر وڏو شهر آهي. 20ھین صدي جي شروعات تائين، اهو دنيا جو سڀ کان وڏو جرمن ڳالهائيندڙ شهر هو، ۽ پهرين عالمي جنگ ۾ آسٽرو۔هنگروي سلطنت جي ورهاست کان اڳ، شهر ۾ 20 لک ماڻهو هئا.&lt;ref&gt;[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1918/12/29/98276500.pdf &quot;Vienna after the war&quot;], ''[[The New York Times]]'', 29 December 1918 ([[Portable Document Format|PDF]])&lt;/ref&gt; اڄ، برلن کان پوء جرمن ڳالهائيندڙن جو ٻيو نمبر وڏو شھر آهي.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20130720222437/http://www.ots.at/touch/presseaussendung/OTS_20130720_OTS0012 Wien nun zweitgrößte deutschsprachige Stadt | touch.ots.at&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{de icon}}&lt;/ref&gt; 

ويانا ڪيترن ئي وڏن بين الاقوامي ادارن جو ميزبان آهي، جن ۾ گڏيل قومن جو ادارو (UNO) ۽ اوپيڪ شامل آهن. هي شهر آسٽريا جي اڀرندي حصي ۾ واقع آهي ۽ چيڪ ريپبلڪ، سلوواڪيا ۽ هنگري جي سرحدن جي ويجهو آهي. اهي علائقا يورپي سينٽرروپ سرحد واري علائقي ۾ گڏجي ڪم ڪن ٿا. ويجهن براتسلاوا سان گڏ، 30 لک باشندن سان، ويانا هڪ ​​ميٽروپوليٽن علائقو ٺاهي ٿو. سال 2001ع ۾، شهر جو مرڪز يونيسڪو عالمي ورثو سائيٽ نامزد ڪيو ويو. جولاءِ، 2017ع ۾ ان کي خطرن ۾ عالمي ورثي جي لسٽ ۾ منتقل ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&amp;id_site=1033 |title=Historic Centre of Vienna |publisher=[[UNESCO]] |accessdate=12 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ان جي موسيقيءَ جي ورثي جي ڪري، موسيقيءَ جو شهر،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wien.info/en/music-stage-shows/city-of-music|title=Vienna – the City of Music – VIENNA – NOW OR NEVER|publisher=Wien.info|accessdate=19 May 2012}}&lt;/ref&gt;  ان کان سواءِ  ويانا کي ”خوابن جو شھر“ به چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ ته اهو دنيا جي پهرين نفسياتي ماهر سگمنڊ فرائيڊ جو گهر هو.&lt;ref&gt;[[BBC]] Documentary – Vienna – The City of Dreams&lt;/ref&gt; هن شهر جون پاڙون ابتدائي سيلٽڪ ۽ رومن آبادين ۾ آهن جيڪي وچين دور ۽ باروڪ شهر ۽ پوءِ آسٽرو-هنگروي سلطنت جي گاديءَ جو هنڌ ۾ تبديل ٿيون. 20ھین صدي جي شروعاتي حصي تائين ويانا ڪلاسزم جي عظيم دور کان وٺي يورپي ميوزڪ سينٽر جي هڪ اهم ڪردار ادا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. ويانا جو تاريخي مرڪز آرڪيٽيڪچرل مجموعن سان مالا مال آهي، جنهن ۾ باروڪ قلعا ۽ باغيچا شامل آهن ۽ 19هين صديءَ جي آخر ۾ رنگ اسڪوائر (Ringstraße) وڏين عمارتن، يادگارن ۽ پارڪن سان جڙيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1033|title=Historic Centre of Vienna|work=UNESCO World Heritage Centre|accessdate=19 May 2012}}&lt;/ref&gt;

ويانا پنهنجي زندگي جي اعلي معيار لاء مشهور آهي. سال 2005ع جي دنيا جي 127 شهرن جي مطالعي ۾، اقتصاديات جي انٽيليجنس يونٽ شهر کي (وانڪوور ۽ سان فرانسسڪو سان تعلق رکندڙ) دنيا جي سڀ کان وڌيڪ رهڻ لائق شهرن لاءِ پهريون نمبر ڏنو. سال 2011ع ۽ 2015ع جي وچ ۾،  ويانا، ميلبورن جي پٺيان،  ٻئي نمبر تي، سال 2018 ۾، اهو ميلبورن کي نمبر هڪ جڳهه طور تبديل ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2015/08/daily-chart-5 |title=The world's most 'liveable' cities 2015|accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Liveability_rankings_2014.pdf|title=The world's most 'liveable' cities 2014|accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/10270269/The-worlds-most-liveable-cities-2013.html?frame=2654752|title=The world's most liveable cities 2013|accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=Liveability2012 |title=The world's most 'liveable' cities 2012|accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-14716442|title=The world's most 'liveable' cities 2011|accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-45174600|title=The world's most liveable city named|date=14 August 2018|work=BBC News|access-date=14 August 2018|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

مسلسل ڏهن سالن تائين (2009-2019)، انساني وسيلن جي صلاحڪار فرم [[مرسر سروي|مرسر دنيا جي سوين شهرن جي سالياني &quot;رهڻ جي معيار&quot; سروي]] ۾ ويانا کي پهريون نمبر ڏنو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mobilityexchange.mercer.com/Insights/quality-of-living-rankings|title=Quality of Living City Ranking – Mercer|website=mobilityexchange.mercer.com|accessdate=20 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mercer 2015 Quality of Living Rankings|url=http://www.imercer.com/uploads/GM/qol2015/g3971qol2015/index.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mercer.com/press-releases/quality-of-living-report-2014|title=2014 Quality of Living survey|work=mercer.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mercer press release: Quality of Living global city rankings—2009 |url=http://www.mercer.com/press-releases/1345570 |accessdate=2 December 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110123180912/http://www.mercer.com/press-releases/1345570 |archivedate=23 January 2011 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mercer Quality of LIfe Worldwide City Rankings, 2010 from resourceshelf.com|url=http://web.resourceshelf.com/go/resourceblog/58958|accessdate=2 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111204162010/http://web.resourceshelf.com/go/resourceblog/58958|archive-date=4 December 2011|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1173105#Top_50_cities:_Quality_of_living |title=Mercer's Survey 2011 |date=29 November 2011 |publisher=[[Mercer (consulting firm)|Mercer]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502132638/http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1173105 |archivedate=2 May 2014 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2012/12/04/business/global-city-quality-life/index.html |title=What city has world's best quality of life? |date=4 December 2012 |newspaper=CNN | author=Inocencio, Ramy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mercer.com/newsroom/western-european-cities-top-quality-of-living-ranking-mercer.html|title=Mercer {{!}} Quality of Living Ranking 2016|website=www.mercer.com|access-date=22 November 2016|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161111223355/http://www.mercer.com/newsroom/western-european-cities-top-quality-of-living-ranking-mercer.html|archivedate=11 November 2016}}&lt;/ref&gt; 

مونوڪل (Monocle) جي سال 2015ع جي &quot;ڪوالٽي آف لائف سروي&quot; دنيا جي مٿين 25 شهرن جي فهرست ۾ ويانا کي ٻئي نمبر تي رکيو.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://monocle.com/film/affairs/the-monocle-quality-of-life-survey-2015/|title=Quality of Live Survey 2015|last1=Monocle|publisher=Monocle|accessdate=24 June 2015}}[[Monocle (2007 magazine)|Monocle's]] 2012 &quot;Quality of Life Survey&quot; ranked Vienna fourth on a list of the top 25 cities in the world &quot;to make a base within&quot; (up from sixth in 2011 and eighth in 2010).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Quality of Life Survey 2012|url=http://www.monocle.com/sections/affairs/Web-Articles/The-Monocle-Quality-of-Life-Survey-2012/|publisher=Monocle|accessdate=1 August 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120804104927/http://www.monocle.com/sections/affairs/Web-Articles/The-Monocle-Quality-of-Life-Survey-2012/|archivedate=4 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Monocle's top 25 cities for 2011, on businessinsider.com|url=http://www.businessinsider.com/monocle-quality-of-life-2011-6?op=1|accessdate=2 December 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Monocle's 2011 &quot;Quality of LIfe&quot; summary|url=http://www.monocle.com/sections/affairs/Web-Articles/Most-liveable-city-Helsinki/|accessdate=3 December 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.monocle.com/sections/affairs/Magazine-Articles/08-Vienna/ |title=08 Vienna |publisher=Monocle.com |date=15 June 2010 |accessdate=19 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507163534/http://www.monocle.com/sections/affairs/Magazine-Articles/08-Vienna/ |archive-date=7 May 2012 |dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

یو این۔آباديون [[United Nations Human Settlements Programme|UN-Habitat]] سال 2012ع  ۾ ويانا کي دنيا جو سڀ کان خوشحال شهر قرار ڏنو. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mirror.unhabitat.org/pmss/listItemDetails.aspx?publicationID=3387|title=State of the World’s Cities 2012/2013|accessdate=25 August 2015}}&lt;/ref&gt; هن شهر کي سال 2007ع ۽ 2008ع ۾ جدت جي ثقافت لاءِ عالمي سطح تي پهرين نمبر تي رکيو ويو، ۽ سال 2014ع جی جدت واری شھرن جی انڊيڪس ۾ عالمي سطح تي ڇهين نمبر تي (256 شهرن مان)، جنهن ٽن علائقن کي ڍڪڻ ۾ 162 اشارن جو تجزيو ڪيو: ثقافت، انفراسٽرڪچر، ۽ مارڪيٽون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/city-rankings-2007/4997 |title=2thinknow Innovation Cities Global 256 Index – worldwide innovation city rankings: Innovation Cities Program |publisher=Innovation-cities.com |date=2007 |accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/innovation-cities-index-2008/4998 |title=2thinknow Innovation Cities Global 256 Index – worldwide innovation city rankings: Innovation Cities Program |publisher=Innovation-cities.com |date=2008 |accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/innovation-cities-index-2014-global/8889|title=2thinknow Innovation Cities Global 256 Index – worldwide innovation city rankings: Innovation Cities Program |publisher=Innovation-cities.com |date=2014 |accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt; 

ويانا باقاعدگي سان شهري رٿابندي ڪانفرنسون منعقد ڪندو آهي ۽ اڪثر ڪري شهري رٿابندي ڪندڙن طرفان ڪيس اسٽڊي طور استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wieninternational.at/en/node/19728|title=Vienna knows how|date=15 April 2010|publisher=wieninternational.at|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100915154650/http://www.wieninternational.at/en/node/19728|archivedate=15 September 2010|deadurl=yes|accessdate=3 January 2011}}&lt;/ref&gt; سال 2005ع ۽ 2010ع جي وچ ۾، ويانا بين الاقوامي ڪانگريس ۽ ڪنوينشن لاء دنيا جي نمبر۔ون منزل هئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wieninternational.at/en/content/vienna-world’s-number-one-congress-destination-en|title=Vienna is the world's number one congress destination|date=1 June 2011|publisher=wieninternational.at|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110821222439/http://www.wieninternational.at/en/content/vienna-world’s-number-one-congress-destination-en|archivedate=21 August 2011|deadurl=yes|accessdate=15 October 2011}}&lt;/ref&gt; جيڪڏهن اهو هر سال 68 لک سياحن کي راغب ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://b2b.wien.info/de/statistik/daten/naechtigungen-2016|title=Vienna Tourist Board: Arrivals &amp; bednights 2016|accessdate=9 April 2016}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:آسٽريا]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:يورپ جا شهر]]
[[زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون]]
[[زمرو:آسٽريا جي رياستون]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]
[[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]]
[[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>4ah9a67a4iqm52tvm3ciz2ck4q8hxou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368568</id>
      <parentid>368567</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19977" sha1="4jlkq0a5vl6swi94caygaipj66ce4vw" xml:space="preserve">{{About|the capital of Austria}}
{{Infobox settlement
| name                   = Vienna
| native_name            = ''{{small|Wien}}''
| settlement_type        = [[Capital city]] and [[states of Austria|state]]
| image_skyline          = Montage of Vienna.jpg
| image_size             = 260
| image_caption          = From top, left to right: [[Kunsthistorisches Museum]], [[Vienna City Hall]], [[St. Stephen's Cathedral, Vienna|St. Stephen's Cathedral]], [[Vienna State Opera]], and [[Austrian Parliament Building]]
| image_flag             = Flag of Wien.svg
| image_seal             = Vienna seal 1926.svg
| image_shield           = Wien 3 Wappen.svg
| shield_size            = 80
| mapsize                = 230
| pushpin_map_caption    = Location within Austria##Location within Europe
| pushpin_map            = Austria#Europe
| pushpin_relief         = 1
| coordinates            = {{coord|48|12|N|16|22|E|type:adm1st_region:AT-9|display=inline}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name       = {{AUT}}
| governing_body         = [[Gemeinderat and Landtag of Vienna]]
| leader_name            = [[Michael Ludwig (politician)|Michael Ludwig]]
| leader_title           = [[List of mayors of Vienna|Mayor and Governor]]
| leader_party           = [[Social Democratic Party of Austria|SPÖ]]
| leader_name1           = {{ubl|[[Maria Vassilakou]] ([[The Greens – The Green Alternative|Grüne]])|Dominik Nepp ([[Freedom Party of Austria|FPÖ]])}}
| leader_title1          = Vice-Mayors
| area_magnitude         = 2 chaiz
| area_land_km2          = 395.26
| area_water_km2         = 19.39
| elevation_m            = 151 ([[Lobau]]) – 542 ([[Hermannskogel]])
| elevation_ft           = 495–1778
| area_footnotes   = {{Austria population Wikidata|area_footnotes}}
| area_total_km2         = {{Austria population Wikidata|area_total_km2}}
| population_as_of       = {{Austria population Wikidata|population_as_of}}
| population_footnotes = {{Austria population Wikidata|population_footnotes}}
| population_total       = {{Austria population Wikidata|population_total}}
| population_density_km2 = 4326.1
| population_metro       = 2,600,000
| population_rank        = [[List of cities and towns in Austria|1st in Austria]] ([[List of cities in the European Union by population within city limits|7th in EU]])
| population_blank2_title = Ethnicity&lt;ref name=&quot;statistik.at&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.statistik.at/web_de/statistiken/menschen_und_gesellschaft/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html|title=Bevölkerung zu Jahres-/Quartalsanfang|author=STATISTIK AUSTRIA|work=statistik.at|accessdate=12 February 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wien.gv.at&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wien.gv.at/statistik/pdf/viennainfigures.pdf|title=Vienna in figures 2012, Vienna City Administration Municipal Department 23 Economic history, Labour and Statistics Responsible for the contents: Gustav Lebhart, page 6|format=PDF|accessdate=21 September 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018165619/http://www.wien.gv.at/statistik/pdf/viennainfigures.pdf|archivedate=18 October 2012}}&lt;/ref&gt;
| population_blank2      = 61.2% [[Austrians|Austrian]] &lt;br&gt; 38.8% [[Demographics of Austria|Other]]
| population_demonym     = Viennese (''Wiener'')
| population_note        = Statistik Austria,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html|title=Statistik Austria – Bevölkerung zu Quartalsbeginn seit 2002 nach Bundesland|publisher=Statistik.at|date=14 February 2013|accessdate=22 May 2013}}&lt;/ref&gt; VCÖ – Mobilität mit Zukunft&lt;ref name=&quot;nahverkehrsoffensive1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vcoe.at/start.asp?ID=4176&amp;b=92 |title=VCÖ.at: VCÖ fordert Nahverkehrsoffensive gegen Verkehrskollaps in den Städten |publisher=vcoe.at |year=2008 |accessdate=5 August 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706095150/http://www.vcoe.at/start.asp?ID=4176&amp;b=92 |archivedate=6 July 2011}}&lt;/ref&gt;
| postal_code_type       = [[Postal code]]
| postal_code            = {{ubl|1xx0 (xx {{=}} district number)|1300 ([[Vienna International Airport|airport]])|1400 ([[United Nations Office at Vienna|United Nations]])|other 1yyy (postal boxes)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.post.at/geschaeftlich_werben_produkte_und_services_adressen_postlexikon.php|title=Postlexikon|publisher=Post AG|year=2018|accessdate=2 June 2018}}&lt;/ref&gt;}}
| timezone               = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset             = +1
| timezone_DST           = [[Central European Summer Time|CEST]]
| utc_offset_DST         = +2
| blank_name             = [[Vehicle registration plates of Austria|Vehicle registration]]
| blank_info             = W
| blank1_name            = [[GDP]] (Nominal)
| blank1_info            = €94 billion {{small|(2017)}}&lt;ref name=&quot;europa.eu&quot;&gt;https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/9618249/1-26022019-AP-EN.pdf/f765d183-c3d2-4e2f-9256-cc6665909c80e&lt;/ref&gt;
| blank2_name            = GDP per capita 
| blank2_info            = €50,000 {{small|(2017)}}&lt;ref name=&quot;europa.eu&quot;/&gt;
| blank_name_sec1                 = [[Human Development Index|HDI]] (2017)
| blank_info_sec1                 = 0.936&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|green|very high}} · [[List of Austrian states by Human Development Index|1st]]
| blank3_name            = Seats in the [[Federal Council (Austria)|Federal Council]]
| blank3_info            = {{Composition bar|11|61|hex=#000}}
| blank_name_sec2        = [[GeoTLD]]
| blank_info_sec2        = [[.wien]]
| website                = {{url|www.wien.gv.at}}
| footnotes              = &lt;center&gt; &lt;/center&gt; &lt;br&gt; {{designation list | embed=yes
 | designation1             = WHS
 | designation1_offname     =  Historic Centre of Vienna
 | designation1_date        = 2001 {{small|(25th [[World Heritage Committee|session]])}}
 | designation1_type        = Cultural
 | designation1_criteria    = ii, iv, vi
 | designation1_number      = [http://whc.unesco.org/en/list/1033 1033]
 | designation1_free2name   = UNESCO Region
 | designation1_free2value  = [[List of World Heritage Sites in Europe|Europe and North America]]
 | designation1_free3name   = [[List of World Heritage in Danger|Endangered]]
 | designation1_free3value  = {{start date|2017}}–present&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/news/1684/|title=Historic Centre of Vienna inscribed on List of World Heritage in Danger|first=UNESCO World Heritage|last=Centre|website=UNESCO World Heritage Centre|accessdate=20 May 2019}}&lt;/ref&gt;
}}
}}
ويانا (انگلش:Veinna؛جرمن:Wien) وفاقي راڄڌاني، سڀ کان وڏو شهر ۽ [[آسٽريا]] جي نو رياستن مان هڪ آهي. ويانا آسٽريا جو پرائيميٽ شهر آهي، جنهن جي آبادي اٽڪل 19 لک (26 لک ميٽروپوليٽن علائقي اندر، ملڪ جي آبادي جو تقريباً ٽيون حصو) ۽ ان جو ثقافتي، معاشي ۽ سياسي مرڪز آهي. اهو يورپي يونين ۾ شهر جي حدن اندر آبادي جي لحاظ کان 7ھین نمبر وڏو شهر آهي. 20ھین صدي جي شروعات تائين، اهو دنيا جو سڀ کان وڏو جرمن ڳالهائيندڙ شهر هو، ۽ پهرين عالمي جنگ ۾ آسٽرو۔هنگروي سلطنت جي ورهاست کان اڳ، شهر ۾ 20 لک ماڻهو هئا.&lt;ref&gt;[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1918/12/29/98276500.pdf &quot;Vienna after the war&quot;], ''[[The New York Times]]'', 29 December 1918 ([[Portable Document Format|PDF]])&lt;/ref&gt; اڄ، برلن کان پوء جرمن ڳالهائيندڙن جو ٻيو نمبر وڏو شھر آهي.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20130720222437/http://www.ots.at/touch/presseaussendung/OTS_20130720_OTS0012 Wien nun zweitgrößte deutschsprachige Stadt | touch.ots.at&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{de icon}}&lt;/ref&gt; 

ويانا ڪيترن ئي وڏن بين الاقوامي ادارن جو ميزبان آهي، جن ۾ گڏيل قومن جو ادارو (UNO) ۽ اوپيڪ شامل آهن. هي شهر آسٽريا جي اڀرندي حصي ۾ واقع آهي ۽ چيڪ ريپبلڪ، سلوواڪيا ۽ هنگري جي سرحدن جي ويجهو آهي. اهي علائقا يورپي سينٽرروپ سرحد واري علائقي ۾ گڏجي ڪم ڪن ٿا. ويجهن براتسلاوا سان گڏ، 30 لک باشندن سان، ويانا هڪ ​​ميٽروپوليٽن علائقو ٺاهي ٿو. سال 2001ع ۾، شهر جو مرڪز يونيسڪو عالمي ورثو سائيٽ نامزد ڪيو ويو. جولاءِ، 2017ع ۾ ان کي خطرن ۾ عالمي ورثي جي لسٽ ۾ منتقل ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&amp;id_site=1033 |title=Historic Centre of Vienna |publisher=[[UNESCO]] |accessdate=12 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ان جي موسيقيءَ جي ورثي جي ڪري، موسيقيءَ جو شهر،&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wien.info/en/music-stage-shows/city-of-music|title=Vienna – the City of Music – VIENNA – NOW OR NEVER|publisher=Wien.info|accessdate=19 May 2012}}&lt;/ref&gt;  ان کان سواءِ  ويانا کي ”خوابن جو شھر“ به چيو وڃي ٿو، ڇاڪاڻ ته اهو دنيا جي پهرين نفسياتي ماهر سگمنڊ فرائيڊ جو گهر هو.&lt;ref&gt;[[BBC]] Documentary – Vienna – The City of Dreams&lt;/ref&gt; هن شهر جون پاڙون ابتدائي سيلٽڪ ۽ رومن آبادين ۾ آهن جيڪي وچين دور ۽ باروڪ شهر ۽ پوءِ آسٽرو-هنگروي سلطنت جي گاديءَ جو هنڌ ۾ تبديل ٿيون. 20ھین صدي جي شروعاتي حصي تائين ويانا ڪلاسزم جي عظيم دور کان وٺي يورپي ميوزڪ سينٽر جي هڪ اهم ڪردار ادا ڪرڻ لاءِ مشهور آهي. ويانا جو تاريخي مرڪز آرڪيٽيڪچرل مجموعن سان مالا مال آهي، جنهن ۾ باروڪ قلعا ۽ باغيچا شامل آهن ۽ 19هين صديءَ جي آخر ۾ رنگ اسڪوائر (Ringstraße) وڏين عمارتن، يادگارن ۽ پارڪن سان جڙيل آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1033|title=Historic Centre of Vienna|work=UNESCO World Heritage Centre|accessdate=19 May 2012}}&lt;/ref&gt;

ويانا پنهنجي زندگي جي اعلي معيار لاء مشهور آهي. سال 2005ع جي دنيا جي 127 شهرن جي مطالعي ۾، اقتصاديات جي انٽيليجنس يونٽ شهر کي (وانڪوور ۽ سان فرانسسڪو سان تعلق رکندڙ) دنيا جي سڀ کان وڌيڪ رهڻ لائق شهرن لاءِ پهريون نمبر ڏنو. سال 2011ع ۽ 2015ع جي وچ ۾،  ويانا، ميلبورن جي پٺيان،  ٻئي نمبر تي، سال 2018 ۾، اهو ميلبورن کي نمبر هڪ جڳهه طور تبديل ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2015/08/daily-chart-5 |title=The world's most 'liveable' cities 2015|accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Liveability_rankings_2014.pdf|title=The world's most 'liveable' cities 2014|accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/10270269/The-worlds-most-liveable-cities-2013.html?frame=2654752|title=The world's most liveable cities 2013|accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=Liveability2012 |title=The world's most 'liveable' cities 2012|accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-14716442|title=The world's most 'liveable' cities 2011|accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-45174600|title=The world's most liveable city named|date=14 August 2018|work=BBC News|access-date=14 August 2018|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

مسلسل ڏهن سالن تائين (2009-2019)، انساني وسيلن جي صلاحڪار فرم [[مرسر سروي|مرسر دنيا جي سوين شهرن جي سالياني &quot;رهڻ جي معيار&quot; سروي]] ۾ ويانا کي پهريون نمبر ڏنو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mobilityexchange.mercer.com/Insights/quality-of-living-rankings|title=Quality of Living City Ranking – Mercer|website=mobilityexchange.mercer.com|accessdate=20 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mercer 2015 Quality of Living Rankings|url=http://www.imercer.com/uploads/GM/qol2015/g3971qol2015/index.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mercer.com/press-releases/quality-of-living-report-2014|title=2014 Quality of Living survey|work=mercer.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mercer press release: Quality of Living global city rankings—2009 |url=http://www.mercer.com/press-releases/1345570 |accessdate=2 December 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110123180912/http://www.mercer.com/press-releases/1345570 |archivedate=23 January 2011 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mercer Quality of LIfe Worldwide City Rankings, 2010 from resourceshelf.com|url=http://web.resourceshelf.com/go/resourceblog/58958|accessdate=2 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111204162010/http://web.resourceshelf.com/go/resourceblog/58958|archive-date=4 December 2011|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1173105#Top_50_cities:_Quality_of_living |title=Mercer's Survey 2011 |date=29 November 2011 |publisher=[[Mercer (consulting firm)|Mercer]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140502132638/http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1173105 |archivedate=2 May 2014 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2012/12/04/business/global-city-quality-life/index.html |title=What city has world's best quality of life? |date=4 December 2012 |newspaper=CNN | author=Inocencio, Ramy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mercer.com/newsroom/western-european-cities-top-quality-of-living-ranking-mercer.html|title=Mercer {{!}} Quality of Living Ranking 2016|website=www.mercer.com|access-date=22 November 2016|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161111223355/http://www.mercer.com/newsroom/western-european-cities-top-quality-of-living-ranking-mercer.html|archivedate=11 November 2016}}&lt;/ref&gt; 

مونوڪل (Monocle) جي سال 2015ع جي &quot;ڪوالٽي آف لائف سروي&quot; دنيا جي مٿين 25 شهرن جي فهرست ۾ ويانا کي ٻئي نمبر تي رکيو.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://monocle.com/film/affairs/the-monocle-quality-of-life-survey-2015/|title=Quality of Live Survey 2015|last1=Monocle|publisher=Monocle|accessdate=24 June 2015}}[[Monocle (2007 magazine)|Monocle's]] 2012 &quot;Quality of Life Survey&quot; ranked Vienna fourth on a list of the top 25 cities in the world &quot;to make a base within&quot; (up from sixth in 2011 and eighth in 2010).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Quality of Life Survey 2012|url=http://www.monocle.com/sections/affairs/Web-Articles/The-Monocle-Quality-of-Life-Survey-2012/|publisher=Monocle|accessdate=1 August 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120804104927/http://www.monocle.com/sections/affairs/Web-Articles/The-Monocle-Quality-of-Life-Survey-2012/|archivedate=4 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Monocle's top 25 cities for 2011, on businessinsider.com|url=http://www.businessinsider.com/monocle-quality-of-life-2011-6?op=1|accessdate=2 December 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Monocle's 2011 &quot;Quality of LIfe&quot; summary|url=http://www.monocle.com/sections/affairs/Web-Articles/Most-liveable-city-Helsinki/|accessdate=3 December 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.monocle.com/sections/affairs/Magazine-Articles/08-Vienna/ |title=08 Vienna |publisher=Monocle.com |date=15 June 2010 |accessdate=19 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507163534/http://www.monocle.com/sections/affairs/Magazine-Articles/08-Vienna/ |archive-date=7 May 2012 |dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

یو این۔آباديون [[United Nations Human Settlements Programme|UN-Habitat]] سال 2012ع  ۾ ويانا کي دنيا جو سڀ کان خوشحال شهر قرار ڏنو. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mirror.unhabitat.org/pmss/listItemDetails.aspx?publicationID=3387|title=State of the World’s Cities 2012/2013|accessdate=25 August 2015}}&lt;/ref&gt; هن شهر کي سال 2007ع ۽ 2008ع ۾ جدت جي ثقافت لاءِ عالمي سطح تي پهرين نمبر تي رکيو ويو، ۽ سال 2014ع جی جدت واری شھرن جی انڊيڪس ۾ عالمي سطح تي ڇهين نمبر تي (256 شهرن مان)، جنهن ٽن علائقن کي ڍڪڻ ۾ 162 اشارن جو تجزيو ڪيو: ثقافت، انفراسٽرڪچر، ۽ مارڪيٽون.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/city-rankings-2007/4997 |title=2thinknow Innovation Cities Global 256 Index – worldwide innovation city rankings: Innovation Cities Program |publisher=Innovation-cities.com |date=2007 |accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/innovation-cities-index-2008/4998 |title=2thinknow Innovation Cities Global 256 Index – worldwide innovation city rankings: Innovation Cities Program |publisher=Innovation-cities.com |date=2008 |accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.innovation-cities.com/innovation-cities-index-2014-global/8889|title=2thinknow Innovation Cities Global 256 Index – worldwide innovation city rankings: Innovation Cities Program |publisher=Innovation-cities.com |date=2014 |accessdate=20 August 2015}}&lt;/ref&gt; 

ويانا باقاعدگي سان شهري رٿابندي ڪانفرنسون منعقد ڪندو آهي ۽ اڪثر ڪري شهري رٿابندي ڪندڙن طرفان ڪيس اسٽڊي طور استعمال ٿيندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wieninternational.at/en/node/19728|title=Vienna knows how|date=15 April 2010|publisher=wieninternational.at|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100915154650/http://www.wieninternational.at/en/node/19728|archivedate=15 September 2010|deadurl=yes|accessdate=3 January 2011}}&lt;/ref&gt; سال 2005ع ۽ 2010ع جي وچ ۾، ويانا بين الاقوامي ڪانگريس ۽ ڪنوينشن لاء دنيا جي نمبر۔ون منزل هئي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wieninternational.at/en/content/vienna-world’s-number-one-congress-destination-en|title=Vienna is the world's number one congress destination|date=1 June 2011|publisher=wieninternational.at|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110821222439/http://www.wieninternational.at/en/content/vienna-world’s-number-one-congress-destination-en|archivedate=21 August 2011|deadurl=yes|accessdate=15 October 2011}}&lt;/ref&gt; جيڪڏهن اهو هر سال 68 لک سياحن کي راغب ڪري ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://b2b.wien.info/de/statistik/daten/naechtigungen-2016|title=Vienna Tourist Board: Arrivals &amp; bednights 2016|accessdate=9 April 2016}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ويانا]]
[[زمرو:آسٽريا]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:يورپ جا شهر]]
[[زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون]]
[[زمرو:آسٽريا جي رياستون]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]
[[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>4jlkq0a5vl6swi94caygaipj66ce4vw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پنڊي گھيب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49303</id>
    <revision>
      <id>368754</id>
      <parentid>368123</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T00:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>368754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6869" sha1="3qrcgf0nh138f516us2m8ulb3po2eam" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = پنڊي گھيب
| native_name             = 
| native_name_lang        = ur
| settlement_type         = شھر
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| image_flag              = 
| flag_alt                = 
| image_seal              = 
| seal_alt                = 
| image_shield            = 
| shield_alt              = 
| etymology               = 
| nickname                = 
| motto                   = 
| image_map               = 
| map_alt                 = 
| map_caption             = 
| pushpin_map             = Punjab Pakistan#
Pakistan
| pushpin_label_position  = top
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = پنجاب ۽ پاڪستان ۾ مقام
| coordinates             = {{Coord|33|14|28|N|72|16|4|E|type:city_region:PK|display=inline,title}}
| coor_pinpoint           = 
| coordinates_type        = 
| coordinates_footnotes   = 
| coordinates_region      = 
| subdivision_type        = ملڪ
| subdivision_name        = [[پاڪستان]]
| subdivision_type1       = [[پاڪستان جا صوبا|صوبو]] 
| subdivision_name1       = [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] 
| subdivision_type2       = [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعو]] 
| subdivision_name2       = [[اٽڪ ضلعو]]
| subdivision_type3       =  تحصيل
| subdivision_name3       = [[پنڊي گھيب تحصيل]] 
| subdivision_type4       = علائقو
| subdivision_name4       = [[پوٽوھار جو ميداني علائقو]]
| established_title       = 
| established_date        = 
| founder                 = 
| seat_type               = 
| seat                    = 
| government_footnotes    = 
| leader_party            = 
| leader_title            = 
| leader_name             = 
| unit_pref               = Metric
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;
&lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| area_footnotes          = 
| area_urban_footnotes    = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_rural_footnotes    = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_metro_footnotes    = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_magnitude          = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_note               = 
| area_water_percent      = 
| area_rank               = 
| area_blank1_title       = 
| area_blank2_title       = 
&lt;!-- square kilometers --&gt;
| area_total_km2          = 
| area_land_km2           = 
| area_water_km2          = 
| area_urban_km2          = 
| area_rural_km2          = 
| area_metro_km2          = 
| area_blank1_km2         = 
| area_blank2_km2         = 
&lt;!-- hectares --&gt;
| area_total_ha           = 
| area_land_ha            = 
| area_water_ha           = 
| area_urban_ha           = 
| area_rural_ha           = 
| area_metro_ha           = 
| area_blank1_ha          = 
| area_blank2_ha          = 
| length_km               = 
| width_km                = 
| dimensions_footnotes    = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 310
| population_as_of        = 
| population_footnotes    = 
| population_total        = 
| population_density_km2  = auto
| population_note         = 
| population_demonym      = 
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت]]
| utc_offset1             = +5
| timezone1_DST           = 
| utc_offset1_DST         = +6
| postal_code_type        = 
| postal_code             = 63260
| area_code_type          = 
| area_code               = 0572
| iso_code                = 
| website                 = {{URL|www.tmapindigheb.lgpunjab.org.pk|Tehsil Municipal Administration Pindi Gheb}}
| footnotes               = 
}}

'''پنڊي گھيب''': {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Pindi Gheb'''}} [[پاڪستان]] جي صوبي پنجاب جي ضلعي اٽڪ جي [[پنڊي گھيب تحصيل]] جو شھر ۽ صدر مقام آهي.&lt;ref name=&quot;nrb.gov.pk&quot;&gt;[http://www.nrb.gov.pk/lg_election/union.asp?district=2&amp;dn=Attock Tehsils &amp; Unions in the District of Attock - Government of Pakistan] {{webarchive|url=https://web.archi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126153640/http://www.web.archi/ |date=2018-11-26 }}&lt;/ref&gt; 1901 ۾ ھن شھر جي آبادي 8452 ھئي. پنڊي گھيب نالي ۾ پنڊي لفظ پنڊ مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي ڳوٺ، ۽ گھيب گھيبا خان يا گھيبا راء مان نڪتل آهي جيڪو گھيبا قبيلي جو ھڪ وڏو ھيو. 1873 ۾ ھتي ميونسپلٽي قائم ڪئي وئي. ھن شھر جي ٻولي گھڻي ڀاڱي ھندڪو آهي.

== حوالا ==

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>3qrcgf0nh138f516us2m8ulb3po2eam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مالاڪنڊ ايجنسي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51596</id>
    <revision>
      <id>368680</id>
      <parentid>208985</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="846" sha1="nam2e69wwop9jrn2nknn5lhytvkpepi" xml:space="preserve">[[فائل:Malakand Region map.svg|thumb|مالاڪنڊ ايجنسي (گھري سائي ۾) اتريون پاڪستان]]
'''مالاڪنڊ ايجنسي''' ({{lang-ps|ملاکنډ ایجنسيۍ}}) [[وفاقي منتظم شده قبائلي علائقا|قبائلي علائقن]] مان ھڪ ھو، جيڪو [[پاڪستان]] جي صوبي [[خيبر پختونخوا|سرحد]] (ھاڻوڪي خيبر پختونخوا صوبي) ۾ 1970ع تائين ھيو.&lt;ref&gt;[http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=891&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=181&amp;no_cache=1 Profile of Pakistan's Tribal Areas] from [[The Jamestown Foundation]]&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:مالاڪنڊ ڊويزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جو اڳوڻيون سب ڊويزنون]]</text>
      <sha1>nam2e69wwop9jrn2nknn5lhytvkpepi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368681</id>
      <parentid>368680</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:مالاڪنڊ ڊويزن]]; added [[Category:مالاڪنڊ ڊویزن]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="846" sha1="h6arca26728l88ptod62qrxkdqxrw8e" xml:space="preserve">[[فائل:Malakand Region map.svg|thumb|مالاڪنڊ ايجنسي (گھري سائي ۾) اتريون پاڪستان]]
'''مالاڪنڊ ايجنسي''' ({{lang-ps|ملاکنډ ایجنسيۍ}}) [[وفاقي منتظم شده قبائلي علائقا|قبائلي علائقن]] مان ھڪ ھو، جيڪو [[پاڪستان]] جي صوبي [[خيبر پختونخوا|سرحد]] (ھاڻوڪي خيبر پختونخوا صوبي) ۾ 1970ع تائين ھيو.&lt;ref&gt;[http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=891&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=181&amp;no_cache=1 Profile of Pakistan's Tribal Areas] from [[The Jamestown Foundation]]&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:مالاڪنڊ ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جو اڳوڻيون سب ڊويزنون]]</text>
      <sha1>h6arca26728l88ptod62qrxkdqxrw8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368682</id>
      <parentid>368681</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:خيبر پختونخوا جي تاريخ]]; added [[Category:خيبر پختونخوا جي طبعي جاگرافي]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="859" sha1="9x5v3cewl55tdc0ur0zis7ndhr5gh39" xml:space="preserve">[[فائل:Malakand Region map.svg|thumb|مالاڪنڊ ايجنسي (گھري سائي ۾) اتريون پاڪستان]]
'''مالاڪنڊ ايجنسي''' ({{lang-ps|ملاکنډ ایجنسيۍ}}) [[وفاقي منتظم شده قبائلي علائقا|قبائلي علائقن]] مان ھڪ ھو، جيڪو [[پاڪستان]] جي صوبي [[خيبر پختونخوا|سرحد]] (ھاڻوڪي خيبر پختونخوا صوبي) ۾ 1970ع تائين ھيو.&lt;ref&gt;[http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=891&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=181&amp;no_cache=1 Profile of Pakistan's Tribal Areas] from [[The Jamestown Foundation]]&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:مالاڪنڊ ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي طبعي جاگرافي]]
[[زمرو:پاڪستان جو اڳوڻيون سب ڊويزنون]]</text>
      <sha1>9x5v3cewl55tdc0ur0zis7ndhr5gh39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آسٽريا ۾ آباديون جڳهيون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>51687</id>
    <revision>
      <id>368587</id>
      <parentid>169207</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="53gle5tebnkixnmayf85c944fahnyij" xml:space="preserve">[[زمرو:آسٽريا جي انساني جاگرافي]]
[[زمرو:ڳتيل آبادي واريون جايون بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>53gle5tebnkixnmayf85c944fahnyij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آرمينيا ۾ شهر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>51843</id>
    <revision>
      <id>368566</id>
      <parentid>168673</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155" sha1="r3msuwp5sgu4v7ol9qshvmz24si7sel" xml:space="preserve">[[en:Category:Cities in Armenia]]
[[زمرو:آرمينيا]]
[[زمرو:شهر بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:آرمينيا ۾ شھر ۽ وسنديون]]</text>
      <sha1>r3msuwp5sgu4v7ol9qshvmz24si7sel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:اٽلي ۾ شهر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>51885</id>
    <revision>
      <id>368554</id>
      <parentid>169028</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:اٽلي ۾ آباد جڳهيون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="jx75vm25zo0r4nhalwcrmsyqkqljeea" xml:space="preserve">[[زمرو:اٽلي ۾ آباد جڳهيون]]</text>
      <sha1>jx75vm25zo0r4nhalwcrmsyqkqljeea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368555</id>
      <parentid>368554</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:يورپ جا شهر بلحاظ ملڪ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="e65s178l96e21rwygx7gwwcdlola7v6" xml:space="preserve">[[زمرو:اٽلي ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:يورپ جا شهر بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>e65s178l96e21rwygx7gwwcdlola7v6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368556</id>
      <parentid>368555</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:شهر بلحاظ ملڪ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="i61x7e2s33l687jnx7morx8q07r3uwx" xml:space="preserve">[[زمرو:اٽلي ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:يورپ جا شهر بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:شهر بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>i61x7e2s33l687jnx7morx8q07r3uwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آرمينيا ۾ شھر ۽ وسنديون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>52174</id>
    <revision>
      <id>368563</id>
      <parentid>169304</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="128" sha1="7bzmf9ub0virhlqg5tq1u68fxq55zoo" xml:space="preserve">[[زمرو:آرمينيا ۾ شهر]]
[[زمرو:شهر بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:آرمينيا ۾ آباد جڳهيون]]</text>
      <sha1>7bzmf9ub0virhlqg5tq1u68fxq55zoo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368564</id>
      <parentid>368563</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="hjvhemhfw7g6z57apb8578efck1rbn6" xml:space="preserve">[[زمرو:آرمينيا ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:آرمينيا جي انساني جاگرافي]]</text>
      <sha1>hjvhemhfw7g6z57apb8578efck1rbn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آسٽريا ۾ شھر ۽ وسنديون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>52176</id>
    <revision>
      <id>368571</id>
      <parentid>169296</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="bbjjepcom9rq7k5r1xkbnx3v8lf91z5" xml:space="preserve">[[زمرو:آسٽريا ۾ آباديون جڳهيون]]
[[زمرو:آسٽريا جي انساني جاگرافي]]</text>
      <sha1>bbjjepcom9rq7k5r1xkbnx3v8lf91z5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:اٽلي جون ٻوليون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>52307</id>
    <revision>
      <id>368549</id>
      <parentid>170031</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="jy0d6ni98cnnldwm2bygyszw0rargh1" xml:space="preserve">[[زمرو:اٽلي]]
[[زمرو:ٻوليون بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>jy0d6ni98cnnldwm2bygyszw0rargh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وڪيپيڊيا:صلاح مشورو/خبرون</title>
    <ns>4</ns>
    <id>54482</id>
    <revision>
      <id>368816</id>
      <parentid>362161</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T10:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>4190</id>
      </contributor>
      <comment>/* The Signpost: 31 March 2026 */ نئون ڀاڱو</comment>
      <origin>368816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146839" sha1="o0i6jj72ork3qp5xmv8smzpjnyr7uwy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{وڪيپيڊيا:ديوان عام/سرنامو}}

[[زمرو:وڪيپيڊيا ديوان عام]]
&lt;/noinclude&gt;&lt;!--

مهرباني ڪري هن سِٽَ کان هيٺ پنهنجا نياپا (پيغام) درج ڪريو.

--&gt;

== وڪيپيڊيا ايشيائي مهينو 2021 ۾ شريڪ ٿيڻ جي ڪانڍ ==

&lt;p&gt;'''سنڌي وڪيپيڊيا جي سڀني ڀاڱيدارن کي دعوت ڏجي ٿي ۽ پڌرنامو جاري ڪجي ٿو ته وڪيپيڊيا نومبر 1 کان 30 نومبر 2021 تائين مضمون لکڻ جو عالمي مقابلو '''[[وڪيپيڊيا:وڪيپيڊيا_ايشيائي_مهينو/2021|وڪيپيڊيا ايشيائي مهينو 2021]]'''، شروع آهي، ان ۾'''[[وڪيپيڊيا:وڪيپيڊيا_ايشيائي_مهينو/2021/ڀاڱيدار|توهان پڻ شامل ٿي سگهون ٿا]]'''.&lt;/p&gt;&lt;/div&gt; [[يوزر: JogiAsad|&lt;span style=&quot;color:Maroon;font:italic bold 1em Candara;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt;جوڳي اسد راڄپر &lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:JogiAsad|&lt;sup style=&quot;font-family:Candara; color:Skyblue;&quot;&gt;ڳالھ&lt;/sup&gt;]]  11:55, 7 آڪٽوبر 2021 (UTC)

== وڪيپيڊيا، آزاد ڄاڻ انسائيڪلوپيڊيا ==

* [https://indusnews.net/2021/11/sindhi-wikipedia/ پڙهو آرٽيڪل وڪيپيڊيا، آزاد ڄاڻ انسائيڪلوپيڊيا، آن لائن معلومات جو خزانو]
* [https://epaper.hindvasi.com/21-11-2021/16 دي هندواسي پيج 16] ۽ [https://epaper.hindvasi.com/21-11-2021/18/large پيج 18] [[يوزر: JogiAsad|&lt;span style=&quot;color:Maroon;font:italic bold 1em Candara;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt;جوڳي اسد راڄپر &lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:JogiAsad|&lt;sup style=&quot;font-family:Candara; color:Skyblue;&quot;&gt;ڳالھ&lt;/sup&gt;]]  21:10, 15 نومبر 2021 (UTC)

== Global bot approval request for JhsBot ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}}

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for JhsBot|Steward requests/Bot status#Global bot status for JhsBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate.

Thank you for your time.

Best regards,&lt;br /&gt;
--[[User:Martin Urbanec|Martin Urbanec]] ([[:m:User talk:Martin Urbanec|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:25, 13 نومبر 2022 ( يو.ٽي.سي)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Martin Urbanec@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=23595640 --&gt;

== WikiLoves Folklore 2023 in Pakistan  ==

Dear Wikipedia community, as we discussed through Twitter Space and Whatsapp group about the WikiLoves Folklore 2023 and organizing event in Pakistan. This is for the reference and community information and inviting to participate in the WikiLoves Folklore 2023 in Pakistan.
Thanks 🙏

== ''The Signpost'': 16 January 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the team: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/From the team|We heard zoomers liked fortnights: the biweekly Signpost rides again]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Special report|Coverage of 2022 bans reveals editors serving long sentences in Saudi Arabia since 2020]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/News and notes|Revised Code of Conduct Enforcement Guidelines up for vote, WMF counsel departs, generative models under discussion]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/In the media|Court orders user data in libel case, Saudi Wikipedia in the crosshairs, Larry Sanger at it again]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Technology report|View it! A new tool for image discovery]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/In focus|Busting into Grand Central]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Serendipity|How I bought part of Wikipedia – for less than $100]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Gallery|What is our responsibility when it comes to images?]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Humour|New geologically speedy deletion criteria introduced]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Opinion|Good old days, in which fifth-symbol-lacking lipograms roam'd our librarious litany]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Featured content|Flip your lid]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/Traffic report|The most viewed articles of 2022]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-01-16/From the archives|Five, ten, and fifteen years ago]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 02:16, 16 جنوري 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24363624 --&gt;

== ''The Signpost'': 4 February 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/From the editor|New for the Signpost: Author pages, tag pages, and a decent article search function]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/News and notes|Foundation update on fundraising, new page patrol, Tides, and Wikipedia blocked in Pakistan]]

* Section 230: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Section 230|Twenty-six words that created the internet, and the future of an encyclopedia]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Disinformation report|Wikipedia on Santos]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Special report|Legal status of Wikimedia projects &quot;unclear&quot; under potential European legislation]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/In the media|Furor over new Wikipedia skin, followup on Saudi bans, and legislative debate]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Op-Ed|Estonian businessman and political donor brings lawsuit against head of national Wikimedia chapter]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Opinion|Study examines cultural leanings of Wikimedia projects' visual art coverage]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Recent research|Wikipedia's &quot;moderate yet systematic&quot; liberal citation bias]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/WikiProject report|WikiProject Organized Labour]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Tips and tricks|XTools: Data analytics for your list of created articles]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Featured content|20,000 Featureds under the Sea]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-04/Traffic report|Films, deaths and ChatGPT]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21:46, 4 فيبروري 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24455582 --&gt;

== ''The Signpost'': 20 February 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/News and notes|Terms of Use update, Steward elections, and Wikipedia back in Pakistan]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/In the media|Arbitrators open case after article alleges Wikipedia &quot;intentionally distorts&quot; Holocaust coverage]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Disinformation report|The &quot;largest con in corporate history&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Essay|Machine-written articles: a new challenge for Wikipedia]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Tips and tricks|All about writing at DYK]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Featured content|Eden, lost.]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Gallery|Love is in the air]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Traffic report|Superbowl? Pfft. Give me some Bollywood! Yours sincerely, the world]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/From the archives|5, 10, and 15 years ago: Let's (not) delete the Main Page!]]

* Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Cobwebs|Editorial: The loss of the moral high ground]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-02-20/Humour|The RfA Candidate's Song]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 18:04, 20 فيبروري 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24566371 --&gt;

== ''The Signpost'': 9 March 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-09/News and notes|What's going on with the Wikimedia Endowment?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-09/Technology report|Second flight of the Soviet space bears: Testing ChatGPT's accuracy]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-09/In the media|What should Wikipedia do? Publish Russian propoganda? Be less woke? Cover the Holocaust in Poland differently?]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-09/Featured content|In which over two-thirds of the featured articles section needs to be copied over to WikiProject Military History's newsletter]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-09/Recent research|&quot;Wikipedia's Intentional Distortion of the Holocaust&quot; in Poland and &quot;self-focus bias&quot; in coverage of global events]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-09/From the archives|Five, ten, and fifteen years ago]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:43, 9 مارچ 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24651918 --&gt;

== ''The Signpost'': 20 March 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/News and notes|Wikimania submissions deadline looms, Russian government after our lucky charms, AI woes nix CNET from RS slate]]

* Eyewitness: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Eyewitness|Three more stories from Ukrainian Wikimedians]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/In the media|Paid editing, plagiarism payouts, proponents of a ploy, and people peeved at perceived preferences]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Featured content|Way too many featured articles]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Interview|228/2/1: the inside scoop on Aoidh's RfA]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Traffic report|Who died? Who won? Who lost?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:19, 20 مارچ 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24726786 --&gt;

== ''The Signpost'': 20 March 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/News and notes|Wikimania submissions deadline looms, Russian government after our lucky charms, AI woes nix CNET from RS slate]]

* Eyewitness: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Eyewitness|Three more stories from Ukrainian Wikimedians]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/In the media|Paid editing, plagiarism payouts, proponents of a ploy, and people peeved at perceived preferences]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Featured content|Way too many featured articles]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Interview|228/2/1: the inside scoop on Aoidh's RfA]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-03-20/Traffic report|Who died? Who won? Who lost?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:20, 20 مارچ 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24726786 --&gt;

== ''The Signpost'': 3 April 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/From the editor|Some long-overdue retractions]]
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/News and notes|Sounding out, a universal code of conduct, and dealing with AI]]
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/In the media|Twiddling Wikipedia during an online contest, and other news]]
* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/Arbitration report|&quot;World War II and the history of Jews in Poland&quot; case is ongoing]]
* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/Featured content|Hail, poetry! Thou heav'n-born maid]]
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/Recent research|Language bias: Wikipedia captures at least the &quot;silhouette of the elephant&quot;, unlike ChatGPT]]
* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/From the archives|April Fools' through the ages]]
* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-03/Disinformation report|Sus socks support suits, seems systemic]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:25, 7 اپريل 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24766128 --&gt;

== ''The Signpost'': 26 April 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/News and notes|Staff departures at Wikimedia Foundation, Jimbo hands in the bits, and graphs' zeppelin burns]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/In the media|Contested truth claims in Wikipedia]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Obituary|Remembering David &quot;DGG&quot; Goodman]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Arbitration report|Holocaust in Poland, Jimbo in the hot seat, and a desysopping]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Opinion|What Jimbo's question revealed about scamming]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Op-Ed|Wikipedia as an anchor of truth]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Special report|''Signpost'' statistics between years 2005 and 2022]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/News from the WMF|Collective planning with the Wikimedia Foundation]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Featured content|In which we described the featured articles in rhyme again]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/From the archives|April Fools' through the ages, part two]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Humour|The law of hats]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-04-26/Traffic report|Long live machine, the future supreme]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:19, 26 اپريل 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24906106 --&gt;

== ''The Signpost'': 8 May 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's weekly journal about Wikipedia and Wikimedia''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/News and notes|New legal &quot;deVLOPments&quot; in the EU]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/In the media|Vivek's smelly socks, online safety, and politics]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/Recent research|Gender, race and notability in deletion discussions]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/Featured content|I wrote a poem for each article, I found rhymes for all the lists; &lt;br /&gt;My first featured picture of this year now finally exists!]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/Arbitration report|&quot;World War II and the history of Jews in Poland&quot; approaches conclusion]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/News from the WMF|Planning together with the Wikimedia Foundation]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-08/Special report|There Shall Be Seasons Refreshing – Stories from WikiConference India 2023]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:26, 8 مَئي 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24990251 --&gt;

== ''The Signpost'': 22 May 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/News and notes|Golden parachutes: Record severance payments at Wikimedia Foundation]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/In the media|History, propaganda and censorship]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/Arbitration report|Final decision in &quot;World War II and the history of Jews in Poland&quot;]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/Recent research|Create or curate, cooperate or compete? Game theory for Wikipedia editors]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/Featured content|A very musical week for featured articles]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/Traffic report|Coronation, chatbot, celebs]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-05-22/WikiProject report|Wikipedians Convene for Queering Wikipedia 2023: The First International LGBT+ Wikipedia Conference]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:42, 22 مَئي 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=24998606 --&gt;

== ''The Signpost'': 5 June 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-05/News and notes|WMRU director forks new 'pedia, birds flap in top '22 piccy, WMF weighs in on Indian gov's map axe plea]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-05/In the media|Section 230 stands tall, WP vs. UK bill, Miss Information dissed again]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-05/Featured content|Poetry under pressure]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-05/Traffic report|Celebs, controversies and a chatbot in the public eye]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:24, 5 جُونِ 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25064021 --&gt;

== ''The Signpost'': 19 June 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-19/News and notes|WMF Terms of Use now in force, new Creative Commons licensing]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-19/In the media|English WP editor glocked after BLP row on Italian 'pedia]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-19/Featured content|Content, featured]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-06-19/Recent research|Hoaxers prefer currently-popular topics]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:11, 19 جُونِ 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25152768 --&gt;

== ''The Signpost'': 3 July 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/News and notes|Online Safety Bill: Wikimedia Foundation and Wikimedia UK launch open letter]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Disinformation report|Imploded submersible outfit foiled trying to sing own praises on Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/In the media|Journo proposes mass Wiki dox, sponsored articles on Fandom, Section 230 discussed]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Featured content|Incensed]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Traffic report|Are you afraid of spiders? Arnold? The Idol? ChatGPT?]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-03/Humour|United Nations dispatches peacekeeping force to Wikipedia policy discussions]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:17, 3 جُولاءِ 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25180371 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 July 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/News and notes|Big bux hidden beneath wine-dark sea as we wait for the Tides to go out?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/In the media|Tentacles of Emirates plot attempt to ensnare Wikipedia]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Obituary|David Thomsen (Dthomsen8) and Ingo Koll (Kipala)]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/News from the WMF|ABC for Fundraising: Advancing Banner Collaboration for fundraising campaigns]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/In focus|Are the children of celebrities over-represented in French cinema?]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Tips and tricks|What automation can do for you (and your WikiProject)]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Recent research|Wikipedia-grounded chatbot &quot;outperforms all baselines&quot; on factual accuracy]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Humour|New fringe theories to be introduced]]

* Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Cobwebs|If you're reading this, you're probably on a desktop]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Featured content|Scrollin', scrollin', scrollin', keep those readers scrollin', got to keep on scrollin', Rawhide!]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-07-17/Traffic report|The Idol becomes the Master]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:03, 17 جُولاءِ 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25275917 --&gt;

== ''The Signpost'': 1 August 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/News and notes|City officials attempt to doxx Wikipedians, Ruwiki founder banned, WMF launches Mastodon server]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/In the media|Truth, AI, bull from politicians, and climate change]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Disinformation report|Hot climate, hot hit, hot money, hot news hot off the presses!]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Obituary|Donald Cram, Peter McCawley, and Eagleash]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Tips and tricks|Citation tools for dummies!]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Humour|Does Wikipedia present neutral perspectives?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/In focus|''Journals cited by Wikipedia'']]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Opinion|Are global bans the last step?]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Featured content|Featured Content, 1 to 15 July]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-01/Traffic report|Come on Oppie, let's go party]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:40, 1 آگسٽ 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25312130 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 August 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/News and notes|Dude, Where's My Donations? Wikimedia Foundation announces another million in grants for non-Wikimedia-related projects]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/In the media|An accusation of bias from Brazil, a lawsuit from Portugal, plagiarism from Florida]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/In focus|2023 Good Article Nomination drive is underway: get your barnstars here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Special report|Thirteen years later, why are most administrators still from 2005?]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Tips and tricks|How to find images for your articles, check their copyright, upload them, and restore them]]

* Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Cobwebs|Getting serious about writing]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Opinion|Copyright trolls, or the last beautiful free souls on this planet?]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Serendipity|Why I stopped taking photographs almost altogether]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Featured content|Barbenheimer confirmed]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Humour|Arbitration Committee to accept case against Right Honorable Frimbley Cantingham, 15th Viscount Bellington-upon-Porkshire]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-15/Traffic report|Come on in, and pull yourself up a chair]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 14:19, 15 آگسٽ 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25463725 --&gt;

== Global bot flag request for Lingua Libre Bot ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
: &lt;small&gt;Apologies for sending this message solely in English. {{int:please-translate}}.&lt;/small&gt;

{{int:hello}},

This is a notice pursuant the [[:m:Special:MyLanguage/Bot policy|global bot policy]], to inform you that [[:m:User:Lingua Libre Bot|Lingua Libre Bot]] is requesting approval to operate as a global bot.

The discussion can be found at [[:m:Special:MyLanguage/Steward_requests/Bot_status#Lingua_Libre_Bot|Steward requests/Bot status]] in Meta-Wiki. All Wikimedia Community members can participate in the discussion if they so wish.

{{int:thank-you}}

&lt;small&gt;''You are receiving this message because this page is listed in the [[:m:Bot policy/New global bot discussion|list of pages to notify]] about new global bot discussions. If you no longer wish to be notified, you may remove this page from that list at any time.''&lt;/small&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;--[[m:User:MarcoAurelio|MA]] ([[m:User talk:MarcoAurelio|بحث]]) 11:04, 21 آگسٽ 2023 ( يو.ٽي.سي)&lt;/bdi&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:MarcoAurelio@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=25384075 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 August 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/From the editor|Beta version of signpost.news now online]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/News and notes|You like RecentChanges?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/In the media|Taking it sleazy]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Recent research|The five barriers that impede &quot;stitching&quot; collaboration between Commons and Wikipedia]]

* Draftspace: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Draftspace|Bad Jokes and Other Draftspace Novelties]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Humour|The Dehumourification Plan]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-08-31/Traffic report|Raise your drinking glass, here's to yesterday]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:45, 31 آگسٽ 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25528894 --&gt;

== ''The Signpost'': 16 September 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/News and notes|Wikimedia power sharing – just an advisory role for the volunteer community?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/In the media|&quot;Just flirting&quot;, going Dutch and Shapps for the defence?]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Obituary|Nosebagbear]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Serendipity|Yea, though I walk through the valley of the shadow of death, I will fear no paywall, for thou, Wikipedia Library, art with me]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Featured content|Catching up]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Concept|Strange portal opened by CERN researchers brings Wikipedia articles from &quot;other worlds&quot;]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-09-16/Traffic report|Some of it's magic, some of it's tragic]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:38, 16 سيپٽمبر 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25586584 --&gt;

== ''The Signpost'': 3 October 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/News and notes|Wikimedia Endowment financial statement published]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/In the media|History is written by whoever can harness the most editors]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Recent research|Readers prefer ChatGPT over Wikipedia; concerns about limiting &quot;anyone can edit&quot; principle &quot;may be overstated&quot;]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Featured content|By your logic,]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Concept|Wikipedia policies from other worlds: WP:NOANTLERS]]

* Poetry: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Poetry|&quot;The Sight&quot;]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-03/Traffic report|There shall be no slaves in the land of lands, it's a Bollywood jam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:32, 3 آڪٽوبر 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25667606 --&gt;

== ''The Signpost'': 23 October 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/News and notes|Where have all the administrators gone?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/In the media|Thirst traps, the fastest loading sites on the web, and the original collaborative writing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Gallery|Before and After: Why you don't need to know how to restore images to make massive improvements]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Featured content|Yo, ho! Blow the man down!]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Traffic report|The calm and the storm]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/News from Diff|Sawtpedia: Giving a Voice to Wikipedia Using QR Codes]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-10-23/Humour|New citation template introduced for divine revelations, drug use, and really thinking about it]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:03, 23 آڪٽوبر 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25777554 --&gt;

== ''The Signpost'': 6 November 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Arbitration report|Admin bewilderingly unmasks self as sockpuppet of other admin who was extremely banned in 2015]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/In the media|UK gov bigwig accused of ripping off WP articles for book, Wikipedians accused of being dicks by a rich man]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/News and notes|Board candidacy process posted, editors protest WMF privacy measure, sweet meetups]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Opinion|An open letter to Elon Musk]]

* WikiCup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/WikiCup report|The WikiCup 2023]]

* News from Wiki Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/News from Wiki Ed|Equity lists on Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Recent research|How English Wikipedia drove out fringe editors over two decades]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Featured content|Like putting a golf course in a historic site.]]

* Wikidata: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Wikidata|Evaluating qualitative systemic bias in large article sets on Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-06/Traffic report|Cricket jumpscare]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:46, 6 نومبر 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25812995 --&gt;

== ''The Signpost'': 20 November 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/In the media|Propaganda and photos, lunatics and a lunar backup]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/News and notes|Update on Wikimedia's financial health]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/Traffic report|If it bleeds, it leads]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/Recent research|Canceling disputes as the real function of ArbCom]]

* Wikimania: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-11-20/Wikimania|Wikimania 2024 scholarships]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:46, 20 نومبر 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25866860 --&gt;

== ''The Signpost'': 4 December 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/News and notes|Beeblebrox ejected from Arbitration Committee following posts on Wikipediocracy]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/In the media|Turmoil on Hebrew Wikipedia, grave dancing, Olga's impact and inspiring Bhutanese nuns]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Disinformation report|&quot;Wikipedia and the assault on history&quot;]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/In focus|Tens of thousands of freely available sources flagged]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Comix|Bold comics for a new age]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Essay|I am going to die]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Featured content|Real gangsters move in silence]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Traffic report|And it's hard to watch some cricket, in the cold November Rain]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-04/Humour|Mandy Rice-Davis Applies]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:11, 4 ڊسمبر 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25919722 --&gt;

== ''The Signpost'': 24 December 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Special report|Did the Chinese Communist Party send astroturfers to sabotage a hacktivist's Wikipedia article?]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/News and notes|The Italian Public Domain wars continue, Wikimedia RU set to dissolve, and a recap of WLM 2023]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/In the media|Consider the humble fork]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Discussion report|Arabic Wikipedia blackout; Wikimedians discuss SpongeBob, copyrights, and AI]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/In focus|Liquidation of Wikimedia RU]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Technology report|Dark mode is coming]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Recent research|&quot;LLMs Know More, Hallucinate Less&quot; with Wikidata]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Comix|Lollus lmaois 200C tincture]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Crossword|when the crossword is sus]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Traffic report|What's the big deal? I'm an animal!]]

* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/From the editor|A piccy iz worth OVAR 9000!!!11oneone! wordz ^_^]]

* Apocrypha: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Apocrypha|Local editor discovered 1,380 lost subheadings in ancient Signpost scrolls. And what he found was shocking.]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/Humour|Guess the joke contest]]

* BJAODN: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2023-12-24/BJAODN|Bad jokes and other deleted nonsense]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:01, 24 ڊسمبر 2023 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:Evad37/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=25972416 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 January 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/From the editor|NINETEEN MORE YEARS! NINETEEN MORE YEARS!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Special report|Public Domain Day 2024]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Technology report|Wikipedia: A Multigenerational Pursuit]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/News and notes|In other news ... see ya in court!]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/In focus|The long road of a featured article candidate]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/In the media|What is plagiarism? Oklahoma Disneyland? Reaching a human being at Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/WikiProject report|WikiProjects Israel and Palestine]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Obituary|Anthony Bradbury]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Traffic report|The most viewed articles of 2023]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Crossword|everybody gangsta till the style sheets start cascading]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-10/Comix|Conflict resolution]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:51, 12 جنوري 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26044843 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 January 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/News and notes|Wikipedian Osama Khalid celebrated his 30th birthday in jail]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Opinion|Until it happens to you]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Disinformation report|How paid editors squeeze you dry]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/In the media|Katherine Maher new NPR CEO, go check Wikipedia, race in the race]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/In focus|The long road of a featured article candidate, part 2]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Recent research|Croatian takeover was enabled by &quot;lack of bureaucratic openness and rules constraining [admins]&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Comix|We've all got to start somewhere]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-01-31/Traffic report|DJ, gonna burn this goddamn house right down]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:16, 31 جنوري 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26086360 --&gt;

== Request for global bot flag for CommonsDelinker ==

Hello! 

This is a notification to let you know that a new request for the [[m:Special:MyLanguage/Bot policy#Global bots|global bot]] flag for [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] has been started. 

Please note that the request will remain open for 14 days starting today. You can leave a comment or opinion on [[m:Steward requests/Bot status#Global bot status requests|the relevant page]]! 

Best regards --[[m:User:Superpes15|Superpes15]] ([[m:User talk:Superpes15|talk]])
&lt;!-- Message sent by User:Superpes15@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=25384075 --&gt;
[[زمرو:غير فعال منصوبو صفحا]]

== ''The Signpost'': 13 February 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/News and notes|Wikimedia Russia director declared &quot;foreign agent&quot; by Russian gov; EU prepares to pile on the papers]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Disinformation report|How low can the scammers go?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Gallery|Before and After: Why you don't need to touch grass to dramatically improve images of flora and fauna]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/In the media|Speaking in tongues, toeing the line, and dressing the part]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Serendipity|Is this guy the same as the one who was a Nazi?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Traffic report|Griselda, Nikki, Carl, Jannik and two types of football]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Crossword|Our crossword to bear]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-02-13/Comix|Strongly]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:38, 13 فيبروري 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26223997 --&gt;

== ''The Signpost'': 2 March 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/News and notes|Wikimedia enters US Supreme court hearings as &quot;the dolphin inadvertently caught in the net&quot;]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/Recent research|Images on Wikipedia &quot;amplify gender bias&quot;]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/In the media|The Scottish Parliament gets involved, a wikirace on live TV, and the Foundation's CTO goes on record]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/Obituary|Vami_IV]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/Traffic report|Supervalentinefilmbowlday]]

* WikiCup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-02/WikiCup report|High-scoring WikiCup first round comes to a close]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:03, 2 مارچ 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26310391 --&gt;

== ''The Signpost'': 29 March 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Technology report|Millions of readers still seeing broken pages as &quot;temporary&quot; disabling of graph extension nears its second year]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Interview|Interview on Wikimedia Foundation fundraising and finance strategy]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Special report|19-page PDF accuses Wikipedia of bias against Israel, suggests editors be forced to reveal their real names, and demands a new feature allowing people to view the history of Wikipedia articles]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Op-Ed|Wikipedia in the age of personality-driven knowledge]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Recent research|&quot;Newcomer Homepage&quot; feature mostly fails to boost new editors]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/News and notes|Universal Code of Conduct Coordinating Committee Charter ratified]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/In the media|&quot;For me it’s the autism&quot;: AARoard editors on the fork more traveled]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Traffic report|He rules over everything, on the land called planet Dune]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Humour|Letters from the editors]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-03-29/Comix|Layout issue]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:42, 29 مارچ 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26349119 --&gt;

== ''The Signpost'': 25 April 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/In the media|Censorship and wikiwashing looming over RuWiki, edit wars over San Francisco politics and another wikirace on live TV]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/News and notes|A sigh of relief for open access as Italy makes a slight U-turn on their cultural heritage reproduction law]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/WikiConference report|WikiConference North America 2023 in Toronto recap]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/WikiProject report|WikiProject Newspapers (Not WP:NOTNEWS)]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/Recent research|New survey of over 100,000 Wikipedia users]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-04-25/Traffic report|O.J., cricket and a three body problem]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:51, 25 اپريل 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26669718 --&gt;

== ''The Signpost'': 16 May 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/News and notes|Democracy in action: multiple elections]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Special report|Will the new RfA reform come to the rescue of administrators?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Arbitration report|Ruined temples for posterity to ponder over – arbitration from '22 to '24]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/In the media|Deadnames on the French Wikipedia, and a duel between Russian wikis]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Op-Ed|Wikidata to split as sheer volume of information overloads infrastructure]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Comix|Generations]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-05-16/Traffic report|Crawl out through the fallout, baby]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:00, 16 مَئي 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26773320 --&gt;

== ''The Signpost'': 8 June 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/News and notes|Wikimedia Foundation publishes its Form 990 for fiscal year 2022-2023]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Technology report|New Page Patrol receives a much-needed software upgrade]]

* Deletion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Deletion report|The lore of Kalloor]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/In the media|National cable networks get in on the action arguing about what the first sentence of a Wikipedia article ought to say]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/News from the WMF|Progress on the plan — how the Wikimedia Foundation advanced on its Annual Plan goals during the first half of fiscal year 2023-2024]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Opinion|Public response to the editors of Settler Colonial Studies]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Recent research|ChatGPT did not kill Wikipedia, but might have reduced its growth]]

* Featured content: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Featured content|We didn't start the wiki]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Essay|No queerphobia]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Special report|RetractionBot is back to life!]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Traffic report|Chimps, Eurovision, and the return of the Baby Reindeer]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Comix|The Wikipediholic Family]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Humour|Wikipedia rattled by sophisticated cyberattack of schoolboy typing &quot;balls&quot; in infobox]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-06-08/Concept|Palimpsestuous]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:29, 8 جُونِ 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26803274 --&gt;

== ''The Signpost'': 4 July 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/News and notes|WMF board elections and fundraising updates]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Special report|Wikimedia Movement Charter ratification vote underway, new Council may surpass power of Board]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/In focus|How the Russian Wikipedia keeps it clean despite having just a couple dozen administatrors]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Discussion report|Wikipedians are hung up on the meaning of Madonna]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/In the media|War and information in war and politics]]

* Sister projects: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Sister projects|On editing Wikisource]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Obituary|Hanif Al Husaini, Salazarov and Hyacinth]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Opinion|Etika: a Pop Culture Champion]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Gallery|Spokane Willy's photos]]

* Op-Ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Op-Ed|Why you should not vote in the 2024 WMF BoT elections]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Crossword|On a day of independence, beat crosswords into crossploughshares]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Humour|A joke]]

* Cobwebs: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Cobwebs|Counting to a billion — manuscripts don't burn]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Recent research|Is Wikipedia Politically Biased? Perhaps]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-04/Traffic report|Talking about you and me, and the games people play]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:42, 4 جُولاءِ 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=26991487 --&gt;

== ''The Signpost'': 22 July 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Discussion report|Internet users flock to Wikipedia to debate its image policy over Trump raised-fist photo]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/News and notes|Wikimedia community votes to ratify Movement Charter; Wikimedia Foundation opposes ratification]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/News from the WMF|Wikimedia Foundation Board resolution and vote on the proposed Movement Charter]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Essay|Reflections on editing and obsession]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/In the media|What's on Putin's fork, the court's docket, and in Harrison's book?]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Obituary|JamesR]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Crossword|Vaguely bird-shaped crossword]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-07-22/Humour|Joe Biden withdraws RfA, Donald Trump selects co-nom]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:34, 22 جُولاءِ 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27085896 --&gt;

== ''The Signpost'': 14 August 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/In the media|Portland pol profile paid for from public purse]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Recent research|STORM: AI agents role-play as &quot;Wikipedia editors&quot; and &quot;experts&quot; to create Wikipedia-like articles, a more sophisticated effort than previous auto-generation systems]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Discussion report|Twitter marks the spot]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/News and notes|Another Wikimania has concluded]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Special report|Nano or just nothing: Will nano go nuclear?]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Opinion|HouseBlaster's RfA debriefing]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Traffic report|Ball games, movies, elections, but nothing really ''weird'']]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-08-14/Humour|I'm proud to be a template]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:52, 14 آگسٽ 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27163580 --&gt;
[[زمرو:وڪيپيڊيا صلاح مشورا]]

== ''The Signpost'': 4 September 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/News and notes|WikiCup enters final round, MCDC wraps up activities, 17-year-old hoax article unmasked]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/In the media|AI is not playing games anymore. Is Wikipedia ready?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Recent research|Simulated Wikipedia seen as less credible than ChatGPT and Alexa in experiment]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/News from the WMF|Meet the 12 candidates running in the WMF Board of Trustees election]]

* Wikimania: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Wikimania|A month after Wikimania 2024]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Serendipity|What it's like to be Wikimedian of the Year]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Traffic report|After the gold rush]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-04/Humour|Local man halfway through rude reply no longer able to recall why he hates other editor]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:31, 4 سيپٽمبر 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27280376 --&gt;

== ''The Signpost'': 26 September 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/In the media|Indian courts order Wikipedia to take down name of crime victim, and give up names of editors]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Serendipity|A Wikipedian at the 2024 Paralympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Opinion|asilvering's RfA debriefing]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/News and notes|Are you ready for admin elections?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Gallery|Are Ludd''ai''tes defending the English Wikipedia?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Recent research|Article-writing AI is less &quot;prone to reasoning errors (or hallucinations)&quot; than human Wikipedia editors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-09-26/Traffic report|Jump in the line, rock your body in time]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:15, 26 سيپٽمبر 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27463206 --&gt;

== Global bot approval request for Leaderbot ==

{{int:hello}}!

I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for Leaderbot|Steward requests/Bot status#Global bot status for Leaderbot]] on Meta.

Thank you for your time.

Best regards,
[[User:EPIC|EPIC]] ([[User talk:EPIC|talk]]) 09:36, 15 آڪٽوبر 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Message sent by User:EPIC@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=26399716 --&gt;

== ''The Signpost'': 19 October 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/News and notes|One election's end, another election's beginning]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Recent research|&quot;As many as 5%&quot; of new English Wikipedia articles &quot;contain significant AI-generated content&quot;, says paper]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/In the media|Off to the races! Wikipedia wins!]]

* Contest: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Contest|A WikiCup for the underdeveloped world]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Traffic report|A scream breaks the still of the night]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Book review|''The Editors'']]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Humour|The Newspaper Editors]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-10-19/Crossword|Spilled Coffee Mug]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:17, 19 آڪٽوبر 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27606308 --&gt;

== ''The Signpost'': 6 November 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/From the editors|Editing Wikipedia should not be a crime]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/News and notes|Wikimedia Foundation shares ANI lawsuit updates; first admin elections appoint eleven sysops; first admin recalls opened; temporary accounts coming soon?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/In the media|An old scrimmage, politics and purported libel]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Special report|Wikipedia editors face litigation, censorship]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Gallery|Why you should take more photos and upload them]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/In focus|Questions and answers about the court case]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Traffic report|Twisted tricks or tempting treats?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Technology report|Wikimedia tech, the Asian News International case, and the ultra-rare BLACKLOCK]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-06/Humour|Man quietly slinks away from talk page argument after realizing his argument dumb, wrong]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:08, 6 نومبر 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27684085 --&gt;

== ''The Signpost'': 18 November 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/News and notes|Open letter to WMF about court case breaks one thousand signatures, big arb case declined, U4C begins accepting cases]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/In the media|Summons issued for Wikipedia editors by Indian court, &quot;Gaza genocide&quot; RfC close in news, old admin Gwern now big AI guy, and a &quot;spectrum of reluctance&quot; over Australian place names]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/Recent research|SPINACH: AI help for asking Wikidata &quot;challenging real-world questions&quot;]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/News from the WMF|Wikimedia Foundation and Wikimedia Endowment audit reports: FY 2023–2024]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-11-18/Traffic report|Well, let us share with you our knowledge, about the electoral college]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:46, 18 نومبر 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27733567 --&gt;
==WikiLoves Folklore in Pakistan==
Dear Wikipedia community, as we discussed through telephonic conversation, in-person meeting and Whatsapp group about the WikiLoves Folklore project in Pakistan and organizing event about it in Pakistan. This is for the reference and community information and inviting to participate   in the WikiLoves Folklore in Pakistan. Thanks. [[يوزر: JogiAsad|&lt;span style=&quot;color:Maroon;font:italic bold 1em Candara;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;&quot;&gt;جوڳي اسد راڄپر &lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:JogiAsad|&lt;sup style=&quot;font-family:Candara; color:Skyblue;&quot;&gt;ڳالھ&lt;/sup&gt;]]  13:04, 5 ڊسمبر 2024 ( يو.ٽي.سي)

== ''The Signpost'': 24 December 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/News and notes|Responsibilities and liabilities as a &quot;Very Large Online Platform&quot;]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Op-ed|Beeblebrox on Wikipediocracy, the Committee, and everything]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Opinion|Graham87 on being the first-ever administrator recall subject]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/In the media|Delhi High Court considers ''Caravan'' and ''Ken'' for evaluating the ANI vs. WMF case]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/From the archives|Where to draw the line in reporting?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Recent research|&quot;Wikipedia editors are quite prosocial&quot;, but those motivated by &quot;social image&quot; may put quantity over quality]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Humour|Backlash over Santa Claus' Wikipedia article intensifies]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2024-12-24/Traffic report|Was a long and dark December]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:04, 25 ڊسمبر 2024 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=27936465 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:57, 15 جنوري 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28061132 --&gt;

== ''The Signpost'': 7 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:59, 7 فيبروري 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28179470 --&gt;

== ''The Signpost'': 27 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says &quot;no&quot; to intimidation of volunteer contributors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:31, 27 فيبروري 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28313070 --&gt;

== ''The Signpost'': 22 March 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:11, 22 مارچ 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28391577 --&gt;

== ''The Signpost'': 9 April 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore &quot;common standards&quot; for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 18:25, 9 اپريل 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28494227 --&gt;

== ''The Signpost'': 1 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:20, 1 مَئي 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28562138 --&gt;

== ''The Signpost'': 14 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:01, 14 مَئي 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28671646 --&gt;

== ''The Signpost'': 24 June 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; &quot;Ethical&quot; LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; debriefing]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 02:31, 24 جُونِ 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28849846 --&gt;

== ''The Signpost'': 18 July 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:53, 18 جُولاءِ 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28903822 --&gt;

== ''The Signpost'': 9 August 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 02:27, 9 آگسٽ 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:وڪيپيڊيا:ديوان عام/خبرون]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29085669 --&gt;

== ''The Signpost'': 9 September 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:08, 9 سيپٽمبر 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:وڪيپيڊيا:ديوان عام/خبرون]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29233676 --&gt;

== ''The Signpost'': 2 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with &quot;Nine Theses on Wikipedia&quot;; WMF publishes transparency report]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of &quot;EVIL&quot; explained]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:55, 2 آڪٽوبر 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:وڪيپيڊيا:ديوان عام/خبرون]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29367448 --&gt;

== ''The Signpost'': 20 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22:45, 20 آڪٽوبر 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:وڪيپيڊيا:ديوان عام/خبرون]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29377595 --&gt;

== Global bot approval request for SchlurcherBot ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}}

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate.

Thank you for your time.

Best regards, [[واپرائيندڙ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[واپرائيندڙ بحث:MediaWiki message delivery|ڳالھ]]) 22:10, 21 آڪٽوبر 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:وڪيپيڊيا:ديوان عام/خبرون]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=29480590 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 November 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]]

* Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:56, 10 نومبر 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:وڪيپيڊيا:ديوان عام/خبرون]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29568932 --&gt;

== ''The Signpost'': 1 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|&quot;I have been asked by Jeffrey Epstein ...&quot;]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 00:16, 1 ڊسمبر 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:وڪيپيڊيا:ديوان عام/خبرون]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Bri@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The &quot;bigg&quot; bosses: Robertsky and the Pope]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:05, 17 ڊسمبر 2025 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:وڪيپيڊيا:ديوان عام/خبرون]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:18, 15 جنوري 2026 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:وڪيپيڊيا:ديوان عام/خبرون]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:31, 29 جنوري 2026 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:وڪيپيڊيا:ديوان عام/خبرون]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:03, 17 فيبروري 2026 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:وڪيپيڊيا:ديوان عام/خبرون]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 04:14, 10 مارچ 2026 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:وڪيپيڊيا:ديوان عام/خبرون]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:08, 31 مارچ 2026 ( يو.ٽي.سي)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:وڪيپيڊيا:ديوان عام/خبرون]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:JPxG@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 --&gt;</text>
      <sha1>o0i6jj72ork3qp5xmv8smzpjnyr7uwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>55664</id>
    <revision>
      <id>368572</id>
      <parentid>180079</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:47:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="ov6flxl4b9q6ltjuuxilm6cv78x4fla" xml:space="preserve">
[[زمرو:يونيورسٽي شهر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر ۽ وسنديون]]</text>
      <sha1>ov6flxl4b9q6ltjuuxilm6cv78x4fla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368573</id>
      <parentid>368572</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="qlwd5f6e4l8bzkka558hzbxnj9y4ai3" xml:space="preserve">[[زمرو:يونيورسٽي شهر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر ۽ وسنديون]]</text>
      <sha1>qlwd5f6e4l8bzkka558hzbxnj9y4ai3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368580</id>
      <parentid>368573</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="0rowofwj0fq0kf3l9f1xst646pqn81s" xml:space="preserve">[[زمرو:يونيورسٽي شهر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]</text>
      <sha1>0rowofwj0fq0kf3l9f1xst646pqn81s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:اٽلي ۾ يونيورسٽي شهر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>55705</id>
    <revision>
      <id>368551</id>
      <parentid>180066</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="5dz7qbsa01dl5xxmu8c5jsc1xl9flsr" xml:space="preserve">[[زمرو:اٽلي ۾ شهر]]
[[زمرو:يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>5dz7qbsa01dl5xxmu8c5jsc1xl9flsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:مسلمان</title>
    <ns>14</ns>
    <id>58421</id>
    <revision>
      <id>368642</id>
      <parentid>335359</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="o2az0d5vi3ggmd6be8nwvjesmwucvvu" xml:space="preserve">{{اصل مضمون}}
{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:اسلام]]
[[زمرو:ماڻھو بلحاظ وابستگي]]
[[زمرو:اسلامي اصطلاح]]</text>
      <sha1>o2az0d5vi3ggmd6be8nwvjesmwucvvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخواهه جي تاريخ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>59497</id>
    <revision>
      <id>368673</id>
      <parentid>313650</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="hga8lbjgg8wz27c6y6149tgeg0ypsyv" xml:space="preserve">[[زمرو:خیبر پختونخوا جي تاريخ]]
[[زمرو:پاڪستان جي انتظامي يونٽن جي تاريخ]]</text>
      <sha1>hga8lbjgg8wz27c6y6149tgeg0ypsyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>يريوان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60682</id>
    <revision>
      <id>368565</id>
      <parentid>347906</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18752" sha1="21jbhpl70rs2kpck8qx8zos8jijl29w" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name              =يريوان
| native_name   = Երևան
| native_name_lang     = hy
| settlement_type  = شھر&lt;br&gt; گادي جو هنڌ
| image_skyline     = Yerevan coll. 2015.jpg
| image_caption  = قطار ۾ کاٻي کان ساڄي پاسي: يريوان جو افقي منظر جنھن ۾ [[ڪوھ آرارات]] نظر ايندي&amp;nbsp;•[[ڪارين دميرچيان ڪامپليڪس]]•&lt;br/&gt;آرمينيائي نسل ڪشي وارو يادگار:[[ٽسيٽسيرنيڪبرڊ ميموريل ڪامپليڪس]] &amp;nbsp;•[[سينٽ گريگوري ڪيٿيڊرل]]•&lt;br/&gt; [[ تامانيان اسٽريٽ]] ۽ [[ يريوان اوپيرا ٿيئيٽر|يريوان اوپيرا]]&amp;nbsp;•[[يريوان ڪيسڪيڊ]] لڳ واقع [[ ڪفيسجيئان آرٽ ميوزيم]]•&lt;br/&gt;[[ريپبلڪ اسڪوائر، يريوان|ريپپلڪ اسڪوائر]] رات جي وقت
| imagesize            = 300px
| image_flag   = Flag of Yerevan.svg
| image_seal   = Coat of arms of Yerevan.svg
| etymology           = 
| nickname      = &quot;گلابي شھر&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Billock|first1=Jennifer|title=How Ancient Volcanoes Created Armenia's Pink City|journal=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]]|date=28 December 2016|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/yerevan-armenias-pink-city-180961506/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hovasapyan|first1=Zara|title=When in Armenia, Go Where the Armenians Go|url=http://www.ancawr.org/when-in-armenia-go-where-the-armenians-go/|publisher=[[Armenian National Committee of America]]|date=1 August 2012|quote=Made of local pink tufa stones, it gives Yerevan the nickname of &quot;the Pink City.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Dunn|first=Ashley|title=Pink Rock Comes as Gift From Homeland in Answer to Armenian College's Dreams|url=http://articles.latimes.com/1988-02-21/local/me-44260_1_armenian-college|work=[[Los Angeles Times]]|date=21 February 1988|quote=To Armenians, though, the stone is unique. They often refer to Yerevan, the capital of their homeland, as &quot;Vartakouyn Kaghak,&quot; or the &quot;Pink City&quot; because of the extensive use of the stone, which can vary from pink to a light purple.}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref&gt;{{cite web|title=Տուֆ [Tuff]|url=http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=1&amp;hId=822|website=[[Armenian Encyclopedia|encyclopedia.am]]|language=hy|quote=Երևանն անվանում են վարդագույն քաղաք, որովհետև մեր մայրաքաղաքը կառուցապատված է վարդագույն գեղեցիկ տուֆե շենքերով:}}
&lt;/ref&gt; گلاب جھڙو شھر&lt;ref&gt;{{cite web|title=Old Yerevan|url=http://www.yerevan.am/en/old-yerevan/|website=yerevan.am|publisher=Yerevan Municipality|quote=Since this construction material gave a unique vividness and specific tint to the city, Yerevan was called &quot;Rosy city&quot;.}}&lt;/ref&gt;
| mapsize                = 230px
| map_caption     = آرمينيا ۾ يريوان جو مقام
| pushpin_map     = Armenia#Asia
| pushpin_relief      = 1
| coordinates     = {{coord|40|10|53|N|44|30|52|E|region:AM|display=inline,title}}
| coor_pinpoint        = 
| coordinates_footnote = 
| subdivision_type     = ملڪ
| subdivision_name   = {{ARM}}
| parts_type       = [[يريوان جا ضلعا]]
| parts                           = 12
| established_title    = ايرابني جي نالي سان [[ارارتو]] جي بادشاھ [[آرگيشتي پھريون| آرگيشتي پھرين]] بنياد وڌو
| established_date    =782 ق م
| established_title1 =  [[اليگزينڊر ٻيون، روس|اليگزينڊر ٻئين]] کيس شھر جو درجو ڏنو
| established_date1= 1 آڪٽوبر 1879
&lt;ref&gt;{{cite news|last=Sarukhanyan|first=Petros|script-title=hy:Շնորհավո՛ր տոնդ, Երեւան դարձած իմ Էրեբունի|url=http://www.hhpress.am/?sub=hodv&amp;hodv=20110921_35&amp;flag=am|accessdate=1 February 2014|newspaper=[[Hayastani Hanrapetutyun]]|date=21 September 2011|language=hy|quote=Պատմական իրադարձությունների բերումով Երեւանին ուշ է հաջողվել քաղաք դառնալ։ Այդ կարգավիճակը նրան տրվել է 1879 թվականին, Ալեքսանդր Երկրորդ ցարի հոկտեմբերի 1—ի հրամանով։|title=آرڪائيو ڪاپي|archive-date=20 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720174059/http://www.hhpress.am/?sub=hodv&amp;hodv=20110921_35&amp;flag=am|dead-url=unfit}}()&lt;/ref&gt;
| established_title2  = آرمينيا جو گاديءَ جو هنڌ
| established_date2 = 19 جولاء 1918 ''([[ڊي فيڪٽو]])''&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hovannisian|first=Richard|title=The Republic of Armenia: The First Year, 1918–1919|year=1971|publisher=University of California Press|isbn=9780520018051|authorlink=Richard G. Hovannisian|url= https://archive.org/details/republicofarmeni0000hova|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/republicofarmeni0000hova/page/41 41]|quote=On July 19 the Armenian cabinet and National Council were greeted at the outskirts of Erevan by Aram, Dro, and General Nazarbekian. Together the entourage rode into the nation's capital.}}&lt;/ref&gt;
| government_type    = [[ميئر ڪائونسل حڪومت|ميئر ڪائونسل]]
| governing_body   = [[يريوان شھري ڪائونسل|شھري ڪائونسل]]
| leader_party     = 
| leader_title     = [[يريوان جو ميئر|ميئر]]
| leader_name  = [[ھائڪ ماروٽائين]]
| unit_pref          = ميٽرڪ
| area_total_km2        = 223
| area_land_km2          = 
| area_water_km2         = 
| dimensions_footnotes   = l
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m               = 
| elevation_max_m         = 1390
| elevation_min_m         = 865
| population_as_of         = 2017
| population_footnotes= &lt;ref name=&quot;Armstat RA capital&quot;&gt;[http://www.armstat.am/file/doc/99475033.pdf Armstat]&lt;/ref&gt;
| population_total   = 1,075,800
| population_density_km2  = 4,824
| population_metro_footnotes    = &lt;small&gt; (2001 جو تخمينو)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor1-last=Bell |editor1-first=Imogen |title=Eastern Europe, Russia and Central Asia 2003 |publisher=[[Taylor &amp; Francis]] |location=London |isbn=9781857431377 |page=[https://books.google.am/books?id=EPP3ti4hysUC&amp;pg=PA84&amp;dq=yerevan+population+with+suburbs 84] |edition=3rd |chapter=Armenia}}&lt;/ref&gt;
| population_metro    = 1,420,000
| population_demonym = يريواني (سنڌي)&lt;br&gt; يريوانٽ(اڪيلو) ۽ يريوانٽس (جمع)&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Archaeology of Power and Politics in Eurasia: Regimes and Revolutions|date=2012|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|isbn=9781107016521|page=72|editor1=Hartley, Charles W. |editor2=Yazicioğlu, G. Bike |editor3=Smith, Adam T. |quote=...of even the most modern Yerevantsi.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ishkhanian|first=Armine|title=Central Asia and the Caucasus: Transnationalism and Diaspora|date=2005|publisher=[[Routledge]]|location=New York|isbn=9781134319947|page=[https://books.google.com/books?id=_EeHWWBpn14C&amp;pg=PA122&amp;dq=yerevantsis+residents&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=ueBGU-_1OIHn2AWf94DYBA&amp;ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&amp;q=yerevantsis%20residents&amp;f=false 122]|editor=[[Touraj Atabaki|Atabaki, Touraj]] |editor2=Mehendale, Sanjyot|quote=...Yerevantsis (residents of Yerevan)...}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news |last1=Connelly |first1=Andrew |title=Syria conflict: A century after the 'genocide', Armenians flee war and return to land of their ancestors |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-conflict-a-century-after-the-genocide-armenians-flee-war-and-return-to-land-of-their-ancestors-10173968.html |work=[[The Independent]] |date=13 April 2015 |quote=...cafés as Yerevanites have taken to smoking nargile water pipes.}}&lt;/ref&gt;
| timezone1 = [[آرمينيائي وقت|AMT]]
| utc_offset1          = +04:00
| postal_code_type     = 
| postal_code           = 
| area_code_type         = 
| area_code            = +374 10
| iso_code             = 
| blank_name_sec1    = [[بين الاقوامي ايئرپورٽ]]
| blank_info_sec1    = [[زوارٽناٽس بين الاقوامي ايئرپورٽ]]
| blank_name_sec2  = [[انساني ترقي جو اشاريو|ايڇ ڊي آء]] (2018)
| blank_info_sec2     = 0.802&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{color|#090|very high}} · [[List of Armenian provinces by Human Development Index|1st]]
| website                         = {{URL|https://www.yerevan.am/}}
| footnotes            = 
| official_name         = 
| population_est = 1,083,600 &lt;ref&gt;https://www.armstat.am/en/?nid=81&amp;id=2209&lt;/ref&gt;
| pop_est_as_of  = 1 آڪٽوبر 2019
}}


'''يريوان'''{{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Yerevan '''}} ({{IPAc-en|UK|ˌ|j|ɛr|ə|ˈ|v|æ|n}} {{respell|YERR|ə|VAN}}, {{IPAc-en|US|-|ˈ|v|ɑː|n}}
&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Shekoyan|first1=Armen|authorlink1=:hy:Արմեն Շեկոյան|title=Ծերունին եւ ծովը Գլուխ հինգերորդ [The Old Man and The Sea. Chapter Five]|url=http://www.aravot.am/2006/06/24/325215/|website=[[Aravot]]|language=hy|date=24 June 2006|quote=– Ես առավո՛տը ղալաթ արի, որ չգացի Էրեւան,- ասաց Հերոսը.- որ հիմի Էրեւան ըլնեի, դու դժվար թե ըսենց բլբլայիր:}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=hy:&quot;Ես քեզ սիրում եմ&quot;,- այս խոսքերը ասում եմ քեզ, ի'մ Էրևան, արժեր հասնել աշխարհի ծերը, որ էս բառերը հասկանամ...»|url=http://www.panorama.am/am/news/2011/09/21/armenia/886675|website=panorama.am|language=hy|date=21 September 2011}}&lt;/ref&gt;  [[آرمينيا]] جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو ۽ ملڪ جو سڀ کان وڌيڪَ پراڻي زماني کان آبادي شھر آھي&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bournoutian|first=George A.|title=A concise history of the Armenian people: (from ancient times to the present)|year=2003|publisher=Mazda Publishers|location=Costa Mesa, California|isbn=9781568591414|edition=2nd|authorlink=George Bournoutian|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor}}&lt;/ref&gt; جيڪو [[ھرازدان ندي]] جي ڪناري تي واقع آهي. ھي شھر آرمئنيا جو انتظامي، حڪومتي، ثقافتي، معاشي ۽ صنعتي مرڪز آھي. 1918ع کان وٺي لاڳيتو آرمينيا جي گادي جو هنڌ رھيو آھي.


[[File:Mount Ararat and the Yerevan skyline.jpg|thumb|[[ڪوھ آرارات]] ھن شھر جو قومي نشان آھي جيڪو تصوير ۾ ڪوھ آرارات يريوان جي افق تي نظر ايندي&lt;ref name=&quot;Worldwide Destinations&quot;&gt;{{cite book|last1=Boniface|first1=Brian|last2=Cooper|first2=Chris|last3=Cooper|first3=Robyn|title=Worldwide Destinations: The Geography of Travel and Tourism|date=2012|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-0-415-52277-9|page=338|edition=6th|quote=The snow-capped peak of Ararat is a holy mountain and national symbol for Armenians, dominating the horizon in the capital, Erevan, yet it is virtually inaccessible as it lies across the border in Turkey.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Avagyan|first1=Ṛafayel|title=Yerevan—heart of Armenia: meetings on the roads of time|date=1998|publisher=[[Union of Writers of Armenia]]|page=17|quote=The sacred biblical mountain prevailing over Yerevan was the very visiting card by which foreigners came to know our country.}}&lt;/ref&gt;]]

يريوان جو قومي نشان [[ڪوھ آرارات]] آھي جيڪو ھن شھر ۾ نظر ايندو آهي&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.yerevan.am/index.php?page=emblem&amp;lang=eng |title=Symbols and emblems of the city |publisher=Yerevan.am |accessdate=2 July 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090113182323/http://www.yerevan.am/index.php?page=emblem&amp;lang=eng |archivedate=13 January 2009  }}&lt;/ref&gt;. 27 سيپٽمبر 2004 ۾ يريوان '''ايرابني يريوان''' نالي سان قومي ترانو اختيار ڪيو&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.crwflags.com/FOTW/flags/am-yerev.html |title=Yerevan (Municipality, Armenia) |publisher=CRW Flags |accessdate=2 July 2010}}&lt;/ref&gt;

==تاريخ==


[[File:Erebuni Fortress, Yerevan, Armenia 01.jpg|thumb|upright=1.7|[[ايرابني قلعو]] جنھن جو بنياد آرگيشتي پھرين رکيو ھو]]
يريوان جي تاريخ اٺين صدي قبل مسيح تائين پراڻي آهي جڏهن 782 ق م ۾ [[ارارتو]] جي بادشاھ [[آرگيشتي پھريون|آرگيشتي پھرين]] آرارات واري ميدان جي آخري ولھندي حصي ۾ [[ايرابني قلعو]] اڏايو.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Katsenelinboĭgen|first=Aron|title=The Soviet Union: Empire, Nation and Systems|publisher=Transaction Publishers|year=1990|location=New Brunswick|page=143|isbn=0-88738-332-7}}&lt;/ref&gt; جيڪو ان وقت اوراتو جي گادي جي هنڌ ٿيڻ سميت ھڪ وڏو انتظامي ۽ مذھبي مرڪز ٿي ويو. ارارتو جي عروج دوران يريوان يا ايرابني جي پسگردائيءَ ۾ آبپاشي وارا ڪئنال ۽ مصنوعي پاڻي جا ڊيم جوڙيا ويا

[[File:Karmir Blur Town.JPG|thumb|ستين صدي قبل مسيح جي وچ ڌاري اڏايل [[تيشبائني]] شھر جا بنياد]]

ستين صدي قبل مسيح ۾ ارارتو جي سرزمين تي [[روسا ٻيون|روسا ٻئين]] ايرابني قلعي جي اولھ طرف 7 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي ھڪ نئون شهر تيشبائني جي نالي سان اڏايو&lt;ref&gt;Ian Lindsay and Adam T. Smith, ''A History of Archaeology in the Republic of Armenia'', Journal of Field Archaeology, Vol. 31, No. 2, Summer, 2006:173.&lt;/ref&gt;
590 ق م ارارتو جي بادشاھت جو ايراني ميديائي ماڻھن جي ھٿان ٿيو جنھن بعد ايرابني ميديائي ايمپائر جو حصو ٿي ويو. اڳتي هلي 550 ق م ۾ [[سائرس اعظم]] ميديائي ايمپائر فتح ڪئي اھڙي طرح ايرابني شھر اشميني ايمپائر جو حصو ٿي ويو. 522 کان 331 ق م ايرابني [[آرمينيا جي ساتراپي]] جو مکيه مرڪز بنجي ويو. سڪندراعظم اشميني ايمپائر جو خاتمو آندو جنھن بعد آرمينيائي ساتراپي 331 و م ۾ گئوگميلا جي جنگ ذريعي آزادي ماڻي ۽ آرمينيائي بادشاهت جو بنياد پيو. آرمينيا جي بادشاھت پوئين وقت گادي جا ھنڌ تبديل ڪندي رھي جنھن سان ھن شھر جو زوال اچي ويو. بعد ۾ ساساني ايران جو خاتمو خلافت راشده آندو جنھن بعد خلاف بنو اميه جي دؤر ۾ يريوان خلافت جي قبضي ۾ آيو ۽ آرمينيا جي امارت جو حصو ٿي ويو. ٻہ سؤ سال بعد خلافت بنو عباس جي دور ۾ [[آشوت پھريون|آشوت پھرين]] آرمينيا کي آزاد ڪرائي [[باگراتوني گھراڻو|باگراتوني گھراڻي]] جي بادشاھي جو بنياد وڌو جيڪا 885ع کان 1045ع تائين قائم رهي جنھن بعد ھي علائقو [[بازنطيني ايمپائر]] جي قبضي هيٺ 1064ع تائين رھيو. ان سال [[طغرل]] ان کي [[سلجوقي ايمپائر]] ۾ شامل ڪيو ۽ طغرل جي جانشين [[الپ ارسلان]] جي حڪومت ۾ رھيو. 1201 ۾ ذڪري پرنسپلٽي قائم ٿي جيڪا جارجيائي خراج واري رياست ھئي. 1236ع ۾ منگولن ان تي قبضو ڪري [[الخانيٽ]] ۾ شامل ڪري ڇڏيو. چوڏھين صدي عيسويءَ ۾ آرمينيا اق قويونلو گھراڻي جي حڪمراني هيٺ هو
[[File:Argavand Tower Back.JPG|thumb|upright|قرہ قويونلو گھراڻي جي اميرن جو مقبرو يريوان لڳ آرگاوند ۾ واقع آهي]]

تيمور لنگ 1400ع ۾ آرمينيا تي قبضو ڪري 60000 مانھن کي غلام بڻايو. 1410ع ۾ ھي شھر قرہ قويونلو گھراڻي جي راڄ ھيٺ آيو. سورھين صدي جي شروعات م صفوي ايمپائر آرمينيا کي پنھنجي قبضي ۾ آندو ۽ جي شھر فارس جو حصو ٿي ويو. جنھن بعد افشري ايمپائر، قجر ايمپائر ، خلافت عثمانيه ۽ روسي ايمپائر جي قبضي ۾ رھيو. روس واري دؤر ۾  اھو شھر [[ايروان خانيٽ]] جو مرڪز ٿي ويو ۽ 1736ع کان 1828ع تائين ايروان خانيٽ جو مرڪز رھيو ۽ 1850ع کان 1917ع تائين ان جي گورنري رھيو. پھرين آڪٽوبر 1879ع ۾ روسي ايمپائر جي زار اليگزينڊر ٻيون يريوان کي وڏي شھر جو درجو ڏنو. ويھين صديءَ جي شروعاتي دؤر ۾ يريوان جي آبادي لڳ ڀڳ 30000 ھئي. پھرين جنگ عظيم جي پڄاڻي تي [[پھرين آرمينيائي ريپبلڪ]] جي قيام سان يريوان ان جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو جنھن ۾ ھزارين عثماني خلافت جي ترڪن ھٿان نسل ڪشي ۾ بچي ويل آرمينيائي اتي پھتا ھئا&lt;ref&gt;{{cite book | last =Hovannisian | first =Richard G. | title =The Republic of Armenia: The First Year, 1918–1919, Vol. I | publisher = University of California Press | year =1971 | location =Berkeley | isbn=0-520-01984-9 | pages =126–127}}&lt;/ref&gt; سوويت آرمينيا واري دؤر ۾ شھر تيزي سان وڌيو ۽ ملڪ جو صنعتي ۽ ثقافتي مرڪز ٿي ويو. 2016 ۾ ھن شھر جي آبادي 
1,073,700 ٿي چڪي هئي.&lt;ref&gt;[http://www.armstat.am/file/article/nasel_01.01.2016.pdf The official estimate of the population in Armenia as of 01.01.2016]&lt;/ref&gt;  ھن شھر جي لڳ ايرابني قلعو ھن شھر جي جنم ڀومي سمجھيو ويندو آھي.


[[File:Aram street, government bld. no.3 Yerevan, Armenia (2015).jpg|thumb|left|آران اسٽريٽ،  يريوان شھر]]


[[File:Elite Plaza Business Center at Night.jpg|thumb|نئين سر ترقي ماڻيندڙ يريوان شھر جو ڪمرشل علائقو]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:آرمينيا]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون]]
[[زمرو:آرمينيا جا صوبا]]
[[زمرو:آرمينيا ۾ شهر]]</text>
      <sha1>21jbhpl70rs2kpck8qx8zos8jijl29w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سلزبرگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61973</id>
    <revision>
      <id>368586</id>
      <parentid>353307</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6064" sha1="j4msj2oehp24x79o6wzzt55hjjz1hb1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name      = سلزبرگ
| native_name  = 
| settlement_type                 = &lt;!-- Images     --&gt;
| image_skyline                   = {{Photomontage|position=center
   | photo3a = A view from Getreidegasse (Salzburg).jpg
   | photo2c = Salzburg courtyard view.jpg
   | photo2a = Salzburg (48489551981).jpg
   | photo1a = Festung Hohensalzburg von Nordost.jpg
   | photo2b = Salzburg - Salzburger Dom 02 - 2018-08-20.jpg
   | size = 270
   | spacing = 2
   | color = #FFFFFF
   | border = 0
   | foot_montage =مٿان کان هيٺ، کاٻي کان ساڄي پاسي: [[ھوھينسلزبرگ قلعو]]، [[سلزاخ]] آڏو [[سلزبرگ يونيورسٽي]] ۽ ان جي پٺيان [[نونبرگ ايبي]]، [[سلزبرگ ڪيٿيڊرل]]، روئٽنر ڊرڪائوس گيٽرئڊيگاسي}}
| imagesize                       = 
| image_caption                   = 
| image_shield                    = AUT Salzburg (Stadt) COA.svg
| shield_size                     = 80x110px
| shield_link                     = &lt;!-- Maps           --&gt;
| pushpin_map                     = Austria Salzburg#Austria
| pushpin_mapsize                 = 270
| pushpin_map_caption             = آسٽريا منجھ مقام
| image_map                       = 
| mapsize                         = 
| map_alt                         = 
| map_caption                     = ضلعي ۾ مقام
&lt;!-- Location    --&gt;| coordinates                     = {{coord|47|48|0|N|13|02|0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type   = ملڪ
| subdivision_name      = {{AUT}}
| subdivision_type1               = [[آسٽريا جون رياستون|رياست]]
| subdivision_name1               = [[سلزبرگ (رياست)|سلزبرگ]]
| subdivision_type2               = [[آسٽريا جا ضلعا|ضلعو]]
| subdivision_name2               = [[سلزبرگ شھري ضلعو]]
| parts_type                      = 
| parts_style                     = para
| p1                              = &lt;!-- Leaders --&gt;
| leader_title                    = [[ميئر|برگوماسٽر]]
| leader_name   = ھيرالڊ پريئنر
| leader_party                    = 
| leader_title1                   = 
| leader_name1                    = &lt;!-- Statistics --&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 
| area_metro_km2                  = 
| elevation_m                     = 424
| elevation_max_m                 = 
| elevation_min_m                 = 
| population_as_of                = 1 October 2020
| population_footnotes            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stadt-salzburg.at/internet/bildung_kultur/salzburg_in_zahlen/news_335565/bevoelkerung_juni_2020_338053.htm|title=Salzburg in Zahlen|accessdate=June 23, 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_total                = 157,245
| population_urban                = 
| population_metro                = 
| population_note                 = 
| population_density_km2          = auto
| established_title               = 
| established_date                = 
| timezone                        = [[سينٽرل يورپين ٽائيم]]
| timezone_DST                    = [[سينٽرل يورپين سمر ٽائيم]]
| utc_offset                      = +1
| utc_offset_DST                  = +2
| registration_plate              =S
| postal_code_type                = [[آسٽريا جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| postal_code                     = 5020
| area_code_type                  = [[آسٽريا جا ٽيليفون ڪوڊ|ٽيليفون ڪوڊ]]
| area_code                       = 0662
| website                         = {{URL|http://www.stadt-salzburg.at/}}
| footnotes                       = 
| official_name                   = 
}}
{{Infobox UNESCO World Heritage Site
|WHS         = سلزبرگ شھر جو تاريخي مرڪز
|Image       = Old Town Salzburg across the Salzach river.jpg
|Criteria    = Cultural: ii, iv, vi
|ID          = 784
|Year        = 1996
|Area        = 236 ha
|Buffer_zone = 467 ha
}}
'''سلزبرگ''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''Salzburg  '''}}&lt;ref&gt;{{Cite Oxford Dictionaries|Salzburg|accessdate=29 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/salzburg|title=Salzburg|work=[[Collins English Dictionary]]|publisher=[[HarperCollins]]|accessdate=29 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite American Heritage Dictionary|Salzburg|accessdate=29 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite Merriam-Webster|Salzburg|accessdate=29 May 2019}}&lt;/ref&gt; جن جا لفظي معنيَ &quot;لوڻ وارو قلعو&quot; آھي [[آسٽريا]] جو چوٿون نمبر وڏو شهر آهي ۽ [[سلزبرگ (رياست)|سلزبرگ رياست]] جي گادي جو هنڌ آهي. سال 2020ع ۾ ھن شھر جي آبادي 156,872&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/217757/umfrage/groesste-staedte-in-oesterreich/|title=Österreich - Größte Städte 2019|website=Statista|language=de|access-date=2019-12-01}}&lt;/ref&gt;ھئي. ھن شھر ۾ ٽي يونيورسٽيون واقع آهن جن ۾ [[سلزبرگ يونيورسٽي]] ۽ [[پيراسيسس ميڊيڪل يونيورسٽي]] شامل آهن. [[آسٽريا]] جي تاريخ ۽ ثقافت جو مرڪز ھجڻ ڪري  اھو آسٽريا جو پرڪشش ترين شھر آھي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thelocal.at/20161121/why-salzburg-is-austrias-most-inspiring-city|title=Why Salzburg is Austria's most inspiring city|date=2016-11-21|website=www.thelocal.at|language=en-GB|access-date=2019-10-15}}&lt;/ref&gt; ھي شھر [[سئلزاخ ندي]] جي ڪناري تي واقع آهي. ھن شھر ۾ 24 ننڍا ضلعا واقع آھن. ھن شھر جي عام ٻولي [[جرمن ٻولي|جرمن]] آھي جنھن جو بويريائي لھجو ھتي عام آھي.

==حوالا==
[[زمرو:سلزبرگ شھر]]
[[زمرو:آسٽريا]]
[[زمرو:سلزبرگ رياست]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]
[[زمرو:سلزبرگ رياست جا شهر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>j4msj2oehp24x79o6wzzt55hjjz1hb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گراتس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61974</id>
    <revision>
      <id>368577</id>
      <parentid>252801</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4700" sha1="g8480t5nrqjcs15icon2io8srs04wiz" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name        = گراتس&lt;br&gt;
Graz

| native_name                     = 
| settlement_type                 =
&lt;!-- Images --&gt;
| image_skyline                   = {{Photomontage|position=center
   | photo1a = Innere Stadt, 8010 Graz, Austria - panoramio (22).jpg
   | photo1b = Innere Stadt, 8010 Graz, Austria - panoramio (14).jpg
   | photo3b = Graz Katharinenkirche Front 3.JPG
   | photo2a = 19-06-14-Graz-Murinsel-Schloßberg-RalfR.jpg
   | photo3a = Catedrala Sf. Egidiu din Graz3.jpg
   | size = 270
   | spacing = 2
   | color = #FFFFFF
   | border = 0
   | foot_montage =مٿان کان هيٺ، کاٻي کان ساڄي پاسي: برونين ايم آئزرنين ٽار، فريٽزپلاٽز، [[مور ندي]]، ۽ [[اسڪلوسبرگ]]، [[گراتس ڪيٿيڊرل]]، ڪيٿرائنڪرڪي}}
| imagesize                       = 
| image_caption                   =
| image_shield                    = AUT Graz COA.svg
| shield_size                     = 80x110px
| shield_link                     = &lt;!-- Maps --&gt;
| pushpin_map                     = Austria Styria#Austria
| pushpin_mapsize                 = 270
| pushpin_map_caption             = آسٽريا ۾ مقام
| image_map        = 
| map_alt      = 
| map_caption     = شھري ضلعي ۾ مقام
&lt;!-- Location --&gt;| coordinates                     = {{coord|47|4|N|15|26|E|display=inline,title}}
| subdivision_type       = ملڪ
| subdivision_name  = [[آسٽريا]]
| subdivision_type1               = [[آسٽريا جون رياستون|رياست]]
| subdivision_name1               = [[اسٽيريا]]
| parts_type                      = 
| parts_style                     = para
| p1                              = &lt;!-- Leaders --&gt;
| leader_title                    = [[ميئر|برگوماسٽر]]
| leader_name                     = [[سيگفريڊ نئگل]] ([[آسٽرين پيپلز پارٽي]])
| leader_party                    = 
| leader_title1                   = 
| leader_name1                    = &lt;!-- Statistics --&gt;
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_m                     = 353
| elevation_max_m                 = 
| elevation_min_m                 = 
| population_as_of                = 01-01-2020
| population_footnotes            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.graz.at/cms/beitrag/10034466/7772565/Zahlen_Fakten_Bevoelkerung_Bezirke_Wirtschaft.html|title=Zahlen + Fakten|accessdate=June 23, 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_total                = 294,630
| population_urban                = 
| population_metro                = 
| population_note                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              =گراتسر&lt;br&gt; Grazer
| established_title               = 
| established_date                = 
| timezone                        = [[سينٽرل يورپين ٽائيم]]
| timezone_DST                    = [[سينٽرل يورپين سمر ٽائيم]]
| utc_offset                      = +1
| utc_offset_DST                  = +2
| registration_plate              = G
| postal_code_type                = [[آسٽريا جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| postal_code                     = A-801x, A-802x, A-803x, A-804x, A-805x
| area_code_type                  = [[آسٽريا جا ٽيليفون ڪوڊ|ٽيليفون ڪوڊ]]
| area_code                       = +43 316
| website                         = [https://www.graz.at www.graz.at]
| module                          = {{Infobox UNESCO World Heritage Site
|child = yes
|Official_name = گراتس جو شھر
|ID = 931
|Year = 1999
|Extension = 2000
|Criteria = Cultural: ii, iv
}}
| official_name                   = 
}}

'''گراتس'''{{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Graz '''}}({{IPAc-en|ɡ|r|ɑ:|t|s}} [[آسٽريا]] جي وفاق جي ھڪ رياست [[اسٽيريا]] جو وڏو شھر ۽ ان رياست جو گاديءَ جو هنڌ آهي. ھن شھر جو تاريخي مرڪز 1999ع ۾ [[يونيسڪو]]  پاران عالمي ورثو قرار ڏنو ويو. گراتس لفظ جي معني ننڍڙو قلعو يا ننڍڙو شھر آھي. ھي شھر مور ندي جي ٻنھي ڪپن تي واقع آهي. شھر سامونڊي سطح کان 353 ميٽر يا 1158 فٽ بلند آھي. ھي شھر 17 ميونسيپل ضلعن ۾ ورھايل آھي. شھر جي آبادي 2019 م 292269 ھئي. تاريخي طور تي ھي شھر سلووينيائي ثقافتي مرڪز رھيو آھي.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:گراتز]]
[[زمرو:آسٽريا]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>g8480t5nrqjcs15icon2io8srs04wiz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368579</id>
      <parentid>368577</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3586" sha1="e9c7e9po8h99ydzeaa3cud5vg324n9s" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name  = گراتز&lt;br&gt;
Graz
| native_name    = 
| settlement_type   =
| image_skyline   = {{Photomontage|position=center
   | photo1a = Innere Stadt, 8010 Graz, Austria - panoramio (22).jpg
   | photo1b = Innere Stadt, 8010 Graz, Austria - panoramio (14).jpg
   | photo3b = Graz Katharinenkirche Front 3.JPG
   | photo2a = 19-06-14-Graz-Murinsel-Schloßberg-RalfR.jpg
   | photo3a = Catedrala Sf. Egidiu din Graz3.jpg
   | size = 270
   | spacing = 2
   | color = #FFFFFF
   | border = 0
   | foot_montage =مٿان کان هيٺ، کاٻي کان ساڄي پاسي: برونين ايم آئزرنين ٽار، فريٽزپلاٽز، مور ندي ۽ اسڪلوسبرگ، گراتس ڪيٿيڊرل، ڪيٿرائنڪرڪي}}
| imagesize    = 
| image_caption  =
| image_shield = AUT Graz COA.svg
| shield_size  = 80x110px
| shield_link    =
| pushpin_map  = Austria Styria#Austria
| pushpin_mapsize  = 270
| pushpin_map_caption  = آسٽريا ۾ مقام
| image_map  = 
| map_alt   = 
| map_caption  = شھري ضلعي ۾ مقام
| coordinates   = {{coord|47|4|N|15|26|E|display=inline,title}}
| subdivision_type  = [[ملڪ]]
| subdivision_name  = {{پرچم|آسٽريا}}
| subdivision_type1   = [[آسٽريا جون رياستون|رياست]]
| subdivision_name1   = [[اسٽيريا]]
| parts_type    = 
| parts_style    = para
| p1   = 
| leader_title   = [[ميئر|برگ ماسٽر]]
| leader_name   = سيگفريڊ نئگل (آسٽرين پيپلز پارٽي)
| leader_party   = 
| leader_title1   = 
| leader_name1  =
| area_footnotes  = 
| area_total_km2  = 
| elevation_m   = 353
| elevation_max_m  = 
| elevation_min_m  = 
| population_as_of  = 01-01-2020
| population_footnotes  = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.graz.at/cms/beitrag/10034466/7772565/Zahlen_Fakten_Bevoelkerung_Bezirke_Wirtschaft.html|title=Zahlen + Fakten|accessdate=June 23, 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_total    = 294,630
| population_urban                = 
| population_metro                = 
| population_note                 = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym   = گراتسر&lt;br&gt; Grazer
| established_title               = 
| established_date                = 
| timezone  = [[سينٽرل يورپين ٽائيم]]
| timezone_DST  = [[سينٽرل يورپين سمر ٽائيم]]
| utc_offset    = +1
| utc_offset_DST    = +2
| registration_plate   = G
| postal_code_type      = پوسٽل ڪوڊ
| postal_code = A-801x, A-802x, A-803x, A-804x, A-805x
| area_code_type   = ٽيليفون ڪوڊ
| area_code   = +43 316
| website = [https://www.graz.at www.graz.at]
| official_name                   = 
}}
'''گراتس''' (انگريزي:Graz) [[آسٽريا]] جي وفاق جي ھڪ رياست [[اسٽيريا]] جو وڏو شھر ۽ ان رياست جو گاديءَ جو هنڌ آهي. ھن شھر جو تاريخي مرڪز سال 1999ع ۾ [[يونيسڪو]] پاران عالمي ورثو قرار ڏنو ويو. گراتس لفظ جي معني ننڍڙو قلعو يا ننڍڙو شھر آھي. ھي شھر مور ندي جي ٻنھي ڪپن تي واقع آهي. شھر سامونڊي سطح کان 353 ميٽر يا 1158 فٽ بلند آھي. ھي شھر 17 ميونسيپل ضلعن ۾ ورھايل آھي. شھر جي آبادي سال 2019ع ۾ 2,92,269 ھئي. تاريخي طور تي ھي شھر سلووينيائي ثقافتي مرڪز رھيو آھي.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:گراتز]]
[[زمرو:آسٽريا]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>e9c7e9po8h99ydzeaa3cud5vg324n9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انسبروڪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61975</id>
    <revision>
      <id>368574</id>
      <parentid>279019</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3755" sha1="9vo9g22gb5sk0jfo2nyd4c4uszqfcfa" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name            = انسبروڪ&lt;br&gt;
Innsbruck
| native_name     = 
| settlement_type = 
&lt;!-- Images     --&gt;
| image_skyline   = {{Photomontage|position=center
   | photo3b = Austria-01454 - Wilten Abbey (21402649823).jpg
   | photo3a = Innsbruck - panoramio (45).jpg
   | photo2a  = Panorama insbruck4.jpg
   | photo3c = Schloss Ambras - panoramio (2).jpg
   | photo4a = Innsbruck - Altes Landhaus (Tiroler Landtag)1 (cropped).jpg
   | photo1a = Bürgerstraße 26+24 (BT0A2830).jpg
   | photo1b = Conradstraße 12 (IMG 0688).jpg
   | size = 270
   | spacing = 2
   | color = #FFFFFF
   | border = 0
   | foot_montage = مٿان کان هيٺ ۽ کاٻي کان ساڄي پاسي: انسبروڪ شھر جو منظر، سينٽ اين وارو ٺلھ، اسٽفٽ ولٽن، امبراس وارو قلعو، الٽيس لينڊھائوس}}
| imagesize       = 
| image_caption   =
| image_shield    = AT Innsbruck COA.svg
| shield_size     = 80x110px
| shield_link     = 
&lt;!-- Maps           --&gt;
| pushpin_map         = Austria Tyrol#Austria
| pushpin_mapsize     = 270
| pushpin_map_caption =آسٽريا منجھ مقام
| image_map           = 
| mapsize             = 
| map_alt             =
| map_caption         = شھري ضلعي منجھ مقام
&lt;!-- Location    --&gt;
| coordinates       = {{coord|47|16|06|N|11|23|36|E|display=inline,title}}
| subdivision_type  = ملڪ
| subdivision_name  = {{AUT}}
| subdivision_type1 = [[آسٽريا جون رياستون|رياست]]
| subdivision_name1 = [[ٽائرول]]
| parts_type        = 
| parts_style       = para
| p1                = 
&lt;!-- Leaders --&gt;
| leader_title  = [[ميئر|برگوماسٽر]]
| leader_name   =جارج وِلِي
| leader_party  = 
| leader_title1 = 
| leader_name1  = 
&lt;!-- Statistics --&gt;
| area_footnotes   = 
| area_total_km2   = 
| area_metro_km2   = 
| elevation_m      = 574
| elevation_max_m  = 
| elevation_min_m  = 
| population_as_of =
| population_footnotes = 
| population_total = 
| population_urban =  
| population_metro =  228,583
| population_note  = 
| population_density_km2 = auto
| established_title = 
| established_date  = 
| timezone          = [[سينٽرل يورپين ٽائيم]]
| timezone_DST      = [[سينٽرل يورپين سمر ٽائيم]]
| utc_offset        = +1
| utc_offset_DST    = +2
| registration_plate = I
| postal_code_type   = [[آسٽريا جا پوسٽل ڪوڊ|پوسٽل ڪوڊ]]
| postal_code        = 6010–6080
| area_code_type = [[آسٽريا جا ٽيليفون ڪوڊ|ٽيليفون ڪوڊ]]
| area_code      = 0512
| website   = [http://innsbruck.at/ innsbruck.at]
| footnotes = 
}}
'''انسبروڪ''' {{ٻيا نالا|انگريزي=Innsbruck}} [[آسٽريا]] جي وفاق جي ھڪ رياست [[ٽائرول]] جي گادي جو هنڌ آهي. اھو آسٽريا جو پنجون نمبر وڏو شهر ۽ ٽائرول رياست جو سڀ کان وڏو شھر آھي. ھي شھر [[ان ندي|اِن نَدي]] (Inn River) جي ڪناري تي [[وپٽال وادي]] لڳ واقع آهي. ان جي ڏکڻ ۾ 30 ڪلوميٽرن تي [[درہ برينر]] واقع آهي. 2018ع ۾ ھن شھر جي آبادي 1,32,493 ھئي. ھي شھر انتظامي طور تي 9 [[بورو|بورائن]] ۾ ورھايل آھي. ھتي جي تعليمي ادارن ۾ [[انسبروڪ يونيورسٽي]]، [[انسبروڪ ميڊيڪل يونيورسٽي]]، [[يونيورسٽي آف اپلائيڊ سائنسز، انسبروڪ]] ۽ [[مينيجمينٽ سينٽر انسبروڪ]] شامل آهن.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:انسبروڪ]]
[[زمرو:آسٽريا]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>9vo9g22gb5sk0jfo2nyd4c4uszqfcfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox/Fin</title>
    <ns>10</ns>
    <id>63395</id>
    <redirect title="سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي" />
    <revision>
      <id>368822</id>
      <parentid>368148</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو/پڇاڙي]] to [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</comment>
      <origin>368822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</text>
      <sha1>js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:Infobox/row</title>
    <ns>10</ns>
    <id>63397</id>
    <redirect title="سانچو:ڄاڻ دٻو/row" />
    <revision>
      <id>368823</id>
      <parentid>368149</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو/row]] to [[سانچو:ڄاڻ دٻو/row]]</comment>
      <origin>368823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="083pi4fbors4mu9jycpu9grh7anty83" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:ڄاڻ دٻو/row]]</text>
      <sha1>083pi4fbors4mu9jycpu9grh7anty83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جا شھر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>71351</id>
    <revision>
      <id>368612</id>
      <parentid>330115</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="mj1emcmhk3d127u7mweq8jdixfnc04t" xml:space="preserve">[[زمرو:اتر آمريڪا جا شھر]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي انساني جاگرافي]]</text>
      <sha1>mj1emcmhk3d127u7mweq8jdixfnc04t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>74533</id>
    <revision>
      <id>368694</id>
      <parentid>343079</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="k6q57fsqlkhgr55fe11rywacid4h7mr" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاست]]</text>
      <sha1>k6q57fsqlkhgr55fe11rywacid4h7mr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خیبر ايجنسي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>74534</id>
    <revision>
      <id>368685</id>
      <parentid>325805</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="162" sha1="p3oe6dv12bnp6evq571wda0m03kvrxs" xml:space="preserve">
[[زمرو:پاڪستان جا صوبا]]
[[زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:پاڪستان جي سياسي جاگرافي]]</text>
      <sha1>p3oe6dv12bnp6evq571wda0m03kvrxs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368687</id>
      <parentid>368685</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="6504zd7vtxhefoijvwc4dl1vvdwhqw4" xml:space="preserve">
[[زمرو:خالي زمرا]]</text>
      <sha1>6504zd7vtxhefoijvwc4dl1vvdwhqw4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368688</id>
      <parentid>368687</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ibne maryam صفحي [[زمرو:خیبر پختونخوا]] کي [[زمرو:خیبر ايجنسي]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>368687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="6504zd7vtxhefoijvwc4dl1vvdwhqw4" xml:space="preserve">
[[زمرو:خالي زمرا]]</text>
      <sha1>6504zd7vtxhefoijvwc4dl1vvdwhqw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مالاڪنڊ ڊويزن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74537</id>
    <revision>
      <id>368707</id>
      <parentid>348850</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3066" sha1="sfba85otpxppjc31cd9kxq20dqqnacb" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = مالاڪنڊ ڊويزن
| native_name = {{nq|ملاکنڈ ڈویژن}}&lt;Br&gt;{{script/Arabic|ملاکنډ څانګه}}
| native_name_lang = &lt;!-- ISO 639-2 code e.g. &quot;fr&quot; for French. If more than one, use {{lang}} instead --&gt;
| settlement_type = ڊويزن
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_flag = 
| flag_alt = 
| image_seal = 
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| nickname = 
| motto = 
| image_map = Malakand Division, Khyber Pakhtunkhwa.png
| map_alt = 
| map_caption = مالاڪنڊ ڊويزن جو نقشو
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = صوبو
| subdivision_name1 = {{flag|Khyber Pakhtunkhwa}}
| subdivision_type2 = گادی جو ھنڊ
| subdivision_name2 = بٹ خیلہ
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name3 = 
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| seat_type = 
| seat = 
| government_footnotes = 
| government_type = Divisional Administration
| governing_body = 
| leader_party = 
| leader_title = Commissioner
| leader_name = N/A
| leader_title1 = Regional Police Officer
| leader_name1 = N/A
| unit_pref = Metric
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;| area_footnotes = 
| area_magnitude = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_note = 
| area_water_percent = 
| area_rank = 
| area_blank1_title = 
| area_blank2_title = &lt;!-- square kilometers --&gt;
| area_total_km2 = 32007
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_urban_km2 = 
| area_rural_km2 = 
| area_metro_km2 = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank2_km2 = &lt;!-- hectares --&gt;
| area_total_ha = 
| area_land_ha = 
| area_water_ha = 
| area_urban_ha = 
| area_rural_ha = 
| area_metro_ha = 
| area_blank1_ha = 
| area_blank2_ha = 
| length_km = 
| width_km = 
| dimensions_footnotes = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_as_of = 2017
| population_footnotes = 
| population_total = 8,608,378
| population_density_km2 = 
| population_note = 
| population_demonym = 
| timezone1 = 
| utc_offset1 = 
| timezone1_DST = 
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code_type = 
| area_code = 
| iso_code = 
| website = {{URL|cmd.kp.gov.pk}}
| footnotes = 
}}'''مالاڪنڊ ڊويزن''' [[پاڪستان]] جي صوبي [[خيبر پختونخوا|خيبر پختون خواهه]] جو هڪ انتظامي [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]] آهي۔ ان ۾ هيٺيان ضلعا شامل آهن: &lt;ref&gt;{{Citation |title=Divisions/Districts of Pakistan |url=http://www.ecp.gov.pk/content/District.html |accessdate=2024-02-26 |archive-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228025056/http://ecp.gov.pk/content/District.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:مالاڪنڊ ڊويزن]]
[[زمرو:پاڪستان جا ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]</text>
      <sha1>sfba85otpxppjc31cd9kxq20dqqnacb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368708</id>
      <parentid>368707</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3066" sha1="fhjrpk77ecevvm6nrwmog8ldt9089xs" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = مالاڪنڊ ڊويزن
| native_name = {{nq|ملاکنڈ ڈویژن}}&lt;Br&gt;{{script/Arabic|ملاکنډ څانګه}}
| native_name_lang = &lt;!-- ISO 639-2 code e.g. &quot;fr&quot; for French. If more than one, use {{lang}} instead --&gt;
| settlement_type = ڊويزن
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_flag = 
| flag_alt = 
| image_seal = 
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| nickname = 
| motto = 
| image_map = Malakand Division, Khyber Pakhtunkhwa.png
| map_alt = 
| map_caption = مالاڪنڊ ڊويزن جو نقشو
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = {{flag|Pakistan}}
| subdivision_type1 = صوبو
| subdivision_name1 = {{flag|Khyber Pakhtunkhwa}}
| subdivision_type2 = گادی جو ھنڊ
| subdivision_name2 = بٹ خیلہ
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name3 = 
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| seat_type = 
| seat = 
| government_footnotes = 
| government_type = Divisional Administration
| governing_body = 
| leader_party = 
| leader_title = Commissioner
| leader_name = N/A
| leader_title1 = Regional Police Officer
| leader_name1 = N/A
| unit_pref = Metric
&lt;!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --&gt;| area_footnotes = 
| area_magnitude = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| area_note = 
| area_water_percent = 
| area_rank = 
| area_blank1_title = 
| area_blank2_title = &lt;!-- square kilometers --&gt;
| area_total_km2 = 32007
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_urban_km2 = 
| area_rural_km2 = 
| area_metro_km2 = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank2_km2 = &lt;!-- hectares --&gt;
| area_total_ha = 
| area_land_ha = 
| area_water_ha = 
| area_urban_ha = 
| area_rural_ha = 
| area_metro_ha = 
| area_blank1_ha = 
| area_blank2_ha = 
| length_km = 
| width_km = 
| dimensions_footnotes = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_as_of = 2017
| population_footnotes = 
| population_total = 8,608,378
| population_density_km2 = 
| population_note = 
| population_demonym = 
| timezone1 = 
| utc_offset1 = 
| timezone1_DST = 
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code_type = 
| area_code = 
| iso_code = 
| website = {{URL|cmd.kp.gov.pk}}
| footnotes = 
}}'''مالاڪنڊ ڊويزن''' [[پاڪستان]] جي صوبي [[خيبر پختونخوا|خيبر پختون خواهه]] جو هڪ انتظامي [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزن]] آهي۔ ان ۾ هيٺيان ضلعا شامل آهن: &lt;ref&gt;{{Citation |title=Divisions/Districts of Pakistan |url=http://www.ecp.gov.pk/content/District.html |accessdate=2024-02-26 |archive-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228025056/http://ecp.gov.pk/content/District.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:مالاڪنڊ ڊویزن]]
[[زمرو:پاڪستان جا ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]</text>
      <sha1>fhjrpk77ecevvm6nrwmog8ldt9089xs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مردان ڊويزن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74539</id>
    <revision>
      <id>368709</id>
      <parentid>348845</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5274" sha1="otxa15yfayou0pmujt04dag353qr6sd" xml:space="preserve">{{For|other articles with the same name|Mardan (disambiguation)}}{{Infobox settlement
| name = مردان ڊويزن
| native_name = {{nq|مردان ڈویژن}}&lt;Br&gt;{{script/Arabic|مردان څانګه}}
| settlement_type = ڊويزن
&lt;!-- images, nickname, motto ------&gt;| image_skyline = {{photomontage
   | photo1a = Sunrise in swabi kpk.jpg
   | photo2a = Panjpir ,swabi, pakistan.jpg
   | photo2b = Swat Express Way Mardan KPK Pakistan.jpg
   | photo3a = Guides Memorial, Mardan - panoramio (8).jpg
   | photo3b = Lake in mountains.jpg
   | spacing = 1
   | color_border = white
   | color =  white
   | size = 270
   | foot_montage = Images, from top down, left to right: Fields and mountains in [[Swabi District]]; A sunset near [[Swabi]]; [[Swat Expressway]] at [[Mardan]]; Guides' Memorial in [[Mardan]]; A lake in [[Swabi District]]
}}
&lt;!-- maps and coordinates ------&gt;| image_map = Mardan Division, Khyber Pakhtunkhwa.png
| mapsize = 250px
| map_caption = 
| subdivision_type = ملک
| subdivision_name = {{PAK}}
| subdivision_type1 = صوبوی
| subdivision_name1 = {{flag|Khyber Pakhtunkhwa}}
| founder = 
| seat_type = 
| seat = 
| government_footnotes = 
| government_type = Divisional Administration
| governing_body = 
| leader_party = 
| leader_title = Commissioner
| leader_name = N/A
| leader_title1 = Regional Police Officer
| leader_name1 = N/A
&lt;!-- Area -----------------&gt;| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;1998Data&quot;&gt;{{cite web |title=1951 - 1998 POPULATION OF ADMINISTRATIVE UNITS (AS ON 1st MARCH 1998) |url=http://www.irispunjab.gov.pk/StatisticalReport/Population%20Census/1998/1951-98%20Population%20of%20Administrative%20Units%20(As%20on%201st%20March,%201998).pdf |website=1951-98 Population of Administrative Units (As on 1st March, 1998).pdf |publisher=POPULATION CENSUS ORGANIZATION STATISTICS DIVISION GOVERNMENT OF PAKISTAN |access-date=25 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200823211928/http://www.irispunjab.gov.pk/StatisticalReport/Population%20Census/1998/1951-98%20Population%20of%20Administrative%20Units%20(As%20on%201st%20March,%201998).pdf |archive-date=23 August 2020 |date=January 2002 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 3175
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_water_percent = 
| area_note = &lt;!-- Population -----------&gt;
| population_as_of = [[2017 Census of Pakistan|2017 Pakistani Census]]
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;Population2017&quot;&gt;{{cite web |title=PROVINCE WISE PROVISIONAL RESULTS OF CENSUS - 2017 |url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/PAKISTAN%20TEHSIL%20WISE%20FOR%20WEB%20CENSUS_2017.pdf |website=PAKISTAN TEHSIL WISE FOR WEB CENSUS_2017.pdf |publisher=Pakistan Bureau of Statistics |access-date=16 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200616161839/http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/PAKISTAN%20TEHSIL%20WISE%20FOR%20WEB%20CENSUS_2017.pdf |archive-date=16 June 2020}}&lt;/ref&gt;
| population_note = 
| population_total = 3,997,677
| population_density_km2 = auto
| timezone1_DST = 
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code_type = 
| area_code = 
| iso_code = 
| website = {{URL|commissionermardan.kp.gov.pk}}
| footnotes = 
}}
&lt;references /&gt;
'''مردان ڊويزن''' پاڪستان جي صوبي [[خيبر پختونخوا|خيبر پختون خواهه]] جي ستن [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزنن]] مان هڪ آهي۔ اهو ٻن [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعن]] تي مشتمل آهي: [[مردان ضلعو|مردان]] ۽ [[صوابي ضلعو|صوابي]]۔&lt;ref name=&quot;DistrictMakeUp&quot;&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/07/20/kp-govt-notifies-new-divisions-following-fata-merger/|title=KP govt notifies new divisions following FATA merger|date=20 July 2018|website=KP govt notifies new divisions following FATA merger &amp;#124; Pakistan Today|publisher=Pakistan Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702132759/https://www.pakistantoday.com.pk/2018/07/20/kp-govt-notifies-new-divisions-following-fata-merger/|archive-date=2 July 2020|access-date=2 July 2020}}&lt;/ref&gt; [[آدمشماري پاڪستان، 2017ع|سال 2017ع جي پاڪستاني مردم شماري]] مطابق، ڊويزن جي آبادي 39,97,667 هئي، ان کي صوبي ۾ [[خيبر پختونخوا جي ضلعن جي فهرست|چوٿين نمبر تي آبادي وارو ڊويزن]] بڻايو ويو۔ بهرحال، اهو صرف {{Convert|3175|km2|sqmi|abbr=on}} ايراضيءَ  تي پکڙيل آهي، جيڪو ان کي صوبي ۾ [[خيبر پختونخوا جي ضلعن جي فهرست|ايراضيءَ جي لحاظ کان پڻ ننڍو ڀاڱو]] بڻائي ٿو۔ [[مردان|مردان شھر]] 350,000 کان وڌيڪ ماڻهن سان، ڊويزن جو نالو ۽ سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي۔ ڊويزن جون سرحدون [[هزاره ڊويزن]]، [[مالاڪنڊ ڊويزن]] ۽ [[پشاور ڊويزن|پشاور ڊويزن سان]] ملن ٿيون۔ ڊويزن وٽ ھڪڙو ڀي عوامي ايئرپورٽ نه آھي۔

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:مردان ڊويزن]]
[[زمرو:پاڪستان جا ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]</text>
      <sha1>otxa15yfayou0pmujt04dag353qr6sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪوهاٽ ڊويزن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74547</id>
    <revision>
      <id>368710</id>
      <parentid>348847</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5554" sha1="lebf6xad9w0wc7s0i3u91yewffem1z1" xml:space="preserve">{{For|other articles with the same name|Kohat (disambiguation)}}{{Infobox settlement
| name = ڪوهاٽ ڊويزن
| native_name = {{nq|کوہاٹ ڈویژن}}&lt;Br&gt;{{script/Arabic|کوهاټ څانګه}}
| settlement_type = ڊويزن
&lt;!-- images, nickname, motto ------&gt;| image_skyline = {{photomontage
   | photo1a = Durrani prince tomb in kohat.JPG
   | photo2a = Hangu Kohat road 29 - panoramio.jpg
   | photo2b = BAGAN KURRAM AGENCY BY UMAR MUNIR 14.jpg
   | photo3a = Orakzai agency.jpg
   | photo3b = District Karak KPK.jpg
   | spacing = 1
   | color_border = white
   | color =  white
   | size = 270
   | foot_montage = Images, from top down, left to right: The tomb of a [[Durrani Empire|Durrani]] prince in the city of [[Kohat]]; The Hangu-Kohat road, connecting [[Hangu, Pakistan|Hangu]] and Kohat, two of the Division's major cities; A scene in [[Kurram District]]; Mountains in [[Orakzai District]]; Fields in [[Karak District]]
}}
&lt;!-- maps and coordinates ------&gt;| image_map = Kohat Division, Khyber Pakhtunkhwa.png
| mapsize = 350px
| map_caption = ڪوهاٽ ڊويزن جو نقشو
| pushpin_map = Pakistan#Asia#World
| pushpin_mapsize = 350px
| pushpin_map_caption = Location within Pakistan##Location within Asia
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = {{PAK}}
| subdivision_type1 = صوبو
| subdivision_name1 = {{flag|Khyber Pakhtunkhwa}}
| founder = 
| seat_type = 
| seat = 
| government_footnotes = 
| government_type = ڊويزنل انتظامیہ
| governing_body = 
| leader_party = 
| leader_title = ڪمشنر
| leader_name = N/A
| leader_title1 = ریجنل پولیس آفیسر
| leader_name1 = N/A
&lt;!-- Area -----------------&gt;| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;1998Data&quot;&gt;{{cite web |title=1951 - 1998 POPULATION OF ADMINISTRATIVE UNITS (AS ON 1st MARCH 1998) |url=http://www.irispunjab.gov.pk/StatisticalReport/Population%20Census/1998/1951-98%20Population%20of%20Administrative%20Units%20(As%20on%201st%20March,%201998).pdf |website=1951-98 Population of Administrative Units (As on 1st March, 1998).pdf |publisher=POPULATION CENSUS ORGANIZATION STATISTICS DIVISION GOVERNMENT OF PAKISTAN |access-date=25 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200823211928/http://www.irispunjab.gov.pk/StatisticalReport/Population%20Census/1998/1951-98%20Population%20of%20Administrative%20Units%20(As%20on%201st%20March,%201998).pdf |archive-date=23 August 2020 |date=January 2002 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{ref|FATA|A}}
| area_total_km2 = 12377
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_water_percent = 
| area_note = &lt;!-- Population -----------&gt;
| population_as_of = [[2017 Census of Pakistan|2017 Pakistani Census]]
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;Population2017&quot;&gt;{{cite web |title=PROVINCE WISE PROVISIONAL RESULTS OF CENSUS - 2017 |url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/PAKISTAN%20TEHSIL%20WISE%20FOR%20WEB%20CENSUS_2017.pdf |website=PAKISTAN TEHSIL WISE FOR WEB CENSUS_2017.pdf |publisher=Pakistan Bureau of Statistics |access-date=16 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200616161839/http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/PAKISTAN%20TEHSIL%20WISE%20FOR%20WEB%20CENSUS_2017.pdf |archive-date=16 June 2020}}&lt;/ref&gt; {{ref|FATA|A}}
| population_note = 
| population_total = 3,211,458
| population_density_km2 = auto
| website = {{URL|ckd.kp.gov.pk}}
}}
&lt;references /&gt;
'''ڪوهاٽ ڊويزن''' پاڪستان جي صوبي [[خيبر پختونخوا|خيبر پختون خواهه]] جي ستن [[پاڪستان جا ڊويزن|ڊويزنن]] مان هڪ آهي۔ هي پنج [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعن]] تي مشتمل آهي: [[ھنگو ضلعو، پاڪستان|هنگو]]، [[ڪرڪ ضلعو|ڪرڪ]]، [[ڪوھاٽ ضلعو|ڪوهاٽ]]، [[ڪرم ضلعو|ڪرم]] ۽ [[اورڪزئي ضلعو|اورڪزئي]]۔  &lt;ref name=&quot;DistrictMakeUp&quot;&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/07/20/kp-govt-notifies-new-divisions-following-fata-merger/|title=KP govt notifies new divisions following FATA merger|date=20 July 2018|website=KP govt notifies new divisions following FATA merger &amp;#124; Pakistan Today|publisher=Pakistan Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702132759/https://www.pakistantoday.com.pk/2018/07/20/kp-govt-notifies-new-divisions-following-fata-merger/|archive-date=2 July 2020|access-date=2 July 2020}}&lt;/ref&gt; [[آدمشماري پاڪستان، 2017ع|پاڪستان جي سال 2017ع جي مردم شماري]] مطابق، ڊويزن جي آبادي 32,11,458 هئي،  ان کي صوبي ۾ [[خيبر پختونخوا جي ضلعن جي فهرست|ٽيون نمبر گھٽ آبادي وارو ڊويزن]] بڻايو ويو۔ ان جي ايراضي {{Convert|12377|km2|sqmi|abbr=on}} آهي۔ اهڙيء طرح، اهو پڻ صوبي ۾ [[خيبر پختونخوا جي ضلعن جي فهرست|ايراضي جي لحاظ کان چوٿين وڏي ڊويزن]] آهي۔ [[ڪوهاٽ]] ڊويزن جو سڀ کان وڏو شهر آهي جن تی ھن جو نالو رکیو وھیو آهي۔ ڪوهاٽ شهر جي آبادي 2,20,000 آهي۔ هن ڊويزن جون سرحدون ڏکڻ ۽ اولهه ۾ بنون ڊويزن، اتر ۽ اوڀر ۾ [[پشاور ڊويزن]]، اوڀر ۾ صوبي [[پنجاب، پاڪستان|پنجاب]] ۽ اتر اولهه ۾ [[افغانستان]] سان لڳن ٿيون۔

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪوهاٽ ڊویزن]]
[[زمرو:پاڪستان جا ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]</text>
      <sha1>lebf6xad9w0wc7s0i3u91yewffem1z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ٽرڪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74720</id>
    <revision>
      <id>368656</id>
      <parentid>259671</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-19710-45</username>
        <id>21972</id>
      </contributor>
      <origin>368656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="309" sha1="2koq1rsvhy399lib96gemd82czkwore" xml:space="preserve">[[File:Truck.jpg|thumb|ٽرڪ]]
'''ٽرڪ''' ججهو سامان ڍوئڻ لاءِ ڪتب ايندڙ سواري آھي. ان تي ھڪ ئي وقت ڪيترائي ٽن سامان ڍوئي سگهجي ٿو. ڪجهہ ٽرڪن تي [[جاندار|جانور]] ۽ گاڏيون پڻ ڍويون وينديون آھن.</text>
      <sha1>2koq1rsvhy399lib96gemd82czkwore</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>74999</id>
    <revision>
      <id>368695</id>
      <parentid>343082</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="g1q8ajweipc062l3nbw3vqg9v1z41pr" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستان جا تعلقا]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاست]]</text>
      <sha1>g1q8ajweipc062l3nbw3vqg9v1z41pr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بروسیلز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75704</id>
    <revision>
      <id>368557</id>
      <parentid>366798</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13483" sha1="5rdtvjj2g4xpfff5a15piy7mex6oxan" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = بروسیلز
| official_name = بروسیلز گادی وارو علایقو&lt;br&gt;Région de Bruxelles-Capitale&lt;br&gt;Brussels Hoofdstedelijk Gewest
| native_name = Bruxelles&lt;br&gt;Brussel
| settlement_type = علائقو
| image_skyline = {{multiple image
| border                   = infobox
| perrow                   = 1/3/2/1
| total_width              = 290
| caption_align            = center
| image1                   = Grand Place Bruselas 2.jpg
| caption1  =  گروٹ مارکٹ تی گلن جی قالین جو تھوار
| image2                   = Bruxelles Manneken Pis cropped.jpg
| caption2                 = ''مینیکن پس&quot;
| image3                   = Cathedrale des Saints Michel et Gudule - Bruxelles, Belgium - October 31, 2010 - panoramio.jpg
| caption3 = ڪيٿيڊرل آف سينٽ مائيڪل اینڊ گوڊالا 
| image4                   = The Atomium during civil twilight (DSCF1135).jpg
| caption4           =   اٽومیئم
| image5                   = Basilica of the Sacred Heart-2.jpg 
| caption5       = باسلیڪا (چرچ) آف ڪوئيڪلبرگ
| image6                   = Exterior of the Royal Palace, Brussels 20180629.jpg
| caption6      = رویال پیلیس
| image7                   = Arcade du Cinquantenaire (DSCF7405).jpg
| caption7     = پارڪ ڊو سنڪوانٽینائر/جوبیل پارڪ 
}}
| image_caption = 
| image_flag = Flag of the Brussels-Capital Region.svg
| flag_size = 125px
| flag_link = Flag of the Brussels-Capital Region
| image_blank_emblem = Be Brussels logo (full).svg
| blank_emblem_type = برانڊ مارڪ
| nicknames = Capital of Europe, Comic City&lt;ref name=Comic/&gt;
| mapsize = 230px
| pushpin_map = Belgium#Europe
| pushpin_map_caption = بيلجيم اندر مقام## يورپ اندر مقام
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{Coord|50|50|48|N|04|21|09|E|region:BE-BR_type:adm1st|display=inline,title}}
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = {{flag|Belgium}}
| subdivision_type2 = ڪميونٽيون
| subdivision_name2 = فرانسيسي ڪميونٽي&lt;br&gt;فليمش ڪميونٽي
| established_title = آباد ٿيل
| established_date = تقریباً 580ع
| established_title1 = ٺهرايو
| established_date1 = 979ع
| established_title2 = برسلز جي ڪائونٽي
| established_date2 = تقریبا
| seat_type = گادي جو شھر
| seat = برسلز جو شهر
| parts_type = ميونسپلٽيون
| parts_style = coll
| p1 = فهرست 
* اينڊرلیخت
| leader_title = ايگزيڪيوٽو
| leader_name = برسلز گادي واري علائقي جي حڪومت
| leader_title1 = گورننگ پارٽيون (2019 – موجوده)
| leader_name1 = [[Parti Socialiste (Belgium)|PS]], [[DéFI]], [[Ecolo]]; [[Open Vld]], [[Vooruit (political party)|Vooruit]], [[Groen (political party)|Groen]]
| total_type = Region/City
| area_magnitude = 
| area_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=be.STAT |url=https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=90c1e218-dc4f-4827-824d-9b25abfefe59 |access-date=13 August 2020 |publisher=bestat.statbel.fgov.be |archive-date=23 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123175016/https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=90c1e218-dc4f-4827-824d-9b25abfefe59 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 162.4
| area_total_sq_mi = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 13
| elevation_ft = 
| population_total = 1,235,192
| population_as_of = 1 جنوري 2023ع
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ibsa.brussels/mini-bru-en |title=Mini-Bru &amp;#124; IBSA |publisher=ibsa.brussels |access-date=17 March 2021 |archive-date=9 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309201511/https://ibsa.brussels/mini-bru-en |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/population-bevolking-20230101.pdf|title=Population-Bevolking-20230101 |language=nl |publisher=Statbel |date=2012-12-04 |accessdate=2022-08-24 |archive-date=23 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823165540/https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/loop-van-de-bevolking#panel-11 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_density_sq_mi = 
| population_urban = 
| population_metro = 2,500,000
| population_blank1_title = 
| population_blank1 = 
| population_demonym = {{unbulleted list|{{Lang|en|Brusselian}}|{{small|[[French language|fr]]}} {{lang|fr|Bruxellois(e)}}|{{small|[[Dutch language|nl]]}} {{lang|nl|Brusselaar}}/{{lang|nl|Brusselse}}}}
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_footnotes = 
| demographics1_title1 = Official languages
| demographics1_info1 = [[French language|French]]{{*}}[[Dutch language|Dutch]]
| demographics1_title2 = Ethnic groups
| demographics1_info2 = 25.7% [[Belgian people|Belgian]]&lt;br/&gt; 74.3% [[Demographics of Belgium|others]]&lt;br/&gt;• 41.8% non-European&lt;ref name=&quot;micheletribalat.fr&quot;&gt;Michèle Tribalat, [http://www.micheletribalat.fr/448383449 Population d'origine étrangère en Belgique en 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210502165612/http://www.micheletribalat.fr/448383449 |date=2 May 2021 }}, 8 February 2021&lt;/ref&gt;
| postal_code_type = [[ISO 3166-2:BE|ISO 3166]]
| postal2_code_type = [[Postal code|Postal code(s)]]
| postal2_code = 42 postal codes
| area_code = 02
| website = {{URL|1=https://be.brussels/brussels?set_language=en|2=be.brussels}}
| footnotes = 
| p2 = اوڊرغیم
| p3 = سينٽ اگاٿا۔برخيم
| p4 = برڪسيلز۔ول/بروسیل۔اسٽاڊ
| p5 = ايٽربيڪ
| p6 = ايورئی
| p7 = وورسٽ
| p8 = گانشورین
| p9 = ايلسينی
| p10 = جيٽئي
| p11 = ڪوئيڪلبرگ
| p12 = سينٽ جانس۔مولنبيڪ
| p13 = سينٽ گليس
| p14 = سينٽ۔جوسٽ۔ ٽین۔نوڊ
| p15 = سکاربيڪ
| p16 = اُڪيل
| p17 = واٽرميل بیوفورٽ/واٽرمال بوسوورڊ
| p18 = سينٽ۔لمبریخٽس۔وولووی
| p19 = سينٽ۔پيٽرز۔وولووی
| leader_title2 = وزير۔صدر
| leader_name2 = رودي ورورٽ (PS)
| leader_title3 = قانون سازي
| leader_name3 = برسلز گادي واري علائقي جي پارليامينٽ
| leader_title4 = اسپيڪر
| leader_name4 = رشيد مادراني (PS)
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en | title=EU regions by GDP, Eurostat | access-date=18 September 2023 | archive-date=27 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230227213552/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = علائقو/شھر
| demographics2_info1 = €96.513 billion (2022)&lt;ref name=ec.europa.eu&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|website=ec.europa.eu|access-date=20 February 2024|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title2 = Metro&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|archive-date=15 February 2023|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_info2 = €200.457 billion (2022)
| timezone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = +1
| timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
| utc_offset_DST = +2
| blank_name_sec2 = [[GeoTLD]]
| blank_info_sec2 = [[.brussels]]
| blank1_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2019)
| blank1_info_sec2 = 0.948&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{cite web |title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |access-date=2019-08-18 |publisher=hdi.globaldatalab.org |language=en |archive-date=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{color|green|very high}} · [[List of Belgian provinces by Human Development Index|1st of 11]]
| population_est = 1,212,352
| pop_est_as_of = 1 جنوري 2020ع
| nickname = BXL
| founder = چارلس، ڊيوڪ آف لوئر لورين
| established_title4 = علائقو
| established_date4 = 18 جون 1989ع
| established_title3 = برسلز جو شهري چارٽر
| established_date3 = 10 جون 1229ع
| iso_code = BE-BRU
}}
'''بروسیلز''' (Brussels) برسلز جي گاديءَ واري علائقي جو سڀ کان وڏو ميونسپلٽي ۽ تاريخي مرڪز آھي، گڏوگڏ فليمش علائقي ۽ [[بيلجيم]] جي گاديءَ جو هنڌ [[بيلجيم|آھي]]. &lt;ref&gt;{{ڪتابن مان حوالا|url=http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|title=The Belgian Constitution|date=May 2014|publisher=Belgian House of Representatives|location=Brussels, Belgium|page=63|access-date=10 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|archive-date=10 August 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf |date=10 August 2015 }}&lt;/ref&gt; برسلز جو شهر [[يورپي اتحاد|يورپي يونين]] جو پڻ انتظامي مرڪز آهي، ڇاڪاڻ ته اهو يورپي يونين جي ڪيترن ئي پرنسپل ادارن جي ميزباني ڪري ٿو. {{Sfn|Demey|2007}} &lt;ref name=&quot;12010E/PRO/06&quot;&gt;{{حوالو ويب|url=http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:C:2010:083:SOM:EN:HTML|title=Protocol (No 6) on the location of the seats of the institutions and of certain bodies, offices, agencies and departments of the European Union, Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union, OJ C 83, 30.3.2010, p. 265–265|date=30 March 2010|publisher=EUR-Lex|archive-url=https://www.webcitation.org/6Gkuh3sUu?url=http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:C:2010:083:SOM:EN:HTML|archive-date=20 May 2013|access-date=3 August 2010}}&lt;/ref&gt;

پينٽاگون جي اندر واقع مرڪزي تاريخي شهر کان علاوه، برسلز  شهر،  برسلز ڪيپيٽل ريجن جي اندر، يعني  ڪجهه ڀرپاسي وارن علائقن اڳئين ميونسپلٽي آف [[هارين، بيلجيم|هارين]]، [[ليڪن|لاڪن]] ۽ [[نيدر- مٿان- هيم بيڪ|نيدر-اوور-هيمبيڪ]] پڻ کي پکڙيل آهي،  جيئن ته  اتر ۾  لوئزلان/لوئیس (Louise/Louizalaan) ۽ بوا دی لا چیمبری/تیر کامیرنبوس (Bois de laCambre/Ter Kamerenbos) پارڪ ڏکڻ۔اوڀر ڏانهن، جتي اهو فلينڊرز ۾ ميونسپلٽي جي سرحدن سان لڳل آهي.

1 جنوري 2023 تائين، برسلز شهر جي آبادي 1,94,291 باشندن جي هئي. ڪل ايراضي 33.09 اسڪوائر ڪلوميٽر (12.78 اسڪوائر ميل) آهي جيڪا آبادي جي کثافت 5,704/اسڪوائر ڪلوميٽر (14,770/اسڪوائر ميل) ڏئي ٿي. سال 2007ع تائين، شهر ۾ 75,998 رجسٽرڊ غير بيلجين شھری هئا. عام طور تي سڀني برسلز جي ميونسپلٽيز سان، اهو قانوني طور تي ٻه لساني (فرانسيسي-ڊچ) آهي.

== علائقائي تاريخ ==
==آبادي==
==سياست==
==معيشت==
==سیاحت==
==ثقافت== 
==پڻ ڏسو== 
* [[يورپي يونين]]
* [[بيلجيم جا صوبا]] 
==خارجي لنڪس==
{{Commons category}}
* [https://www.brussels.be/ Official website] {{in lang|fr|nl|en}}
* [https://visit.brussels/ Official tourism website] {{in lang|fr|nl|en|de|es|it|pt}}
* [https://www.brussels.be/4664 Webcam Grand-Place Brussels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160530131359/http://www.brussels.be/4664 |date=2016-05-30 }}
* [https://www.ilotsacre.be/site/en/default_en.htm Interactive map]

{{Geographic location
|Centre = Brussels
|N  = [[Grimbergen]] ([[Flemish Brabant|VBR]]), [[Vilvoorde]] ([[Flemish Brabant|VBR]])
|NE = [[Machelen]] ([[Flemish Brabant|VBR]])
|E  = [[Zaventem]] ([[Flemish Brabant|VBR]])&lt;br/&gt;[[Evere]]&lt;br/&gt;[[Schaerbeek]]&lt;br/&gt;[[Saint-Josse-ten-Noode]]&lt;br/&gt;[[Etterbeek]]
|SE = [[Watermael-Boitsfort]]
|S  = [[Saint-Gilles, Belgium|Saint-Gilles]], [[Uccle]], [[Ixelles]]
|SW = 
|W  = [[Jette]]&lt;br/&gt;[[Sint-Jans-Molenbeek]]&lt;br/&gt;[[Anderlecht]]
|NW = [[Wemmel]] ([[Flemish Brabant|VBR]])
}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Brussels}}
[[Category:City of Brussels| ]]
[[Category:Government of Brussels|City of Brussels]]
[[Category:Municipalities of the Brussels-Capital Region]]
[[Category:Populated places in Belgium]]
[[Category:Capitals in Europe]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بروسيلز]]
[[زمرو:بيلجيم]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:بيلجيم ۾ شهر]]
[[زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون]]</text>
      <sha1>5rdtvjj2g4xpfff5a15piy7mex6oxan</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368559</id>
      <parentid>368557</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13326" sha1="gsxp3o1x942zcb8tawednsmat11y1rr" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = بروسیلز
| official_name = بروسیلز گادی وارو علایقو&lt;br&gt;Région de Bruxelles-Capitale&lt;br&gt;Brussels Hoofdstedelijk Gewest
| native_name = Bruxelles&lt;br&gt;Brussel
| settlement_type = علائقو
| image_skyline = {{multiple image
| border        = infobox
| perrow                   = 1/3/2/1
| total_width              = 290
| caption_align            = center
| image1= Grand Place Bruselas 2.jpg
| caption1  =  گروٹ مارکٹ تی گلن جی قالین جو تھوار
| image2  = Bruxelles Manneken Pis cropped.jpg
| caption2  = ''مینیڪوين پسمنظر&quot;
| image3  = Cathedrale des Saints Michel et Gudule - Bruxelles, Belgium - October 31, 2010 - panoramio.jpg
| caption3 = سينٽ مائيڪل اینڊ گوڊالا جو ڪيٿيڊرل
| image4 = The Atomium during civil twilight (DSCF1135).jpg
| caption4   =   اٽومیئم
| image5  = Basilica of the Sacred Heart-2.jpg 
| caption5  = چرچ آف ڪوئيڪلبرگ
| image6   = Exterior of the Royal Palace, Brussels 20180629.jpg
| caption6   = رویال پیلیس
| image7 = Arcade du Cinquantenaire (DSCF7405).jpg
| caption7  = پارڪ ڊو سنڪوانٽینائر/جوبیل پارڪ 
}}
| image_caption = 
| image_flag = Flag of the Brussels-Capital Region.svg
| flag_size = 125px
| flag_link = Flag of the Brussels-Capital Region
| image_blank_emblem = Be Brussels logo (full).svg
| blank_emblem_type = برانڊ مارڪ
| mapsize = 230px
| pushpin_map = Belgium#Europe
| pushpin_map_caption = بيلجيم اندر مقام## يورپ اندر مقام
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{Coord|50|50|48|N|04|21|09|E|region:BE-BR_type:adm1st|display=inline,title}}
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = {{flag|Belgium}}
| subdivision_type2 = ڪميونٽيون
| subdivision_name2 = فرانسيسي ڪميونٽي&lt;br&gt;فليمش ڪميونٽي
| established_title = آباد ٿيل
| established_date = تقریباً 580ع
| established_title1 = ٺهرايو
| established_date1 = 979ع
| established_title2 = برسلز جي ڪائونٽي
| established_date2 = تقریبا
| seat_type = گادي جو شھر
| seat = برسلز جو شهر
| parts_type = ميونسپلٽيون
| parts_style = coll
| p1 = فهرست 
* اينڊرلیخت
| leader_title = ايگزيڪيوٽو
| leader_name = برسلز گادي واري علائقي جي حڪومت
| leader_title1 = گورننگ پارٽيون (2019 – موجوده)
| leader_name1 = [[Parti Socialiste (Belgium)|PS]], [[DéFI]], [[Ecolo]]; [[Open Vld]], [[Vooruit (political party)|Vooruit]], [[Groen (political party)|Groen]]
| total_type = علائقو/شهر
| area_magnitude = 
| area_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=be.STAT |url=https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=90c1e218-dc4f-4827-824d-9b25abfefe59 |access-date=13 August 2020 |publisher=bestat.statbel.fgov.be |archive-date=23 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123175016/https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=90c1e218-dc4f-4827-824d-9b25abfefe59 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 162.4
| area_total_sq_mi = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 13
| elevation_ft = 
| population_total = 1,235,192
| population_as_of = 1 جنوري 2023ع
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ibsa.brussels/mini-bru-en |title=Mini-Bru &amp;#124; IBSA |publisher=ibsa.brussels |access-date=17 March 2021 |archive-date=9 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309201511/https://ibsa.brussels/mini-bru-en |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/population-bevolking-20230101.pdf|title=Population-Bevolking-20230101 |language=nl |publisher=Statbel |date=2012-12-04 |accessdate=2022-08-24 |archive-date=23 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823165540/https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/loop-van-de-bevolking#panel-11 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_density_sq_mi = 
| population_urban = 
| population_metro = 2,500,000
| population_blank1_title = 
| population_blank1 = 
| population_demonym = {{unbulleted list|{{Lang|en|Brusselian}}|{{small|[[French language|fr]]}} {{lang|fr|Bruxellois(e)}}|{{small|[[Dutch language|nl]]}} {{lang|nl|Brusselaar}}/{{lang|nl|Brusselse}}}}
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_footnotes = 
| demographics1_title1 = Official languages
| demographics1_info1 = [[French language|French]]{{*}}[[Dutch language|Dutch]]
| demographics1_title2 = Ethnic groups
| demographics1_info2 = 25.7% [[Belgian people|Belgian]]&lt;br/&gt; 74.3% [[Demographics of Belgium|others]]&lt;br/&gt;• 41.8% non-European&lt;ref name=&quot;micheletribalat.fr&quot;&gt;Michèle Tribalat, [http://www.micheletribalat.fr/448383449 Population d'origine étrangère en Belgique en 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210502165612/http://www.micheletribalat.fr/448383449 |date=2 May 2021 }}, 8 February 2021&lt;/ref&gt;
| postal_code_type = [[ISO 3166-2:BE|ISO 3166]]
| postal2_code_type = [[Postal code|Postal code(s)]]
| postal2_code = 42 postal codes
| area_code = 02
| website = {{URL|1=https://be.brussels/brussels?set_language=en|2=be.brussels}}
| footnotes = 
| p2 = اوڊرغیم
| p3 = سينٽ اگاٿا۔برخيم
| p4 = برڪسيلز۔ول/بروسیل۔اسٽاڊ
| p5 = ايٽربيڪ
| p6 = ايورئی
| p7 = وورسٽ
| p8 = گانشورین
| p9 = ايلسينی
| p10 = جيٽئي
| p11 = ڪوئيڪلبرگ
| p12 = سينٽ جانس۔مولنبيڪ
| p13 = سينٽ گليس
| p14 = سينٽ۔جوسٽ۔ ٽین۔نوڊ
| p15 = سکاربيڪ
| p16 = اُڪيل
| p17 = واٽرميل بیوفورٽ/واٽرمال بوسوورڊ
| p18 = سينٽ۔لمبریخٽس۔وولووی
| p19 = سينٽ۔پيٽرز۔وولووی
| leader_title2 = وزير۔صدر
| leader_name2 = رودي ورورٽ (PS)
| leader_title3 = قانون سازي
| leader_name3 = برسلز گادي واري علائقي جي پارليامينٽ
| leader_title4 = اسپيڪر
| leader_name4 = رشيد مادراني (PS)
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en | title=EU regions by GDP, Eurostat | access-date=18 September 2023 | archive-date=27 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230227213552/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = علائقو/شھر
| demographics2_info1 = €96.513 billion (2022)&lt;ref name=ec.europa.eu&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|website=ec.europa.eu|access-date=20 February 2024|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title2 = Metro&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|archive-date=15 February 2023|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_info2 = €200.457 billion (2022)
| timezone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = +1
| timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
| utc_offset_DST = +2
| blank_name_sec2 = [[GeoTLD]]
| blank_info_sec2 = [[.brussels]]
| blank1_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2019)
| blank1_info_sec2 = 0.948&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{cite web |title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |access-date=2019-08-18 |publisher=hdi.globaldatalab.org |language=en |archive-date=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{color|green|very high}} · [[List of Belgian provinces by Human Development Index|1st of 11]]
| population_est = 1,212,352
| pop_est_as_of = 1 جنوري 2020ع
| founder = چارلس، ڊيوڪ آف لوئر لورين
| established_title4 = علائقو
| established_date4 = 18 جون 1989ع
| established_title3 = برسلز جو شهري چارٽر
| established_date3 = 10 جون 1229ع
| iso_code = BE-BRU
|extinct_title=آبادي|extinct_date=25,00,000 (ميٽروپوليٽن علائقو)}}
'''بروسیلز''' (Brussels) برسلز جي گاديءَ واري علائقي جو سڀ کان وڏو ميونسپلٽي ۽ تاريخي مرڪز آھي، گڏوگڏ فليمش علائقي ۽ [[بيلجيم]] جي گاديءَ جو هنڌ [[بيلجيم|آھي]]. &lt;ref&gt;{{ڪتابن مان حوالا|url=http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|title=The Belgian Constitution|date=May 2014|publisher=Belgian House of Representatives|location=Brussels, Belgium|page=63|access-date=10 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|archive-date=10 August 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf |date=10 August 2015 }}&lt;/ref&gt; برسلز جو شهر [[يورپي اتحاد|يورپي يونين]] جو پڻ انتظامي مرڪز آهي، ڇاڪاڻ ته اهو يورپي يونين جي ڪيترن ئي پرنسپل ادارن جي ميزباني ڪري ٿو. {{Sfn|Demey|2007}} &lt;ref name=&quot;12010E/PRO/06&quot;&gt;{{حوالو ويب|url=http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:C:2010:083:SOM:EN:HTML|title=Protocol (No 6) on the location of the seats of the institutions and of certain bodies, offices, agencies and departments of the European Union, Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union, OJ C 83, 30.3.2010, p. 265–265|date=30 March 2010|publisher=EUR-Lex|archive-url=https://www.webcitation.org/6Gkuh3sUu?url=http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:C:2010:083:SOM:EN:HTML|archive-date=20 May 2013|access-date=3 August 2010}}&lt;/ref&gt;

پينٽاگون جي اندر واقع مرڪزي تاريخي شهر کان علاوه، برسلز  شهر،  برسلز ڪيپيٽل ريجن جي اندر، يعني  ڪجهه ڀرپاسي وارن علائقن اڳئين ميونسپلٽي آف [[هارين، بيلجيم|هارين]]، [[ليڪن|لاڪن]] ۽ [[نيدر- مٿان- هيم بيڪ|نيدر-اوور-هيمبيڪ]] پڻ کي پکڙيل آهي،  جيئن ته  اتر ۾  لوئزلان/لوئیس (Louise/Louizalaan) ۽ بوا دی لا چیمبری/تیر کامیرنبوس (Bois de laCambre/Ter Kamerenbos) پارڪ ڏکڻ۔اوڀر ڏانهن، جتي اهو فلينڊرز ۾ ميونسپلٽي جي سرحدن سان لڳل آهي.

1 جنوري 2023 تائين، برسلز شهر جي آبادي 1,94,291 باشندن جي هئي. ڪل ايراضي 33.09 اسڪوائر ڪلوميٽر (12.78 اسڪوائر ميل) آهي جيڪا آبادي جي کثافت 5,704/اسڪوائر ڪلوميٽر (14,770/اسڪوائر ميل) ڏئي ٿي. سال 2007ع تائين، شهر ۾ 75,998 رجسٽرڊ غير بيلجين شھری هئا. عام طور تي سڀني برسلز جي ميونسپلٽيز سان، اهو قانوني طور تي ٻه لساني (فرانسيسي-ڊچ) آهي.

== علائقائي تاريخ ==
==آبادي==
==سياست==
==معيشت==
==سیاحت==
==ثقافت== 
==پڻ ڏسو== 
* [[يورپي يونين]]
* [[بيلجيم جا صوبا]] 
==خارجي لنڪس==
{{Commons category}}
* [https://www.brussels.be/ Official website] {{in lang|fr|nl|en}}
* [https://visit.brussels/ Official tourism website] {{in lang|fr|nl|en|de|es|it|pt}}
* [https://www.brussels.be/4664 Webcam Grand-Place Brussels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160530131359/http://www.brussels.be/4664 |date=2016-05-30 }}
* [https://www.ilotsacre.be/site/en/default_en.htm Interactive map]

{{Geographic location
|Centre = Brussels
|N  = [[Grimbergen]] ([[Flemish Brabant|VBR]]), [[Vilvoorde]] ([[Flemish Brabant|VBR]])
|NE = [[Machelen]] ([[Flemish Brabant|VBR]])
|E  = [[Zaventem]] ([[Flemish Brabant|VBR]])&lt;br/&gt;[[Evere]]&lt;br/&gt;[[Schaerbeek]]&lt;br/&gt;[[Saint-Josse-ten-Noode]]&lt;br/&gt;[[Etterbeek]]
|SE = [[Watermael-Boitsfort]]
|S  = [[Saint-Gilles, Belgium|Saint-Gilles]], [[Uccle]], [[Ixelles]]
|SW = 
|W  = [[Jette]]&lt;br/&gt;[[Sint-Jans-Molenbeek]]&lt;br/&gt;[[Anderlecht]]
|NW = [[Wemmel]] ([[Flemish Brabant|VBR]])
}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Brussels}}
[[Category:City of Brussels| ]]
[[Category:Government of Brussels|City of Brussels]]
[[Category:Municipalities of the Brussels-Capital Region]]
[[Category:Populated places in Belgium]]
[[Category:Capitals in Europe]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بروسيلز]]
[[زمرو:بيلجيم]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:بيلجيم ۾ شهر]]
[[زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون]]</text>
      <sha1>gsxp3o1x942zcb8tawednsmat11y1rr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368560</id>
      <parentid>368559</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13466" sha1="tlcpb3t39n8r0wffahgow3aje201mgi" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = بروسیلز
| official_name = بروسیلز گادی وارو علایقو&lt;br&gt;Région de Bruxelles-Capitale&lt;br&gt;Brussels Hoofdstedelijk Gewest
| native_name = Bruxelles&lt;br&gt;Brussel
| settlement_type = علائقو
| image_skyline = {{multiple image
| border        = infobox
| perrow                   = 1/3/2/1
| total_width              = 290
| caption_align            = center
| image1= Grand Place Bruselas 2.jpg
| caption1  =  گروٹ مارکٹ تی گلن جی قالین جو تھوار
| image2  = Bruxelles Manneken Pis cropped.jpg
| caption2  = ''مینیڪوين پسمنظر&quot;
| image3  = Cathedrale des Saints Michel et Gudule - Bruxelles, Belgium - October 31, 2010 - panoramio.jpg
| caption3 = سينٽ مائيڪل اینڊ گوڊالا جو ڪيٿيڊرل
| image4 = The Atomium during civil twilight (DSCF1135).jpg
| caption4   =   اٽومیئم
| image5  = Basilica of the Sacred Heart-2.jpg 
| caption5  = چرچ آف ڪوئيڪلبرگ
| image6   = Exterior of the Royal Palace, Brussels 20180629.jpg
| caption6   = رویال پیلیس
| image7 = Arcade du Cinquantenaire (DSCF7405).jpg
| caption7  = پارڪ ڊو سنڪوانٽینائر/جوبیل پارڪ 
}}
| image_caption = 
| image_flag = Flag of the Brussels-Capital Region.svg
| flag_size = 125px
| flag_link = Flag of the Brussels-Capital Region
| image_blank_emblem = Be Brussels logo (full).svg
| blank_emblem_type = برانڊ مارڪ
| mapsize = 230px
| pushpin_map = Belgium#Europe
| pushpin_map_caption = بيلجيم اندر مقام## يورپ اندر مقام
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{Coord|50|50|48|N|04|21|09|E|region:BE-BR_type:adm1st|display=inline,title}}
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = {{flag|Belgium}}
| subdivision_type2 = ڪميونٽيون
| subdivision_name2 = فرانسيسي ڪميونٽي&lt;br&gt;فليمش ڪميونٽي
| established_title = آباد ٿيل
| established_date = تقریباً 580ع
| established_title1 = ٺهرايو
| established_date1 = 979ع
| established_title2 = برسلز جي ڪائونٽي
| established_date2 = تقریبا
| seat_type = گادي جو شھر
| seat = برسلز جو شهر
| parts_type = ميونسپلٽيون
| parts_style = coll
| p1 = فهرست 
* اينڊرلیخت
| leader_title = ايگزيڪيوٽو
| leader_name = برسلز گادي واري علائقي جي حڪومت
| leader_title1 = گورننگ پارٽيون (2019 – موجوده)
| leader_name1 = پارٽي سوشائلسٽئ، ڊي ايف ايل، اڪولو، ووروئت، گروئن
| total_type = علائقو/شهر
| area_magnitude = 
| area_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=be.STAT |url=https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=90c1e218-dc4f-4827-824d-9b25abfefe59 |access-date=13 August 2020 |publisher=bestat.statbel.fgov.be |archive-date=23 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123175016/https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=90c1e218-dc4f-4827-824d-9b25abfefe59 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 162.4
| area_total_sq_mi = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 13
| elevation_ft = 
| population_total = 1,235,192
| population_as_of = 1 جنوري 2023ع
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ibsa.brussels/mini-bru-en |title=Mini-Bru &amp;#124; IBSA |publisher=ibsa.brussels |access-date=17 March 2021 |archive-date=9 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309201511/https://ibsa.brussels/mini-bru-en |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/population-bevolking-20230101.pdf|title=Population-Bevolking-20230101 |language=nl |publisher=Statbel |date=2012-12-04 |accessdate=2022-08-24 |archive-date=23 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823165540/https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/loop-van-de-bevolking#panel-11 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_density_sq_mi = 
| population_urban = 
| population_metro = 2,500,000
| population_blank1_title = 
| population_blank1 = 
| population_demonym = {{unbulleted list|{{Lang|en|Brusselian}}|{{small|[[French language|fr]]}} {{lang|fr|Bruxellois(e)}}|{{small|[[Dutch language|nl]]}} {{lang|nl|Brusselaar}}/{{lang|nl|Brusselse}}}}
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_footnotes = 
| demographics1_title1 = Official languages
| demographics1_info1 = [[French language|French]]{{*}}[[Dutch language|Dutch]]
| demographics1_title2 = Ethnic groups
| demographics1_info2 = 25.7% [[Belgian people|Belgian]]&lt;br/&gt; 74.3% [[Demographics of Belgium|others]]&lt;br/&gt;• 41.8% non-European&lt;ref name=&quot;micheletribalat.fr&quot;&gt;Michèle Tribalat, [http://www.micheletribalat.fr/448383449 Population d'origine étrangère en Belgique en 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210502165612/http://www.micheletribalat.fr/448383449 |date=2 May 2021 }}, 8 February 2021&lt;/ref&gt;
| postal_code_type = [[ISO 3166-2:BE|ISO 3166]]
| postal2_code_type = [[Postal code|Postal code(s)]]
| postal2_code = 42 postal codes
| area_code = 02
| website = {{URL|1=https://be.brussels/brussels?set_language=en|2=be.brussels}}
| footnotes = 
| p2 = اوڊرغیم
| p3 = سينٽ اگاٿا۔برخيم
| p4 = برڪسيلز۔ول/بروسیل۔اسٽاڊ
| p5 = ايٽربيڪ
| p6 = ايورئی
| p7 = وورسٽ
| p8 = گانشورین
| p9 = ايلسينی
| p10 = جيٽئي
| p11 = ڪوئيڪلبرگ
| p12 = سينٽ جانس۔مولنبيڪ
| p13 = سينٽ گليس
| p14 = سينٽ۔جوسٽ۔ ٽین۔نوڊ
| p15 = سکاربيڪ
| p16 = اُڪيل
| p17 = واٽرميل بیوفورٽ/واٽرمال بوسوورڊ
| p18 = سينٽ۔لمبریخٽس۔وولووی
| p19 = سينٽ۔پيٽرز۔وولووی
| leader_title2 = وزير۔صدر
| leader_name2 = رودي ورورٽ (PS)
| leader_title3 = قانون سازي
| leader_name3 = برسلز گادي واري علائقي جي پارليامينٽ
| leader_title4 = اسپيڪر
| leader_name4 = رشيد مادراني (PS)
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en | title=EU regions by GDP, Eurostat | access-date=18 September 2023 | archive-date=27 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230227213552/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = علائقو/شھر
| demographics2_info1 = €96.513 billion (2022)&lt;ref name=ec.europa.eu&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|website=ec.europa.eu|access-date=20 February 2024|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title2 = Metro&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|archive-date=15 February 2023|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_info2 = €200.457 billion (2022)
| timezone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = +1
| timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
| utc_offset_DST = +2
| blank_name_sec2 = [[GeoTLD]]
| blank_info_sec2 = [[.brussels]]
| blank1_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2019)
| blank1_info_sec2 = 0.948&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{cite web |title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |access-date=2019-08-18 |publisher=hdi.globaldatalab.org |language=en |archive-date=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{color|green|very high}} · [[List of Belgian provinces by Human Development Index|1st of 11]]
| population_est = 1,212,352
| pop_est_as_of = 1 جنوري 2020ع
| founder = چارلس، ڊيوڪ آف لوئر لورين
| established_title4 = علائقو
| established_date4 = 18 جون 1989ع
| established_title3 = برسلز جو شهري چارٽر
| established_date3 = 10 جون 1229ع
| iso_code = BE-BRU
|extinct_title=آبادي|extinct_date=25,00,000 (ميٽروپوليٽن علائقو)}}
'''بروسیلز''' (&lt;small&gt;Brussels&lt;/small&gt;) بروسيلز جي گاديءَ واري علائقي جي سڀ کان وڏي ميونسپلٽي ۽ تاريخي مرڪز آھي. اها گڏوگڏ فليمش علائقي ۽ [[بيلجيم]] جو گاديءَ جو هنڌ [[بيلجيم|آھي]]. &lt;ref&gt;{{ڪتابن مان حوالا|url=http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|title=The Belgian Constitution|date=May 2014|publisher=Belgian House of Representatives|location=Brussels, Belgium|page=63|access-date=10 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|archive-date=10 August 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf |date=10 August 2015 }}&lt;/ref&gt; بروسيلز جو شهر [[يورپي اتحاد|يورپي يونين]] جو انتظامي مرڪز پڻ آهي، جئين ته اهو يورپي يونين جي ڪيترن ئي پرنسپل ادارن جي ميزباني ڪري ٿو. &lt;ref name=&quot;12010E/PRO/06&quot;&gt;{{حوالو ويب|url=http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:C:2010:083:SOM:EN:HTML|title=Protocol (No 6) on the location of the seats of the institutions and of certain bodies, offices, agencies and departments of the European Union, Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union, OJ C 83, 30.3.2010, p. 265–265|date=30 March 2010|publisher=EUR-Lex|archive-url=https://www.webcitation.org/6Gkuh3sUu?url=http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:C:2010:083:SOM:EN:HTML|archive-date=20 May 2013|access-date=3 August 2010}}&lt;/ref&gt;

پنج طرف واري عمارت جي اندر واقع مرڪزي تاريخي شهر کان علاوه، بروسيلز شهر، بروسيلز ڪيپيٽل ريجن جي اندر، يعني  ڪجهه ڀرپاسي وارن علائقن اڳئين ميونسپلٽي آف [[هارين، بيلجيم|هارين]]، [[ليڪن|لاڪن]] ۽ [[نيدر- مٿان- هيم بيڪ|نيدر-اوور-هيمبيڪ]] تي پڻ پکڙيل آهي،  جيئن ته  اتر ۾  لوئزلان/لوئیزئ (&lt;small&gt;Louise&lt;/small&gt;/&lt;small&gt;Louizalaan&lt;/small&gt;) ۽ بوا-ڊي-لا-چیمبری/تیر کئمیرينبوس پارڪ (&lt;small&gt;Bois de laCambre/Ter Kamerenbos&lt;/small&gt;) ۽ ڏکڻ۔اوڀر ڏانهن اهو فلينڊرز ۾ ميونسپلٽي جي حدن سان لڳل آهي.

1 جنوري 2023ع تائين، برسلز شهر جي آبادي &lt;small&gt;1,94,291&lt;/small&gt; هئي. ڪل ايراضي &lt;small&gt;33.09&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;12.78&lt;/small&gt; چورس ميل) آهي، جيڪا آبادي جي گهاٽائي &lt;small&gt;5,704&lt;/small&gt; في چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;14,770&lt;/small&gt; في چورس ميل) ڏئي ٿي. سال 2007ع تائين، شهر ۾ &lt;small&gt;75,998&lt;/small&gt; رجسٽرڊ غير بيلجين شھری هئا. عام طور تي سڀني بروسيلز جي ميونسپلٽيز سان، اهو قانوني طور تي ٻه لساني    ([[ڊچ ٻولي|ڊچ]]- [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]) آهي.

== علائقائي تاريخ ==
==آبادي==
==سياست==
==معيشت==
==سیاحت==
==ثقافت== 
==پڻ ڏسو== 
* [[يورپي يونين]]
* [[بيلجيم جا صوبا]] 
==خارجي لنڪس==
{{Commons category}}
* [https://www.brussels.be/ Official website] {{in lang|fr|nl|en}}
* [https://visit.brussels/ Official tourism website] {{in lang|fr|nl|en|de|es|it|pt}}
* [https://www.brussels.be/4664 Webcam Grand-Place Brussels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160530131359/http://www.brussels.be/4664 |date=2016-05-30 }}
* [https://www.ilotsacre.be/site/en/default_en.htm Interactive map]

{{Geographic location
|Centre = Brussels
|N  = [[Grimbergen]] ([[Flemish Brabant|VBR]]), [[Vilvoorde]] ([[Flemish Brabant|VBR]])
|NE = [[Machelen]] ([[Flemish Brabant|VBR]])
|E  = [[Zaventem]] ([[Flemish Brabant|VBR]])&lt;br/&gt;[[Evere]]&lt;br/&gt;[[Schaerbeek]]&lt;br/&gt;[[Saint-Josse-ten-Noode]]&lt;br/&gt;[[Etterbeek]]
|SE = [[Watermael-Boitsfort]]
|S  = [[Saint-Gilles, Belgium|Saint-Gilles]], [[Uccle]], [[Ixelles]]
|SW = 
|W  = [[Jette]]&lt;br/&gt;[[Sint-Jans-Molenbeek]]&lt;br/&gt;[[Anderlecht]]
|NW = [[Wemmel]] ([[Flemish Brabant|VBR]])
}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Brussels}}
[[Category:City of Brussels| ]]
[[Category:Government of Brussels|City of Brussels]]
[[Category:Municipalities of the Brussels-Capital Region]]
[[Category:Populated places in Belgium]]
[[Category:Capitals in Europe]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بروسيلز]]
[[زمرو:بيلجيم]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:بيلجيم ۾ شهر]]
[[زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون]]</text>
      <sha1>tlcpb3t39n8r0wffahgow3aje201mgi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368561</id>
      <parentid>368560</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12249" sha1="cawmso1bt1c9zs5z4ulsesgv4tveppw" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = بروسیلز
| official_name = بروسیلز گادی وارو علایقو&lt;br&gt;Région de Bruxelles-Capitale&lt;br&gt;Brussels Hoofdstedelijk Gewest
| native_name = Bruxelles&lt;br&gt;Brussel
| settlement_type = علائقو
| image_skyline = {{multiple image
| border        = infobox
| perrow                   = 1/3/2/1
| total_width              = 290
| caption_align            = center
| image1= Grand Place Bruselas 2.jpg
| caption1  =  گروٹ مارکٹ تی گلن جی قالین جو تھوار
| image2  = Bruxelles Manneken Pis cropped.jpg
| caption2  = ''مینیڪوين پسمنظر&quot;
| image3  = Cathedrale des Saints Michel et Gudule - Bruxelles, Belgium - October 31, 2010 - panoramio.jpg
| caption3 = سينٽ مائيڪل اینڊ گوڊالا جو ڪيٿيڊرل
| image4 = The Atomium during civil twilight (DSCF1135).jpg
| caption4   =   اٽومیئم
| image5  = Basilica of the Sacred Heart-2.jpg 
| caption5  = چرچ آف ڪوئيڪلبرگ
| image6   = Exterior of the Royal Palace, Brussels 20180629.jpg
| caption6   = رویال پیلیس
| image7 = Arcade du Cinquantenaire (DSCF7405).jpg
| caption7  = پارڪ ڊو سنڪوانٽینائر/جوبیل پارڪ 
}}
| image_caption = 
| image_flag = Flag of the Brussels-Capital Region.svg
| flag_size = 125px
| flag_link = Flag of the Brussels-Capital Region
| image_blank_emblem = Be Brussels logo (full).svg
| blank_emblem_type = برانڊ مارڪ
| mapsize = 230px
| pushpin_map = Belgium#Europe
| pushpin_map_caption = بيلجيم اندر مقام## يورپ اندر مقام
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{Coord|50|50|48|N|04|21|09|E|region:BE-BR_type:adm1st|display=inline,title}}
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = {{flag|Belgium}}
| subdivision_type2 = ڪميونٽيون
| subdivision_name2 = فرانسيسي ڪميونٽي&lt;br&gt;فليمش ڪميونٽي
| established_title = آباد ٿيل
| established_date = تقریباً 580ع
| established_title1 = ٺهرايو
| established_date1 = 979ع
| established_title2 = برسلز جي ڪائونٽي
| established_date2 = تقریبا
| seat_type = گادي جو شھر
| seat = برسلز جو شهر
| parts_type = ميونسپلٽيون
| parts_style = coll
| p1 = فهرست 
* اينڊرلیخت
| leader_title = ايگزيڪيوٽو
| leader_name = برسلز گادي واري علائقي جي حڪومت
| leader_title1 = گورننگ پارٽيون (2019 – موجوده)
| leader_name1 = پارٽي سوشائلسٽئ، ڊي ايف ايل، اڪولو، ووروئت، گروئن
| total_type = علائقو/شهر
| area_magnitude = 
| area_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=be.STAT |url=https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=90c1e218-dc4f-4827-824d-9b25abfefe59 |access-date=13 August 2020 |publisher=bestat.statbel.fgov.be |archive-date=23 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123175016/https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=90c1e218-dc4f-4827-824d-9b25abfefe59 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 162.4
| area_total_sq_mi = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 13
| elevation_ft = 
| population_total = 1,235,192
| population_as_of = 1 جنوري 2023ع
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ibsa.brussels/mini-bru-en |title=Mini-Bru &amp;#124; IBSA |publisher=ibsa.brussels |access-date=17 March 2021 |archive-date=9 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309201511/https://ibsa.brussels/mini-bru-en |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/population-bevolking-20230101.pdf|title=Population-Bevolking-20230101 |language=nl |publisher=Statbel |date=2012-12-04 |accessdate=2022-08-24 |archive-date=23 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823165540/https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/loop-van-de-bevolking#panel-11 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_density_sq_mi = 
| population_urban = 
| population_metro = 2,500,000
| population_blank1_title = 
| population_blank1 = 
| population_demonym = {{unbulleted list|{{Lang|en|Brusselian}}|{{small|[[French language|fr]]}} {{lang|fr|Bruxellois(e)}}|{{small|[[Dutch language|nl]]}} {{lang|nl|Brusselaar}}/{{lang|nl|Brusselse}}}}
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_footnotes = 
| demographics1_title1 = Official languages
| demographics1_info1 = [[French language|French]]{{*}}[[Dutch language|Dutch]]
| demographics1_title2 = Ethnic groups
| demographics1_info2 = 25.7% [[Belgian people|Belgian]]&lt;br/&gt; 74.3% [[Demographics of Belgium|others]]&lt;br/&gt;• 41.8% non-European&lt;ref name=&quot;micheletribalat.fr&quot;&gt;Michèle Tribalat, [http://www.micheletribalat.fr/448383449 Population d'origine étrangère en Belgique en 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210502165612/http://www.micheletribalat.fr/448383449 |date=2 May 2021 }}, 8 February 2021&lt;/ref&gt;
| postal_code_type = [[ISO 3166-2:BE|ISO 3166]]
| postal2_code_type = [[Postal code|Postal code(s)]]
| postal2_code = 42 postal codes
| area_code = 02
| website = {{URL|1=https://be.brussels/brussels?set_language=en|2=be.brussels}}
| footnotes = 
| p2 = اوڊرغیم
| p3 = سينٽ اگاٿا۔برخيم
| p4 = برڪسيلز۔ول/بروسیل۔اسٽاڊ
| p5 = ايٽربيڪ
| p6 = ايورئی
| p7 = وورسٽ
| p8 = گانشورین
| p9 = ايلسينی
| p10 = جيٽئي
| p11 = ڪوئيڪلبرگ
| p12 = سينٽ جانس۔مولنبيڪ
| p13 = سينٽ گليس
| p14 = سينٽ۔جوسٽ۔ ٽین۔نوڊ
| p15 = سکاربيڪ
| p16 = اُڪيل
| p17 = واٽرميل بیوفورٽ/واٽرمال بوسوورڊ
| p18 = سينٽ۔لمبریخٽس۔وولووی
| p19 = سينٽ۔پيٽرز۔وولووی
| leader_title2 = وزير۔صدر
| leader_name2 = رودي ورورٽ (PS)
| leader_title3 = قانون سازي
| leader_name3 = برسلز گادي واري علائقي جي پارليامينٽ
| leader_title4 = اسپيڪر
| leader_name4 = رشيد مادراني (PS)
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en | title=EU regions by GDP, Eurostat | access-date=18 September 2023 | archive-date=27 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230227213552/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = علائقو/شھر
| demographics2_info1 = €96.513 billion (2022)&lt;ref name=ec.europa.eu&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|website=ec.europa.eu|access-date=20 February 2024|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title2 = Metro&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|archive-date=15 February 2023|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_info2 = €200.457 billion (2022)
| timezone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = +1
| timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
| utc_offset_DST = +2
| blank_name_sec2 = [[GeoTLD]]
| blank_info_sec2 = [[.brussels]]
| blank1_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2019)
| blank1_info_sec2 = 0.948&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{cite web |title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |access-date=2019-08-18 |publisher=hdi.globaldatalab.org |language=en |archive-date=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{color|green|very high}} · [[List of Belgian provinces by Human Development Index|1st of 11]]
| population_est = 1,212,352
| pop_est_as_of = 1 جنوري 2020ع
| founder = چارلس، ڊيوڪ آف لوئر لورين
| established_title4 = علائقو
| established_date4 = 18 جون 1989ع
| established_title3 = برسلز جو شهري چارٽر
| established_date3 = 10 جون 1229ع
| iso_code = BE-BRU
|extinct_title=آبادي|extinct_date=25,00,000 (ميٽروپوليٽن علائقو)}}
'''بروسیلز''' (&lt;small&gt;Brussels&lt;/small&gt;) بروسيلز جي گاديءَ واري علائقي جي سڀ کان وڏي ميونسپلٽي ۽ تاريخي مرڪز آھي. اها گڏوگڏ فليمش علائقي ۽ [[بيلجيم]] جو گاديءَ جو هنڌ [[بيلجيم|آھي]]. &lt;ref&gt;{{ڪتابن مان حوالا|url=http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|title=The Belgian Constitution|date=May 2014|publisher=Belgian House of Representatives|location=Brussels, Belgium|page=63|access-date=10 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|archive-date=10 August 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf |date=10 August 2015 }}&lt;/ref&gt; بروسيلز جو شهر [[يورپي اتحاد|يورپي يونين]] جو انتظامي مرڪز پڻ آهي، جئين ته اهو يورپي يونين جي ڪيترن ئي پرنسپل ادارن جي ميزباني ڪري ٿو. &lt;ref name=&quot;12010E/PRO/06&quot;&gt;{{حوالو ويب|url=http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:C:2010:083:SOM:EN:HTML|title=Protocol (No 6) on the location of the seats of the institutions and of certain bodies, offices, agencies and departments of the European Union, Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union, OJ C 83, 30.3.2010, p. 265–265|date=30 March 2010|publisher=EUR-Lex|archive-url=https://www.webcitation.org/6Gkuh3sUu?url=http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:C:2010:083:SOM:EN:HTML|archive-date=20 May 2013|access-date=3 August 2010}}&lt;/ref&gt;

پنج طرف واري عمارت جي اندر واقع مرڪزي تاريخي شهر کان علاوه، بروسيلز شهر، بروسيلز ڪيپيٽل ريجن جي اندر، يعني  ڪجهه ڀرپاسي وارن علائقن اڳئين ميونسپلٽي آف [[هارين، بيلجيم|هارين]]، [[ليڪن|لاڪن]] ۽ [[نيدر- مٿان- هيم بيڪ|نيدر-اوور-هيمبيڪ]] تي پڻ پکڙيل آهي،  جيئن ته  اتر ۾  لوئزلان/لوئیزئ (&lt;small&gt;Louise&lt;/small&gt;/&lt;small&gt;Louizalaan&lt;/small&gt;) ۽ بوا-ڊي-لا-چیمبری/تیر کئمیرينبوس پارڪ (&lt;small&gt;Bois de laCambre/Ter Kamerenbos&lt;/small&gt;) ۽ ڏکڻ۔اوڀر ڏانهن اهو فلينڊرز ۾ ميونسپلٽي جي حدن سان لڳل آهي.

1 جنوري 2023ع تائين، برسلز شهر جي آبادي &lt;small&gt;1,94,291&lt;/small&gt; هئي. ڪل ايراضي &lt;small&gt;33.09&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;12.78&lt;/small&gt; چورس ميل) آهي، جيڪا آبادي جي گهاٽائي &lt;small&gt;5,704&lt;/small&gt; في چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;14,770&lt;/small&gt; في چورس ميل) ڏئي ٿي. سال 2007ع تائين، شهر ۾ &lt;small&gt;75,998&lt;/small&gt; رجسٽرڊ غير بيلجين شھری هئا. عام طور تي سڀني بروسيلز جي ميونسپلٽيز سان، اهو قانوني طور تي ٻه لساني    ([[ڊچ ٻولي|ڊچ]]- [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]) آهي.

== علائقائي تاريخ ==
==آبادي==
==سياست==
==معيشت==
==سیاحت==
==ثقافت== 
==پڻ ڏسو== 
* [[يورپي يونين]]
* [[بيلجيم جا صوبا]] 
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:بروسيلز]]
[[زمرو:بيلجيم]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:بيلجيم ۾ شهر]]
[[زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون]]</text>
      <sha1>cawmso1bt1c9zs5z4ulsesgv4tveppw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368562</id>
      <parentid>368561</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13254" sha1="dmx3q39bt2z552bj305es9jdosokjul" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = بروسیلز
| official_name = بروسیلز گادی وارو علایقو&lt;br&gt;Région de Bruxelles-Capitale&lt;br&gt;Brussels Hoofdstedelijk Gewest
| native_name = Bruxelles&lt;br&gt;Brussel
| settlement_type = علائقو
| image_skyline = {{multiple image
| border        = infobox
| perrow                   = 1/3/2/1
| total_width              = 290
| caption_align            = center
| image1= Grand Place Bruselas 2.jpg
| caption1  =  گروٹ مارکٹ تی گلن جی قالین جو تھوار
| image2  = Bruxelles Manneken Pis cropped.jpg
| caption2  = ''مینیڪوين پسمنظر&quot;
| image3  = Cathedrale des Saints Michel et Gudule - Bruxelles, Belgium - October 31, 2010 - panoramio.jpg
| caption3 = سينٽ مائيڪل اینڊ گوڊالا جو ڪيٿيڊرل
| image4 = The Atomium during civil twilight (DSCF1135).jpg
| caption4   =   اٽومیئم
| image5  = Basilica of the Sacred Heart-2.jpg 
| caption5  = چرچ آف ڪوئيڪلبرگ
| image6   = Exterior of the Royal Palace, Brussels 20180629.jpg
| caption6   = رویال پیلیس
| image7 = Arcade du Cinquantenaire (DSCF7405).jpg
| caption7  = پارڪ ڊو سنڪوانٽینائر/جوبیل پارڪ 
}}
| image_caption = 
| image_flag = Flag of the Brussels-Capital Region.svg
| flag_size = 125px
| flag_link = Flag of the Brussels-Capital Region
| image_blank_emblem = Be Brussels logo (full).svg
| blank_emblem_type = برانڊ مارڪ
| mapsize = 230px
| pushpin_map = Belgium#Europe
| pushpin_map_caption = بيلجيم اندر مقام## يورپ اندر مقام
| pushpin_relief = 1
| coordinates = {{Coord|50|50|48|N|04|21|09|E|region:BE-BR_type:adm1st|display=inline,title}}
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = {{flag|Belgium}}
| subdivision_type2 = ڪميونٽيون
| subdivision_name2 = فرانسيسي ڪميونٽي&lt;br&gt;فليمش ڪميونٽي
| established_title = آباد ٿيل
| established_date = تقریباً 580ع
| established_title1 = ٺهرايو
| established_date1 = 979ع
| established_title2 = برسلز جي ڪائونٽي
| established_date2 = تقریبا
| seat_type = گادي جو شھر
| seat = برسلز جو شهر
| parts_type = ميونسپلٽيون
| parts_style = coll
| p1 = فهرست 
* اينڊرلیخت
| leader_title = ايگزيڪيوٽو
| leader_name = برسلز گادي واري علائقي جي حڪومت
| leader_title1 = گورننگ پارٽيون (2019 – موجوده)
| leader_name1 = پارٽي سوشائلسٽئ، ڊي ايف ايل، اڪولو، ووروئت، گروئن
| total_type = علائقو/شهر
| area_magnitude = 
| area_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |title=be.STAT |url=https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=90c1e218-dc4f-4827-824d-9b25abfefe59 |access-date=13 August 2020 |publisher=bestat.statbel.fgov.be |archive-date=23 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123175016/https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=90c1e218-dc4f-4827-824d-9b25abfefe59 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 162.4
| area_total_sq_mi = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 13
| elevation_ft = 
| population_total = 1,235,192
| population_as_of = 1 جنوري 2023ع
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ibsa.brussels/mini-bru-en |title=Mini-Bru &amp;#124; IBSA |publisher=ibsa.brussels |access-date=17 March 2021 |archive-date=9 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309201511/https://ibsa.brussels/mini-bru-en |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/population-bevolking-20230101.pdf|title=Population-Bevolking-20230101 |language=nl |publisher=Statbel |date=2012-12-04 |accessdate=2022-08-24 |archive-date=23 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823165540/https://statbel.fgov.be/nl/themas/bevolking/loop-van-de-bevolking#panel-11 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_density_sq_mi = 
| population_urban = 
| population_metro = 2,500,000
| population_blank1_title = 
| population_blank1 = 
| population_demonym = {{unbulleted list|{{Lang|en|Brusselian}}|{{small|[[French language|fr]]}} {{lang|fr|Bruxellois(e)}}|{{small|[[Dutch language|nl]]}} {{lang|nl|Brusselaar}}/{{lang|nl|Brusselse}}}}
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_footnotes = 
| demographics1_title1 = Official languages
| demographics1_info1 = [[French language|French]]{{*}}[[Dutch language|Dutch]]
| demographics1_title2 = Ethnic groups
| demographics1_info2 = 25.7% [[Belgian people|Belgian]]&lt;br/&gt; 74.3% [[Demographics of Belgium|others]]&lt;br/&gt;• 41.8% non-European&lt;ref name=&quot;micheletribalat.fr&quot;&gt;Michèle Tribalat, [http://www.micheletribalat.fr/448383449 Population d'origine étrangère en Belgique en 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210502165612/http://www.micheletribalat.fr/448383449 |date=2 May 2021 }}, 8 February 2021&lt;/ref&gt;
| postal_code_type = [[ISO 3166-2:BE|ISO 3166]]
| postal2_code_type = [[Postal code|Postal code(s)]]
| postal2_code = 42 postal codes
| area_code = 02
| website = {{URL|1=https://be.brussels/brussels?set_language=en|2=be.brussels}}
| footnotes = 
| p2 = اوڊرغیم
| p3 = سينٽ اگاٿا۔برخيم
| p4 = برڪسيلز۔ول/بروسیل۔اسٽاڊ
| p5 = ايٽربيڪ
| p6 = ايورئی
| p7 = وورسٽ
| p8 = گانشورین
| p9 = ايلسينی
| p10 = جيٽئي
| p11 = ڪوئيڪلبرگ
| p12 = سينٽ جانس۔مولنبيڪ
| p13 = سينٽ گليس
| p14 = سينٽ۔جوسٽ۔ ٽین۔نوڊ
| p15 = سکاربيڪ
| p16 = اُڪيل
| p17 = واٽرميل بیوفورٽ/واٽرمال بوسوورڊ
| p18 = سينٽ۔لمبریخٽس۔وولووی
| p19 = سينٽ۔پيٽرز۔وولووی
| leader_title2 = وزير۔صدر
| leader_name2 = رودي ورورٽ (PS)
| leader_title3 = قانون سازي
| leader_name3 = برسلز گادي واري علائقي جي پارليامينٽ
| leader_title4 = اسپيڪر
| leader_name4 = رشيد مادراني (PS)
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en | title=EU regions by GDP, Eurostat | access-date=18 September 2023 | archive-date=27 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230227213552/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tgs00003/default/table?lang=en | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = علائقو/شھر
| demographics2_info1 = €96.513 billion (2022)&lt;ref name=ec.europa.eu&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|website=ec.europa.eu|access-date=20 February 2024|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title2 = Metro&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions|last=|first=|date=|website=ec.europa.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215185052/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en|archive-date=15 February 2023|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_info2 = €200.457 billion (2022)
| timezone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = +1
| timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
| utc_offset_DST = +2
| blank_name_sec2 = [[GeoTLD]]
| blank_info_sec2 = [[.brussels]]
| blank1_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2019)
| blank1_info_sec2 = 0.948&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{cite web |title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |access-date=2019-08-18 |publisher=hdi.globaldatalab.org |language=en |archive-date=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{color|green|very high}} · [[List of Belgian provinces by Human Development Index|1st of 11]]
| population_est = 1,212,352
| pop_est_as_of = 1 جنوري 2020ع
| founder = چارلس، ڊيوڪ آف لوئر لورين
| established_title4 = علائقو
| established_date4 = 18 جون 1989ع
| established_title3 = برسلز جو شهري چارٽر
| established_date3 = 10 جون 1229ع
| iso_code = BE-BRU
|extinct_title=آبادي|extinct_date=25,00,000 (ميٽروپوليٽن علائقو)}}
'''بروسیلز''' (&lt;small&gt;Brussels&lt;/small&gt;) بروسيلز جي گاديءَ واري علائقي جي سڀ کان وڏي ميونسپلٽي ۽ تاريخي مرڪز آھي. اها گڏوگڏ فليمش علائقي ۽ [[بيلجيم]] جو گاديءَ جو هنڌ [[بيلجيم|آھي]]. &lt;ref&gt;{{ڪتابن مان حوالا|url=http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|title=The Belgian Constitution|date=May 2014|publisher=Belgian House of Representatives|location=Brussels, Belgium|page=63|access-date=10 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|archive-date=10 August 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf |date=10 August 2015 }}&lt;/ref&gt; بروسيلز جو شهر [[يورپي اتحاد|يورپي يونين]] جو انتظامي مرڪز پڻ آهي، جئين ته اهو يورپي يونين جي ڪيترن ئي پرنسپل ادارن جي ميزباني ڪري ٿو. &lt;ref name=&quot;12010E/PRO/06&quot;&gt;{{حوالو ويب|url=http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:C:2010:083:SOM:EN:HTML|title=Protocol (No 6) on the location of the seats of the institutions and of certain bodies, offices, agencies and departments of the European Union, Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union, OJ C 83, 30.3.2010, p. 265–265|date=30 March 2010|publisher=EUR-Lex|archive-url=https://www.webcitation.org/6Gkuh3sUu?url=http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:C:2010:083:SOM:EN:HTML|archive-date=20 May 2013|access-date=3 August 2010}}&lt;/ref&gt;

پنج طرف واري عمارت جي اندر واقع مرڪزي تاريخي شهر کان علاوه، بروسيلز شهر، بروسيلز ڪيپيٽل ريجن جي اندر، يعني  ڪجهه ڀرپاسي وارن علائقن اڳئين ميونسپلٽي آف [[هارين، بيلجيم|هارين]]، [[ليڪن|لاڪن]] ۽ [[نيدر- مٿان- هيم بيڪ|نيدر-اوور-هيمبيڪ]] تي پڻ پکڙيل آهي،  جيئن ته  اتر ۾  لوئزلان/لوئیزئ (&lt;small&gt;Louise&lt;/small&gt;/&lt;small&gt;Louizalaan&lt;/small&gt;) ۽ بوا-ڊي-لا-چیمبری/تیر کئمیرينبوس پارڪ (&lt;small&gt;Bois de laCambre/Ter Kamerenbos&lt;/small&gt;) ۽ ڏکڻ۔اوڀر ڏانهن اهو فلينڊرز ۾ ميونسپلٽي جي حدن سان لڳل آهي.

1 جنوري 2023ع تائين، برسلز شهر جي آبادي &lt;small&gt;1,94,291&lt;/small&gt; هئي. ڪل ايراضي &lt;small&gt;33.09&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;12.78&lt;/small&gt; چورس ميل) آهي، جيڪا آبادي جي گهاٽائي &lt;small&gt;5,704&lt;/small&gt; في چورس ڪلوميٽر (&lt;small&gt;14,770&lt;/small&gt; في چورس ميل) ڏئي ٿي. سال 2007ع تائين، شهر ۾ &lt;small&gt;75,998&lt;/small&gt; رجسٽرڊ غير بيلجين شھری هئا. عام طور تي سڀني بروسيلز جي ميونسپلٽيز سان، اهو قانوني طور تي ٻه لساني    ([[ڊچ ٻولي|ڊچ]]- [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]) آهي.

== علائقائي تاريخ ==
==آبادي==
==سياست==
==معيشت==
==سیاحت==
==ثقافت== 
==پڻ ڏسو== 
* [[يورپي يونين]]
* [[بيلجيم جا صوبا]] 
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
* [https://www.brussels.be/ Official website] {{in lang|fr|nl|en}}
* [https://visit.brussels/ Official tourism website] {{in lang|fr|nl|en|de|es|it|pt}}
* [https://www.brussels.be/4664 Webcam Grand-Place Brussels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160530131359/http://www.brussels.be/4664 |date=2016-05-30 }}
* [https://www.ilotsacre.be/site/en/default_en.htm Interactive map]

{{Geographic location
|Centre = Brussels
|N  = [[Grimbergen]] ([[Flemish Brabant|VBR]]), [[Vilvoorde]] ([[Flemish Brabant|VBR]])
|NE = [[Machelen]] ([[Flemish Brabant|VBR]])
|E  = [[Zaventem]] ([[Flemish Brabant|VBR]])&lt;br/&gt;[[Evere]]&lt;br/&gt;[[Schaerbeek]]&lt;br/&gt;[[Saint-Josse-ten-Noode]]&lt;br/&gt;[[Etterbeek]]
|SE = [[Watermael-Boitsfort]]
|S  = [[Saint-Gilles, Belgium|Saint-Gilles]], [[Uccle]], [[Ixelles]]
|SW = 
|W  = [[Jette]]&lt;br/&gt;[[Sint-Jans-Molenbeek]]&lt;br/&gt;[[Anderlecht]]
|NW = [[Wemmel]] ([[Flemish Brabant|VBR]])
}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Brussels}}
[[زمرو:بروسيلز]]
[[زمرو:بيلجيم]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:بيلجيم ۾ شهر]]
[[زمرو:يورپ ۾ راڄڌانيون]]</text>
      <sha1>dmx3q39bt2z552bj305es9jdosokjul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خيبرپختونخواه جي تعلقن جي فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76307</id>
    <revision>
      <id>368697</id>
      <parentid>343081</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19840" sha1="iy2wobvuw99xwhsfoirpjydooqhumpz" xml:space="preserve">{{پاڪستان جي سياسيات}}[[پاڪستان]] ۾، هڪ [[تعلقو]] [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعي]] جي هڪ انتظامي سب ڊويزن آهي. اهي [[پاڪستان جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسلن]] ۾ ورهايل آهن. هتي [[خيبر پختونخوا]] جي سڀني تعلقن جي هڪ فهرست آهي.

==فهرست==

{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-hash&quot;
!تعلقو
!پکيڙ (km²)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, KHYBER PAKHTUNKHWA |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/kp/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;
!آبادي (2023)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!گھاٽائي (ppl/km²)
(2023)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!خواندگي جي شرح 
(2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TABLE 12 : LITERACY RATE AND OUT OF SCHOOL POPULATION AGE (5-16) BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/kp/dcr/table_12.pdf}}&lt;/ref&gt;
!ضلعو 
!ڊويزن 
|-
|[[بڪا خيل تعلقو]]
|367
|192,797
|107.84
|28.25%
| rowspan=&quot;6&quot; |[[بنون ضلعو]]
| rowspan=&quot;19&quot; |[[بنون ڊويزن]]
|-
|[[بنون تعلقو]]
|228
|644,909
|106.97
|49.46%
|-
|[[دوميل تعلقو]]
|425
|224,428
|115.54
|41.38%
|-
|[[ڪڪي تعلقو]]
|66
|92,021
|109.01
|42.62%
|-
|[[مريان تعلقو]]
|141
|166,473
|1,180.66
|31.77%
|-
|[[وزير تعلقو]]
|745
|37,262
|50.02
|16.33%
|-
|[[بيٽاني تعلقو]]
|132
|35,571
|269.48
|31.62%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[لڪي مروت ضلعو]]
|-
|[[غزني خيل تعلقو]]
|1,153
|329,775
|286.01
|54.29%
|-
|[[لڪي مروت تعلقو]]
|1,388
|341,693
|246.18
|50.06%
|-
|[[سرائي نورنگ تعلقو]]
|623
|333,817
|535.82
|42.66%
|-
|دته خيل تعلقو 
|1,807
|92,196
|100.53
|30.63%
| rowspan=&quot;9&quot; |[[اتر وزيرستان ضلعو]]
|-
|[[دسالي تعلقو]]
|250
|50,524
|100.29
|33.02%
|-
|[[غاريوم تعلقو]]
|320
|18,931
|102.01
|17.74%
|-
|[[غلام خان تعلقو]]
|191
|31,015
|99.33
|8.44%
|-
|[[مير علي تعلقو]]
|605
|229,647
|107.7
|38.31%
|-
|ميرانشاهه تعلقو
|402
|123,317
|102.02
|36.53%
|-
|رزمڪ تعلقو 
|191
|49,367
|134.63
|26.62%
|-
|شيوا تعلقو 
|393
|44,126
|112.28
|38.36%
|-
|اسپن وام تعلقو
|548
|54,209
|99.82
|23.47%
|-
|[[درابن تعلقو]] 
|1,540
|149,447
|97.04
|26.89%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Dera Ismail Khan District]]
| rowspan=&quot;20&quot; |[[Dera Ismail Khan Division]]
|-
|درازاندا تعلقو 
|2,008
|82,386
|41.03
|28.67%
|-
|[[ڊيرا اسماعيل خان تعلقو]] 
|1,167
|767,979
|658.08
|56.97%
|-
|[[ڪولاچي تعلقو]]
|1,229
|102,595
|83.48
|30.29%
|-
|پهاڙپور تعلقو 
|1,657
|406,467
|245.3
|48.86%
|-
|پنيالا تعلقو
|...
|...
|...
|...
|-
|پاروآ تعلقو 
|1,733
|320,937
|185.19
|35.56%
|-
|برمل تعلقو
|923
|112,757
|122.16
|23.06%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Lower South Waziristan District]]
|-
|شڪئي تعلقو
|...
|...
|...
|...
|-
|توئي کلا تعلقو
|567
|102,835
|181.37
|7.81%
|-
|وانا تعلقو
|2,315
|184,645
|79.76
|31.29%
|-
|لڌا تعلقو
|289
|108,344
|374.89
|47.95%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Upper South Waziristan District]]
|-
|مڪين تعلقو
|404
|66,042
|163.47
|48.71%
|-
|سراروغه تعلقو
|813
|145,118
|178.5
|35.07%
|-
|سرواڪئي تعلقو
|398
|58,804
|147.75
|37.67%
|-
|شڪتوئي تعلقو
|177
|44,332
|250.46
|32.93%
|-
|شوال تعلقو
|...
|...
|...
|...
|-
|تيارزه تعلقو
|734
|65,798
|89.64
|27.31%
|-
|جنڊوله تعلقو
|1,221
|44,794
|36.69
|33.63%
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Tank District]]
|-
|ٽانڪ تعلقو
|1,679
|425,499
|253.42
|41.43%
|-
|[[ايبٽ آباد تعلقو]] 
|1,285
|1,003,339
|101.76
|78.39%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Abbottabad District]]
| rowspan=&quot;26&quot; |[[Hazara Division]]
|-
|[[Havelian Tehsil]]
|342
|256,754
|98.8
|76.08%
|-
|[[Lora Tehsil]]
|187
|98,717
|97.22
|73.73%
|-
|[[Lower Tanawal Tehsil]]
|153
|60,262
|98.88
|71.66%
|-
|[[Allai Tehsil]]
|804
|218,149
|271.33
|35.71%
|[[Allai District]]
|-
|[[Batagram Tehsil]]
|497
|335,984
|676.02
|41.20%
|[[Batagram District]]
|-
|[[Ghazi Tehsil]]
|595
|151,839
|255.19
|69.69%
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Haripur District]]
|-
|[[Haripur Tehsil]]
|834
|836,058
|1,002.47
|76.07%
|-
|[[Khanpur Tehsil, Haripur|Khanpur Tehsil]]
|296
|186,886
|631.37
|73.76%
|-
|[[Kolai|Bataira / Kolai]]
|170
|142,660
|839.18
|15.93%
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Kolai-Palas District]]
|-
|[[Palas]]
|1,240
|137,502
|110.89
|23.08%
|-
|[[Bankad Tehsil]]
|331
|205,851
|621.91
|20.14%
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Lower Kohistan District]]
|-
|[[Pattan Tehsil]]
|311
|134,166
|431.4
|24.61%
|-
|[[Baffa Pakhal]]
|640
|460,090
|718.89
|60.85%
| rowspan=&quot;6&quot; |[[Mansehra District]]
|-
|[[Bala Kot Tehsil]]
|2,376
|310,339
|130.61
|67.50%
|-
|[[Darband, Mansehra|Darband Tehsil]]
|102
|51,702
|506.88
|50.47%
|-
|[[Mansehra Tehsil]]
|700
|723,325
|1,033.32
|68.70%
|-
|[[Oghi Tehsil]]
|307
|251,721
|819.94
|52.85%
|-
|[[Tanawal Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Daur Maira Tehsil]]
|86
|50,503
|587.24
|25.92%
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Torghar District]]
|-
|[[Judba Tehsil]]
|63
|63,083
|1,001.32
|19.78%
|-
|[[Khander Hassanzai Tehsil]]
|305
|86,859
|284.78
|38.66%
|-
|[[Dassu Tehsil]]
|1,958
|148,914
|76.05
|15.11%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Upper Kohistan District]]
|-
|[[Harban Basha Tehsil]]
|...
|...
|...
|25.49%
|-
|[[Kandia Tehsil]]
|1,926
|165,232
|85.79
|13.71%
|-
|[[Seo Tehsil]]
|258
|59,557
|230.84
|38.19%
|-
|[[Doaba Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Hangu District, Pakistan|Hangu District]]
| rowspan=&quot;17&quot; |[[Kohat Division]]
|-
|[[Hangu Tehsil]]
|669
|280,883
|419.86
|48.63%
|-
|[[Tall Tehsil]]
|428
|248,019
|579.48
|36.70%
|-
|[[Banda Daud Shah Tehsil]]
|...
|...
|...
|53.95%
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Karak District]]
|-
|[[Karak Tehsil]]
|1,299
|339,983
|261.73
|67.76%
|-
|[[Takht-e-Nasrati Tehsil]]
|607
|298,151
|491.19
|69.55%
|-
|[[Dara Adam Khel Tehsil]]
|446
|139,839
|313.54
|58.90%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Kohat District]]
|-
|[[Gumbat Tehsil]]
|503
|124,530
|247.57
|54.55%
|-
|[[Kohat Tehsil]]
|911
|817,610
|897.49
|58.19%
|-
|[[Lachi Tehsil]]
|1,131
|152,682
|135
|63.39%
|-
|[[Central Kurram Tehsil]]
|1,470
|358,670
|243.99
|20.97%
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Kurram District]]
|-
|[[Lower Kurram Tehsil]]
|940
|150,945
|160.58
|38.15%
|-
|[[Upper Kurram Tehsil]]
|970
|275,819
|284.35
|49.07%
|-
|[[Central Orakzai Tehsil]]
|399
|92,819
|232.63
|34.79%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Orakzai District]]
|-
|[[Ismail Zai Tehsil]]
|275
|39,328
|143.01
|34.20%
|-
|[[Lower Orakzai Tehsil]]
|565
|125,944
|222.91
|41.86%
|-
|[[Upper Orakzai Tehsil]]
|299
|129,470
|433.01
|23.98%
|-
|[[Bar Chamarkand Tehsil]]
|13
|3,574
|104.41
|23.81%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Bajaur District]]
| rowspan=&quot;53&quot; |[[Malakand Division]]
|-
|[[Barang Tehsil]]
|159
|90,082
|100.27
|23.39%
|-
|[[Khar Bajaur Tehsil]]
|238
|301,778
|102.81
|33.28%
|-
|[[Mamund Tehsil]]
|250
|358,190
|103.29
|24.48%
|-
|[[Nawagai Tehsil]]
|216
|93,850
|103.2
|27.39%
|-
|[[Salarzai Tehsil]]
|220
|316,767
|101.01
|19.90%
|-
|[[Utman Khel Tehsil]]
|194
|123,719
|100.66
|31.50%
|-
|[[Chagharzai Tehsil]]
|218
|125,949
|577.75
|38.27%
| rowspan=&quot;6&quot; |[[Buner District]]
|-
|[[Daggar Tehsil]]
|290
|192,776
|664.74
|47.57%
|-
|[[Gadezai Tehsil]]
|472
|197,466
|418.36
|44.22%
|-
|[[Gagra Tehsil]]
|217
|179,087
|825.29
|46.22%
|-
|[[Khudu Khel Tehsil]]
|343
|136,560
|398.13
|45.10%
|-
|[[Mandanr Tehsil]]
|325
|185,031
|569.33
|39.47%
|-
|[[Chitral Tehsil]]
|6,127
|211,374
|34.5
|70.20%
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Lower Chitral District]]
|-
|[[Drosh Tehsil]]
|331
|109,033
|329.4
|57.38%
|-
|[[Adenzai Tehsil]]
|372
|378,915
|1,018.59
|62.19%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Lower Dir District]]
|-
|[[Balambat Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Khal Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Lal Qilla Tehsil]]
|216
|247,381
|1,145.28
|53.29%
|-
|[[Munda Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Samar Bagh Tehsil]]
|419
|427,714
|1,020.80
|45.75%
|-
|[[Timergara Tehsil]]
|576
|596,173
|1,035.02
|64.06%
|-
|[[Sam Ranizai Tehsil]]
|280
|353,291
|1,261.75
|59.13%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Malakand District]]
|-
|[[Swat Ranizai Tehsil]]
|672
|472,959
|703.81
|63.57%
|-
|[[Thana Baizai Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Utman Khel Tehsil]]
|...
|...
|...
|31.50%
|-
|[[Alpuri Tehsil]]
|582
|366,772
|630.19
|38.26%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Shangla District]]
|-
|[[Bisham Tehsil]]
|184
|121,279
|659.13
|34.77%
|-
|[[Chakesar Tehsil]]
|335
|128,238
|382.8
|26.08%
|-
|[[Martung Tehsil]]
|188
|103,205
|548.96
|24.01%
|-
|[[Makhuzai Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Shahpur Tehsil, Khyber Pakhtunkhwa|Shahpur Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Puran Tehsil]]
|297
|171,758
|578.31
|35.11%
|-
|[[Babuzai Tehsil]]
|297
|696,697
|2,345.78
|56.06%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Swat District]]
|-
|[[Barikot Tehsil]]
|419
|220,148
|525.41
|50.87%
|-
|[[Behrain Tehsil]]
|2,899
|270,623
|93.35
|39.26%
|-
|[[Charbagh Tehsil]]
|161
|159,358
|989.8
|50.01%
|-
|[[Kabal Tehsil]]
|485
|480,827
|991.4
|49.26%
|-
|[[Khwaza Khela Tehsil]]
|392
|307,300
|783.93
|42.63%
|-
|[[Matta Tehsil]]
|684
|552,431
|807.65
|42.54%
|-
|[[Buni Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Upper Chitral District]]
|-
|[[Mulkoh Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Torkoh Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Mastuj Tehsil]]
|8,392
|195,528
|23.3
|73.83%
|-
|[[Barawal Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Upper Dir District]]
|-
|[[Dir Tehsil]]
|1,012
|384,667
|380.11
|48.26%
|-
|[[Kalkot Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Sharingal Tehsil]]
|1,140
|210,356
|184.52
|37.15%
|-
|[[Lar Jam Tehsil]]
|1,039
|119,396
|114.91
|52.59%
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Central Dir District]]
|-
|[[Wari Tehsil]]
|508
|369,147
|726.67
|48.56%
|-
|[[Akhagram|Akhagram Karo]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Nehag|Nehag Dara]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Sahib Abad Tehsil|Sahib Abad]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Garhi Kapura Tehsil]]
|143
|319,465
|2,234.02
|51.70%
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Mardan District]]
| rowspan=&quot;9&quot; |[[Mardan Division]]
|-
|[[Katlang Tehsil]]
|422
|377,535
|894.63
|61.47%
|-
|[[Mardan Tehsil]]
|335
|1,040,893
|3,107.14
|56.41%
|-
|[[Rustam Tehsil]]
|379
|279,527
|737.54
|49.98%
|-
|[[Takht Bhai Tehsil]]
|353
|727,478
|2,060.84
|56.02%
|-
|[[Lahor Tehsil]]
|318
|354,383
|1,114.41
|54.16%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Swabi District]]
|-
|[[Razar Tehsil]]
|418
|682,303
|1,632.30
|56.61%
|-
|[[Swabi Tehsil]]
|389
|475,352
|1,221.98
|63.23%
|-
|[[Topi Tehsil]]
|418
|382,562
|915.22
|59.83%
|-
|[[Charsadda Tehsil]]
|445
|909,438
|2,043.68
|58.56%
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Charsadda District, Pakistan|Charsadda District]]
| rowspan=&quot;28&quot; |[[Peshawar Division]]
|-
|[[Shabqadar Tehsil]]
|204
|440,524
|2,159.43
|49.65%
|-
|[[Tangi Tehsil]]
|347
|485,542
|1,399.26
|48.85%
|-
|[[Bagh Maidan Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Khyber District]]
|-
|[[Bara Tehsil]]
|1,430
|548,084
|383.28
|34.72%
|-
|[[Bazar Zakha Khel Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Fort Salop Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Jamrud Tehsil]]
|311
|243,290
|782.28
|46.18%
|-
|[[Landi Kotal Tehsil]]
|679
|312,313
|459.96
|38.92%
|-
|[[Mula Gori Tehsil]]
|156
|42,580
|272.95
|38.36%
|-
|[[Painda Cheena Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Ambar Utman Khel Tehsil]]
|273
|79,455
|291.04
|21.71%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Mohmand District]]
|-
|[[Halim Zai Tehsil]]
|211
|89,149
|422.51
|45.18%
|-
|[[Pindiali Tehsil]]
|454
|112,247
|247.24
|29.11%
|-
|[[Pran Ghar Tehsil]]
|257
|36,046
|140.26
|35.46%
|-
|[[Safi Tehsil]]
|322
|109,620
|340.43
|26.21%
|-
|[[Upper Mohmand Tehsil|Upper Mohmand]]
|513
|63,659
|124.09
|21.62%
|-
|[[Yake Ghund Tehsil]]
|266
|63,757
|239.69
|41.38%
|-
|[[Jehangira Tehsil]]
|718
|434,984
|100.72
|56.92%
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Nowshera District]]
|-
|[[Nowshera Tehsil]]
|679
|796,226
|106.39
|56.76%
|-
|[[Pabbi Tehsil]]
|351
|509,495
|102.42
|56.70%
|-
|[[Badhber Tehsil]]
|357
|439,912
|1,232.25
|38.66%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Peshawar District]]
|-
|[[Chamkani Tehsil]]
|226
|624,354
|2,762.63
|54.72%
|-
|[[Hassan Khel Tehsil]]
|261
|72,557
|278
|55.34%
|-
|[[Mathra Tehsil]]
|218
|495,059
|2,270.91
|45.79%
|-
|[[Peshawar City Tehsil]]
|176
|2,113,596
|12,009.07
|60.88%
|-
|[[Peshtakhara Tehsil]]
|135
|480,436
|3,558.79
|45.45%
|-
|[[Shah Alam Tehsil]]
|145
|532,848
|3,674.81
|44.96%
|}

==ايراضي جي لحاظ کان فهرست==


==بنون ڊويزن== 
===بنون ضلعو=== 
• [[بکاخيل تعلقو]]
 
• [[بنون تعلقو]]
 
• [[ڊوميل تعلقو]]

• [[ڪڪي تعلقو]]
 
• [[ميران تعلقو]]
 
• [[وزير تعلقو]] 
===لڪي مروت ضلعو=== 
• [[بٽاڻي تعلقو]]
 
• [[غزني خيل تعلقو]]

• [[لڪي مروت تعلقو]] 

• [[سرائي نورنگ تعلقو]]
===اتر وزيرستان ضلعو=== 
• [[دتا خيل تعلقو]]

• [[دوسالي تعلقو]]
  
• [[غريوم تعلقو]]

• [[غلام خان تعلقو]]

• [[مير علي تعلقو]]

• [[ميران شاهه تعلقو]]
  
• [[رزمڪ تعلقو]]

• [[شيوا تعلقو]]

• [[اسپن وام تعلقو]]

==ڊيرا اسماعيل خان ڊويزن== 
===ڊيرا اسماعيل خان ضلعو=== 
• [[درابن تعلقو]]
 
• [[درازند تعلقو]]
 
• [[ڊيرا اسماعيل خان تعلقو]]
 
• [[ڪولاچي تعلقو]]

• [[پهاڙ پور تعلقو]]

• [[پنيالا تعلقو]]

• [[پارو تعلقو]]
===لوئر ڏکڻ وزيرستان ضلعو===
• [[برمل تعلقو]]

• [[شڪئي تعلقو]] 

• [[توئي خولا تعلقو]]

• [[وانا تعلقو]] 
===اپر ڏکڻ وزيرستان ضلعو=== 
• [[لڌا تعلقو]]

• [[مکين تعلقو]]

• [[سراروغہ تعلقو]]

• [[سروڪئي تعلقو]]  

• [[شڪتو تعلقو]]

• [[شوال تعلقو]] 

• [[ٽارزا تعلقو]]
===ٽانڪ ضلعو=== 
• [[جنڊولا تعلقو]]
 
• [[ٽانڪ تعلقو]]

==هزاره ڊويزن==

===ايبٽ آباد ضلعو=== 
• [[ايبٽ آباد تعلقو]]
 
• [[حويليان تعلقو]]

• [[لورا تعلقو]]

• [[لوئر تناول تعلقو]]
===بٽگرام ضلعو=== 
• [[الائي تعلقو]]

• [[بٽگرام تعلقو]]
===هريپور ضلعو=== 
• [[غازي تعلقو]]
 
• [[هري پور تعلقو]]

• [[خانپور تعلقو]] 
===ڪولئي۔پالس ضلعو=== 
• [[باتيرا]]/[[ڪولئي پالس تعلقو]] 
===لوئر ڪوهستان ضلعو=== 
• [[بانڪا تعلقو]]

• [[پتڻ تعلقو]] 
===مانسهره ضلعو=== 
• [[بفا پکل تعلقو]]

• [[بالاڪوٽ تعلقو]]
 
• [[دربند تعلقو]]

• [[مانسهره تعلقو]]
 
• [[اوگي تعلقو]]
 
• [[تناول تعلقو]]
===تورغر ضلعو===
• [[دڙي ميرا تعلقو]]

• [[جُدبا تعلقو]]

• [[کندر حسن زئي تعلقو]]
===اپر ڪوهستان ضلعو=== 
• [[داسو تعلقو]]

• [[هاربن ڀاشا تعلقو]] 
 
• [[ڪنڊا تعلقو]]

• [[سيو تعلقو]]
==ڪوهاٽ ڊويزن== 
===هنگو ضلعو===
• [[دوآبہ تعلقو]]

• [[هنگو تعلقو]]

• [[ٽل تعلقو]]
===ڪرڪ ضلعو=== 
• [[بانڊا دائود شاهه تعلقو]]
 
• [[ڪرڪ تعلقو]]

• [[تخت نصرتي تعلقو]] 
===ڪوهاٽ ضلعو=== 
• [[دره آدم خيل تعلقو]]

• [[گمباٽ تعلقو]]

• [[ڪوهاٽ تعلقو]]

• [[لاچي تعلقو]]
===ڪرم ضلعو=== 
• [[سينٽرل ڪرم تعلقو]]

• [[لوئر ڪرم تعلقو]] 

• [[اپر ڪرم تعلقو]] 
===اورڪزئي ضلعو===
• [[سينٽرل اورڪزئي تعلقو]] 

• [[اسماعيل زئي تعلقو]] 

• [[لوئر اورڪزئي تعلقو]]

• [[اپر اورڪزئي تعلقو]]

==مالاڪنڊ ڊويزن== 
===باجوڙ ضلعو=== 
• [[بار چمرڪند تعلقو]]

• [[بارنگ تعلقو]]

• [[خار باجوڙ تعلقو]]

• [[ماموند تعلقو]] 

• [[نواگئي تعلقو]]

• [[سالارزئي تعلقو]]

• [[اتمان خيل تعلقو]]

===بونير ضلعو=== 
• [[چغر زئي تعلقو]]

• [[ڏنگر تعلقو]] 

• [[گاديزئي تعلقو]] 

• [[گاگرا تعلقو]]

• [[خدو تعلقو]]

• [[مانڌر تعلقو]]
===لوئر چترال ضلعو===
• [[چترال تعلقو]]

• [[دروش تعلقو]] 
===لوئر دير ضلعو=== 
• [[آدینزئي تعلقو]] 

• [[بلامبٽ تعلقو]] 

• [[خال تعلقو]]

• [[لال قلعو تعلقو]] 

• [[منڊا تعلقو]]

• [[ثمر باغ تعلقو]]

• [[تئمرگرا تعلقو]] 
===مالاڪنڊ ضلعو=== 
• [[سام راڻيزئي تعلقو]]

• [[سوات راڻيزئي تعلقو]]

• [[ٿاڻي بائيزئي تعلقو]]

• [[اتمان خيل تعلقو]]

===شانگلا ضلعو=== 
• [[الپوري تعلقو]]

• [[بشام تعلقو]]

• [[چڪيسر تعلقو]] 
 
• [[مارتونگ تعلقو]] 

• [[مخوزئي تعلقو]]
 
• [[شاهپور تعلقو]]

• [[پاريان تعلقو]] 
===سوات ضلعو=== 
• [[بابوزئي تعلقو]]

• [[بريڪوٽ تعلقو]]

• [[بحرين تعلقو]]

• [[چارباغ تعلقو]]

• [[ڪبل تعلقو]] 

• [[خوازه خیلہ تعلقو]]

• [[مٽہ تعلقو]]
===اپر چترال ضلعو===
• [[مستوج تعلقو]]

• [[بوني تعلقو]]

• [[ملکو تعلقو]]

• [[تورخو تعلقو]]

===اپر دير ضلعو===
• [[بروال تعلقو]]
 
• [[دیر تعلقو]]

• [[ڪالڪوٽ تعلقو]] 

• [[لارڄام تعلقو]]

• [[شئرنگل تعلقو]]

• [[وار تعلقو]]

==مردان ڊويزن== 
===ضلع مردان===
• [[ڳڙهي ڪپوڙا تعلقو]]

• [[ڪتلانگ تعلقو]]

• [[مردان تعلقو]] 

• [[رستم تعلقو]]

• [[تخت ڀائي تعلقو]] 
===صوابي ضلعو=== 
• [[لاهور تعلقو]]

• [[راڳ تعلقو]] 

• [[صوابي تعلقو]]

• [[ٽوپي تعلقو]]

==پشاور ڊويزن==
===چارسده ضلعو===
• [[چارسده تعلقو]]

• [[شبقدر تعلقو]]

• [[تنگي تعلقو]]
===خيبر ضلعو===
• [[باغ ميدان تعلقو]] 

• [[باڙه تعلقو]] 

• [[بازار زخه خيل تعلقو]]

• [[قلعو سيلپ تعلقو]]

• [[جمرود تعلقو]]

• [[لنڊي ڪوتل تعلقو]]

• [[ملا گوري تعلقو]]

• [[پينڊا چينا تعلقو]]
===مهمند ضلعو=== 
• [[امبر اتمان خيل تعلقو]] 

• [[حليم زئي تعلقو]]

• [[پنڊيالي تعلقو]]

• [[پران غر تعلقو]] 

• [[صافي تعلقو]] 

• [[اپر مهمند تعلقو]] (بائيزئي)

• [[يڪہ غنڊ تعلقو]]
===نوشهره ضلعو=== 
# [[جهانگيره تعلقو|جهانگيرہ تعلقو]]
# [[نوشهره تعلقو]]
# [[پبي تعلقو]]

===پشاور ضلعو=== 
• [[بڈھ بیر تعلقو]]

• [[چمڪنئي تعلقو]]

• [[سرحدي علائقو پشاور|حسن خيل تعلقو]]

• [[ماٿرا تعلقو]]

• [[پشاور شهر تعلقو]] 

• [[پٺن تعلقو]]

• [[شاهه عالم تعلقو]]

==پڻ ڏسو==
• [[پاڪستان ۾ تعلقن جي فهرست]] 

• [[خيبرپختونخوا ۾ ضلعن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:خيبر پختونخوا]]
[[زمرو:پاڪستان جا تعلقا]]
[[زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاست]]</text>
      <sha1>iy2wobvuw99xwhsfoirpjydooqhumpz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368721</id>
      <parentid>368697</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:خيبر پختونخوا جي جاگرافي]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>368721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19899" sha1="tmdvumt9rfhojyrpg7j00vwo1c1m3te" xml:space="preserve">{{پاڪستان جي سياسيات}}[[پاڪستان]] ۾، هڪ [[تعلقو]] [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعي]] جي هڪ انتظامي سب ڊويزن آهي. اهي [[پاڪستان جون يونين ڪائونسلون|يونين ڪائونسلن]] ۾ ورهايل آهن. هتي [[خيبر پختونخوا]] جي سڀني تعلقن جي هڪ فهرست آهي.

==فهرست==

{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-hash&quot;
!تعلقو
!پکيڙ (km²)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=TABLE 1 : AREA, POPULATION BY SEX, SEX RATIO, POPULATION DENSITY, URBAN POPULATION, HOUSEHOLD SIZE AND ANNUAL GROWTH RATE, CENSUS-2023, KHYBER PAKHTUNKHWA |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/kp/dcr/table_1.pdf}}&lt;/ref&gt;
!آبادي (2023)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!گھاٽائي (ppl/km²)
(2023)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!خواندگي جي شرح 
(2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TABLE 12 : LITERACY RATE AND OUT OF SCHOOL POPULATION AGE (5-16) BY SEX AND RURAL/URBAN, CENSUS-2023 |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/kp/dcr/table_12.pdf}}&lt;/ref&gt;
!ضلعو 
!ڊويزن 
|-
|[[بڪا خيل تعلقو]]
|367
|192,797
|107.84
|28.25%
| rowspan=&quot;6&quot; |[[بنون ضلعو]]
| rowspan=&quot;19&quot; |[[بنون ڊويزن]]
|-
|[[بنون تعلقو]]
|228
|644,909
|106.97
|49.46%
|-
|[[دوميل تعلقو]]
|425
|224,428
|115.54
|41.38%
|-
|[[ڪڪي تعلقو]]
|66
|92,021
|109.01
|42.62%
|-
|[[مريان تعلقو]]
|141
|166,473
|1,180.66
|31.77%
|-
|[[وزير تعلقو]]
|745
|37,262
|50.02
|16.33%
|-
|[[بيٽاني تعلقو]]
|132
|35,571
|269.48
|31.62%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[لڪي مروت ضلعو]]
|-
|[[غزني خيل تعلقو]]
|1,153
|329,775
|286.01
|54.29%
|-
|[[لڪي مروت تعلقو]]
|1,388
|341,693
|246.18
|50.06%
|-
|[[سرائي نورنگ تعلقو]]
|623
|333,817
|535.82
|42.66%
|-
|دته خيل تعلقو 
|1,807
|92,196
|100.53
|30.63%
| rowspan=&quot;9&quot; |[[اتر وزيرستان ضلعو]]
|-
|[[دسالي تعلقو]]
|250
|50,524
|100.29
|33.02%
|-
|[[غاريوم تعلقو]]
|320
|18,931
|102.01
|17.74%
|-
|[[غلام خان تعلقو]]
|191
|31,015
|99.33
|8.44%
|-
|[[مير علي تعلقو]]
|605
|229,647
|107.7
|38.31%
|-
|ميرانشاهه تعلقو
|402
|123,317
|102.02
|36.53%
|-
|رزمڪ تعلقو 
|191
|49,367
|134.63
|26.62%
|-
|شيوا تعلقو 
|393
|44,126
|112.28
|38.36%
|-
|اسپن وام تعلقو
|548
|54,209
|99.82
|23.47%
|-
|[[درابن تعلقو]] 
|1,540
|149,447
|97.04
|26.89%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Dera Ismail Khan District]]
| rowspan=&quot;20&quot; |[[Dera Ismail Khan Division]]
|-
|درازاندا تعلقو 
|2,008
|82,386
|41.03
|28.67%
|-
|[[ڊيرا اسماعيل خان تعلقو]] 
|1,167
|767,979
|658.08
|56.97%
|-
|[[ڪولاچي تعلقو]]
|1,229
|102,595
|83.48
|30.29%
|-
|پهاڙپور تعلقو 
|1,657
|406,467
|245.3
|48.86%
|-
|پنيالا تعلقو
|...
|...
|...
|...
|-
|پاروآ تعلقو 
|1,733
|320,937
|185.19
|35.56%
|-
|برمل تعلقو
|923
|112,757
|122.16
|23.06%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Lower South Waziristan District]]
|-
|شڪئي تعلقو
|...
|...
|...
|...
|-
|توئي کلا تعلقو
|567
|102,835
|181.37
|7.81%
|-
|وانا تعلقو
|2,315
|184,645
|79.76
|31.29%
|-
|لڌا تعلقو
|289
|108,344
|374.89
|47.95%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Upper South Waziristan District]]
|-
|مڪين تعلقو
|404
|66,042
|163.47
|48.71%
|-
|سراروغه تعلقو
|813
|145,118
|178.5
|35.07%
|-
|سرواڪئي تعلقو
|398
|58,804
|147.75
|37.67%
|-
|شڪتوئي تعلقو
|177
|44,332
|250.46
|32.93%
|-
|شوال تعلقو
|...
|...
|...
|...
|-
|تيارزه تعلقو
|734
|65,798
|89.64
|27.31%
|-
|جنڊوله تعلقو
|1,221
|44,794
|36.69
|33.63%
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Tank District]]
|-
|ٽانڪ تعلقو
|1,679
|425,499
|253.42
|41.43%
|-
|[[ايبٽ آباد تعلقو]] 
|1,285
|1,003,339
|101.76
|78.39%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Abbottabad District]]
| rowspan=&quot;26&quot; |[[Hazara Division]]
|-
|[[Havelian Tehsil]]
|342
|256,754
|98.8
|76.08%
|-
|[[Lora Tehsil]]
|187
|98,717
|97.22
|73.73%
|-
|[[Lower Tanawal Tehsil]]
|153
|60,262
|98.88
|71.66%
|-
|[[Allai Tehsil]]
|804
|218,149
|271.33
|35.71%
|[[Allai District]]
|-
|[[Batagram Tehsil]]
|497
|335,984
|676.02
|41.20%
|[[Batagram District]]
|-
|[[Ghazi Tehsil]]
|595
|151,839
|255.19
|69.69%
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Haripur District]]
|-
|[[Haripur Tehsil]]
|834
|836,058
|1,002.47
|76.07%
|-
|[[Khanpur Tehsil, Haripur|Khanpur Tehsil]]
|296
|186,886
|631.37
|73.76%
|-
|[[Kolai|Bataira / Kolai]]
|170
|142,660
|839.18
|15.93%
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Kolai-Palas District]]
|-
|[[Palas]]
|1,240
|137,502
|110.89
|23.08%
|-
|[[Bankad Tehsil]]
|331
|205,851
|621.91
|20.14%
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Lower Kohistan District]]
|-
|[[Pattan Tehsil]]
|311
|134,166
|431.4
|24.61%
|-
|[[Baffa Pakhal]]
|640
|460,090
|718.89
|60.85%
| rowspan=&quot;6&quot; |[[Mansehra District]]
|-
|[[Bala Kot Tehsil]]
|2,376
|310,339
|130.61
|67.50%
|-
|[[Darband, Mansehra|Darband Tehsil]]
|102
|51,702
|506.88
|50.47%
|-
|[[Mansehra Tehsil]]
|700
|723,325
|1,033.32
|68.70%
|-
|[[Oghi Tehsil]]
|307
|251,721
|819.94
|52.85%
|-
|[[Tanawal Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Daur Maira Tehsil]]
|86
|50,503
|587.24
|25.92%
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Torghar District]]
|-
|[[Judba Tehsil]]
|63
|63,083
|1,001.32
|19.78%
|-
|[[Khander Hassanzai Tehsil]]
|305
|86,859
|284.78
|38.66%
|-
|[[Dassu Tehsil]]
|1,958
|148,914
|76.05
|15.11%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Upper Kohistan District]]
|-
|[[Harban Basha Tehsil]]
|...
|...
|...
|25.49%
|-
|[[Kandia Tehsil]]
|1,926
|165,232
|85.79
|13.71%
|-
|[[Seo Tehsil]]
|258
|59,557
|230.84
|38.19%
|-
|[[Doaba Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Hangu District, Pakistan|Hangu District]]
| rowspan=&quot;17&quot; |[[Kohat Division]]
|-
|[[Hangu Tehsil]]
|669
|280,883
|419.86
|48.63%
|-
|[[Tall Tehsil]]
|428
|248,019
|579.48
|36.70%
|-
|[[Banda Daud Shah Tehsil]]
|...
|...
|...
|53.95%
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Karak District]]
|-
|[[Karak Tehsil]]
|1,299
|339,983
|261.73
|67.76%
|-
|[[Takht-e-Nasrati Tehsil]]
|607
|298,151
|491.19
|69.55%
|-
|[[Dara Adam Khel Tehsil]]
|446
|139,839
|313.54
|58.90%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Kohat District]]
|-
|[[Gumbat Tehsil]]
|503
|124,530
|247.57
|54.55%
|-
|[[Kohat Tehsil]]
|911
|817,610
|897.49
|58.19%
|-
|[[Lachi Tehsil]]
|1,131
|152,682
|135
|63.39%
|-
|[[Central Kurram Tehsil]]
|1,470
|358,670
|243.99
|20.97%
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Kurram District]]
|-
|[[Lower Kurram Tehsil]]
|940
|150,945
|160.58
|38.15%
|-
|[[Upper Kurram Tehsil]]
|970
|275,819
|284.35
|49.07%
|-
|[[Central Orakzai Tehsil]]
|399
|92,819
|232.63
|34.79%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Orakzai District]]
|-
|[[Ismail Zai Tehsil]]
|275
|39,328
|143.01
|34.20%
|-
|[[Lower Orakzai Tehsil]]
|565
|125,944
|222.91
|41.86%
|-
|[[Upper Orakzai Tehsil]]
|299
|129,470
|433.01
|23.98%
|-
|[[Bar Chamarkand Tehsil]]
|13
|3,574
|104.41
|23.81%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Bajaur District]]
| rowspan=&quot;53&quot; |[[Malakand Division]]
|-
|[[Barang Tehsil]]
|159
|90,082
|100.27
|23.39%
|-
|[[Khar Bajaur Tehsil]]
|238
|301,778
|102.81
|33.28%
|-
|[[Mamund Tehsil]]
|250
|358,190
|103.29
|24.48%
|-
|[[Nawagai Tehsil]]
|216
|93,850
|103.2
|27.39%
|-
|[[Salarzai Tehsil]]
|220
|316,767
|101.01
|19.90%
|-
|[[Utman Khel Tehsil]]
|194
|123,719
|100.66
|31.50%
|-
|[[Chagharzai Tehsil]]
|218
|125,949
|577.75
|38.27%
| rowspan=&quot;6&quot; |[[Buner District]]
|-
|[[Daggar Tehsil]]
|290
|192,776
|664.74
|47.57%
|-
|[[Gadezai Tehsil]]
|472
|197,466
|418.36
|44.22%
|-
|[[Gagra Tehsil]]
|217
|179,087
|825.29
|46.22%
|-
|[[Khudu Khel Tehsil]]
|343
|136,560
|398.13
|45.10%
|-
|[[Mandanr Tehsil]]
|325
|185,031
|569.33
|39.47%
|-
|[[Chitral Tehsil]]
|6,127
|211,374
|34.5
|70.20%
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Lower Chitral District]]
|-
|[[Drosh Tehsil]]
|331
|109,033
|329.4
|57.38%
|-
|[[Adenzai Tehsil]]
|372
|378,915
|1,018.59
|62.19%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Lower Dir District]]
|-
|[[Balambat Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Khal Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Lal Qilla Tehsil]]
|216
|247,381
|1,145.28
|53.29%
|-
|[[Munda Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Samar Bagh Tehsil]]
|419
|427,714
|1,020.80
|45.75%
|-
|[[Timergara Tehsil]]
|576
|596,173
|1,035.02
|64.06%
|-
|[[Sam Ranizai Tehsil]]
|280
|353,291
|1,261.75
|59.13%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Malakand District]]
|-
|[[Swat Ranizai Tehsil]]
|672
|472,959
|703.81
|63.57%
|-
|[[Thana Baizai Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Utman Khel Tehsil]]
|...
|...
|...
|31.50%
|-
|[[Alpuri Tehsil]]
|582
|366,772
|630.19
|38.26%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Shangla District]]
|-
|[[Bisham Tehsil]]
|184
|121,279
|659.13
|34.77%
|-
|[[Chakesar Tehsil]]
|335
|128,238
|382.8
|26.08%
|-
|[[Martung Tehsil]]
|188
|103,205
|548.96
|24.01%
|-
|[[Makhuzai Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Shahpur Tehsil, Khyber Pakhtunkhwa|Shahpur Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Puran Tehsil]]
|297
|171,758
|578.31
|35.11%
|-
|[[Babuzai Tehsil]]
|297
|696,697
|2,345.78
|56.06%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Swat District]]
|-
|[[Barikot Tehsil]]
|419
|220,148
|525.41
|50.87%
|-
|[[Behrain Tehsil]]
|2,899
|270,623
|93.35
|39.26%
|-
|[[Charbagh Tehsil]]
|161
|159,358
|989.8
|50.01%
|-
|[[Kabal Tehsil]]
|485
|480,827
|991.4
|49.26%
|-
|[[Khwaza Khela Tehsil]]
|392
|307,300
|783.93
|42.63%
|-
|[[Matta Tehsil]]
|684
|552,431
|807.65
|42.54%
|-
|[[Buni Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Upper Chitral District]]
|-
|[[Mulkoh Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Torkoh Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Mastuj Tehsil]]
|8,392
|195,528
|23.3
|73.83%
|-
|[[Barawal Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Upper Dir District]]
|-
|[[Dir Tehsil]]
|1,012
|384,667
|380.11
|48.26%
|-
|[[Kalkot Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Sharingal Tehsil]]
|1,140
|210,356
|184.52
|37.15%
|-
|[[Lar Jam Tehsil]]
|1,039
|119,396
|114.91
|52.59%
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Central Dir District]]
|-
|[[Wari Tehsil]]
|508
|369,147
|726.67
|48.56%
|-
|[[Akhagram|Akhagram Karo]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Nehag|Nehag Dara]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Sahib Abad Tehsil|Sahib Abad]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Garhi Kapura Tehsil]]
|143
|319,465
|2,234.02
|51.70%
| rowspan=&quot;5&quot; |[[Mardan District]]
| rowspan=&quot;9&quot; |[[Mardan Division]]
|-
|[[Katlang Tehsil]]
|422
|377,535
|894.63
|61.47%
|-
|[[Mardan Tehsil]]
|335
|1,040,893
|3,107.14
|56.41%
|-
|[[Rustam Tehsil]]
|379
|279,527
|737.54
|49.98%
|-
|[[Takht Bhai Tehsil]]
|353
|727,478
|2,060.84
|56.02%
|-
|[[Lahor Tehsil]]
|318
|354,383
|1,114.41
|54.16%
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Swabi District]]
|-
|[[Razar Tehsil]]
|418
|682,303
|1,632.30
|56.61%
|-
|[[Swabi Tehsil]]
|389
|475,352
|1,221.98
|63.23%
|-
|[[Topi Tehsil]]
|418
|382,562
|915.22
|59.83%
|-
|[[Charsadda Tehsil]]
|445
|909,438
|2,043.68
|58.56%
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Charsadda District, Pakistan|Charsadda District]]
| rowspan=&quot;28&quot; |[[Peshawar Division]]
|-
|[[Shabqadar Tehsil]]
|204
|440,524
|2,159.43
|49.65%
|-
|[[Tangi Tehsil]]
|347
|485,542
|1,399.26
|48.85%
|-
|[[Bagh Maidan Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
| rowspan=&quot;8&quot; |[[Khyber District]]
|-
|[[Bara Tehsil]]
|1,430
|548,084
|383.28
|34.72%
|-
|[[Bazar Zakha Khel Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Fort Salop Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Jamrud Tehsil]]
|311
|243,290
|782.28
|46.18%
|-
|[[Landi Kotal Tehsil]]
|679
|312,313
|459.96
|38.92%
|-
|[[Mula Gori Tehsil]]
|156
|42,580
|272.95
|38.36%
|-
|[[Painda Cheena Tehsil]]
|...
|...
|...
|...
|-
|[[Ambar Utman Khel Tehsil]]
|273
|79,455
|291.04
|21.71%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Mohmand District]]
|-
|[[Halim Zai Tehsil]]
|211
|89,149
|422.51
|45.18%
|-
|[[Pindiali Tehsil]]
|454
|112,247
|247.24
|29.11%
|-
|[[Pran Ghar Tehsil]]
|257
|36,046
|140.26
|35.46%
|-
|[[Safi Tehsil]]
|322
|109,620
|340.43
|26.21%
|-
|[[Upper Mohmand Tehsil|Upper Mohmand]]
|513
|63,659
|124.09
|21.62%
|-
|[[Yake Ghund Tehsil]]
|266
|63,757
|239.69
|41.38%
|-
|[[Jehangira Tehsil]]
|718
|434,984
|100.72
|56.92%
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Nowshera District]]
|-
|[[Nowshera Tehsil]]
|679
|796,226
|106.39
|56.76%
|-
|[[Pabbi Tehsil]]
|351
|509,495
|102.42
|56.70%
|-
|[[Badhber Tehsil]]
|357
|439,912
|1,232.25
|38.66%
| rowspan=&quot;7&quot; |[[Peshawar District]]
|-
|[[Chamkani Tehsil]]
|226
|624,354
|2,762.63
|54.72%
|-
|[[Hassan Khel Tehsil]]
|261
|72,557
|278
|55.34%
|-
|[[Mathra Tehsil]]
|218
|495,059
|2,270.91
|45.79%
|-
|[[Peshawar City Tehsil]]
|176
|2,113,596
|12,009.07
|60.88%
|-
|[[Peshtakhara Tehsil]]
|135
|480,436
|3,558.79
|45.45%
|-
|[[Shah Alam Tehsil]]
|145
|532,848
|3,674.81
|44.96%
|}

==ايراضي جي لحاظ کان فهرست==


==بنون ڊويزن== 
===بنون ضلعو=== 
• [[بکاخيل تعلقو]]
 
• [[بنون تعلقو]]
 
• [[ڊوميل تعلقو]]

• [[ڪڪي تعلقو]]
 
• [[ميران تعلقو]]
 
• [[وزير تعلقو]] 
===لڪي مروت ضلعو=== 
• [[بٽاڻي تعلقو]]
 
• [[غزني خيل تعلقو]]

• [[لڪي مروت تعلقو]] 

• [[سرائي نورنگ تعلقو]]
===اتر وزيرستان ضلعو=== 
• [[دتا خيل تعلقو]]

• [[دوسالي تعلقو]]
  
• [[غريوم تعلقو]]

• [[غلام خان تعلقو]]

• [[مير علي تعلقو]]

• [[ميران شاهه تعلقو]]
  
• [[رزمڪ تعلقو]]

• [[شيوا تعلقو]]

• [[اسپن وام تعلقو]]

==ڊيرا اسماعيل خان ڊويزن== 
===ڊيرا اسماعيل خان ضلعو=== 
• [[درابن تعلقو]]
 
• [[درازند تعلقو]]
 
• [[ڊيرا اسماعيل خان تعلقو]]
 
• [[ڪولاچي تعلقو]]

• [[پهاڙ پور تعلقو]]

• [[پنيالا تعلقو]]

• [[پارو تعلقو]]
===لوئر ڏکڻ وزيرستان ضلعو===
• [[برمل تعلقو]]

• [[شڪئي تعلقو]] 

• [[توئي خولا تعلقو]]

• [[وانا تعلقو]] 
===اپر ڏکڻ وزيرستان ضلعو=== 
• [[لڌا تعلقو]]

• [[مکين تعلقو]]

• [[سراروغہ تعلقو]]

• [[سروڪئي تعلقو]]  

• [[شڪتو تعلقو]]

• [[شوال تعلقو]] 

• [[ٽارزا تعلقو]]
===ٽانڪ ضلعو=== 
• [[جنڊولا تعلقو]]
 
• [[ٽانڪ تعلقو]]

==هزاره ڊويزن==

===ايبٽ آباد ضلعو=== 
• [[ايبٽ آباد تعلقو]]
 
• [[حويليان تعلقو]]

• [[لورا تعلقو]]

• [[لوئر تناول تعلقو]]
===بٽگرام ضلعو=== 
• [[الائي تعلقو]]

• [[بٽگرام تعلقو]]
===هريپور ضلعو=== 
• [[غازي تعلقو]]
 
• [[هري پور تعلقو]]

• [[خانپور تعلقو]] 
===ڪولئي۔پالس ضلعو=== 
• [[باتيرا]]/[[ڪولئي پالس تعلقو]] 
===لوئر ڪوهستان ضلعو=== 
• [[بانڪا تعلقو]]

• [[پتڻ تعلقو]] 
===مانسهره ضلعو=== 
• [[بفا پکل تعلقو]]

• [[بالاڪوٽ تعلقو]]
 
• [[دربند تعلقو]]

• [[مانسهره تعلقو]]
 
• [[اوگي تعلقو]]
 
• [[تناول تعلقو]]
===تورغر ضلعو===
• [[دڙي ميرا تعلقو]]

• [[جُدبا تعلقو]]

• [[کندر حسن زئي تعلقو]]
===اپر ڪوهستان ضلعو=== 
• [[داسو تعلقو]]

• [[هاربن ڀاشا تعلقو]] 
 
• [[ڪنڊا تعلقو]]

• [[سيو تعلقو]]
==ڪوهاٽ ڊويزن== 
===هنگو ضلعو===
• [[دوآبہ تعلقو]]

• [[هنگو تعلقو]]

• [[ٽل تعلقو]]
===ڪرڪ ضلعو=== 
• [[بانڊا دائود شاهه تعلقو]]
 
• [[ڪرڪ تعلقو]]

• [[تخت نصرتي تعلقو]] 
===ڪوهاٽ ضلعو=== 
• [[دره آدم خيل تعلقو]]

• [[گمباٽ تعلقو]]

• [[ڪوهاٽ تعلقو]]

• [[لاچي تعلقو]]
===ڪرم ضلعو=== 
• [[سينٽرل ڪرم تعلقو]]

• [[لوئر ڪرم تعلقو]] 

• [[اپر ڪرم تعلقو]] 
===اورڪزئي ضلعو===
• [[سينٽرل اورڪزئي تعلقو]] 

• [[اسماعيل زئي تعلقو]] 

• [[لوئر اورڪزئي تعلقو]]

• [[اپر اورڪزئي تعلقو]]

==مالاڪنڊ ڊويزن== 
===باجوڙ ضلعو=== 
• [[بار چمرڪند تعلقو]]

• [[بارنگ تعلقو]]

• [[خار باجوڙ تعلقو]]

• [[ماموند تعلقو]] 

• [[نواگئي تعلقو]]

• [[سالارزئي تعلقو]]

• [[اتمان خيل تعلقو]]

===بونير ضلعو=== 
• [[چغر زئي تعلقو]]

• [[ڏنگر تعلقو]] 

• [[گاديزئي تعلقو]] 

• [[گاگرا تعلقو]]

• [[خدو تعلقو]]

• [[مانڌر تعلقو]]
===لوئر چترال ضلعو===
• [[چترال تعلقو]]

• [[دروش تعلقو]] 
===لوئر دير ضلعو=== 
• [[آدینزئي تعلقو]] 

• [[بلامبٽ تعلقو]] 

• [[خال تعلقو]]

• [[لال قلعو تعلقو]] 

• [[منڊا تعلقو]]

• [[ثمر باغ تعلقو]]

• [[تئمرگرا تعلقو]] 
===مالاڪنڊ ضلعو=== 
• [[سام راڻيزئي تعلقو]]

• [[سوات راڻيزئي تعلقو]]

• [[ٿاڻي بائيزئي تعلقو]]

• [[اتمان خيل تعلقو]]

===شانگلا ضلعو=== 
• [[الپوري تعلقو]]

• [[بشام تعلقو]]

• [[چڪيسر تعلقو]] 
 
• [[مارتونگ تعلقو]] 

• [[مخوزئي تعلقو]]
 
• [[شاهپور تعلقو]]

• [[پاريان تعلقو]] 
===سوات ضلعو=== 
• [[بابوزئي تعلقو]]

• [[بريڪوٽ تعلقو]]

• [[بحرين تعلقو]]

• [[چارباغ تعلقو]]

• [[ڪبل تعلقو]] 

• [[خوازه خیلہ تعلقو]]

• [[مٽہ تعلقو]]
===اپر چترال ضلعو===
• [[مستوج تعلقو]]

• [[بوني تعلقو]]

• [[ملکو تعلقو]]

• [[تورخو تعلقو]]

===اپر دير ضلعو===
• [[بروال تعلقو]]
 
• [[دیر تعلقو]]

• [[ڪالڪوٽ تعلقو]] 

• [[لارڄام تعلقو]]

• [[شئرنگل تعلقو]]

• [[وار تعلقو]]

==مردان ڊويزن== 
===ضلع مردان===
• [[ڳڙهي ڪپوڙا تعلقو]]

• [[ڪتلانگ تعلقو]]

• [[مردان تعلقو]] 

• [[رستم تعلقو]]

• [[تخت ڀائي تعلقو]] 
===صوابي ضلعو=== 
• [[لاهور تعلقو]]

• [[راڳ تعلقو]] 

• [[صوابي تعلقو]]

• [[ٽوپي تعلقو]]

==پشاور ڊويزن==
===چارسده ضلعو===
• [[چارسده تعلقو]]

• [[شبقدر تعلقو]]

• [[تنگي تعلقو]]
===خيبر ضلعو===
• [[باغ ميدان تعلقو]] 

• [[باڙه تعلقو]] 

• [[بازار زخه خيل تعلقو]]

• [[قلعو سيلپ تعلقو]]

• [[جمرود تعلقو]]

• [[لنڊي ڪوتل تعلقو]]

• [[ملا گوري تعلقو]]

• [[پينڊا چينا تعلقو]]
===مهمند ضلعو=== 
• [[امبر اتمان خيل تعلقو]] 

• [[حليم زئي تعلقو]]

• [[پنڊيالي تعلقو]]

• [[پران غر تعلقو]] 

• [[صافي تعلقو]] 

• [[اپر مهمند تعلقو]] (بائيزئي)

• [[يڪہ غنڊ تعلقو]]
===نوشهره ضلعو=== 
# [[جهانگيره تعلقو|جهانگيرہ تعلقو]]
# [[نوشهره تعلقو]]
# [[پبي تعلقو]]

===پشاور ضلعو=== 
• [[بڈھ بیر تعلقو]]

• [[چمڪنئي تعلقو]]

• [[سرحدي علائقو پشاور|حسن خيل تعلقو]]

• [[ماٿرا تعلقو]]

• [[پشاور شهر تعلقو]] 

• [[پٺن تعلقو]]

• [[شاهه عالم تعلقو]]

==پڻ ڏسو==
• [[پاڪستان ۾ تعلقن جي فهرست]] 

• [[خيبرپختونخوا ۾ ضلعن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:پاڪستان جا تعلقا]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي جاگرافي]]
[[زمرو:خیبر پختونخوا جا تعلقا]]</text>
      <sha1>tmdvumt9rfhojyrpg7j00vwo1c1m3te</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زرعي مشینري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76767</id>
    <revision>
      <id>368797</id>
      <parentid>295104</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22687" sha1="9o91fi9jmd7ivjo4tbuxyt9igbgiakt" xml:space="preserve">[[فائل:Agricultural machinery.jpg|thumb|From left to right: John Deere 7800 tractor with Houle slurry trailer, Case IH combine harvester, New Holland FX 25 [[forage harvester]] with corn head.|292x292px]]
'''زرعي مشینری''' (Agricultural Machinery) جو تعلق مشيني ڍانچي ۽ اوزارن سان آهي جيڪي زراعت ۾ استعمال ٿين ٿا. اهڙا ڪيترائي قسم جا اوزار، جن ۾ هٿ جي اوزارن ۽ بجليءَ جي اوزارن کان وٺي ٽريڪٽرن تائين ۽ زرعي اوزارن جا بيشمار قسم آهن، جن کي اهي ڇڪيندا يا هلائيندا آهن. نامياتي ۽ غير نامياتي زراعت ۾ مختلف قسم جا سامان استعمال ٿيندا آهن. خاص طور تي مشيني زراعت جي آمد کان وٺي، زرعي مشينري هڪ لازمي حصو آهي ته ڪيئن دنيا کي کارايو وڃي ٿو. زرعي مشينري کي وسيع زرعي آٽوميشن ٽيڪنالاجيز جو حصو سمجهي سگهجي ٿو، جنهن ۾ وڌيڪ جديد ڊجيٽل سامان ۽ روبوٽڪس شامل آهن. جڏهن ته زرعي روبوٽس وٽ ڪنهن به زرعي آپريشن (تشخيص، فيصلي سازي ۽ ڪارڪردگي) ۾ شامل ٽن اهم مرحلن کي پاڻمرادو ڪرڻ جي صلاحيت آهي، روايتي موٽر واري مشينري بنيادي طور تي استعمال ڪئي ويندي آهي صرف پرفارمنگ قدم کي خودڪار ڪرڻ لاءِ جتي تشخيص ۽ فيصلا ڪرڻ انسانن جي مشاهدن ۽ تجربن جي  بنياد تي ڪيا ويندا آهن.

==تاريخ==
===صنعتي انقلاب=== 
صنعتي انقلاب جي اچڻ سان ۽ وڌيڪ پيچيده مشينن جي ترقي سان، زراعت جي طريقن کي اڳتي وڌايو ويو.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/9612/the-agricultural-sciences/11674/Food-sciences-and-other-post-harvest-technologies#toc11675 Agricultural engineering] Britannica Online. {{Retrieved|access-date=2012-12-25}}&lt;/ref&gt; هٿ سان اناج کي تيز بليڊ سان گڏ ڪرڻ جي بدران، ڦيٿين واري مشينن کي مسلسل ڪٽ ڪيو ويو آهي. اناج کي لٺن سان مارڻ بجاءِ، ڇڻڻ واري مشينن ٻج کي سِرن ۽ ڏاندن کان الڳ ڪري ڇڏيو. پهريون ٽريڪٽر 19 صدي جي آخر ۾ ظاهر ٿيو.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/601600/tractor Tractor (vehicle)] Britannica Online. {{Retrieved|access-date=2012-12-25}}&lt;/ref&gt;

===ٻاڦ جي طاقت===
[[فائل:Claas-lexion-570-1.jpg|thumb|جرمن ڪمپني، ڪلاس پاران هڪ ڪمبائن هارويسٽر|236x236px]]
زرعي مشينري جي طاقت اصل ۾ دگھن يا ٻين پالتو جانورن جي ذريعي فراهم ڪئي وئي هئي. ٻاڦ جي طاقت جي ايجاد سان پورٽیبل انجڻ آيو، ۽ بعد ۾ ٽريڪشن انجڻ، هڪ گهڻ مقصدي، موبائيل توانائي جو ذريعو جيڪو ٻاڦ واري انجڻ لاءِ زمين تي هلندڙ ڪزن هو. زرعي ٻاڦ واري انجڻين دگھن جي ڳري ڇڪڻ جو ڪم سنڀالي ورتو ۽ ان سان گڏ هڪ پلي پڻ رکيل هئي جيڪا ڊگهي پٽي جي استعمال سان اسٽيشنري مشينن کي طاقت ڏئي سگهي ٿي. ٻاڦ تي هلندڙ مشينون اڄ جي معيار جي لحاظ کان گهٽ طاقتور هيون پر انهن جي سائيز ۽ انهن جي گهٽ گيئر جي تناسب جي ڪري، اهي هڪ وڏو ڊرابار پل مهيا ڪري سگھن ٿيون. ٻاڦ تي هلندڙ مشينن جي سست رفتار هارين کي تبصرو ڪرڻ تي مجبور ڪيو ته ٽريڪٽرن کي ٻه رفتار آهن: &quot;سست، ۽ گهڻي سست&quot;.

=== اندروني ڪمبشن انجڻ ===
اندروني ڪمبشن (combustion) انجڻ؛ پهرين پيٽرول انجڻ، ۽ بعد ۾ ڊيزل انجڻ؛ ٽريڪٽر جي ايندڙ نسل لاء طاقت جو مکيه ذريعو بڻجي ويو. انهن انجڻن پاڻ سان هلندڙ ڪمبائن هارويسٽر ۽ ٿريشر، يا ڪمبائن هارويسٽر (جنهن کي مختصر ڪري ’ڪمبائن‘ پڻ ڪيو ويو آهي) جي ترقيءَ ۾ حصو ورتو. اناج جي ٻوٽن کي ڪٽڻ ۽ ان کي اسٽيشنري ٿريشنگ مشين ۾ منتقل ڪرڻ بجاءِ، اهي مجموعا سڄي ميدان ۾ مسلسل هلندي اناج کي ڪٽي، ڇنڊي ۽ الڳ ڪندا آهن.

==زرعي مشينري جا قسم==

=== ٽريڪٽر ===
ٽريڪٽر جديد فارم تي اڪثر ڪم ڪندا آهن. اهي اوزار کي ڇڪڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن؛ مشينون جيڪي زمين تائين، ٻج پوکڻ ۽ ٻيا ڪم ڪن ٿيون. ڪٽڻ جا اوزار پوک لاءِ مٽي تيار، مٽي کي ٿلهو ڪرن ۽ ٻوٽن کي مارن جو ڪم ڪن ٿا. سڀ کان وڌيڪ سڃاتل پل آهي، قديم عمل جيڪو سال 1838ع ۾ جان ڊيري طرفان اپڊيٽ ڪيو ويو هو. ھاڻي آمريڪا ۾ اڳي جي ڀيٽ ۾ گھٽ استعمال ڪيا ويندا آھن، مٽيءَ کي ڦيرڻ بدران آفسيٽ ڊسڪ استعمال ڪندا آھن ۽ نمي کي برقرار رکڻ لاءِ گھربل گہرائي حاصل ڪرڻ لاءِ ڇني استعمال ٿينديون آھن. 

=== ڪمبائن هارويسٽر ===
[[فائل:John Deere cotton harvester kv02.jpg|thumb| A [[John Deere]] cotton harvester at work in a cotton field]]
ڪمبائن هڪ مشين آهي جيڪا موثر طريقي سان مختلف قسم جي اناج جي فصلن کي حاصل ڪرڻ لاءِ ٺاهي وئي آهي. نالو ان جي چار جدا جدا فصلن جي آپريشن؛ لڻڻ، ڇڻڻ، گڏ ڪرڻ ۽ کٽڻ، هڪ ئي عمل ۾، مجموعن مان نڪتل آهي. ڪڻڪ، چانور، جئم، رائي، جو، مڪئي، سورغم، سويابين، فليڪس (سن)، سورج مکي ۽ ريپسيڊ ڪمبائن سان گڏ ڪيل فصلن ۾ شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Combine harvesters: theory, modeling, and design|last1=Miu|first1=Petre I.|date=2016|publisher=CRC Press|isbn=9781482282375|location=Boca Raton; London; New York}}&lt;/ref&gt;

=== پلانٽر (پوک ڪندڙ) ===
سيڊر (ٻج کي پوکڻ وارو) جي سڀ کان عام قسم کي پلانٽر  چئبو آهي، ۽ ٻج کي هڪجهڙائي سان ڊگهن قطارن ۾ رکي ٿو، جيڪي عام طور تي ٻه کان ٽي فوٽ ڌار ٿين ٿيون. ڪي فصل ڊرل ذريعي پوکيا ويندا آهن، جيڪي هڪ فوٽ کان به گهٽ قطار ۾ وڌيڪ ٻج ڪڍي، فصلن سان زمين کي خالي ڪري ڇڏيندا آهن. ٽرانسپلانٽر زمين ۾ ٻج پوکڻ جي ڪم کي خودڪار ڪن ٿا. پلاسٽڪ جي ملچ جي وڏي استعمال سان، پلاسٽڪ ملچ جا پرت، ٽرانسپلانٽر ۽ سيڊر پلاسٽڪ جون ڊگھيون قطارون وجھن ٿا، ۽ انھن جي ذريعي پاڻمرادو پوک ڪن ٿا. 

=== اسپرئير (اسپري ڪندڙ) ===
[[فائل:Lite-Trac Crop Sprayer.jpg|thumb|لائيٽ۔ٽريڪ طرفان برطانوي فصل اسپريئر]]
پوکڻ کان پوء، ٻيون زرعي مشينون جهڙوڪ خود هلائيندڙ اسپري ڀاڻ ۽ جراثيم مار دوا لاڳو ڪرڻ لاء استعمال ڪري سگهجن ٿيون. زرعي اسپرير ايپليڪيشن هڪ طريقو آهي جيڪو فصلن کي ڀاڻن کان بچائڻ لاءِ جراثيم ڪش، فنگسائڊس، ۽ حشري دوائون استعمال ڪندي. ڍڪڻ واري فصل کي اسپري ڪرڻ يا پوکڻ، ڀاڄين جي واڌ کي ملائڻ جا طريقا آهن. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.agriculture.com/crops/pesticides/how-to-mange-prevent-plant-weeds|title=How to Manage Prevent Plant Weeds|date=2019-12-06|website=Successful Farming|language=en|access-date=2020-08-13}}&lt;/ref&gt;

=== بيلر ۽ ٻيا زرعي اوزار ===
[[فائل:Young farmer on a hay harvester in Versam.jpg|thumb|سوئٽزرلينڊ ۾ هاري گاهه جي هارويسٽر تي]]

بیلر (Planting Crop Hay Baler) گاهه يا الفافا کي مضبوطيءَ سان پيڪ ڪرڻ لاءِ سياري جي مھينن لاءِ محفوظ ڪرڻ واري صورت ۾، استعمال ڪري سگهجن ٿا جیڪو جديد آبپاشي مشينري تي ڀاڙي ٿو. انجڻ، پمپ ۽ ٻيا خاص گيئر زمين جي وڏن علائقن کي جلدي ۽ وڏي مقدار ۾ پاڻي فراهم ڪن ٿا. ساڳي قسم جا سامان جيئن ته زرعي اسپري وارا ڀاڻ ۽ جراثيم مار دوائون پهچائڻ لاءِ استعمال ڪري سگھجن ٿا. 

ٽريڪٽر کان علاوه، ٻين گاڏين کي فارمنگ ۾ استعمال ڪرڻ لاء، بشمول ٽرڪ، هوائي جهاز ۽ هيلي ڪاپٽر، جهڙوڪ فصلن جي نقل و حمل ۽ سامان موبائيل ٺاهڻ، فضائي اسپرينگ ۽ جانورن جي رڍن جي انتظام لاء، ترتيب ڏنو ويو آهي.

==جديد ٽيڪنالاجي ۽ مستقبل==
{{Main|ڊجيٽل زراعت|درستي زراعت}}[[فائل:Tr85.jpg|thumb|هڪ نيو هالينڊ TR85 ڪمبائن هارويسٽر|149x149px]]

زرعي مشينن جي بنيادي ٽيڪنالاجي گذريل صديء ۾ ٿورو تبديل ڪيو آهي. جيتوڻيڪ جديد فصلن ۽ پوکڻ وارا بهتر ڪم ڪن ٿا يا انهن جي اڳين کان ٿورو گهڻو مٽجي وڃن ٿا، پر اڄ به اناج کي اهڙيءَ طرح ڪٽڻ، ڪٽڻ ۽ الڳ ڪرڻ جو ڪم آهي، جيئن اهو هميشه ڪيو ويو آهي. بهرحال، ٽيڪنالاجي طريقي سان تبديل ٿي رهي آهي ته انسان مشين کي هلائي، جيئن ڪمپيوٽر مانيٽرنگ سسٽم، GPS لوڪيٽر ۽ سيلف اسٽيئر پروگرامن کي سڀ کان وڌيڪ ترقي يافته ٽريڪٽر ۽ اوزارن کي وڌيڪ صحيح ۽ گهٽ فضول هجڻ جي اجازت ڏين ٿا ايندھن، ٻج، يا ڀاڻ جي استعمال ۾. ويجهي مستقبل ۾، بغير ڊرائيور ٽريڪٽرن جي وڏي پيماني تي پيداوار ٿي سگهي ٿي، جيڪي GPS نقشا ۽ اليڪٽرانڪ سينسر استعمال ڪندا آهن.  

=== زرعي آٽوميشن ===
اقوام متحده جي فوڊ اينڊ ايگريڪلچر آرگنائيزيشن (FAO) زرعي آٽوميشن جي وضاحت ڪري ٿي جيئن ته مشينري ۽ سامان جو استعمال زرعي عملن ۾ انهن جي تشخيص، فيصلا ڪرڻ، يا ڪارڪردگي کي بهتر بڻائڻ، زرعي ڪم جي تڪليف کي گهٽائڻ ۽ بروقت بهتر ڪرڻ، ۽ ممڪن طور تي زرعي عملن جي درستگي.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://doi.org/10.4060/cc2459en |title=In brief to The State of Food and Agriculture 2022 − Leveraging automation in agriculture for transforming agrifood systems |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) |year=2022 |isbn=978-92-5-137005-6 |location=Rome|doi=10.4060/cc2459en }}&lt;/ref&gt;

زراعت ۾ ٽيڪنيڪي ارتقا دستي اوزارن کان وٺي جانورن جي ڪشش تائين، پوءِ موٽرائز ميخانيائيزيشن تائين، ۽ اڳتي هلي ڊجيٽل سامان جو سفر رهيو آهي. اها ترقي مصنوعي ذهانت (AI) سان روبوٽڪس جي استعمال ۾ ختم ٿي وئي آهي. مثال طور، موٽرائيزيشن مشيني عملن کي خودڪار ڪري ٿو جهڙوڪ هلت، ٻج، ڀاڻ، کير ڏيڻ، کارائڻ ۽ آبپاشي، ان سان خاص طور تي دستي مزدوري کي گھٽائي ٿي.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.fao.org/documents/card/en/c/cb2186en|title=Agriculture 4.0 – Agricultural robotics and automated equipment for sustainable crop production|last=Santos Valle, S. &amp; Kienzle, J.|publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)|year=2020|series=Integrated Crop Management No. 24|location=Rome}}&lt;/ref&gt; ڊجيٽل آٽوميشن ٽيڪنالاجيز جي اچڻ سان، خودڪار تشخيص ۽ فيصلو ڪرڻ ممڪن ٿي چڪو آهي. مثال طور، خود مختيار فصل روبوٽ فصلن ۽ ٻج فصلن کي گڏ ڪري سگھن ٿا ۽ ڊرون، خودڪار ان پٽ ايپليڪيشنن کي مدد ڏيڻ لاء معلومات گڏ ڪري سگھن ٿا.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ٻئي طرف، ٽريڪٽر، خودڪار گاڏين ۾ تبديل ٿي سگهن ٿيون جيڪي آزاديء سان پوکي سگهن ٿيون. 

آمريڪا جي زراعت کاتي (USDA) پاران 2023ع جي هڪ رپورٽ ظاهر ڪئي وئي آهي ته آمريڪا ۾ 50 سيڪڙو کان وڌيڪ مڪئي، ڪپهه، چانور، سورغم، سويابين ۽ سياري جي ڪڻڪ خودڪار رهنمائي وارو نظام استعمال ڪندي  پوکي ويندي آهي. اهي سسٽم، جيڪي ٽيڪنالاجي کي استعمال ڪن ٿا خودمختيار طور تي فارم جي سامان کي هلائڻ لاء صرف هڪ هاريء جي نگراني جي ضرورت آهي. هي هڪ واضح مثال آهي ته ڪيئن حقيقي دنيا جي زراعت جي منظرنامي ۾   زرعي خودڪار طريقي سان عمل ڪيو پيو وڃي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.404media.co/solar-storm-knocks-out-tractor-gps-systems-during-peak-planting-season/|title=Solar Storm Knocks Out Farmers' Tractor GPS Systems During Peak Planting Season|last=Koebler|first=Jason|date=2024-05-12|work=[[ 404 Media]]|accessdate=2024-05-13}}&lt;/ref&gt;

=== اوپن سورس زرعي سامان ===
[[فائل:Self Propelled Sprayer made by Equipment Technologies.jpg|thumb|اڪویپميٽ ٽيڪنالاجيز پاران هڪ خودڪار اپاچي اسپرير|201x201px]]
نئين قسم جي اعليٰ فارم ٽيڪنالاجي جي سامان کي درست ڪرڻ ۾ جي ناڪاميءَ جي ڪري ڪيترائي هاري پريشان آهن. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.wired.com/2015/02/new-high-tech-farm-equipment-nightmare-farmers/|title=New High-Tech Farm Equipment Is a Nightmare for Farmers|magazine=Wired|date=2015-02-05}}&lt;/ref&gt; اهو گهڻو ڪري ڪمپنين جي دانشورانه ملڪيت جي قانون کي استعمال ڪندي هارين کي انهن جي سامان کي درست ڪرڻ جو قانوني حق حاصل ڪرڻ کان روڪڻ لاء يا معلومات تائين رسائي حاصل ڪرڻ لاء انهن کي اجازت نا ڏيڻ  لاء سبب آھي.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.wired.com/2015/04/dmca-ownership-john-deere/|title=We Can't Let John Deere Destroy the Very Idea of Ownership|magazine=Wired|date=2015-04-21}}&lt;/ref&gt; آڪٽوبر 2015ع ۾ DMCA ۾ هڪ استثنا شامل ڪيو ويو ته جيئن ڪارن ۽ ٻين گاڏين، بشمول زرعي مشينري ۾ سافٽ ويئر جي چڪاس ۽ ترميم جي اجازت ڏني وڃي.&lt;ref&gt;Exemption to Prohibition on Circumvention of Copyright Protection Systems for Access Control Technologies http://copyright.gov/1201/2015/fedreg-publicinspectionFR.pdf&lt;/ref&gt;

اوپن سورس ايگريڪلچر موومينٽ مختلف شروعاتن ۽ تنظيمن کي ڳڻائي ٿي جهڙوڪ فارم ليبز جيڪو يورپ ۾ هڪ نيٽورڪ آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://farmlabs.org/|title=This is the Beginning of a network of open laboratories for agricultural research and experimentation|last=farmlabs.org|website=farmlabs.org|language=en|access-date=2019-07-20}}&lt;/ref&gt; ايل ايلئر پيسن جيڪو فرانس ۾ هارين کي سيکارڻ لاءِ هڪ ڪوآپريٽو آهي ته انهن جا اوزار ڪيئن ٺاهجن ۽ ان جي مرمت ڪجي،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.latelierpaysan.org/|title=L'Atelier Paysan|last=Gaillard|first=Chris|website=L’Atelier Paysan|language=fr|access-date=2019-07-20}}&lt;/ref&gt; ۽ ایڪئیلبري (Ekylibre) جيڪو هڪ اوپن سورس سافٽ ويئر آهي. ڪمپني فرانس ۾ هارين کي فارمنگ آپريشن کي منظم ڪرڻ لاءِ اوپن سورس سافٽ ويئر (SaaS) فراهم ڪندي.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Chance|first1=Quentin|last2=Meyer|first2=Morgan|date=2017-06-06|title=L'agriculture libre. Les outils agricoles à l'épreuve de l'open source|url=http://journals.openedition.org/tc/8534|journal=Techniques &amp; Culture. Revue semestrielle d'anthropologie des techniques|language=fr|issue=67|pages=236–239|doi=10.4000/tc.8534|issn=0248-6016|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekylibre.com/|title=Ekylibre|website=ekylibre.com|access-date=2019-07-20}}&lt;/ref&gt; 

آمريڪا ۾، MIT ميڊيا ليب جي اوپن ايگريڪلچر انيشي ایٽیو &quot;ٽيڪنالاجين جي هڪ اوپن سورس ايڪو سسٽم جي تخليق کي فروغ ڏيڻ جي ڪوشش ڪري ٿي جيڪا شفافيت، نيٽ ورڪ تجربو، تعليم، ۽ هائپر-مقامي پيداوار کي فعال ۽ فروغ ڏئي ٿي.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.media.mit.edu/groups/open-agriculture-openag/overview/|title=Group Overview ‹ Open Agriculture (OpenAg)|website=MIT Media Lab|access-date=2019-07-20}}&lt;/ref&gt; اهو پرسنل فوڊ ڪمپيوٽر کي ترقي ڪري ٿو، هڪ تعليمي پروجيڪٽ ٺاهڻ لاءِ ”ڪنٽرول ٿيل ماحوليات، ڪنٽرول ۽ نگراني ڪرڻ لاءِ آبهوا، توانائي ۽ ٻوٽن جي واڌ ويجهه جي اندر خاص وڌندڙ چيمبر“ ۾ زرعي ٽيڪنالاجي پليٽ فارم جيڪو روبوٽ سسٽم استعمال ڪندو آهي. ان ۾ &quot;اوپن فينوم&quot; جي ترقي شامل آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.media.mit.edu/projects/open-phenome-project/overview/|title=Project Overview ‹ Open Phenome Project|website=MIT Media Lab|access-date=2019-07-20}}&lt;/ref&gt;  هڪ اوپن سورس لائبريري جنهن ۾ آبهوا جي ترڪيب لاءِ کليل ڊيٽا سيٽون آهن جيڪي ٻوٽن جي فينوٽائپ ردعمل (ذائقو، غذائيت) ماحولياتي متغيرن، حياتياتي، جينياتي ۽ وسيلن سان لاڳاپيل پوک لاءِ ضروري (ان پٽ) کي ڳنڍينديون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wiki.openag.media.mit.edu/recipe/start|title=recipe:start [OpenAg]|website=wiki.openag.media.mit.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720114223/https://wiki.openag.media.mit.edu/recipe/start|archive-date=2019-07-20|access-date=2019-07-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ساڳئي جينيات سان ٻوٽا قدرتي طور رنگ، سائيز، بناوت، واڌ جي شرح، پيداوار، ذائقي ۽ غذائي جي کثافت ۾ ماحولياتي حالتن جي مطابق مختلف ٿي سگهن ٿا جن ۾ اهي پيدا ڪيا ويا آهن.

==ٺاهيندڙ== 
===فعال=== 
• اي.جي.سي.او.(AGCO)

• اگرالی (Agrale)
 
• الغازي ٽريڪٽرز
 
• الجزائر ٽريڪٽر ڪمپني 

• اربوس (Arbos) 

• آرگو سپا (ARGO Spa)

• ڪارو ايگريتاليا 

• ڪيس آئ ایچ (Case IH) 

• چيلنج ٽريڪٽر 

• ڪلاس (Claas)
 
• سی این ایچ CNH انڈسٹریل 

• ڊيڊونگ 

• دیوتز۔فاھر Deutz-Fahr 

• اسکورتس لیمیتید Escorts Limited
 
• فیندت Fendt 

• گولڊوني 

• اسڪي 

• جيڪٽو 

• جي سي بي 

• جان ديري 

• خارکیف Kharkiv ٽريڪٽر پلانٽ 

• کیرو Kirov پلانٽ 

• ڪبوتا
 
• لمبورگانی تراتوری Lamborghini Trattori 

• لينڊني 

• لنڊنر 

• ايل ايس ميٽرون 

• مهندرا ٽريڪٽر 

• ميسي فرگوسن 

• مڪ ڪورمڪ ٽريڪٽر 

• ملت ٽريڪٽر 

• منسک ٽريڪٽر  

• مٽسوبشي زرعي مشينري 

• نيو هالينڊ زراعت 

• پرونر 

• شيبورا 

• سوناليڪا ٽريڪٽر 

• ايس ايم آئي ساڳيو 

• ایس ای ایس موٽرز 

• ایس ڊي ایف گروپ 

• ستارا 

• اسٽيئر 

• تائي فائي TAFE 

• ٽامي ٽي ايم 

• ارسس ایس ای Ursus SA 

• والپاڊانا 

• والٽرا 

• ورڇيل 

• يانمار 

• وائی ٹی او YTO گروپ 

• زيٽر 

• زومليون 

• بلواڻ آگري

===اڳوڻا=== 
• ايلس چلمرز 

• ڪيس ڪارپوريشن
 
• فرگوسن براون ڪمپني
 
• فیات تراتوری Fiat Trattori 

• فورڊ 

• بين الاقوامي هارويسٽر
 
• ليلينڊ ٽريڪٽر 

• ميسي هيرس 

• رينالٽ زراعت

==پڻ ڏسو== 
{{Portal|Agriculture and Agronomy}}

• [[زرعي مشينري جي فهرست]] 

• [[پاڪستان  ۾ زراعت]] 

• [[مشيني زراعت]] 

• [[زرعي مشينري صنعت]] 

• [[زرعي روبوٽ]]

==خارجي لنڪس==
{{Commons category|Agricultural machines}}
* [https://web.archive.org/web/20090820054610/http://cdi.uvm.edu/collections/getCollection.xql?title=Hay%20Harvesting%20in%20the%201940's  Hay Harvesting in the 1940s  instructional films, Center for Digital Initiatives, University of Vermont Library]
* [http://www.agmachine.com/ Worldwide Agricultural Machinery and Farm Equipment Directory]
* [https://archive.today/20130416083117/http://www.vdma.org/wps/myportal/Home/en/Branchen/A/LT/Wirtschaft_und_Recht/LT_A_20100610_CG_Economic_Report_2010?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/vdma/Home/en/Branchen/A/LT/Wirtschaft_und_Recht/LT_A_20100610_CG_Economic_Report_2010 Economic Situation of the agricultural machinery sector—VDMA Report]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Agricultural Machinery}}
[[Category:Agricultural machinery| ]]
[[Category:Agricultural technology]]
[[Category:Machinery]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:زراعت]]
[[زمرو:مشينري]]
[[زمرو:زرعي مشينري]]
[[زمرو:زراعت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>9o91fi9jmd7ivjo4tbuxyt9igbgiakt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368799</id>
      <parentid>368797</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22632" sha1="t285asv3x4ixo4fkjxftgtp640phj7g" xml:space="preserve">[[فائل:Agricultural machinery.jpg|thumb|From left to right: John Deere 7800 tractor with Houle slurry trailer, Case IH combine harvester, New Holland FX 25 [[forage harvester]] with corn head.|292x292px]]
'''زرعي مشینری''' (Agricultural Machinery) جو تعلق مشيني ڍانچي ۽ اوزارن سان آهي جيڪي زراعت ۾ استعمال ٿين ٿا. اهڙا ڪيترائي قسم جا اوزار، جن ۾ هٿ جي اوزارن ۽ بجليءَ جي اوزارن کان وٺي ٽريڪٽرن تائين ۽ زرعي اوزارن جا بيشمار قسم آهن، جن کي اهي ڇڪيندا يا هلائيندا آهن. نامياتي ۽ غير نامياتي زراعت ۾ مختلف قسم جا سامان استعمال ٿيندا آهن. خاص طور تي مشيني زراعت جي آمد کان وٺي، زرعي مشينري هڪ لازمي حصو آهي ته ڪيئن دنيا کي کارايو وڃي ٿو. زرعي مشينري کي وسيع زرعي آٽوميشن ٽيڪنالاجيز جو حصو سمجهي سگهجي ٿو، جنهن ۾ وڌيڪ جديد ڊجيٽل سامان ۽ روبوٽڪس شامل آهن. جڏهن ته زرعي روبوٽس وٽ ڪنهن به زرعي آپريشن (تشخيص، فيصلي سازي ۽ ڪارڪردگي) ۾ شامل ٽن اهم مرحلن کي پاڻمرادو ڪرڻ جي صلاحيت آهي، روايتي موٽر واري مشينري بنيادي طور تي استعمال ڪئي ويندي آهي صرف پرفارمنگ قدم کي خودڪار ڪرڻ لاءِ جتي تشخيص ۽ فيصلا ڪرڻ انسانن جي مشاهدن ۽ تجربن جي  بنياد تي ڪيا ويندا آهن.

==تاريخ==
===صنعتي انقلاب=== 
صنعتي انقلاب جي اچڻ سان ۽ وڌيڪ پيچيده مشينن جي ترقي سان، زراعت جي طريقن کي اڳتي وڌايو ويو.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/9612/the-agricultural-sciences/11674/Food-sciences-and-other-post-harvest-technologies#toc11675 Agricultural engineering] Britannica Online. {{Retrieved|access-date=2012-12-25}}&lt;/ref&gt; هٿ سان اناج کي تيز بليڊ سان گڏ ڪرڻ جي بدران، ڦيٿين واري مشينن کي مسلسل ڪٽ ڪيو ويو آهي. اناج کي لٺن سان مارڻ بجاءِ، ڇڻڻ واري مشينن ٻج کي سِرن ۽ ڏاندن کان الڳ ڪري ڇڏيو. پهريون ٽريڪٽر 19 صدي جي آخر ۾ ظاهر ٿيو.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/601600/tractor Tractor (vehicle)] Britannica Online. {{Retrieved|access-date=2012-12-25}}&lt;/ref&gt;

===ٻاڦ جي طاقت===
[[فائل:Claas-lexion-570-1.jpg|thumb|جرمن ڪمپني، ڪلاس پاران هڪ ڪمبائن هارويسٽر|236x236px]]
زرعي مشينري جي طاقت اصل ۾ دگھن يا ٻين پالتو جانورن جي ذريعي فراهم ڪئي وئي هئي. ٻاڦ جي طاقت جي ايجاد سان پورٽیبل انجڻ آيو، ۽ بعد ۾ ٽريڪشن انجڻ، هڪ گهڻ مقصدي، موبائيل توانائي جو ذريعو جيڪو ٻاڦ واري انجڻ لاءِ زمين تي هلندڙ ڪزن هو. زرعي ٻاڦ واري انجڻين دگھن جي ڳري ڇڪڻ جو ڪم سنڀالي ورتو ۽ ان سان گڏ هڪ پلي پڻ رکيل هئي جيڪا ڊگهي پٽي جي استعمال سان اسٽيشنري مشينن کي طاقت ڏئي سگهي ٿي. ٻاڦ تي هلندڙ مشينون اڄ جي معيار جي لحاظ کان گهٽ طاقتور هيون پر انهن جي سائيز ۽ انهن جي گهٽ گيئر جي تناسب جي ڪري، اهي هڪ وڏو ڊرابار پل مهيا ڪري سگھن ٿيون. ٻاڦ تي هلندڙ مشينن جي سست رفتار هارين کي تبصرو ڪرڻ تي مجبور ڪيو ته ٽريڪٽرن کي ٻه رفتار آهن: &quot;سست، ۽ گهڻي سست&quot;.

=== اندروني ڪمبشن انجڻ ===
اندروني ڪمبشن (combustion) انجڻ؛ پهرين پيٽرول انجڻ، ۽ بعد ۾ ڊيزل انجڻ؛ ٽريڪٽر جي ايندڙ نسل لاء طاقت جو مکيه ذريعو بڻجي ويو. انهن انجڻن پاڻ سان هلندڙ ڪمبائن هارويسٽر ۽ ٿريشر، يا ڪمبائن هارويسٽر (جنهن کي مختصر ڪري ’ڪمبائن‘ پڻ ڪيو ويو آهي) جي ترقيءَ ۾ حصو ورتو. اناج جي ٻوٽن کي ڪٽڻ ۽ ان کي اسٽيشنري ٿريشنگ مشين ۾ منتقل ڪرڻ بجاءِ، اهي مجموعا سڄي ميدان ۾ مسلسل هلندي اناج کي ڪٽي، ڇنڊي ۽ الڳ ڪندا آهن.

==زرعي مشينري جا قسم==

=== ٽريڪٽر ===
ٽريڪٽر جديد فارم تي اڪثر ڪم ڪندا آهن. اهي اوزار کي ڇڪڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن؛ مشينون جيڪي زمين تائين، ٻج پوکڻ ۽ ٻيا ڪم ڪن ٿيون. ڪٽڻ جا اوزار پوک لاءِ مٽي تيار، مٽي کي ٿلهو ڪرن ۽ ٻوٽن کي مارن جو ڪم ڪن ٿا. سڀ کان وڌيڪ سڃاتل پل آهي، قديم عمل جيڪو سال 1838ع ۾ جان ڊيري طرفان اپڊيٽ ڪيو ويو هو. ھاڻي آمريڪا ۾ اڳي جي ڀيٽ ۾ گھٽ استعمال ڪيا ويندا آھن، مٽيءَ کي ڦيرڻ بدران آفسيٽ ڊسڪ استعمال ڪندا آھن ۽ نمي کي برقرار رکڻ لاءِ گھربل گہرائي حاصل ڪرڻ لاءِ ڇني استعمال ٿينديون آھن. 

=== ڪمبائن هارويسٽر ===
[[فائل:John Deere cotton harvester kv02.jpg|thumb| A [[John Deere]] cotton harvester at work in a cotton field]]
ڪمبائن هڪ مشين آهي جيڪا موثر طريقي سان مختلف قسم جي اناج جي فصلن کي حاصل ڪرڻ لاءِ ٺاهي وئي آهي. نالو ان جي چار جدا جدا فصلن جي آپريشن؛ لڻڻ، ڇڻڻ، گڏ ڪرڻ ۽ کٽڻ، هڪ ئي عمل ۾، مجموعن مان نڪتل آهي. ڪڻڪ، چانور، جئم، رائي، جو، مڪئي، سورغم، سويابين، فليڪس (سن)، سورج مکي ۽ ريپسيڊ ڪمبائن سان گڏ ڪيل فصلن ۾ شامل آهن.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Combine harvesters: theory, modeling, and design|last1=Miu|first1=Petre I.|date=2016|publisher=CRC Press|isbn=9781482282375|location=Boca Raton; London; New York}}&lt;/ref&gt;

=== پلانٽر (پوک ڪندڙ) ===
سيڊر (ٻج کي پوکڻ وارو) جي سڀ کان عام قسم کي پلانٽر  چئبو آهي، ۽ ٻج کي هڪجهڙائي سان ڊگهن قطارن ۾ رکي ٿو، جيڪي عام طور تي ٻه کان ٽي فوٽ ڌار ٿين ٿيون. ڪي فصل ڊرل ذريعي پوکيا ويندا آهن، جيڪي هڪ فوٽ کان به گهٽ قطار ۾ وڌيڪ ٻج ڪڍي، فصلن سان زمين کي خالي ڪري ڇڏيندا آهن. ٽرانسپلانٽر زمين ۾ ٻج پوکڻ جي ڪم کي خودڪار ڪن ٿا. پلاسٽڪ جي ملچ جي وڏي استعمال سان، پلاسٽڪ ملچ جا پرت، ٽرانسپلانٽر ۽ سيڊر پلاسٽڪ جون ڊگھيون قطارون وجھن ٿا، ۽ انھن جي ذريعي پاڻمرادو پوک ڪن ٿا. 

=== اسپرئير (اسپري ڪندڙ) ===
[[فائل:Lite-Trac Crop Sprayer.jpg|thumb|لائيٽ۔ٽريڪ طرفان برطانوي فصل اسپريئر]]
پوکڻ کان پوء، ٻيون زرعي مشينون جهڙوڪ خود هلائيندڙ اسپري ڀاڻ ۽ جراثيم مار دوا لاڳو ڪرڻ لاء استعمال ڪري سگهجن ٿيون. زرعي اسپرير ايپليڪيشن هڪ طريقو آهي جيڪو فصلن کي ڀاڻن کان بچائڻ لاءِ جراثيم ڪش، فنگسائڊس، ۽ حشري دوائون استعمال ڪندي. ڍڪڻ واري فصل کي اسپري ڪرڻ يا پوکڻ، ڀاڄين جي واڌ کي ملائڻ جا طريقا آهن. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.agriculture.com/crops/pesticides/how-to-mange-prevent-plant-weeds|title=How to Manage Prevent Plant Weeds|date=2019-12-06|website=Successful Farming|language=en|access-date=2020-08-13}}&lt;/ref&gt;

=== بيلر ۽ ٻيا زرعي اوزار ===
[[فائل:Young farmer on a hay harvester in Versam.jpg|thumb|سوئٽزرلينڊ ۾ هاري گاهه جي هارويسٽر تي]]

بیلر (Planting Crop Hay Baler) گاهه يا الفافا کي مضبوطيءَ سان پيڪ ڪرڻ لاءِ سياري جي مھينن لاءِ محفوظ ڪرڻ واري صورت ۾، استعمال ڪري سگهجن ٿا جیڪو جديد آبپاشي مشينري تي ڀاڙي ٿو. انجڻ، پمپ ۽ ٻيا خاص گيئر زمين جي وڏن علائقن کي جلدي ۽ وڏي مقدار ۾ پاڻي فراهم ڪن ٿا. ساڳي قسم جا سامان جيئن ته زرعي اسپري وارا ڀاڻ ۽ جراثيم مار دوائون پهچائڻ لاءِ استعمال ڪري سگھجن ٿا. 

ٽريڪٽر کان علاوه، ٻين گاڏين کي فارمنگ ۾ استعمال ڪرڻ لاء، بشمول ٽرڪ، هوائي جهاز ۽ هيلي ڪاپٽر، جهڙوڪ فصلن جي نقل و حمل ۽ سامان موبائيل ٺاهڻ، فضائي اسپرينگ ۽ جانورن جي رڍن جي انتظام لاء، ترتيب ڏنو ويو آهي.

==جديد ٽيڪنالاجي ۽ مستقبل==
{{Main|ڊجيٽل زراعت|درستي زراعت}}[[فائل:Tr85.jpg|thumb|هڪ نيو هالينڊ TR85 ڪمبائن هارويسٽر|149x149px]]

زرعي مشينن جي بنيادي ٽيڪنالاجي گذريل صديء ۾ ٿورو تبديل ڪيو آهي. جيتوڻيڪ جديد فصلن ۽ پوکڻ وارا بهتر ڪم ڪن ٿا يا انهن جي اڳين کان ٿورو گهڻو مٽجي وڃن ٿا، پر اڄ به اناج کي اهڙيءَ طرح ڪٽڻ، ڪٽڻ ۽ الڳ ڪرڻ جو ڪم آهي، جيئن اهو هميشه ڪيو ويو آهي. بهرحال، ٽيڪنالاجي طريقي سان تبديل ٿي رهي آهي ته انسان مشين کي هلائي، جيئن ڪمپيوٽر مانيٽرنگ سسٽم، GPS لوڪيٽر ۽ سيلف اسٽيئر پروگرامن کي سڀ کان وڌيڪ ترقي يافته ٽريڪٽر ۽ اوزارن کي وڌيڪ صحيح ۽ گهٽ فضول هجڻ جي اجازت ڏين ٿا ايندھن، ٻج، يا ڀاڻ جي استعمال ۾. ويجهي مستقبل ۾، بغير ڊرائيور ٽريڪٽرن جي وڏي پيماني تي پيداوار ٿي سگهي ٿي، جيڪي GPS نقشا ۽ اليڪٽرانڪ سينسر استعمال ڪندا آهن.  

=== زرعي آٽوميشن ===
اقوام متحده جي فوڊ اينڊ ايگريڪلچر آرگنائيزيشن (FAO) زرعي آٽوميشن جي وضاحت ڪري ٿي جيئن ته مشينري ۽ سامان جو استعمال زرعي عملن ۾ انهن جي تشخيص، فيصلا ڪرڻ، يا ڪارڪردگي کي بهتر بڻائڻ، زرعي ڪم جي تڪليف کي گهٽائڻ ۽ بروقت بهتر ڪرڻ، ۽ ممڪن طور تي زرعي عملن جي درستگي.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |url=https://doi.org/10.4060/cc2459en |title=In brief to The State of Food and Agriculture 2022 − Leveraging automation in agriculture for transforming agrifood systems |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) |year=2022 |isbn=978-92-5-137005-6 |location=Rome|doi=10.4060/cc2459en }}&lt;/ref&gt;

زراعت ۾ ٽيڪنيڪي ارتقا دستي اوزارن کان وٺي جانورن جي ڪشش تائين، پوءِ موٽرائز ميخانيائيزيشن تائين، ۽ اڳتي هلي ڊجيٽل سامان جو سفر رهيو آهي. اها ترقي مصنوعي ذهانت (AI) سان روبوٽڪس جي استعمال ۾ ختم ٿي وئي آهي. مثال طور، موٽرائيزيشن مشيني عملن کي خودڪار ڪري ٿو جهڙوڪ هلت، ٻج، ڀاڻ، کير ڏيڻ، کارائڻ ۽ آبپاشي، ان سان خاص طور تي دستي مزدوري کي گھٽائي ٿي.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.fao.org/documents/card/en/c/cb2186en|title=Agriculture 4.0 – Agricultural robotics and automated equipment for sustainable crop production|last=Santos Valle, S. &amp; Kienzle, J.|publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)|year=2020|series=Integrated Crop Management No. 24|location=Rome}}&lt;/ref&gt; ڊجيٽل آٽوميشن ٽيڪنالاجيز جي اچڻ سان، خودڪار تشخيص ۽ فيصلو ڪرڻ ممڪن ٿي چڪو آهي. مثال طور، خود مختيار فصل روبوٽ فصلن ۽ ٻج فصلن کي گڏ ڪري سگھن ٿا ۽ ڊرون، خودڪار ان پٽ ايپليڪيشنن کي مدد ڏيڻ لاء معلومات گڏ ڪري سگھن ٿا.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ٻئي طرف، ٽريڪٽر، خودڪار گاڏين ۾ تبديل ٿي سگهن ٿيون جيڪي آزاديء سان پوکي سگهن ٿيون. 

آمريڪا جي زراعت کاتي (USDA) پاران 2023ع جي هڪ رپورٽ ظاهر ڪئي وئي آهي ته آمريڪا ۾ 50 سيڪڙو کان وڌيڪ مڪئي، ڪپهه، چانور، سورغم، سويابين ۽ سياري جي ڪڻڪ خودڪار رهنمائي وارو نظام استعمال ڪندي  پوکي ويندي آهي. اهي سسٽم، جيڪي ٽيڪنالاجي کي استعمال ڪن ٿا خودمختيار طور تي فارم جي سامان کي هلائڻ لاء صرف هڪ هاريء جي نگراني جي ضرورت آهي. هي هڪ واضح مثال آهي ته ڪيئن حقيقي دنيا جي زراعت جي منظرنامي ۾   زرعي خودڪار طريقي سان عمل ڪيو پيو وڃي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.404media.co/solar-storm-knocks-out-tractor-gps-systems-during-peak-planting-season/|title=Solar Storm Knocks Out Farmers' Tractor GPS Systems During Peak Planting Season|last=Koebler|first=Jason|date=2024-05-12|work=[[ 404 Media]]|accessdate=2024-05-13}}&lt;/ref&gt;

=== اوپن سورس زرعي سامان ===
[[فائل:Self Propelled Sprayer made by Equipment Technologies.jpg|thumb|اڪویپميٽ ٽيڪنالاجيز پاران هڪ خودڪار اپاچي اسپرير|201x201px]]
نئين قسم جي اعليٰ فارم ٽيڪنالاجي جي سامان کي درست ڪرڻ ۾ جي ناڪاميءَ جي ڪري ڪيترائي هاري پريشان آهن. &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.wired.com/2015/02/new-high-tech-farm-equipment-nightmare-farmers/|title=New High-Tech Farm Equipment Is a Nightmare for Farmers|magazine=Wired|date=2015-02-05}}&lt;/ref&gt; اهو گهڻو ڪري ڪمپنين جي دانشورانه ملڪيت جي قانون کي استعمال ڪندي هارين کي انهن جي سامان کي درست ڪرڻ جو قانوني حق حاصل ڪرڻ کان روڪڻ لاء يا معلومات تائين رسائي حاصل ڪرڻ لاء انهن کي اجازت نا ڏيڻ  لاء سبب آھي.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.wired.com/2015/04/dmca-ownership-john-deere/|title=We Can't Let John Deere Destroy the Very Idea of Ownership|magazine=Wired|date=2015-04-21}}&lt;/ref&gt; آڪٽوبر 2015ع ۾ DMCA ۾ هڪ استثنا شامل ڪيو ويو ته جيئن ڪارن ۽ ٻين گاڏين، بشمول زرعي مشينري ۾ سافٽ ويئر جي چڪاس ۽ ترميم جي اجازت ڏني وڃي.&lt;ref&gt;Exemption to Prohibition on Circumvention of Copyright Protection Systems for Access Control Technologies http://copyright.gov/1201/2015/fedreg-publicinspectionFR.pdf&lt;/ref&gt;

اوپن سورس ايگريڪلچر موومينٽ مختلف شروعاتن ۽ تنظيمن کي ڳڻائي ٿي جهڙوڪ فارم ليبز جيڪو يورپ ۾ هڪ نيٽورڪ آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://farmlabs.org/|title=This is the Beginning of a network of open laboratories for agricultural research and experimentation|last=farmlabs.org|website=farmlabs.org|language=en|access-date=2019-07-20}}&lt;/ref&gt; ايل ايلئر پيسن جيڪو فرانس ۾ هارين کي سيکارڻ لاءِ هڪ ڪوآپريٽو آهي ته انهن جا اوزار ڪيئن ٺاهجن ۽ ان جي مرمت ڪجي،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.latelierpaysan.org/|title=L'Atelier Paysan|last=Gaillard|first=Chris|website=L’Atelier Paysan|language=fr|access-date=2019-07-20}}&lt;/ref&gt; ۽ ایڪئیلبري (Ekylibre) جيڪو هڪ اوپن سورس سافٽ ويئر آهي. ڪمپني فرانس ۾ هارين کي فارمنگ آپريشن کي منظم ڪرڻ لاءِ اوپن سورس سافٽ ويئر (SaaS) فراهم ڪندي.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Chance|first1=Quentin|last2=Meyer|first2=Morgan|date=2017-06-06|title=L'agriculture libre. Les outils agricoles à l'épreuve de l'open source|url=http://journals.openedition.org/tc/8534|journal=Techniques &amp; Culture. Revue semestrielle d'anthropologie des techniques|language=fr|issue=67|pages=236–239|doi=10.4000/tc.8534|issn=0248-6016|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekylibre.com/|title=Ekylibre|website=ekylibre.com|access-date=2019-07-20}}&lt;/ref&gt; 

آمريڪا ۾، MIT ميڊيا ليب جي اوپن ايگريڪلچر انيشي ایٽیو &quot;ٽيڪنالاجين جي هڪ اوپن سورس ايڪو سسٽم جي تخليق کي فروغ ڏيڻ جي ڪوشش ڪري ٿي جيڪا شفافيت، نيٽ ورڪ تجربو، تعليم، ۽ هائپر-مقامي پيداوار کي فعال ۽ فروغ ڏئي ٿي.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.media.mit.edu/groups/open-agriculture-openag/overview/|title=Group Overview ‹ Open Agriculture (OpenAg)|website=MIT Media Lab|access-date=2019-07-20}}&lt;/ref&gt; اهو پرسنل فوڊ ڪمپيوٽر کي ترقي ڪري ٿو، هڪ تعليمي پروجيڪٽ ٺاهڻ لاءِ ”ڪنٽرول ٿيل ماحوليات، ڪنٽرول ۽ نگراني ڪرڻ لاءِ آبهوا، توانائي ۽ ٻوٽن جي واڌ ويجهه جي اندر خاص وڌندڙ چيمبر“ ۾ زرعي ٽيڪنالاجي پليٽ فارم جيڪو روبوٽ سسٽم استعمال ڪندو آهي. ان ۾ &quot;اوپن فينوم&quot; جي ترقي شامل آهي،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.media.mit.edu/projects/open-phenome-project/overview/|title=Project Overview ‹ Open Phenome Project|website=MIT Media Lab|access-date=2019-07-20}}&lt;/ref&gt;  هڪ اوپن سورس لائبريري جنهن ۾ آبهوا جي ترڪيب لاءِ کليل ڊيٽا سيٽون آهن جيڪي ٻوٽن جي فينوٽائپ ردعمل (ذائقو، غذائيت) ماحولياتي متغيرن، حياتياتي، جينياتي ۽ وسيلن سان لاڳاپيل پوک لاءِ ضروري (ان پٽ) کي ڳنڍينديون آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://wiki.openag.media.mit.edu/recipe/start|title=recipe:start [OpenAg]|website=wiki.openag.media.mit.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720114223/https://wiki.openag.media.mit.edu/recipe/start|archive-date=2019-07-20|access-date=2019-07-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ساڳئي جينيات سان ٻوٽا قدرتي طور رنگ، سائيز، بناوت، واڌ جي شرح، پيداوار، ذائقي ۽ غذائي جي کثافت ۾ ماحولياتي حالتن جي مطابق مختلف ٿي سگهن ٿا جن ۾ اهي پيدا ڪيا ويا آهن.

==ٺاهيندڙ== 
===فعال=== 
• اي.جي.سي.او.(AGCO)

• اگرالی (Agrale)
 
• الغازي ٽريڪٽرز
 
• الجزائر ٽريڪٽر ڪمپني 

• اربوس (Arbos) 

• آرگو سپا (ARGO Spa)

• ڪارو ايگريتاليا 

• ڪيس آئ ایچ (Case IH) 

• چيلنج ٽريڪٽر 

• ڪلاس (Claas)
 
• سی این ایچ CNH انڈسٹریل 

• ڊيڊونگ 

• دیوتز۔فاھر Deutz-Fahr 

• اسکورتس لیمیتید Escorts Limited
 
• فیندت Fendt 

• گولڊوني 

• اسڪي 

• جيڪٽو 

• جي سي بي 

• جان ديري 

• خارکیف Kharkiv ٽريڪٽر پلانٽ 

• کیرو Kirov پلانٽ 

• ڪبوتا
 
• لمبورگانی تراتوری Lamborghini Trattori 

• لينڊني 

• لنڊنر 

• ايل ايس ميٽرون 

• مهندرا ٽريڪٽر 

• ميسي فرگوسن 

• مڪ ڪورمڪ ٽريڪٽر 

• ملت ٽريڪٽر 

• منسک ٽريڪٽر  

• مٽسوبشي زرعي مشينري 

• نيو هالينڊ زراعت 

• پرونر 

• شيبورا 

• سوناليڪا ٽريڪٽر 

• ايس ايم آئي ساڳيو 

• ایس ای ایس موٽرز 

• ایس ڊي ایف گروپ 

• ستارا 

• اسٽيئر 

• تائي فائي TAFE 

• ٽامي ٽي ايم 

• ارسس ایس ای Ursus SA 

• والپاڊانا 

• والٽرا 

• ورڇيل 

• يانمار 

• وائی ٹی او YTO گروپ 

• زيٽر 

• زومليون 

• بلواڻ آگري

===اڳوڻا=== 
• ايلس چلمرز 

• ڪيس ڪارپوريشن
 
• فرگوسن براون ڪمپني
 
• فیات تراتوری Fiat Trattori 

• فورڊ 

• بين الاقوامي هارويسٽر
 
• ليلينڊ ٽريڪٽر 

• ميسي هيرس 

• رينالٽ زراعت

==پڻ ڏسو== 
{{Portal|Agriculture and Agronomy}}

• [[زرعي مشينري جي فهرست]] 

• [[پاڪستان  ۾ زراعت]] 

• [[مشيني زراعت]] 

• [[زرعي مشينري صنعت]] 

• [[زرعي روبوٽ]]

==خارجي لنڪس==
{{Commons category|Agricultural machines}}
* [https://web.archive.org/web/20090820054610/http://cdi.uvm.edu/collections/getCollection.xql?title=Hay%20Harvesting%20in%20the%201940's  Hay Harvesting in the 1940s  instructional films, Center for Digital Initiatives, University of Vermont Library]
* [http://www.agmachine.com/ Worldwide Agricultural Machinery and Farm Equipment Directory]
* [https://archive.today/20130416083117/http://www.vdma.org/wps/myportal/Home/en/Branchen/A/LT/Wirtschaft_und_Recht/LT_A_20100610_CG_Economic_Report_2010?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/vdma/Home/en/Branchen/A/LT/Wirtschaft_und_Recht/LT_A_20100610_CG_Economic_Report_2010 Economic Situation of the agricultural machinery sector—VDMA Report]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Agricultural Machinery}}
[[Category:Agricultural machinery| ]]
[[Category:Agricultural technology]]
[[Category:Machinery]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:زراعت]]
[[زمرو:ٽيڪنالاجي]]
[[زمرو:زرعي مشينري]]</text>
      <sha1>t285asv3x4ixo4fkjxftgtp640phj7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زرعي مشينري جي فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76912</id>
    <revision>
      <id>368798</id>
      <parentid>275395</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:17:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1439" sha1="9elgijeyzdin39cx9nvcknozo0rdp97" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=جُولاءِ 2024}}
{{تفصيلي مضمون|زرعي مشينري}}'''زرعي سامان''' (Agriculture Equipment) ڪنهن به قسم جي مشينري آهي جيڪو فارم تي، [[زراعت]] ۾ مدد ڪرڻ لاء  استعمال ڪيو ويندو آهي. هن قسم جو سڀ کان مشهور مثال [[ٽرئڪٽر|ٽريڪٽر]] آهي.

[[File:Agricultural_machinery.jpg|thumb|292x292 عڪسلون|کاٻي کان ساڄي طرف: جوھن دیری 7800 ٽريڪٽر ھائول سلری ٽريلر سان،  ڪیس IH ڪمبائن هارويسٽر، نيو هالينڊ FX 25 چارڻ هارويسٽر، کورن ھیڈ سان گڏ.]]
[[File:2010-04-07_Unimog_at_Arthur_Ibbetts_machinery_dealership.jpg|thumb|زرعي جنگلات ۾ استعمال ٿيندڙ فليل هيج ۽ ورج ٽرمر لاڳو ڪندڙ يونيموگ]]

==ٽريڪٽر ۽ پاور== 
==زمين جي گوڊائي== 
==پوکڻ== 
==ڀاڻ ۽ جراثيم ڪش ڊسپينسر==
==آبپاشي== 
==پيداوار اسیمبلي== 
==فصل/پوسٽ هارويسٽنگ پروسيسنگ== 
==گاهه ٺاهڻ== 
==لوڊنگ ڪرڻ==   
==کير ڪڏڻ== 
==جانورن کي کارائڻ== 
==ٻيا==
==فرسوده فارم مشينري==
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:زراعت]]
[[زمرو:زرعي مشينري]]
[[زمرو:زراعت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>9elgijeyzdin39cx9nvcknozo0rdp97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا ۾ آبادي واريون جايون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>79228</id>
    <revision>
      <id>368662</id>
      <parentid>317610</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="200" sha1="l2kyyixdkrwkanpr4h2jdn8nk618km0" xml:space="preserve">{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انساني جاگرافي]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ آبادي واريون جايون بلحاظ انتظامي ورھاست]]</text>
      <sha1>l2kyyixdkrwkanpr4h2jdn8nk618km0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368699</id>
      <parentid>368662</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:خيبر پختونخوا]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>368699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="te9siz88nbaz5z6cchh12zh9z5060cc" xml:space="preserve">{{زمرو ڪامنز}}
[[زمرو:پاڪستان ۾ آبادي واريون جايون بلحاظ انتظامي ورھاست]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انساني جاگرافي]]</text>
      <sha1>te9siz88nbaz5z6cchh12zh9z5060cc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خیبر پختونخوا جا شهر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>79458</id>
    <revision>
      <id>368692</id>
      <parentid>326397</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="mmzq8u7h21axhxmv3lron3kde3dxv5j" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستان جا شهر]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي سياسي جاگرافي]]</text>
      <sha1>mmzq8u7h21axhxmv3lron3kde3dxv5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خیبر پختونخوا جا ماڻهو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>79516</id>
    <revision>
      <id>368665</id>
      <parentid>317679</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="b1j7z50mr1pdrbm940mimtczz84qz3h" xml:space="preserve">
[[زمرو:پاڪستاني ماڻهو]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي ثقافت]]</text>
      <sha1>b1j7z50mr1pdrbm940mimtczz84qz3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا جون ٻوليون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>79517</id>
    <revision>
      <id>368655</id>
      <parentid>288014</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="4k6ldjsvvcomr0989tywcplr567i5i5" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جي ثقافت]]
[[زمرو:پاڪستان جون ٻوليون]]</text>
      <sha1>4k6ldjsvvcomr0989tywcplr567i5i5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خیبر پختونخوا جا تاريخي ماڳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>79553</id>
    <revision>
      <id>368666</id>
      <parentid>317663</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="liu1w05fb0dkswbaccxjtjgm5xfklyn" xml:space="preserve">
[[زمرو:پاڪستان جا تاريخي ماڳ]]
[[زمرو:خیبر پختونخوا جي تاريخ]]</text>
      <sha1>liu1w05fb0dkswbaccxjtjgm5xfklyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خیبر پختونخوا ۾ قديم آثار</title>
    <ns>14</ns>
    <id>79584</id>
    <revision>
      <id>368667</id>
      <parentid>317613</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174" sha1="4eektgx6gc8ccdu8h7w2i13a6to9pz3" xml:space="preserve">
[[زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ]]
[[زمرو:خیبر پختونخوا جي فطري تاريخ]]</text>
      <sha1>4eektgx6gc8ccdu8h7w2i13a6to9pz3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368668</id>
      <parentid>368667</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="0yy8jdje8lpmr2ljnh1qaend4235jxm" xml:space="preserve">
[[زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار]]
[[زمرو:خیبر پختونخوا جي فطري تاريخ]]</text>
      <sha1>0yy8jdje8lpmr2ljnh1qaend4235jxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>التت قلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80723</id>
    <revision>
      <id>368749</id>
      <parentid>297610</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T22:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>368749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13391" sha1="l0uida6ajv51v6b57yhwjidhbn6aqr5" xml:space="preserve">{{WAM talk 2024}}
{{Infobox Historic Site|name=التت قلعو &lt;br&gt; {{nq|قلعہ التیت}}|image=File:Altit fort-gb.jpg|caption=التت قلعي جو مکيه ٽاور|locmapin=Gilgit Baltistan#Pakistan|location=[[التت]]، [[گلگت بلتستان]]، [[پاڪستان]]|built=11 صدي عيسويء|restored=2007}}'''التت قلعو''' (اردو: قلعہ التیت) پاڪستان جي گلگت بلتستان جي هنزا وادي ۾ التت شهر ۾ هڪ قديم قلعو آهي. اهو اصل ۾ هنزا رياست جي موروثي حڪمرانن جو گهر هو، جن کي ’مير‘ جو لقب ڏنو ويو، جيتوڻيڪ اهي ٽي صديون پوءِ ويجھي ڪجهه ننڍي [[بلتت قلعو|بلتت قلعي]] ڏانهن لڏي ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/gilgit-baltistan-hunza-valley-altit-baltit-fort|title=See the Altit and Baltit Forts of the Hunza Valley, Pakistan|date=2018-06-15|website=Travel|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220501184723/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/gilgit-baltistan-hunza-valley-altit-baltit-fort|archive-date=May 1, 2022|access-date=2022-05-01|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; التت قلعو ۽ خاص طور تي شڪاري ٽاور لڳ ڀڳ 1100 سال پراڻو آهي، &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/246088/cultural-heritage-unesco-award-for-hunza-fort|title=Cultural Heritage: UNESCO Award for Hunza fort|date=2011-09-06|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2022-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/pakistans-top-winter-travel-destinations-in-2022-1.85096152|title=Pakistan's top winter travel destinations in 2022|website=gulfnews.com|language=en|access-date=2022-05-01}}&lt;/ref&gt; جيڪو ان کي گلگت بلتستان جي قديم ترين يادگار بڻائي ٿو. هن قلعي کي 2011 ۾ ثقافتي ورثي جي تحفظ لاءِ يونيسڪو ايشيا پيسفڪ هيريٽيج ايوارڊ مليو آهي.

== تاريخ ==
[[فائل:Altit_Fort_from_Hunza_Top.jpg|ساڄو|thumb| قلعي جي مٿان کان ڏسو]]
لفظ ’التت‘ جي معنيٰ آهي ’هي طرف هيٺان‘ ۽ قلعي جي چوڌاري وارو علائقو بروشو ماڻهن جو آباد آهي. 16 صدي عيسويء ۾ مقامي شهزادي بلتستان جي هڪ شهزادي سان شادي ڪئي جيڪا ٻه قلعا (التت ۽ بلتت قلعا) ٺاهڻ لاءِ ماهر بلتي ڪاريگرن کي کڻي آئي. مقامي ٻولي، بروشاسڪي، هڪ الڳ ٻولي آهي، جنهن جو ڪنهن به ٻئي ڄاتل ٻوليءَ سان ڪو به ظاهري تعلق ڪونهي. انهن جي اصليت بابت ڪيترائي نظريا آهن پر مقامي مقامي اصل ماڻهن ۾ تمام گهڻي اهميت رکي ٿو. قلعي جي ماڻهن کي چيو وڃي ٿو ته اهي سفيد هنن جو اولاد آهن جيڪي 47ع ۾ آيا هئا، جڏهن ته مقامي ماڻهو پاڻ کي سڪندر اعظم جي يوناني سپاهين جو اولاد سمجهن ٿا.&lt;ref name=&quot;Dawn2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1228746|title=Altit Fort — Hunza's silent prestige|last1=Saeed|first1=Ahmed|date=January 5, 2016|access-date=11 September 2019|publisher=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}|quote=The valley's inhabitants are the Burusho — they claim to be the descendants of Greek soldiers who were part of Alexander the Great's army. The same is also commonly accepted about the Pakhtuns of Pakistan and Afghanistan. It is believed that the first name of the city was Hunukushal, meaning the village of Huns&lt;/ref&gt; ڏند ڪٿا موجب التيت ڳوٺ جو پهريون نالو هونڪوشل هو، جنهن جي معنيٰ آهي هُنن جو ڳوٺ.&lt;ref name=&quot;Dawn3&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1228746|title=Altit Fort — Hunza's silent prestige|last1=Saeed|first1=Ahmed|date=January 5, 2016|access-date=11 September 2019|publisher=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}|quote=The valley's inhabitants are the Burusho — they claim to be the descendants of Greek soldiers who were part of Alexander the Great's army. The same is also commonly accepted about the Pakhtuns of Pakistan and Afghanistan. It is believed that the first name of the city was Hunukushal, meaning the village of Huns&lt;/ref&gt; هون چين ۾ هوانگ-هو وادي مان آيا. نالو بعد ۾ بروشل ۾ تبديل ٿي ويو، جيڪو بروچسڪي ڳالهائيندڙن جي ڳوٺ طور ترجمو ڪيو ويو. اهي روحاني پوڄاري هئا جيئن شمنزم عمل ۾ هو ۽ ٻڌمت ۽ هندومت جي پيروي پڻ ڪئي وئي. 15 صدي عيسويء ۾ اسلام متعارف ڪرايو ويو. 1830ع ڌاري ڪيترن ئي ماڻهن [[اسماعيلي شيعہ|اسماعيلي]] فرڪو اختيار ڪيو.

== بحالي ==
[[فائل:Altit_Fort,_Hunza,_Gilgit_Baltistan,_Pakistan.jpg|thumb]]
التيت قلعو تمام خراب حالت ۾ هو، پر تازو ئي آغا خان ٽرسٽ فار ڪلچر هسٽارڪ سٽيز سپورٽ پروگرام ۽ ناروي جي حڪومت پاران بحال ڪيو ويو آهي. اهو ننڍڙا ڪمرا ۽ گهٽ پورٽل جي خاصيت آهي شاندار ڪاٺ جي نقاشي سان. التيت قلعو هڪ سياحتي ماڳ آهي جيڪو 2007 کان عوام لاءِ کليل آهي.&lt;ref name=&quot;Dawn&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1228746|title=Altit Fort — Hunza's silent prestige|last1=Saeed|first1=Ahmed|date=January 5, 2016|access-date=11 September 2019|publisher=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}|quote=The valley's inhabitants are the Burusho — they claim to be the descendants of Greek soldiers who were part of Alexander the Great's army. The same is also commonly accepted about the Pakhtuns of Pakistan and Afghanistan. It is believed that the first name of the city was Hunukushal, meaning the village of Huns&lt;/ref&gt;

== قبيلا ==
مقامي بزرگن جو چوڻ آهي ته سڪندر جي سپاهيءَ کان آيل اڇيون هُنن جڏهن چين کان واپسيءَ تي وڃي رهيا هئا ته التيت ۾ انساني آبادي شروع ڪئي. چيو وڃي ٿو ته هي التيت جي خانو ڪُٽس قبيلي جا ابا ڏاڏا هئا. هن وقت هن قبيلي جا اڪثر گهراڻا برم خان جي نالي سان مشهور پراڻي ڪلستر جي آبادي ۾ رهن ٿا. خانو ڪتن کي اڃا تائين ساٿ گائي جي حيثيت حاصل آهي. ڳوٺ ۾ ڪا به سرگرمي/ واقعو/ ڪم/ فيسٽيول شروع ڪرڻ جو استحقاق. ٻئي طرف، حسين ڪتن جا ماڻهو پڻ التت ۾ اڳئين آبادي جي دعويٰ ڪن ٿا. سندن دعويٰ آهي ته حسين حن مان تبديل ٿيل آهي. چيو وڃي ٿو ته صدين تائين حسين ڪتن ڳوٺ ۾ حڪمران ۽ مضبوط قبيلو رهيو. روايت آهي ته هي قبيلو مضبوط هو ۽ ان ڪري گلگت جي راجا لاءِ مشڪلاتون پيدا ڪندو هو. تنهن ڪري راجا ٻين قبيلن جي مدد سان هن قبيلي جي ماڻهن کي قتل ڪرڻ جو حڪم ڏنو.

مختلف قبيلن ۽ ذيلي قبيلن جي اصليت مان معلوم ٿئي ٿو ته مختلف علائقن مان ماڻهو لڏپلاڻ ڪري Altit ۾ اچي مستقل آباد ٿيا. هن وقت التيت جي ماڻهن جو تعلق انهن چئن وڏن قبيلن مان هڪ آهي. اهي قبيلا گوٽي ۾ ورهايل آهن. ذيلي قبيلن جي اصليت به وڏي کان مختلف ٿي سگهي ٿي.

=== حسين ڪٽ ===
چيو وڃي ٿو ته هن قبيلي جا ابا ڏاڏا تبت يا لداخ مان لڏي آيا هئا. مقامي ماڻهو به سندن اچڻ جو تعلق التيت تي ڪسر جي حملي سان ٻڌائن ٿا. حسين ڪتن کي هيٺين ذيلي قبيلن يا گوٽي ۾ ورهايو ويو آهي:

# بکيو ڪٽ،
# ڀوت ڪٽ،
# فرات ڪٽ،
# گاروسين ڪٽس،
# ڳئون ڪٽ،
# غلبي ڪٽ،
# ماتم ڪٽ،
# روش ڪٽ،
# شالنگا ڪٽ،
# شمر ڪٽ،
# شاهٿورائي ڪٽ،
# ڪٽوش ڪٽس

=== خانو ڪُٽس ===
هن قبيلي جي بزرگن موجب مختلف گوٽي جا ابا ڏاڏا تاجڪستان، زبڪ، ديامير ۽ ٺڪر خان، هوپر، نگر کان لڏي آيا هئا. ذيلي قبيلن ۾ شامل آهن:

# ڌاتو ڪٽ
# هون ڪٽ (لغان ڪٽ)
# جيروف ڪٽس
# بائي ڪٽس
# جتوري ڪُٽُ
# ڍوڙو ڪٽ
# خانجفا ڪٽ
# لاچار ڪٽ
# عبدالعلي ڪٽ
# مسڪ ڪٽز
# فوڪ ڪٽز

=== هوڪالو ڪُٽس ===
قبيلي جي بزرگن موجب هن قبيلي جو ڏاڏو بلتستان مان لڏي آيو هو ۽ شاهي خاندان سان تعلق رکندڙ هو. بعد ۾ ڪجهه ٻيا ماڻهو شگر ۽ نگر مان لڏي اچي هن قبيلي ۾ شامل ٿيا. قبيلي کي هيٺين ڀاڱن ۾ ورهايو ويو آهي:

# موانڪوٽ الف) مامو ڪٽس، ب) موڪٽس، ج) حبيب ڪٽز
# ڪتن کي ترتيب ڏيو
# نذر ڪٽ
# مشڪ ڪٽ
# باغورڪ
# جينو ڪٽ
# باٿ ڪٽ
# بلش ڪٽس
# ٽوڪ ڪٽس
# اٽڪوز
# گاليو ڪٽز

=== شوشوٽنگ ===
قبيلي جي بزرگن موجب هن قبيلي جا ابا ڏاڏا روم کان الطيت ڏانهن لڏي آيا هئا. زباني روايتن موجب روم مان ڪجهه ماڻهو لڏي مشرقي ايران ۾ باختر ۾ آيا، جتي هنن اٽڪل 3-4 سال حڪومت ڪئي. ان کان پوءِ سندن مرڪزي حڪومت جي لشڪر سان لڙائي ٿي ۽ اهڙيءَ طرح هي علائقو ڇڏي افغانستان ۾ داخل ٿيا ۽ هدوڪوش واري علائقي ۾ داخل ٿيا. ڪيترن سالن کان پوءِ اڄوڪي التيت ۾ اچي آباد ٿيا. تنهن هوندي به، مختلف گوٽي پنهنجي اصليت جو تعلق مختلف علائقن مان آهي. هن وقت، قبيلي جا مکيه گوتي آهن:

# نورمحمد ڪٽ
# الماز ڪٽس
# کوجا ڪٽ
# ممبارا ڪٽ
# سو ڪٽس
# اُدائي ڪُٽس
# ميوو ڪٽس
# امان ڪٽ
# عاشور ڪٽس
# پشو ڪٽ

== گيلري ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
فائل:Altit_Fort_view_form_basement_.jpg|alt=Altit fort Hunza view for basement| الٽيٽ قلعو هنزا جي بيسمينٽ لاءِ نظارو
فائل:Altit_Fort_with_Hunza_Peak.jpg|alt=A view of the Altit Fort taken from the Karakoram Highway, Pakistan. In the background, snow-covered Hunza peak is seen.| قراقرم هاءِ وي، پاڪستان مان ورتل التيت قلعي جو هڪ منظر. پس منظر ۾، برف سان ڍڪيل هنزا جي چوٽي نظر اچي ٿي.
فائل:Altit_Fort_Hunza,_Gilgit_Baltistan,_Pakistan_view_from_base.jpg|alt=A view of fort from its base| قلعي جو نظارو ان جي بنياد کان
فائل:Altit_Fort,_Hunza.jpg|alt=View over Hunza from the fort| قلعي مان هنزا جو نظارو
فائل:Altit_Fort_interior.jpg|alt=An interior view of fort| قلعي جو اندروني نظارو
فائل:Altit_Fort_structure_made_on_the_rocks.jpg|alt=Altit fort made on the rocks which give a strong base| التت جو قلعو پٿرن تي ٺهيل آهي، جنهن جو مضبوط بنياد آهي
فائل:Altit_Fort_structure_made_with_stone,_wood_and_mud_.jpg|alt=stone, wood and mud structure made Altit fort strong| پٿر، ڪاٺ ۽ مٽيءَ جي اڏاوت التت قلعي کي مضبوط بنايو
فائل:Rooftop_of_Altit_Fort.jpg|alt=Rooftop of Altit fort in Hunza Valley| هنزه وادي ۾ التيت قلعي جي ڇت
فائل:Altit_Fort_structure_.jpg|alt=Altit fort structure made with stones and wood| Altit قلعي جي جوڙجڪ پٿر ۽ ڪاٺ سان ٺهيل آهي
&lt;/gallery&gt;

== پڻ ڏسو ==

* [[بلتت قلعو|بلتت جو قلعو]]
* شگر جو قلعو
* خپلو قلعو
* گنيش
* [[ھنزہ وادي|وادي هنزا]]
* هنزه رياست
* [[پاڪستان ۾ ڪوٽن جي فهرست|پاڪستان ۾ قلعن جي فهرست]]
* [[پاڪستان ۾ عجائب گهرن جي فهرست]]

== حوالو ==

== خارجي لنڪس ==

* [https://archive.today/20130411043148/http://www.hunzanagar.com/textpage.php?id=212 هنزا نگر - Altit قلعو]
* [http://www.ideeaz.com/altithunza/altit_fort.htm Altit اي ڳوٺ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330201845/http://www.ideeaz.com/altithunza/altit_fort.htm |date=2012-03-30 }}
* [http://www.orientalarchitecture.com/pakistan/gilgit-baltistan/altit_fort.php مشرقي فن تعمير - Altit قلعو]
* [https://www.facebook.com/Altit-312101458937442/?fref=ts]

&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|36.315|N|74.6819|E|source:dewiki_region:PK_scale:2000_type:landmark}}{{Cultural heritage sites in Gilgit-Baltistan|state=autocollapse}}{{Cultural heritage sites in Pakistan}}{{Castles in Pakistan}}
[[زمرو:گلگت بلتستان ۾ ڪوٽ]]
[[زمرو:پاڪستان جا قلعا]]</text>
      <sha1>l0uida6ajv51v6b57yhwjidhbn6aqr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابراهام لنڪن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81258</id>
    <revision>
      <id>368603</id>
      <parentid>340902</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18095" sha1="o42lk26ud04binemmq4qp9iql7x96d0" xml:space="preserve">{{Short description|President of the United States from 1861 to 1865}}
{{Good article}}
{{Infobox officeholder
| image               = Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg
| caption             = لنڪن نومبر 1863ع ۾
| alt                 = A bearded Abraham Lincoln showing his head and shoulders
| order               = 16هون
| office              = آمريڪا جو صدر
| vicepresident       = * هني بال هملن (1861–1865)
* اينڊريو جانسن (مارچ-اپريل، 1865)
| term_start          = 4 مارچ، 1861ع
| term_end            = 15 اپريل، 1865ع
| predecessor         = جيمس بوخانن
| successor           = اينڊريو جانسن
| state1              = [[الينوائي]]
| district1           = يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز جو ميمبر
([[الينوائي]] جي اشر ضلعي کان)
| term_start1         = 4 مارچ، 1847ع
| term_end1           = 3 مارچ، 1849ع
| predecessor1        = جان هينري
| successor1          = ٿامس ايل هيرس
| state_house2        = [[الينوائي]]
| constituency2       = سانگامون ڪائونٽي کان
| term_start2         = پهرين ڊسمبر، 1834ع
| term_end2           = 4 ڊسمبر، 1842ع
| predecessor2        = اڪيليس مورس
| birth_date          = {{birth date|1809|2|12}}
| birth_place         = ابراهام لنڪن برٿ پليس نيشنل هسٽاريڪل پارڪ&lt;br&gt;
هوگين وائل، هارڊن ڪائونٽي&lt;br&gt;
(هاڻي لاروئي ڪائونٽي)،&lt;br&gt;
 [[ڪينٽڪي]]، [[آمريڪا]]
&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;
| death_date          = {{death date and age|1865|4|15|1809|2|12}}
| death_place         = [[واشنگٽن ڊي سي]]،&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;&lt;nowiki&gt;[[آمريڪا]&lt;/nowiki&gt;
| death_cause         = گولي ماري قتل ڪيو ويو
| occupation          = * سياستدان 
* وڪيل
| resting_place       = لنڪن جو مقبرو
| party               = * وگ پارٽي (1856ع کان اڳ)
* ري پبلڪن پارٽي (1856 کان پوء)
| otherparty          = نيشنل يونين پارٽي (1864ع–1865ع)
| height              = 6 ft 4 in&lt;ref&gt;{{cite book|last=Carpenter|first=Francis B.|title=Six Months in the White House: The Story of a Picture|url=https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog|year=1866|publisher=Hurd and Houghton.|page=[https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog/page/n225 217]}}&lt;/ref&gt;
| spouse              = ميري ٽوڊ (شادي: 4نومبر، 1842ع)
| children            = 4
* رابرٽ 
* ايڊورڊ 
* ولي 
* ٽيڊ
| parents             = * ٿامس لنڪن (پئي)
* نينسي هينڪس (ماء)
| relatives           = لنڪن خاندان
| signature           = Abraham Lincoln 1862 signature.svg
| signature_alt       = Cursive signature in ink
| allegiance          = &lt;!-- United States, Illinois --&gt;
| branch              = الينوئي مليشيا
| serviceyears        = اپريل-جولاءِ 1832ع
| rank                = {{plainlist|
*  ڪپتان {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;|Discharged from command-rank of Captain and re-enlisted at rank of Private.}}
*  پرائيويٽ {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;}}
}}
| unit                = [[Illinois Militia|31st (Sangamon) Regiment of Illinois Militia]]&lt;br /&gt;[[Samuel Whiteside|4th Mounted Volunteer Regiment]]&lt;br /&gt;[[Elijah Iles|Iles Mounted Volunteers]]
| battles             = {{tree list}}
* آمريڪن-ريڊ انڊين جنگون 
** بليڪ هاڪ جنگ 
*** اسٽلمين جي رن جي جنگ (غير جنگي) 
*** ڪيلوگز گروو جي جنگ (غير جنگي)
{{tree list/end}}
}}
'''ابراهام لنڪن''' (Abraham Lincoln؛ 12 فيبروري، 1809ع - 15 اپريل، 1865ع) آمريڪا جو 16هون صدر هو، جيڪو سال 1861ع کان وٺي 1865ع ۾ سندس قتل تائين صدر رهيو. هن آمريڪي گهرو ويڙهه ۾، قوم هڪ آئيني اتحاد جي حيثيت ۾، ڪنفيڊريشن کي شڪست ڏئي، غلامي جي خاتمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي، وفاقي حڪومت جي طاقت کي وڌائڻ ۽ آمريڪي معيشت کي جديد ڪرڻ ۾ آمريڪا جي اڳواڻي ڪئي.

ابراهام لنڪن هڪ  غريب هاري جي ڪاٺ جي ڪيبن ۾، لاريو ڪائونٽي، [[ڪينٽڪي]] ۾ پيدا ٿيو ۽ ان جي پرورش، [[انڊيانا]] ۾، خاص ڪري فرنٽيئر تي ٿي. هو خود تعليم يافته هو ۽ هڪ وڪيل ٿيو، وِگ پارٽي جو اڳواڻ، [[الينوائي|الينوئي رياست]] جو قانون ساز ۽ الينوئي کان آمريڪي نمائندو هو. سال 1849ع ۾، هو اسپرنگ فيلڊ، الينوئي ۾ پنهنجي ڪامياب قانون جي مشق ڏانهن موٽيو. سال 1854ع ۾ [[ڪنساس]]-[[نبراسڪا|نيبراسڪا]] ايڪٽ کان ناراض ٿي، جنهن خطن کي غلاميءَ لاءِ کوليو، هن وري سياست ۾ داخل ٿيو. هو جلد ئي نئين ريپبلڪن پارٽي جو اڳواڻ بڻجي ويو. هن اسٽيفن اي ڊگلس جي خلاف سال 1858ع ۾ سينيٽ مهم جي بحثن ۾ قومي سامعين تائين پهچايو. لنڪن 1860ع ۾ صدر جي انتخاب لاء حصو ورتو ۽ آمريڪي اتر رياستن ۾ ڪلين سوئپ ڪندي، فتح حاصل ڪيو. ڏکڻ جي رياستن ۾ &quot;غلامي جا حامي&quot; عناصر هن جي چونڊ کي &quot;غلامي&quot; لاء خطري جي طور تي ڏٺو ۽ ڏاکڻي رياستون &quot;يونين&quot; کان ڌار ٿيڻ شروع ڪيون. انهن رياستون آمريڪا جي &quot;ڪنفيڊريٽ اسٽيٽس&quot; ٺاهيون، جنهن ڏکڻ ۾ وفاقي فوجي اڏن حملو ۽ قبضو ڪرڻ شروع ڪيو. لنڪن جي صدارت جو عهدو سنڀالڻ کان هڪ مهيني کان ٿورو پوءِ، &quot;ڪنفيڊريٽ فوجون&quot; فورٽ سمٽر تي حملو ڪيو، جيڪو [[ڏکڻ ڪيرولينا]] ۾ آمريڪي قلعو هو. بمباري جي پٺيان، يونين کي بحال ڪرڻ لاء لنڪن يونين جي حامي فوجن کي متحرڪ ڪيو ۽ بغاوت کي دٻائي ڇڏيو.

لنڪن، هڪ اعتدال پسند ريپبلڪن، ٻنهي ڊيموڪريٽڪ ۽ ريپبلڪن پارٽين جي دوستن ۽ مخالفن سان گڏ گروپن جي تڪراري صف کي نيويگيٽ ڪرڻو هو. سندس اتحادين، جنگ جي جمهوريت پسندن ۽ ريڊيڪل ريپبلڪن، ڏکڻ ڪنفيڊرٽس سان سخت رويي جو مطالبو ڪيو. هن انهن جي باهمي دشمني جو استحصال ڪندي، احتياط سان سياسي سرپرستي ورهائي، ۽ آمريڪي عوام کي اپيل ڪندي، گروهن کي منظم ڪيو. جنگ مخالف ڊيموڪريٽس (جنهن کي ”ڪاپر هيڊز“ سڏيو ويندو هو) لنڪن کي بي عزت ڪيو ۽ ڪنفيڊريٽ حامي اتحادي عناصر ان حد تائين هليا ويا جو هن جي قتل جي سازش ڪئي. سندس گئٽسبرگ (Gettysburg) خطاب آمريڪي تاريخ ۾ سڀ کان مشهور تقريرن ​​مان هڪ بڻجي ويو. لنڪن جنگ جي ڪوششن ۾ حڪمت عملي ۽ اسٽريٽيجي جي ويجھي نگراني ڪئي، جن ۾ جنرلن جي چونڊ به شامل هئي ۽ ڏکڻ جي واپار جي بحري بندش کي لاڳو ڪيو. هن [[ميري لينڊ]] ۽ ٻين هنڌن ۾ هيبيس ڪورپس کي معطل ڪيو ۽ هن &quot;ٽرينٽ مامري&quot; کي رد ڪندي [[برطانيه]] سان جنگ کي روڪيو. سال 1863ع ۾، هن &quot; غلامن جي آزاديء جو اعلان&quot; جاري ڪيو، جنهن ۾ آمريڪي رياستن ۾ غلامن جي آزاد ٿيڻ جو اعلان ڪيو ويو. اهو پڻ آرمي ۽ نيوي جي، &quot;ماڻهن جي آزادي کي تسليم ڪرڻ ۽ برقرار رکڻ&quot; ۽ انهن کي &quot;آمريڪا جي هٿياربند خدمت ۾&quot; حاصل ڪرڻ لاء، قيادت ڪئي. لنڪن ڏاکڻي سرحدي رياستن تي غلامي کي ختم ڪرڻ لاءِ دٻاءُ وڌو ۽ هن آمريڪي آئين ۾ تيرهين ترميم کي وڌايو، جنهن غلاميءَ کي، سواءِ ڏوهه جي سزا جي، ختم ڪري ڇڏيو. لنڪن پنهنجي ڪامياب ٻيهر چونڊ مهم کي منظم ڪيو. هن صلح ذريعي جنگ وڙهيل قوم کي شفا ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي. 14 اپريل، 1865ع تي، اپوميٽئڪ ۾ ڪنفيڊرٽ جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان صرف پنج ڏينهن بعد، هو پنهنجي زال، ميري سان گڏ، واشنگٽن ڊي سي ۾ فورڊ جي ٿيٽر ۾ هڪ ڊرامي ۾ شرڪت ڪري رهيو هو، جڏهن هن کي ڪنفيڊريٽ جي همدرد جان ولڪس بوٿ طرفان گوليون هڻي ماريو ويو.

لنڪن کي هنجي جنگ جي وقت جي قيادت ۽ يونين کي بچائڻ ۽ غلامي کي ختم ڪرڻ جي ڪوششن لاءِ، شهيد ۽ قومي هيرو جي طور تي ياد ڪيو ويندو آهي. هو اڪثر ڪري ٻنهي مشهور ۽ علمي چونڊن ۾ آمريڪي تاريخ ۾ عظيم ترين صدر جي حيثيت سان درجه بندي ڪيو ويندو آهي. 

== خاندان ۽ ننڍپڻ ==

== شروعاتي ڪيريئر ۽ مليشيا سروس ==

== الينوئي رياستي قانون سازي (1834ع-1842ع) ==

== يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز (1847ع-1849ع) ==

== پريري وڪيل ==

== جمهوري سياست (1854ع-1860ع) ==

== صدارت (1861ع-1865ع) ==

== قتل ==

== مذهبي ۽ فلسفيانه خيالات ==

== صحت ==

== ورثو ==

==پڻ ڏسو==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Sister project links|wikt=no|commons=Abraham Lincoln |b=no |n=no |q=Abraham Lincoln |s=Author:Abraham Lincoln|v=no|voy=no|species=no|display=Abraham Lincoln|d=Q91}}
{{Library resources box |by=yes |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=Abraham Lincoln }}

===Official===
* [https://presidentlincoln.illinois.gov/ Abraham Lincoln Presidential Library and Museum]
* [https://papersofabrahamlincoln.org/about The Lincoln Presidential Library's ongoing digitization of all documents written by or to Abraham Lincoln during his lifetime]
* [https://quod.lib.umich.edu/l/lincoln/ Collected Works of Abraham Lincoln – complete collected works as edited by Basler et al. (1958)] – an online edition available through University of Michigan Library Digital Collections

===Organizations===
* [http://www.abrahamlincolnassociation.org/ Abraham Lincoln Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200428030450/http://abrahamlincolnassociation.org/ |date=April 28, 2020 }}
* [http://www.lincolnbicentennial.org/ Abraham Lincoln Bicentennial Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111050304/http://www.lincolnbicentennial.org/ |date=2025-01-11 }}

===Media coverage===
* {{New York Times topic|new_id=person/abraham-lincoln}}

===Other===
{{Biographical Directory of Congress|L000313|ref=no}}
* [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/lincoln/ Abraham Lincoln: A Resource Guide from the Library of Congress]
* [http://www.c-span.org/video/?125640-1/life-portrait-abraham-lincoln &quot;Life Portrait of Abraham Lincoln&quot;], from [[C-SPAN]]'s ''American presidents: Life Portraits'', June 28, 1999
* [http://www.c-span.org/video/?164439-1/writings-abraham-lincoln &quot;Writings of Abraham Lincoln&quot;] from [[C-SPAN]]'s ''[[American Writers: A Journey Through History]]''
* [http://www.shapell.org/Collection/The-Lincoln-Collection Abraham Lincoln: Original Letters and Manuscripts] – [[Shapell Manuscript Foundation]]
* [http://lincoln.lib.niu.edu/ Lincoln/Net: Abraham Lincoln Historical Digitization Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990508095428/http://lincoln.lib.niu.edu/ |date=1999-05-08 }} – Northern Illinois University Libraries
* [http://edsitement.neh.gov/teaching-abraham-lincoln#node-19470 Teaching Abraham Lincoln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210055506/http://edsitement.neh.gov/teaching-abraham-lincoln#node-19470 |date=December 10, 2017 }} – [[National Endowment for the Humanities]]
* {{Gutenberg author|id=3}}
* {{Internet Archive author |sname=Abraham Lincoln}}
* {{Librivox author |id=2233}}
* [http://memory.loc.gov/diglib/ihas/loc.natlib.ihas.200002063/default.html In Popular Song: Our Noble Chief Has Passed Away by Cooper/Thomas]
* [http://www.mchistory.org/perch/resources/Finding%20Aid%20PDFs/lincoln-abraham-miscellaneous-publications-1.pdf Abraham Lincoln Recollections and Newspaper Articles Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181113063456/http://www.mchistory.org/perch/resources/Finding%20Aid%20PDFs/lincoln-abraham-miscellaneous-publications-1.pdf |date=November 13, 2018 }}, McLean County Museum of History
* Digitized items in [https://www.loc.gov/collections/alfred-whital-stern-lincolniana/about-this-collection/ the Alfred Whital Stern Collection of Lincolniana] in the [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] in the [[Library of Congress]]

{{Abraham Lincoln|state=expanded}}
{{Navboxes top|title=Offices and distinctions}}
{{s-start}}
{{s-par|us-hs}}
{{s-bef|before=[[John Henry (representative)|John Henry]]}}
{{s-ttl|title=Member of the [[List of United States representatives from Illinois|U.S. House of Representatives]]&lt;br /&gt;from [[Illinois's 7th congressional district]]|years=1847–1849}}
{{s-aft|after=[[Thomas L. Harris|Thomas Harris]]}}

{{s-ppo}}
{{s-bef|before=[[John C. Frémont|John Frémont]]}}
{{s-ttl|title=[[Republican Party (United States)|Republican]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States |years=[[1860 United States presidential election|1860]], [[1864 United States presidential election|1864]]}}
{{s-aft|after=[[Ulysses S. Grant|Ulysses Grant]]}}

{{s-off}}
{{s-bef|before=[[James Buchanan]]}}
{{s-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1861–1865}}
{{s-aft|after=[[Andrew Johnson]]}}

{{s-hon}}
{{s-bef|before=[[Henry Clay]]}}
{{s-ttl|title=Persons who have [[lying in state|lain in state or honor]] in the [[United States Capitol rotunda]]|years=1865}}
{{s-aft|after=[[Thaddeus Stevens]]}}
{{s-end}}
{{navboxes bottom}}
{{Navboxes top|title=Articles related to Abraham Lincoln}}
{{Lincoln–Douglas debates}}
{{US Presidents}}
{{Republican Party (United States)}}
{{USCongRep-start|congresses= 30th [[United States Congress]] |state=[[Illinois]]}}
{{USCongRep/IL/30}}
{{USCongRep-end}}
{{Anti-slavery parties (US)}}
{{Hall of Fame for Great Americans}}
{{Lincoln cabinet}}
{{United States presidential election, 1856}}
{{United States presidential election, 1860}}
{{United States presidential election, 1864}}
{{American Civil War}}
{{Reconstruction Era}}
{{Lain in State (USA)|state=collapsed}}
{{Appalachian people}}
{{Mount Rushmore}}
{{navboxes bottom}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Lincoln, Abraham}}
[[Category:Abraham Lincoln| ]]
[[Category:1809 births]]
[[Category:1865 deaths]]
[[Category:1865 murders in the United States]]
[[Category:Politicians assassinated in the 1860s]]
[[Category:National presidents assassinated in the 19th century]]
[[Category:19th-century presidents of the United States]]
[[Category:American abolitionists]]
[[Category:People of the American colonization movement]]
[[Category:American lawyers admitted to the practice of law by reading law]]
[[Category:American military personnel of the Indian Wars]]
[[Category:American militia officers]]
[[Category:American nationalists]]
[[Category:American political party founders]]
[[Category:Illinois postmasters]]
[[Category:American surveyors]]
[[Category:American people of English descent]]
[[Category:Assassinated presidents of the United States]]
[[Category:Burials at Oak Ridge Cemetery]]
[[Category:Candidates in the 1860 United States presidential election]]
[[Category:Candidates in the 1864 United States presidential election]]
[[Category:Hall of Fame for Great Americans inductees]]
[[Category:Harrison family of Virginia]]
[[Category:Illinois Central Railroad people]]
[[Category:Illinois Republicans]]
[[Category:Illinois lawyers]]
[[Category:Lincoln family|Abraham]]
[[Category:Members of the Illinois House of Representatives]]
[[Category:People associated with the assassination of Abraham Lincoln]]
[[Category:People from Coles County, Illinois]]
[[Category:People from LaRue County, Kentucky]]
[[Category:People from Macon County, Illinois]]
[[Category:People from Spencer County, Indiana]]
[[Category:People murdered in Washington, D.C.]]
[[Category:People of Illinois in the American Civil War]]
[[Category:People with mood disorders]]
[[Category:Politicians from Springfield, Illinois]]
[[Category:Presidents of the United States]]
[[Category:Republican Party (United States) presidential nominees]]
[[Category:Republican Party presidents of the United States]]
[[Category:Union (American Civil War) political leaders]]
[[Category:Whig Party members of the United States House of Representatives from Illinois]]
[[Category:Deaths by firearm in Washington, D.C.]]
[[Category:Politicians killed in the American Civil War]]
[[Category:Progressive conservatism]]
[[Category:19th-century members of the Illinois General Assembly]]
[[Category:19th-century members of the United States House of Representatives]]

==حوالا== 
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابراهام لنڪن]]
[[زمرو:سياستدان]]
[[زمرو:امريڪي شخصيتون]]
[[زمرو:گڏيل رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر]]
[[زمرو:1809ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1865ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>o42lk26ud04binemmq4qp9iql7x96d0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368604</id>
      <parentid>368603</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:39:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:گڏيل رياستن جي تاريخ]]; added [[Category:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18108" sha1="eay2l0e73gz98fojc96s5yhcr3sgim4" xml:space="preserve">{{Short description|President of the United States from 1861 to 1865}}
{{Good article}}
{{Infobox officeholder
| image               = Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg
| caption             = لنڪن نومبر 1863ع ۾
| alt                 = A bearded Abraham Lincoln showing his head and shoulders
| order               = 16هون
| office              = آمريڪا جو صدر
| vicepresident       = * هني بال هملن (1861–1865)
* اينڊريو جانسن (مارچ-اپريل، 1865)
| term_start          = 4 مارچ، 1861ع
| term_end            = 15 اپريل، 1865ع
| predecessor         = جيمس بوخانن
| successor           = اينڊريو جانسن
| state1              = [[الينوائي]]
| district1           = يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز جو ميمبر
([[الينوائي]] جي اشر ضلعي کان)
| term_start1         = 4 مارچ، 1847ع
| term_end1           = 3 مارچ، 1849ع
| predecessor1        = جان هينري
| successor1          = ٿامس ايل هيرس
| state_house2        = [[الينوائي]]
| constituency2       = سانگامون ڪائونٽي کان
| term_start2         = پهرين ڊسمبر، 1834ع
| term_end2           = 4 ڊسمبر، 1842ع
| predecessor2        = اڪيليس مورس
| birth_date          = {{birth date|1809|2|12}}
| birth_place         = ابراهام لنڪن برٿ پليس نيشنل هسٽاريڪل پارڪ&lt;br&gt;
هوگين وائل، هارڊن ڪائونٽي&lt;br&gt;
(هاڻي لاروئي ڪائونٽي)،&lt;br&gt;
 [[ڪينٽڪي]]، [[آمريڪا]]
&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;
| death_date          = {{death date and age|1865|4|15|1809|2|12}}
| death_place         = [[واشنگٽن ڊي سي]]،&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;&lt;nowiki&gt;[[آمريڪا]&lt;/nowiki&gt;
| death_cause         = گولي ماري قتل ڪيو ويو
| occupation          = * سياستدان 
* وڪيل
| resting_place       = لنڪن جو مقبرو
| party               = * وگ پارٽي (1856ع کان اڳ)
* ري پبلڪن پارٽي (1856 کان پوء)
| otherparty          = نيشنل يونين پارٽي (1864ع–1865ع)
| height              = 6 ft 4 in&lt;ref&gt;{{cite book|last=Carpenter|first=Francis B.|title=Six Months in the White House: The Story of a Picture|url=https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog|year=1866|publisher=Hurd and Houghton.|page=[https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog/page/n225 217]}}&lt;/ref&gt;
| spouse              = ميري ٽوڊ (شادي: 4نومبر، 1842ع)
| children            = 4
* رابرٽ 
* ايڊورڊ 
* ولي 
* ٽيڊ
| parents             = * ٿامس لنڪن (پئي)
* نينسي هينڪس (ماء)
| relatives           = لنڪن خاندان
| signature           = Abraham Lincoln 1862 signature.svg
| signature_alt       = Cursive signature in ink
| allegiance          = &lt;!-- United States, Illinois --&gt;
| branch              = الينوئي مليشيا
| serviceyears        = اپريل-جولاءِ 1832ع
| rank                = {{plainlist|
*  ڪپتان {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;|Discharged from command-rank of Captain and re-enlisted at rank of Private.}}
*  پرائيويٽ {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;}}
}}
| unit                = [[Illinois Militia|31st (Sangamon) Regiment of Illinois Militia]]&lt;br /&gt;[[Samuel Whiteside|4th Mounted Volunteer Regiment]]&lt;br /&gt;[[Elijah Iles|Iles Mounted Volunteers]]
| battles             = {{tree list}}
* آمريڪن-ريڊ انڊين جنگون 
** بليڪ هاڪ جنگ 
*** اسٽلمين جي رن جي جنگ (غير جنگي) 
*** ڪيلوگز گروو جي جنگ (غير جنگي)
{{tree list/end}}
}}
'''ابراهام لنڪن''' (Abraham Lincoln؛ 12 فيبروري، 1809ع - 15 اپريل، 1865ع) آمريڪا جو 16هون صدر هو، جيڪو سال 1861ع کان وٺي 1865ع ۾ سندس قتل تائين صدر رهيو. هن آمريڪي گهرو ويڙهه ۾، قوم هڪ آئيني اتحاد جي حيثيت ۾، ڪنفيڊريشن کي شڪست ڏئي، غلامي جي خاتمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي، وفاقي حڪومت جي طاقت کي وڌائڻ ۽ آمريڪي معيشت کي جديد ڪرڻ ۾ آمريڪا جي اڳواڻي ڪئي.

ابراهام لنڪن هڪ  غريب هاري جي ڪاٺ جي ڪيبن ۾، لاريو ڪائونٽي، [[ڪينٽڪي]] ۾ پيدا ٿيو ۽ ان جي پرورش، [[انڊيانا]] ۾، خاص ڪري فرنٽيئر تي ٿي. هو خود تعليم يافته هو ۽ هڪ وڪيل ٿيو، وِگ پارٽي جو اڳواڻ، [[الينوائي|الينوئي رياست]] جو قانون ساز ۽ الينوئي کان آمريڪي نمائندو هو. سال 1849ع ۾، هو اسپرنگ فيلڊ، الينوئي ۾ پنهنجي ڪامياب قانون جي مشق ڏانهن موٽيو. سال 1854ع ۾ [[ڪنساس]]-[[نبراسڪا|نيبراسڪا]] ايڪٽ کان ناراض ٿي، جنهن خطن کي غلاميءَ لاءِ کوليو، هن وري سياست ۾ داخل ٿيو. هو جلد ئي نئين ريپبلڪن پارٽي جو اڳواڻ بڻجي ويو. هن اسٽيفن اي ڊگلس جي خلاف سال 1858ع ۾ سينيٽ مهم جي بحثن ۾ قومي سامعين تائين پهچايو. لنڪن 1860ع ۾ صدر جي انتخاب لاء حصو ورتو ۽ آمريڪي اتر رياستن ۾ ڪلين سوئپ ڪندي، فتح حاصل ڪيو. ڏکڻ جي رياستن ۾ &quot;غلامي جا حامي&quot; عناصر هن جي چونڊ کي &quot;غلامي&quot; لاء خطري جي طور تي ڏٺو ۽ ڏاکڻي رياستون &quot;يونين&quot; کان ڌار ٿيڻ شروع ڪيون. انهن رياستون آمريڪا جي &quot;ڪنفيڊريٽ اسٽيٽس&quot; ٺاهيون، جنهن ڏکڻ ۾ وفاقي فوجي اڏن حملو ۽ قبضو ڪرڻ شروع ڪيو. لنڪن جي صدارت جو عهدو سنڀالڻ کان هڪ مهيني کان ٿورو پوءِ، &quot;ڪنفيڊريٽ فوجون&quot; فورٽ سمٽر تي حملو ڪيو، جيڪو [[ڏکڻ ڪيرولينا]] ۾ آمريڪي قلعو هو. بمباري جي پٺيان، يونين کي بحال ڪرڻ لاء لنڪن يونين جي حامي فوجن کي متحرڪ ڪيو ۽ بغاوت کي دٻائي ڇڏيو.

لنڪن، هڪ اعتدال پسند ريپبلڪن، ٻنهي ڊيموڪريٽڪ ۽ ريپبلڪن پارٽين جي دوستن ۽ مخالفن سان گڏ گروپن جي تڪراري صف کي نيويگيٽ ڪرڻو هو. سندس اتحادين، جنگ جي جمهوريت پسندن ۽ ريڊيڪل ريپبلڪن، ڏکڻ ڪنفيڊرٽس سان سخت رويي جو مطالبو ڪيو. هن انهن جي باهمي دشمني جو استحصال ڪندي، احتياط سان سياسي سرپرستي ورهائي، ۽ آمريڪي عوام کي اپيل ڪندي، گروهن کي منظم ڪيو. جنگ مخالف ڊيموڪريٽس (جنهن کي ”ڪاپر هيڊز“ سڏيو ويندو هو) لنڪن کي بي عزت ڪيو ۽ ڪنفيڊريٽ حامي اتحادي عناصر ان حد تائين هليا ويا جو هن جي قتل جي سازش ڪئي. سندس گئٽسبرگ (Gettysburg) خطاب آمريڪي تاريخ ۾ سڀ کان مشهور تقريرن ​​مان هڪ بڻجي ويو. لنڪن جنگ جي ڪوششن ۾ حڪمت عملي ۽ اسٽريٽيجي جي ويجھي نگراني ڪئي، جن ۾ جنرلن جي چونڊ به شامل هئي ۽ ڏکڻ جي واپار جي بحري بندش کي لاڳو ڪيو. هن [[ميري لينڊ]] ۽ ٻين هنڌن ۾ هيبيس ڪورپس کي معطل ڪيو ۽ هن &quot;ٽرينٽ مامري&quot; کي رد ڪندي [[برطانيه]] سان جنگ کي روڪيو. سال 1863ع ۾، هن &quot; غلامن جي آزاديء جو اعلان&quot; جاري ڪيو، جنهن ۾ آمريڪي رياستن ۾ غلامن جي آزاد ٿيڻ جو اعلان ڪيو ويو. اهو پڻ آرمي ۽ نيوي جي، &quot;ماڻهن جي آزادي کي تسليم ڪرڻ ۽ برقرار رکڻ&quot; ۽ انهن کي &quot;آمريڪا جي هٿياربند خدمت ۾&quot; حاصل ڪرڻ لاء، قيادت ڪئي. لنڪن ڏاکڻي سرحدي رياستن تي غلامي کي ختم ڪرڻ لاءِ دٻاءُ وڌو ۽ هن آمريڪي آئين ۾ تيرهين ترميم کي وڌايو، جنهن غلاميءَ کي، سواءِ ڏوهه جي سزا جي، ختم ڪري ڇڏيو. لنڪن پنهنجي ڪامياب ٻيهر چونڊ مهم کي منظم ڪيو. هن صلح ذريعي جنگ وڙهيل قوم کي شفا ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي. 14 اپريل، 1865ع تي، اپوميٽئڪ ۾ ڪنفيڊرٽ جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان صرف پنج ڏينهن بعد، هو پنهنجي زال، ميري سان گڏ، واشنگٽن ڊي سي ۾ فورڊ جي ٿيٽر ۾ هڪ ڊرامي ۾ شرڪت ڪري رهيو هو، جڏهن هن کي ڪنفيڊريٽ جي همدرد جان ولڪس بوٿ طرفان گوليون هڻي ماريو ويو.

لنڪن کي هنجي جنگ جي وقت جي قيادت ۽ يونين کي بچائڻ ۽ غلامي کي ختم ڪرڻ جي ڪوششن لاءِ، شهيد ۽ قومي هيرو جي طور تي ياد ڪيو ويندو آهي. هو اڪثر ڪري ٻنهي مشهور ۽ علمي چونڊن ۾ آمريڪي تاريخ ۾ عظيم ترين صدر جي حيثيت سان درجه بندي ڪيو ويندو آهي. 

== خاندان ۽ ننڍپڻ ==

== شروعاتي ڪيريئر ۽ مليشيا سروس ==

== الينوئي رياستي قانون سازي (1834ع-1842ع) ==

== يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز (1847ع-1849ع) ==

== پريري وڪيل ==

== جمهوري سياست (1854ع-1860ع) ==

== صدارت (1861ع-1865ع) ==

== قتل ==

== مذهبي ۽ فلسفيانه خيالات ==

== صحت ==

== ورثو ==

==پڻ ڏسو==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Sister project links|wikt=no|commons=Abraham Lincoln |b=no |n=no |q=Abraham Lincoln |s=Author:Abraham Lincoln|v=no|voy=no|species=no|display=Abraham Lincoln|d=Q91}}
{{Library resources box |by=yes |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=Abraham Lincoln }}

===Official===
* [https://presidentlincoln.illinois.gov/ Abraham Lincoln Presidential Library and Museum]
* [https://papersofabrahamlincoln.org/about The Lincoln Presidential Library's ongoing digitization of all documents written by or to Abraham Lincoln during his lifetime]
* [https://quod.lib.umich.edu/l/lincoln/ Collected Works of Abraham Lincoln – complete collected works as edited by Basler et al. (1958)] – an online edition available through University of Michigan Library Digital Collections

===Organizations===
* [http://www.abrahamlincolnassociation.org/ Abraham Lincoln Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200428030450/http://abrahamlincolnassociation.org/ |date=April 28, 2020 }}
* [http://www.lincolnbicentennial.org/ Abraham Lincoln Bicentennial Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111050304/http://www.lincolnbicentennial.org/ |date=2025-01-11 }}

===Media coverage===
* {{New York Times topic|new_id=person/abraham-lincoln}}

===Other===
{{Biographical Directory of Congress|L000313|ref=no}}
* [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/lincoln/ Abraham Lincoln: A Resource Guide from the Library of Congress]
* [http://www.c-span.org/video/?125640-1/life-portrait-abraham-lincoln &quot;Life Portrait of Abraham Lincoln&quot;], from [[C-SPAN]]'s ''American presidents: Life Portraits'', June 28, 1999
* [http://www.c-span.org/video/?164439-1/writings-abraham-lincoln &quot;Writings of Abraham Lincoln&quot;] from [[C-SPAN]]'s ''[[American Writers: A Journey Through History]]''
* [http://www.shapell.org/Collection/The-Lincoln-Collection Abraham Lincoln: Original Letters and Manuscripts] – [[Shapell Manuscript Foundation]]
* [http://lincoln.lib.niu.edu/ Lincoln/Net: Abraham Lincoln Historical Digitization Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990508095428/http://lincoln.lib.niu.edu/ |date=1999-05-08 }} – Northern Illinois University Libraries
* [http://edsitement.neh.gov/teaching-abraham-lincoln#node-19470 Teaching Abraham Lincoln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210055506/http://edsitement.neh.gov/teaching-abraham-lincoln#node-19470 |date=December 10, 2017 }} – [[National Endowment for the Humanities]]
* {{Gutenberg author|id=3}}
* {{Internet Archive author |sname=Abraham Lincoln}}
* {{Librivox author |id=2233}}
* [http://memory.loc.gov/diglib/ihas/loc.natlib.ihas.200002063/default.html In Popular Song: Our Noble Chief Has Passed Away by Cooper/Thomas]
* [http://www.mchistory.org/perch/resources/Finding%20Aid%20PDFs/lincoln-abraham-miscellaneous-publications-1.pdf Abraham Lincoln Recollections and Newspaper Articles Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181113063456/http://www.mchistory.org/perch/resources/Finding%20Aid%20PDFs/lincoln-abraham-miscellaneous-publications-1.pdf |date=November 13, 2018 }}, McLean County Museum of History
* Digitized items in [https://www.loc.gov/collections/alfred-whital-stern-lincolniana/about-this-collection/ the Alfred Whital Stern Collection of Lincolniana] in the [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] in the [[Library of Congress]]

{{Abraham Lincoln|state=expanded}}
{{Navboxes top|title=Offices and distinctions}}
{{s-start}}
{{s-par|us-hs}}
{{s-bef|before=[[John Henry (representative)|John Henry]]}}
{{s-ttl|title=Member of the [[List of United States representatives from Illinois|U.S. House of Representatives]]&lt;br /&gt;from [[Illinois's 7th congressional district]]|years=1847–1849}}
{{s-aft|after=[[Thomas L. Harris|Thomas Harris]]}}

{{s-ppo}}
{{s-bef|before=[[John C. Frémont|John Frémont]]}}
{{s-ttl|title=[[Republican Party (United States)|Republican]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States |years=[[1860 United States presidential election|1860]], [[1864 United States presidential election|1864]]}}
{{s-aft|after=[[Ulysses S. Grant|Ulysses Grant]]}}

{{s-off}}
{{s-bef|before=[[James Buchanan]]}}
{{s-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1861–1865}}
{{s-aft|after=[[Andrew Johnson]]}}

{{s-hon}}
{{s-bef|before=[[Henry Clay]]}}
{{s-ttl|title=Persons who have [[lying in state|lain in state or honor]] in the [[United States Capitol rotunda]]|years=1865}}
{{s-aft|after=[[Thaddeus Stevens]]}}
{{s-end}}
{{navboxes bottom}}
{{Navboxes top|title=Articles related to Abraham Lincoln}}
{{Lincoln–Douglas debates}}
{{US Presidents}}
{{Republican Party (United States)}}
{{USCongRep-start|congresses= 30th [[United States Congress]] |state=[[Illinois]]}}
{{USCongRep/IL/30}}
{{USCongRep-end}}
{{Anti-slavery parties (US)}}
{{Hall of Fame for Great Americans}}
{{Lincoln cabinet}}
{{United States presidential election, 1856}}
{{United States presidential election, 1860}}
{{United States presidential election, 1864}}
{{American Civil War}}
{{Reconstruction Era}}
{{Lain in State (USA)|state=collapsed}}
{{Appalachian people}}
{{Mount Rushmore}}
{{navboxes bottom}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Lincoln, Abraham}}
[[Category:Abraham Lincoln| ]]
[[Category:1809 births]]
[[Category:1865 deaths]]
[[Category:1865 murders in the United States]]
[[Category:Politicians assassinated in the 1860s]]
[[Category:National presidents assassinated in the 19th century]]
[[Category:19th-century presidents of the United States]]
[[Category:American abolitionists]]
[[Category:People of the American colonization movement]]
[[Category:American lawyers admitted to the practice of law by reading law]]
[[Category:American military personnel of the Indian Wars]]
[[Category:American militia officers]]
[[Category:American nationalists]]
[[Category:American political party founders]]
[[Category:Illinois postmasters]]
[[Category:American surveyors]]
[[Category:American people of English descent]]
[[Category:Assassinated presidents of the United States]]
[[Category:Burials at Oak Ridge Cemetery]]
[[Category:Candidates in the 1860 United States presidential election]]
[[Category:Candidates in the 1864 United States presidential election]]
[[Category:Hall of Fame for Great Americans inductees]]
[[Category:Harrison family of Virginia]]
[[Category:Illinois Central Railroad people]]
[[Category:Illinois Republicans]]
[[Category:Illinois lawyers]]
[[Category:Lincoln family|Abraham]]
[[Category:Members of the Illinois House of Representatives]]
[[Category:People associated with the assassination of Abraham Lincoln]]
[[Category:People from Coles County, Illinois]]
[[Category:People from LaRue County, Kentucky]]
[[Category:People from Macon County, Illinois]]
[[Category:People from Spencer County, Indiana]]
[[Category:People murdered in Washington, D.C.]]
[[Category:People of Illinois in the American Civil War]]
[[Category:People with mood disorders]]
[[Category:Politicians from Springfield, Illinois]]
[[Category:Presidents of the United States]]
[[Category:Republican Party (United States) presidential nominees]]
[[Category:Republican Party presidents of the United States]]
[[Category:Union (American Civil War) political leaders]]
[[Category:Whig Party members of the United States House of Representatives from Illinois]]
[[Category:Deaths by firearm in Washington, D.C.]]
[[Category:Politicians killed in the American Civil War]]
[[Category:Progressive conservatism]]
[[Category:19th-century members of the Illinois General Assembly]]
[[Category:19th-century members of the United States House of Representatives]]

==حوالا== 
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابراهام لنڪن]]
[[زمرو:سياستدان]]
[[زمرو:امريڪي شخصيتون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر]]
[[زمرو:1809ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1865ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>eay2l0e73gz98fojc96s5yhcr3sgim4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368605</id>
      <parentid>368604</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:امريڪي شخصيتون]]; added [[Category:شخصيتون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18095" sha1="f348zv4guaf9aejgq7c9kew766fams8" xml:space="preserve">{{Short description|President of the United States from 1861 to 1865}}
{{Good article}}
{{Infobox officeholder
| image               = Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg
| caption             = لنڪن نومبر 1863ع ۾
| alt                 = A bearded Abraham Lincoln showing his head and shoulders
| order               = 16هون
| office              = آمريڪا جو صدر
| vicepresident       = * هني بال هملن (1861–1865)
* اينڊريو جانسن (مارچ-اپريل، 1865)
| term_start          = 4 مارچ، 1861ع
| term_end            = 15 اپريل، 1865ع
| predecessor         = جيمس بوخانن
| successor           = اينڊريو جانسن
| state1              = [[الينوائي]]
| district1           = يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز جو ميمبر
([[الينوائي]] جي اشر ضلعي کان)
| term_start1         = 4 مارچ، 1847ع
| term_end1           = 3 مارچ، 1849ع
| predecessor1        = جان هينري
| successor1          = ٿامس ايل هيرس
| state_house2        = [[الينوائي]]
| constituency2       = سانگامون ڪائونٽي کان
| term_start2         = پهرين ڊسمبر، 1834ع
| term_end2           = 4 ڊسمبر، 1842ع
| predecessor2        = اڪيليس مورس
| birth_date          = {{birth date|1809|2|12}}
| birth_place         = ابراهام لنڪن برٿ پليس نيشنل هسٽاريڪل پارڪ&lt;br&gt;
هوگين وائل، هارڊن ڪائونٽي&lt;br&gt;
(هاڻي لاروئي ڪائونٽي)،&lt;br&gt;
 [[ڪينٽڪي]]، [[آمريڪا]]
&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;
| death_date          = {{death date and age|1865|4|15|1809|2|12}}
| death_place         = [[واشنگٽن ڊي سي]]،&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;&lt;nowiki&gt;[[آمريڪا]&lt;/nowiki&gt;
| death_cause         = گولي ماري قتل ڪيو ويو
| occupation          = * سياستدان 
* وڪيل
| resting_place       = لنڪن جو مقبرو
| party               = * وگ پارٽي (1856ع کان اڳ)
* ري پبلڪن پارٽي (1856 کان پوء)
| otherparty          = نيشنل يونين پارٽي (1864ع–1865ع)
| height              = 6 ft 4 in&lt;ref&gt;{{cite book|last=Carpenter|first=Francis B.|title=Six Months in the White House: The Story of a Picture|url=https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog|year=1866|publisher=Hurd and Houghton.|page=[https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog/page/n225 217]}}&lt;/ref&gt;
| spouse              = ميري ٽوڊ (شادي: 4نومبر، 1842ع)
| children            = 4
* رابرٽ 
* ايڊورڊ 
* ولي 
* ٽيڊ
| parents             = * ٿامس لنڪن (پئي)
* نينسي هينڪس (ماء)
| relatives           = لنڪن خاندان
| signature           = Abraham Lincoln 1862 signature.svg
| signature_alt       = Cursive signature in ink
| allegiance          = &lt;!-- United States, Illinois --&gt;
| branch              = الينوئي مليشيا
| serviceyears        = اپريل-جولاءِ 1832ع
| rank                = {{plainlist|
*  ڪپتان {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;|Discharged from command-rank of Captain and re-enlisted at rank of Private.}}
*  پرائيويٽ {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;}}
}}
| unit                = [[Illinois Militia|31st (Sangamon) Regiment of Illinois Militia]]&lt;br /&gt;[[Samuel Whiteside|4th Mounted Volunteer Regiment]]&lt;br /&gt;[[Elijah Iles|Iles Mounted Volunteers]]
| battles             = {{tree list}}
* آمريڪن-ريڊ انڊين جنگون 
** بليڪ هاڪ جنگ 
*** اسٽلمين جي رن جي جنگ (غير جنگي) 
*** ڪيلوگز گروو جي جنگ (غير جنگي)
{{tree list/end}}
}}
'''ابراهام لنڪن''' (Abraham Lincoln؛ 12 فيبروري، 1809ع - 15 اپريل، 1865ع) آمريڪا جو 16هون صدر هو، جيڪو سال 1861ع کان وٺي 1865ع ۾ سندس قتل تائين صدر رهيو. هن آمريڪي گهرو ويڙهه ۾، قوم هڪ آئيني اتحاد جي حيثيت ۾، ڪنفيڊريشن کي شڪست ڏئي، غلامي جي خاتمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي، وفاقي حڪومت جي طاقت کي وڌائڻ ۽ آمريڪي معيشت کي جديد ڪرڻ ۾ آمريڪا جي اڳواڻي ڪئي.

ابراهام لنڪن هڪ  غريب هاري جي ڪاٺ جي ڪيبن ۾، لاريو ڪائونٽي، [[ڪينٽڪي]] ۾ پيدا ٿيو ۽ ان جي پرورش، [[انڊيانا]] ۾، خاص ڪري فرنٽيئر تي ٿي. هو خود تعليم يافته هو ۽ هڪ وڪيل ٿيو، وِگ پارٽي جو اڳواڻ، [[الينوائي|الينوئي رياست]] جو قانون ساز ۽ الينوئي کان آمريڪي نمائندو هو. سال 1849ع ۾، هو اسپرنگ فيلڊ، الينوئي ۾ پنهنجي ڪامياب قانون جي مشق ڏانهن موٽيو. سال 1854ع ۾ [[ڪنساس]]-[[نبراسڪا|نيبراسڪا]] ايڪٽ کان ناراض ٿي، جنهن خطن کي غلاميءَ لاءِ کوليو، هن وري سياست ۾ داخل ٿيو. هو جلد ئي نئين ريپبلڪن پارٽي جو اڳواڻ بڻجي ويو. هن اسٽيفن اي ڊگلس جي خلاف سال 1858ع ۾ سينيٽ مهم جي بحثن ۾ قومي سامعين تائين پهچايو. لنڪن 1860ع ۾ صدر جي انتخاب لاء حصو ورتو ۽ آمريڪي اتر رياستن ۾ ڪلين سوئپ ڪندي، فتح حاصل ڪيو. ڏکڻ جي رياستن ۾ &quot;غلامي جا حامي&quot; عناصر هن جي چونڊ کي &quot;غلامي&quot; لاء خطري جي طور تي ڏٺو ۽ ڏاکڻي رياستون &quot;يونين&quot; کان ڌار ٿيڻ شروع ڪيون. انهن رياستون آمريڪا جي &quot;ڪنفيڊريٽ اسٽيٽس&quot; ٺاهيون، جنهن ڏکڻ ۾ وفاقي فوجي اڏن حملو ۽ قبضو ڪرڻ شروع ڪيو. لنڪن جي صدارت جو عهدو سنڀالڻ کان هڪ مهيني کان ٿورو پوءِ، &quot;ڪنفيڊريٽ فوجون&quot; فورٽ سمٽر تي حملو ڪيو، جيڪو [[ڏکڻ ڪيرولينا]] ۾ آمريڪي قلعو هو. بمباري جي پٺيان، يونين کي بحال ڪرڻ لاء لنڪن يونين جي حامي فوجن کي متحرڪ ڪيو ۽ بغاوت کي دٻائي ڇڏيو.

لنڪن، هڪ اعتدال پسند ريپبلڪن، ٻنهي ڊيموڪريٽڪ ۽ ريپبلڪن پارٽين جي دوستن ۽ مخالفن سان گڏ گروپن جي تڪراري صف کي نيويگيٽ ڪرڻو هو. سندس اتحادين، جنگ جي جمهوريت پسندن ۽ ريڊيڪل ريپبلڪن، ڏکڻ ڪنفيڊرٽس سان سخت رويي جو مطالبو ڪيو. هن انهن جي باهمي دشمني جو استحصال ڪندي، احتياط سان سياسي سرپرستي ورهائي، ۽ آمريڪي عوام کي اپيل ڪندي، گروهن کي منظم ڪيو. جنگ مخالف ڊيموڪريٽس (جنهن کي ”ڪاپر هيڊز“ سڏيو ويندو هو) لنڪن کي بي عزت ڪيو ۽ ڪنفيڊريٽ حامي اتحادي عناصر ان حد تائين هليا ويا جو هن جي قتل جي سازش ڪئي. سندس گئٽسبرگ (Gettysburg) خطاب آمريڪي تاريخ ۾ سڀ کان مشهور تقريرن ​​مان هڪ بڻجي ويو. لنڪن جنگ جي ڪوششن ۾ حڪمت عملي ۽ اسٽريٽيجي جي ويجھي نگراني ڪئي، جن ۾ جنرلن جي چونڊ به شامل هئي ۽ ڏکڻ جي واپار جي بحري بندش کي لاڳو ڪيو. هن [[ميري لينڊ]] ۽ ٻين هنڌن ۾ هيبيس ڪورپس کي معطل ڪيو ۽ هن &quot;ٽرينٽ مامري&quot; کي رد ڪندي [[برطانيه]] سان جنگ کي روڪيو. سال 1863ع ۾، هن &quot; غلامن جي آزاديء جو اعلان&quot; جاري ڪيو، جنهن ۾ آمريڪي رياستن ۾ غلامن جي آزاد ٿيڻ جو اعلان ڪيو ويو. اهو پڻ آرمي ۽ نيوي جي، &quot;ماڻهن جي آزادي کي تسليم ڪرڻ ۽ برقرار رکڻ&quot; ۽ انهن کي &quot;آمريڪا جي هٿياربند خدمت ۾&quot; حاصل ڪرڻ لاء، قيادت ڪئي. لنڪن ڏاکڻي سرحدي رياستن تي غلامي کي ختم ڪرڻ لاءِ دٻاءُ وڌو ۽ هن آمريڪي آئين ۾ تيرهين ترميم کي وڌايو، جنهن غلاميءَ کي، سواءِ ڏوهه جي سزا جي، ختم ڪري ڇڏيو. لنڪن پنهنجي ڪامياب ٻيهر چونڊ مهم کي منظم ڪيو. هن صلح ذريعي جنگ وڙهيل قوم کي شفا ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي. 14 اپريل، 1865ع تي، اپوميٽئڪ ۾ ڪنفيڊرٽ جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان صرف پنج ڏينهن بعد، هو پنهنجي زال، ميري سان گڏ، واشنگٽن ڊي سي ۾ فورڊ جي ٿيٽر ۾ هڪ ڊرامي ۾ شرڪت ڪري رهيو هو، جڏهن هن کي ڪنفيڊريٽ جي همدرد جان ولڪس بوٿ طرفان گوليون هڻي ماريو ويو.

لنڪن کي هنجي جنگ جي وقت جي قيادت ۽ يونين کي بچائڻ ۽ غلامي کي ختم ڪرڻ جي ڪوششن لاءِ، شهيد ۽ قومي هيرو جي طور تي ياد ڪيو ويندو آهي. هو اڪثر ڪري ٻنهي مشهور ۽ علمي چونڊن ۾ آمريڪي تاريخ ۾ عظيم ترين صدر جي حيثيت سان درجه بندي ڪيو ويندو آهي. 

== خاندان ۽ ننڍپڻ ==

== شروعاتي ڪيريئر ۽ مليشيا سروس ==

== الينوئي رياستي قانون سازي (1834ع-1842ع) ==

== يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز (1847ع-1849ع) ==

== پريري وڪيل ==

== جمهوري سياست (1854ع-1860ع) ==

== صدارت (1861ع-1865ع) ==

== قتل ==

== مذهبي ۽ فلسفيانه خيالات ==

== صحت ==

== ورثو ==

==پڻ ڏسو==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Sister project links|wikt=no|commons=Abraham Lincoln |b=no |n=no |q=Abraham Lincoln |s=Author:Abraham Lincoln|v=no|voy=no|species=no|display=Abraham Lincoln|d=Q91}}
{{Library resources box |by=yes |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=Abraham Lincoln }}

===Official===
* [https://presidentlincoln.illinois.gov/ Abraham Lincoln Presidential Library and Museum]
* [https://papersofabrahamlincoln.org/about The Lincoln Presidential Library's ongoing digitization of all documents written by or to Abraham Lincoln during his lifetime]
* [https://quod.lib.umich.edu/l/lincoln/ Collected Works of Abraham Lincoln – complete collected works as edited by Basler et al. (1958)] – an online edition available through University of Michigan Library Digital Collections

===Organizations===
* [http://www.abrahamlincolnassociation.org/ Abraham Lincoln Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200428030450/http://abrahamlincolnassociation.org/ |date=April 28, 2020 }}
* [http://www.lincolnbicentennial.org/ Abraham Lincoln Bicentennial Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111050304/http://www.lincolnbicentennial.org/ |date=2025-01-11 }}

===Media coverage===
* {{New York Times topic|new_id=person/abraham-lincoln}}

===Other===
{{Biographical Directory of Congress|L000313|ref=no}}
* [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/lincoln/ Abraham Lincoln: A Resource Guide from the Library of Congress]
* [http://www.c-span.org/video/?125640-1/life-portrait-abraham-lincoln &quot;Life Portrait of Abraham Lincoln&quot;], from [[C-SPAN]]'s ''American presidents: Life Portraits'', June 28, 1999
* [http://www.c-span.org/video/?164439-1/writings-abraham-lincoln &quot;Writings of Abraham Lincoln&quot;] from [[C-SPAN]]'s ''[[American Writers: A Journey Through History]]''
* [http://www.shapell.org/Collection/The-Lincoln-Collection Abraham Lincoln: Original Letters and Manuscripts] – [[Shapell Manuscript Foundation]]
* [http://lincoln.lib.niu.edu/ Lincoln/Net: Abraham Lincoln Historical Digitization Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990508095428/http://lincoln.lib.niu.edu/ |date=1999-05-08 }} – Northern Illinois University Libraries
* [http://edsitement.neh.gov/teaching-abraham-lincoln#node-19470 Teaching Abraham Lincoln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210055506/http://edsitement.neh.gov/teaching-abraham-lincoln#node-19470 |date=December 10, 2017 }} – [[National Endowment for the Humanities]]
* {{Gutenberg author|id=3}}
* {{Internet Archive author |sname=Abraham Lincoln}}
* {{Librivox author |id=2233}}
* [http://memory.loc.gov/diglib/ihas/loc.natlib.ihas.200002063/default.html In Popular Song: Our Noble Chief Has Passed Away by Cooper/Thomas]
* [http://www.mchistory.org/perch/resources/Finding%20Aid%20PDFs/lincoln-abraham-miscellaneous-publications-1.pdf Abraham Lincoln Recollections and Newspaper Articles Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181113063456/http://www.mchistory.org/perch/resources/Finding%20Aid%20PDFs/lincoln-abraham-miscellaneous-publications-1.pdf |date=November 13, 2018 }}, McLean County Museum of History
* Digitized items in [https://www.loc.gov/collections/alfred-whital-stern-lincolniana/about-this-collection/ the Alfred Whital Stern Collection of Lincolniana] in the [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] in the [[Library of Congress]]

{{Abraham Lincoln|state=expanded}}
{{Navboxes top|title=Offices and distinctions}}
{{s-start}}
{{s-par|us-hs}}
{{s-bef|before=[[John Henry (representative)|John Henry]]}}
{{s-ttl|title=Member of the [[List of United States representatives from Illinois|U.S. House of Representatives]]&lt;br /&gt;from [[Illinois's 7th congressional district]]|years=1847–1849}}
{{s-aft|after=[[Thomas L. Harris|Thomas Harris]]}}

{{s-ppo}}
{{s-bef|before=[[John C. Frémont|John Frémont]]}}
{{s-ttl|title=[[Republican Party (United States)|Republican]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States |years=[[1860 United States presidential election|1860]], [[1864 United States presidential election|1864]]}}
{{s-aft|after=[[Ulysses S. Grant|Ulysses Grant]]}}

{{s-off}}
{{s-bef|before=[[James Buchanan]]}}
{{s-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1861–1865}}
{{s-aft|after=[[Andrew Johnson]]}}

{{s-hon}}
{{s-bef|before=[[Henry Clay]]}}
{{s-ttl|title=Persons who have [[lying in state|lain in state or honor]] in the [[United States Capitol rotunda]]|years=1865}}
{{s-aft|after=[[Thaddeus Stevens]]}}
{{s-end}}
{{navboxes bottom}}
{{Navboxes top|title=Articles related to Abraham Lincoln}}
{{Lincoln–Douglas debates}}
{{US Presidents}}
{{Republican Party (United States)}}
{{USCongRep-start|congresses= 30th [[United States Congress]] |state=[[Illinois]]}}
{{USCongRep/IL/30}}
{{USCongRep-end}}
{{Anti-slavery parties (US)}}
{{Hall of Fame for Great Americans}}
{{Lincoln cabinet}}
{{United States presidential election, 1856}}
{{United States presidential election, 1860}}
{{United States presidential election, 1864}}
{{American Civil War}}
{{Reconstruction Era}}
{{Lain in State (USA)|state=collapsed}}
{{Appalachian people}}
{{Mount Rushmore}}
{{navboxes bottom}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Lincoln, Abraham}}
[[Category:Abraham Lincoln| ]]
[[Category:1809 births]]
[[Category:1865 deaths]]
[[Category:1865 murders in the United States]]
[[Category:Politicians assassinated in the 1860s]]
[[Category:National presidents assassinated in the 19th century]]
[[Category:19th-century presidents of the United States]]
[[Category:American abolitionists]]
[[Category:People of the American colonization movement]]
[[Category:American lawyers admitted to the practice of law by reading law]]
[[Category:American military personnel of the Indian Wars]]
[[Category:American militia officers]]
[[Category:American nationalists]]
[[Category:American political party founders]]
[[Category:Illinois postmasters]]
[[Category:American surveyors]]
[[Category:American people of English descent]]
[[Category:Assassinated presidents of the United States]]
[[Category:Burials at Oak Ridge Cemetery]]
[[Category:Candidates in the 1860 United States presidential election]]
[[Category:Candidates in the 1864 United States presidential election]]
[[Category:Hall of Fame for Great Americans inductees]]
[[Category:Harrison family of Virginia]]
[[Category:Illinois Central Railroad people]]
[[Category:Illinois Republicans]]
[[Category:Illinois lawyers]]
[[Category:Lincoln family|Abraham]]
[[Category:Members of the Illinois House of Representatives]]
[[Category:People associated with the assassination of Abraham Lincoln]]
[[Category:People from Coles County, Illinois]]
[[Category:People from LaRue County, Kentucky]]
[[Category:People from Macon County, Illinois]]
[[Category:People from Spencer County, Indiana]]
[[Category:People murdered in Washington, D.C.]]
[[Category:People of Illinois in the American Civil War]]
[[Category:People with mood disorders]]
[[Category:Politicians from Springfield, Illinois]]
[[Category:Presidents of the United States]]
[[Category:Republican Party (United States) presidential nominees]]
[[Category:Republican Party presidents of the United States]]
[[Category:Union (American Civil War) political leaders]]
[[Category:Whig Party members of the United States House of Representatives from Illinois]]
[[Category:Deaths by firearm in Washington, D.C.]]
[[Category:Politicians killed in the American Civil War]]
[[Category:Progressive conservatism]]
[[Category:19th-century members of the Illinois General Assembly]]
[[Category:19th-century members of the United States House of Representatives]]

==حوالا== 
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابراهام لنڪن]]
[[زمرو:سياستدان]]
[[زمرو:شخصيتون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر]]
[[زمرو:1809ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1865ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>f348zv4guaf9aejgq7c9kew766fams8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368608</id>
      <parentid>368605</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10353" sha1="2uspx7nlt16del17jl59125mtv0uc4q" xml:space="preserve">{{Short description|President of the United States from 1861 to 1865}}
{{Good article}}
{{Infobox officeholder
| image               = Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg
| caption             = لنڪن نومبر 1863ع ۾
| alt                 = A bearded Abraham Lincoln showing his head and shoulders
| order               = 16هون
| office              = آمريڪا جو صدر
| vicepresident       = * هني بال هملن (1861–1865)
* اينڊريو جانسن (مارچ-اپريل، 1865)
| term_start          = 4 مارچ، 1861ع
| term_end            = 15 اپريل، 1865ع
| predecessor         = جيمس بوخانن
| successor           = اينڊريو جانسن
| state1              = [[الينوائي]]
| district1           = يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز جو ميمبر
([[الينوائي]] جي اشر ضلعي کان)
| term_start1         = 4 مارچ، 1847ع
| term_end1           = 3 مارچ، 1849ع
| predecessor1        = جان هينري
| successor1          = ٿامس ايل هيرس
| state_house2        = [[الينوائي]]
| constituency2       = سانگامون ڪائونٽي کان
| term_start2         = پهرين ڊسمبر، 1834ع
| term_end2           = 4 ڊسمبر، 1842ع
| predecessor2        = اڪيليس مورس
| birth_date          = {{birth date|1809|2|12}}
| birth_place         = ابراهام لنڪن برٿ پليس نيشنل هسٽاريڪل پارڪ&lt;br&gt;
هوگين وائل، هارڊن ڪائونٽي&lt;br&gt;
(هاڻي لاروئي ڪائونٽي)،&lt;br&gt;
 [[ڪينٽڪي]]، [[آمريڪا]]
&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;
| death_date          = {{death date and age|1865|4|15|1809|2|12}}
| death_place         = [[واشنگٽن ڊي سي]]،&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;&lt;nowiki&gt;[[آمريڪا]&lt;/nowiki&gt;
| death_cause         = گولي ماري قتل ڪيو ويو
| occupation          = * سياستدان 
* وڪيل
| resting_place       = لنڪن جو مقبرو
| party               = * وگ پارٽي (1856ع کان اڳ)
* ري پبلڪن پارٽي (1856 کان پوء)
| otherparty          = نيشنل يونين پارٽي (1864ع–1865ع)
| height              = 6 ft 4 in&lt;ref&gt;{{cite book|last=Carpenter|first=Francis B.|title=Six Months in the White House: The Story of a Picture|url=https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog|year=1866|publisher=Hurd and Houghton.|page=[https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog/page/n225 217]}}&lt;/ref&gt;
| spouse              = ميري ٽوڊ (شادي: 4نومبر، 1842ع)
| children            = 4
* رابرٽ 
* ايڊورڊ 
* ولي 
* ٽيڊ
| parents             = * ٿامس لنڪن (پئي)
* نينسي هينڪس (ماء)
| relatives           = لنڪن خاندان
| signature           = Abraham Lincoln 1862 signature.svg
| signature_alt       = Cursive signature in ink
| allegiance          = &lt;!-- United States, Illinois --&gt;
| branch              = الينوئي مليشيا
| serviceyears        = اپريل-جولاءِ 1832ع
| rank                = {{plainlist|
*  ڪپتان {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;|Discharged from command-rank of Captain and re-enlisted at rank of Private.}}
*  پرائيويٽ {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;}}
}}
| unit                = [[Illinois Militia|31st (Sangamon) Regiment of Illinois Militia]]&lt;br /&gt;[[Samuel Whiteside|4th Mounted Volunteer Regiment]]&lt;br /&gt;[[Elijah Iles|Iles Mounted Volunteers]]
| battles             = {{tree list}}
* آمريڪن-ريڊ انڊين جنگون 
** بليڪ هاڪ جنگ 
*** اسٽلمين جي رن جي جنگ (غير جنگي) 
*** ڪيلوگز گروو جي جنگ (غير جنگي)
{{tree list/end}}
}}
'''ابراهام لنڪن''' (Abraham Lincoln؛ 12 فيبروري، 1809ع - 15 اپريل، 1865ع) آمريڪا جو 16هون صدر هو، جيڪو سال 1861ع کان وٺي 1865ع ۾ سندس قتل تائين صدر رهيو. هن آمريڪي گهرو ويڙهه ۾، قوم هڪ آئيني اتحاد جي حيثيت ۾، ڪنفيڊريشن کي شڪست ڏئي، غلامي جي خاتمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي، وفاقي حڪومت جي طاقت کي وڌائڻ ۽ آمريڪي معيشت کي جديد ڪرڻ ۾ آمريڪا جي اڳواڻي ڪئي.

ابراهام لنڪن هڪ  غريب هاري جي ڪاٺ جي ڪيبن ۾، لاريو ڪائونٽي، [[ڪينٽڪي]] ۾ پيدا ٿيو ۽ ان جي پرورش، [[انڊيانا]] ۾، خاص ڪري فرنٽيئر تي ٿي. هو خود تعليم يافته هو ۽ هڪ وڪيل ٿيو، وِگ پارٽي جو اڳواڻ، [[الينوائي|الينوئي رياست]] جو قانون ساز ۽ الينوئي کان آمريڪي نمائندو هو. سال 1849ع ۾، هو اسپرنگ فيلڊ، الينوئي ۾ پنهنجي ڪامياب قانون جي مشق ڏانهن موٽيو. سال 1854ع ۾ [[ڪنساس]]-[[نبراسڪا|نيبراسڪا]] ايڪٽ کان ناراض ٿي، جنهن خطن کي غلاميءَ لاءِ کوليو، هن وري سياست ۾ داخل ٿيو. هو جلد ئي نئين ريپبلڪن پارٽي جو اڳواڻ بڻجي ويو. هن اسٽيفن اي ڊگلس جي خلاف سال 1858ع ۾ سينيٽ مهم جي بحثن ۾ قومي سامعين تائين پهچايو. لنڪن 1860ع ۾ صدر جي انتخاب لاء حصو ورتو ۽ آمريڪي اتر رياستن ۾ ڪلين سوئپ ڪندي، فتح حاصل ڪيو. ڏکڻ جي رياستن ۾ &quot;غلامي جا حامي&quot; عناصر هن جي چونڊ کي &quot;غلامي&quot; لاء خطري جي طور تي ڏٺو ۽ ڏاکڻي رياستون &quot;يونين&quot; کان ڌار ٿيڻ شروع ڪيون. انهن رياستون آمريڪا جي &quot;ڪنفيڊريٽ اسٽيٽس&quot; ٺاهيون، جنهن ڏکڻ ۾ وفاقي فوجي اڏن حملو ۽ قبضو ڪرڻ شروع ڪيو. لنڪن جي صدارت جو عهدو سنڀالڻ کان هڪ مهيني کان ٿورو پوءِ، &quot;ڪنفيڊريٽ فوجون&quot; فورٽ سمٽر تي حملو ڪيو، جيڪو [[ڏکڻ ڪيرولينا]] ۾ آمريڪي قلعو هو. بمباري جي پٺيان، يونين کي بحال ڪرڻ لاء لنڪن يونين جي حامي فوجن کي متحرڪ ڪيو ۽ بغاوت کي دٻائي ڇڏيو.

لنڪن، هڪ اعتدال پسند ريپبلڪن، ٻنهي ڊيموڪريٽڪ ۽ ريپبلڪن پارٽين جي دوستن ۽ مخالفن سان گڏ گروپن جي تڪراري صف کي نيويگيٽ ڪرڻو هو. سندس اتحادين، جنگ جي جمهوريت پسندن ۽ ريڊيڪل ريپبلڪن، ڏکڻ ڪنفيڊرٽس سان سخت رويي جو مطالبو ڪيو. هن انهن جي باهمي دشمني جو استحصال ڪندي، احتياط سان سياسي سرپرستي ورهائي، ۽ آمريڪي عوام کي اپيل ڪندي، گروهن کي منظم ڪيو. جنگ مخالف ڊيموڪريٽس (جنهن کي ”ڪاپر هيڊز“ سڏيو ويندو هو) لنڪن کي بي عزت ڪيو ۽ ڪنفيڊريٽ حامي اتحادي عناصر ان حد تائين هليا ويا جو هن جي قتل جي سازش ڪئي. سندس گئٽسبرگ (Gettysburg) خطاب آمريڪي تاريخ ۾ سڀ کان مشهور تقريرن ​​مان هڪ بڻجي ويو. لنڪن جنگ جي ڪوششن ۾ حڪمت عملي ۽ اسٽريٽيجي جي ويجھي نگراني ڪئي، جن ۾ جنرلن جي چونڊ به شامل هئي ۽ ڏکڻ جي واپار جي بحري بندش کي لاڳو ڪيو. هن [[ميري لينڊ]] ۽ ٻين هنڌن ۾ هيبيس ڪورپس کي معطل ڪيو ۽ هن &quot;ٽرينٽ مامري&quot; کي رد ڪندي [[برطانيه]] سان جنگ کي روڪيو. سال 1863ع ۾، هن &quot; غلامن جي آزاديء جو اعلان&quot; جاري ڪيو، جنهن ۾ آمريڪي رياستن ۾ غلامن جي آزاد ٿيڻ جو اعلان ڪيو ويو. اهو پڻ آرمي ۽ نيوي جي، &quot;ماڻهن جي آزادي کي تسليم ڪرڻ ۽ برقرار رکڻ&quot; ۽ انهن کي &quot;آمريڪا جي هٿياربند خدمت ۾&quot; حاصل ڪرڻ لاء، قيادت ڪئي. لنڪن ڏاکڻي سرحدي رياستن تي غلامي کي ختم ڪرڻ لاءِ دٻاءُ وڌو ۽ هن آمريڪي آئين ۾ تيرهين ترميم کي وڌايو، جنهن غلاميءَ کي، سواءِ ڏوهه جي سزا جي، ختم ڪري ڇڏيو. لنڪن پنهنجي ڪامياب ٻيهر چونڊ مهم کي منظم ڪيو. هن صلح ذريعي جنگ وڙهيل قوم کي شفا ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي. 14 اپريل، 1865ع تي، اپوميٽئڪ ۾ ڪنفيڊرٽ جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان صرف پنج ڏينهن بعد، هو پنهنجي زال، ميري سان گڏ، واشنگٽن ڊي سي ۾ فورڊ جي ٿيٽر ۾ هڪ ڊرامي ۾ شرڪت ڪري رهيو هو، جڏهن هن کي ڪنفيڊريٽ جي همدرد جان ولڪس بوٿ طرفان گوليون هڻي ماريو ويو.

لنڪن کي هنجي جنگ جي وقت جي قيادت ۽ يونين کي بچائڻ ۽ غلامي کي ختم ڪرڻ جي ڪوششن لاءِ، شهيد ۽ قومي هيرو جي طور تي ياد ڪيو ويندو آهي. هو اڪثر ڪري ٻنهي مشهور ۽ علمي چونڊن ۾ آمريڪي تاريخ ۾ عظيم ترين صدر جي حيثيت سان درجه بندي ڪيو ويندو آهي. 

== خاندان ۽ ننڍپڻ ==

== شروعاتي ڪيريئر ۽ مليشيا سروس ==

== الينوئي رياستي قانون سازي (1834ع-1842ع) ==

== يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز (1847ع-1849ع) ==

== پريري وڪيل ==

== جمهوري سياست (1854ع-1860ع) ==

== صدارت (1861ع-1865ع) ==

== قتل ==

== مذهبي ۽ فلسفيانه خيالات ==

== صحت ==

== ورثو ==

==پڻ ڏسو==
==حوالا== 
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ابراهام لنڪن]]
[[زمرو:سياستدان]]
[[زمرو:شخصيتون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر]]
[[زمرو:1809ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1865ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>2uspx7nlt16del17jl59125mtv0uc4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368609</id>
      <parentid>368608</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>368609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15706" sha1="kn3rinqdy7416lvx67g0dpkym0txfj6" xml:space="preserve">{{Short description|President of the United States from 1861 to 1865}}
{{Good article}}
{{Infobox officeholder
| image               = Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg
| caption             = لنڪن نومبر 1863ع ۾
| alt                 = A bearded Abraham Lincoln showing his head and shoulders
| order               = 16هون
| office              = آمريڪا جو صدر
| vicepresident       = * هني بال هملن (1861–1865)
* اينڊريو جانسن (مارچ-اپريل، 1865)
| term_start          = 4 مارچ، 1861ع
| term_end            = 15 اپريل، 1865ع
| predecessor         = جيمس بوخانن
| successor           = اينڊريو جانسن
| state1              = [[الينوائي]]
| district1           = يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز جو ميمبر
([[الينوائي]] جي اشر ضلعي کان)
| term_start1         = 4 مارچ، 1847ع
| term_end1           = 3 مارچ، 1849ع
| predecessor1        = جان هينري
| successor1          = ٿامس ايل هيرس
| state_house2        = [[الينوائي]]
| constituency2       = سانگامون ڪائونٽي کان
| term_start2         = پهرين ڊسمبر، 1834ع
| term_end2           = 4 ڊسمبر، 1842ع
| predecessor2        = اڪيليس مورس
| birth_date          = {{birth date|1809|2|12}}
| birth_place         = ابراهام لنڪن برٿ پليس نيشنل هسٽاريڪل پارڪ&lt;br&gt;
هوگين وائل، هارڊن ڪائونٽي&lt;br&gt;
(هاڻي لاروئي ڪائونٽي)،&lt;br&gt;
 [[ڪينٽڪي]]، [[آمريڪا]]
&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;
| death_date          = {{death date and age|1865|4|15|1809|2|12}}
| death_place         = [[واشنگٽن ڊي سي]]،&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;&lt;nowiki&gt;[[آمريڪا]&lt;/nowiki&gt;
| death_cause         = گولي ماري قتل ڪيو ويو
| occupation          = * سياستدان 
* وڪيل
| resting_place       = لنڪن جو مقبرو
| party               = * وگ پارٽي (1856ع کان اڳ)
* ري پبلڪن پارٽي (1856 کان پوء)
| otherparty          = نيشنل يونين پارٽي (1864ع–1865ع)
| height              = 6 ft 4 in&lt;ref&gt;{{cite book|last=Carpenter|first=Francis B.|title=Six Months in the White House: The Story of a Picture|url=https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog|year=1866|publisher=Hurd and Houghton.|page=[https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog/page/n225 217]}}&lt;/ref&gt;
| spouse              = ميري ٽوڊ (شادي: 4نومبر، 1842ع)
| children            = 4
* رابرٽ 
* ايڊورڊ 
* ولي 
* ٽيڊ
| parents             = * ٿامس لنڪن (پئي)
* نينسي هينڪس (ماء)
| relatives           = لنڪن خاندان
| signature           = Abraham Lincoln 1862 signature.svg
| signature_alt       = Cursive signature in ink
| allegiance          = &lt;!-- United States, Illinois --&gt;
| branch              = الينوئي مليشيا
| serviceyears        = اپريل-جولاءِ 1832ع
| rank                = {{plainlist|
*  ڪپتان {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;|Discharged from command-rank of Captain and re-enlisted at rank of Private.}}
*  پرائيويٽ {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;}}
}}
| unit                = [[Illinois Militia|31st (Sangamon) Regiment of Illinois Militia]]&lt;br /&gt;[[Samuel Whiteside|4th Mounted Volunteer Regiment]]&lt;br /&gt;[[Elijah Iles|Iles Mounted Volunteers]]
| battles             = {{tree list}}
* آمريڪن-ريڊ انڊين جنگون 
** بليڪ هاڪ جنگ 
*** اسٽلمين جي رن جي جنگ (غير جنگي) 
*** ڪيلوگز گروو جي جنگ (غير جنگي)
{{tree list/end}}
}}
'''ابراهام لنڪن''' (Abraham Lincoln؛ 12 فيبروري، 1809ع - 15 اپريل، 1865ع) آمريڪا جو 16هون صدر هو، جيڪو سال 1861ع کان وٺي 1865ع ۾ سندس قتل تائين صدر رهيو. هن آمريڪي گهرو ويڙهه ۾، قوم هڪ آئيني اتحاد جي حيثيت ۾، ڪنفيڊريشن کي شڪست ڏئي، غلامي جي خاتمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي، وفاقي حڪومت جي طاقت کي وڌائڻ ۽ آمريڪي معيشت کي جديد ڪرڻ ۾ آمريڪا جي اڳواڻي ڪئي.

ابراهام لنڪن هڪ  غريب هاري جي ڪاٺ جي ڪيبن ۾، لاريو ڪائونٽي، [[ڪينٽڪي]] ۾ پيدا ٿيو ۽ ان جي پرورش، [[انڊيانا]] ۾، خاص ڪري فرنٽيئر تي ٿي. هو خود تعليم يافته هو ۽ هڪ وڪيل ٿيو، وِگ پارٽي جو اڳواڻ، [[الينوائي|الينوئي رياست]] جو قانون ساز ۽ الينوئي کان آمريڪي نمائندو هو. سال 1849ع ۾، هو اسپرنگ فيلڊ، الينوئي ۾ پنهنجي ڪامياب قانون جي مشق ڏانهن موٽيو. سال 1854ع ۾ [[ڪنساس]]-[[نبراسڪا|نيبراسڪا]] ايڪٽ کان ناراض ٿي، جنهن خطن کي غلاميءَ لاءِ کوليو، هن وري سياست ۾ داخل ٿيو. هو جلد ئي نئين ريپبلڪن پارٽي جو اڳواڻ بڻجي ويو. هن اسٽيفن اي ڊگلس جي خلاف سال 1858ع ۾ سينيٽ مهم جي بحثن ۾ قومي سامعين تائين پهچايو. لنڪن 1860ع ۾ صدر جي انتخاب لاء حصو ورتو ۽ آمريڪي اتر رياستن ۾ ڪلين سوئپ ڪندي، فتح حاصل ڪيو. ڏکڻ جي رياستن ۾ &quot;غلامي جا حامي&quot; عناصر هن جي چونڊ کي &quot;غلامي&quot; لاء خطري جي طور تي ڏٺو ۽ ڏاکڻي رياستون &quot;يونين&quot; کان ڌار ٿيڻ شروع ڪيون. انهن رياستون آمريڪا جي &quot;ڪنفيڊريٽ اسٽيٽس&quot; ٺاهيون، جنهن ڏکڻ ۾ وفاقي فوجي اڏن حملو ۽ قبضو ڪرڻ شروع ڪيو. لنڪن جي صدارت جو عهدو سنڀالڻ کان هڪ مهيني کان ٿورو پوءِ، &quot;ڪنفيڊريٽ فوجون&quot; فورٽ سمٽر تي حملو ڪيو، جيڪو [[ڏکڻ ڪيرولينا]] ۾ آمريڪي قلعو هو. بمباري جي پٺيان، يونين کي بحال ڪرڻ لاء لنڪن يونين جي حامي فوجن کي متحرڪ ڪيو ۽ بغاوت کي دٻائي ڇڏيو.

لنڪن، هڪ اعتدال پسند ريپبلڪن، ٻنهي ڊيموڪريٽڪ ۽ ريپبلڪن پارٽين جي دوستن ۽ مخالفن سان گڏ گروپن جي تڪراري صف کي نيويگيٽ ڪرڻو هو. سندس اتحادين، جنگ جي جمهوريت پسندن ۽ ريڊيڪل ريپبلڪن، ڏکڻ ڪنفيڊرٽس سان سخت رويي جو مطالبو ڪيو. هن انهن جي باهمي دشمني جو استحصال ڪندي، احتياط سان سياسي سرپرستي ورهائي، ۽ آمريڪي عوام کي اپيل ڪندي، گروهن کي منظم ڪيو. جنگ مخالف ڊيموڪريٽس (جنهن کي ”ڪاپر هيڊز“ سڏيو ويندو هو) لنڪن کي بي عزت ڪيو ۽ ڪنفيڊريٽ حامي اتحادي عناصر ان حد تائين هليا ويا جو هن جي قتل جي سازش ڪئي. سندس گئٽسبرگ (Gettysburg) خطاب آمريڪي تاريخ ۾ سڀ کان مشهور تقريرن ​​مان هڪ بڻجي ويو. لنڪن جنگ جي ڪوششن ۾ حڪمت عملي ۽ اسٽريٽيجي جي ويجھي نگراني ڪئي، جن ۾ جنرلن جي چونڊ به شامل هئي ۽ ڏکڻ جي واپار جي بحري بندش کي لاڳو ڪيو. هن [[ميري لينڊ]] ۽ ٻين هنڌن ۾ هيبيس ڪورپس کي معطل ڪيو ۽ هن &quot;ٽرينٽ مامري&quot; کي رد ڪندي [[برطانيه]] سان جنگ کي روڪيو. سال 1863ع ۾، هن &quot; غلامن جي آزاديء جو اعلان&quot; جاري ڪيو، جنهن ۾ آمريڪي رياستن ۾ غلامن جي آزاد ٿيڻ جو اعلان ڪيو ويو. اهو پڻ آرمي ۽ نيوي جي، &quot;ماڻهن جي آزادي کي تسليم ڪرڻ ۽ برقرار رکڻ&quot; ۽ انهن کي &quot;آمريڪا جي هٿياربند خدمت ۾&quot; حاصل ڪرڻ لاء، قيادت ڪئي. لنڪن ڏاکڻي سرحدي رياستن تي غلامي کي ختم ڪرڻ لاءِ دٻاءُ وڌو ۽ هن آمريڪي آئين ۾ تيرهين ترميم کي وڌايو، جنهن غلاميءَ کي، سواءِ ڏوهه جي سزا جي، ختم ڪري ڇڏيو. لنڪن پنهنجي ڪامياب ٻيهر چونڊ مهم کي منظم ڪيو. هن صلح ذريعي جنگ وڙهيل قوم کي شفا ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي. 14 اپريل، 1865ع تي، اپوميٽئڪ ۾ ڪنفيڊرٽ جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان صرف پنج ڏينهن بعد، هو پنهنجي زال، ميري سان گڏ، واشنگٽن ڊي سي ۾ فورڊ جي ٿيٽر ۾ هڪ ڊرامي ۾ شرڪت ڪري رهيو هو، جڏهن هن کي ڪنفيڊريٽ جي همدرد جان ولڪس بوٿ طرفان گوليون هڻي ماريو ويو.

لنڪن کي هنجي جنگ جي وقت جي قيادت ۽ يونين کي بچائڻ ۽ غلامي کي ختم ڪرڻ جي ڪوششن لاءِ، شهيد ۽ قومي هيرو جي طور تي ياد ڪيو ويندو آهي. هو اڪثر ڪري ٻنهي مشهور ۽ علمي چونڊن ۾ آمريڪي تاريخ ۾ عظيم ترين صدر جي حيثيت سان درجه بندي ڪيو ويندو آهي. 

== خاندان ۽ ننڍپڻ ==

== شروعاتي ڪيريئر ۽ مليشيا سروس ==

== الينوئي رياستي قانون سازي (1834ع-1842ع) ==

== يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز (1847ع-1849ع) ==

== پريري وڪيل ==

== جمهوري سياست (1854ع-1860ع) ==

== صدارت (1861ع-1865ع) ==

== قتل ==

== مذهبي ۽ فلسفيانه خيالات ==

== صحت ==

== ورثو ==

==پڻ ڏسو==
==حوالا== 
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Sister project links|wikt=no|commons=Abraham Lincoln |b=no |n=no |q=Abraham Lincoln |s=Author:Abraham Lincoln|v=no|voy=no|species=no|display=Abraham Lincoln|d=Q91}}
{{Library resources box |by=yes |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=Abraham Lincoln }}

===سرڪاري===
* [https://presidentlincoln.illinois.gov/ Abraham Lincoln Presidential Library and Museum]
* [https://papersofabrahamlincoln.org/about The Lincoln Presidential Library's ongoing digitization of all documents written by or to Abraham Lincoln during his lifetime]
* [https://quod.lib.umich.edu/l/lincoln/ Collected Works of Abraham Lincoln – complete collected works as edited by Basler et al. (1958)] – an online edition available through University of Michigan Library Digital Collections

===تنظيمون===
* [http://www.abrahamlincolnassociation.org/ Abraham Lincoln Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200428030450/http://abrahamlincolnassociation.org/ |date=April 28, 2020 }}
* [http://www.lincolnbicentennial.org/ Abraham Lincoln Bicentennial Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111050304/http://www.lincolnbicentennial.org/ |date=2025-01-11 }}

===ميڊيا===
* {{New York Times topic|new_id=person/abraham-lincoln}}

===ٻيون===
{{Biographical Directory of Congress|L000313|ref=no}}
* [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/lincoln/ Abraham Lincoln: A Resource Guide from the Library of Congress]
* [http://www.c-span.org/video/?125640-1/life-portrait-abraham-lincoln &quot;Life Portrait of Abraham Lincoln&quot;], from [[C-SPAN]]'s ''American presidents: Life Portraits'', June 28, 1999
* [http://www.c-span.org/video/?164439-1/writings-abraham-lincoln &quot;Writings of Abraham Lincoln&quot;] from [[C-SPAN]]'s ''[[American Writers: A Journey Through History]]''
* [http://www.shapell.org/Collection/The-Lincoln-Collection Abraham Lincoln: Original Letters and Manuscripts] – [[Shapell Manuscript Foundation]]
* [http://lincoln.lib.niu.edu/ Lincoln/Net: Abraham Lincoln Historical Digitization Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990508095428/http://lincoln.lib.niu.edu/ |date=1999-05-08 }} – Northern Illinois University Libraries
* [http://edsitement.neh.gov/teaching-abraham-lincoln#node-19470 Teaching Abraham Lincoln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210055506/http://edsitement.neh.gov/teaching-abraham-lincoln#node-19470 |date=December 10, 2017 }} – [[National Endowment for the Humanities]]
* {{Gutenberg author|id=3}}
* {{Internet Archive author |sname=Abraham Lincoln}}
* {{Librivox author |id=2233}}
* [http://memory.loc.gov/diglib/ihas/loc.natlib.ihas.200002063/default.html In Popular Song: Our Noble Chief Has Passed Away by Cooper/Thomas]
* [http://www.mchistory.org/perch/resources/Finding%20Aid%20PDFs/lincoln-abraham-miscellaneous-publications-1.pdf Abraham Lincoln Recollections and Newspaper Articles Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181113063456/http://www.mchistory.org/perch/resources/Finding%20Aid%20PDFs/lincoln-abraham-miscellaneous-publications-1.pdf |date=November 13, 2018 }}, McLean County Museum of History
* Digitized items in [https://www.loc.gov/collections/alfred-whital-stern-lincolniana/about-this-collection/ the Alfred Whital Stern Collection of Lincolniana] in the [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] in the [[Library of Congress]]

{{Abraham Lincoln|state=expanded}}
{{Navboxes top|title=Offices and distinctions}}
{{s-start}}
{{s-par|us-hs}}
{{s-bef|before=[[John Henry (representative)|John Henry]]}}
{{s-ttl|title=Member of the [[List of United States representatives from Illinois|U.S. House of Representatives]]&lt;br /&gt;from [[Illinois's 7th congressional district]]|years=1847–1849}}
{{s-aft|after=[[Thomas L. Harris|Thomas Harris]]}}

{{s-ppo}}
{{s-bef|before=[[John C. Frémont|John Frémont]]}}
{{s-ttl|title=[[Republican Party (United States)|Republican]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States |years=[[1860 United States presidential election|1860]], [[1864 United States presidential election|1864]]}}
{{s-aft|after=[[Ulysses S. Grant|Ulysses Grant]]}}

{{s-off}}
{{s-bef|before=[[James Buchanan]]}}
{{s-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1861–1865}}
{{s-aft|after=[[Andrew Johnson]]}}

{{s-hon}}
{{s-bef|before=[[Henry Clay]]}}
{{s-ttl|title=Persons who have [[lying in state|lain in state or honor]] in the [[United States Capitol rotunda]]|years=1865}}
{{s-aft|after=[[Thaddeus Stevens]]}}
{{s-end}}
{{navboxes bottom}}
{{Navboxes top|title=Articles related to Abraham Lincoln}}
{{Lincoln–Douglas debates}}
{{US Presidents}}
{{Republican Party (United States)}}
{{USCongRep-start|congresses= 30th [[United States Congress]] |state=[[Illinois]]}}
{{USCongRep/IL/30}}
{{USCongRep-end}}
{{Anti-slavery parties (US)}}
{{Hall of Fame for Great Americans}}
{{Lincoln cabinet}}
{{United States presidential election, 1856}}
{{United States presidential election, 1860}}
{{United States presidential election, 1864}}
{{American Civil War}}
{{Reconstruction Era}}
{{Lain in State (USA)|state=collapsed}}
{{Appalachian people}}
{{Mount Rushmore}}
{{navboxes bottom}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Lincoln, Abraham}}
[[زمرو:آمريڪي شخصيتون]]
[[زمرو:ابراهام لنڪن]]
[[زمرو:سياستدان]]
[[زمرو:شخصيتون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر]]
[[زمرو:1809ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1865ع جون فوتگيون]]</text>
      <sha1>kn3rinqdy7416lvx67g0dpkym0txfj6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368610</id>
      <parentid>368609</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17363" sha1="9ikygw5vi0gsgtpc4rw6qw9mj1xx2xl" xml:space="preserve">{{Short description|President of the United States from 1861 to 1865}}
{{Good article}}
{{Infobox officeholder
| image               = Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg
| caption             = لنڪن نومبر 1863ع ۾
| alt                 = A bearded Abraham Lincoln showing his head and shoulders
| order               = 16هون
| office              = آمريڪا جو صدر
| vicepresident       = * هني بال هملن (1861–1865)
* اينڊريو جانسن (مارچ-اپريل، 1865)
| term_start          = 4 مارچ، 1861ع
| term_end            = 15 اپريل، 1865ع
| predecessor         = جيمس بوخانن
| successor           = اينڊريو جانسن
| state1              = [[الينوائي]]
| district1           = يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز جو ميمبر
([[الينوائي]] جي اشر ضلعي کان)
| term_start1         = 4 مارچ، 1847ع
| term_end1           = 3 مارچ، 1849ع
| predecessor1        = جان هينري
| successor1          = ٿامس ايل هيرس
| state_house2        = [[الينوائي]]
| constituency2       = سانگامون ڪائونٽي کان
| term_start2         = پهرين ڊسمبر، 1834ع
| term_end2           = 4 ڊسمبر، 1842ع
| predecessor2        = اڪيليس مورس
| birth_date          = {{birth date|1809|2|12}}
| birth_place         = ابراهام لنڪن برٿ پليس نيشنل هسٽاريڪل پارڪ&lt;br&gt;
هوگين وائل، هارڊن ڪائونٽي&lt;br&gt;
(هاڻي لاروئي ڪائونٽي)،&lt;br&gt;
 [[ڪينٽڪي]]، [[آمريڪا]]
&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;
| death_date          = {{death date and age|1865|4|15|1809|2|12}}
| death_place         = [[واشنگٽن ڊي سي]]،&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;&lt;nowiki&gt;[[آمريڪا]&lt;/nowiki&gt;
| death_cause         = گولي ماري قتل ڪيو ويو
| occupation          = * سياستدان 
* وڪيل
| resting_place       = لنڪن جو مقبرو
| party               = * وگ پارٽي (1856ع کان اڳ)
* ري پبلڪن پارٽي (1856 کان پوء)
| otherparty          = نيشنل يونين پارٽي (1864ع–1865ع)
| height              = 6 ft 4 in&lt;ref&gt;{{cite book|last=Carpenter|first=Francis B.|title=Six Months in the White House: The Story of a Picture|url=https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog|year=1866|publisher=Hurd and Houghton.|page=[https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog/page/n225 217]}}&lt;/ref&gt;
| spouse              = ميري ٽوڊ (شادي: 4نومبر، 1842ع)
| children            = 4
* رابرٽ 
* ايڊورڊ 
* ولي 
* ٽيڊ
| parents             = * ٿامس لنڪن (پئي)
* نينسي هينڪس (ماء)
| relatives           = لنڪن خاندان
| signature           = Abraham Lincoln 1862 signature.svg
| signature_alt       = Cursive signature in ink
| allegiance          = &lt;!-- United States, Illinois --&gt;
| branch              = الينوئي مليشيا
| serviceyears        = اپريل-جولاءِ 1832ع
| rank                = {{plainlist|
*  ڪپتان {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;|Discharged from command-rank of Captain and re-enlisted at rank of Private.}}
*  پرائيويٽ {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;}}
}}
| unit                = [[Illinois Militia|31st (Sangamon) Regiment of Illinois Militia]]&lt;br /&gt;[[Samuel Whiteside|4th Mounted Volunteer Regiment]]&lt;br /&gt;[[Elijah Iles|Iles Mounted Volunteers]]
| battles             = {{tree list}}
* آمريڪن-ريڊ انڊين جنگون 
** بليڪ هاڪ جنگ 
*** اسٽلمين جي رن جي جنگ (غير جنگي) 
*** ڪيلوگز گروو جي جنگ (غير جنگي)
{{tree list/end}}
}}
'''ابراهام لنڪن''' (Abraham Lincoln؛ 12 فيبروري، 1809ع - 15 اپريل، 1865ع) آمريڪا جو 16هون صدر هو، جيڪو سال 1861ع کان وٺي 1865ع ۾ سندس قتل تائين صدر رهيو. هن آمريڪي گهرو ويڙهه ۾، قوم هڪ آئيني اتحاد جي حيثيت ۾، ڪنفيڊريشن کي شڪست ڏئي، غلامي جي خاتمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي، وفاقي حڪومت جي طاقت کي وڌائڻ ۽ آمريڪي معيشت کي جديد ڪرڻ ۾ آمريڪا جي اڳواڻي ڪئي.

ابراهام لنڪن هڪ  غريب هاري جي ڪاٺ جي ڪيبن ۾، لاريو ڪائونٽي، [[ڪينٽڪي]] ۾ پيدا ٿيو ۽ ان جي پرورش، [[انڊيانا]] ۾، خاص ڪري فرنٽيئر تي ٿي. هو خود تعليم يافته هو ۽ هڪ وڪيل ٿيو، وِگ پارٽي جو اڳواڻ، [[الينوائي|الينوئي رياست]] جو قانون ساز ۽ الينوئي کان آمريڪي نمائندو هو. سال 1849ع ۾، هو اسپرنگ فيلڊ، الينوئي ۾ پنهنجي ڪامياب قانون جي مشق ڏانهن موٽيو. سال 1854ع ۾ [[ڪنساس]]-[[نبراسڪا|نيبراسڪا]] ايڪٽ کان ناراض ٿي، جنهن خطن کي غلاميءَ لاءِ کوليو، هن وري سياست ۾ داخل ٿيو. هو جلد ئي نئين ريپبلڪن پارٽي جو اڳواڻ بڻجي ويو. هن اسٽيفن اي ڊگلس جي خلاف سال 1858ع ۾ سينيٽ مهم جي بحثن ۾ قومي سامعين تائين پهچايو. لنڪن 1860ع ۾ صدر جي انتخاب لاء حصو ورتو ۽ آمريڪي اتر رياستن ۾ ڪلين سوئپ ڪندي، فتح حاصل ڪيو. ڏکڻ جي رياستن ۾ &quot;غلامي جا حامي&quot; عناصر هن جي چونڊ کي &quot;غلامي&quot; لاء خطري جي طور تي ڏٺو ۽ ڏاکڻي رياستون &quot;يونين&quot; کان ڌار ٿيڻ شروع ڪيون. انهن رياستون آمريڪا جي &quot;ڪنفيڊريٽ اسٽيٽس&quot; ٺاهيون، جنهن ڏکڻ ۾ وفاقي فوجي اڏن حملو ۽ قبضو ڪرڻ شروع ڪيو. لنڪن جي صدارت جو عهدو سنڀالڻ کان هڪ مهيني کان ٿورو پوءِ، &quot;ڪنفيڊريٽ فوجون&quot; فورٽ سمٽر تي حملو ڪيو، جيڪو [[ڏکڻ ڪيرولينا]] ۾ آمريڪي قلعو هو. بمباري جي پٺيان، يونين کي بحال ڪرڻ لاء لنڪن يونين جي حامي فوجن کي متحرڪ ڪيو ۽ بغاوت کي دٻائي ڇڏيو.

لنڪن، هڪ اعتدال پسند ريپبلڪن، ٻنهي ڊيموڪريٽڪ ۽ ريپبلڪن پارٽين جي دوستن ۽ مخالفن سان گڏ گروپن جي تڪراري صف کي نيويگيٽ ڪرڻو هو. سندس اتحادين، جنگ جي جمهوريت پسندن ۽ ريڊيڪل ريپبلڪن، ڏکڻ ڪنفيڊرٽس سان سخت رويي جو مطالبو ڪيو. هن انهن جي باهمي دشمني جو استحصال ڪندي، احتياط سان سياسي سرپرستي ورهائي، ۽ آمريڪي عوام کي اپيل ڪندي، گروهن کي منظم ڪيو. جنگ مخالف ڊيموڪريٽس (جنهن کي ”ڪاپر هيڊز“ سڏيو ويندو هو) لنڪن کي بي عزت ڪيو ۽ ڪنفيڊريٽ حامي اتحادي عناصر ان حد تائين هليا ويا جو هن جي قتل جي سازش ڪئي. سندس گئٽسبرگ (Gettysburg) خطاب آمريڪي تاريخ ۾ سڀ کان مشهور تقريرن ​​مان هڪ بڻجي ويو. لنڪن جنگ جي ڪوششن ۾ حڪمت عملي ۽ اسٽريٽيجي جي ويجھي نگراني ڪئي، جن ۾ جنرلن جي چونڊ به شامل هئي ۽ ڏکڻ جي واپار جي بحري بندش کي لاڳو ڪيو. هن [[ميري لينڊ]] ۽ ٻين هنڌن ۾ هيبيس ڪورپس کي معطل ڪيو ۽ هن &quot;ٽرينٽ مامري&quot; کي رد ڪندي [[برطانيه]] سان جنگ کي روڪيو. سال 1863ع ۾، هن &quot; غلامن جي آزاديء جو اعلان&quot; جاري ڪيو، جنهن ۾ آمريڪي رياستن ۾ غلامن جي آزاد ٿيڻ جو اعلان ڪيو ويو. اهو پڻ آرمي ۽ نيوي جي، &quot;ماڻهن جي آزادي کي تسليم ڪرڻ ۽ برقرار رکڻ&quot; ۽ انهن کي &quot;آمريڪا جي هٿياربند خدمت ۾&quot; حاصل ڪرڻ لاء، قيادت ڪئي. لنڪن ڏاکڻي سرحدي رياستن تي غلامي کي ختم ڪرڻ لاءِ دٻاءُ وڌو ۽ هن آمريڪي آئين ۾ تيرهين ترميم کي وڌايو، جنهن غلاميءَ کي، سواءِ ڏوهه جي سزا جي، ختم ڪري ڇڏيو. لنڪن پنهنجي ڪامياب ٻيهر چونڊ مهم کي منظم ڪيو. هن صلح ذريعي جنگ وڙهيل قوم کي شفا ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي. 14 اپريل، 1865ع تي، اپوميٽئڪ ۾ ڪنفيڊرٽ جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان صرف پنج ڏينهن بعد، هو پنهنجي زال، ميري سان گڏ، واشنگٽن ڊي سي ۾ فورڊ جي ٿيٽر ۾ هڪ ڊرامي ۾ شرڪت ڪري رهيو هو، جڏهن هن کي ڪنفيڊريٽ جي همدرد جان ولڪس بوٿ طرفان گوليون هڻي ماريو ويو.

لنڪن کي هنجي جنگ جي وقت جي قيادت ۽ يونين کي بچائڻ ۽ غلامي کي ختم ڪرڻ جي ڪوششن لاءِ، شهيد ۽ قومي هيرو جي طور تي ياد ڪيو ويندو آهي. هو اڪثر ڪري ٻنهي مشهور ۽ علمي چونڊن ۾ آمريڪي تاريخ ۾ عظيم ترين صدر جي حيثيت سان درجه بندي ڪيو ويندو آهي. 

== خاندان ۽ ننڍپڻ ==

== شروعاتي ڪيريئر ۽ مليشيا سروس ==

== الينوئي رياستي قانون سازي (1834ع-1842ع) ==

== يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز (1847ع-1849ع) ==

== پريري وڪيل ==

== جمهوري سياست (1854ع-1860ع) ==

== صدارت (1861ع-1865ع) ==

== قتل ==

== مذهبي ۽ فلسفيانه خيالات ==

== صحت ==

== ورثو ==

==پڻ ڏسو==
==حوالا== 
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Sister project links|wikt=no|commons=Abraham Lincoln |b=no |n=no |q=Abraham Lincoln |s=Author:Abraham Lincoln|v=no|voy=no|species=no|display=Abraham Lincoln|d=Q91}}
{{Library resources box |by=yes |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=Abraham Lincoln }}

===سرڪاري===
* [https://presidentlincoln.illinois.gov/ Abraham Lincoln Presidential Library and Museum]
* [https://papersofabrahamlincoln.org/about The Lincoln Presidential Library's ongoing digitization of all documents written by or to Abraham Lincoln during his lifetime]
* [https://quod.lib.umich.edu/l/lincoln/ Collected Works of Abraham Lincoln – complete collected works as edited by Basler et al. (1958)] – an online edition available through University of Michigan Library Digital Collections

===تنظيمون===
* [http://www.abrahamlincolnassociation.org/ Abraham Lincoln Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200428030450/http://abrahamlincolnassociation.org/ |date=April 28, 2020 }}
* [http://www.lincolnbicentennial.org/ Abraham Lincoln Bicentennial Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111050304/http://www.lincolnbicentennial.org/ |date=2025-01-11 }}

===ميڊيا===
* {{New York Times topic|new_id=person/abraham-lincoln}}

===ٻيون===
{{Biographical Directory of Congress|L000313|ref=no}}
* [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/lincoln/ Abraham Lincoln: A Resource Guide from the Library of Congress]
* [http://www.c-span.org/video/?125640-1/life-portrait-abraham-lincoln &quot;Life Portrait of Abraham Lincoln&quot;], from [[C-SPAN]]'s ''American presidents: Life Portraits'', June 28, 1999
* [http://www.c-span.org/video/?164439-1/writings-abraham-lincoln &quot;Writings of Abraham Lincoln&quot;] from [[C-SPAN]]'s ''[[American Writers: A Journey Through History]]''
* [http://www.shapell.org/Collection/The-Lincoln-Collection Abraham Lincoln: Original Letters and Manuscripts] – [[Shapell Manuscript Foundation]]
* [http://lincoln.lib.niu.edu/ Lincoln/Net: Abraham Lincoln Historical Digitization Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990508095428/http://lincoln.lib.niu.edu/ |date=1999-05-08 }} – Northern Illinois University Libraries
* [http://edsitement.neh.gov/teaching-abraham-lincoln#node-19470 Teaching Abraham Lincoln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210055506/http://edsitement.neh.gov/teaching-abraham-lincoln#node-19470 |date=December 10, 2017 }} – [[National Endowment for the Humanities]]
* {{Gutenberg author|id=3}}
* {{Internet Archive author |sname=Abraham Lincoln}}
* {{Librivox author |id=2233}}
* [http://memory.loc.gov/diglib/ihas/loc.natlib.ihas.200002063/default.html In Popular Song: Our Noble Chief Has Passed Away by Cooper/Thomas]
* [http://www.mchistory.org/perch/resources/Finding%20Aid%20PDFs/lincoln-abraham-miscellaneous-publications-1.pdf Abraham Lincoln Recollections and Newspaper Articles Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181113063456/http://www.mchistory.org/perch/resources/Finding%20Aid%20PDFs/lincoln-abraham-miscellaneous-publications-1.pdf |date=November 13, 2018 }}, McLean County Museum of History
* Digitized items in [https://www.loc.gov/collections/alfred-whital-stern-lincolniana/about-this-collection/ the Alfred Whital Stern Collection of Lincolniana] in the [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] in the [[Library of Congress]]

{{Abraham Lincoln|state=expanded}}
{{Navboxes top|title=Offices and distinctions}}
{{s-start}}
{{s-par|us-hs}}
{{s-bef|before=[[John Henry (representative)|John Henry]]}}
{{s-ttl|title=Member of the [[List of United States representatives from Illinois|U.S. House of Representatives]]&lt;br /&gt;from [[Illinois's 7th congressional district]]|years=1847–1849}}
{{s-aft|after=[[Thomas L. Harris|Thomas Harris]]}}

{{s-ppo}}
{{s-bef|before=[[John C. Frémont|John Frémont]]}}
{{s-ttl|title=[[Republican Party (United States)|Republican]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States |years=[[1860 United States presidential election|1860]], [[1864 United States presidential election|1864]]}}
{{s-aft|after=[[Ulysses S. Grant|Ulysses Grant]]}}

{{s-off}}
{{s-bef|before=[[James Buchanan]]}}
{{s-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1861–1865}}
{{s-aft|after=[[Andrew Johnson]]}}

{{s-hon}}
{{s-bef|before=[[Henry Clay]]}}
{{s-ttl|title=Persons who have [[lying in state|lain in state or honor]] in the [[United States Capitol rotunda]]|years=1865}}
{{s-aft|after=[[Thaddeus Stevens]]}}
{{s-end}}
{{navboxes bottom}}
{{Navboxes top|title=Articles related to Abraham Lincoln}}
{{Lincoln–Douglas debates}}
{{US Presidents}}
{{Republican Party (United States)}}
{{USCongRep-start|congresses= 30th [[United States Congress]] |state=[[Illinois]]}}
{{USCongRep/IL/30}}
{{USCongRep-end}}
{{Anti-slavery parties (US)}}
{{Hall of Fame for Great Americans}}
{{Lincoln cabinet}}
{{United States presidential election, 1856}}
{{United States presidential election, 1860}}
{{United States presidential election, 1864}}
{{American Civil War}}
{{Reconstruction Era}}
{{Lain in State (USA)|state=collapsed}}
{{Appalachian people}}
{{Mount Rushmore}}
{{navboxes bottom}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Lincoln, Abraham}}
[[زمرو:ابراهام لنڪن]]
[[زمرو:شخصيتون]]
[[زمرو:آمريڪي شخصيتون]]
[[زمرو:امريڪا جا سياستدان]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر]]
[[زمرو:1809ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1865ع جون فوتگيون]]
[[زمرو:آمريڪي قوم پرست]] 
[[زمرو:ريپبلڪن پارٽي (آمريڪا)]] 
[[زمرو:ترقي پسند قدامت پسندي]] 
[[زمرو: آمريڪا جا ريپبلڪن پارٽي جا صدر]] [[زمرو:آمريڪي گهرو ويڙهه جا سياسي اڳواڻ]] 
[[زمرو:آمريڪي سياسي پارٽين جا باني]] [[زمرو:آمريڪا جا قتل ٿيل صدر]] 
[[زمرو:عظيم آمريڪين جي شموليت وارن لاءِ هال آف فيم]] 
[[زمرو:ورجينيا]] 
[[زمرو:الينوائي]] 
[[زمرو:الينوائي جا ريپبلڪن]] 
[[زمرو:الينوائي جا وڪيل]] 
[[زمرو:لنڪن خاندان|ابراهام]] 
[[زمرو:الينوائي هائوس آف ريپريزنٽيٽوز جا ميمبر]] [[زمرو:ڪينٽڪي جا ماڻهو]] 
[[زمرو:انڊيانا جا ماڻهو]] 
[[زمرو:واشنگٽن ڊي سي ۾ قتل ٿيل ماڻهو]] [[زمرو:آمريڪي گهرو ويڙهه ۾ الينوائي جا ماڻهو]]  
[[زمرو:اسپرنگ فيلڊ، الينوائي جا سياستدان]] [[زمرو: آمريڪا جي گڏيل رياستن جا صدر]] 
[[زمرو:الينوائي کان آمريڪي ايوان نمائندگان جي وِگ پارٽي جا ميمبر]] 
[[زمرو:واشنگٽن ڊي سي ۾ هٿيارن سان موت]] [[زمرو:آمريڪي گهرو ويڙهه ۾ مارجي ويل سياستدان]] 
[[زمرو:19هين صدي جا الينوئيس جنرل اسيمبلي جا ميمبر]] 
[[زمرو:19هين صدي جا آمريڪي ايوان نمائندگان جا ميمبر]]</text>
      <sha1>9ikygw5vi0gsgtpc4rw6qw9mj1xx2xl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368611</id>
      <parentid>368610</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16506" sha1="nlz0koiu79qo7kybs9199sbo2r8lup1" xml:space="preserve">{{Short description|President of the United States from 1861 to 1865}}
{{Good article}}
{{Infobox officeholder
| image               = Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg
| caption             = لنڪن نومبر 1863ع ۾
| alt                 = A bearded Abraham Lincoln showing his head and shoulders
| order               = 16هون
| office              = آمريڪا جو صدر
| vicepresident       = * هني بال هملن (1861–1865)
* اينڊريو جانسن (مارچ-اپريل، 1865)
| term_start          = 4 مارچ، 1861ع
| term_end            = 15 اپريل، 1865ع
| predecessor         = جيمس بوخانن
| successor           = اينڊريو جانسن
| state1              = [[الينوائي]]
| district1           = يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز جو ميمبر
([[الينوائي]] جي اشر ضلعي کان)
| term_start1         = 4 مارچ، 1847ع
| term_end1           = 3 مارچ، 1849ع
| predecessor1        = جان هينري
| successor1          = ٿامس ايل هيرس
| state_house2        = [[الينوائي]]
| constituency2       = سانگامون ڪائونٽي کان
| term_start2         = پهرين ڊسمبر، 1834ع
| term_end2           = 4 ڊسمبر، 1842ع
| predecessor2        = اڪيليس مورس
| birth_date          = {{birth date|1809|2|12}}
| birth_place         = ابراهام لنڪن برٿ پليس نيشنل هسٽاريڪل پارڪ&lt;br&gt;
هوگين وائل، هارڊن ڪائونٽي&lt;br&gt;
(هاڻي لاروئي ڪائونٽي)،&lt;br&gt;
 [[ڪينٽڪي]]، [[آمريڪا]]
&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;
| death_date          = {{death date and age|1865|4|15|1809|2|12}}
| death_place         = [[واشنگٽن ڊي سي]]،&lt;!--Links not needed per MOS:OVERLINK--&gt;&lt;nowiki&gt;[[آمريڪا]&lt;/nowiki&gt;
| death_cause         = گولي ماري قتل ڪيو ويو
| occupation          = * سياستدان 
* وڪيل
| resting_place       = لنڪن جو مقبرو
| party               = * وگ پارٽي (1856ع کان اڳ)
* ري پبلڪن پارٽي (1856 کان پوء)
| otherparty          = نيشنل يونين پارٽي (1864ع–1865ع)
| height              = 6 ft 4 in&lt;ref&gt;{{cite book|last=Carpenter|first=Francis B.|title=Six Months in the White House: The Story of a Picture|url=https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog|year=1866|publisher=Hurd and Houghton.|page=[https://archive.org/details/sixmonthsatwhit02carpgoog/page/n225 217]}}&lt;/ref&gt;
| spouse              = ميري ٽوڊ (شادي: 4نومبر، 1842ع)
| children            = 4
* رابرٽ 
* ايڊورڊ 
* ولي 
* ٽيڊ
| parents             = * ٿامس لنڪن (پئي)
* نينسي هينڪس (ماء)
| relatives           = لنڪن خاندان
| signature           = Abraham Lincoln 1862 signature.svg
| signature_alt       = Cursive signature in ink
| allegiance          = &lt;!-- United States, Illinois --&gt;
| branch              = الينوئي مليشيا
| serviceyears        = اپريل-جولاءِ 1832ع
| rank                = {{plainlist|
*  ڪپتان {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;|Discharged from command-rank of Captain and re-enlisted at rank of Private.}}
*  پرائيويٽ {{Efn|name=&quot;Ranks&quot;}}
}}
| unit                = [[Illinois Militia|31st (Sangamon) Regiment of Illinois Militia]]&lt;br /&gt;[[Samuel Whiteside|4th Mounted Volunteer Regiment]]&lt;br /&gt;[[Elijah Iles|Iles Mounted Volunteers]]
| battles             = {{tree list}}
* آمريڪن-ريڊ انڊين جنگون 
** بليڪ هاڪ جنگ 
*** اسٽلمين جي رن جي جنگ (غير جنگي) 
*** ڪيلوگز گروو جي جنگ (غير جنگي)
{{tree list/end}}
}}
'''ابراهام لنڪن''' (Abraham Lincoln؛ 12 فيبروري، 1809ع - 15 اپريل، 1865ع) آمريڪا جو 16هون صدر هو، جيڪو سال 1861ع کان وٺي 1865ع ۾ سندس قتل تائين صدر رهيو. هن آمريڪي گهرو ويڙهه ۾، قوم هڪ آئيني اتحاد جي حيثيت ۾، ڪنفيڊريشن کي شڪست ڏئي، غلامي جي خاتمي ۾ اهم ڪردار ادا ڪندي، وفاقي حڪومت جي طاقت کي وڌائڻ ۽ آمريڪي معيشت کي جديد ڪرڻ ۾ آمريڪا جي اڳواڻي ڪئي.

ابراهام لنڪن هڪ  غريب هاري جي ڪاٺ جي ڪيبن ۾، لاريو ڪائونٽي، [[ڪينٽڪي]] ۾ پيدا ٿيو ۽ ان جي پرورش، [[انڊيانا]] ۾، خاص ڪري فرنٽيئر تي ٿي. هو خود تعليم يافته هو ۽ هڪ وڪيل ٿيو، وِگ پارٽي جو اڳواڻ، [[الينوائي|الينوئي رياست]] جو قانون ساز ۽ الينوئي کان آمريڪي نمائندو هو. سال 1849ع ۾، هو اسپرنگ فيلڊ، الينوئي ۾ پنهنجي ڪامياب قانون جي مشق ڏانهن موٽيو. سال 1854ع ۾ [[ڪنساس]]-[[نبراسڪا|نيبراسڪا]] ايڪٽ کان ناراض ٿي، جنهن خطن کي غلاميءَ لاءِ کوليو، هن وري سياست ۾ داخل ٿيو. هو جلد ئي نئين ريپبلڪن پارٽي جو اڳواڻ بڻجي ويو. هن اسٽيفن اي ڊگلس جي خلاف سال 1858ع ۾ سينيٽ مهم جي بحثن ۾ قومي سامعين تائين پهچايو. لنڪن 1860ع ۾ صدر جي انتخاب لاء حصو ورتو ۽ آمريڪي اتر رياستن ۾ ڪلين سوئپ ڪندي، فتح حاصل ڪيو. ڏکڻ جي رياستن ۾ &quot;غلامي جا حامي&quot; عناصر هن جي چونڊ کي &quot;غلامي&quot; لاء خطري جي طور تي ڏٺو ۽ ڏاکڻي رياستون &quot;يونين&quot; کان ڌار ٿيڻ شروع ڪيون. انهن رياستون آمريڪا جي &quot;ڪنفيڊريٽ اسٽيٽس&quot; ٺاهيون، جنهن ڏکڻ ۾ وفاقي فوجي اڏن حملو ۽ قبضو ڪرڻ شروع ڪيو. لنڪن جي صدارت جو عهدو سنڀالڻ کان هڪ مهيني کان ٿورو پوءِ، &quot;ڪنفيڊريٽ فوجون&quot; فورٽ سمٽر تي حملو ڪيو، جيڪو [[ڏکڻ ڪيرولينا]] ۾ آمريڪي قلعو هو. بمباري جي پٺيان، يونين کي بحال ڪرڻ لاء لنڪن يونين جي حامي فوجن کي متحرڪ ڪيو ۽ بغاوت کي دٻائي ڇڏيو.

لنڪن، هڪ اعتدال پسند ريپبلڪن، ٻنهي ڊيموڪريٽڪ ۽ ريپبلڪن پارٽين جي دوستن ۽ مخالفن سان گڏ گروپن جي تڪراري صف کي نيويگيٽ ڪرڻو هو. سندس اتحادين، جنگ جي جمهوريت پسندن ۽ ريڊيڪل ريپبلڪن، ڏکڻ ڪنفيڊرٽس سان سخت رويي جو مطالبو ڪيو. هن انهن جي باهمي دشمني جو استحصال ڪندي، احتياط سان سياسي سرپرستي ورهائي، ۽ آمريڪي عوام کي اپيل ڪندي، گروهن کي منظم ڪيو. جنگ مخالف ڊيموڪريٽس (جنهن کي ”ڪاپر هيڊز“ سڏيو ويندو هو) لنڪن کي بي عزت ڪيو ۽ ڪنفيڊريٽ حامي اتحادي عناصر ان حد تائين هليا ويا جو هن جي قتل جي سازش ڪئي. سندس گئٽسبرگ (Gettysburg) خطاب آمريڪي تاريخ ۾ سڀ کان مشهور تقريرن ​​مان هڪ بڻجي ويو. لنڪن جنگ جي ڪوششن ۾ حڪمت عملي ۽ اسٽريٽيجي جي ويجھي نگراني ڪئي، جن ۾ جنرلن جي چونڊ به شامل هئي ۽ ڏکڻ جي واپار جي بحري بندش کي لاڳو ڪيو. هن [[ميري لينڊ]] ۽ ٻين هنڌن ۾ هيبيس ڪورپس کي معطل ڪيو ۽ هن &quot;ٽرينٽ مامري&quot; کي رد ڪندي [[برطانيه]] سان جنگ کي روڪيو. سال 1863ع ۾، هن &quot; غلامن جي آزاديء جو اعلان&quot; جاري ڪيو، جنهن ۾ آمريڪي رياستن ۾ غلامن جي آزاد ٿيڻ جو اعلان ڪيو ويو. اهو پڻ آرمي ۽ نيوي جي، &quot;ماڻهن جي آزادي کي تسليم ڪرڻ ۽ برقرار رکڻ&quot; ۽ انهن کي &quot;آمريڪا جي هٿياربند خدمت ۾&quot; حاصل ڪرڻ لاء، قيادت ڪئي. لنڪن ڏاکڻي سرحدي رياستن تي غلامي کي ختم ڪرڻ لاءِ دٻاءُ وڌو ۽ هن آمريڪي آئين ۾ تيرهين ترميم کي وڌايو، جنهن غلاميءَ کي، سواءِ ڏوهه جي سزا جي، ختم ڪري ڇڏيو. لنڪن پنهنجي ڪامياب ٻيهر چونڊ مهم کي منظم ڪيو. هن صلح ذريعي جنگ وڙهيل قوم کي شفا ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي. 14 اپريل، 1865ع تي، اپوميٽئڪ ۾ ڪنفيڊرٽ جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ کان صرف پنج ڏينهن بعد، هو پنهنجي زال، ميري سان گڏ، واشنگٽن ڊي سي ۾ فورڊ جي ٿيٽر ۾ هڪ ڊرامي ۾ شرڪت ڪري رهيو هو، جڏهن هن کي ڪنفيڊريٽ جي همدرد جان ولڪس بوٿ طرفان گوليون هڻي ماريو ويو.

لنڪن کي هنجي جنگ جي وقت جي قيادت ۽ يونين کي بچائڻ ۽ غلامي کي ختم ڪرڻ جي ڪوششن لاءِ، شهيد ۽ قومي هيرو جي طور تي ياد ڪيو ويندو آهي. هو اڪثر ڪري ٻنهي مشهور ۽ علمي چونڊن ۾ آمريڪي تاريخ ۾ عظيم ترين صدر جي حيثيت سان درجه بندي ڪيو ويندو آهي. 

== خاندان ۽ ننڍپڻ ==

== شروعاتي ڪيريئر ۽ مليشيا سروس ==

== الينوئي رياستي قانون سازي (1834ع-1842ع) ==

== يو ايس هائوس آف ريپريزنٽيٽوز (1847ع-1849ع) ==

== پريري وڪيل ==

== جمهوري سياست (1854ع-1860ع) ==

== صدارت (1861ع-1865ع) ==

== قتل ==

== مذهبي ۽ فلسفيانه خيالات ==

== صحت ==

== ورثو ==

==پڻ ڏسو==
==حوالا== 
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Sister project links|wikt=no|commons=Abraham Lincoln |b=no |n=no |q=Abraham Lincoln |s=Author:Abraham Lincoln|v=no|voy=no|species=no|display=ابراهام لنڪن|d=Q91}}
{{Library resources box |by=yes |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=ابراهام لنڪن}}
===سرڪاري===
* [https://presidentlincoln.illinois.gov/ Abraham Lincoln Presidential Library and Museum]
* [https://papersofabrahamlincoln.org/about The Lincoln Presidential Library's ongoing digitization of all documents written by or to Abraham Lincoln during his lifetime]
* [https://quod.lib.umich.edu/l/lincoln/ Collected Works of Abraham Lincoln – complete collected works as edited by Basler et al. (1958)] – an online edition available through University of Michigan Library Digital Collections

===تنظيمون===
* [http://www.abrahamlincolnassociation.org/ Abraham Lincoln Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200428030450/http://abrahamlincolnassociation.org/ |date=April 28, 2020 }}
* [http://www.lincolnbicentennial.org/ Abraham Lincoln Bicentennial Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111050304/http://www.lincolnbicentennial.org/ |date=2025-01-11 }}

===ٻيون===
* [https://www.loc.gov/rr/program/bib/presidents/lincoln/ Abraham Lincoln: A Resource Guide from the Library of Congress]
* [http://www.c-span.org/video/?125640-1/life-portrait-abraham-lincoln &quot;Life Portrait of Abraham Lincoln&quot;], from [[C-SPAN]]'s ''American presidents: Life Portraits'', June 28, 1999
* [http://www.c-span.org/video/?164439-1/writings-abraham-lincoln &quot;Writings of Abraham Lincoln&quot;] from [[C-SPAN]]'s ''[[American Writers: A Journey Through History]]''
* [http://www.shapell.org/Collection/The-Lincoln-Collection Abraham Lincoln: Original Letters and Manuscripts] – [[Shapell Manuscript Foundation]]
* [http://lincoln.lib.niu.edu/ Lincoln/Net: Abraham Lincoln Historical Digitization Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990508095428/http://lincoln.lib.niu.edu/ |date=1999-05-08 }} – Northern Illinois University Libraries
* [http://edsitement.neh.gov/teaching-abraham-lincoln#node-19470 Teaching Abraham Lincoln] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210055506/http://edsitement.neh.gov/teaching-abraham-lincoln#node-19470 |date=December 10, 2017 }} – [[National Endowment for the Humanities]]
* {{Gutenberg author|id=3}}
* {{Internet Archive author |sname=Abraham Lincoln}}
* {{Librivox author |id=2233}}
* [http://memory.loc.gov/diglib/ihas/loc.natlib.ihas.200002063/default.html In Popular Song: Our Noble Chief Has Passed Away by Cooper/Thomas]
* [http://www.mchistory.org/perch/resources/Finding%20Aid%20PDFs/lincoln-abraham-miscellaneous-publications-1.pdf Abraham Lincoln Recollections and Newspaper Articles Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181113063456/http://www.mchistory.org/perch/resources/Finding%20Aid%20PDFs/lincoln-abraham-miscellaneous-publications-1.pdf |date=November 13, 2018 }}, McLean County Museum of History
* Digitized items in [https://www.loc.gov/collections/alfred-whital-stern-lincolniana/about-this-collection/ the Alfred Whital Stern Collection of Lincolniana] in the [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] in the [[Library of Congress]]
{{s-start}}
{{s-par|us-hs}}
{{s-bef|before=[[John Henry (representative)|John Henry]]}}
{{s-ttl|title=Member of the [[List of United States representatives from Illinois|U.S. House of Representatives]]&lt;br /&gt;from [[Illinois's 7th congressional district]]|years=1847–1849}}
{{s-aft|after=[[Thomas L. Harris|Thomas Harris]]}}

{{s-ppo}}
{{s-bef|before=[[John C. Frémont|John Frémont]]}}
{{s-ttl|title=[[Republican Party (United States)|Republican]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States |years=[[1860 United States presidential election|1860]], [[1864 United States presidential election|1864]]}}
{{s-aft|after=[[Ulysses S. Grant|Ulysses Grant]]}}

{{s-off}}
{{s-bef|before=[[James Buchanan]]}}
{{s-ttl|title=[[President of the United States]]|years=1861–1865}}
{{s-aft|after=[[Andrew Johnson]]}}

{{s-hon}}
{{s-bef|before=[[Henry Clay]]}}
{{s-ttl|title=Persons who have [[lying in state|lain in state or honor]] in the [[United States Capitol rotunda]]|years=1865}}
{{s-aft|after=[[Thaddeus Stevens]]}}
{{s-end}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Lincoln, Abraham}}
[[زمرو:ابراهام لنڪن]]
[[زمرو:شخصيتون]]
[[زمرو:آمريڪي شخصيتون]]
[[زمرو:امريڪا جا سياستدان]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر]]
[[زمرو:1809ع جون پيدائشون]]
[[زمرو:1865ع جون فوتگيون]]
[[زمرو:آمريڪي قوم پرست]] 
[[زمرو:ريپبلڪن پارٽي (آمريڪا)]] 
[[زمرو:ترقي پسند قدامت پسندي]] 
[[زمرو: آمريڪا جا ريپبلڪن پارٽي جا صدر]] [[زمرو:آمريڪي گهرو ويڙهه جا سياسي اڳواڻ]] 
[[زمرو:آمريڪي سياسي پارٽين جا باني]] [[زمرو:آمريڪا جا قتل ٿيل صدر]] 
[[زمرو:عظيم آمريڪين جي شموليت وارن لاءِ هال آف فيم]] 
[[زمرو:ورجينيا]] 
[[زمرو:الينوائي]] 
[[زمرو:الينوائي جا ريپبلڪن]] 
[[زمرو:الينوائي جا وڪيل]] 
[[زمرو:لنڪن خاندان|ابراهام]] 
[[زمرو:الينوائي هائوس آف ريپريزنٽيٽوز جا ميمبر]] [[زمرو:ڪينٽڪي جا ماڻهو]] 
[[زمرو:انڊيانا جا ماڻهو]] 
[[زمرو:واشنگٽن ڊي سي ۾ قتل ٿيل ماڻهو]] [[زمرو:آمريڪي گهرو ويڙهه ۾ الينوائي جا ماڻهو]]  
[[زمرو:اسپرنگ فيلڊ، الينوائي جا سياستدان]] [[زمرو: آمريڪا جي گڏيل رياستن جا صدر]] 
[[زمرو:الينوائي کان آمريڪي ايوان نمائندگان جي وِگ پارٽي جا ميمبر]] 
[[زمرو:واشنگٽن ڊي سي ۾ هٿيارن سان موت]] [[زمرو:آمريڪي گهرو ويڙهه ۾ مارجي ويل سياستدان]] 
[[زمرو:19هين صدي جا الينوئيس جنرل اسيمبلي جا ميمبر]] 
[[زمرو:19هين صدي جا آمريڪي ايوان نمائندگان جا ميمبر]]</text>
      <sha1>nlz0koiu79qo7kybs9199sbo2r8lup1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل رياستن جا علائقا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>81392</id>
    <revision>
      <id>368631</id>
      <parentid>355215</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="jwz2h6af9owtg5ynpo2030oqzauu180" xml:space="preserve">[[زمرو:علائقا بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:اتر آمريڪا جا علائقا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي طبعي جاگرافي]]</text>
      <sha1>jwz2h6af9owtg5ynpo2030oqzauu180</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا جون ڍنڍون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>81457</id>
    <revision>
      <id>368658</id>
      <parentid>331514</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="176" sha1="j9xvyvyonvp5zprchbg80ohjcc95gho" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستان جون ڍنڍون]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا ۾ پاڻي جا جسم]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي طبعي جاگرافي]]</text>
      <sha1>j9xvyvyonvp5zprchbg80ohjcc95gho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آسٽريا ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>81814</id>
    <revision>
      <id>368594</id>
      <parentid>306847</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="p3et5o0ovhyq9g5vnvuuvwb15hv3kj4" xml:space="preserve">[[زمرو:آسٽريا جي ثقافت]]
[[زمرو:يورپ ۾ يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]]</text>
      <sha1>p3et5o0ovhyq9g5vnvuuvwb15hv3kj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوڊيسي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82970</id>
    <revision>
      <id>368834</id>
      <parentid>327057</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4831" sha1="qmopdkft8mzbldn3bjzztp7fui0mqfv" xml:space="preserve">[[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg|&quot;اوڊيسي&quot; (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]]
'''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي.

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }}
===اوڊيسي قديم يوناني ۾===
* ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' (in Ancient Greek) on [[Perseus Project]]
* [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: the Greek text presented with the translation by Butler and vocabulary, notes, and analysis of difficult grammatical forms

===انگريزي ترجما===
* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name=''The Odyssey'', translated by William Cullen Bryant|noitalics=true}}
* {{Gutenberg book|title=The Odysseys of Homer, together with the shorter poems by Homer|no=48895|others=trans. by [[George Chapman]]}}
* {{Gutenberg book|no=3160|others=trans. by [[Alexander Pope]]|title=The Odyssey}}
* {{Gutenberg book|title=The Odyssey|no=24269|others=trans. by [[William Cowper]]}}
* {{Gutenberg book|no=1728|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butcher (classicist)|Samuel H. Butcher]] and [[Andrew Lang]]}}
* {{Gutenberg book|no=1727|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butler (novelist)|Samuel Butler]]}}
* ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey]'', trans. by A. T. Murray (1919) on [[Perseus Project]]
* ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]'', trans. by Ian Johnston (2002; released into the public domain January 2024)

===ٻيا ذريعا===
* {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}}
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins]
* [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix]
* ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]]
* &quot;[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]&quot; by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]]

{{Subject bar
| portal1  = Ancient Greece
| portal2  = Religion
| commons  = y
| q        = y
| wikt     = y
| v        = y
| v-search = The Odyssey
| s        = y
| s-search = The Odyssey
}}
{{Odyssey navbox}}
{{Navboxes
|title=Links to related articles
|list1=
{{Homer}}
{{National epic poems}}
{{Epic Cycle}}
{{Greek religion}}
}}
{{Authority control}}

[[زمرو:اوڊيسي]]
[[زمرو:ڏندڪٿائون]]
[[زمرو:جنگي شاعري]]
[[زمرو:قديم يوناني مذهب]]
[[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]]

[[Category:8th-century BC books]]
[[Category:8th-century BC poems]]
[[Category:Ancient Greek religion]]
[[Category:Epic Cycle]]
[[Category:Nautical fiction]]
[[Category:Poems adapted into films]]
[[Category:Public domain books]]
[[Category:Pigs in literature]]
[[Category:Sequels]]
[[Category:Trojan War literature]]
==حوالا==
{{حوالا}}

==حوالا==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>qmopdkft8mzbldn3bjzztp7fui0mqfv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368835</id>
      <parentid>368834</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4839" sha1="nzl029ok8pp7qzevvk10zieya26x1hr" xml:space="preserve">[[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg|،thumb|&quot;اوڊيسي&quot; (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]]
'''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي.

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }}
===اوڊيسي قديم يوناني ۾===
* ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' (in Ancient Greek) on [[Perseus Project]]
* [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: the Greek text presented with the translation by Butler and vocabulary, notes, and analysis of difficult grammatical forms

===انگريزي ترجما===
* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name=''The Odyssey'', translated by William Cullen Bryant|noitalics=true}}
* {{Gutenberg book|title=The Odysseys of Homer, together with the shorter poems by Homer|no=48895|others=trans. by [[George Chapman]]}}
* {{Gutenberg book|no=3160|others=trans. by [[Alexander Pope]]|title=The Odyssey}}
* {{Gutenberg book|title=The Odyssey|no=24269|others=trans. by [[William Cowper]]}}
* {{Gutenberg book|no=1728|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butcher (classicist)|Samuel H. Butcher]] and [[Andrew Lang]]}}
* {{Gutenberg book|no=1727|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butler (novelist)|Samuel Butler]]}}
* ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey]'', trans. by A. T. Murray (1919) on [[Perseus Project]]
* ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]'', trans. by Ian Johnston (2002; released into the public domain January 2024)

===ٻيا ذريعا===
* {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}}
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins]
* [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix]
* ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]]
* &quot;[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]&quot; by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]]

{{Subject bar
| portal1  = Ancient Greece
| portal2  = Religion
| commons  = y
| q        = y
| wikt     = y
| v        = y
| v-search = The Odyssey
| s        = y
| s-search = The Odyssey
}}
{{Odyssey navbox}}
{{Navboxes
|title=Links to related articles
|list1=
{{Homer}}
{{National epic poems}}
{{Epic Cycle}}
{{Greek religion}}
}}
{{Authority control}}

[[زمرو:اوڊيسي]]
[[زمرو:ڏندڪٿائون]]
[[زمرو:جنگي شاعري]]
[[زمرو:قديم يوناني مذهب]]
[[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]]

[[Category:8th-century BC books]]
[[Category:8th-century BC poems]]
[[Category:Ancient Greek religion]]
[[Category:Epic Cycle]]
[[Category:Nautical fiction]]
[[Category:Poems adapted into films]]
[[Category:Public domain books]]
[[Category:Pigs in literature]]
[[Category:Sequels]]
[[Category:Trojan War literature]]
==حوالا==
{{حوالا}}

==حوالا==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>nzl029ok8pp7qzevvk10zieya26x1hr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368836</id>
      <parentid>368835</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4838" sha1="4hg7xkg99gxry5wy655b2k7r8y0jkod" xml:space="preserve">[[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg
|thumb|&quot;اوڊيسي&quot; (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]]
'''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي.

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }}
===اوڊيسي قديم يوناني ۾===
* ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' (in Ancient Greek) on [[Perseus Project]]
* [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: the Greek text presented with the translation by Butler and vocabulary, notes, and analysis of difficult grammatical forms

===انگريزي ترجما===
* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name=''The Odyssey'', translated by William Cullen Bryant|noitalics=true}}
* {{Gutenberg book|title=The Odysseys of Homer, together with the shorter poems by Homer|no=48895|others=trans. by [[George Chapman]]}}
* {{Gutenberg book|no=3160|others=trans. by [[Alexander Pope]]|title=The Odyssey}}
* {{Gutenberg book|title=The Odyssey|no=24269|others=trans. by [[William Cowper]]}}
* {{Gutenberg book|no=1728|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butcher (classicist)|Samuel H. Butcher]] and [[Andrew Lang]]}}
* {{Gutenberg book|no=1727|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butler (novelist)|Samuel Butler]]}}
* ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey]'', trans. by A. T. Murray (1919) on [[Perseus Project]]
* ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]'', trans. by Ian Johnston (2002; released into the public domain January 2024)

===ٻيا ذريعا===
* {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}}
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins]
* [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix]
* ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]]
* &quot;[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]&quot; by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]]

{{Subject bar
| portal1  = Ancient Greece
| portal2  = Religion
| commons  = y
| q        = y
| wikt     = y
| v        = y
| v-search = The Odyssey
| s        = y
| s-search = The Odyssey
}}
{{Odyssey navbox}}
{{Navboxes
|title=Links to related articles
|list1=
{{Homer}}
{{National epic poems}}
{{Epic Cycle}}
{{Greek religion}}
}}
{{Authority control}}

[[زمرو:اوڊيسي]]
[[زمرو:ڏندڪٿائون]]
[[زمرو:جنگي شاعري]]
[[زمرو:قديم يوناني مذهب]]
[[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]]

[[Category:8th-century BC books]]
[[Category:8th-century BC poems]]
[[Category:Ancient Greek religion]]
[[Category:Epic Cycle]]
[[Category:Nautical fiction]]
[[Category:Poems adapted into films]]
[[Category:Public domain books]]
[[Category:Pigs in literature]]
[[Category:Sequels]]
[[Category:Trojan War literature]]
==حوالا==
{{حوالا}}

==حوالا==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>4hg7xkg99gxry5wy655b2k7r8y0jkod</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368837</id>
      <parentid>368836</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:8th-century BC poems]]; added [[Category:شاعري]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4828" sha1="iaigqnrgyzppyy9vh0miy6zv4nveyqj" xml:space="preserve">[[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg
|thumb|&quot;اوڊيسي&quot; (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]]
'''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي.

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }}
===اوڊيسي قديم يوناني ۾===
* ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' (in Ancient Greek) on [[Perseus Project]]
* [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: the Greek text presented with the translation by Butler and vocabulary, notes, and analysis of difficult grammatical forms

===انگريزي ترجما===
* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name=''The Odyssey'', translated by William Cullen Bryant|noitalics=true}}
* {{Gutenberg book|title=The Odysseys of Homer, together with the shorter poems by Homer|no=48895|others=trans. by [[George Chapman]]}}
* {{Gutenberg book|no=3160|others=trans. by [[Alexander Pope]]|title=The Odyssey}}
* {{Gutenberg book|title=The Odyssey|no=24269|others=trans. by [[William Cowper]]}}
* {{Gutenberg book|no=1728|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butcher (classicist)|Samuel H. Butcher]] and [[Andrew Lang]]}}
* {{Gutenberg book|no=1727|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butler (novelist)|Samuel Butler]]}}
* ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey]'', trans. by A. T. Murray (1919) on [[Perseus Project]]
* ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]'', trans. by Ian Johnston (2002; released into the public domain January 2024)

===ٻيا ذريعا===
* {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}}
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins]
* [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix]
* ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]]
* &quot;[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]&quot; by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]]

{{Subject bar
| portal1  = Ancient Greece
| portal2  = Religion
| commons  = y
| q        = y
| wikt     = y
| v        = y
| v-search = The Odyssey
| s        = y
| s-search = The Odyssey
}}
{{Odyssey navbox}}
{{Navboxes
|title=Links to related articles
|list1=
{{Homer}}
{{National epic poems}}
{{Epic Cycle}}
{{Greek religion}}
}}
{{Authority control}}

[[زمرو:اوڊيسي]]
[[زمرو:ڏندڪٿائون]]
[[زمرو:جنگي شاعري]]
[[زمرو:قديم يوناني مذهب]]
[[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]]

[[Category:8th-century BC books]]
[[زمرو:شاعري]]
[[Category:Ancient Greek religion]]
[[Category:Epic Cycle]]
[[Category:Nautical fiction]]
[[Category:Poems adapted into films]]
[[Category:Public domain books]]
[[Category:Pigs in literature]]
[[Category:Sequels]]
[[Category:Trojan War literature]]
==حوالا==
{{حوالا}}

==حوالا==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>iaigqnrgyzppyy9vh0miy6zv4nveyqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368838</id>
      <parentid>368837</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:شاعري]]; added [[Category:ڪتاب بلحاظ صنف]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4844" sha1="he59sc3dnk8ftacuo1ov07komsy2cak" xml:space="preserve">[[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg
|thumb|&quot;اوڊيسي&quot; (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]]
'''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي.

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }}
===اوڊيسي قديم يوناني ۾===
* ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' (in Ancient Greek) on [[Perseus Project]]
* [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: the Greek text presented with the translation by Butler and vocabulary, notes, and analysis of difficult grammatical forms

===انگريزي ترجما===
* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name=''The Odyssey'', translated by William Cullen Bryant|noitalics=true}}
* {{Gutenberg book|title=The Odysseys of Homer, together with the shorter poems by Homer|no=48895|others=trans. by [[George Chapman]]}}
* {{Gutenberg book|no=3160|others=trans. by [[Alexander Pope]]|title=The Odyssey}}
* {{Gutenberg book|title=The Odyssey|no=24269|others=trans. by [[William Cowper]]}}
* {{Gutenberg book|no=1728|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butcher (classicist)|Samuel H. Butcher]] and [[Andrew Lang]]}}
* {{Gutenberg book|no=1727|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butler (novelist)|Samuel Butler]]}}
* ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey]'', trans. by A. T. Murray (1919) on [[Perseus Project]]
* ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]'', trans. by Ian Johnston (2002; released into the public domain January 2024)

===ٻيا ذريعا===
* {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}}
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins]
* [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix]
* ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]]
* &quot;[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]&quot; by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]]

{{Subject bar
| portal1  = Ancient Greece
| portal2  = Religion
| commons  = y
| q        = y
| wikt     = y
| v        = y
| v-search = The Odyssey
| s        = y
| s-search = The Odyssey
}}
{{Odyssey navbox}}
{{Navboxes
|title=Links to related articles
|list1=
{{Homer}}
{{National epic poems}}
{{Epic Cycle}}
{{Greek religion}}
}}
{{Authority control}}

[[زمرو:اوڊيسي]]
[[زمرو:ڏندڪٿائون]]
[[زمرو:جنگي شاعري]]
[[زمرو:قديم يوناني مذهب]]
[[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]]

[[Category:8th-century BC books]]
[[زمرو:ڪتاب بلحاظ صنف]]
[[Category:Ancient Greek religion]]
[[Category:Epic Cycle]]
[[Category:Nautical fiction]]
[[Category:Poems adapted into films]]
[[Category:Public domain books]]
[[Category:Pigs in literature]]
[[Category:Sequels]]
[[Category:Trojan War literature]]
==حوالا==
{{حوالا}}

==حوالا==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>he59sc3dnk8ftacuo1ov07komsy2cak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368839</id>
      <parentid>368838</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="ge3lv01gwjrqa1c0l61o1e4cqsvgg4u" xml:space="preserve">[[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg
|thumb|&quot;اوڊيسي&quot; (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]]
'''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي.

==حوالا==
{{حوالا}}

==حوالا==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>ge3lv01gwjrqa1c0l61o1e4cqsvgg4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سائنس سان لاڳاپيل شخصيتون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>83389</id>
    <revision>
      <id>368639</id>
      <parentid>322091</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="s1ce6lsu2kzauwsp9dkyckqjr6qkh34" xml:space="preserve">[[زمرو:سائنس]]
[[زمرو:شخصيتون بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>s1ce6lsu2kzauwsp9dkyckqjr6qkh34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:نوبل انعام يافته</title>
    <ns>14</ns>
    <id>83431</id>
    <revision>
      <id>368640</id>
      <parentid>333076</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="ngadev0d8nlb5airltmlfwakoml5kyi" xml:space="preserve">
[[زمرو:نوبل انعام]] 
[[زمرو:شخصيتون بلحاظ موضوع]]
[[زمرو:نظرياتي طبيعيات دان]]</text>
      <sha1>ngadev0d8nlb5airltmlfwakoml5kyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون عمارتون ۽ اڏاوتون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>84457</id>
    <revision>
      <id>368629</id>
      <parentid>330112</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>مواد کي &quot;[[زمرو:خالي زمرا]]&quot; سان مٽايو ويو</comment>
      <origin>368629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="t4w1dd3smcg6f93339nsxrnaj4rac3u" xml:space="preserve">[[زمرو:خالي زمرا]]</text>
      <sha1>t4w1dd3smcg6f93339nsxrnaj4rac3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل رياستن ۾ آسمان ڇهندڙ عمارتون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>84459</id>
    <revision>
      <id>368624</id>
      <parentid>329295</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="q04atisub3p4r4wofmvg4d5185l1q05" xml:space="preserve">[[زمرو:آسمان ڇهندڙ عمارتون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>q04atisub3p4r4wofmvg4d5185l1q05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ادبي شخصيتون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>85166</id>
    <revision>
      <id>368633</id>
      <parentid>333079</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="6olg7c2bjjbiecu3o7tsyegbk3vfvu6" xml:space="preserve">[[زمرو:ادب]]
[[زمرو:شخصيتون بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>6olg7c2bjjbiecu3o7tsyegbk3vfvu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خيبر پختونخوا جون ڊويزنون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85390</id>
    <revision>
      <id>368700</id>
      <parentid>334223</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>368700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4941" sha1="ir12v8zbfywyykcjamqyl28xn9lxz3g" xml:space="preserve">'''خيبرپختونخواه جا ڊويزن''' (اردو: خیبرپختونخوا کےڈویژن)، پاڪستان جي صوبي [[خيبر پختونخوا]] جي پهرين درجي جي [[انتظامي ورھاست]] آهي. 7 ڊويزنون وڌيڪ [[خيبر پختونخوا جا ضلعا|ضلعن]] ۾ ورهايل آهن جن ۾ هر ڊويزن ۾ ٻه کان نو تائين ضلعا آهن. ڊويزنون ڪمشنرن جي نگراني ۾ آهن جڏهن ته ضلعا ڊپٽي ڪمشنرن جي نگراني ۾ آهن.

==ڊويزنن جي فهرست==
پاڪستان ۾، ڊويزن هڪ انتظامي اڪائي آهي جيڪي [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعي]] کان مٿي آهي، پر [[پاڪستان جا صوبا|صوبي]] کان هيٺ آهي. ڊويزنون ۽ نقشي تي ڳاڙهي رنگ سان نمايان ٿيل آهن.

{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! style=&quot;background:#99ff99;&quot;| ڊويزن 
! style=&quot;background:#99ff99;&quot;| Districts&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/tables/table_12_kp_province.pdf {{Bare URL PDF|date=July 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DistrictMakeUp&quot;&gt;{{cite web |date=20 July 2018 |title=KP govt notifies new divisions following FATA merger |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/07/20/kp-govt-notifies-new-divisions-following-fata-merger/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702132759/https://www.pakistantoday.com.pk/2018/07/20/kp-govt-notifies-new-divisions-following-fata-merger/ |archive-date=2 July 2020 |access-date=2 July 2020 |website=[[Pakistan Today]] |publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KP Districts |url=https://kp.gov.pk/page/kp_towns_places |access-date=2022-05-13 |website=kp.gov.pk}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;background:#99ff99;&quot; data-sort-type=number| Population (2023)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
! style=&quot;background:#99ff99;&quot; data-sort-type=number| Area&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
! style=&quot;background:#99ff99;&quot; data-sort-type=number| Population Density (2023)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
! style=&quot;background:#99ff99;&quot; data-sort-type=number| Literacy (2023)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
! style=&quot;background:#99ff99;&quot; | Map
|-
! [[بنون ڊويزن]]
|
* [[Bannu District]]
* [[Lakki Marwat District]]
* [[North Waziristan District]]
|3,092,078
|{{convert|9975|km2|sqmi|abbr=on}}
|309.98/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|42.11%
|[[File:Bannu Division Locator.png|File:{{wikidata|property|raw|Q3307082|P242}}|200x200px]]
|-
! [[ڊيرا اسماعيل خان ڊويزن]] 
|
* [[Dera Ismail Khan District]]
* [[Upper South Waziristan District]]
* [[Lower South Waziristan District]]
* [[Tank District]]
|3,188,779
|{{convert|18854|km2|sqmi|abbr=on}}
|169.13/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|41.73%
|[[File:Dera Ismail Khan Division Locator.png|File:{{wikidata|property|raw|Q3307112|P242}}|200x200px]]
|-
! [[هزاره ڊويزن]] 
|
* [[Abbottabad District]]
* [[Allai District]]
* [[Batagram District]]
* [[Haripur District]]
* [[Kolai-Palas District]]
* [[Lower Kohistan District]]
* [[Mansehra District]]
* [[Tor Ghar District]]
* [[Upper Kohistan District]]
|6,188,736
|{{convert|17064|km2|sqmi|abbr=on}}
|362.68/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|60.95%
|[[File:Hazara Division Locator.png|File:{{wikidata|property|raw|Q3246880|P242}}|200x200px]]
|-
! [[ڪوهاٽ ڊويزن]] 
|
* [[Hangu District, Pakistan|Hangu District]]
* [[Karak District]]
* [[Kohat District]]
* [[Kurram District]]
* [[Orakzai District]]
|3,752,436
|{{convert|12377|km2|sqmi|abbr=on}}
|303.18/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|50.89%
|[[File:Kohat Division Locator.png|File:{{wikidata|property|raw|Q3307006|P242}}|200x200px]]
|-
! [[مالاڪنڊ ڊويزن]] 
|
* [[Bajaur District]]
* [[Buner District]]
* [[Central Dir District]]
* [[Lower Chitral District]]
* [[Lower Dir District]]
* [[Malakand District]]
* [[Shangla District]]
* [[Swat District]]
* [[Upper Chitral District]]
* [[Upper Dir District]]
|9,959,399
|{{convert|31162|km2|sqmi|abbr=on}}
|319.6/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|47.51%
|[[File:Malakand Division Locator.png|File:{{wikidata|property|raw|Q3247127|P242}}|200x200px]]
|-
! [[مردان ڊويزن]]
|
* [[Mardan District]]
* [[Swabi District]]
|4,639,498
|{{convert|3175|km2|sqmi|abbr=on}}
|1461.26/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|56.90%
|[[File:Mardan Division Locator.png|File:{{wikidata|property|raw|Q3307064|P242}}|200x200px]]
|-
! [[پشاور ڊويزن]] 
|
* [[Charsadda District, Pakistan|Charsadda District]]
* [[Khyber District]]
* [[Mohmand District]]
* [[Nowshera District]]
* [[Peshawar District]]
|10,035,171
|{{convert|9134|km2|sqmi|abbr=on}}
|1098.66/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|51.32%
|[[File:Peshawar Division Locator.png|File:{{wikidata|property|raw|Q3246884|P242}}|200x200px]]
|}
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:خيبر پختونخوا]]
[[زمرو:پاڪستان جون ڊويزنون]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]
[[زمرو:پاڪستان سان لاڳاپيل فهرستون]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاست]]</text>
      <sha1>ir12v8zbfywyykcjamqyl28xn9lxz3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:مسلمان شخصيتون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>85609</id>
    <revision>
      <id>368641</id>
      <parentid>335358</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="oxscl9erudrsz6ddu6w5p21wlj3tr8s" xml:space="preserve">[[زمرو:مسلمان]]
[[زمرو:اسلام]]
[[زمرو:مذهبي شخصيتون]]</text>
      <sha1>oxscl9erudrsz6ddu6w5p21wlj3tr8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آسٽريا ۾ جبلن جا سلسلا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>85854</id>
    <revision>
      <id>368588</id>
      <parentid>336542</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148" sha1="pg616mzt9hsu62ssfgm911fbvh1a9q3" xml:space="preserve">[[زمرو:يورپ ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:آسٽريا جي طبعي جاگرافي]]
[[زمرو:آسٽريا جي ارضيات]]</text>
      <sha1>pg616mzt9hsu62ssfgm911fbvh1a9q3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368591</id>
      <parentid>368588</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157" sha1="bhey70ajua7rzk4mfkqw5bamazpu7sw" xml:space="preserve">[[زمرو:يورپ ۾ جبلن جا سلسلا]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ زميني شڪليون]]
[[زمرو:آسٽريا جي طبعي جاگرافي]]</text>
      <sha1>bhey70ajua7rzk4mfkqw5bamazpu7sw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:مذهبي شخصيتون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>85997</id>
    <revision>
      <id>368635</id>
      <parentid>337305</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="qjtud5flrqw42qqd8pndqi6tkj57lgt" xml:space="preserve">
[[زمرو:مذهب سان لاڳاپيل ماڻهو]]
[[زمرو:شخصيتون بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>qjtud5flrqw42qqd8pndqi6tkj57lgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڊيرا اسماعيل خان ڊويزن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>86645</id>
    <revision>
      <id>368653</id>
      <parentid>360673</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="2c7gsp7lcvjl79apfipkqut99ghaw3o" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]</text>
      <sha1>2c7gsp7lcvjl79apfipkqut99ghaw3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368704</id>
      <parentid>368653</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="t9ajl4ungxin33ix4lqa2lib0nbvlv8" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي سياسي جاگرافي]]</text>
      <sha1>t9ajl4ungxin33ix4lqa2lib0nbvlv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن ۾ مسجدون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>86860</id>
    <revision>
      <id>368620</id>
      <parentid>341315</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218" sha1="0321ey9kzxnfmdghtfwrngw85d0fyqp" xml:space="preserve">[[زمرو:اتر آمريڪا ۾ مسجدون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون عمارتون ۽ اڏاوتون]]</text>
      <sha1>0321ey9kzxnfmdghtfwrngw85d0fyqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368625</id>
      <parentid>368620</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="lqd5klorstaxwpydvsc65c9l5jrr03d" xml:space="preserve">[[زمرو:اتر آمريڪا ۾ مسجدون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>lqd5klorstaxwpydvsc65c9l5jrr03d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا ۾ يونيورسٽيون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87226</id>
    <revision>
      <id>368690</id>
      <parentid>342890</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="k4fqi81iu5fatejdvstf2p4x933ppru" xml:space="preserve">
[[زمرو:خيبر پختونخوا ۾ تعليم]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا ۾ تعليمي ادارا]]</text>
      <sha1>k4fqi81iu5fatejdvstf2p4x933ppru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا ۾ تعليمي ادارا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87228</id>
    <revision>
      <id>368664</id>
      <parentid>342889</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="a9dkhmsk0lcroao3862he0r46lo2zlg" xml:space="preserve">
[[زمرو:خيبر پختونخوا ۾ تعليم]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا]]</text>
      <sha1>a9dkhmsk0lcroao3862he0r46lo2zlg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊيم ۽ آبي ذخيرا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87267</id>
    <revision>
      <id>368691</id>
      <parentid>343066</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="199" sha1="9y12pvtljvlun6lu94u0yqmz18ui6ka" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جا قدرتي وسيلا]]
[[زمرو:پاڪستان جا ڊيم ۽ آبي ذخيرا]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>9y12pvtljvlun6lu94u0yqmz18ui6ka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا جون شخصيتون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87296</id>
    <revision>
      <id>368644</id>
      <parentid>343191</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="dylj997kjpq3zdle2ekki236sup7nvr" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ماڻهو]]</text>
      <sha1>dylj997kjpq3zdle2ekki236sup7nvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368645</id>
      <parentid>368644</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:خيبر پختونخوا جا ماڻهو]]; added [[Category:خيبر پختونخوا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="h1l16yi9ig1zvkcsz24qxktmpovvrwl" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا]]</text>
      <sha1>h1l16yi9ig1zvkcsz24qxktmpovvrwl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368646</id>
      <parentid>368645</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="dylj997kjpq3zdle2ekki236sup7nvr" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ماڻهو]]</text>
      <sha1>dylj997kjpq3zdle2ekki236sup7nvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ماحوليات جا ماهر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87406</id>
    <revision>
      <id>368638</id>
      <parentid>343599</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="1672n3n3jlkegp47gv069bqosixhge4" xml:space="preserve">[[زمرو:ماحوليات]]
[[زمرو:شخصيتون بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>1672n3n3jlkegp47gv069bqosixhge4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي پهرين سطح جي انتظامي ورهاست</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87935</id>
    <revision>
      <id>368616</id>
      <parentid>346055</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="334" sha1="ax98l2w01uq2lcdpevy6pn9liku9gwa" xml:space="preserve">[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي انتظامي ورهاستون]]
[[زمرو:ملڪ جي لحاظ کان پهرين سطح جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:اتر آمريڪا ۾ پهرين سطح جي ذيلي ورهاستون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي ذيلي تقسيم]]</text>
      <sha1>ax98l2w01uq2lcdpevy6pn9liku9gwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا ۾ قديم آثار جا ماڳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>88215</id>
    <revision>
      <id>368669</id>
      <parentid>347774</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="losay3581dql9gqp46eynxak0q9xnvw" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا ۾ قديم آثار]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ]]</text>
      <sha1>losay3581dql9gqp46eynxak0q9xnvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368671</id>
      <parentid>368669</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:خيبر پختونخوا ۾ قديم آثار]]; added [[Category:خيبر پختونخوا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="6591884j12dtx410hrem1iso3pcdtm5" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ]]</text>
      <sha1>6591884j12dtx410hrem1iso3pcdtm5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368672</id>
      <parentid>368671</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:56:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="7cqcs8ysci9ahomaw2ple1ejtbnr9kz" xml:space="preserve">[[زمرو:خیبر پختونخوا ۾ قديم آثار]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ]]</text>
      <sha1>7cqcs8ysci9ahomaw2ple1ejtbnr9kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:هزارا ڊويزن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>88444</id>
    <revision>
      <id>368650</id>
      <parentid>348839</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="02yqp6m78mb6a5tsn7mn3dorjy6047h" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاستون]]</text>
      <sha1>02yqp6m78mb6a5tsn7mn3dorjy6047h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368651</id>
      <parentid>368650</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاستون]]; added [[Category:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاست]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="2dfy82xf4trvei3s9dsqrs3ayv22mvf" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاست]]</text>
      <sha1>2dfy82xf4trvei3s9dsqrs3ayv22mvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368706</id>
      <parentid>368651</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="t9ajl4ungxin33ix4lqa2lib0nbvlv8" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي سياسي جاگرافي]]</text>
      <sha1>t9ajl4ungxin33ix4lqa2lib0nbvlv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بنو ڊویزن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>88445</id>
    <revision>
      <id>368652</id>
      <parentid>360670</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="2c7gsp7lcvjl79apfipkqut99ghaw3o" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاست]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]</text>
      <sha1>2c7gsp7lcvjl79apfipkqut99ghaw3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368701</id>
      <parentid>368652</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="t9ajl4ungxin33ix4lqa2lib0nbvlv8" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي سياسي جاگرافي]]</text>
      <sha1>t9ajl4ungxin33ix4lqa2lib0nbvlv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:مالاڪنڊ ڊویزن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>88446</id>
    <revision>
      <id>368649</id>
      <parentid>348844</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="cwofr8lhcobl00pjilx72qytn8k7n2o" xml:space="preserve">
[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي انتظامي ورهاست]]</text>
      <sha1>cwofr8lhcobl00pjilx72qytn8k7n2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368702</id>
      <parentid>368649</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="t9ajl4ungxin33ix4lqa2lib0nbvlv8" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي سياسي جاگرافي]]</text>
      <sha1>t9ajl4ungxin33ix4lqa2lib0nbvlv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:مردان ڊويزن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>88447</id>
    <revision>
      <id>368705</id>
      <parentid>348846</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="t9ajl4ungxin33ix4lqa2lib0nbvlv8" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي سياسي جاگرافي]]</text>
      <sha1>t9ajl4ungxin33ix4lqa2lib0nbvlv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ڪوهاٽ ڊویزن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>88448</id>
    <revision>
      <id>368703</id>
      <parentid>348848</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124" sha1="t9ajl4ungxin33ix4lqa2lib0nbvlv8" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جا ڊویزن]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي سياسي جاگرافي]]</text>
      <sha1>t9ajl4ungxin33ix4lqa2lib0nbvlv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بادشاهه</title>
    <ns>14</ns>
    <id>88745</id>
    <revision>
      <id>368636</id>
      <parentid>350274</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T17:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="9b3qne00taaryqjef3gxyzorflx73qk" xml:space="preserve">[[زمرو:بادشاهت]]
[[زمرو:سياسي شخصيتون]]</text>
      <sha1>9b3qne00taaryqjef3gxyzorflx73qk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:زراعت سان لاڳاپيل فهرستون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>89470</id>
    <revision>
      <id>368796</id>
      <parentid>353226</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="97uzu3c51v30t066jaexhe3g1vha1go" xml:space="preserve">[[زمرو:زراعت]]
[[زمرو:سائنس-سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>97uzu3c51v30t066jaexhe3g1vha1go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سلزبرگ شھر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>89493</id>
    <revision>
      <id>368581</id>
      <parentid>353308</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="gqngy4zh47bg6e2svttkkva2pc75cu7" xml:space="preserve">
[[زمرو:سلزبرگ رياست]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شهر]]
[[زمرو:سلزبرگ رياست جا شهر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>gqngy4zh47bg6e2svttkkva2pc75cu7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368582</id>
      <parentid>368581</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213" sha1="iv6y8n3u4az6mis56at8oixt19t0hkr" xml:space="preserve">
[[زمرو:سلزبرگ رياست]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شهر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]
[[زمرو:سلزبرگ رياست جا شهر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>iv6y8n3u4az6mis56at8oixt19t0hkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368583</id>
      <parentid>368582</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="4ggqakdi6f2juae6espxc0dnzyi5mvo" xml:space="preserve">
[[زمرو:سلزبرگ رياست]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]
[[زمرو:سلزبرگ رياست جا شهر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>4ggqakdi6f2juae6espxc0dnzyi5mvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سلزبرگ رياست جا شهر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>89494</id>
    <revision>
      <id>368584</id>
      <parentid>353310</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="7no232cqoqwyc5qcmuu6axbrs12istf" xml:space="preserve">[[زمرو:سلزبرگ رياست]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شهر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]</text>
      <sha1>7no232cqoqwyc5qcmuu6axbrs12istf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368585</id>
      <parentid>368584</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="net8tou83x8nsii4jghyrmhc3zyt3jm" xml:space="preserve">[[زمرو:سلزبرگ رياست]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]</text>
      <sha1>net8tou83x8nsii4jghyrmhc3zyt3jm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آمريڪا ۾ ڪتب خانا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>89711</id>
    <revision>
      <id>368622</id>
      <parentid>354135</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="mfxhwt1djqf8d84r5ozuurpc7xj2ihq" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪتب خانا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون عمارتون ۽ اڏاوتون]]</text>
      <sha1>mfxhwt1djqf8d84r5ozuurpc7xj2ihq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368628</id>
      <parentid>368622</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="i6d2qtti0fbd8o3l63dejibltkk4zrk" xml:space="preserve">[[زمرو:ڪتب خانا]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>i6d2qtti0fbd8o3l63dejibltkk4zrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آمريڪا ۾ فوٽو آرڪائيوز</title>
    <ns>14</ns>
    <id>89824</id>
    <revision>
      <id>368621</id>
      <parentid>354575</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="208" sha1="amhnt31al3jioam4upya9bpidd2dlow" xml:space="preserve">[[زمرو:فوٽو آرڪائيوز]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون عمارتون ۽ اڏاوتون]]</text>
      <sha1>amhnt31al3jioam4upya9bpidd2dlow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368626</id>
      <parentid>368621</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="6q18uxna5x6adp7fat8y87qrqj78b2d" xml:space="preserve">[[زمرو:فوٽو آرڪائيوز]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>6q18uxna5x6adp7fat8y87qrqj78b2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ پارڪ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>89855</id>
    <revision>
      <id>368623</id>
      <parentid>354813</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214" sha1="mibc45aexz3ypjcqk9v8hj0zargn9sc" xml:space="preserve">[[زمرو:اتر آمريڪا ۾ پارڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون عمارتون ۽ اڏاوتون]]</text>
      <sha1>mibc45aexz3ypjcqk9v8hj0zargn9sc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368627</id>
      <parentid>368623</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="rba2uyf8o71yo8qnb7mdzxv8tui5opr" xml:space="preserve">[[زمرو:اتر آمريڪا ۾ پارڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>rba2uyf8o71yo8qnb7mdzxv8tui5opr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ميزائيل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91420</id>
    <revision>
      <id>368755</id>
      <parentid>359746</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T05:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:جنگي هٿيار]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6722" sha1="mvttvcxd4wgmcad0ghd6xddqjpdda1r" xml:space="preserve">{{Short description|خودڪار طريقي سان هلندڙ هدايت يافته هٿيارن جو نظام}}

{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ '''کاٻي کان ساڄي''':&lt;br /&gt;1. [[R-36 (missile)|R-36M]]: بين الاقوامي بيلسٽڪ ميزائل&lt;br /&gt;2. [[FGM-148 Javelin]]: ٽينڪ دشمن ميزائل&lt;br /&gt;3. [[Harpoon (missile)|Harpoon]]: ٻيڙي دشمن ميزائل&lt;br /&gt;4. [[Prithvi Air Defence|Prithvi]]: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل&lt;br /&gt;5. [[BrahMos]]: ڪروز ميزائل&lt;br /&gt;6. [[RIM-162 ESSM|RIM-162]]: زمين تان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
}}

'''ميزائل''' (Missile) هڪ هوائي هٿيار آهي جيڪو پاڻمرادو هلڻ (Self-propelled) جي صلاحيت رکي ٿو. هي عام طور تي پروپيلنٽ (Propellant)، جيٽ انجڻ، يا راڪيٽ موٽر جي مدد سان اڏامندو آهي.

تاريخي طور تي، لفظ 'ميزائل' هر ان شئي لاءِ استعمال ٿيندو هو جيڪا نشانو بڻائڻ لاءِ اڇلي ويندي هئي. پر جديد دور ۾، ميزائل مان مراد اهڙو هٿيار آهي جيڪو نشانو ڳولڻ لاءِ هدايت يافته نظام (Guidance system) سان ليس هجي. اهي هٿيار جيڪي هدايت يافته نه هجن، تن کي عام طور تي [[راڪيٽ آرٽلري]] چيو ويندو آهي.

ميزائل نظام جا عام طور تي پنج حصا هوندا آهن: نشانو (Targeting)، هدايت نامو (Guidance system)، فلائيٽ سسٽم، انجڻ ۽ جنگي هٿيار (Warhead). ميزائلن کي انهن جي فائر ڪرڻ واري جڳهه ۽ نشاني جي بنياد تي مختلف قسمن ۾ ورهايو ويندو آهي، جهڙوڪ زمين تان زمين، فضا تان زمين، زمين تان فضا، ۽ فضا تان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.

== اصطلاح ==
ميزائل لفظ لاطيني ٻولي جي لفظ &quot;missilis&quot; مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي &quot;اها شئي جيڪا اڇلي سگهجي&quot;. فوجي اصطلاح ۾، ميزائل هڪ اهڙو هٿيار آهي جيڪو پاڻمرادو اڏامي سگهي ۽ پنهنجي نشاني تائين پهچڻ لاءِ رستو ڳولي سگهي.

== تاريخ ==
راڪيٽ ميزائلن جو بنياد هئا. سڀ کان پهريان راڪيٽ 10هين صدي عيسويءَ ۾ چين ۾ تيرن کي اڇلائڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا هئا. 18هين صديءَ ۾، هندستان جي [[ميسور جي سلطنت]] پاران انگريزن خلاف لوهي خول وارا راڪيٽ استعمال ڪيا ويا.

جديد ميزائلن جي شروعات 20هين صديءَ ۾ ٿي. ٻي عالمي جنگ دوران جرمنيءَ پاران تيار ڪيل V-1 ۽ V-2 راڪيٽ پهريان هدايت يافته ميزائل هئا.

== ميزائل جا حصا ==
ميزائل جا بنيادي حصا هيٺيان آهن:

=== هدايت نامو ۽ نشانو (Guidance &amp; Targeting) ===
ميزائل کي پنهنجي نشاني تائين پهچائڻ لاءِ مختلف نظام ڪم ڪندا آهن. انهن کي ٽن طريقن ۾ ورهايو ويندو آهي:
* '''فعال (Active):''' ميزائل پاڻ ريڊار جي مدد سان نشانو ڳوليندو آهي.
* '''نيم فعال (Semi-active):''' لانچ گاڏي يا جهاز نشاني تي روشني وجهندو آهي ۽ ميزائل ان جي پويان ويندو آهي.
* '''غير فعال (Passive):''' ميزائل نشاني مان نڪرندڙ گرمي (انفراريڊ) يا سگنلز جي مدد سان رستو ڳوليندو آهي.

=== پروپلشن (Propulsion) ===
ميزائل کي اڏامڻ لاءِ طاقت انجڻ مان ملندي آهي.
* '''راڪيٽ انجڻ:''' هن ۾ مضبوط (Solid) يا مائع (Liquid) ٻارڻ استعمال ٿيندو آهي.
* '''جيٽ انجڻ:''' هي اڪثر ڪروز ميزائلن ۾ استعمال ٿيندي آهي.

=== وار هيڊ (Warhead) ===
ميزائل جو اهو حصو جيڪو ڌماڪو ڪري ٿو، تنهن کي وار هيڊ چئبو آهي. هي روايتي ڌماڪيدار مواد، جوهري (Nuclear)، ڪيميائي يا حياتياتي هٿيارن تي مشتمل ٿي سگهي ٿو.

== ميزائلن جي درجي بندي ==
ميزائلن کي ٻن وڏن گروپن ۾ ورهايو ويندو آهي:

=== بيلسٽڪ ميزائل (Ballistic Missiles) ===
هي ميزائل لانچ ٿيڻ کانپوءِ خلا جي ويجهو وڃن ٿا ۽ پوءِ ڪشش ثقل جي مدد سان وڏي تيزي سان نشاني تي اچي ڪرن ٿا. انهن جا قسم آهن:
* مختصر فاصلي وارا (Short Range): 1000 ڪلوميٽر کان گهٽ.
* وچولي فاصلي وارا (Medium Range): 1000 کان 3000 ڪلوميٽر.
* بين الاقوامي (Intercontinental - ICBM): 5500 ڪلوميٽر کان وڌيڪ.

=== ڪروز ميزائل (Cruise Missiles) ===
هي ميزائل سڄي اڏام دوران فضا ۾ رهن ٿا ۽ هڪ جهاز وانگر اڏامن ٿا. هي زمين جي تمام ويجهو اڏامي سگهن ٿا ته جيئن ريڊار کان بچي سگهن.

== ٻيا قسم ==
* '''ٽينڪ دشمن ميزائل (ATGM):''' ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ.
* '''ٻيڙي دشمن ميزائل (AShM):''' جنگي ٻيڙين لاءِ.
* '''فضا تان فضا ميزائل (AAM):''' هڪ جهاز مان ٻئي جهاز کي نشانو بڻائڻ لاءِ.
* '''سيٽلائيٽ دشمن ميزائل (ASAT):''' خلا ۾ موجود سيٽلائيٽن کي تباهه ڪرڻ لاءِ.

== پڻ ڏسو ==
* [[راڪيٽ]]
* [[جوهري هٿيار]]
* [[پاڪستان جا ميزائل]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[Category:ميزائل]]
[[Category:هٿيار]]
[[Category:فوجي ٽيڪنالاجي]]
[[زمرو:جنگي هٿيار]]</text>
      <sha1>mvttvcxd4wgmcad0ghd6xddqjpdda1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368756</id>
      <parentid>368755</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T05:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:فوجي سامان]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6755" sha1="3wz7jaynzw8718ut8mq4uhr2j98s2ck" xml:space="preserve">{{Short description|خودڪار طريقي سان هلندڙ هدايت يافته هٿيارن جو نظام}}

{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ '''کاٻي کان ساڄي''':&lt;br /&gt;1. [[R-36 (missile)|R-36M]]: بين الاقوامي بيلسٽڪ ميزائل&lt;br /&gt;2. [[FGM-148 Javelin]]: ٽينڪ دشمن ميزائل&lt;br /&gt;3. [[Harpoon (missile)|Harpoon]]: ٻيڙي دشمن ميزائل&lt;br /&gt;4. [[Prithvi Air Defence|Prithvi]]: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل&lt;br /&gt;5. [[BrahMos]]: ڪروز ميزائل&lt;br /&gt;6. [[RIM-162 ESSM|RIM-162]]: زمين تان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
}}

'''ميزائل''' (Missile) هڪ هوائي هٿيار آهي جيڪو پاڻمرادو هلڻ (Self-propelled) جي صلاحيت رکي ٿو. هي عام طور تي پروپيلنٽ (Propellant)، جيٽ انجڻ، يا راڪيٽ موٽر جي مدد سان اڏامندو آهي.

تاريخي طور تي، لفظ 'ميزائل' هر ان شئي لاءِ استعمال ٿيندو هو جيڪا نشانو بڻائڻ لاءِ اڇلي ويندي هئي. پر جديد دور ۾، ميزائل مان مراد اهڙو هٿيار آهي جيڪو نشانو ڳولڻ لاءِ هدايت يافته نظام (Guidance system) سان ليس هجي. اهي هٿيار جيڪي هدايت يافته نه هجن، تن کي عام طور تي [[راڪيٽ آرٽلري]] چيو ويندو آهي.

ميزائل نظام جا عام طور تي پنج حصا هوندا آهن: نشانو (Targeting)، هدايت نامو (Guidance system)، فلائيٽ سسٽم، انجڻ ۽ جنگي هٿيار (Warhead). ميزائلن کي انهن جي فائر ڪرڻ واري جڳهه ۽ نشاني جي بنياد تي مختلف قسمن ۾ ورهايو ويندو آهي، جهڙوڪ زمين تان زمين، فضا تان زمين، زمين تان فضا، ۽ فضا تان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.

== اصطلاح ==
ميزائل لفظ لاطيني ٻولي جي لفظ &quot;missilis&quot; مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي &quot;اها شئي جيڪا اڇلي سگهجي&quot;. فوجي اصطلاح ۾، ميزائل هڪ اهڙو هٿيار آهي جيڪو پاڻمرادو اڏامي سگهي ۽ پنهنجي نشاني تائين پهچڻ لاءِ رستو ڳولي سگهي.

== تاريخ ==
راڪيٽ ميزائلن جو بنياد هئا. سڀ کان پهريان راڪيٽ 10هين صدي عيسويءَ ۾ چين ۾ تيرن کي اڇلائڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا هئا. 18هين صديءَ ۾، هندستان جي [[ميسور جي سلطنت]] پاران انگريزن خلاف لوهي خول وارا راڪيٽ استعمال ڪيا ويا.

جديد ميزائلن جي شروعات 20هين صديءَ ۾ ٿي. ٻي عالمي جنگ دوران جرمنيءَ پاران تيار ڪيل V-1 ۽ V-2 راڪيٽ پهريان هدايت يافته ميزائل هئا.

== ميزائل جا حصا ==
ميزائل جا بنيادي حصا هيٺيان آهن:

=== هدايت نامو ۽ نشانو (Guidance &amp; Targeting) ===
ميزائل کي پنهنجي نشاني تائين پهچائڻ لاءِ مختلف نظام ڪم ڪندا آهن. انهن کي ٽن طريقن ۾ ورهايو ويندو آهي:
* '''فعال (Active):''' ميزائل پاڻ ريڊار جي مدد سان نشانو ڳوليندو آهي.
* '''نيم فعال (Semi-active):''' لانچ گاڏي يا جهاز نشاني تي روشني وجهندو آهي ۽ ميزائل ان جي پويان ويندو آهي.
* '''غير فعال (Passive):''' ميزائل نشاني مان نڪرندڙ گرمي (انفراريڊ) يا سگنلز جي مدد سان رستو ڳوليندو آهي.

=== پروپلشن (Propulsion) ===
ميزائل کي اڏامڻ لاءِ طاقت انجڻ مان ملندي آهي.
* '''راڪيٽ انجڻ:''' هن ۾ مضبوط (Solid) يا مائع (Liquid) ٻارڻ استعمال ٿيندو آهي.
* '''جيٽ انجڻ:''' هي اڪثر ڪروز ميزائلن ۾ استعمال ٿيندي آهي.

=== وار هيڊ (Warhead) ===
ميزائل جو اهو حصو جيڪو ڌماڪو ڪري ٿو، تنهن کي وار هيڊ چئبو آهي. هي روايتي ڌماڪيدار مواد، جوهري (Nuclear)، ڪيميائي يا حياتياتي هٿيارن تي مشتمل ٿي سگهي ٿو.

== ميزائلن جي درجي بندي ==
ميزائلن کي ٻن وڏن گروپن ۾ ورهايو ويندو آهي:

=== بيلسٽڪ ميزائل (Ballistic Missiles) ===
هي ميزائل لانچ ٿيڻ کانپوءِ خلا جي ويجهو وڃن ٿا ۽ پوءِ ڪشش ثقل جي مدد سان وڏي تيزي سان نشاني تي اچي ڪرن ٿا. انهن جا قسم آهن:
* مختصر فاصلي وارا (Short Range): 1000 ڪلوميٽر کان گهٽ.
* وچولي فاصلي وارا (Medium Range): 1000 کان 3000 ڪلوميٽر.
* بين الاقوامي (Intercontinental - ICBM): 5500 ڪلوميٽر کان وڌيڪ.

=== ڪروز ميزائل (Cruise Missiles) ===
هي ميزائل سڄي اڏام دوران فضا ۾ رهن ٿا ۽ هڪ جهاز وانگر اڏامن ٿا. هي زمين جي تمام ويجهو اڏامي سگهن ٿا ته جيئن ريڊار کان بچي سگهن.

== ٻيا قسم ==
* '''ٽينڪ دشمن ميزائل (ATGM):''' ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ.
* '''ٻيڙي دشمن ميزائل (AShM):''' جنگي ٻيڙين لاءِ.
* '''فضا تان فضا ميزائل (AAM):''' هڪ جهاز مان ٻئي جهاز کي نشانو بڻائڻ لاءِ.
* '''سيٽلائيٽ دشمن ميزائل (ASAT):''' خلا ۾ موجود سيٽلائيٽن کي تباهه ڪرڻ لاءِ.

== پڻ ڏسو ==
* [[راڪيٽ]]
* [[جوهري هٿيار]]
* [[پاڪستان جا ميزائل]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[Category:ميزائل]]
[[Category:هٿيار]]
[[Category:فوجي ٽيڪنالاجي]]
[[زمرو:جنگي هٿيار]]
[[زمرو:فوجي سامان]]</text>
      <sha1>3wz7jaynzw8718ut8mq4uhr2j98s2ck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368757</id>
      <parentid>368756</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T05:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ٽيڪنالاجي بلحاظ قسم]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="s4h6s62d6oqxchi3bf1xp5whdu83148" xml:space="preserve">{{Short description|خودڪار طريقي سان هلندڙ هدايت يافته هٿيارن جو نظام}}

{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ '''کاٻي کان ساڄي''':&lt;br /&gt;1. [[R-36 (missile)|R-36M]]: بين الاقوامي بيلسٽڪ ميزائل&lt;br /&gt;2. [[FGM-148 Javelin]]: ٽينڪ دشمن ميزائل&lt;br /&gt;3. [[Harpoon (missile)|Harpoon]]: ٻيڙي دشمن ميزائل&lt;br /&gt;4. [[Prithvi Air Defence|Prithvi]]: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل&lt;br /&gt;5. [[BrahMos]]: ڪروز ميزائل&lt;br /&gt;6. [[RIM-162 ESSM|RIM-162]]: زمين تان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
}}

'''ميزائل''' (Missile) هڪ هوائي هٿيار آهي جيڪو پاڻمرادو هلڻ (Self-propelled) جي صلاحيت رکي ٿو. هي عام طور تي پروپيلنٽ (Propellant)، جيٽ انجڻ، يا راڪيٽ موٽر جي مدد سان اڏامندو آهي.

تاريخي طور تي، لفظ 'ميزائل' هر ان شئي لاءِ استعمال ٿيندو هو جيڪا نشانو بڻائڻ لاءِ اڇلي ويندي هئي. پر جديد دور ۾، ميزائل مان مراد اهڙو هٿيار آهي جيڪو نشانو ڳولڻ لاءِ هدايت يافته نظام (Guidance system) سان ليس هجي. اهي هٿيار جيڪي هدايت يافته نه هجن، تن کي عام طور تي [[راڪيٽ آرٽلري]] چيو ويندو آهي.

ميزائل نظام جا عام طور تي پنج حصا هوندا آهن: نشانو (Targeting)، هدايت نامو (Guidance system)، فلائيٽ سسٽم، انجڻ ۽ جنگي هٿيار (Warhead). ميزائلن کي انهن جي فائر ڪرڻ واري جڳهه ۽ نشاني جي بنياد تي مختلف قسمن ۾ ورهايو ويندو آهي، جهڙوڪ زمين تان زمين، فضا تان زمين، زمين تان فضا، ۽ فضا تان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.

== اصطلاح ==
ميزائل لفظ لاطيني ٻولي جي لفظ &quot;missilis&quot; مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي &quot;اها شئي جيڪا اڇلي سگهجي&quot;. فوجي اصطلاح ۾، ميزائل هڪ اهڙو هٿيار آهي جيڪو پاڻمرادو اڏامي سگهي ۽ پنهنجي نشاني تائين پهچڻ لاءِ رستو ڳولي سگهي.

== تاريخ ==
راڪيٽ ميزائلن جو بنياد هئا. سڀ کان پهريان راڪيٽ 10هين صدي عيسويءَ ۾ چين ۾ تيرن کي اڇلائڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا هئا. 18هين صديءَ ۾، هندستان جي [[ميسور جي سلطنت]] پاران انگريزن خلاف لوهي خول وارا راڪيٽ استعمال ڪيا ويا.

جديد ميزائلن جي شروعات 20هين صديءَ ۾ ٿي. ٻي عالمي جنگ دوران جرمنيءَ پاران تيار ڪيل V-1 ۽ V-2 راڪيٽ پهريان هدايت يافته ميزائل هئا.

== ميزائل جا حصا ==
ميزائل جا بنيادي حصا هيٺيان آهن:

=== هدايت نامو ۽ نشانو (Guidance &amp; Targeting) ===
ميزائل کي پنهنجي نشاني تائين پهچائڻ لاءِ مختلف نظام ڪم ڪندا آهن. انهن کي ٽن طريقن ۾ ورهايو ويندو آهي:
* '''فعال (Active):''' ميزائل پاڻ ريڊار جي مدد سان نشانو ڳوليندو آهي.
* '''نيم فعال (Semi-active):''' لانچ گاڏي يا جهاز نشاني تي روشني وجهندو آهي ۽ ميزائل ان جي پويان ويندو آهي.
* '''غير فعال (Passive):''' ميزائل نشاني مان نڪرندڙ گرمي (انفراريڊ) يا سگنلز جي مدد سان رستو ڳوليندو آهي.

=== پروپلشن (Propulsion) ===
ميزائل کي اڏامڻ لاءِ طاقت انجڻ مان ملندي آهي.
* '''راڪيٽ انجڻ:''' هن ۾ مضبوط (Solid) يا مائع (Liquid) ٻارڻ استعمال ٿيندو آهي.
* '''جيٽ انجڻ:''' هي اڪثر ڪروز ميزائلن ۾ استعمال ٿيندي آهي.

=== وار هيڊ (Warhead) ===
ميزائل جو اهو حصو جيڪو ڌماڪو ڪري ٿو، تنهن کي وار هيڊ چئبو آهي. هي روايتي ڌماڪيدار مواد، جوهري (Nuclear)، ڪيميائي يا حياتياتي هٿيارن تي مشتمل ٿي سگهي ٿو.

== ميزائلن جي درجي بندي ==
ميزائلن کي ٻن وڏن گروپن ۾ ورهايو ويندو آهي:

=== بيلسٽڪ ميزائل (Ballistic Missiles) ===
هي ميزائل لانچ ٿيڻ کانپوءِ خلا جي ويجهو وڃن ٿا ۽ پوءِ ڪشش ثقل جي مدد سان وڏي تيزي سان نشاني تي اچي ڪرن ٿا. انهن جا قسم آهن:
* مختصر فاصلي وارا (Short Range): 1000 ڪلوميٽر کان گهٽ.
* وچولي فاصلي وارا (Medium Range): 1000 کان 3000 ڪلوميٽر.
* بين الاقوامي (Intercontinental - ICBM): 5500 ڪلوميٽر کان وڌيڪ.

=== ڪروز ميزائل (Cruise Missiles) ===
هي ميزائل سڄي اڏام دوران فضا ۾ رهن ٿا ۽ هڪ جهاز وانگر اڏامن ٿا. هي زمين جي تمام ويجهو اڏامي سگهن ٿا ته جيئن ريڊار کان بچي سگهن.

== ٻيا قسم ==
* '''ٽينڪ دشمن ميزائل (ATGM):''' ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ.
* '''ٻيڙي دشمن ميزائل (AShM):''' جنگي ٻيڙين لاءِ.
* '''فضا تان فضا ميزائل (AAM):''' هڪ جهاز مان ٻئي جهاز کي نشانو بڻائڻ لاءِ.
* '''سيٽلائيٽ دشمن ميزائل (ASAT):''' خلا ۾ موجود سيٽلائيٽن کي تباهه ڪرڻ لاءِ.

== پڻ ڏسو ==
* [[راڪيٽ]]
* [[جوهري هٿيار]]
* [[پاڪستان جا ميزائل]]

== حوالا ==
{{Reflist}}

[[Category:ميزائل]]
[[Category:هٿيار]]
[[Category:فوجي ٽيڪنالاجي]]
[[زمرو:جنگي هٿيار]]
[[زمرو:فوجي سامان]]
[[زمرو:ٽيڪنالاجي بلحاظ قسم]]</text>
      <sha1>s4h6s62d6oqxchi3bf1xp5whdu83148</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368758</id>
      <parentid>368757</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T05:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6699" sha1="npwa1izmi2xemal0l3owu1xluj9mbh1" xml:space="preserve">{{Short description|خودڪار طريقي سان هلندڙ هدايت يافته هٿيارن جو نظام}}

{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ '''کاٻي کان ساڄي''':&lt;br /&gt;1. [[R-36 (missile)|R-36M]]: بين الاقوامي بيلسٽڪ ميزائل&lt;br /&gt;2. [[FGM-148 Javelin]]: ٽينڪ دشمن ميزائل&lt;br /&gt;3. [[Harpoon (missile)|Harpoon]]: ٻيڙي دشمن ميزائل&lt;br /&gt;4. [[Prithvi Air Defence|Prithvi]]: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل&lt;br /&gt;5. [[BrahMos]]: ڪروز ميزائل&lt;br /&gt;6. [[RIM-162 ESSM|RIM-162]]: زمين تان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
}}

'''ميزائل''' (Missile) هڪ هوائي هٿيار آهي جيڪو پاڻمرادو هلڻ (Self-propelled) جي صلاحيت رکي ٿو. هي عام طور تي پروپيلنٽ (Propellant)، جيٽ انجڻ، يا راڪيٽ موٽر جي مدد سان اڏامندو آهي.

تاريخي طور تي، لفظ 'ميزائل' هر ان شئي لاءِ استعمال ٿيندو هو جيڪا نشانو بڻائڻ لاءِ اڇلي ويندي هئي. پر جديد دور ۾، ميزائل مان مراد اهڙو هٿيار آهي جيڪو نشانو ڳولڻ لاءِ هدايت يافته نظام (Guidance system) سان ليس هجي. اهي هٿيار جيڪي هدايت يافته نه هجن، تن کي عام طور تي [[راڪيٽ آرٽلري]] چيو ويندو آهي.

ميزائل نظام جا عام طور تي پنج حصا هوندا آهن: نشانو (Targeting)، هدايت نامو (Guidance system)، فلائيٽ سسٽم، انجڻ ۽ جنگي هٿيار (Warhead). ميزائلن کي انهن جي فائر ڪرڻ واري جڳهه ۽ نشاني جي بنياد تي مختلف قسمن ۾ ورهايو ويندو آهي، جهڙوڪ زمين تان زمين، فضا تان زمين، زمين تان فضا، ۽ فضا تان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.

== اصطلاح ==
ميزائل لفظ لاطيني ٻولي جي لفظ &quot;missilis&quot; مان نڪتل آهي، جنهن جي معنيٰ آهي &quot;اها شئي جيڪا اڇلي سگهجي&quot;. فوجي اصطلاح ۾، ميزائل هڪ اهڙو هٿيار آهي جيڪو پاڻمرادو اڏامي سگهي ۽ پنهنجي نشاني تائين پهچڻ لاءِ رستو ڳولي سگهي.

== تاريخ ==
راڪيٽ ميزائلن جو بنياد هئا. سڀ کان پهريان راڪيٽ 10هين صدي عيسويءَ ۾ چين ۾ تيرن کي اڇلائڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا هئا. 18هين صديءَ ۾، هندستان جي [[ميسور جي سلطنت]] پاران انگريزن خلاف لوهي خول وارا راڪيٽ استعمال ڪيا ويا.

جديد ميزائلن جي شروعات 20هين صديءَ ۾ ٿي. ٻي عالمي جنگ دوران جرمنيءَ پاران تيار ڪيل V-1 ۽ V-2 راڪيٽ پهريان هدايت يافته ميزائل هئا.

== ميزائل جا حصا ==
ميزائل جا بنيادي حصا هيٺيان آهن:

=== هدايت نامو ۽ نشانو (Guidance &amp; Targeting) ===
ميزائل کي پنهنجي نشاني تائين پهچائڻ لاءِ مختلف نظام ڪم ڪندا آهن. انهن کي ٽن طريقن ۾ ورهايو ويندو آهي:
* '''فعال (Active):''' ميزائل پاڻ ريڊار جي مدد سان نشانو ڳوليندو آهي.
* '''نيم فعال (Semi-active):''' لانچ گاڏي يا جهاز نشاني تي روشني وجهندو آهي ۽ ميزائل ان جي پويان ويندو آهي.
* '''غير فعال (Passive):''' ميزائل نشاني مان نڪرندڙ گرمي (انفراريڊ) يا سگنلز جي مدد سان رستو ڳوليندو آهي.

=== پروپلشن (Propulsion) ===
ميزائل کي اڏامڻ لاءِ طاقت انجڻ مان ملندي آهي.
* '''راڪيٽ انجڻ:''' هن ۾ مضبوط (Solid) يا مائع (Liquid) ٻارڻ استعمال ٿيندو آهي.
* '''جيٽ انجڻ:''' هي اڪثر ڪروز ميزائلن ۾ استعمال ٿيندي آهي.

=== وار هيڊ (Warhead) ===
ميزائل جو اهو حصو جيڪو ڌماڪو ڪري ٿو، تنهن کي وار هيڊ چئبو آهي. هي روايتي ڌماڪيدار مواد، جوهري (Nuclear)، ڪيميائي يا حياتياتي هٿيارن تي مشتمل ٿي سگهي ٿو.

== ميزائلن جي درجي بندي ==
ميزائلن کي ٻن وڏن گروپن ۾ ورهايو ويندو آهي:

=== بيلسٽڪ ميزائل (Ballistic Missiles) ===
هي ميزائل لانچ ٿيڻ کانپوءِ خلا جي ويجهو وڃن ٿا ۽ پوءِ ڪشش ثقل جي مدد سان وڏي تيزي سان نشاني تي اچي ڪرن ٿا. انهن جا قسم آهن:
* مختصر فاصلي وارا (Short Range): 1000 ڪلوميٽر کان گهٽ.
* وچولي فاصلي وارا (Medium Range): 1000 کان 3000 ڪلوميٽر.
* بين الاقوامي (Intercontinental - ICBM): 5500 ڪلوميٽر کان وڌيڪ.

=== ڪروز ميزائل (Cruise Missiles) ===
هي ميزائل سڄي اڏام دوران فضا ۾ رهن ٿا ۽ هڪ جهاز وانگر اڏامن ٿا. هي زمين جي تمام ويجهو اڏامي سگهن ٿا ته جيئن ريڊار کان بچي سگهن.

== ٻيا قسم ==
* '''ٽينڪ دشمن ميزائل (ATGM):''' ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ.
* '''ٻيڙي دشمن ميزائل (AShM):''' جنگي ٻيڙين لاءِ.
* '''فضا تان فضا ميزائل (AAM):''' هڪ جهاز مان ٻئي جهاز کي نشانو بڻائڻ لاءِ.
* '''سيٽلائيٽ دشمن ميزائل (ASAT):''' خلا ۾ موجود سيٽلائيٽن کي تباهه ڪرڻ لاءِ.

== پڻ ڏسو ==
* [[راڪيٽ]]
* [[جوهري هٿيار]]
* [[پاڪستان جا ميزائل]]

==حوالا==
{{حوالا}}

[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:جنگي هٿيار]]
[[زمرو:جنگي ٽيڪنالاجي]]</text>
      <sha1>npwa1izmi2xemal0l3owu1xluj9mbh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:ڄاڻخانو/Fin</title>
    <ns>10</ns>
    <id>92570</id>
    <redirect title="سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي" />
    <revision>
      <id>368829</id>
      <parentid>368156</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو/پڇاڙي]] to [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</comment>
      <origin>368829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</text>
      <sha1>js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:ڄاڻخانو/اختتام</title>
    <ns>10</ns>
    <id>92574</id>
    <redirect title="سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي" />
    <revision>
      <id>368830</id>
      <parentid>368157</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو/پڇاڙي]] to [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</comment>
      <origin>368830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</text>
      <sha1>js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:ڄاڻخانو/خاتمو</title>
    <ns>10</ns>
    <id>92578</id>
    <redirect title="سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي" />
    <revision>
      <id>368831</id>
      <parentid>368158</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو/پڇاڙي]] to [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</comment>
      <origin>368831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</text>
      <sha1>js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:ڄاڻخانو/ختم</title>
    <ns>10</ns>
    <id>92579</id>
    <redirect title="سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي" />
    <revision>
      <id>368832</id>
      <parentid>368159</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو/پڇاڙي]] to [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</comment>
      <origin>368832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</text>
      <sha1>js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچو:ڄاڻ دٻو/اختتام</title>
    <ns>10</ns>
    <id>92623</id>
    <redirect title="سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي" />
    <revision>
      <id>368826</id>
      <parentid>368153</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1754</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو/پڇاڙي]] to [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</comment>
      <origin>368826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1" xml:space="preserve">#چوريو [[سانچو:ڄاڻ دٻو/پڇاڙي]]</text>
      <sha1>js3cd5ijix4vgy4rg0hrpremio8r8y1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن ۾ عمارتون ۽ ساختون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>92988</id>
    <revision>
      <id>368619</id>
      <parentid>364598</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="297" sha1="19cx28vfakkwzrarj43jipgioy2wcjd" xml:space="preserve">[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:عمارتون ۽ ساختون بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:اتر آمريڪا جون عمارتون ۽ اڏاوتون بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جون عمارتون ۽ اڏاوتون]]</text>
      <sha1>19cx28vfakkwzrarj43jipgioy2wcjd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368630</id>
      <parentid>368619</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T15:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="80juct6ph9a351pbd6x8e5s5h84wqhj" xml:space="preserve">[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:عمارتون ۽ ساختون بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:اتر آمريڪا جون عمارتون ۽ اڏاوتون بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>80juct6ph9a351pbd6x8e5s5h84wqhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماڊيول:Footnotes/anchor id list</title>
    <ns>828</ns>
    <id>93246</id>
    <revision>
      <id>368762</id>
      <parentid>365466</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>368762</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="40123" sha1="5uotqxn9sv26y6iz6ucpvn39w9hndz0" xml:space="preserve">require('strict');
local data = mw.loadData ('Module:Footnotes/anchor id list/data');
local whitelist = mw.loadData ('Module:Footnotes/whitelist');
local Lang_obj = mw.language.getContentLanguage();								-- used by template_list_add() to uppercase first letter of template name TODO: better way to do that?

local redirects_date = {
	['date'] = true,
	['datetomos'] = true,
	['formatdate'] = true,
	['isotodmymdy'] = true,
	['isotomos'] = true,
	}
local redirects_patent = {														-- special case cs1-like templates because uses different parameters for name and date in anchor ID
	['Cite patent'] = true,
	['Citeref patent'] = true,
	['Ref patent'] = true,
	}
local redirects_sfnref = {
	['sfnref'] = true,
	['harvid'] = true,
	}
local aliases_author = {														-- these use pseudo-patterns in the same way as cs1|2; '#' represents 1 or more enumerator digits
	'last#',
	'author#',
	'surname#',
	'author-last#',
	'author#-last',
	'subject#',
	'host#',
	}
local aliases_contributor = {
	'contributor#',
	'contributor-last#',
	'contributor#-last',
	'contributor-surname#',
	'contributor#-surname',
	}
local aliases_editor = {
	'editor#',
	'editor-last#',
	'editor#-last',
	'editor-surname#',
	'editor#-surname',
	}
local aliases_harvc_author = {
	'last#',
	'author#',
	}
local aliases_inventor = {														-- cite patent
	'inventor#',
	'inventor-last#',
	'inventor#-last',
	'inventor-surname#',
	'inventor#-surname',
	'invent#',
	'invent-#',
	}
local alias_patterns_date = {													-- normal lua patterns for most cs1|2-like templates
	'|%s*year%s*=%s*',
	'|%s*date%s*=%s*',
	'|%s*publication%-?date%s*=%s*',
	'|%s*air%-?date%s*=%s*',
	}
local alias_patterns_harvc_date = {												-- normal lua patterns for harvc template
	'|%s*anchor%-year%s*=%s*',
	'|%s*year%s*=%s*',
	}
local alias_patterns_patent_date = {											-- normal lua patterns for cite patent templates
	'|%s*issue%-date%s*=%s*',
	'|%s*gdate%s*=%s*',
	'|%s*publication%-date%s*=%s*',
	'|%s*pubdate%s*=%s*',
	}
local patterns_date = {															-- normal lua patterns
--	'(%d%d%d%d–%d%d%d%d%l?)$',													-- YYYY–YYYY four-digit year range at end (Season YYYY–YYYY); with or without dab
	'(%d%d%d%d)%D+(%d%d%d%d%l?)$',												-- any range with four-digit years; with or without dab; not two captures
	'^(%d%d%d%d–%d%d%l?)$',														-- YYYY–YY two-digit year range; with or without dab
	'^(c%. %d%d%d%d?%l?)$',														-- three- or four-digit circa year; with or without dab
	'(%d%d%d%d?%l?)$',															-- three- or four-digit year at end of date (dmy or mdy); with or without dab
	'^(%d%d%d%d?%l?)',															-- three- or four-digit year at beginning of date (ymd or YYYY); with or without dab
	'^(n%.d%.%l?)$',															-- 'no date' with dots; with or without dab
	'^(nd%l?)$',																-- 'no date' without dots; with or without dab
	}
local patterns_tags = {
	'&lt;nowiki&gt;.-&lt;/nowiki&gt;',
	'&lt;!%-%-.-%-%-&gt;',
	'&lt;pre&gt;.-&lt;/pre&gt;',
	'&lt;syntaxhighlight.-&gt;.-&lt;/syntaxhighlight&gt;',
	'&lt;source.-&gt;.-&lt;/source&gt;',													-- deprecated alias of syntaxhighlight tag
	}
local template_skip = {															-- templates to be skipped for whatever reason; mostly because they resemble cs1-like templates
	['Citation-attribution'] = true,
	}
local global_article_content = nil

local global_anchor_id_list = nil												-- exported tables
local global_template_list = nil
local global_article_whitelist = nil


--[[--------------------------&lt; A R T I C L E _ C O N T E N T _ G E T &gt;----------------------------------------

get article content, remove certain html-like tags and their content so that this code doesn't include any citation
templates inside the tags as valid tagets; they are not.

]]

local function article_content_get ()
    if global_article_content then return global_article_content end
    local article_content = mw.title.getCurrentTitle():getContent() or '';		-- get the content of the article or ''; new pages edited w/ve do not have 'content' until saved; ve does not preview; phab:T221625
	for _, tag in ipairs (patterns_tags) do
	    article_content = article_content:gsub (tag, '');					-- remove certain html-like tags and their content
	end
	global_article_content = article_content
    return article_content
end


--[[--------------------------&lt; S F N R E F _ G E T &gt;----------------------------------------------------------

make an anchor id from the contents of {{sfnref}} or {{harvid}}.  this function assumes that {{sfnref}} and {{harvid}}
are correctly formed.

]]

local function sfnref_get (template)
	template = template:gsub ('{{%s*(.-)%s*}}', '%1');							-- strip bounding template markup and trim
	local parts = mw.text.split (template, '%s*|%s*');							-- split at the pipe and remove extraneous space characters
	local anchor_id = {};

	if redirects_sfnref[parts[1]:lower()] then
		anchor_id[1] = 'CITEREF';
	else
		return nil;																-- not an sfnref or harvid template
	end
	
	local i = 2;																-- indexer into parts{} table
	local j = 2;																-- indexer into anchor_id{} table which already has 'CITEREF' at [1]
	while parts[i] and 7 &gt; j do													-- loop through what should be just positional parameters for names and year (2-6 four names and a date)
		if not parts[i]:find ('=') then											-- look for equal sign (named paraneter in a template that doesn't support named parameters)
			anchor_id[j] = parts[i];											-- positional parameters are saved
			j = j+1;															-- bump the anchor_id{} indexer
		end
		i = i+ 1;																-- bump the parts{} indexer
	end

	return table.concat (anchor_id, '');
end


--[[--------------------------&lt; D A T E _ G E T &gt;--------------------------------------------------------------

extract year from one of |year=, |date=, |publicationdate=, or |publication-date in that order.  Does not error
check (that is left to the cs1|2 templates to do)

also gets date from |&lt;date alias&gt;={{date|...}}

]]

local function date_get (template, aliases)
	local rvalue;

	for _, pattern in ipairs (aliases) do										-- spin through the date alias patterns
		rvalue = tostring(template):match (pattern);							-- is this |&lt;date alias&gt;= used (tostring() because something makes match() think template is a table)
		if rvalue then
			rvalue = tostring(template):match (pattern .. '(%b{})');			-- is rvalue a template?
			if rvalue then
				rvalue = rvalue:gsub ('{{%s*(.-)%s*}}', '%1');					-- strip bounding template markup and trim
				local parts = mw.text.split (rvalue, '%s*|%s*');				-- split at the pipe and remove extraneous space characters

				if redirects_date[parts[1]:lower()] then						-- if parts[1] names {{date}} or redirect
					rvalue = parts[2];											-- assume that date template is properly formed, first positional parameter is the date
				else
					return '';													-- |date= holds some other template than {{date}} or redirect
				end
			else
				rvalue = template:match (pattern .. '([^|}]+)');
				if rvalue then													-- if rvalue is something
					rvalue = mw.text.trim (rvalue);								-- trim it
				end
				
				if not rvalue or '' == rvalue then								-- if rvale was nothing or trimed to nothing
					rvalue = nil;												-- ensure that it is unset so we can try the next parameter in the list
				end
			end

			if rvalue then
				for _, pattern in ipairs (patterns_date) do						-- spin through the recognized date formats
--					date = rvalue:match (pattern);								-- attempt to extract year portion according to the pattern
					local date, date2 = rvalue:match (pattern);					-- attempt to extract year portion according to the pattern; &lt;date2&gt; gets second year in any range
					if date then
						if date2 then											-- when a second year
							date = table.concat ({date, '–', date2});			-- build a date range
						end
						return date;											-- matched so return;
					end
				end
				break;															-- found a date but it was malformed so abandon
			end
		end
	end

	return '';																	-- no date param or date param doesn't hold a recognized date; empty string for concatenation
end

 
--[[--------------------------&lt; V N A M E S _ G E T &gt;----------------------------------------------------------

extract names from |vauthors= or |veditors=; there is no |vcontributors= parameter.

splits the v parameter value at the comma; correctly handles accept-as-witten markup when used to wrap a comma-
separated names (corporate)

]]

local function vnames_get (params, vparam)
	local vnames = {};															-- first four author or editor names go here
	local split = {};															-- temp table to assist in decoding accept-as-witten-markup

	if params[vparam] then														-- test for |vauthors= or |veditor=
		split = mw.text.split (params[vparam], '%s*,%s*');						-- this will separate portions of ((Black, Brown, White, an Co.))
	
		local i = 1;															-- an indexer
		
		while split[i] do
			if split[i]:match ('^%(%(.*[^%)][^%)]$') then						-- first segment of comma-separated accept-as-witten; this segment has the opening doubled parens
				local name = split[i];
				i=i+1;															-- bump indexer to next segment
				while split[i] do
					name = name .. ', ' .. split[i];							-- concatenate with previous segments
					if split[i]:match ('^.*%)%)$') then							-- if this table member has the closing doubled parens
						break;													-- and done reassembling so
					end
					i=i+1;														-- bump indexer
				end
				table.insert (vnames, name);									-- and add accept-as-witten name to the vnames table
	
			else
				table.insert (vnames, split[i]);								-- and add name to the vnames table
			end
		i=i+1;																	-- bump indexer
		if 5 == i then break; end												-- limit to four names
		end

		for i, vname in ipairs (vnames) do
			if not vname:match ('%(%(.-%)%)') then								-- without accept-this-value-as-written markup
				vnames[i] = vname:gsub ('(.-)%s+%u+$', '%1');					-- extract and save surname(s)
			end
		end
		for i, vname in ipairs (vnames) do										-- repeat, this time for accept-this-value-as-written markup
			vnames[i] = vname:gsub ('%(%((.-)%)%)', '%1');						-- remove markup if present and save the whole name
		end
	end

	return 0 ~= #vnames and table.concat (vnames) or nil						-- return a concatenation of the vnames; nil else
end


--[[--------------------------&lt; N A M E S _ G E T &gt;------------------------------------------------------------

cs1|2 makes anchor id from contributor, author, or editor name-lists in that order

get the names from the cs1|2 template;  if there are no contributor names, try author names, then try editor names.

returns concatenated names in enumeration order when successful; nil else

empty name (nameholding parameter n is present without value) and missing name (nameholding parameter n is not
present) are included as empty string with all other names

]]

local function names_get (params, aliases_list)
	local names = {};															-- first four author or editor names go here
	local enum_alias;															-- alias with '#' replaced with a digit

	for enum=1, 4 do															-- four names only
		for i, alias in ipairs (aliases_list) do
			if not names[enum] then												-- hanven't found a previous alias with this [enum]? see if we can find this alias with this enum
				enum_alias = alias:gsub ('#', enum);							-- replace '#' to make 'lastn'
	
				if 1 == enum then												-- because |last= and last1= are exact aliases
					if params[enum_alias] then									-- test |last1= first
						names[enum] = params[enum_alias];						-- found so save the value assigned to |last1=
						break;													-- next enum
					else
						enum_alias = alias:gsub ('#', '');						-- replace '#' to make 'last'
						if params[enum_alias] then
							names[enum] = params[enum_alias];					-- found so save the value assigned to |last=
							break;												-- next enum
						end
					end
				else															-- here for enum 2, 3, 4
					if params[enum_alias] then
						names[enum] = params[enum_alias];						-- found so save the value assigned to |lastn=
						break;													-- next enum
					end
				end
			end
		end
	end

	for enum=1, 4 do															-- spin through the names table and
		local name = names[enum];
		if not name then														-- when nameholding parameter n is not present (nil)
			name = '';															-- convert to empty string for concatenation
		end
		name = name:gsub('%(%((.-)%)%)', '%1');									-- remove accept-as-written markup if present
		names[enum] = name;														-- save the modified name
	end

	local name_str = table.concat (names);										-- concatenate the names
	return '' ~= name_str and name_str or nil;									-- return the concatenation if not empty string; nil else
end


--[[--------------------------&lt; T E M P L A T E _ S T R I P &gt;--------------------------------------------------

removes the citation or havrc template's {{ and }} markup then removes, in whole, any templates found inside the
citation or harvc template.

Templates are not allowed in parameters that are made part of COinS metadata; yet, they will appear.  cs1|2 does
not see the template markup but instead sees the result of the template as html.  cs1|2 strips the html which
leaves the displayed value for the anchor id.  We can't do that here so, because templates aren't allowed in
parameters, we simply discard any templates found in the cs1|2 template.

this may leave a |lastn= parameter empty which will be treated as if it were really empty as cs1|2 do (three authors,
|last2= empty -&gt; CITEREFLast1Last3YYYY (the harv and sfn render: 'Last1, &amp; Last3 YYYY' with CITEREFLast1Last3YYYY).

]]

local function template_strip (template)
	template = template:gsub ('^{{%s*', ''):gsub ('%s*}}$', '', 1);				-- remove outer {{ and }} (cs1|2 template delimiters with trailing/leading whitespace)
	template = template:gsub ('%b{}', '');										-- remove any templates from the cs1|2 template
	return template;
end


--[[--------------------------&lt; E S C A P E _ L U A _ M A G I C _ C H A R S &gt;----------------------------------

Returns a string where all of lua's magic characters have been escaped.  This is important because functions like
string.gsub() treat their pattern and replace strings as patterns, not literal strings.
]]

local function escape_lua_magic_chars (argument)
	argument = argument:gsub(&quot;%%&quot;, &quot;%%%%&quot;);										-- replace % with %%
	argument = argument:gsub(&quot;([%^%$%(%)%.%[%]%*%+%-%?])&quot;, &quot;%%%1&quot;);				-- replace all other lua magic pattern characters
	return argument;
end


--[=[-------------------------&lt; W I K I L I N K _ S T R I P &gt;--------------------------------------------------

Wikilink markup does not belong in an anchor id and can / does confuse the code that parses apart citation and
harvc templates so here we remove any wiki markup:
	[[link|label]] -&gt; label
	[[link]] -&gt; link
	
]=]

local function wikilink_strip (template)
	for wikilink in template:gmatch ('%[%b[]%]') do								-- get a wikilink
		template = template:gsub ('%[%b[]%]', '__57r1P__', 1);					-- install a marker
		if wikilink:match ('%[%[.-|(.-)%]%]') then
			wikilink = wikilink:match ('%[%[.-|(.-)%]%]');						-- extract label from complex [[link|label]] wikilink
		else
			wikilink = wikilink:match ('%[%[(.-)%]%]');							-- extract link from simple [[link]] wikilinks
		end
		wikilink = escape_lua_magic_chars (wikilink);							-- in case there are lua magic characters in wikilink
		template = template:gsub ('__57r1P__', wikilink, 1);					-- replace the marker with the appropriate text
	end

	return template;
end


--[[--------------------------&lt; T E M P L A T E _ N A M E _ G E T &gt;--------------------------------------------

return the citation or harvc template's name; convert to lower case and trim leading and trailing whitespace;

when the template is a sandbox the subpage portion of the template name is omitted from the returned template name
	{{Cite book/new |...}} returns cite book

]]

local function template_name_get (template)
	local template_name = template:match ('^{{%s*([^/|}]+)');					-- get template name; ignore subpages ~/new, ~/sandbox; parser functions

	if not template_name or template_name:match ('^#') then						-- parser functions, magic words don't count as templates
		return nil;																-- could not get template name from (possibly corrupt) template; extraneous opening { mid template can cause this;
	end;
	template_name = template_name:gsub ('%s*$', '');							-- trim trailing whitespace; leading whitespace already removed
	return Lang_obj:ucfirst (template_name);									-- first character in template name must be uppercase (same as canonical template name) TODO: better way to do this?
end


--[[--------------------------&lt; T E M P L A T E _ P A R A M S _ G E T &gt;----------------------------------------

parse apart a template's parameters and store in the params table where key is the parameter's name and value is
the parameter's value; empty parameters are not saved

]]

local function template_params_get (template, params_t)
	template = wikilink_strip (template);										-- because piped wikilinks confuse code that builds params_t{} and because wikilinks not allowed in an anchor id
																				-- strip templates after getting |ref= value because |ref={{sfnref}} and |ref={{harvid}} are allowed
	template = template_strip (template);										-- because template markup can confuse code that builds params_t{} and because templates in name parameters are not allowed

	local temp_t = mw.text.split (template, '%s*|%s*');							--split on the pipe
	for _, param in ipairs (temp_t) do
		if param:find ('=', 1, true) then										-- a named parameter?
			local k, v = param:match ('%s*([^=]-)%s*=%s*([^|}]+)');
			if v then															-- there must be a value
				if '' ~= v and not v:match ('^%s$') then						-- skip when value is empty string or only whitespace
					params_t[k] = mw.text.trim (v);								-- add trimmed value else
				end
			end
		end
	end
end


--[[--------------------------&lt; C I T E R E F _ M A K E _ H A R V C &gt;------------------------------------------

makes anchor_id from {{harvc}} or redirects

]]

local function anchor_id_make_harvc (template)
	local date = date_get (template, alias_patterns_harvc_date);				-- get date; done here because might be in {{date}}; return date if valid; empty string else
	local anchor_id;
	local params = {};															-- table of harvc parameters
	local id;																	-- custom anchor id for this {{harvc}} template

	id = template:match ('|%s*id%s*=%s*(%b{})');								-- in case |id={{sfnref}}; done here because templates will be stripped

	template_params_get (template, params);										-- build a table of template parameters and their values; this strips wikilinks and templates

	if id then																	-- when set is {{sfnref}} or {{harvid}} template
		return sfnref_get (id);													-- returns content of {{sfnref}} or {{harvid}}; nil else
	end
	if params.id then															-- custom anchor for this {{harvc}} template (text)
		return params.id;														-- |id= value as written
	end
	
	anchor_id = names_get (params, aliases_harvc_author);						-- get the harvc contributor names

	if anchor_id then															-- if names were gotten
		return 'CITEREF' .. anchor_id .. date;
	end
	return nil;																	-- no names; no anchor_id
end


--[[--------------------------&lt; A N C H O R _ I D _ M A K E _ W R A P P E R &gt;----------------------------------

for wrapper templates

inspect externally visible |ref= to decide what to do:
	|ref=										- empty or missing: get names and date from whitelist defaults; override defaults from externally visible template parameters
	|ref=harv									- same as empty or missing
	|ref={{SfnRef|name|name|name|name|year}}	- assemble an anchor id from {{sfnref}} positional parameters
	|ref={{Harvid|name|name|name|name|year}}	- assemble an anchor id from {{harvid}} positional parameters
	|ref=none									- skip; do nothing because an anchor id intentionally suppressed; TODO: keep with a type code of '0'?
	|ref=&lt;text&gt;									- save param value because may match an anchor id override value in {{harv}} template |ref= parameter or {{harvc}} |id= parameter

]]

local function anchor_id_make_wrapper (template)
	local ref;																	-- content of |ref=
	local template_name;														-- name of the template
	local anchor_id;															-- the assembled anchor id from this template
	local date;
	local name_default;
	local date_default;
	local vol;
	local params = {};															-- table of template parameters
	
	template_name = template_name_get (template);								-- get first char uppercase trimmed template name; ignore subpages ~/new, ~/sandbox
	if not template_name or template_skip[template_name] then
		return nil;																-- could not extract template name from (possibly corrupted) template (extraneous opening { in the template will cause this)
	end

	date = date_get (template, alias_patterns_date);							-- get date; done here because might be in {{date}}
--	if '' == date then
--		date = whitelist.wrapper_templates[template_name][2] or '';				-- no externally visible date so get default date
--	end

	ref = template:match ('|%s*ref%s*=%s*(%b{})');								-- first look for |ref={{sfnref}} or |ref={{harvid}} because we will strip templates from the wrapper template
	if not ref then
		if template:match ('|%s*ref%s*=([^|}]+)') then							-- |ref={{template}} not found; if there is a |ref= param with an assigned value
			ref = template:match ('|%s*ref%s*=([^|}]+)');						-- get the value; whitespace is a 'value'
			if ref then															-- nil when |ref=|... or when |ref=}} (no spaces between assignment operator and pipe or closing brace)
				ref = mw.text.trim (ref);										-- something, could be just whitespace, so trim leading / trailing whitespace
				if '' == ref then												-- trimming a string of whitespace makes an empty string
					ref = nil;													-- make empty ref same as missing ref
				end
			end
		end
	end

	template_params_get (template, params);										-- build a table of template parameters and their values

    local wrap_data = whitelist.wrapper_templates[template_name]

	if wrap_data[1] then						                                -- is this wrapper a simple-default wrapper?
		name_default = wrap_data[1];			                                -- get the default names
		date_default = wrap_data[2];			                                -- get the default date
	else
		vol = params['volume'] or 'default';
        local fascicle = params['fascicle']                                     -- some templates use &quot;fascicle&quot; to mean &quot;subvolume&quot;
        if fascicle then
            local subvol = vol..'/'..fascicle                                   -- if fascicle is used, subvolume = &quot;vol/fascicle&quot;
            if wrap_data[subvol] then                                           -- if subvolume exists, use it, otherwise fall back to volume
                vol = subvol
            end
        end                           
		if not wrap_data[vol] then				                                -- make sure this volume exists
			vol = 'default';													-- doesn't exist, use default volume
		end
		name_default = wrap_data[vol][1];		                                -- get the default names
		date_default = wrap_data[vol][2];		                                -- get the default date
	end

	if 'harv' == ref  or not ref then											-- |ref=harv specified or |ref= missing or empty
		anchor_id = names_get (params, aliases_contributor) or					-- get contributor, author, or editor names
			names_get (params, aliases_author) or
			vnames_get (params, 'vauthors') or									-- |vauthors=
			names_get (params, aliases_editor) or
			vnames_get (params, 'veditors') or									-- |veditors=
			name_default;														-- default names from whitelist
--			whitelist.wrapper_templates[template_name][1];						-- default names from whitelist

		if '' == date then														-- if date not provided in the template
			date = date_default;												-- use the default date from whitelist
		end

		if anchor_id then														-- if names were gotten
			anchor_id = 'CITEREF' .. anchor_id .. date;
		end

	elseif ref:match ('%b{}') then												-- ref holds a template
		anchor_id = sfnref_get (ref);											-- returns content of {{sfnref}} or {{harvid}}; nil else

	elseif 'none' == ref then													-- |ref=none
		return nil;																-- anchor id expicitly suppressed
		
	else
		anchor_id = ref;														-- |ref=&lt;text&gt; may match an anchor id override value in {{harv}} template |ref= parameter
	end
	
	return anchor_id;															-- anchor_id text; nil else
end


--[[--------------------------&lt; A N C H O R _ I D _ M A K E _ C S 1 2 &gt;----------------------------------------

for cs1|2 template and cs1-like templates

inspect |ref= to decide what to do:
	|ref=										- empty or missing: get names and date from template parameters; all cs1|2 create CITEREF anchor IDs
	|ref=harv									- get names and date from template parameters
	|ref={{SfnRef|name|name|name|name|year}}	- assemble an anchor id from {{sfnref}} positional parameters
	|ref={{Harvid|name|name|name|name|year}}	- assemble an anchor id from {{harvid}} positional parameters
	|ref=none									- skip; do nothing because an anchor id intentionally suppressed; TODO: keep with a type code of '0'?
	|ref=&lt;text&gt;									- save param value because may match an anchor id override value in {{harv}} template |ref= parameter or {{harvc}} |id= parameter

]]

local function anchor_id_make_cs12 (template)
	local ref;																	-- content of |ref=
	local template_name;														-- name of the template
	local anchor_id;															-- the assembled anchor id from this template
	local date;
	local params = {};															-- table of template parameters
	
	template_name = template_name_get (template);								-- get first char uppercase trimmed template name; ignore subpages ~/new, ~/sandbox
	if not template_name or template_skip[template_name] then
		return nil;																-- could not extract template name from (possibly corrupted) template (extraneous opening { in the template will cause this)
	end

	if redirects_patent[template_name] then
		date = date_get (template, alias_patterns_patent_date);					-- get date; done here because might be in {{date}} 
	else
		date = date_get (template, alias_patterns_date);
	end
	
	ref = template:match ('|%s*ref%s*=%s*(%b{})');								-- first look for |ref={{sfnref}} or |ref={{harvid}} because we will strip templates from the cs1|2 template
	if not ref then
		if template:match ('|%s*ref%s*=([^|}]+)') then							-- |ref={{template}} not found; if there is a |ref= param with an assigned value
			ref = template:match ('|%s*ref%s*=([^|}]+)');						-- get the value; whitespace is a 'value'
			if ref then															-- nil when |ref=|... or when |ref=}} (no spaces between assignment operator and pipe or closing brace)
				ref = mw.text.trim (ref);										-- something, could be just whitespace, so trim leading / trailing whitespace
				if '' == ref then												-- trimming a string of whitespace makes an empty string
					ref = nil;													-- make empty ref same as missing ref
				end
			end
		end
	end

	template_params_get (template, params);										-- build a table of template parameters and their values

	if 'harv' == ref  or not ref then											-- |ref=harv specified or |ref= missing or empty
		if redirects_patent[template_name] then									-- if this is a cite patent template
			anchor_id = names_get (params, aliases_inventor);					-- inventor names only
		else																	-- cs1|2 template
			anchor_id = names_get (params, aliases_contributor) or				-- get contributor, author, or editor names
				names_get (params, aliases_author) or
				vnames_get (params, 'vauthors') or								-- |vauthors=
				names_get (params, aliases_editor) or
				vnames_get (params, 'veditors');								-- |veditors=
		end

		if anchor_id then														-- if names were gotten
			anchor_id = 'CITEREF' .. anchor_id .. date;
		end

	elseif ref:match ('%b{}') then												-- ref holds a template
		anchor_id = sfnref_get (ref);											-- returns content of {{sfnref}} or {{harvid}}; nil else

	elseif 'none' == ref and not redirects_patent[template_name] then			-- |ref=none; not supported by cite patent
		return nil;																-- anchor id expicitly suppressed
		
	else
		anchor_id = ref;														-- |ref=&lt;text&gt; may match an anchor id override value in {{harv}} template |ref= parameter
	end
	
	return anchor_id;															-- anchor_id text; nil else
end


--[[--------------------------&lt; L I S T _ A D D &gt;--------------------------------------------------------------

adds an &lt;item&gt; to &lt;list&gt; table; for anchor IDs, the boolean &lt;encode&gt; argument must be set true; no return value

]]

local function list_add (item, list, encode)
	if item then																-- if there was an item
		if encode then															-- for anchor IDs ...
			item = mw.uri.anchorEncode (item);									-- encode to remove wikimarkup, convert spaces to underscores etc
		end
		
		if not list[item] then													-- if not already saved
			list[item] = 1;														-- save it 
		else																	-- here when this item already saved
			list[item] = list[item] + 1;										-- to indicate that there are multiple items
		end
	end
end


--[[--------------------------&lt; A N C H O R _ I D _ M A K E _ A N C H O R &gt;------------------------------------

make anchor IDs from {{anchor}}; there may be more than one because {{anchor}} is not limited to the number of
anchors it may hold.

]]

local function anchor_id_make_anchor (template, anchor_id_list)
	template = template:gsub ('^{{[^|]+|', ''):gsub ('}}$', '', 1);				-- remove outer {{ and }} and template name

	template = wikilink_strip (template);										-- strip any wikilink markup (there shouldn't be any but just in case)
	
	local params = {};
	local anchor_id;
	
	for param in template:gmatch ('%b{}') do									-- loop through the template; remove and save templates (presumed to be sfnref or harvid)
		table.insert (params, param);											-- save it
		template = template:gsub ('%b{}', '', 1);								-- remove it from source template
	end
	
	for _, t in ipairs (params) do												-- spin through the templates in params
		anchor_id = sfnref_get (t);												-- attempt to decode {{sfnref}} and {{harvid}}
		if anchor_id then														-- nil when not {{sfnref}} or {{harvid}}
			list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);							-- add anchor ID to the list
		end
	end
	
	template = template:gsub ('|%s*|', '|');									-- when pipe follows pipe with or without white space, remove extraneous pipe
	template = template:gsub ('^|', ''):gsub('|$', '');							-- remove extraneous leading and trailing pipes

	params = mw.text.split (template, '%s*|%s*');								-- split at the pipe and remove extraneous space characters
	
	for _, t in ipairs (params) do												-- spin through the anchor IDs
		anchor_id = mw.text.trim (t);											-- trim white space
		if '' ~= anchor_id then													-- should always have something
			list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);							-- add anchor ID to the list
		end
	end
end


--[[--------------------------&lt; T E M P L A T E _ L I S T _ A D D &gt;--------------------------------------------

makes a list of templates use in the article.

]]

local function template_list_add (template, template_list)
	local template = template:match ('{{%s*(.-)[|}]');							-- keep the case of the template - this is different from template_name_get()
	if template and not template:match ('^#') then								-- found a template or magic word; ignore magic words
		template=mw.text.trim (template);										-- trim whitespace
		template = Lang_obj:ucfirst (template);									-- first character in template name must be uppercase (same as canonical template name) TODO: better way to do this?
		list_add (template, template_list);										-- add to list with (unused) tally
	end
end


--[[--------------------------&lt; A N C H O R _ I D _ L I S T _ M A K E &gt;----------------------------------------

makes a list of anchor ids from cs1|2, cs1|2-like, vcite xxx, harvc, anchor, wikicite templates

Because cs1|2 wrapper templates can, and often do, hide the author and date parameters inside the wrapper,
these parameters are not available in the article's wikisource so {{harv}}, {{sfn}}, and {{harvc}} templates that
link correctly to those wrapper templates will incorrectly show error messages.  Use |ignore-err=yes in the {{harv}},
{{sfn}}, and {{harvc}} templates to supress the error message.

creates a list of templates used in the article for use with the whitelist

creates a list of article-local whitelisted anchor IDs from {{sfn whitelist}}

]]

local function anchor_id_list_make ()
    local anchor_id_list = {}
    local template_list = {}
    local article_whitelist = {}
	local article_content = article_content_get ();								-- attempt to get this article's content

	if article_content == '' then												-- when there is no article content
		return '';																-- no point in continuing
	end
	
	local template;																-- place to hold the template that we found
	local template_name;
	local anchor_id;															-- place to hold an anchor id as it is extracted / decoded

	local find_pattern = '%f[{]{{[^{]';
	local tstart, tend = article_content:find (find_pattern);					-- find the first template; do not find template variables: {{{template var|}}} 

	while tstart do
		template = article_content:match ('%b{}', tstart);						-- get the whole template
		if not template then
			break;																-- template is nil for some reason (last template missing closing }} for example) so declare ourselves done
		end

		template_name = template_name_get (template);							-- get first char uppercase trimmed template name; ignore subpages ~/new, ~/sandbox
		template_list_add (template, template_list);											-- add this template's name to the list

		if data.known_templates_cs12 [template_name] then
			anchor_id = anchor_id_make_cs12 (template);							-- extract an anchor id from this template
			list_add (anchor_id, anchor_id_list, true)

		elseif data.known_templates_vcite [template_name] then
			local ref = template:match ('|%s*ref%s*=%s*(%b{})');				-- first look for |ref={{sfnref}} or |ref={{harvid}} because we will strip templates from the vcite template
			if ref then															-- |ref={{template}}
				anchor_id = sfnref_get (ref);									-- returns content of {{sfnref}} or {{harvid}}; nil else
				list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);
			else
				local params = {};

				template_params_get (template, params);							-- build a table of template parameters and their values

				anchor_id = params['ref'];										-- when both set, vcite uses value from |ref=
				if not anchor_id and params['harvid'] then
					anchor_id = 'CITEREF' .. params['harvid'];					-- in vcite, |harvid= auto-adds 'CITEREF' prefix to the value in |harvid=
				end
				list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);
			end

		elseif data.known_templates_harvc [template_name] then
			anchor_id = anchor_id_make_harvc (template);						-- extract an anchor id from this template
			list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);
			
		elseif data.known_templates_wikicite [template_name] then
			local ref = template:match ('|%s*ref%s*=%s*(%b{})');				-- first look for |ref={{sfnref}} or |ref={{harvid}}
			
			if ref then
				anchor_id = sfnref_get (ref);
	
			elseif template:match ('|%s*ref%s*=([^|}]+)') then
				anchor_id = template:match ('|%s*ref%s*=([^|}]+)');				-- plain-text
	
			elseif template:match ('|%s*id%s*=%s*(%b{})') then
				ref = template:match ('|%s*id%s*=%s*(%b{})');
				anchor_id = 'Reference-' .. sfnref_get (ref);

			elseif template:match ('|%s*id%s*=([^|}]+)') then
				anchor_id = 'Reference-' .. template:match ('|%s*id%s*=([^|}]+)');	-- plain-text

			else
				anchor_id = nil;												-- no matches, ensure that anchor_id has no value
			end
			
			if anchor_id then
				list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);
			end

		elseif data.known_templates_anchor [template_name] then
			anchor_id_make_anchor (template, anchor_id_list);					-- extract anchor ids from this template if any
		
		elseif data.known_templates_sfn_whitelist [template_name] then
			template = template:gsub ('^{{[^|]+|', ''):gsub ('}}$', '', 1);		-- remove outer {{ and }} and template name
			template = mw.text.trim (template, '%s|');							-- trim leading trailing white space and pipes
			template = mw.text.split (template, '%s*|%s*');						-- make a table of the template's parameters

			for _, anchor_id in ipairs (template) do							-- spin through this template's parameter
				if '' ~= anchor_id and not article_whitelist[anchor_id] then
					anchor_id = mw.uri.anchorEncode (anchor_id)
					article_whitelist[anchor_id] = 1;							-- add to the whitelist
				end
			end

	    elseif template_name and whitelist.wrapper_templates[template_name] then
			anchor_id = anchor_id_make_wrapper (template);						-- extract an anchor id from this template if possible
			list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);

		
		elseif template_name and template_name:match ('^Cit[ea]') then			-- not known, not known wrapper; last gasp, try as cs1-like
			anchor_id = anchor_id_make_cs12 (template);							-- extract an anchor id from this template if possible
			list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);
		end

		tstart, tend = article_content:find (find_pattern, tend);				-- search for another template; begin at end of last search
	end

mw.logObject (anchor_id_list, 'anchor_id_list');
mw.logObject (template_list, 'template_list');
mw.logObject (article_whitelist, 'article_whitelist');


    global_anchor_id_list = anchor_id_list
    global_template_list = template_list
    global_article_whitelist = article_whitelist
end

--[[--------------------------&lt; C I T E R E F _ P A T T E R N S _ M A K E &gt;--------------------------------------------

Scans template_list to look for wrapper templates that generate citerefs that require Lua patterns.

This scan is only done once per page load, to save time

]]

local function citeref_patterns_make()
    if not global_template_list then return end
    local citeref_patterns = {}
    local template_patterns = whitelist and whitelist.wrapper_template_patterns or {} template_patterns = whitelist.wrapper_template_patterns
    for _, p in ipairs(template_patterns) do
        for _, t in ipairs(p[1]) do                                           -- loop through list of template wrappers
            if global_template_list[t] then                                   -- if wrapper is found in article, record corresponding patterns
                for _, pat in ipairs(p[2]) do
                    table.insert(citeref_patterns, pat)
                end
                break
            end
        end
    end
mw.logObject(citeref_patterns,'citeref_patterns')
    return citeref_patterns
end


--[[--------------------------&lt; E X P O R T E D _ T A B L E S &gt;------------------------------------------------
]]

-- First create global_anchor_id_list, global_template_list, global_article_whitelist
anchor_id_list_make()

-- Then stuff them (and derived tables) into return table
return {
	anchor_id_list = global_anchor_id_list or {},			                        -- table of anchor ids available in this article
	article_whitelist = global_article_whitelist or {},								-- table of anchor ids with false-positive error message to be suppressed
	template_list = global_template_list or {},							            -- table of templates used in this article
    citeref_patterns = citeref_patterns_make() or {}                                -- table of Lua patterns to search for citeref from wrappers
	}</text>
      <sha1>5uotqxn9sv26y6iz6ucpvn39w9hndz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368770</id>
      <parentid>368762</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>368770</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="39945" sha1="c7a52bd3srpkfeyuvn2r2rtnwdfw6hl" xml:space="preserve">require('strict');
local data = mw.loadData ('Module:Footnotes/anchor id list/data');
local whitelist = mw.loadData ('Module:Footnotes/whitelist');
local Lang_obj = mw.language.getContentLanguage();								-- used by template_list_add() to uppercase first letter of template name TODO: better way to do that?

local redirects_date = {
	['date'] = true,
	['datetomos'] = true,
	['formatdate'] = true,
	['isotodmymdy'] = true,
	['isotomos'] = true,
	}
local redirects_patent = {														-- special case cs1-like templates because uses different parameters for name and date in anchor ID
	['Cite patent'] = true,
	['Citeref patent'] = true,
	['Ref patent'] = true,
	}
local redirects_sfnref = {
	['sfnref'] = true,
	['harvid'] = true,
	}
local aliases_author = {														-- these use pseudo-patterns in the same way as cs1|2; '#' represents 1 or more enumerator digits
	'last#',
	'author#',
	'surname#',
	'author-last#',
	'author#-last',
	'subject#',
	'host#',
	}
local aliases_contributor = {
	'contributor#',
	'contributor-last#',
	'contributor#-last',
	'contributor-surname#',
	'contributor#-surname',
	}
local aliases_editor = {
	'editor#',
	'editor-last#',
	'editor#-last',
	'editor-surname#',
	'editor#-surname',
	}
local aliases_harvc_author = {
	'last#',
	'author#',
	}
local aliases_inventor = {														-- cite patent
	'inventor#',
	'inventor-last#',
	'inventor#-last',
	'inventor-surname#',
	'inventor#-surname',
	'invent#',
	'invent-#',
	}
local alias_patterns_date = {													-- normal lua patterns for most cs1|2-like templates
	'|%s*year%s*=%s*',
	'|%s*date%s*=%s*',
	'|%s*publication%-?date%s*=%s*',
	'|%s*air%-?date%s*=%s*',
	}
local alias_patterns_harvc_date = {												-- normal lua patterns for harvc template
	'|%s*anchor%-year%s*=%s*',
	'|%s*year%s*=%s*',
	}
local alias_patterns_patent_date = {											-- normal lua patterns for cite patent templates
	'|%s*issue%-date%s*=%s*',
	'|%s*gdate%s*=%s*',
	'|%s*publication%-date%s*=%s*',
	'|%s*pubdate%s*=%s*',
	}
local patterns_date = {															-- normal lua patterns
--	'(%d%d%d%d–%d%d%d%d%l?)$',													-- YYYY–YYYY four-digit year range at end (Season YYYY–YYYY); with or without dab
	'(%d%d%d%d)%D+(%d%d%d%d%l?)$',												-- any range with four-digit years; with or without dab; not two captures
	'^(%d%d%d%d–%d%d%l?)$',														-- YYYY–YY two-digit year range; with or without dab
	'^(c%. %d%d%d%d?%l?)$',														-- three- or four-digit circa year; with or without dab
	'(%d%d%d%d?%l?)$',															-- three- or four-digit year at end of date (dmy or mdy); with or without dab
	'^(%d%d%d%d?%l?)',															-- three- or four-digit year at beginning of date (ymd or YYYY); with or without dab
	'^(n%.d%.%l?)$',															-- 'no date' with dots; with or without dab
	'^(nd%l?)$',																-- 'no date' without dots; with or without dab
	}
local patterns_tags = {
	'&lt;nowiki&gt;.-&lt;/nowiki&gt;',
	'&lt;!%-%-.-%-%-&gt;',
	'&lt;pre&gt;.-&lt;/pre&gt;',
	'&lt;syntaxhighlight.-&gt;.-&lt;/syntaxhighlight&gt;',
	'&lt;source.-&gt;.-&lt;/source&gt;',													-- deprecated alias of syntaxhighlight tag
	}
local template_skip = {															-- templates to be skipped for whatever reason; mostly because they resemble cs1-like templates
	['Citation-attribution'] = true,
	}
local global_article_content = nil

local global_anchor_id_list = nil												-- exported tables
local global_template_list = nil
local global_article_whitelist = nil


--[[--------------------------&lt; A R T I C L E _ C O N T E N T _ G E T &gt;----------------------------------------

get article content, remove certain html-like tags and their content so that this code doesn't include any citation
templates inside the tags as valid tagets; they are not.

]]

local function article_content_get ()
    if global_article_content then return global_article_content end
    local article_content = mw.title.getCurrentTitle():getContent() or '';		-- get the content of the article or ''; new pages edited w/ve do not have 'content' until saved; ve does not preview; phab:T221625
	for _, tag in ipairs (patterns_tags) do
	    article_content = article_content:gsub (tag, '');					-- remove certain html-like tags and their content
	end
	global_article_content = article_content
    return article_content
end


--[[--------------------------&lt; S F N R E F _ G E T &gt;----------------------------------------------------------

make an anchor id from the contents of {{sfnref}} or {{harvid}}.  this function assumes that {{sfnref}} and {{harvid}}
are correctly formed.

]]

local function sfnref_get (template)
	template = template:gsub ('{{%s*(.-)%s*}}', '%1');							-- strip bounding template markup and trim
	local parts = mw.text.split (template, '%s*|%s*');							-- split at the pipe and remove extraneous space characters
	local anchor_id = {};

	if redirects_sfnref[parts[1]:lower()] then
		anchor_id[1] = 'CITEREF';
	else
		return nil;																-- not an sfnref or harvid template
	end
	
	local i = 2;																-- indexer into parts{} table
	local j = 2;																-- indexer into anchor_id{} table which already has 'CITEREF' at [1]
	while parts[i] and 7 &gt; j do													-- loop through what should be just positional parameters for names and year (2-6 four names and a date)
		if not parts[i]:find ('=') then											-- look for equal sign (named paraneter in a template that doesn't support named parameters)
			anchor_id[j] = parts[i];											-- positional parameters are saved
			j = j+1;															-- bump the anchor_id{} indexer
		end
		i = i+ 1;																-- bump the parts{} indexer
	end

	return table.concat (anchor_id, '');
end


--[[--------------------------&lt; D A T E _ G E T &gt;--------------------------------------------------------------

extract year from one of |year=, |date=, |publicationdate=, or |publication-date in that order.  Does not error
check (that is left to the cs1|2 templates to do)

also gets date from |&lt;date alias&gt;={{date|...}}

]]

local function date_get (template, aliases)
	local rvalue;

	for _, pattern in ipairs (aliases) do										-- spin through the date alias patterns
		rvalue = tostring(template):match (pattern);							-- is this |&lt;date alias&gt;= used (tostring() because something makes match() think template is a table)
		if rvalue then
			rvalue = tostring(template):match (pattern .. '(%b{})');			-- is rvalue a template?
			if rvalue then
				rvalue = rvalue:gsub ('{{%s*(.-)%s*}}', '%1');					-- strip bounding template markup and trim
				local parts = mw.text.split (rvalue, '%s*|%s*');				-- split at the pipe and remove extraneous space characters

				if redirects_date[parts[1]:lower()] then						-- if parts[1] names {{date}} or redirect
					rvalue = parts[2];											-- assume that date template is properly formed, first positional parameter is the date
				else
					return '';													-- |date= holds some other template than {{date}} or redirect
				end
			else
				rvalue = template:match (pattern .. '([^|}]+)');
				if rvalue then													-- if rvalue is something
					rvalue = mw.text.trim (rvalue);								-- trim it
				end
				
				if not rvalue or '' == rvalue then								-- if rvale was nothing or trimed to nothing
					rvalue = nil;												-- ensure that it is unset so we can try the next parameter in the list
				end
			end

			if rvalue then
				for _, pattern in ipairs (patterns_date) do						-- spin through the recognized date formats
--					date = rvalue:match (pattern);								-- attempt to extract year portion according to the pattern
					local date, date2 = rvalue:match (pattern);					-- attempt to extract year portion according to the pattern; &lt;date2&gt; gets second year in any range
					if date then
						if date2 then											-- when a second year
							date = table.concat ({date, '–', date2});			-- build a date range
						end
						return date;											-- matched so return;
					end
				end
				break;															-- found a date but it was malformed so abandon
			end
		end
	end

	return '';																	-- no date param or date param doesn't hold a recognized date; empty string for concatenation
end

 
--[[--------------------------&lt; V N A M E S _ G E T &gt;----------------------------------------------------------

extract names from |vauthors= or |veditors=; there is no |vcontributors= parameter.

splits the v parameter value at the comma; correctly handles accept-as-witten markup when used to wrap a comma-
separated names (corporate)

]]

local function vnames_get (params, vparam)
	local vnames = {};															-- first four author or editor names go here
	local split = {};															-- temp table to assist in decoding accept-as-witten-markup

	if params[vparam] then														-- test for |vauthors= or |veditor=
		split = mw.text.split (params[vparam], '%s*,%s*');						-- this will separate portions of ((Black, Brown, White, an Co.))
	
		local i = 1;															-- an indexer
		
		while split[i] do
			if split[i]:match ('^%(%(.*[^%)][^%)]$') then						-- first segment of comma-separated accept-as-witten; this segment has the opening doubled parens
				local name = split[i];
				i=i+1;															-- bump indexer to next segment
				while split[i] do
					name = name .. ', ' .. split[i];							-- concatenate with previous segments
					if split[i]:match ('^.*%)%)$') then							-- if this table member has the closing doubled parens
						break;													-- and done reassembling so
					end
					i=i+1;														-- bump indexer
				end
				table.insert (vnames, name);									-- and add accept-as-witten name to the vnames table
	
			else
				table.insert (vnames, split[i]);								-- and add name to the vnames table
			end
		i=i+1;																	-- bump indexer
		if 5 == i then break; end												-- limit to four names
		end

		for i, vname in ipairs (vnames) do
			if not vname:match ('%(%(.-%)%)') then								-- without accept-this-value-as-written markup
				vnames[i] = vname:gsub ('(.-)%s+%u+$', '%1');					-- extract and save surname(s)
			end
		end
		for i, vname in ipairs (vnames) do										-- repeat, this time for accept-this-value-as-written markup
			vnames[i] = vname:gsub ('%(%((.-)%)%)', '%1');						-- remove markup if present and save the whole name
		end
	end

	return 0 ~= #vnames and table.concat (vnames) or nil						-- return a concatenation of the vnames; nil else
end


--[[--------------------------&lt; N A M E S _ G E T &gt;------------------------------------------------------------

cs1|2 makes anchor id from contributor, author, or editor name-lists in that order

get the names from the cs1|2 template;  if there are no contributor names, try author names, then try editor names.

returns concatenated names in enumeration order when successful; nil else

empty name (nameholding parameter n is present without value) and missing name (nameholding parameter n is not
present) are included as empty string with all other names

]]

local function names_get (params, aliases_list)
	local names = {};															-- first four author or editor names go here
	local enum_alias;															-- alias with '#' replaced with a digit

	for enum=1, 4 do															-- four names only
		for i, alias in ipairs (aliases_list) do
			if not names[enum] then												-- hanven't found a previous alias with this [enum]? see if we can find this alias with this enum
				enum_alias = alias:gsub ('#', enum);							-- replace '#' to make 'lastn'
	
				if 1 == enum then												-- because |last= and last1= are exact aliases
					if params[enum_alias] then									-- test |last1= first
						names[enum] = params[enum_alias];						-- found so save the value assigned to |last1=
						break;													-- next enum
					else
						enum_alias = alias:gsub ('#', '');						-- replace '#' to make 'last'
						if params[enum_alias] then
							names[enum] = params[enum_alias];					-- found so save the value assigned to |last=
							break;												-- next enum
						end
					end
				else															-- here for enum 2, 3, 4
					if params[enum_alias] then
						names[enum] = params[enum_alias];						-- found so save the value assigned to |lastn=
						break;													-- next enum
					end
				end
			end
		end
	end

	for enum=1, 4 do															-- spin through the names table and
		local name = names[enum];
		if not name then														-- when nameholding parameter n is not present (nil)
			name = '';															-- convert to empty string for concatenation
		end
		name = name:gsub('%(%((.-)%)%)', '%1');									-- remove accept-as-written markup if present
		names[enum] = name;														-- save the modified name
	end

	local name_str = table.concat (names);										-- concatenate the names
	return '' ~= name_str and name_str or nil;									-- return the concatenation if not empty string; nil else
end


--[[--------------------------&lt; T E M P L A T E _ S T R I P &gt;--------------------------------------------------

removes the citation or havrc template's {{ and }} markup then removes, in whole, any templates found inside the
citation or harvc template.

Templates are not allowed in parameters that are made part of COinS metadata; yet, they will appear.  cs1|2 does
not see the template markup but instead sees the result of the template as html.  cs1|2 strips the html which
leaves the displayed value for the anchor id.  We can't do that here so, because templates aren't allowed in
parameters, we simply discard any templates found in the cs1|2 template.

this may leave a |lastn= parameter empty which will be treated as if it were really empty as cs1|2 do (three authors,
|last2= empty -&gt; CITEREFLast1Last3YYYY (the harv and sfn render: 'Last1, &amp; Last3 YYYY' with CITEREFLast1Last3YYYY).

]]

local function template_strip (template)
	template = template:gsub ('^{{%s*', ''):gsub ('%s*}}$', '', 1);				-- remove outer {{ and }} (cs1|2 template delimiters with trailing/leading whitespace)
	template = template:gsub ('%b{}', '');										-- remove any templates from the cs1|2 template
	return template;
end


--[[--------------------------&lt; E S C A P E _ L U A _ M A G I C _ C H A R S &gt;----------------------------------

Returns a string where all of lua's magic characters have been escaped.  This is important because functions like
string.gsub() treat their pattern and replace strings as patterns, not literal strings.
]]

local function escape_lua_magic_chars (argument)
	argument = argument:gsub(&quot;%%&quot;, &quot;%%%%&quot;);										-- replace % with %%
	argument = argument:gsub(&quot;([%^%$%(%)%.%[%]%*%+%-%?])&quot;, &quot;%%%1&quot;);				-- replace all other lua magic pattern characters
	return argument;
end


--[=[-------------------------&lt; W I K I L I N K _ S T R I P &gt;--------------------------------------------------

Wikilink markup does not belong in an anchor id and can / does confuse the code that parses apart citation and
harvc templates so here we remove any wiki markup:
	[[link|label]] -&gt; label
	[[link]] -&gt; link
	
]=]

local function wikilink_strip (template)
	for wikilink in template:gmatch ('%[%b[]%]') do								-- get a wikilink
		template = template:gsub ('%[%b[]%]', '__57r1P__', 1);					-- install a marker
		if wikilink:match ('%[%[.-|(.-)%]%]') then
			wikilink = wikilink:match ('%[%[.-|(.-)%]%]');						-- extract label from complex [[link|label]] wikilink
		else
			wikilink = wikilink:match ('%[%[(.-)%]%]');							-- extract link from simple [[link]] wikilinks
		end
		wikilink = escape_lua_magic_chars (wikilink);							-- in case there are lua magic characters in wikilink
		template = template:gsub ('__57r1P__', wikilink, 1);					-- replace the marker with the appropriate text
	end

	return template;
end


--[[--------------------------&lt; T E M P L A T E _ N A M E _ G E T &gt;--------------------------------------------

return the citation or harvc template's name; convert to lower case and trim leading and trailing whitespace;

when the template is a sandbox the subpage portion of the template name is omitted from the returned template name
	{{Cite book/new |...}} returns cite book

]]

local function template_name_get (template)
	local template_name = template:match ('^{{%s*([^/|}]+)');					-- get template name; ignore subpages ~/new, ~/sandbox; parser functions

	if not template_name or template_name:match ('^#') then						-- parser functions, magic words don't count as templates
		return nil;																-- could not get template name from (possibly corrupt) template; extraneous opening { mid template can cause this;
	end;
	template_name = template_name:gsub ('%s*$', '');							-- trim trailing whitespace; leading whitespace already removed
	return Lang_obj:ucfirst (template_name);									-- first character in template name must be uppercase (same as canonical template name) TODO: better way to do this?
end


--[[--------------------------&lt; T E M P L A T E _ P A R A M S _ G E T &gt;----------------------------------------

parse apart a template's parameters and store in the params table where key is the parameter's name and value is
the parameter's value; empty parameters are not saved

]]

local function template_params_get (template, params_t)
	template = wikilink_strip (template);										-- because piped wikilinks confuse code that builds params_t{} and because wikilinks not allowed in an anchor id
																				-- strip templates after getting |ref= value because |ref={{sfnref}} and |ref={{harvid}} are allowed
	template = template_strip (template);										-- because template markup can confuse code that builds params_t{} and because templates in name parameters are not allowed

	local temp_t = mw.text.split (template, '%s*|%s*');							--split on the pipe
	for _, param in ipairs (temp_t) do
		if param:find ('=', 1, true) then										-- a named parameter?
			local k, v = param:match ('%s*([^=]-)%s*=%s*([^|}]+)');
			if v then															-- there must be a value
				if '' ~= v and not v:match ('^%s$') then						-- skip when value is empty string or only whitespace
					params_t[k] = mw.text.trim (v);								-- add trimmed value else
				end
			end
		end
	end
end


--[[--------------------------&lt; C I T E R E F _ M A K E _ H A R V C &gt;------------------------------------------

makes anchor_id from {{harvc}} or redirects

]]

local function anchor_id_make_harvc (template)
	local date = date_get (template, alias_patterns_harvc_date);				-- get date; done here because might be in {{date}}; return date if valid; empty string else
	local anchor_id;
	local params = {};															-- table of harvc parameters
	local id;																	-- custom anchor id for this {{harvc}} template

	id = template:match ('|%s*id%s*=%s*(%b{})');								-- in case |id={{sfnref}}; done here because templates will be stripped

	template_params_get (template, params);										-- build a table of template parameters and their values; this strips wikilinks and templates

	if id then																	-- when set is {{sfnref}} or {{harvid}} template
		return sfnref_get (id);													-- returns content of {{sfnref}} or {{harvid}}; nil else
	end
	if params.id then															-- custom anchor for this {{harvc}} template (text)
		return params.id;														-- |id= value as written
	end
	
	anchor_id = names_get (params, aliases_harvc_author);						-- get the harvc contributor names

	if anchor_id then															-- if names were gotten
		return 'CITEREF' .. anchor_id .. date;
	end
	return nil;																	-- no names; no anchor_id
end


--[[--------------------------&lt; A N C H O R _ I D _ M A K E _ W R A P P E R &gt;----------------------------------

for wrapper templates

inspect externally visible |ref= to decide what to do:
	|ref=										- empty or missing: get names and date from whitelist defaults; override defaults from externally visible template parameters
	|ref=harv									- same as empty or missing
	|ref={{SfnRef|name|name|name|name|year}}	- assemble an anchor id from {{sfnref}} positional parameters
	|ref={{Harvid|name|name|name|name|year}}	- assemble an anchor id from {{harvid}} positional parameters
	|ref=none									- skip; do nothing because an anchor id intentionally suppressed; TODO: keep with a type code of '0'?
	|ref=&lt;text&gt;									- save param value because may match an anchor id override value in {{harv}} template |ref= parameter or {{harvc}} |id= parameter

]]

local function anchor_id_make_wrapper (template)
	local ref;																	-- content of |ref=
	local template_name;														-- name of the template
	local anchor_id;															-- the assembled anchor id from this template
	local date;
	local name_default;
	local date_default;
	local vol;
	local params = {};															-- table of template parameters
	
	template_name = template_name_get (template);								-- get first char uppercase trimmed template name; ignore subpages ~/new, ~/sandbox
	if not template_name or template_skip[template_name] then
		return nil;																-- could not extract template name from (possibly corrupted) template (extraneous opening { in the template will cause this)
	end

	date = date_get (template, alias_patterns_date);							-- get date; done here because might be in {{date}}
--	if '' == date then
--		date = whitelist.wrapper_templates[template_name][2] or '';				-- no externally visible date so get default date
--	end

	ref = template:match ('|%s*ref%s*=%s*(%b{})');								-- first look for |ref={{sfnref}} or |ref={{harvid}} because we will strip templates from the wrapper template
	if not ref then
		if template:match ('|%s*ref%s*=([^|}]+)') then							-- |ref={{template}} not found; if there is a |ref= param with an assigned value
			ref = template:match ('|%s*ref%s*=([^|}]+)');						-- get the value; whitespace is a 'value'
			if ref then															-- nil when |ref=|... or when |ref=}} (no spaces between assignment operator and pipe or closing brace)
				ref = mw.text.trim (ref);										-- something, could be just whitespace, so trim leading / trailing whitespace
				if '' == ref then												-- trimming a string of whitespace makes an empty string
					ref = nil;													-- make empty ref same as missing ref
				end
			end
		end
	end

	template_params_get (template, params);										-- build a table of template parameters and their values

    local wrap_data = whitelist.wrapper_templates[template_name]

	if wrap_data[1] then						                                -- is this wrapper a simple-default wrapper?
		name_default = wrap_data[1];			                                -- get the default names
		date_default = wrap_data[2];			                                -- get the default date
	else
		vol = params['volume'] or 'default';
        local fascicle = params['fascicle']                                     -- some templates use &quot;fascicle&quot; to mean &quot;subvolume&quot;
        if fascicle then
            local subvol = vol..'/'..fascicle                                   -- if fascicle is used, subvolume = &quot;vol/fascicle&quot;
            if wrap_data[subvol] then                                           -- if subvolume exists, use it, otherwise fall back to volume
                vol = subvol
            end
        end                           
		if not wrap_data[vol] then				                                -- make sure this volume exists
			vol = 'default';													-- doesn't exist, use default volume
		end
		name_default = wrap_data[vol][1];		                                -- get the default names
		date_default = wrap_data[vol][2];		                                -- get the default date
	end

	if 'harv' == ref  or not ref then											-- |ref=harv specified or |ref= missing or empty
		anchor_id = names_get (params, aliases_contributor) or					-- get contributor, author, or editor names
			names_get (params, aliases_author) or
			vnames_get (params, 'vauthors') or									-- |vauthors=
			names_get (params, aliases_editor) or
			vnames_get (params, 'veditors') or									-- |veditors=
			name_default;														-- default names from whitelist
--			whitelist.wrapper_templates[template_name][1];						-- default names from whitelist

		if '' == date then														-- if date not provided in the template
			date = date_default;												-- use the default date from whitelist
		end

		if anchor_id then														-- if names were gotten
			anchor_id = 'CITEREF' .. anchor_id .. date;
		end

	elseif ref:match ('%b{}') then												-- ref holds a template
		anchor_id = sfnref_get (ref);											-- returns content of {{sfnref}} or {{harvid}}; nil else

	elseif 'none' == ref then													-- |ref=none
		return nil;																-- anchor id expicitly suppressed
		
	else
		anchor_id = ref;														-- |ref=&lt;text&gt; may match an anchor id override value in {{harv}} template |ref= parameter
	end
	
	return anchor_id;															-- anchor_id text; nil else
end


--[[--------------------------&lt; A N C H O R _ I D _ M A K E _ C S 1 2 &gt;----------------------------------------

for cs1|2 template and cs1-like templates

inspect |ref= to decide what to do:
	|ref=										- empty or missing: get names and date from template parameters; all cs1|2 create CITEREF anchor IDs
	|ref=harv									- get names and date from template parameters
	|ref={{SfnRef|name|name|name|name|year}}	- assemble an anchor id from {{sfnref}} positional parameters
	|ref={{Harvid|name|name|name|name|year}}	- assemble an anchor id from {{harvid}} positional parameters
	|ref=none									- skip; do nothing because an anchor id intentionally suppressed; TODO: keep with a type code of '0'?
	|ref=&lt;text&gt;									- save param value because may match an anchor id override value in {{harv}} template |ref= parameter or {{harvc}} |id= parameter

]]

local function anchor_id_make_cs12 (template)
	local ref;																	-- content of |ref=
	local template_name;														-- name of the template
	local anchor_id;															-- the assembled anchor id from this template
	local date;
	local params = {};															-- table of template parameters
	
	template_name = template_name_get (template);								-- get first char uppercase trimmed template name; ignore subpages ~/new, ~/sandbox
	if not template_name or template_skip[template_name] then
		return nil;																-- could not extract template name from (possibly corrupted) template (extraneous opening { in the template will cause this)
	end

	if redirects_patent[template_name] then
		date = date_get (template, alias_patterns_patent_date);					-- get date; done here because might be in {{date}} 
	else
		date = date_get (template, alias_patterns_date);
	end
	
	ref = template:match ('|%s*ref%s*=%s*(%b{})');								-- first look for |ref={{sfnref}} or |ref={{harvid}} because we will strip templates from the cs1|2 template
	if not ref then
		if template:match ('|%s*ref%s*=([^|}]+)') then							-- |ref={{template}} not found; if there is a |ref= param with an assigned value
			ref = template:match ('|%s*ref%s*=([^|}]+)');						-- get the value; whitespace is a 'value'
			if ref then															-- nil when |ref=|... or when |ref=}} (no spaces between assignment operator and pipe or closing brace)
				ref = mw.text.trim (ref);										-- something, could be just whitespace, so trim leading / trailing whitespace
				if '' == ref then												-- trimming a string of whitespace makes an empty string
					ref = nil;													-- make empty ref same as missing ref
				end
			end
		end
	end

	template_params_get (template, params);										-- build a table of template parameters and their values

	if 'harv' == ref  or not ref then											-- |ref=harv specified or |ref= missing or empty
		if redirects_patent[template_name] then									-- if this is a cite patent template
			anchor_id = names_get (params, aliases_inventor);					-- inventor names only
		else																	-- cs1|2 template
			anchor_id = names_get (params, aliases_contributor) or				-- get contributor, author, or editor names
				names_get (params, aliases_author) or
				vnames_get (params, 'vauthors') or								-- |vauthors=
				names_get (params, aliases_editor) or
				vnames_get (params, 'veditors');								-- |veditors=
		end

		if anchor_id then														-- if names were gotten
			anchor_id = 'CITEREF' .. anchor_id .. date;
		end

	elseif ref:match ('%b{}') then												-- ref holds a template
		anchor_id = sfnref_get (ref);											-- returns content of {{sfnref}} or {{harvid}}; nil else

	elseif 'none' == ref and not redirects_patent[template_name] then			-- |ref=none; not supported by cite patent
		return nil;																-- anchor id expicitly suppressed
		
	else
		anchor_id = ref;														-- |ref=&lt;text&gt; may match an anchor id override value in {{harv}} template |ref= parameter
	end
	
	return anchor_id;															-- anchor_id text; nil else
end


--[[--------------------------&lt; L I S T _ A D D &gt;--------------------------------------------------------------

adds an &lt;item&gt; to &lt;list&gt; table; for anchor IDs, the boolean &lt;encode&gt; argument must be set true; no return value

]]

local function list_add (item, list, encode)
	if item then																-- if there was an item
		if encode then															-- for anchor IDs ...
			item = mw.uri.anchorEncode (item);									-- encode to remove wikimarkup, convert spaces to underscores etc
		end
		
		if not list[item] then													-- if not already saved
			list[item] = 1;														-- save it 
		else																	-- here when this item already saved
			list[item] = list[item] + 1;										-- to indicate that there are multiple items
		end
	end
end


--[[--------------------------&lt; A N C H O R _ I D _ M A K E _ A N C H O R &gt;------------------------------------

make anchor IDs from {{anchor}}; there may be more than one because {{anchor}} is not limited to the number of
anchors it may hold.

]]

local function anchor_id_make_anchor (template, anchor_id_list)
	template = template:gsub ('^{{[^|]+|', ''):gsub ('}}$', '', 1);				-- remove outer {{ and }} and template name

	template = wikilink_strip (template);										-- strip any wikilink markup (there shouldn't be any but just in case)
	
	local params = {};
	local anchor_id;
	
	for param in template:gmatch ('%b{}') do									-- loop through the template; remove and save templates (presumed to be sfnref or harvid)
		table.insert (params, param);											-- save it
		template = template:gsub ('%b{}', '', 1);								-- remove it from source template
	end
	
	for _, t in ipairs (params) do												-- spin through the templates in params
		anchor_id = sfnref_get (t);												-- attempt to decode {{sfnref}} and {{harvid}}
		if anchor_id then														-- nil when not {{sfnref}} or {{harvid}}
			list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);							-- add anchor ID to the list
		end
	end
	
	template = template:gsub ('|%s*|', '|');									-- when pipe follows pipe with or without white space, remove extraneous pipe
	template = template:gsub ('^|', ''):gsub('|$', '');							-- remove extraneous leading and trailing pipes

	params = mw.text.split (template, '%s*|%s*');								-- split at the pipe and remove extraneous space characters
	
	for _, t in ipairs (params) do												-- spin through the anchor IDs
		anchor_id = mw.text.trim (t);											-- trim white space
		if '' ~= anchor_id then													-- should always have something
			list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);							-- add anchor ID to the list
		end
	end
end


--[[--------------------------&lt; T E M P L A T E _ L I S T _ A D D &gt;--------------------------------------------

makes a list of templates use in the article.

]]

local function template_list_add (template, template_list)
	local template = template:match ('{{%s*(.-)[|}]');							-- keep the case of the template - this is different from template_name_get()
	if template and not template:match ('^#') then								-- found a template or magic word; ignore magic words
		template=mw.text.trim (template);										-- trim whitespace
		template = Lang_obj:ucfirst (template);									-- first character in template name must be uppercase (same as canonical template name) TODO: better way to do this?
		list_add (template, template_list);										-- add to list with (unused) tally
	end
end


--[[--------------------------&lt; A N C H O R _ I D _ L I S T _ M A K E &gt;----------------------------------------

makes a list of anchor ids from cs1|2, cs1|2-like, vcite xxx, harvc, anchor, wikicite templates

Because cs1|2 wrapper templates can, and often do, hide the author and date parameters inside the wrapper,
these parameters are not available in the article's wikisource so {{harv}}, {{sfn}}, and {{harvc}} templates that
link correctly to those wrapper templates will incorrectly show error messages.  Use |ignore-err=yes in the {{harv}},
{{sfn}}, and {{harvc}} templates to supress the error message.

creates a list of templates used in the article for use with the whitelist

creates a list of article-local whitelisted anchor IDs from {{sfn whitelist}}

]]

local function anchor_id_list_make ()
    local anchor_id_list = {}
    local template_list = {}
    local article_whitelist = {}
	local article_content = article_content_get ();								-- attempt to get this article's content

	if article_content == '' then												-- when there is no article content
		return '';																-- no point in continuing
	end
	
	local template;																-- place to hold the template that we found
	local template_name;
	local anchor_id;															-- place to hold an anchor id as it is extracted / decoded

	local find_pattern = '%f[{]{{[^{]';
	local tstart, tend = article_content:find (find_pattern);					-- find the first template; do not find template variables: {{{template var|}}} 

	while tstart do
		template = article_content:match ('%b{}', tstart);						-- get the whole template
		if not template then
			break;																-- template is nil for some reason (last template missing closing }} for example) so declare ourselves done
		end

		template_name = template_name_get (template);							-- get first char uppercase trimmed template name; ignore subpages ~/new, ~/sandbox
		template_list_add (template, template_list);											-- add this template's name to the list

		if data.known_templates_cs12 [template_name] then
			anchor_id = anchor_id_make_cs12 (template);							-- extract an anchor id from this template
			list_add (anchor_id, anchor_id_list, true)

		elseif data.known_templates_vcite [template_name] then
			local ref = template:match ('|%s*ref%s*=%s*(%b{})');				-- first look for |ref={{sfnref}} or |ref={{harvid}} because we will strip templates from the vcite template
			if ref then															-- |ref={{template}}
				anchor_id = sfnref_get (ref);									-- returns content of {{sfnref}} or {{harvid}}; nil else
				list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);
			else
				local params = {};

				template_params_get (template, params);							-- build a table of template parameters and their values

				anchor_id = params['ref'];										-- when both set, vcite uses value from |ref=
				if not anchor_id and params['harvid'] then
					anchor_id = 'CITEREF' .. params['harvid'];					-- in vcite, |harvid= auto-adds 'CITEREF' prefix to the value in |harvid=
				end
				list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);
			end

		elseif data.known_templates_harvc [template_name] then
			anchor_id = anchor_id_make_harvc (template);						-- extract an anchor id from this template
			list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);
			
		elseif data.known_templates_wikicite [template_name] then
			local ref = template:match ('|%s*ref%s*=%s*(%b{})');				-- first look for |ref={{sfnref}} or |ref={{harvid}}
			
			if ref then
				anchor_id = sfnref_get (ref);
	
			elseif template:match ('|%s*ref%s*=([^|}]+)') then
				anchor_id = template:match ('|%s*ref%s*=([^|}]+)');				-- plain-text
	
			elseif template:match ('|%s*id%s*=%s*(%b{})') then
				ref = template:match ('|%s*id%s*=%s*(%b{})');
				anchor_id = 'Reference-' .. sfnref_get (ref);

			elseif template:match ('|%s*id%s*=([^|}]+)') then
				anchor_id = 'Reference-' .. template:match ('|%s*id%s*=([^|}]+)');	-- plain-text

			else
				anchor_id = nil;												-- no matches, ensure that anchor_id has no value
			end
			
			if anchor_id then
				list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);
			end

		elseif data.known_templates_anchor [template_name] then
			anchor_id_make_anchor (template, anchor_id_list);					-- extract anchor ids from this template if any
		
		elseif data.known_templates_sfn_whitelist [template_name] then
			template = template:gsub ('^{{[^|]+|', ''):gsub ('}}$', '', 1);		-- remove outer {{ and }} and template name
			template = mw.text.trim (template, '%s|');							-- trim leading trailing white space and pipes
			template = mw.text.split (template, '%s*|%s*');						-- make a table of the template's parameters

			for _, anchor_id in ipairs (template) do							-- spin through this template's parameter
				if '' ~= anchor_id and not article_whitelist[anchor_id] then
					anchor_id = mw.uri.anchorEncode (anchor_id)
					article_whitelist[anchor_id] = 1;							-- add to the whitelist
				end
			end

	    elseif template_name and whitelist.wrapper_templates[template_name] then
			anchor_id = anchor_id_make_wrapper (template);						-- extract an anchor id from this template if possible
			list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);

		
		elseif template_name and template_name:match ('^Cit[ea]') then			-- not known, not known wrapper; last gasp, try as cs1-like
			anchor_id = anchor_id_make_cs12 (template);							-- extract an anchor id from this template if possible
			list_add (anchor_id, anchor_id_list, true);
		end

		tstart, tend = article_content:find (find_pattern, tend);				-- search for another template; begin at end of last search
	end

mw.logObject (anchor_id_list, 'anchor_id_list');
mw.logObject (template_list, 'template_list');
mw.logObject (article_whitelist, 'article_whitelist');


    global_anchor_id_list = anchor_id_list
    global_template_list = template_list
    global_article_whitelist = article_whitelist
end

--[[--------------------------&lt; C I T E R E F _ P A T T E R N S _ M A K E &gt;--------------------------------------------

Scans template_list to look for wrapper templates that generate citerefs that require Lua patterns.

This scan is only done once per page load, to save time

]]

local function citeref_patterns_make()
	if not global_template_list then
		return {}
	end

	local citeref_patterns = {}
	local template_patterns = (whitelist and whitelist.wrapper_template_patterns) or {}

	for _, p in ipairs(template_patterns) do
		if type(p) == 'table' and type(p[1]) == 'table' and type(p[2]) == 'table' then
			for _, t in ipairs(p[1]) do										-- loop through list of template wrappers
				if global_template_list[t] then								-- if wrapper is found in article, record corresponding patterns
					for _, pat in ipairs(p[2]) do
						table.insert(citeref_patterns, pat)
					end
					break
				end
			end
		end
	end

	mw.logObject(citeref_patterns, 'citeref_patterns')
	return citeref_patterns
end


--[[--------------------------&lt; E X P O R T E D _ T A B L E S &gt;------------------------------------------------
]]

-- First create global_anchor_id_list, global_template_list, global_article_whitelist
anchor_id_list_make()

-- Then stuff them (and derived tables) into return table
return {
	anchor_id_list = global_anchor_id_list or {},					-- table of anchor ids available in this article
	article_whitelist = global_article_whitelist or {},				-- table of anchor ids with false-positive error message to be suppressed
	template_list = global_template_list or {},						-- table of templates used in this article
	citeref_patterns = citeref_patterns_make() or {}				-- table of Lua patterns to search for citeref from wrappers
}</text>
      <sha1>c7a52bd3srpkfeyuvn2r2rtnwdfw6hl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:کاڌي ۽ مشروبات سان لاڳاپيل فهرستون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>93445</id>
    <revision>
      <id>368795</id>
      <parentid>365837</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="ql6zmz37gaj7uu2bkteb9nmmb016lph" xml:space="preserve">
[[زمرو:خوراڪ ۽ مشروب]]
[[زمرو:ثقافت سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>ql6zmz37gaj7uu2bkteb9nmmb016lph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چين جي علائقن جي فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93769</id>
    <revision>
      <id>368712</id>
      <parentid>367417</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12455" sha1="mnus5pyeqaed3xknoqs48tsvidz5ldi" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي '''علائقن جي فهرست''' آهي.

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''North China'''}}
|-
|{{legend|#99c1fb|'''East China'''}}
|-
|{{legend|#dca9e9|'''Southwestern China'''}}
|-
|{{legend|#fadb4c|'''South Central China'''}}
|-
|{{legend|#8092d4|'''Northeast China'''}}
|-
|{{legend|#ffcb78|'''Northwestern China'''}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>mnus5pyeqaed3xknoqs48tsvidz5ldi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368713</id>
      <parentid>368712</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12454" sha1="fmwiorsx54l2fm3nn7m2a1e8k4r0vai" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي '''علائقن جي فهرست''' آهي.
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''North China'''}}
|-
|{{legend|#99c1fb|'''East China'''}}
|-
|{{legend|#dca9e9|'''Southwestern China'''}}
|-
|{{legend|#fadb4c|'''South Central China'''}}
|-
|{{legend|#8092d4|'''Northeast China'''}}
|-
|{{legend|#ffcb78|'''Northwestern China'''}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>fmwiorsx54l2fm3nn7m2a1e8k4r0vai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368714</id>
      <parentid>368713</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12501" sha1="7afgcpuvqm1auovhg63kwinwhcgjvrk" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt; '''North China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|'''East China'''}}
|-
|{{legend|#dca9e9|'''Southwestern China'''}}
|-
|{{legend|#fadb4c|'''South Central China'''}}
|-
|{{legend|#8092d4|'''Northeast China'''}}
|-
|{{legend|#ffcb78|'''Northwestern China'''}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>7afgcpuvqm1auovhg63kwinwhcgjvrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368715</id>
      <parentid>368714</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12570" sha1="8hmp8azh7mpnu9m32cg0gtswb5k04dh" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt; '''North China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|'''East China'''}}
|-
|{{legend|#dca9e9|
&lt;small&gt;
'''Southwestern China'''}}
&lt;/small&gt;
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;
'''South Central China'''}}
&lt;/small&gt;
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;
'''Northeast China'''}}
&lt;/small&gt;
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;
'''Northwestern China'''
&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>8hmp8azh7mpnu9m32cg0gtswb5k04dh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368716</id>
      <parentid>368715</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12576" sha1="5fm4xf64vwkngi3s6eadiagm7muswgy" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt; '''North China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''East China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''Southwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''South Central China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''Northeast China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''Northwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>5fm4xf64vwkngi3s6eadiagm7muswgy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368717</id>
      <parentid>368716</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12576" sha1="ogu9re0d0w0kpqhn2zfyo0dajip7dle" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;520&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt; '''North China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''East China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''Southwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''South Central China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''Northeast China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''Northwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>ogu9re0d0w0kpqhn2zfyo0dajip7dle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368718</id>
      <parentid>368717</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12576" sha1="df0gh585shgrmp1t4xf7s85lflpb7w8" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;520&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|300px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt; '''North China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''East China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''Southwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''South Central China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''Northeast China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''Northwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>df0gh585shgrmp1t4xf7s85lflpb7w8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368719</id>
      <parentid>368718</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12576" sha1="hmn25bv1ifddx9hbw1t8pm7051f7v9h" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;520&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|420px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt; '''North China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''East China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''Southwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''South Central China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''Northeast China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''Northwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>hmn25bv1ifddx9hbw1t8pm7051f7v9h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368720</id>
      <parentid>368719</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12576" sha1="btuw8ikp9eel5c65c7ln5yaral419pl" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;520&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|450px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt; '''North China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''East China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''Southwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''South Central China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''Northeast China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''Northwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>btuw8ikp9eel5c65c7ln5yaral419pl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368722</id>
      <parentid>368720</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12576" sha1="fftbr0if1i0veq6knql146rgluqgcia" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|450px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt; '''North China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''East China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''Southwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''South Central China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''Northeast China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''Northwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>fftbr0if1i0veq6knql146rgluqgcia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368723</id>
      <parentid>368722</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12571" sha1="tozjl6bsbspk75tqribrsmixria9m8l" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|450px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt;اتر چين&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''East China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''Southwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''South Central China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''Northeast China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''Northwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>tozjl6bsbspk75tqribrsmixria9m8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368724</id>
      <parentid>368723</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12582" sha1="46xiqrwdijbjl1keicoz1nv3nmnb0jt" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|450px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt;'''اتر چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''اوڀر چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''Southwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''South Central China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''Northeast China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''Northwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>46xiqrwdijbjl1keicoz1nv3nmnb0jt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368725</id>
      <parentid>368724</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12588" sha1="jlameitnuri8jsz7fv3arm4y6tnk1kj" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|450px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt;'''اتر چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''اوڀر چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''ڏکڻ اولهه چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''South Central China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''Northeast China'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''Northwestern China'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>jlameitnuri8jsz7fv3arm4y6tnk1kj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368726</id>
      <parentid>368725</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12601" sha1="22c4l2e7l56docts3c729fk0vtmza3e" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|450px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt;'''اتر چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''اوڀر چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''ڏکڻ اولهه چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''ڏکڻ وچ چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''اتر اوڀر چين '''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''اتر اولهه چين'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>22c4l2e7l56docts3c729fk0vtmza3e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368727</id>
      <parentid>368726</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12601" sha1="iot54pkhrj3kvrpirtzqarmufvri7dn" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|450px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt;'''اتر چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''اوڀر چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''ڏکڻ اولهه چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''ڏکڻ وچ چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''اتر اوڀر چين '''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''اتر-اولهه-چين'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>iot54pkhrj3kvrpirtzqarmufvri7dn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368728</id>
      <parentid>368727</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12596" sha1="rue5g35hw47rzenxawq5u89wfe681wd" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|450px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt;'''اترچين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''اوڀرچين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''ڏکڻ اولهه چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''ڏکڻ وچ چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''اتراوڀرچين '''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''اتراولهه-چين'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>rue5g35hw47rzenxawq5u89wfe681wd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368729</id>
      <parentid>368728</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:43:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12576" sha1="j0rhoj5y4mlkyho6jtam0ystn85lilp" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|450px]]&lt;/small&gt;
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt;'''اترچين'''&lt;/small&gt;}}
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''اوڀرچين'''&lt;/small&gt;}}
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''ڏکڻ اولهه چين'''&lt;/small&gt;}}
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''ڏکڻ وچ چين'''&lt;/small&gt;}}
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''اتراوڀرچين '''&lt;/small&gt;}}
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''اتراولهه-چين'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>j0rhoj5y4mlkyho6jtam0ystn85lilp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368730</id>
      <parentid>368729</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12581" sha1="c6vqp9o7l57l3eumypoua4xlhm5he3r" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|450px]]&lt;/small&gt;
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt;'''اترچين'''&lt;/small&gt;}}
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''اوڀرچين'''&lt;/small&gt;}}
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''ڏکڻ اولهه چين'''&lt;/small&gt;}}
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''ڏکڻ وچ چين'''&lt;/small&gt;}}
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''اتراوڀرچين '''&lt;/small&gt;}}
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''اتراولهه-چين'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>c6vqp9o7l57l3eumypoua4xlhm5he3r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368731</id>
      <parentid>368730</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12597" sha1="ch7f2rcy2lquk0qmt58boming8tehbq" xml:space="preserve">{{Short description|none}}

هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|450px]]&lt;/small&gt;
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt;'''اترچين'''&lt;/small&gt;}}&lt;br&gt;

|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''اوڀرچين'''&lt;/small&gt;}}&lt;br&gt;
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''ڏکڻ اولهه چين'''&lt;/small&gt;}}&lt;br&gt;
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''ڏکڻ وچ چين'''&lt;/small&gt;}}&lt;br&gt;
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''اتراوڀرچين '''&lt;/small&gt;}}&lt;br&gt;
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''اتراولهه-چين'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>ch7f2rcy2lquk0qmt58boming8tehbq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368732</id>
      <parentid>368731</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12595" sha1="qagzafj4kmr7sspy6r5ogie7bzblobn" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي &lt;small&gt;'''علائقن جي فهرست''' آهي.&lt;/small&gt;
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;500&quot; |&lt;small&gt;[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|450px]]&lt;/small&gt;
|-
|{{legend|#daea7b|&lt;small&gt;'''اتر چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#99c1fb|&lt;small&gt;'''اوڀر چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#dca9e9|&lt;small&gt;'''ڏکڻ اولهه چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#fadb4c|&lt;small&gt;'''ڏکڻ وچ چين'''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#8092d4|&lt;small&gt;'''اتر اوڀر چين '''&lt;/small&gt;}}
|-
|{{legend|#ffcb78|&lt;small&gt;'''اتر اولهه چين'''&lt;/small&gt;}}
|}

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>qagzafj4kmr7sspy6r5ogie7bzblobn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368733</id>
      <parentid>368732</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12149" sha1="e5129ytqnv8fyxs1th1umjv5i3rn06n" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي '''علائقن جي فهرست''' آهي.
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
|| rowspan=&quot;6&quot; |[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>e5129ytqnv8fyxs1th1umjv5i3rn06n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368734</id>
      <parentid>368733</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* شمارياتي علائقا */</comment>
      <origin>368734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12148" sha1="2z6zpw5lwv7nh31qw9pudlmgvtsjtzs" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي '''علائقن جي فهرست''' آهي.
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot;
|'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
| rowspan=&quot;6&quot;|
[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>2z6zpw5lwv7nh31qw9pudlmgvtsjtzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368735</id>
      <parentid>368734</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12147" sha1="9oke34bi84q10e8d6oh4twxfqj6yqqx" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي '''علائقن جي فهرست''' آهي.
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot;|'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
| rowspan=&quot;6&quot;|
[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>9oke34bi84q10e8d6oh4twxfqj6yqqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368736</id>
      <parentid>368735</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:56:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12147" sha1="tggumksmly4kea4n6eb2lvytoye0bea" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي '''علائقن جي فهرست''' آهي.
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|300px]]

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;400&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot;|'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
| rowspan=&quot;6&quot;|
[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>tggumksmly4kea4n6eb2lvytoye0bea</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368737</id>
      <parentid>368736</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12147" sha1="egzc0oyns7uzd8zcjxcfh58iemxwvts" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي '''علائقن جي فهرست''' آهي.
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|300px]]

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 

{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|300px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot;|'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
| rowspan=&quot;6&quot;|
[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>egzc0oyns7uzd8zcjxcfh58iemxwvts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368738</id>
      <parentid>368737</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* شمارياتي علائقا */</comment>
      <origin>368738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12146" sha1="nrq6cygpkzgai8tgk07286wdq1l7vtw" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي '''علائقن جي فهرست''' آهي.
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|300px]]

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|300px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot;|'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
| rowspan=&quot;6&quot;|
[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|400px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>nrq6cygpkzgai8tgk07286wdq1l7vtw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368739</id>
      <parentid>368738</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12146" sha1="hq2be36ujo6khkec3u0h3ornbb9tfov" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي '''علائقن جي فهرست''' آهي.
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|300px]]

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|300px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot;|'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
| rowspan=&quot;6&quot;|
[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|300px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|400px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>hq2be36ujo6khkec3u0h3ornbb9tfov</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368740</id>
      <parentid>368739</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* اقتصادي علائقا */</comment>
      <origin>368740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12146" sha1="huqqsy6gow1g6ng7u8bj466pjh57u44" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي '''علائقن جي فهرست''' آهي.
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|300px]]

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|300px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot;|'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
| rowspan=&quot;6&quot;|
[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|300px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|300px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|400px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>huqqsy6gow1g6ng7u8bj466pjh57u44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368741</id>
      <parentid>368740</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T19:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا */</comment>
      <origin>368741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12146" sha1="ounhj9pk6gyg5mpvx1u9zt7hswtfof3" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي '''علائقن جي فهرست''' آهي.
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|300px]]

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|300px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!صوبائي/علائقائي سيٽ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
21,85,105 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
16,48,23,136
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;| 
75 في چورس ڪلوميٽر
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||[[شيجيازوانگ]]
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
38,43,64,968
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |483 في چورس ڪلوميٽر
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
23,65,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
19,29,79,243
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس ڪلوميٽر
|[[چانگچنگ|چونگڪنگ]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot;|'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
| rowspan=&quot;6&quot;|
[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
10,14,354 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
38,35,59,808
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
378 في چورس ڪلوميٽر
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
791,826 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
9,85,14,948
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس ڪلوميٽر
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||[[چانگچنگ]]
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|هيلونگجيانگ]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31,07,900 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |10,35,28,786
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس ڪلوميٽر
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|300px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|300px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|300px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>ounhj9pk6gyg5mpvx1u9zt7hswtfof3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368742</id>
      <parentid>368741</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T20:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12504" sha1="44zbdo3y33j86km03pg4p53hqr0ocki" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي '''علائقن جي فهرست''' آهي.
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|300px]]

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|300px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!&lt;small&gt;صوبائي/علائقائي سيٽ&lt;/small&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
&lt;small&gt;21,85,105 چورس ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
&lt;small&gt;16,48,23,136&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
75 في چورس &lt;small&gt;ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||&lt;small&gt;[[شيجيازوانگ]]&lt;/small&gt;
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
&lt;small&gt;38,43,64,968&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;483&lt;/small&gt; في چورس &lt;small&gt;ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
&lt;small&gt;23,65,900&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
&lt;small&gt;19,29,79,243&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس &lt;small&gt;ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
|[[چانگچنگ|&lt;small&gt;چونگڪنگ&lt;/small&gt;]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot;|'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
| rowspan=&quot;6&quot;|
[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
&lt;small&gt;10,14,354&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
&lt;small&gt;38,35,59,808&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
&lt;small&gt;378 في چورس ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|&lt;small&gt;گوانگڊونگ&lt;/small&gt;]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
&lt;small&gt;791,826&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
&lt;small&gt;9,85,14,948&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس &lt;small&gt;ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||&lt;small&gt;[[چانگچنگ]]&lt;/small&gt;
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|&lt;small&gt;هيلونگجيانگ&lt;/small&gt;]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
&lt;small&gt;31,07,900&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;10,35,28,786&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس &lt;small&gt;ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|300px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!Area!!Population&lt;br /&gt;(2010)!!Population&lt;br /&gt;Density!!Provinces included &amp; Notes
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,082,492&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |153,180,300|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], and [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;(without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |1,266,869&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |121,163,770|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], [[Heilongjiang]], and Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |832,028&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |407,527,091|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |The above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |564,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |216,945,029|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |449,654&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |166,614,779|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |3,978,700&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;|| align=&quot;right&quot; |289,623,281|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Chongqing]], [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|300px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|300px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>44zbdo3y33j86km03pg4p53hqr0ocki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368743</id>
      <parentid>368742</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T20:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12910" sha1="4zvwshg3yhuyoykvmd2mqz9uijf9u7m" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
هي [[چين]] جي روايتي مٿين سطح جي '''علائقن جي فهرست''' آهي.
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|300px]]

==عوامي جمهوريه چين==
=== شمارياتي علائقا === 
هي عوامي جمهوريه چين جي 34 صوبائي سطح جي ڊويزنن جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي وڏي انتظامي علائقي جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. 
{|
| rowspan=&quot;9&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:Regions of China Names Chinese Simp.svg|300px]]
|-
!
|-
|{{legend|#daea7b|'''اتر چين'''}}
|{{legend|#99c1fb|'''اوڀر چين'''}}
|{{legend|#dca9e9|'''ڏکڻ اولهه چين'''}}
|{{legend|#fadb4c|'''ڏکڻ مرڪزي چين'''}}
|{{legend|#8092d4|'''اتر اوڀر چين'''}}
|{{legend|#ffcb78|'''اتر اولهه چين'''}}
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!علائقو
!نقشو
!علائقو
!آبادي (2010)
!آبادي جي گھاٽائي
!صوبا/علائقا
!&lt;small&gt;صوبائي/علائقائي سيٽ&lt;/small&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''[[اتر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华北}} (هوابئي)
| rowspan=&quot;5&quot; |
[[File:North China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
&lt;small&gt;21,85,105 چورس ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
&lt;small&gt;16,48,23,136&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
75 في چورس &lt;small&gt;ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
|[[بيجنگ]]||ٽونگ زو ضلعو
|-
|[[تيانجن]]||هيگزي ضلعو
|-
|[[ھيبئي صوبو|هيبي]]||&lt;small&gt;[[شيجيازوانگ]]&lt;/small&gt;
|-
|[[شانشي صوبو|شانزي]]||تائي يوان
|-
|[[انر منگوليا]]||[[هوهوت]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot;|'''[[اوڀر چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|华东}} (هواڊونگ)
|rowspan=&quot;8&quot;| 
[[File:East China.svg|200px]]
|rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
7,95,837 چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot;|
&lt;small&gt;38,43,64,968&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;8&quot; align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;483&lt;/small&gt; في چورس &lt;small&gt;ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
|[[شنگھائي]]||هوانگپو ضلعو
|-
|[[جئانگسو صوبو|جيانگسو]]||[[نانجنگ]]
|-
|[[زئجيانگ صوبو|زيجيانگ]]||[[هانگزو]]
|-
|[[اينھئي صوبو|اينهوئي]]||[[هيفي]]
|-
|[[فيوجن صوبو|فوجيان]]||[[فوزو]] (چين)&lt;br&gt;[[ڪنمين]] (تائيوان ڇڏي ڏنو)
|-
|[[تائيوان]]||[[تائيپي]] (&lt;small&gt;چين جو دعوو ڪيل&lt;/small&gt;) &lt;small&gt;زونگزنگ نئون ڳوٺ (تائيوان ڇڏي ڏنو)&lt;/small&gt;
|-
|[[جئانگشي صوبو|جيانگسي]]||[[نانچانگ]]
|-
|[[شئنڊانگ صوبو|شينڊونگ]]||[[جنان]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|
'''[[ڏکڻ اولهه چين]]'''&lt;br /&gt;
{{lang|zh-Hans|西南}} (زونان)
|rowspan=&quot;5&quot;|
[[File:Southwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
&lt;small&gt;23,65,900&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
&lt;small&gt;19,29,79,243&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;|
82 في چورس &lt;small&gt;ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
|[[چانگچنگ|&lt;small&gt;چونگڪنگ&lt;/small&gt;]]||يوزونگ ضلعو 
|-
|[[سيچوان صوبو|سيچوان]]||[[چينگدو]] 
|-
|[[گوئيزو|گوئزو]] ||گوئيانگ
|-
|[[ينان صوبو|ينان]] ||ڪنمنگ
|-
|[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||لهاسا
|-
| rowspan=&quot;6&quot;|'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (زونگنان)
| rowspan=&quot;6&quot;|
[[File:South Central China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
&lt;small&gt;10,14,354&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
&lt;small&gt;38,35,59,808&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |
&lt;small&gt;378 في چورس ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[زينگزو]]   
|-
|[[ھوبئي صوبو|هوبي]]||[[ووهان]]   
|-
|[[هونان]]||[[چانگشا]]  
|-
|[[گوئينگڊانگ صوبو|&lt;small&gt;گوانگڊونگ&lt;/small&gt;]]||[[گوانگزو]]     
|-
|[[گوانگزي زوانگ خودمختيار علائقو|گوانگسي]]||[[ناننگ]]   
|-
|[[ھينان صوبو|هينان]]||[[هائيڪو]]  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''اتر اوڀر چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|东北}} (ڊونگبئي)|| rowspan=&quot;3&quot; |[[File:Northeast China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
&lt;small&gt;791,826&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
&lt;small&gt;9,85,14,948&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;right&quot; |
124 في چورس &lt;small&gt;ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
|[[لئائوننگ صوبو|ليائوننگ]]||شينيانگ
|-
|[[جيلن صوبو|جيلين]] ||&lt;small&gt;[[چانگچنگ]]&lt;/small&gt;
|-
|[[ھيلانگجيئينگ صوبو|&lt;small&gt;هيلونگجيانگ&lt;/small&gt;]] ||[[هاربن]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''اتر اولهائين چين''' &lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|西北}} (زيبئي)|| rowspan=&quot;5&quot; |[[File:Northwest China.svg|200px]]
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
&lt;small&gt;31,07,900&lt;/small&gt; چورس ڪلوميٽر
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;10,35,28,786&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |
31 في چورس &lt;small&gt;ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
|[[شانشي صوبو|شانزي]] ||[[زيان]]
|-
|[[گينسو صوبو|گئنسو]]||لئنزو 
|-
|چنگهائي ||زيننگ 
|-
|[[ننگزيا هوئي خودمختيار علائقو|ننگزيا]] ||ينقوان
|-
|[[زنجيانگ ايغور خودمختيار علائقو|زنجيانگ]] ||ارمقي 
|}
چونگ چنگ. يوزونگ ضلعو. اوڀر چين * اتر چين. ڏکڻ اولهه چين چيني ٻولي: . في چورس ڪلوميٽر. بيجنگ. ٽونگ زو ضلعو. تيانجن. هيڪسي ضلعو. هيبي. شيجيازوانگ *شانڪسي. تائيوان '. چيني: ينان. ڪنمنگ. تبت. لهاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) چونگنگ. يوزونگ ضلعو. سيچوان. چينگدو. گيزو. گيانگ. يونن. ڪنمنگ. تبت. لھاسا.گوئيانگ. گوئيزو. زسيچوان. چينگدو. اتر اوڀر چين 东北 (ڊونگبئي) ليوننگ شينيانگ جيلن چانگچون هيلونگجيانگ هاربن. * اتر اولهه چين 西北 (زيبئي). شانسي. شيان. گانسو لانزو چنگھائي زيننگ ننگزيا ينچوان سنجيانگ يورمچي * انگن اکرن جا ٻيا قسم: اقتصادي علائقا. فوجي علائقا.

====انگن اکرن جا ٻيا قسم====
[[File:Other Kinds of Statistics in China.png|left|300px]]
{{clear}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Region!!&lt;small&gt;Area&lt;/small&gt;!!&lt;small&gt;Population&lt;br /&gt;(2010)&lt;/small&gt;!!&lt;small&gt;Population&lt;br /&gt;Density&lt;/small&gt;!!&lt;small&gt;Provinces included &amp; Notes&lt;/small&gt;
|-
|'''[[North China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(without Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;1,082,492&lt;/small&gt;
&lt;small&gt;&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;153,180,300&lt;/small&gt;|| align=&quot;right&quot; |142/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Beijing]], [[Tianjin]], [[Hebei]], [[Shanxi]], &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; &lt;small&gt;[[Inner Mongolia]] (without [[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[Northeast China]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(with Eastern [[Inner Mongolia]])&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;1,266,869&lt;/small&gt;
&lt;small&gt;&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;121,163,770&lt;/small&gt;|| align=&quot;right&quot; |96/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Liaoning]], [[Jilin]], &lt;small&gt;[[Heilongjiang]], and&lt;/small&gt; Eastern [[Inner Mongolia]] &lt;small&gt;([[Chifeng]], [[Hinggan League|Hinggan]], [[Hulunbuir]], and [[Tongliao]])&lt;/small&gt;
|-
|'''[[East China]]'''
| align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;832,028&lt;/small&gt;
&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;407,527,091&lt;/small&gt;|| align=&quot;right&quot; |499/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;The&lt;/small&gt; &lt;small&gt;above-mentioned seven entities plus the claimed [[Taiwan Province, People's Republic of China|Taiwan Province]].&lt;br /&gt;[[Geography of Taiwan|Taiwan]] and [[Free area of the Republic of China|its surrounding island groups]] are administered&lt;/small&gt; by the [[Taiwan|Republic of China]] but claimed by the [[China|People's Republic of China]].
|-
|'''[[Central China]]'''
| align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;564,700&lt;/small&gt;
&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;216,945,029&lt;/small&gt;|| align=&quot;right&quot; |384/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |[[Henan]], [[Hubei]], and [[Hunan]]
|-
|'''[[South China]]'''
| align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;449,654&lt;/small&gt;
&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;166,614,779&lt;/small&gt;|| align=&quot;right&quot; |371/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;[[Guangdong]]&lt;/small&gt;, [[Guangxi]], [[Hainan]], [[Hong Kong|H&lt;small&gt;ong Kong&lt;/small&gt;]], and [[Macau]]
|-
|'''[[Western China]]'''
| align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;3,978,700&lt;/small&gt;
&lt;small&gt;&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
| align=&quot;right&quot; |&lt;small&gt;289,623,281&lt;/small&gt;|| align=&quot;right&quot; |73/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;[[Chongqing]]&lt;/small&gt;, [[Sichuan]], [[Guizhou]], [[Yunnan]], [[Tibet Autonomous Region|Tibet]], [[Shaanxi]], [[Gansu]], [[Qinghai]], [[Ningxia]], and [[Xinjiang]]
|}

===اقتصادي علائقا===
{{Further|China Western Development|Northeast Area Revitalization Plan|Rise of Central China Plan}}

{|
| rowspan=&quot;6&quot; width=&quot;300&quot; |[[File:China Economic Sector.svg|300px]]
|-
!
|-
|{{legend|#2c5aa0|'''East Coast'''}}
|-
|{{legend|#442487|'''Western China'''}}
|-
|{{legend|#2ca089|'''Central China'''}}
|-
|{{legend|#800080|'''Northeast China'''}}
|}

===پيپلز لبريشن آرمي جا فوجي علائقا===
{{Main|پيپلز لبريشن آرمي جا ٿيٽر ڪمانڊ}}
[[File:Map of Theatres of PLA en.svg|thumb|left|300px|چين جي پيپلز لبريشن آرمي جا پنج ٿيٽر ڪمانڊ]]

==پڻ ڏسو==
{{Portal|چين}} 
* [[چين جا صوبا]] 
* [[چين جي انتظامي ڊويزنن جي فهرست]]
* [[چين جي خودمختيار علائقن جي فهرست]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس==


{{China topics}}
{{Regions and cities of China}}
{{Asia topic|List of regions of}}

{{DEFAULTSORT:Regions of China}}
[[Category:Regions of China|*]]
[[Category:Geography of China by region]]
[[Category:China geography-related lists]]
[[Category:China history-related lists]]
[[زمرو:چين جا جاگرافيائي علائقا]]

هي [[چين|عوامي جمهوريه چين]] جي 34 [[چين جي انتظامي ڊويزنن|صوبائي سطح جي ڊويزنن]] جي هڪ فهرست آهي جيڪا 1949 کان 1952 تائين ان جي اڳوڻي [[وڏي انتظامي علائقي]] جي مطابق گروپ ڪئي وئي آهي. * علائقو * نقشو * علائقو * آبادي&lt;b&gt;(2010) * آبادي&lt;b&gt;گھڻائي * صوبا/علائقو * صوبائي/علائقائي سيٽ * ''اتر چين''. چيني ٻولي: Huáběi. في چورس ڪلوميٽر. [[بيجنگ]]. ٽونگ زو ضلعو. * [[تيانجن]]. هيڪسي ضلعو. * [[هيبي]]. [[شيجيازوانگ]] * *[[شانڪسي]]. [[تائيوان]] * [[اندرون منگوليا]] [[هوهوت]] * ''اوڀر چين''''. چيني: 华东 (Huádōng). [[شنگھائي]]. Huangpu ضلعو. * [[جيانگ سو]]. [[نانجنگ]] * [[Zhejiang]]. [[هانگزو]] * [[Anhui]]. [[هيفي]] * [[فوجيان]]. [[فوزو]] (پي آر سي). Kinmen (ROC-ختم ٿيل) * [[تائيوان صوبو، عوامي جمهوريه چين|''تائيوان'']]. [[Taipei]] (PRC-دعوي ڪيل). ختم ڪيو ويو. * [[جيانگسي]]. [[نانچانگ]] * [[شنڊونگ]]. [[جنان]] * '''[[ڏکڻ اولهه چين]]''''. zh-Hans: 西南. (Xīnán). |[[چونگ چنگ]]. يوزونگ ضلعو || rowspan=&quot;5&quot; |[[فائل: ڏکڻ اولهه چين.svg|200px]] | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |2,365,900 ڪلوميٽر&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |192,979,243 | rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot; |82/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |- |[[سيچوان]]||[[چينگدو]] |- |[[Guizhou]]||[[Guiyang]] |- |[[يوننان]]||[[کنمنگ]] |- |[[تبت خودمختيار علائقو|تبت]]||[[لاسا (پريفيڪچر-سطح جو شهر) |- | rowspan=&quot;6&quot; |'''[[ڏکڻ مرڪزي چين]]'''&lt;br /&gt;{{lang|zh-Hans|中南}} (Zhōngnán)|| rowspan=&quot;6&quot; |[[فائل:South Central China.svg|200px]] | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |1,014,354&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |383,559,808 | rowspan=&quot;6&quot; align=&quot;right&quot; |378/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; |[[هينان]]||[[زينگزو]] |- |[[هوبي]]||[[ووهان]] |- |[[هنان]]||[[چانگشا]] |- |[[گوانگڊونگ]]||[[گوانگزو]] |- |[[گوانگسي]]||[[ناننگ]] |- |[[هينان]]||[[هائيڪو]] |- | rowspan=&quot;3&quot; |'''[[اتر اوڀر چين]]''' سي،: 东北 (Dōngběi * [[ليوننگ]]. [[شينيانگ]] |[[جلين]]. [[چانگچون]] [[هيلونگجيانگ]]||[[هاربن]] * ''''[[اتر اولهه چين]]''''. zh-هانس: 西北. (جيبي) * [[شانڪي]]. [[شيان]] [[گانسو]]. لانزو]] ** [[چنگائي]]. [[سننگ]] * [[ننگ شيا]]، [[ينچوان]] [[سنجيانگ]]. اُرمقي</text>
      <sha1>4zvwshg3yhuyoykvmd2mqz9uijf9u7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڄاڻخانو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94184</id>
    <revision>
      <id>368772</id>
      <parentid>368057</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>368772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4953" sha1="fcewqhq9748np7mhb75ev19evz4wbzv" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|معلومات کي منظم ڪرڻ جو طريقو}}

[[File:43185 infobox.jpg|thumb|right|[[برٽش ريل ڪلاس 43 (ايڇ ايس ٽي)|برٽش ريل ڪلاس 43]] ڪار 43185 جو حقيقي زندگي وارو انفوباڪس، جيڪو [[فرسٽ گريٽ ويسٽرن]] طرفان هلائجي ٿو]]

'''ڄاڻخانو''' ('''Infobox'''):  هڪ ڊجيٽل يا جسماني [[جدول (معلومات)]] هوندو آهي، جيڪو پنهنجي موضوع بابت ڪجهه چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ هڪ [[دستاويز]]. اهو هڪ [[ساخت يافته دستاويز]] هوندو آهي جنهن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] شامل هوندا آهن،{{sfn|Baeza-Yates|King|2009|p=31}} ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ اهو ڪنهن [[مضمون (اشاعت)]] جي موضوع بابت معلومات جو خلاصو پيش ڪندو آهي.{{sfn|Liyang|2011|p=385}} هن طريقي سان، اهي ڪجهه لحاظ کان ڊيٽا جي [[ٽيبل (معلومات)]] سان مشابهت رکن ٿا. جڏهن اهو وڏي دستاويز اندر پيش ڪيو وڃي ٿو جنهن جو اهو خلاصو هوندو آهي، تڏهن انفوباڪس اڪثر ڪري [[پاسي وارو خانو (اشاعت)|پاسي واري خاني]] جي صورت ۾ ڏيکاريو ويندو آهي.

هڪ ڄاڻخاني کي ڪنهن ٻئي دستاويز ۾ شامل ڪرڻ لاءِ ان کي [[ٽرانسڪليوشن]] ذريعي انهي دستاويز ۾ شامل ڪيو ويندو آهي ۽ انفوباڪس سان لاڳاپيل ڪجهه يا سڀئي خاصيت–قدر جوڙا بيان ڪيا ويندا آهن، جنهن کي [[پيرا ميٽرائيزيشن]] چيو ويندو آهي.

==وڪيپيڊيا==

هڪ ڄاڻخانو (انفوباڪس) [[وڪيپيڊيا]] ۾ ڪنهن مضمون جي معلومات جو خلاصو پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=357}}&lt;/ref&gt; اهي ساڳين قسمن جي مضمونن ۾ استعمال ڪيا ويندا آهن ته جيئن هڪ گڏيل فارميٽ استعمال ڪندي پيشڪش ۾ هڪجهڙائي برقرار رهي.&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{sfn|ليانگ|2011|p=385}}&lt;/ref&gt; شروعاتي طور تي، ڄاڻخانا (۽ عام طور سانچا) [[صفحي جي ترتيب]] جي مقصد لاءِ استعمال ڪيا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{sfn|ليانگ|2011|p=385}}&lt;/ref&gt; هڪ ڄاڻخانو ڪنهن مضمون ۾ شامل (ٽرانسڪلوڊ) ڪري سگهجي ٿو، جنهن لاءِ ان جي ڪجهه يا سڀني پيرا ميٽرن جي [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] مقرر ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=18}}&lt;/ref&gt; استعمال ڪيل پيرا ميٽر جو نالو لازمي طور تي اهو ئي هجڻ گهرجي جيڪو ڄاڻخاني جي سانچي ۾ ڏنل هجي، پر ان سان ڪنهن به قدر کي لاڳو ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=18}}&lt;/ref&gt; پيرا ميٽر جو نالو ۽ قدر [[برابر نشان]] (=) سان الڳ ڪيا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=18}}&lt;/ref&gt; پيرا ميٽر جو نالو مضمون جي موضوع جي هڪ صفت طور سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=30}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- this table is used for examples in the text; please update the text when changing contents in the table --&gt;
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox prepared food
| name = 
| image = 
| image_size = 
| caption = 
| alternate_name = 
| country = 
| region = 
| creator = 
| course = 
| type = 
| served = 
| main_ingredient = 
| variations = 
| calories = 
| other = 
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
| style=&quot;vertical-align: top;&quot; | 
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox prepared food
| name = Crostata
| image = Crostata limone e zenzero 3.jpg
| image_size = 
| caption = Crostata with lemon ginger filling
| alternate_name = 
| country = [[اٽلي]]
| region = [[لومبارديا]]
| creator = 
| course = [[مٺاڻ]]
| type = [[ٽارٽ]]
| served = 
| main_ingredient = Pastry crust, [[جام]] or [[ريڪوٽا]], fruit
| variations = ''Crostata di frutta'', ''crostata di ricotta'', many other sweet or savoury variations
| calories = 
| other = 
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |The infobox ''[[سانچو:انفوباڪس تيار ٿيل کاڌو|انفوباڪس تيار ٿيل کاڌو]]'' used on Wikipedia food-related articles, with no values specified for its parameters.
| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |The same infobox as implemented in the article ''[[ڪروسٽاتا]]''. Values are to the right of the equals sign (=), and the parameter names are the same as those in the specification for the inf</text>
      <sha1>fcewqhq9748np7mhb75ev19evz4wbzv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368774</id>
      <parentid>368772</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>368774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10728" sha1="33rz7kp5v2w2mjol3q0ilumlwuj0q2z" xml:space="preserve">{{مختصر وضاحت|معلومات کي منظم ڪرڻ جو طريقو}}

[[File:43185 infobox.jpg|thumb|right|[[برٽش ريل ڪلاس 43 (ايڇ ايس ٽي)|برٽش ريل ڪلاس 43]] ڪار 43185 جو حقيقي زندگي وارو انفوباڪس، جيڪو [[فرسٽ گريٽ ويسٽرن]] طرفان هلائجي ٿو]]

'''ڄاڻخانو''' ('''Infobox'''):  هڪ ڊجيٽل يا جسماني [[جدول (معلومات)]] هوندو آهي، جيڪو پنهنجي موضوع بابت ڪجهه چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ هڪ [[دستاويز]]. اهو هڪ [[ساخت يافته دستاويز]] هوندو آهي جنهن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] شامل هوندا آهن،{{sfn|Baeza-Yates|King|2009|p=31}} ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ اهو ڪنهن [[مضمون (اشاعت)]] جي موضوع بابت معلومات جو خلاصو پيش ڪندو آهي.{{sfn|Liyang|2011|p=385}} هن طريقي سان، اهي ڪجهه لحاظ کان ڊيٽا جي [[ٽيبل (معلومات)]] سان مشابهت رکن ٿا. جڏهن اهو وڏي دستاويز اندر پيش ڪيو وڃي ٿو جنهن جو اهو خلاصو هوندو آهي، تڏهن انفوباڪس اڪثر ڪري [[پاسي وارو خانو (اشاعت)|پاسي واري خاني]] جي صورت ۾ ڏيکاريو ويندو آهي.

هڪ ڄاڻخاني کي ڪنهن ٻئي دستاويز ۾ شامل ڪرڻ لاءِ ان کي [[ٽرانسڪليوشن]] ذريعي انهي دستاويز ۾ شامل ڪيو ويندو آهي ۽ انفوباڪس سان لاڳاپيل ڪجهه يا سڀئي خاصيت–قدر جوڙا بيان ڪيا ويندا آهن، جنهن کي [[پيرا ميٽرائيزيشن]] چيو ويندو آهي.

==وڪيپيڊيا==

هڪ ڄاڻخانو (انفوباڪس) [[وڪيپيڊيا]] ۾ ڪنهن مضمون جي معلومات جو خلاصو پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=357}}&lt;/ref&gt; اهي ساڳين قسمن جي مضمونن ۾ استعمال ڪيا ويندا آهن ته جيئن هڪ گڏيل فارميٽ استعمال ڪندي پيشڪش ۾ هڪجهڙائي برقرار رهي.{{sfn|بروٽن|2008|p=17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{sfn|ليانگ|2011|p=385}}&lt;/ref&gt; شروعاتي طور تي، ڄاڻخانا (۽ عام طور سانچا) [[صفحي جي ترتيب]] جي مقصد لاءِ استعمال ڪيا ويندا هئا.&lt;ref&gt;{{sfn|ليانگ|2011|p=385}}&lt;/ref&gt; هڪ ڄاڻخانو ڪنهن مضمون ۾ شامل (ٽرانسڪلوڊ) ڪري سگهجي ٿو، جنهن لاءِ ان جي ڪجهه يا سڀني پيرا ميٽرن جي [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] مقرر ڪئي ويندي آهي.&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=18}}&lt;/ref&gt; استعمال ڪيل پيرا ميٽر جو نالو لازمي طور تي اهو ئي هجڻ گهرجي جيڪو ڄاڻخاني جي سانچي ۾ ڏنل هجي، پر ان سان ڪنهن به قدر کي لاڳو ڪري سگهجي ٿو.&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=18}}&lt;/ref&gt; پيرا ميٽر جو نالو ۽ قدر [[برابر نشان]] (=) سان الڳ ڪيا ويندا آهن.&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=18}}&lt;/ref&gt; پيرا ميٽر جو نالو مضمون جي موضوع جي هڪ صفت طور سمجهيو وڃي ٿو.&lt;ref&gt;{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=30}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- this table is used for examples in the text; please update the text when changing contents in the table --&gt;
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox prepared food
| name = 
| image = 
| image_size = 
| caption = 
| alternate_name = 
| country = 
| region = 
| creator = 
| course = 
| type = 
| served = 
| main_ingredient = 
| variations = 
| calories = 
| other = 
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
| style=&quot;vertical-align: top;&quot; | 
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Infobox prepared food
| name = Crostata
| image = Crostata limone e zenzero 3.jpg
| image_size = 
| caption = Crostata with lemon ginger filling
| alternate_name = 
| country = [[اٽلي]]
| region = [[لومبارديا]]
| creator = 
| course = [[مٺاڻ]]
| type = [[ٽارٽ]]
| served = 
| main_ingredient = Pastry crust, [[جام]] or [[ريڪوٽا]], fruit
| variations = ''Crostata di frutta'', ''crostata di ricotta'', many other sweet or savoury variations
| calories = 
| other = 
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |The infobox ''[[سانچو:انفوباڪس تيار ٿيل کاڌو|انفوباڪس تيار ٿيل کاڌو]]'' used on Wikipedia food-related articles, with no values specified for its parameters.
| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |The same infobox as implemented in the article ''[[ڪروسٽاتا]]''. Values are to the right of the equals sign (=), and the parameter names are the same as those in the specification for the infobox template. The values are in wiki markup.
|}

[[File:Crostata infobox, February 2018.png|thumb|right|وڪيپيڊيا جي مضمون ''[[ڪروسٽاتا]]'' جو ڄاڻخانو جيڪو ويب برائوزر انجڻ ذريعي ڊيسڪ ٽاپ ڪمپيوٽر تي ڏيکاريو ويو آهي]]

وڪيپيڊيا ۾، هڪ ڄاڻخانو مضمون ۾ شامل ڪيو ويندو آهي جڏهن ان جو نالو ۽ خاصيت–قدر جوڙا ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن اندر لکيا ويندا آهن. [[ميڊياوڪي]] سافٽويئر پوءِ دستاويز کي پروسيس ڪري ٿو، جنهن ۾ ڄاڻخانو ۽ ٻيا سانچا [[پارسنگ]] جي عمل مان گذرندا آهن. اهو هڪ [[ويب سانچو نظام]] آهي جيڪو هڪ [[ويب دستاويز]] ۽ [[اسٽائيل شيٽ]] تيار ڪري ٿو جيڪا دستاويز جي ڏيک لاءِ استعمال ٿيندي آهي. ان سان ڄاڻخاني جي ڊيزائن کي ان جي مواد کان الڳ رکڻ ممڪن ٿئي ٿو؛&lt;ref&gt;{{sfn|ليانگ|2011|p=385}}&lt;/ref&gt; يعني سانچي جي ڊيزائن کي اپڊيٽ ڪري سگهجي ٿو بغير ان ۾ موجود معلومات کي تبديل ڪرڻ جي، ۽ نئين ڊيزائن پاڻمرادو انهن سڀني مضمونن ۾ ظاهر ٿيندي جيڪي اهو ڄاڻخانو استعمال ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=17}}&lt;/ref&gt; عام طور تي ڄاڻخانا ڊيسڪ ٽاپ ڏيک ۾ مضمون جي مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ ظاهر ٿيندا آهن،&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=357}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته موبائل ڏيک ۾ مٿئين حصي ۾.

ڄاڻخاني جي جڳهه [[وڪي متن]] ۾ رکڻ [[ويب رسائي]] لاءِ اهم آهي.&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=234}}&lt;/ref&gt; هڪ بهترين طريقو اهو آهي ته انهن کي ابهام دور ڪندڙ سانچن ۽ سار سنڀال سانچن کان پوءِ، پر ٻين سڀني [[مواد]] کان اڳ رکيو وڃي.&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=235}}&lt;/ref&gt;

[[ريڪارڊو بيزا-ييٽس]] ۽ ڪنگ موجب، ڪجهه ايڊيٽرن کي ڄاڻخانا جهڙا سانچا پيچيده لڳن ٿا، ڇاڪاڻ ته سانچو ڪنهن خاصيت يا وسيلن بابت متن لڪائي سگهي ٿو جيڪو ايڊيٽر تبديل ڪرڻ چاهي ٿو؛ اهو مسئلو وڌيڪ وڌي وڃي ٿو جڏهن سانچا ٻين سانچن اندر شامل هجن.&lt;ref&gt;{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=345}}&lt;/ref&gt;

آگسٽ 2009 تائين، انگريزي وڪيپيڊيا لڳ ڀڳ {{formatnum:3000}} ڄاڻخانا سانچا استعمال ڪندي هئي، جيڪي گڏيل طور تي {{formatnum:20000}} کان وڌيڪ خاصيتون استعمال ڪندا هئا.&lt;ref&gt;{{sfn|لانگه|بوهم|ناؤمان|2010|page=7}}&lt;/ref&gt; بعد ۾ انهن مان ڪيترن کي ضم ڪيو ويو ته جيئن ورجاءُ گهٽجي. جون 2013 تائين، والدين [[سانچو:انفوباڪس|انفوباڪس سانچي]] جا گهٽ ۾ گهٽ {{formatnum:1345446}} استعمال موجود هئا.&lt;ref name=&quot;Jarry&quot;&gt;{{cite web|url=http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&amp;name=Infobox&amp;namespace=10|title=Template transclusion count|date=7 June 2013|access-date=7 June 2013}}&lt;/ref&gt;

ڄاڻخاني جو نالو عام طور تي &quot;انفوباڪس [قسم]&quot; هوندو آهي؛ پر گهڻو استعمال ٿيندڙ ڄاڻخانن کي ننڍا نالا به ڏنا ويندا آهن، جهڙوڪ &quot;ٽيڪسو باڪس&quot; ٽيڪسانومي لاءِ.&lt;ref&gt;{{sfn|بروٽن|2008|p=235}}&lt;/ref&gt;

===مشين لرننگ===
2008 ۾ تقريباً 44.2٪ وڪيپيڊيا مضمونن ۾ ڄاڻخانو موجود هو،&lt;ref&gt;{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=28}}&lt;/ref&gt; ۽ 2010 ۾ لڳ ڀڳ 33٪.&lt;ref&gt;{{sfn|لانگه|بوهم|ناؤمان|2010|page=5}}&lt;/ref&gt; خودڪار [[سيمانٽڪ ڊيٽا ماڊل]] مان معلومات ڪڍڻ لاءِ [[مشين لرننگ]] الگورٿم استعمال ڪيا ويندا آهن ته جيئن &quot;مشين سان پروسيس ٿيڻ لائق معلومات نسبتاً گهٽ پيچيدگي سان حاصل ڪئي وڃي&quot;.&lt;ref&gt;{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=31}}&lt;/ref&gt;

مشين لرننگ مان حاصل ڪيل ڄاڻ مضمون کي بهتر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، مثال طور خودڪار سافٽويئر ايڊيٽرن کي ڄاڻخاني ۾ ڊيٽا شامل ڪرڻ لاءِ تجويزون ڏئي سگهي ٿو.&lt;ref&gt;{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=28}}&lt;/ref&gt;

[[ڊي بي پيڊيا]] ڄاڻخانن مان ڪڍيل [[جوڙيل ڊيٽا]] استعمال ڪري ٿي ته جيئن [[سيمانٽڪ ويب]] لاءِ ڊيٽا جو ذخيرو تيار ڪري سگهجي؛ هن کي ٽم برنرز-لي &quot;جوڙيل ڊيٽا منصوبي جو هڪ مشهور حصو&quot; قرار ڏنو آهي.&lt;ref&gt;{{sfn|ملر|2008}}&lt;/ref&gt;

مشيني ڪڍڻ هڪ ٽرپل ٺاهيندو آهي جنهن ۾ موضوع، لاڳاپو، ۽ شيءِ شامل هوندي آهي.&lt;ref&gt;{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=31}}&lt;/ref&gt; ڄاڻخاني جي هر خاصيت–قدر جوڙو هڪ آر ڊي ايف بيان ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{sfn|ليانگ|2011|p=387}}&lt;/ref&gt;

مثال طور، ٽرپل (&quot;ڪروسٽاتا&quot;، قسم، &quot;ٽارٽ&quot;) ظاهر ڪري ٿو ته [[ڪروسٽاتا]] [[ٽارٽ]] جو هڪ قسم آهي. مضمون جو موضوع موضوع طور، پيرا ميٽر جو نالو لاڳاپي طور، ۽ پيرا ميٽر جي قدر شيءِ طور استعمال ٿيندي آهي.&lt;ref&gt;{{sfn|ليانگ|2011|p=387}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=31}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>33rz7kp5v2w2mjol3q0ilumlwuj0q2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڪستان آرمي ميڊيڪل ڪور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94306</id>
    <revision>
      <id>368753</id>
      <parentid>368448</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T00:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>368753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26718" sha1="lkn03rbpkjgvokv9v6fexrrekcx3zvx" xml:space="preserve">{{Short description|Pakistan Army's staff corps for health &amp; medicines}}
{{infobox military unit
| unit_name                     = پاڪستان آرمي ميڊيڪل ڪور&lt;br&gt;Pakistan Army Medical Corps
| image                         = Pakistan Army Medical Corps.png 
| caption                       = پاڪستان آرمي ميڊيڪل ڪور جو لوگو
| dates                         = 1947ع
| country                       = {{PAK}}
| allegiance                    = 
| branch                        = {{army|PAK}}
| type                          = گڏيل ۽ جنگي مدد جون خدمتون
| role                          = انتظام ۽ عملي جي نگراني
| size                          = مختلف هوندا آهن
| command_structure             = 
| garrison                      = ايبٽ آباد ڪينٽونمينٽ، [[ايبٽ آباد]]، [[خيبر پختونخوا]]، [[پاڪستان]]
| garrison_label                = هيڊڪوارٽر/گيريزن
| nickname                      = '''AMC'''
| patron                        = 
| motto                         = &quot;الله شافي&quot; (الله بهترين شفا ڏيندڙ آهي)
| colors                        = ڳاڙهو&lt;br&gt;{{color box|Red}}
| colors_label                  = Colors Identification
| march                         = 
| mascot                        = 
| equipment                     = 
| equipment_label               = 
| battles                       = [[پاڪستان جي فوجي تاريخ]]
| anniversaries                 = 1947ع
| decorations                   = 
| battle_honours                = 
| disbanded                     = 
| flying_hours                  = 
| website                       = &lt;!-- Commanders --&gt;
| commander1                    = ليفٽيننٽ جنرل ارشد نسيم
| commander1_label              = سرجن جنرل
| commander2                    = 
| commander2_label              = 
| commander3                    = 
| commander3_label              = 
| commander4                    = 
| commander4_label              = 
| notable_commanders            = ليفٽيننٽ جنرل نگار جوهر&lt;br&gt;ليفٽيننٽ جنرل واجد علي خان&lt;br&gt;ميجر جنرل شاهده ملڪ| identification_symbol         = [[File:Flag of the Pakistani Army.svg|200px|border|centre]]
| identification_symbol_label   = جنگي جهنڊو
| identification_symbol_2       =نشان 
| identification_symbol_2_label = 
| identification_symbol_3       = 
| identification_symbol_3_label = 
| identification_symbol_4       = 
| identification_symbol_4_label = &lt;!-- Aircraft --&gt;
| aircraft_attack               = 
| aircraft_bomber               = 
| aircraft_electronic           = 
| aircraft_fighter              = 
| aircraft_helicopter           = 
| aircraft_helicopter_attack    = 
| aircraft_helicopter_cargo     = 
| aircraft_helicopter_multirole = 
| aircraft_helicopter_observation = 
| aircraft_helicopter_transport = 
| aircraft_helicopter_utility   = 
| aircraft_interceptor          = 
| aircraft_patrol               = 
| aircraft_recon                = 
| aircraft_trainer              = 
| aircraft_transport            = 
}}
[[File:Defense.gov News Photo 060216-F-4462M-017.jpg|thumb|250px|right|{{small|The Pakistan Army troops from 67th Medical Btn. saluting to their U.S. Army counterparts in 2005.}}]][[File:AMC (Pakistan) Badge.jpg|thumb|پاڪستان آرمي ميڊيڪل ڪور جو بيج]]
'''آرمي ميڊيڪل ڪور''' (Pakistan Army Medical Corp) پاڪستان جي فوج جو هڪ فوجي انتظامي، گڏيل فوجن (زميني، فضائي ۽ سامونڊي) ۽ پاڪستان جي فوج جي جنگي مدد واري شاخ آهي. ميڊيڪل ڪور بنيادي طور تي فوجي طبي مدد، علاج ۽ دوائن ۽ جنگ ۾ زخمي ٿيندڙ فوج جي منتقلي سان لاڳاپيل آهي جيڪا طبي ۽ جنگي امداد فراهم ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;Army Medical Corps - (ISPR Official Documentary)2&quot;&gt;{{cite web|title=Army Medical Corps - (ISPR Official Documentary)|website=[[YouTube]]|date=7 April 2018|url=https://www.youtube.com/watch?v=93Vq_3VGM8Q|access-date=16 December 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; ميڊيڪل ڪور پاڪستان حڪومت جي طرفان وبائي بيمارين ۾ پڻ عوام جي مدد ۽ انهن جي علاج ۽ دوائن جي تحقيق ۾ ڪردار ادا ڪري ٿي.&lt;ref name=&quot;Pakistan Publications2&quot;&gt;{{cite book|title=Pakistan|date=1953|publisher=Pakistan Publications|url=https://books.google.com/books?id=_1Q8AAAAMAAJ&amp;dq=pakistan+army+medical+corps&amp;pg=PA169|access-date=16 December 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;

پاڪستان آرمي ميڊيڪل ڪور کي ورهاڳي کان اڳ جي انڊين آرمي ميڊيڪل ڪور (IMC) سان مونجهارو نه هجڻ گهرجي. تنهن هوندي به، ٻنهي جون پاڙون [[برطانوي راڄ|برطانوي راج]] ڏانهن واپس ملن ٿيون، جيئن انهن کان اڳ سال 1947ع تائين، ٻنهي اڳوڻي برطانوي انڊين آرمي جي ميڊيڪل ڪور جو حصو هيون.  

==مشن==
{{Cquote|فوج کي دفاع ۾ پنهنجي فوج جي سڀني جنگي ڪاروائين ۾ مدد ڏيڻ ته جيئن حملي جي دوران فوج جي حرڪت کي آسان بڻائي سگهجي ۽ دشمن جي حرڪت کي روڪيو وڃي. ميڊيڪل ڪور جا ڊاڪٽر فوج جي بقا جا ذميوار پڻ آهن ۽ هر سپاهي جي جنگ جي ميدان ۾ عارضي ۽ مستقل سنڀال واري اسپتالن ۾ واپس اچڻ تائين خدمت 
ڪرڻ ٿا.&lt;ref&gt;[http://www.pakistanarmy.gov.pk/AWPReview/TextContent.aspx?pId=23&amp;rnd=453 Pakistan Combined Military Board]&lt;/ref&gt;}}

==ڪور ۾ عملي جو داخلو==
# آرمي ميڊيڪل ڪاليج، راولپنڊي، سي ايم ايڇ لاهور ميڊيڪل ڪاليج، سي ايم ايڇ کاريان ميڊيڪل ڪاليج، سي ايم ايڇ بهاولپور ميڊيڪل ڪاليج، سي ايم ايڇ ڪراچي (ملير) ميڊيڪل ڪاليج، سي ايم ايڇ ملتان ميڊيڪل ڪاليج ۽ سي ايم ايڇ ڪوئيٽا ميڊيڪل ڪاليج جا ميڊيڪل ڪيڊٽ پاڪستان ملٽري اڪيڊمي ۾ بنيادي فوجي تربيت مڪمل ڪرڻ کان پوءِ هن ڪور ۾ شامل ٿين ٿا. 
# غير فوجي (سرڪاري ۽ نجي) ميڊيڪل ڪاليجن مان گريجوئيٽ ٿيندڙ شاگردن/ماهرن کي پڻ آرمي ميڊيڪل ڪور ۾ شامل ڪيو ويندو آهي. ٻن قسمن ۾ ورهايل، ايس ايس آر سي (SSRC) ۽ پي ٽي سي (PTC)، 22 هفتن لاءِ پاڪستان ملٽري اڪيڊمي ۾ بنيادي فوجي تربيت حاصل ڪن ٿا.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Regular Commission in Pak Army as Captain GDMO |url=http://www.allbaltistanmovement.org/regular-commission-in-pak-army-as-gdmo-general-duty-medical-officer/ |access-date=2026-03-29 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234744/http://www.allbaltistanmovement.org/regular-commission-in-pak-army-as-gdmo-general-duty-medical-officer/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
# آرمي ميڊيڪل ڪور ڪيڊر جي نرسنگ ۽ ٻين شعبن جو عملو آرمي ميڊيڪل ڪور سينٽر، ايبٽ آباد ۾ پنهنجي بنيادي فوجي تربيت ۽ نرسنگ ڪلاس ۽ پوء اي ايف پي جي ايم آءِ (AFPGMI) ۾ پيشه ورانه ڪورس حاصل ڪن ٿا.

== مقصد ۽ هدف ==
جنگ ۽ امن جي حالتن ۾ پاڪستان فوج جي خدمت ڪرڻ ۾ پنهنجي بنيادي ڪردار کان علاوه، پاڪستان آرمي ميڊيڪل ڪور هيٺ ڏنل امن وقت جون سرگرميون انجام ڏئي ٿي: ڪمبائنڊ ملٽري اسپتالن جي هڪ وسيع زنجير ذريعي سول برادري کي صحت جي خدمتن جي فراهمي (سي ايم ايڇ)؛ بحالي جون خدمتون فراهم ڪندي آفت جي حالتن سان وڙهڻ؛ ۽ ڏورانهن هنڌن تي &quot;صحت مرڪز&quot; قائم ڪرڻ ته جيئن سڀئي پاڪستاني آساني سان صحت جي سهولتن تائين پهچي سگهن.

== تاريخ ==
پهرين عالمي جنگ کان اڳ، هندستاني فوج جا ماڻهو پنهنجي طبي علاج لاءِ پنهنجي رجمينٽل اسپتالن تي انحصار ڪندا هئا. آڪٽوبر 1918ع ۾، هندستاني فوجن لاءِ اسٽيشن اسپتالون منظور ڪيون ويون ته جيئن خدمتن جي فراهمي کي بهتر بڻائي سگهجي. انڊين اسپتال ڪور (IHC) کي شروعاتي طور تي ڏهه ڊويزن ڪمپنين ۾ ورهايو ويو هو، جيڪا هندستان ۽ برما ۾ موجود ڏهه فوجي ڊويزنن سان ملندڙ جلندڙ هئا. اهي پشاور، راولپنڊي، لاهور، ڪوئيٽا، پونا، ميرٺ، لکنؤ، سڪندرآباد، مهو ۽ رنگون ۾ واقع هئا. 1947ع ۾ پاڪستان جي آزادي کان پوءِ. پاڪستان فوج پنهنجو طبي ڪور قائم ڪيو. 

ان وقت کان وٺي، پاڪستان آرمي ميڊيڪل ڪور صحت سان لاڳاپيل اڪثر شعبن ۾ خدمتون مهيا ڪري چڪو آهي. ماضي ۾، اهلڪار راولپنڊي ۾ آرمي ميڊيڪل ڪاليج مان ورتا ويندا هئا، پر فوج ۾ وڌيڪ صحت جي ماهرن جي ضرورت سان گڏ انهن جي خدمتن جي وڌندڙ طلب سان، ڪور عام ماڻهن جي طبي عملي کي ڀرتي ڪرڻ شروع ڪيو آهي، جيڪا پوءِ مختصر فوجي ڪورسن ۾ شرڪت ڪندا آهن.

==ڪمبائنڊ ملٽري اسپتالون==
ڪمبائنڊ ملٽري اسپتالون (سي ايم ايڇ) پاڪستان جي هٿياربند فوجن جون بنيادي اسپتالون آهن. جيڪي مختلف ڪينٽونمينٽس ۾ واقع آهن. اهي اسپتالون پاڪستان جي آرمي ميڊيڪل ڪور جي ڊاڪٽرن پاران هلائيون وينديون آهن. انتظاميه جنرل ڊيوٽي ميڊيڪل آفيسرن (جي ڊي ايم اوز) پاران ڪئي ويندي آهي. جڏهن ته مريضن جو انتظام ۽ سنڀال بنيادي طور تي ماهر ڪيڊر جي ڊاڪٽرن جي ذميواري آهي. 

سي ايم ايڇز کي انهن جي ڪمن، گورننگ ۽ جسماني جسم ۽ ڪلاس 'A'، ڪلاس 'B' ۽ ڪلاس 'C' اسپتالن جي ڪردار جي لحاظ کان ٽن وڏن حصن ۾ ورهايو ويو آهي.
* ڪلاس 'A' اسپتالون
**سي ايم ايڇ ايبٽ آباد 
**سي ايم ايڇ راولپنڊي 
**سي ايم ايڇ کاريان 
**سي ايم ايڇ لاهور 
**سي ايم ايڇ پشاور 
**سي ايم ايڇ ملتان 
**سي ايم ايڇ ڪوئيٽا 
**سي ايم ايڇ ملير ڪينٽونمينٽ ڪراچي 
***سي ايم ايڇ حيدرآباد 
**سي ايم ايڇ پنو عاقل 
* ڪلاس 'B' اسپتالون
**سي ايم ايڇ گوجرانوالا 
**سي ايم ايڇ سرگوڌا 
**سي ايم ايڇ جهلم 
**سي ايم ايڇ سيالڪوٽ 
**سي ايم ايڇ نوشهره 
**سي ايم ايڇ مظفر آباد 
**سي ايم ايڇ ڪوهاٽ 
*ڪلاس 'C' اسپتالون
**سي ايم ايڇ اٽڪ 
**سي ايم ايڇ بنون 
**سي ايم ايڇ ڇور، ٿر
**سي ايم ايڇ ٿل، ڪوهاٽ
**سي ايم ايڇ بهاولپور 
**سي ايم ايڇ ميلسي 
**سي ايم ايڇ سبي 
**سي ايم ايڇ خضدار 
**سي ايم ايڇ مري 
**سي ايم ايڇ ژوب 
**سي ايم ايڇ اسڪردو 
**سي ايم ايڇ ڊيرا اسماعيل خان 
**سي ايم ايڇ تربيلا 
**سي ايم ايڇ گلگت 
**سي ايم ايڇ مردان 
**سي ايم ايڇ منگلا 
**سي ايم ايڇ رسالپور 
**سي ايم ايڇ راولاڪوٽ 
**سي ايم ايڇ چونيان 
**سي ايم ايڇ بهاولنگر 
**سي ايم ايڇ اوڪاڙه

==United Nations and the Pakistan Army Medical Corps==
The Pakistan Army Medical Corps is one of the largest contributors of health services to United Nations. Since 1960 Pakistan has been actively involved in most of the UN peacekeeping, rehabilitation and health providing missions and today stands at the top with 10,175 troops and observers serving in current missions. The Pakistan Army Medical Corps is a major part of it. Some of the largest contributions have been in [[Somalia]], [[Sierra Leone]], [[Bosnia]], [[Democratic Republic of the Congo|Congo]] and [[Liberia]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ispr.gov.pk/ |title=Pakistan Inter-services Public Relations |access-date=2011-01-14 |archive-date=2011-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903140827/http://www.ispr.gov.pk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
In the wake of the new world power equilibrium a more complex security environment has emerged. It is characterised by growing national power politics and state implosions which have necessitated involvement of the United Nations peace keeping forces for conflict resolution.

The United Nations has been undertaking peace keeping operations since its inception, but the need for employment of peace keeping forces has increased significantly since the Gulf War. In 1992 there were 11,000 Blue Berets deployed around the world; by the end of the year the figure rose to 52,000. Presently it exceeds 80,000 troops.

{{colbegin}}
* UN Operation in Congo ([[ONUC]]) 1960–1964
* UN Security Force in [[New Guinea]], [[West Irian]] (UNSF) 1962–1963
* UN Yemen Observer Mission Yemen (UNYOM) 1963–1964
* UN Transition Assistance Group in Namibia (UNTAG) 1989–1990
* UN Iraq–Kuwait Observer Mission (UNIKOM) 1991–2003
* UN Mission in Haiti (UNMIH) 1993–1996
* UN Transitional Authority in Cambodia (UNTAC) 1992–1993
* UN Operations in Somalia (UNOSOM) 1992–1995
* UN Protection Forces in Bosnia (UNPROFOR) 1992–1995
* UN Observer Mission for [[Rwanda]] (UNAMIR) 1993–1996
* UN Verification Mission in Angola (UNAVEM III) 1995–1997
* UN Transitional Administration for Eastern [[Slavonia]] (UNTAES) 1996–1997
* UN Mission of Observers in Prevlaka (UNMOP) 1996–2002
* UN Assistance Mission in Sierra Leone (UNAMSIL) 2001–2005
* UN Transitional Administration in East Timor (UNTAET) 1999-to-date
{{Div col end}}

The table below shows the current deployment of Pakistani Forces in UN Peacekeeping missions.

{| border=&quot;1&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
|- style=&quot;background:#aabccc;&quot;
! style=&quot;width:10%;&quot;| '''Start of operation'''
! style=&quot;width:25%;&quot;| '''Name of operation'''
! colspan=&quot;2;&quot; style=&quot;width:20%;&quot;| '''Location'''
! style=&quot;width:20%;&quot;| '''Conflict'''
! style=&quot;width:40%;&quot;| '''Contribution'''
|- bgcolor=
|1999
|United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo ([[MONUSCO]])
|{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}}
|[[Democratic Republic of Congo]]
|[[Second Congo War]]
|3,556 troops&lt;ref name=ISPR-PK&gt;{{cite web|url=http://www.ispr.gov.pk/Multimedia/UN%20Peace%20Keeping/MONUC.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926231955/http://www.ispr.gov.pk/Multimedia/UN%20Peace%20Keeping/MONUC.htm |archive-date=26 September 2007 |title=UN Mission in Democrative Republic of Congo (MONUC) |date=26 September 2007 |access-date=15 May 2012}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=
|2003
|United Nations Mission in Liberia ([[UNMIL]])
|{{flagicon|Liberia}}
|Liberia
|[[Second Liberian Civil War]]
|2,741 troops&lt;ref name=ISPR-PK /&gt;
|- bgcolor=
|2004
|United Nations Operation in Burundi [[United Nations Operation in Burundi|ONUB]]
|{{flagicon|Burundi}}
|Burundi
|[[Burundi Civil War]]
|1,185 troops&lt;ref name=ISPR-PK /&gt;
|- bgcolor=
|2004
|United Nations Operation in Côte d'Ivoire ([[UNOCI]])
|{{flagicon|Cote d'Ivoire}}
|Côte d'Ivoire
|[[Civil war in Côte d'Ivoire]]
|1,145 troops&lt;ref name=ISPR-PK /&gt;
|- bgcolor=
|2005
|United Nations Mission in the Sudan ([[UNMIS]])
|{{flagicon|Sudan}}
|Sudan
|[[Second Sudanese Civil War]]
|1,542 troops&lt;ref name=ISPR-PK /&gt;
|- bgcolor=
|
|Staff/observers
|
|
|
|191 observers&lt;ref name=ISPR-PK /&gt;
|}

* The total number of troops serving currently in peacekeeping missions is 10,173 (as of March 2007).

== قومي امدادي ڪم ==
[[File:pakistan aid.jpg|220px|thumb|right|پاڪستاني فوج جا سپاهي 2005ع جي زلزلي دوران آمريڪي CH-47 چنوڪ هيلي ڪاپٽر مان خيما کڻي وڃي رهيا آهن، ]]

قدرتي آفتن، جهڙوڪ &lt;small&gt;1992&lt;/small&gt;ع جي وڏي ٻوڏ يا آڪٽوبر &lt;small&gt;2005&lt;/small&gt;ع جي تباهي ڪندڙ زلزلي جي وقت ۾ فوجي انجنيئر، طبي عملو، لاجسٽڪ اهلڪار ۽ هٿياربند فوج امداد ۽ سامان پهچائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. 

فوج وسيع ڪارپوريٽ سرگرمين ۾ پڻ مصروف رهي آهي. انهن مان گھڻا ادارا، جهڙوڪ گهوڙا پالڻ جا فارم ۽ ڊيري فارم، فوج جي پنهنجي استعمال لاءِ هئا. پر ٻيا، جهڙوڪ سيڪيورٽي، غذا ۽ بينڪنگ جون ڪمپنيون، مقامي شهري معيشت ۾ ڪم ڪن ٿيون. فوجي ڪارخانا کنڊ، ڀاڻ ۽ پيتل جي ڪاسٽنگ جهڙا سامان پيدا ڪندا آهن، جيڪا پوءِ شهري صارفين کي وڪرو ڪيا ويندا آهن، پر فوجي اهلڪارن کان وصول ڪيل قيمتن کان وڌيڪ قيمتن تي.&lt;ref name=&quot;ReferenceA2&quot;&gt;{{cite web|title=Pakistan Army|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/pakistan/army.htm|publisher=GlobalSecurity.org|access-date=14 January 2011}}&lt;/ref&gt;

ڪيتري يون فوجي تنظيمون ملڪ جي تجارتي شعبي ۾ ڪم ڪن ٿيون. مثال طور، نيشنل لاجسٽڪ سيل (NLC) ملڪ جي چوڌاري کاڌي ۽ ٻين سامان جي نقل ۽ حمل جو ذميوار آهي. فرنٽيئر ورڪس آرگنائيزيشن (FWO)، تعميراتي ڪمن ۾ حصو وٺي ٿي ۽ چين ڏانهن قراقرم هاءِ وي ٺاهيو ۽ خاص مواصلاتي تنظيمون پاڪستان جي ڏورانهن علائقن ۾ ڪميونيڪيشن نيٽ ورڪ برقرار رکيا آهن.

پاڪستان فوج نه رڳو پاڪستان ۾ پر دنيا جي ڪيترن ئي ٻين ملڪن ۾ به امدادي سرگرمين ۾ شامل رهي آهي.  بنگلاديش ۾ تازو ٻوڏ جي متاثر ٿيڻ کان پوءِ امدادي سرگرمين ۾ پاڪستاني فوج حصو ورتي. فوج انڊونيشيا، بنگلاديش ۽ سري لنڪا ڏانهن به امداد موڪلي آهي. سال 2004ع ۾ هندي سمنڊ جي زلزلي ۽ ان جي نتيجي ۾ سونامي کان متاثر ٿيڻ کان پوءِ پاڪستان فوج ۽ نيوي ٻنهي سونامي جي امدادي ڪارروائي ۾ مدد لاءِ جهاز ۽ هيلي ڪاپٽر موڪليا. 

آرمي ميڊيڪل ڪور طبي سهولتون فراهم ڪرڻ ۽ سهولتن کان محروم قبائلي علائقن ۾، جهڙوڪ خيبر پختونخواه ۾ وفاق جي انتظام هيٺ قبائلي علائقن ۾ مفت طبي ڪئمپون منظم ڪرڻ جو ذميوار پڻ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Xinhua|title=Pakistani army holds 330 free medical camps in tribal areas|url=http://english.people.com.cn/200609/11/eng20060911_301728.html|access-date=14 January 2011|newspaper=People's Daily|date=September 11, 2006}}&lt;/ref&gt; ميڊيڪل ڪور پاڪستان ۾ 2010ع ۾ آيل ٻوڏ کان متاثر 12,000 کان وڌيڪ ماڻهن کي صحت جي سار سنڀال جون سهولتون فراهم ڪيون.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Reporter|title=Armed forces repair dykes in Thatta|url=http://news.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/the-newspaper/local/armed-forces-repair-dykes-in-thatta-180|access-date=14 January 2011|newspaper=The Dawn|date=31 August 2010|accessdate=29 March 2026|archivedate=28 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101028142518/http://news.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/the-newspaper/local/armed-forces-repair-dykes-in-thatta-180}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Lt. Col. Farooq Ahmed|title=The Deluge of Floods: Yet another Combat|url=http://www.pakistanarmy.gov.pk/AWPReview/pDetails.aspx?pType=PressRelease&amp;pID=68|publisher=Pakistan Army|access-date=14 January 2011}}&lt;/ref&gt;

== فوجي ڊاڪٽر ۽ بين الاقوامي آفتون ==
* پاڪستاني فوج 2008 ۾ ٽوبمنبرگ ۾ روزاني مفت طبي علاج ۽ طبي رسائي جي شروعاتن جي صورت ۾ برادري کي انساني مدد فراهم ڪئي. &lt;ref&gt;{{cite web|last=Inter Services Public Relation Press Release Tubmanburg, Liberia|title=No PR35/2008-ISPR|url=http://www.ispr.gov.pk/front/main.asp?o=t-press_release&amp;id=523|access-date=16 January 2011}}&lt;/ref&gt;
* پاڪستان آرمي فيلڊ اسپتال، جيڪو طوفان سدر کان پوءِ امدادي ڪمن لاءِ ڀنڊاريا، بارسل، بنگلاديش ۾ مقرر ڪيو ويو هو، پاڪستان لاءِ نيڪ خواهشن جي ڪمائي ۾ ٻوڏ متاثر ماڻهن جي تڪليف کي گهٽائڻ لاءِ ڏينهن رات ڪم ڪيو.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pakistan Army Field Hospital in Bhandaria, Barisal, Bangladesh|title=No PR35/2008-ISPR|url=http://www.ispr.gov.pk/front/main.asp?o=t-press_release&amp;id=523|access-date=16 January 2011}}&lt;/ref&gt; 
* پاڪستان فيلڊ اسپتال لامنو ۾ قائم ڪيو ويو آهي، جيڪو آچي جايا جو ضلعي هيڊ ڪوارٽر آهي. لامنو باندي آچي کان 80 ڪلوميٽر ڏکڻ اولهه ۾ آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pakistan Army relief force actively participating in Tsunami hit areas: ISPR|title=relief force actively participating in Tsunami hit areas: ISPR|url=http://www.paktribune.com/news/index.shtml?90414|access-date=16 January 2011}}&lt;/ref&gt;
* پاڪستان آرمي فيلڊ اسپتال جيڪو امداد ۽ بچاءُ جي ڪارروائي لاءِ انڊونيشيا ويو، انڊونيشيا ۾ سينٽرل جاوا ۾ ضلعي ڪلاٽن جي زلزلي متاثر علائقن ۾ پهچڻ کان وٺي هزارين مريضن جو علاج ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Pak Army Field hospital treats thousands of patients in quake hit Indonesian areas|author=APP|url=http://www.paktribune.com/news/index.shtml?146627|newspaper=Pak Tribune|date=June 12, 2006|access-date=13 February 2011}}&lt;/ref&gt;

==يونٽ==
{{col-begin}}
{{col-2}}
* 4 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra2&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ppra.org.pk/organizations.asp?PageNo=2 |title=Public Tenders page 2 |publisher=Public Procurement Regulatory Authority |access-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208211612/https://www.ppra.org.pk/organizations.asp?PageNo=2 |archive-date=8 December 2022}}&lt;/ref&gt;
* 5 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra2&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ppra.org.pk/organizations.asp?PageNo=2 |title=Public Tenders page 2 |publisher=Public Procurement Regulatory Authority |access-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208211612/https://www.ppra.org.pk/organizations.asp?PageNo=2 |archive-date=8 December 2022}}&lt;/ref&gt; 
* 44 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra2&quot;/&gt;
* 61 Medical Battalion&lt;ref name=&quot;ppra3&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ppra.org.pk/organizations.asp?PageNo=3 |title=Public Tenders page 3 |publisher=Public Procurement Regulatory Authority |access-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208214658/https://www.ppra.org.pk/organizations.asp?PageNo=3 |archive-date=8 December 2022}}&lt;/ref&gt;
* 61 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra3&quot;/&gt;
* 63 ميڊيڪل بٽالين
* 64 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra3&quot;/&gt;
* 65 ميڊيڪل بٽالين
* 66 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra3&quot;/&gt;
* 67 ميڊيڪل بٽالين
* 68 ميڊيڪل بٽالين 
* 69 ميڊيڪل بٽالين 
* 70 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra3&quot;/&gt;
* 71 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra3&quot;/&gt;
* 72 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra3&quot;/&gt;
* 73 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra3&quot;/&gt;
* 74 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra3&quot;/&gt;
* 75 ميڊيڪل بٽالين
* 76 ميڊيڪل بٽالين
{{col-2}}
* 77 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra3&quot;/&gt;
* 78 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra3&quot;/&gt;
* 86 ميڊيڪل بٽالين 
* 102 ميڊيڪل بٽالين 
* 123 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra1&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ppra.org.pk/organizations.asp?PageNo=1 |title=Public Tenders page 1 |publisher=Public Procurement Regulatory Authority |access-date=8 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208204642/https://www.ppra.org.pk/organizations.asp?PageNo=1 |archive-date=8 December 2022}}&lt;/ref&gt;
* 130 Medical Battalion&lt;ref name=&quot;ppra1&quot;/&gt;
* 130 ميڊيڪل بٽالين 
* 132 ميڊيڪل بٽالين
* 134 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra1&quot;/&gt; 
* 136 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra1&quot;/&gt;
* 137 ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra1&quot;/&gt; 
* 141 ميڊيڪل بٽالين 
* 142 ميڊيڪل بٽالين 
* 144 ميڊيڪل بٽالين (سياچن هيلرز)
===جابلو يونٽ===
* 1 ماؤنٽين ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra1&quot;/&gt;
* 2 ماؤنٽين ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra1&quot;/&gt;
* 3 ماؤنٽين ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra2&quot;/&gt;
* 4 ماؤنٽين ميڊيڪل بٽالين&lt;ref name=&quot;ppra2&quot;/&gt;
* 5 ماؤنٽين ميڊيڪل بٽالين 
{{col-end}}

==پڻ ڏسو==
* [[ڪمبائنڊ ملٽري هسپتال، راولپنڊي]]
* [[پاڪستان جي فوج]]
* [[پاڪستان جي فوج جي انجنيئرن جي ڪور]]
* [[پاڪستان جي فوج جي تعليم جي ڪور]]
* [[پاڪستان جي فوج جو انٽر سروسز پبلڪ ريليشن جو شعبو]]
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://www.pakistanarmy.gov.pk/ Official website]

{{Authority control}}

[[Category:Administrative corps of the Pakistan Army|M]]
[[Category:Army medical administrative corps|Pakistan M]]
[[Category:Military medicine in Pakistan|M]]
[[Category:Military units and formations established in 1947|M]]
[[زمرو:پاڪستان جي فوج جا ادارا]]
[[زمرو:طب ۽ صحت جا ادارا]]</text>
      <sha1>lkn03rbpkjgvokv9v6fexrrekcx3zvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابتدائي ذرڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94361</id>
    <revision>
      <id>368748</id>
      <parentid>368522</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T22:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>368748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38221" sha1="tbdizy5quu93pn5w3nhi037zycucsk8" xml:space="preserve">{{Short description|Subatomic particle having no substructure}}
[[پارٽيڪل فزڪس]] جي معياري ماڊل ۾، هڪ '''ابتدائي ذرڙو''' يا '''بنيادي پارٽيڪل''' (Elementary Particle) هڪ ذيلي ايٽمي ذرڙو آهي جيڪو ٻين ذرڙن مان ٺهيل ناهي.&lt;ref name=&quot;PFI&quot;&gt;
{{Cite book|first1=Sylvie|last1=Braibant|first2=Giorgio|last2=Giacomelli|first3=Maurizio|last3=Spurio|year=2012|title=Particles and Fundamental Interactions: An introduction to particle physics|url=https://books.google.com/books?id=e8YUUG2pGeIC&amp;pg=PA384|edition=2nd|publisher=[[Springer (publisher)|Springer]]|isbn=978-94-007-2463-1|pages=1–3}}&lt;/ref&gt; معياري ماڊل سترهن 17 مختلف ذرڙن کي سڃاڻي ٿو - ٻاره فرميون (&lt;small&gt;Fermions&lt;/small&gt;) ۽ پنج بوسون (&lt;small&gt;Bosons&lt;/small&gt;). فليور، رنگن جي ميلاپ ۽ اينٽي ميٽر جي نتيجي ۾، فرميون ۽ بوسون ترتيب وار 48 ۽ 13 مختلف قسمن جا آهن.&lt;ref name=&quot;braibant&quot;&gt;{{Cite book|last1=Braibant|first1=S.|url=https://books.google.com/books?id=0Pp-f0G9_9sC&amp;q=61+fundamental+particles&amp;pg=PA314|title=Particles and Fundamental Interactions: An Introduction to Particle Physics|last2=Giacomelli|first2=G.|last3=Spurio|first3=M.|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|year=2009|isbn=978-94-007-2463-1|pages=313–314|access-date=19 October 2020}}&lt;/ref&gt; انهن 61 ابتدائي ذرڙن ۾ [[برقيو|اليڪٽران]] ۽ ٻيا ليپٽون، ڪوارڪس ۽ بنيادي بوسون شامل آهن. [[پروٽان]] يا [[نيوٽران]] جهڙا ذيلي ايٽمي ذرڙا، جن ۾ ٻه يا وڌيڪ ابتدائي ذرڙا هوندا آهن، انهن کي جامع ذرڙا چيو ويندو آهي.

==تاريخ==
ابتدائي ذرڙي جو تصور ماپن تي ٻڌل ناهي،&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Weinberg|first=Steven|author-link=Steven Weinberg|year=1997|url=https://purl.stanford.edu/pp223jq9682|title=What is an elementary particle?|journal=Beam Line.|publisher=Stanford Linear Accelerator|language=en|volume=27|issue=1}}&lt;/ref&gt; پر هڪ نظرياتي فريم ورڪ تي منحصر آهي. عام مادو [[ايٽم|ايٽمن]] تي مشتمل هوندو آهي، جنهن کي پاڻ ڪڏهن ناقابل تقسيم ابتدائي ذرڙا سمجهيو ويندو هيو. ايٽم جو نالو [[يوناني ٻولي|يوناني]] لفظ، &quot;اٽوموس&quot; (&lt;small&gt;ἄτομος&lt;/small&gt;) مان آيو آهي، جن جو مطلب آهي ناقابل تقسيم. هزارين سالن کان موجود ايٽمن بابت نظرين جي باوجود، انهن جو حقيقي وجود سال 1905ع تائين تڪراري رهيو. ان سال، [[البرٽ آئنسٽائن|البرٽ آئن اسٽائن]] براؤنين حرڪت تي پنهنجو پيپر شايع ڪيو، انهن نظرين کي ختم ڪيو جيڪي ماليڪيولن کي رياضياتي وهم سمجهندا هئا. آئن اسٽائن بعد ۾ مادي کي آخرڪار توانائي جي مختلف ارتڪازن مان ٺهيل طور سڃاتو.&lt;ref name=&quot;PFI2&quot;&gt;{{Cite book|first1=Sylvie|last1=Braibant|first2=Giorgio|last2=Giacomelli|first3=Maurizio|last3=Spurio|year=2012|title=Particles and Fundamental Interactions: An introduction to particle physics|url=https://books.google.com/books?id=e8YUUG2pGeIC&amp;pg=PA384|edition=2nd|publisher=[[Springer (publisher)|Springer]]|isbn=978-94-007-2463-1|pages=1–3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|first1=Ronald|last1=Newburgh|first2=Joseph|last2=Peidle|first3=Wolfgang|last3=Rueckner|year=2006|title=Einstein, Perrin, and the reality of atoms: 1905 revisited|url=http://physlab.lums.edu.pk/images/f/fe/Ref1.pdf|journal=[[American Journal of Physics]]|volume=74|issue=6|pages=478–481|bibcode=2006AmJPh..74..478N|doi=10.1119/1.2188962|access-date=2013-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803105918/https://physlab.lums.edu.pk/images/f/fe/Ref1.pdf|archive-date=2017-08-03|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ايٽم جي ذيلي ايٽمي جزن جي سڃاڻپ پهرين 19هين صدي جي آخر ۾ ڪئي وئي، جيڪا اليڪٽران سان شروع ٿي، ان کان پوءِ &lt;small&gt;1919&lt;/small&gt;ع ۾ پروٽان، &lt;small&gt;1920&lt;/small&gt;ع جي ڏهاڪي ۾ فوٽون ۽ &lt;small&gt;1932ع&lt;/small&gt; ۾ نيوٽران جي دريافت تائين پهتي. ان وقت تائين، [[ڪوانٽم مڪينڪس|ڪوانٽم ميڪينڪس]] جي آمد هڪ &quot;ذرڙي&quot; جي تعريف کي، هڪ سمجھ کي اڳتي وڌائيندي، جن ۾ اها مادي لهرن جي طور تي هڪ ئي وقت وجود ۾ آيا، بنيادي طور تي تبديل ڪري ڇڏيو هو.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Friedel|last=Weinert|year=2004|title=The Scientist as Philosopher: Philosophical consequences of great scientific discoveries|publisher=[[Springer (publisher)|Springer]]|pages=43, 57–59|url=https://books.google.com/books?id=E0NRcFEjvU4C&amp;pg=PA43|isbn=978-3-540-20580-7|bibcode=2004sapp.book.....W}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kuhlmann2&quot;&gt;{{cite magazine|first=Meinard|last=Kuhlmann|date=24 July 2013|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=physicists-debate-whether-world-made-of-particles-fields-or-something-else|title=Physicists debate whether the world is made of particles or fields – or something else entirely|magazine=[[Scientific American]]}}&lt;/ref&gt;

معياري ايٽمي ماڊل تي ۽ ان کان ٻاهر ڪيتريون ئي نظرياتي وضاحتون 1970ع جي ڏهاڪي ۾ ان جي ڪوڊيفڪيشن کان وٺي ڪيون ويون آهن. انهن ۾ سپر سميٽري جا تصور شامل آهن، جيڪي ابتدائي ذرڙن جي تعداد کي ٻيڻو ڪري ڇڏيندا آهن اهو فرض ڪندي ته هر ڄاتل سڃاتل ذرڙو هڪ &quot;پاڇو&quot; ساٿي سان تمام گهڻو وڏو مايو رکي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|collaboration=Particle Data Group|publisher=[[Berkeley Lab]]|url=http://www.particleadventure.org/supersymmetry.html|title=Unsolved mysteries: Supersymmetry|work=The Particle Adventure|access-date=2013-08-28|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite book|collaboration=National Research Council|year=2006|title=Revealing the Hidden Nature of Space and Time: Charting the Course for Elementary Particle Physics|page=68|publisher=[[National Academies Press]]|url=https://books.google.com/books?id=zXoZjZFZF-kC&amp;pg=PA68|isbn=978-0-309-66039-6|bibcode=2006rhns.book......}}&lt;/ref&gt; بهرحال، ڪشش ثقل جي وچ ۾ هڪ اضافي ابتدائي بوسون وانگر، اهڙا سپر پارٽنر سال 2026ع تائين اڻڄاتل آهن.&lt;ref name=&quot;ONeill&quot;&gt;{{cite news |last=O'Neill |first=Ian |date=24 Jul 2013 |title=LHC discovery maims supersymmetry, again |website=[[Discovery News]] |url=http://news.discovery.com/space/lhc-discovery-maims-supersymmetry-again-130724.htm |access-date=2013-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313000505/http://news.discovery.com/space/lhc-discovery-maims-supersymmetry-again-130724.htm |archive-date=2016-03-13 |df=dmy-all |accessdate=2026-03-30 |archivedate=2016-03-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160313000505/http://news.discovery.com/space/lhc-discovery-maims-supersymmetry-again-130724.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://phys.org/news/2013-07-cern-latest-supersymmetry.html
 |title=CERN latest data shows no sign of supersymmetry – yet
 |work=[[Phys.Org]]
 |date=25 Jul 2013
 |access-date=2013-08-28 |df=dmy-all
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PFI&quot; /&gt;

== جائزو ==
All elementary particles are either [[fermion]]s or [[boson]]s. These classes are distinguished by their [[quantum statistics]]: fermions obey [[Fermi–Dirac statistics]] and bosons obey [[Bose–Einstein statistics]].&lt;ref name=PFI/&gt; Their [[Spin (physics)|spin]] is differentiated via the [[spin–statistics theorem]]: it is [[half-integer]] for fermions, and [[integer]] for bosons.

In the [[Standard Model]], elementary particles are represented for [[scientific formalism|predictive utility]] as [[point particle]]s. Though extremely successful, the Standard Model is limited by its omission of [[gravitation]] and has some parameters arbitrarily added but unexplained.&lt;ref&gt;{{harvnb|Braibant|Giacomelli|Spurio|2012|p=384}}&lt;/ref&gt;

== ابتدائي ذرڙن  جو ڪائناتي ڦهلائو ==
According to the current models of [[Big Bang nucleosynthesis]], the primordial composition of visible matter of the universe should be about 75% hydrogen and 25% helium-4 (in mass). Neutrons are made of one up and two down quarks, while protons are made of two up and one down quark. Since the other common elementary particles (such as electrons, neutrinos, or weak bosons) are so light or so rare when compared to atomic nuclei, we can neglect their mass contribution to the observable universe's total mass. Therefore, one can conclude that most of the visible mass of the universe consists of protons and neutrons, which, like all [[baryon]]s, in turn consist of up quarks and down quarks. 

Some estimates imply that there are roughly {{10^|80}} baryons (almost entirely protons and neutrons) in the observable universe.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Padilla |first=Antonio |date=2022-08-13 |title=The universe by numbers |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0262407922014476 |journal=New Scientist |volume=255 |issue=3399 |pages=42–45 |doi=10.1016/S0262-4079(22)01447-6 |bibcode=2022NewSc.255...42P |issn=0262-4079|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

The number of protons in the observable universe is called the [[Eddington number]]. 

In terms of number of particles, some estimates imply that nearly all the matter, excluding [[dark matter]], occurs in neutrinos, which constitute the majority of the roughly {{10^|86}} elementary particles of matter that exist in the visible universe.&lt;ref name=mrob&gt;
{{cite web
 |first=Robert |last=Munafo
 |date=24 Jul 2013
 |title=Notable Properties of Specific Numbers
 |url=http://mrob.com/pub/math/numbers-19.html
 |access-date=2013-08-28 |df=dmy-all
}}&lt;/ref&gt; Other estimates imply that roughly {{10^|97}} elementary particles exist in the visible universe (not including [[dark matter]]), mostly photons and other massless force carriers.&lt;ref name=mrob /&gt;

== معياري ماڊل ==
The Standard Model of particle physics contains 12 flavors of elementary [[fermion]]s, plus their corresponding [[antiparticle]]s, as well as elementary bosons that mediate the forces and the [[Higgs boson]], which was reported on July 4, 2012, as having been likely detected by the two main experiments at the [[Large Hadron Collider]] ([[ATLAS experiment|ATLAS]] and [[Compact Muon Solenoid|CMS]]).&lt;ref name=PFI /&gt; The Standard Model is widely considered to be a provisional theory rather than a truly fundamental one, however, since it is not known if it is compatible with [[Albert Einstein|Einstein]]'s [[general relativity]]. There may be hypothetical elementary particles not described by the Standard Model, such as the [[graviton]], the particle that would carry the [[gravity|gravitational force]], and [[superpartner|sparticles]], [[supersymmetry|supersymmetric]] partners of the ordinary particles.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Holstein |first=Barry R. |date=November 2006 |title=Graviton physics |journal=[[American Journal of Physics]] |volume=74 |issue=11 |pages=1002–1011 |doi=10.1119/1.2338547 |arxiv=gr-qc/0607045 |bibcode=2006AmJPh..74.1002H |s2cid=15972735 }}&lt;/ref&gt;

=== بنيادي فرميون ===
{{Main|فرميون}}

&lt;small&gt;12&lt;/small&gt; بنيادي فرميون &lt;small&gt;4&lt;/small&gt; ذرڙن جي &lt;small&gt;3&lt;/small&gt; نسلن ۾ ورهايل آهن. فرميون جو اڌ حصو ليپٽون آهن (جن مان ٽن تي'''e&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;''' جو برقي چارج آهي)، جن کي اليڪٽران (e-)، ميون (u)، ۽ ٽائو (T) سڏيو ويندو آهي؛ باقي ٽي ليپٽون نيوٽرينوس (emv) آهن، جيڪي واحد ابتدائي فرميون آهن جن ۾ نه برقي ۽ نه ئي رنگ چارج آهي. باقي ڇهه ذرڙا ڪوارڪس آهن (هيٺ بحث ڪيو ويو آهي).

==== نسلون ====
{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ ذرڙي جي نسلون
|-
!colspan=&quot;6&quot;| ليپٽون
|-
|colspan=&quot;2&quot;| ''پهرين نسل''
|colspan=&quot;2&quot;| ''ٻئي نسل'' 
|colspan=&quot;2&quot;| ''ٽئي نسل''
|-
|''نالو''|| ''علامت''|| ''نالو''|| ''علامت''|| ''نالو''|| ''علامت''
|-
| [[برقيو|اليڪٽران]]||  &lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;e || ميون ||  '''&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;'''μ || ٽائو ||  &lt;sup&gt;'''-'''&lt;/sup&gt;τ
|-
| اليڪٽران  نيوٽرينو || ν e || ميون نيوٽرينو || ν μ || ٽائو نيوٽرينو|| ν τ
|-
!colspan=&quot;6&quot;| ڪوارڪ
|-
|colspan=&quot;2&quot;| ''پهرين نسل''
|colspan=&quot;2&quot;| ''ٻئي نسل''
|colspan=&quot;2&quot;| ''ٽئي نسل''
|-
| مٿيون ڪوارڪ || u || چارم ڪوارڪ || c || مٿيون ڪوارڪ || &lt;small&gt;T&lt;/small&gt;
|-
| هيٺيون ڪوارڪ || d || عجيب ڪوارڪ || s || هيٺيون ڪوارڪ || &lt;small&gt;B&lt;/small&gt;
|}

==== ماس ====
هيٺ ڏنل جدول ماپ جي ساڳئي پيماني تي استعمال ڪندي سڀني فرمين لاءِ موجوده ماپيل ماس ۽ ماس جي تخميني کي لسٽ ڪري ٿو: روشني جي رفتار جي چورس ( MeV/c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) جي نسبت لکين اليڪٽران-وولٽ. مثال طور، سڀ کان وڌيڪ صحيح طور تي معلوم ڪوارڪ ماس مٿين ڪوارڪ (t) جو آهي 172.7x GeV/c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; تي، آن-شيل اسڪيم استعمال ڪندي اندازو لڳايو ويو آهي. ابتدائي فرميون ماس لاءِ موجوده قدرون ذراتي علامت ذري جو نالو ماس ويليو ڪوارڪ ماس تخميني اسڪيم (پوائنٽ) ν e، ν μ، ν τ نيوٽرينو (ڪنهن به قسم جو) &lt; 0.8 ×eV/c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;

eV/c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 

e− اليڪٽران 0.511 MeV/c2 × u مٿي ڪوارڪ 1.9 MeV/c2 MSbar اسڪيم (μMS = 2 GeV) d هيٺ ڪوارڪ 4.4 MeV/c2 MSbar اسڪيم (μMS = 2 GeV) s عجيب ڪوارڪ 87 MeV/c2 MSbar اسڪيم (μMS = 2 GeV) μ− muon (mu lepton) 105.7 MeV/c2 c چارم ڪوارڪ 1320 MeV/c2 MSbar اسڪيم (μMS = mc) τ− tauon (tau lepton) 1780 MeV/c2 b هيٺان ڪوارڪ 4240 MeV/c2 MSbar اسڪيم (μMS = mb) t ٽاپ ڪوارڪ 172700 MeV/c2 آن شيل اسڪيم

The following table lists current measured masses and mass estimates for all the fermions, using the same scale of measure: [[Electronvolt|millions of electron-volts]] relative to square of light speed (MeV/''c''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;). For example, the most accurately known quark mass is of the top quark ({{Subatomic particle|top quark}}) at {{val|172.7|ul=GeV/c2}}, estimated using the [[on-shell scheme]].

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 0 1em 1em;&quot;
|+ Current values for elementary fermion masses
|-
! Particle symbol
! Particle name
! Mass value
! Quark mass estimation scheme (point)
|-
| {{math|{{Subatomic particle|electron neutrino}}}}, {{math|{{Subatomic particle|muon neutrino}}}}, {{math|{{Subatomic particle|tauon neutrino}}}}
| [[Neutrino]]&lt;br /&gt;(any&amp;nbsp;type)
| style=&quot;text-align:right;&quot; | &lt; {{val|0.8|ul=eV/c2}}&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Navas |first1=S. |collaboration=Particle Data Group |title=Review of Particle Physics |journal=[[Physical Review D]] |volume=110 |issue=3 |date=2024-08-01 |article-number=030001 |df=dmy-all |doi=10.1103/PhysRevD.110.030001 |bibcode=2024PhRvD.110c0001N |hdl=11384/149923 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| {{Subatomic particle|electron}}
| [[electron]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | {{val|0.511|ul=MeV/c2}}
|
|-
| {{Subatomic particle|up quark}}
| [[up quark]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | {{val|1.9|ul=MeV/c2}}
| [[MSbar scheme]] ({{mvar|μ}}&lt;sub&gt;{{overline|MS}}&lt;/sub&gt; = {{val|2|u=GeV}})
|-
| {{Subatomic particle|down quark}}
| [[down quark]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | {{val|4.4|ul=MeV/c2}}
| [[MSbar scheme]] ({{mvar|μ}}&lt;sub&gt;{{overline|MS}}&lt;/sub&gt; = {{val|2|u=GeV}})
|-
| {{Subatomic particle|strange quark}}
| [[strange quark]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | {{val|87|u=MeV/c2}}
| [[MSbar scheme]] ({{mvar|μ}}&lt;sub&gt;{{overline|MS}}&lt;/sub&gt; = {{val|2|u=GeV}})
|-
| {{math|{{Subatomic particle|muon}}}}
| [[muon]]&lt;br /&gt;([[mu lepton]])
| style=&quot;text-align:right;&quot; | {{val|105.7|ul=MeV/c2}}
|
|-
| {{Subatomic particle|charm quark}}
| [[charm quark]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | {{val|1320|ul=MeV/c2}}
| [[MSbar scheme]] ({{mvar|μ}}&lt;sub&gt;{{overline|MS}}&lt;/sub&gt; = {{mvar|m}}&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt;)
|-
| {{math|{{Subatomic particle|tau}}}}
| [[tauon]] ([[tau&amp;nbsp;lepton]])
| style=&quot;text-align:right;&quot; | {{val|1780|ul=MeV/c2}}
|
|-
| {{Subatomic particle|bottom quark}}
| [[bottom quark]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | {{val|4240|ul=MeV/c2}}
| [[MSbar scheme]] ({{mvar|μ}}&lt;sub&gt;{{overline|MS}}&lt;/sub&gt; = {{mvar|m}}&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;)
|-
| {{Subatomic particle|top quark}}
| [[top quark]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | {{val|172700|ul=MeV/c2}}
| [[On-shell scheme]]
|}

Estimates of the values of quark masses depend on the version of [[quantum chromodynamics]] used to describe quark interactions. Quarks are always confined in an envelope of [[gluon]]s that confer vastly greater mass to the [[meson]]s and [[baryon]]s where quarks occur, so values for quark masses cannot be measured directly. Since their masses are so small compared to the effective mass of the surrounding gluons, slight differences in the calculation make large differences in the masses. {{cn|date=June 2025}}

==== Antiparticles ====
{{Main|Antimatter}}

There are also 12&amp;nbsp;fundamental fermionic antiparticles that correspond to these 12&amp;nbsp;particles. For example, the [[antielectron]] (positron) {{Subatomic particle|antielectron}} is the electron's antiparticle and has an electric charge of +1&amp;nbsp;''e''.

{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Particle generations
|-
!colspan=&quot;6&quot;| [[Lepton|Antileptons]]
|-
|colspan=&quot;2&quot;| ''First generation''
|colspan=&quot;2&quot;| ''Second generation''
|colspan=&quot;2&quot;| ''Third generation''
|-
|''Name'' || ''Symbol'' || ''Name'' || ''Symbol'' || ''Name'' || ''Symbol''
|-
| [[positron]] || {{Subatomic particle|antielectron}} || [[antimuon]] || {{math|{{Subatomic particle|antimuon}}}} || [[antitau]] || {{math|{{Subatomic particle|antitau}}}}
|-
| [[electron antineutrino]] || {{math|{{Subatomic particle|electron antineutrino}}}} || [[muon antineutrino]]|| {{math|{{Subatomic particle|Muon antineutrino}}}} || [[tau antineutrino]] || {{math|{{Subatomic particle|Tau antineutrino}}}}
|-
!colspan=&quot;6&quot;| [[Quark|Antiquarks]]
|-
|colspan=&quot;2&quot;| ''First generation''
|colspan=&quot;2&quot;| ''Second generation''
|colspan=&quot;2&quot;| ''Third generation''
|-
| [[up antiquark]] || {{Subatomic particle|Up antiquark}} || [[charm antiquark]] || {{Subatomic particle|Charm antiquark}} || [[top antiquark]] || {{Subatomic particle|Top antiquark}}
|-
| [[down antiquark]] || {{Subatomic particle|Down antiquark}} || [[strange antiquark]] || {{Subatomic particle|Strange antiquark}}  ||  [[bottom antiquark]]|| {{Subatomic particle|Bottom antiquark}}
|}

==== Quarks ====
{{Main|Quark}}

Isolated quarks and antiquarks have never been detected, a fact explained by [[Colour confinement|confinement]]. Every quark carries one of three [[color charge]]s of the [[strong interaction]]; antiquarks similarly carry anticolor. Color-charged particles interact via [[gluon]] exchange in the same way that charged particles interact via [[photon]] exchange. Gluons are themselves color-charged, however, resulting in an amplification of the strong force as color-charged particles are separated. Unlike the [[electromagnetism|electromagnetic force]], which diminishes as charged particles separate, color-charged particles feel increasing force.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/science/strong-force|title=Strong force|author=Christine Sutton|publisher=Britannica}}&lt;/ref&gt;

Nonetheless, color-charged particles may combine to form color neutral [[composite particle]]s called [[hadron]]s. A quark may pair up with an antiquark: the quark has a color and the antiquark has the corresponding anticolor. The color and anticolor cancel out, forming a color neutral [[meson]]. Alternatively, three quarks can exist together, one quark being &quot;red&quot;, another &quot;blue&quot;, another &quot;green&quot;. These three colored quarks together form a color-neutral [[baryon]]. Symmetrically, three antiquarks with the colors &quot;antired&quot;, &quot;antiblue&quot; and &quot;antigreen&quot; can form a color-neutral [[antibaryon]].

Quarks also carry fractional [[electric charge]]s, but, since they are confined within hadrons whose charges are all integral, fractional charges have never been isolated. Note that quarks have electric charges of either {{small|{{sfrac|+|2|3}}}}&amp;nbsp;''e'' or {{small|{{sfrac|−|1|3}}}}&amp;nbsp;''e'', whereas antiquarks have corresponding electric charges of either {{small|{{sfrac|−|2|3}}}}&amp;nbsp;''e'' or&amp;nbsp;{{small|{{sfrac|+|1|3}}}}&amp;nbsp;''e''.

Evidence for the existence of quarks comes from [[deep inelastic scattering]]: firing [[electron]]s at [[atomic nucleus|nuclei]] to determine the distribution of charge within [[nucleon]]s (which are baryons). If the charge is uniform, the [[electric field]] around the proton should be uniform and the electron should scatter elastically. Low-energy electrons do scatter in this way, but, above a particular energy, the protons deflect some electrons through large angles. The recoiling electron has much less energy and a [[jet (particle physics)|jet of particles]] is emitted. This inelastic scattering suggests that the charge in the proton is not uniform but split among smaller charged particles: quarks.

=== Fundamental bosons ===
{{Main|Boson}}

In the Standard Model, vector ([[Spin (physics)|spin]]-1) bosons ([[gluon]]s, [[photon]]s, and the [[W and Z bosons]]) mediate forces, whereas the [[Higgs boson]] (spin-0) is responsible for the intrinsic [[mass]] of particles. Bosons differ from fermions in the fact that multiple bosons can occupy the same quantum state ([[Pauli exclusion principle]]). Also, bosons can be either elementary, like photons, or a combination, like [[meson]]s. The spin of bosons are integers instead of half integers.

==== Gluons ====
{{Main|Gluon}}

Gluons mediate the [[strong interaction]], which join quarks and thereby form [[hadron]]s, which are either [[baryon]]s (three quarks) or [[meson]]s (one quark and one antiquark). Protons and neutrons are baryons, joined by gluons to form the [[atomic nucleus]]. Like quarks, gluons exhibit [[color charge|color]] and anticolor – unrelated to the concept of visual color and rather the particles' strong interactions – sometimes in combinations, altogether eight variations of gluons.

==== Electroweak bosons ====
{{Main|W and Z bosons|Photon}}

There are three [[weak gauge boson]]s: W&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;, W&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;, and Z&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;; these mediate the [[weak interaction]]. The W&amp;nbsp;bosons are known for their mediation in nuclear decay: The W&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; converts a neutron into a proton then decays into an electron and electron-antineutrino pair.
The Z&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; does not convert particle flavor or charges, but rather changes momentum; it is the only mechanism for elastically scattering neutrinos. The weak gauge bosons were discovered due to momentum change in electrons from neutrino-Z exchange. The massless [[photon]] mediates the [[electromagnetism|electromagnetic interaction]]. These four gauge bosons form the electroweak interaction among elementary particles.

==== Higgs boson ====
{{Main|Higgs boson}}

Although the weak and electromagnetic forces appear quite different to us at everyday energies, the two forces are theorized to unify as a single [[electroweak force]] at high energies. This prediction was clearly confirmed by measurements of cross-sections for high-energy electron-proton scattering at the [[Hadron Elektron Ring Anlage|HERA]] collider at [[DESY]]. The differences at low energies is a consequence of the high masses of the W and Z bosons, which in turn are a consequence of the [[Higgs mechanism]]. Through the process of [[spontaneous symmetry breaking]], the Higgs selects a special direction in electroweak space that causes three electroweak particles to become very heavy (the weak bosons) and one to remain with an undefined rest mass as it is always in motion (the photon). On 4 July 2012, after many years of experimentally searching for evidence of its existence, the [[Higgs boson]] was announced to have been observed at CERN's Large Hadron Collider. [[Peter Higgs]] who first posited the existence of the Higgs boson was present at the announcement.&lt;ref&gt;
{{cite news
 |first=Lizzy |last=Davies
 |date=4 July 2014
 |title=Higgs boson announcement live: CERN scientists discover subatomic particle
 |url=https://www.theguardian.com/science/blog/2012/jul/04/higgs-boson-discovered-live-coverage-cern
 |newspaper=[[The Guardian]]
 |access-date=2012-07-06 |df=dmy-all
}}&lt;/ref&gt; The Higgs boson is believed to have a mass of approximately {{val|125|u=GeV/c2}}.&lt;ref&gt;
{{cite web
 |first=Lucas |last=Taylor
 |date=4 Jul 2014
 |title=Observation of a new particle with a mass of 125 GeV
 |url=http://cms.web.cern.ch/news/observation-new-particle-mass-125-gev
 |publisher=[[Compact Muon Solenoid|CMS]]
 |access-date=2012-07-06 |df=dmy-all
}}&lt;/ref&gt; The [[statistical significance]] of this discovery was reported as 5&amp;nbsp;sigma, which implies a certainty of roughly 99.99994%. In particle physics, this is the level of significance required to officially label experimental observations as a [[Discovery (observation)|discovery]]. Research into the properties of the newly discovered particle continues.

== معياري ماڊل کان اڳيان ==
Although experimental evidence overwhelmingly confirms the [[Standard Model|Standard Model’s]] predictions, some aspects of the theory remain poorly understood, such as the reason for the extremely large discrepancy between the weak force and gravity (an aspect of the [[hierarchy problem]]). A further issue is the fact that several of the parameters of the theory were introduced ''[[ad hoc]]'' rather than emerging naturally from an underlying physical explanation. Theories [[beyond the Standard Model]] attempt to resolve these perceived shortcomings.

=== Graviton ===

{{Main|Graviton}}

The [[graviton]] is a hypothetical elementary spin-2 particle proposed to mediate gravitation. While it remains undiscovered due to [[Graviton#Experimental observation|the difficulty inherent in its detection]], it is sometimes included in tables of elementary particles.&lt;ref name=&quot;PFI&quot; /&gt; The conventional graviton is massless, although some models containing massive [[Kaluza–Klein theory|Kaluza–Klein]] gravitons exist.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Calmet |first1=Xavier |last2=de Aquino |first2=Priscila |last3=Rizzo |first3=Thomas G. |year=2010 |title=Massless versus Kaluza-Klein gravitons at the LHC |journal=Physics Letters B |volume=682 |issue=4–5 |pages=446–449 |arxiv=0910.1535 |bibcode=2010PhLB..682..446C |doi=10.1016/j.physletb.2009.11.045 |hdl=2078/31706 |s2cid=16310404}}&lt;/ref&gt;

=== Grand unification ===
{{Main|Grand Unified Theory}}

One extension of the Standard Model attempts to combine the [[electroweak interaction]] with the [[strong interaction]] into a single 'grand unified theory' (GUT). Such a force would be [[spontaneous symmetry breaking|spontaneously broken]] into the three forces by a [[Higgs mechanism|Higgs-like mechanism]]. This breakdown is theorized to occur at high energies, making it difficult to observe unification in a laboratory. The most dramatic prediction of grand unification is the existence of [[X and Y bosons]], which cause [[proton decay]]. The non-observation of proton decay at the [[Super-Kamiokande]] neutrino observatory rules out the simplest GUTs, however, including SU(5) and SO(10).

=== Supersymmetry ===
{{Main|Supersymmetry}}

Supersymmetry extends the Standard Model by adding another class of symmetries to the [[Lagrangian (field theory)|Lagrangian]]. These symmetries exchange [[fermion]]ic particles with [[boson]]ic ones. Such a symmetry predicts the existence of [[supersymmetric particle]]s, abbreviated as ''[[sparticle]]s'', which include the [[slepton]]s, [[squark]]s, [[neutralino]]s, and [[chargino]]s. Each particle in the Standard Model would have a superpartner whose [[Spin (physics)|spin]] differs by {{1/2}} from the ordinary particle. Due to the [[supersymmetry breaking|breaking of supersymmetry]], the sparticles are much heavier than their ordinary counterparts; they are so heavy that existing [[particle collider]]s would not be powerful enough to produce them. Some physicists believe that sparticles will be detected by the [[Large Hadron Collider]] at [[CERN]].

=== String theory ===
{{Main|String theory}}

String theory is a model of physics whereby all &quot;particles&quot; that make up [[matter]] are composed of strings (measuring at the [[Planck length]]) that exist in an 11-dimensional (according to [[M-theory]], the leading version) or 12-dimensional (according to [[F-theory]]&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/0550-3213(96)00172-1 |arxiv=hep-th/9602022 |bibcode=1996NuPhB.469..403V |title=Evidence for F-theory |year=1996 |last1=Vafa |first1=Cumrun |author-link1=Cumrun Vafa |journal=Nuclear Physics B |volume=469 |issue=3 |pages=403–415|s2cid=6511691 }}&lt;/ref&gt;) universe. These strings vibrate at different frequencies that determine mass, electric charge, color charge, and spin. A &quot;string&quot; can be open (a line) or closed in a loop (a one-dimensional sphere, that is, a circle). As a string moves through space it sweeps out something called a ''[[world line#World lines as a tool to describe events|world sheet]]''. String theory predicts 1- to 10-branes (a 1-[[Membrane (M-theory)|brane]] being a string and a 10-brane being a 10-dimensional object) that prevent tears in the &quot;fabric&quot; of space using the [[uncertainty principle]] (e.g., the electron orbiting a hydrogen atom has the probability, albeit small, that it could be anywhere else in the universe at any given moment).

String theory proposes that our universe is merely a 4-brane, inside which exist the three space dimensions and the one time dimension that we observe. The remaining 7&amp;nbsp;theoretical dimensions either are very tiny and curled up (and too small to be macroscopically accessible) or simply do not/cannot exist in our universe (because they exist in a grander scheme called the &quot;[[multiverse]]&quot; outside our known universe).

Some predictions of the string theory include existence of extremely massive counterparts of ordinary particles due to vibrational excitations of the fundamental string and existence of a massless spin-2 particle behaving like the [[graviton]].

=== Technicolor ===
{{Main|Technicolor (physics)}}

Technicolor theories try to modify the Standard Model in a minimal way by introducing a new QCD-like interaction. This means one adds a new theory of so-called Techniquarks, interacting via so called Technigluons. The main idea is that the Higgs boson is not an elementary particle but a bound state of these objects.

=== Preon theory ===
{{Main|Preon}}

According to preon theory there are one or more orders of particles more fundamental than those (or most of those) found in the Standard Model. The most fundamental of these are normally called preons, which is derived from &quot;pre-quarks&quot;. In essence, preon theory tries to do for the Standard Model what the Standard Model did for the [[particle zoo]] that came before it. Most models assume that almost everything in the Standard Model can be explained in terms of three to six more fundamental particles and the rules that govern their interactions. Interest in preons has waned since the simplest models were experimentally ruled out in the 1980s.

=== Acceleron theory ===
[[Acceleron]]s are the hypothetical [[subatomic particle]]s that integrally link the newfound mass of the [[neutrino]] to the [[dark energy]] conjectured to be accelerating the [[metric expansion of space|expansion of the universe]].&lt;ref name=acceleron /&gt;

In this theory, neutrinos are influenced by a new force resulting from their interactions with accelerons, leading to dark energy. Dark energy results as the universe tries to pull neutrinos apart.&lt;ref name=acceleron&gt;
{{cite web
 |date=28 Jul 2004
 |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2004/07/040728090338.htm
 |title=New theory links neutrino's slight mass to accelerating Universe expansion
 |website=[[ScienceDaily]]
 |access-date=2008-06-05 |df=dmy-all
}}&lt;/ref&gt; Accelerons are thought to interact with matter more infrequently than they do with neutrinos.&lt;ref&gt;
{{cite news
 |url=https://astronomy.com/news/2004/07/acceleron-anyone
 |title=Acceleron, anyone?
 |first=Francis |last=Reddy
 |date=2004-07-27
 |magazine=Astronomy
 |access-date=2020-04-20 |df=dmy-all
}}&lt;/ref&gt;

== پڻ ڏسو ==
{{Portal|Physics}}
{{col div|colwidth=30em}}
* [[Asymptotic freedom]]
* [[List of particles]]
* [[Physical ontology]]
* [[Quantum field theory]]
* [[Quantum gravity]]
* [[Quantum triviality]]
* [[UV fixed point]]
* [[Periodic Table]]
{{colend}}

== نوٽس ==
{{reflist|25em}}

== وڌيڪ معلومات ==

=== عام ماڻهن لاء ===
* {{cite book |last1=Feynman |first1=Richard Phillips |author-link1=Richard Feynman |url=https://archive.org/details/B-001-000-178/ |title=Elementary particles and the laws of physics: the 1986 Dirac memorial lectures |last2=Weinberg |first2=Steven |author-link2=Steven Weinberg |last3=MacKenzie |first3=Richard |last4=Doust |first4=Paul |date=1991 |publisher=Cambridge university press |isbn=978-0-521-34000-7 |location=Cambridge New York Port Chester [etc.]}}
* {{cite book |last=Ford |first=Kenneth W. |author-link=Kenneth W. Ford |title=The quantum world: Quantum physics for erveryone |date=2004 |publisher=Harvard Univ. Pr |isbn=978-0-674-01342-1 |location=London}}
* {{cite book |last=Greene |first=Brian |author-link=Brian Greene |title=The elegant universe: superstrings, hidden dimensions, and the quest for the ultimate theory |title-link=The Elegant Universe |publisher=Norton |year=1999 |isbn=978-0-393-05858-1 |location=New York London}}
* {{cite book |last1=Gribbin |first1=John |author-link1=John Gribbin |title=Q is for quantum: an encyclopedia of particle physics |last2=Gribbin |first2=Mary |last3=Gribbin |first3=Jonathan |date=1998 |publisher=Free Press |isbn=978-0-684-85578-3 |location=New York, NY}}
* {{cite book |last=Oerter |first=Robert |title=The theory of almost everything: the Standard Model, the unsung triumph of modern physics |date=2006 |publisher=Pi Press |isbn=978-0-452-28786-0 |location=New York, NY}}
* {{cite book |last=Schumm |first=Bruce A. |title=Deep down things: the breathtaking beauty of particle physics |date=2004 |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-0-8018-7971-5 |location=Baltimore}}
* {{cite book |first=Martinus |last=Veltman |title=Facts and Mysteries in Elementary Particle Physics |url=https://archive.org/details/factsmysteriesin0000velt |url-access=registration |publisher=[[World Scientific]] |year=2003 |isbn=978-981-238-149-1 |author-link=Martinus Veltman}}
* {{cite book |first=Frank |last=Close |title=Particle Physics: A very short introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |location=Oxford |year=2004 |isbn=978-0-19-280434-1 |author-link=Frank Close}}
* {{cite book |last=Seiden |first=Abraham |title=Particle Physics: A comprehensive introduction |publisher=[[Addison Wesley]] |year=2005 |isbn=978-0-8053-8736-0}}

=== ٽيڪسٽ بڪ ===
* {{cite book |last=Bettini |first=Alessandro |title=Introduction to elementary particle physics |date=2008 |publisher=Cambridge Univ. Press |isbn=978-0-521-88021-3 |location=Cambridge}}
* {{cite book |last1=Coughlan |first1=Guy D. |title=The ideas of particle physics: an introduction for scientists |last2=Dodd |first2=James Edmund |date=1994 |publisher=Cambridge Univ. Press |isbn=978-0-521-38677-7 |edition=2., reprint |location=Cambridge}} An undergraduate text for those not majoring in physics.
* {{cite book |last=Griffiths |first=David Jeffrey |title=Introduction to elementary particles |date=1987 |publisher=J. Wiley and sons |isbn=978-0-471-60386-3 |location=New York Chichester Brisbane [etc.]}}
* {{cite book |last=Kane |first=Gordon L. |title=Modern elementary particle physics |publisher=[[Addison-Wesley]] |year=1987 |isbn=978-0-201-11749-3 |edition=2. print |location=Redwood City, Calif.}}
* {{cite book |last=Perkins |first=Donald H. |title=Introduction to high energy physics |date=2000 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-62196-0 |edition=4th |location=Cambridge; New York}}

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
The most important address about the current experimental and theoretical knowledge about elementary particle physics is the [[Particle Data Group]], where different international institutions collect all experimental data and give short reviews over the contemporary theoretical understanding.
* {{cite web |url=http://pdg.lbl.gov/ |title=Particle Data Group (home page)}}

other pages are:
* [https://web.archive.org/web/20190719141632/http://particleadventure.org/ particleadventure.org], a well-made introduction also for non physicists
* [http://www.cerncourier.com/main/article/41/2/17 CERNCourier: Season of Higgs and melodrama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723144736/http://www.cerncourier.com/main/article/41/2/17 |date=2008-07-23 }}
* [http://www.interactions.org/ Interactions.org], particle physics news
* [http://www.symmetrymagazine.org/ Symmetry Magazine], a joint [[Fermilab]]/[[SLAC]] publication
* [http://www.thingsmadethinkable.com/item/elementary_particles.php Elementary Particles made thinkable], an interactive visualisation allowing physical properties to be compared

{{particles}}

{{Authority control}}

[[Category:Elementary particles| ]]
[[Category:Quantum mechanics]]
[[Category:Quantum field theory]]
[[Category:Subatomic particles]]
[[زمرو:ابتدائي ذرڙا]]
[[زمرو:پارٽيڪل فزڪس]]</text>
      <sha1>tbdizy5quu93pn5w3nhi037zycucsk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جمهوريه (افلاطون)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94365</id>
    <revision>
      <id>368534</id>
      <parentid>368529</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3218" sha1="jk56srzxi99z43ab6bufqlilp62oap5" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو ڪتاب|name=جمهوريه&lt;br&gt;
Republic|author=[[Plato]]|language=[[Ancient Greek]]|country=[[Ancient Greece]]|published=c. 375 BC|title_orig={{lang|grc-Grek|Πολιτεία|italic=no}}|image=Politeia beginning. Codex Parisinus graecus 1807.jpg|image_size=200px|caption=Title page of the oldest complete manuscript: Paris, Bibliothèque Nationale, Gr. 1807 (late 9th century)|subject={{Unbulleted list|[[Political philosophy]] | [[Ethics]]}}}}'''''جمهوريه''''' ( قديم يوناني: ، پوليٽيا، جمهوريه، {{langx|grc|Πολιτεία|translit=[[Politeia]]}}؛ {{Langx|la|De Republica}})  هڪ [[سقراطي مڪالمو|سقراطي ڊائلاگ]] آهي، جيڪو،[[نياءُ|انصاف]] ({{لپي مٽ لکت|grc|dikaiosúnē}}، &lt;small&gt;ڊيڪايوسيونئ&lt;/small&gt;)، انصاف پسند [[شھر رياست|شهري رياست]] جي ترتيب ۽ ڪردار ۽ انصاف پسند انسان بابت &lt;small&gt;375&lt;/small&gt; ق.م. جي لڳ ڀڳ، [[افلاطون]] پاران لکيو ويو هو.  اهو افلاطون جو سڀ کان وڌيڪ مشهور ڪم آهي ۽ [[فلسفو|فلسفي]] ۽ ذهني ۽ تاريخي طور تي، سياسي نظريي جي دنيا جي سڀ کان وڌيڪ بااثر ڪمن مان هڪ آهي. &lt;ref&gt;National Public Radio (8 August 2007). [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12594668 Plato's 'Republic' Still Influential, Author Says] {{Webarchive|date=20 September 2018}}. Talk of the Nation.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.allphilosophers.com/ Plato: The Republic] {{Webarchive|date=20 September 2018}}. Plato: His Philosophy and his life, allphilosophers.com&lt;/ref&gt;

گفتگو ۾، [[سقراط]] مختلف اٿينس وارن ۽ پرڏيهين سان انصاف جي معنيٰ تي بحث ڪري ٿو ۽ اها ته ڇا انصاف پسند ماڻهو ظالم ماڻهو کان وڌيڪ خوش آهن؟  هو موجوده حڪومتن جي نوعيت تي غور ڪري ٿو ۽ پوءِ مقابلي ۾ فرضي شهرن جو هڪ سلسلو پيش ڪري ٿو، جيڪو ڪيليپولس ( {{ٻولي|grc|Καλλίπολις}})، هڪ [[يوٽوپيا|يوٽوپيائي]] شهري رياست جنهن تي فلسفي بادشاهن جي هڪ طبقي جي حڪومت هئي،  ۾ ختم ٿئي ٿو. هو عمر وڌڻ، [[محبت|پيار]]، شڪلن جي نظريي، [[جان|روح]] جي لافانييت ۽ [[سماج]] ۾ فلسفي ۽ [[شاعري]] جي ڪردار تي پڻ بحث ڪري ٿو. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Baird|first=Forrest E.|author2=Walter Kaufmann|title=From Plato to Derrida|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2008|location=Upper Saddle River, New Jersey|isbn=978-0-13-158591-1}}&lt;/ref&gt; ڳالهه ٻولهه جو ماحول پيلوپونيسيائي جنگ جي وقت جو لڳي ٿو.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:جمهوريه (افلاطون)]]
[[زمرو:افلاطون]]
[[زمرو:فلسفي جون ڪتابون]]
[[زمرو:رياست جو نظريو]]
[[زمرو:سياسي فلسفا]]
[[زمرو:ڪتاب بلحاظ قسم]]
[[زمرو:فلسفو بلحاظ موضوع]]
[[زمرو:سياست بلحاظ مسئلا]]
[[زمرو:نظريو]]</text>
      <sha1>jk56srzxi99z43ab6bufqlilp62oap5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368537</id>
      <parentid>368534</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3062" sha1="0dj9t2o4rd8a8wl9l79vtw81dzmpu7j" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو ڪتاب|name=جمهوريه&lt;br&gt;
Republic|author=[[Plato]]|language=[[Ancient Greek]]|country=[[Ancient Greece]]|published=c. 375 BC|title_orig={{lang|grc-Grek|Πολιτεία|italic=no}}|image=Politeia beginning. Codex Parisinus graecus 1807.jpg|image_size=200px|caption=Title page of the oldest complete manuscript: Paris, Bibliothèque Nationale, Gr. 1807 (late 9th century)|subject={{Unbulleted list|[[Political philosophy]] | [[Ethics]]}}}}'''''جمهوريه''''' ( قديم يوناني: ، پوليٽيا، جمهوريه، {{langx|grc|Πολιτεία|translit=[[Politeia]]}}؛ {{Langx|la|De Republica}})  هڪ [[سقراطي مڪالمو|سقراطي ڊائلاگ]] آهي، جيڪو،[[نياءُ|انصاف]] ({{لپي مٽ لکت|grc|dikaiosúnē}}، &lt;small&gt;ڊيڪايوسيونئ&lt;/small&gt;)، انصاف پسند [[شھر رياست|شهري رياست]] جي ترتيب ۽ ڪردار ۽ انصاف پسند انسان بابت &lt;small&gt;375&lt;/small&gt; ق.م. جي لڳ ڀڳ، [[افلاطون]] پاران لکيو ويو هو.  اهو افلاطون جو سڀ کان وڌيڪ مشهور ڪم آهي ۽ [[فلسفو|فلسفي]] ۽ ذهني ۽ تاريخي طور تي، سياسي نظريي جي دنيا جي سڀ کان وڌيڪ بااثر ڪمن مان هڪ آهي. &lt;ref&gt;National Public Radio (8 August 2007). [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12594668 Plato's 'Republic' Still Influential, Author Says] {{Webarchive|date=20 September 2018}}. Talk of the Nation.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.allphilosophers.com/ Plato: The Republic] {{Webarchive|date=20 September 2018}}. Plato: His Philosophy and his life, allphilosophers.com&lt;/ref&gt;

گفتگو ۾، [[سقراط]] مختلف اٿينس وارن ۽ پرڏيهين سان انصاف جي معنيٰ تي بحث ڪري ٿو ۽ اها ته ڇا انصاف پسند ماڻهو ظالم ماڻهو کان وڌيڪ خوش آهن؟  هو موجوده حڪومتن جي نوعيت تي غور ڪري ٿو ۽ پوءِ مقابلي ۾ فرضي شهرن جو هڪ سلسلو پيش ڪري ٿو، جيڪو ڪيليپولس ( {{ٻولي|grc|Καλλίπολις}})، هڪ [[يوٽوپيا|يوٽوپيائي]] شهري رياست جنهن تي فلسفي بادشاهن جي هڪ طبقي جي حڪومت هئي،  ۾ ختم ٿئي ٿو. هو عمر وڌڻ، [[محبت|پيار]]، شڪلن جي نظريي، [[جان|روح]] جي لافانييت ۽ [[سماج]] ۾ فلسفي ۽ [[شاعري]] جي ڪردار تي پڻ بحث ڪري ٿو. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Baird|first=Forrest E.|author2=Walter Kaufmann|title=From Plato to Derrida|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2008|location=Upper Saddle River, New Jersey|isbn=978-0-13-158591-1}}&lt;/ref&gt; ڳالهه ٻولهه جو ماحول پيلوپونيسيائي جنگ جي وقت جو لڳي ٿو.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:جمهوريه (افلاطون)]]
[[زمرو:افلاطون]]
[[زمرو:سياسي فلسفا]]
[[زمرو:رياست جو نظريو]]
[[زمرو:فلسفي جون ڪتابون]]</text>
      <sha1>0dj9t2o4rd8a8wl9l79vtw81dzmpu7j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368544</id>
      <parentid>368537</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:انصاف]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>368544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3086" sha1="cp33vzizk1l7givoe5uj4gra0onz318" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو ڪتاب|name=جمهوريه&lt;br&gt;
Republic|author=[[Plato]]|language=[[Ancient Greek]]|country=[[Ancient Greece]]|published=c. 375 BC|title_orig={{lang|grc-Grek|Πολιτεία|italic=no}}|image=Politeia beginning. Codex Parisinus graecus 1807.jpg|image_size=200px|caption=Title page of the oldest complete manuscript: Paris, Bibliothèque Nationale, Gr. 1807 (late 9th century)|subject={{Unbulleted list|[[Political philosophy]] | [[Ethics]]}}}}'''''جمهوريه''''' ( قديم يوناني: ، پوليٽيا، جمهوريه، {{langx|grc|Πολιτεία|translit=[[Politeia]]}}؛ {{Langx|la|De Republica}})  هڪ [[سقراطي مڪالمو|سقراطي ڊائلاگ]] آهي، جيڪو،[[نياءُ|انصاف]] ({{لپي مٽ لکت|grc|dikaiosúnē}}، &lt;small&gt;ڊيڪايوسيونئ&lt;/small&gt;)، انصاف پسند [[شھر رياست|شهري رياست]] جي ترتيب ۽ ڪردار ۽ انصاف پسند انسان بابت &lt;small&gt;375&lt;/small&gt; ق.م. جي لڳ ڀڳ، [[افلاطون]] پاران لکيو ويو هو.  اهو افلاطون جو سڀ کان وڌيڪ مشهور ڪم آهي ۽ [[فلسفو|فلسفي]] ۽ ذهني ۽ تاريخي طور تي، سياسي نظريي جي دنيا جي سڀ کان وڌيڪ بااثر ڪمن مان هڪ آهي. &lt;ref&gt;National Public Radio (8 August 2007). [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12594668 Plato's 'Republic' Still Influential, Author Says] {{Webarchive|date=20 September 2018}}. Talk of the Nation.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.allphilosophers.com/ Plato: The Republic] {{Webarchive|date=20 September 2018}}. Plato: His Philosophy and his life, allphilosophers.com&lt;/ref&gt;

گفتگو ۾، [[سقراط]] مختلف اٿينس وارن ۽ پرڏيهين سان انصاف جي معنيٰ تي بحث ڪري ٿو ۽ اها ته ڇا انصاف پسند ماڻهو ظالم ماڻهو کان وڌيڪ خوش آهن؟  هو موجوده حڪومتن جي نوعيت تي غور ڪري ٿو ۽ پوءِ مقابلي ۾ فرضي شهرن جو هڪ سلسلو پيش ڪري ٿو، جيڪو ڪيليپولس ( {{ٻولي|grc|Καλλίπολις}})، هڪ [[يوٽوپيا|يوٽوپيائي]] شهري رياست جنهن تي فلسفي بادشاهن جي هڪ طبقي جي حڪومت هئي،  ۾ ختم ٿئي ٿو. هو عمر وڌڻ، [[محبت|پيار]]، شڪلن جي نظريي، [[جان|روح]] جي لافانييت ۽ [[سماج]] ۾ فلسفي ۽ [[شاعري]] جي ڪردار تي پڻ بحث ڪري ٿو. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Baird|first=Forrest E.|author2=Walter Kaufmann|title=From Plato to Derrida|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2008|location=Upper Saddle River, New Jersey|isbn=978-0-13-158591-1}}&lt;/ref&gt; ڳالهه ٻولهه جو ماحول پيلوپونيسيائي جنگ جي وقت جو لڳي ٿو.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:افلاطون]]
[[زمرو:انصاف]]
[[زمرو:جمهوريه (افلاطون)]]
[[زمرو:رياست جو نظريو]]
[[زمرو:سياسي فلسفا]]
[[زمرو:فلسفي جون ڪتابون]]</text>
      <sha1>cp33vzizk1l7givoe5uj4gra0onz318</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368751</id>
      <parentid>368544</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T23:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>368751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3273" sha1="6ftedwxo8mm2vzfu72ysy40u5600tz3" xml:space="preserve">{{ڄاڻخانو ڪتاب|name=جمهوريه&lt;br&gt;
Republic|author=[[Plato]]|language=[[Ancient Greek]]|country=[[Ancient Greece]]|published=c. 375 BC|title_orig={{lang|grc-Grek|Πολιτεία|italic=no}}|image=Politeia beginning. Codex Parisinus graecus 1807.jpg|image_size=200px|caption=Title page of the oldest complete manuscript: Paris, Bibliothèque Nationale, Gr. 1807 (late 9th century)|subject={{Unbulleted list|[[Political philosophy]] | [[Ethics]]}}}}'''''جمهوريه''''' ( قديم يوناني: ، پوليٽيا، جمهوريه، {{langx|grc|Πολιτεία|translit=[[Politeia]]}}؛ {{Langx|la|De Republica}})  هڪ [[سقراطي مڪالمو|سقراطي ڊائلاگ]] آهي، جيڪو،[[نياءُ|انصاف]] ({{لپي مٽ لکت|grc|dikaiosúnē}}، &lt;small&gt;ڊيڪايوسيونئ&lt;/small&gt;)، انصاف پسند [[شھر رياست|شهري رياست]] جي ترتيب ۽ ڪردار ۽ انصاف پسند انسان بابت &lt;small&gt;375&lt;/small&gt; ق.م. جي لڳ ڀڳ، [[افلاطون]] پاران لکيو ويو هو.  اهو افلاطون جو سڀ کان وڌيڪ مشهور ڪم آهي ۽ [[فلسفو|فلسفي]] ۽ ذهني ۽ تاريخي طور تي، سياسي نظريي جي دنيا جي سڀ کان وڌيڪ بااثر ڪمن مان هڪ آهي. &lt;ref&gt;National Public Radio (8 August 2007). [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12594668 Plato's 'Republic' Still Influential, Author Says] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210919154344/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12594668 |date=19 September 2021 }}. Talk of the Nation.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.allphilosophers.com/ Plato: The Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260209205209/http://allphilosophers.com/ |date=9 February 2026 }}. Plato: His Philosophy and his life, allphilosophers.com&lt;/ref&gt;

گفتگو ۾، [[سقراط]] مختلف اٿينس وارن ۽ پرڏيهين سان انصاف جي معنيٰ تي بحث ڪري ٿو ۽ اها ته ڇا انصاف پسند ماڻهو ظالم ماڻهو کان وڌيڪ خوش آهن؟  هو موجوده حڪومتن جي نوعيت تي غور ڪري ٿو ۽ پوءِ مقابلي ۾ فرضي شهرن جو هڪ سلسلو پيش ڪري ٿو، جيڪو ڪيليپولس ( {{ٻولي|grc|Καλλίπολις}})، هڪ [[يوٽوپيا|يوٽوپيائي]] شهري رياست جنهن تي فلسفي بادشاهن جي هڪ طبقي جي حڪومت هئي،  ۾ ختم ٿئي ٿو. هو عمر وڌڻ، [[محبت|پيار]]، شڪلن جي نظريي، [[جان|روح]] جي لافانييت ۽ [[سماج]] ۾ فلسفي ۽ [[شاعري]] جي ڪردار تي پڻ بحث ڪري ٿو. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Baird|first=Forrest E.|author2=Walter Kaufmann|title=From Plato to Derrida|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2008|location=Upper Saddle River, New Jersey|isbn=978-0-13-158591-1}}&lt;/ref&gt; ڳالهه ٻولهه جو ماحول پيلوپونيسيائي جنگ جي وقت جو لڳي ٿو.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:افلاطون]]
[[زمرو:انصاف]]
[[زمرو:جمهوريه (افلاطون)]]
[[زمرو:رياست جو نظريو]]
[[زمرو:سياسي فلسفا]]
[[زمرو:فلسفي جون ڪتابون]]</text>
      <sha1>6ftedwxo8mm2vzfu72ysy40u5600tz3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:رياست</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94368</id>
    <revision>
      <id>368532</id>
      <timestamp>2026-03-30T11:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:  [[زمرو:سياست]]</comment>
      <origin>368532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="bk0llhjd5evsqetba7sjmpaqwtffz6i" xml:space="preserve">
[[زمرو:سياست]]</text>
      <sha1>bk0llhjd5evsqetba7sjmpaqwtffz6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سياسي فلسفا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94369</id>
    <revision>
      <id>368533</id>
      <timestamp>2026-03-30T12:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:  [[زمرو:فلسفو بلحاظ موضوع]] [[زمرو:سياست]]</comment>
      <origin>368533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="rhczl1uk9f1h54g021j15uicau6jjd7" xml:space="preserve">
[[زمرو:فلسفو بلحاظ موضوع]]
[[زمرو:سياست]]</text>
      <sha1>rhczl1uk9f1h54g021j15uicau6jjd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جمهوريه (افلاطون)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94370</id>
    <revision>
      <id>368535</id>
      <timestamp>2026-03-30T12:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:افلاطون]] [[زمرو:فلسفي جون ڪتابون]]</comment>
      <origin>368535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="dwgmu0ywdkh21oymwy1p1bp3m40h7uz" xml:space="preserve">[[زمرو:افلاطون]]
[[زمرو:فلسفي جون ڪتابون]]</text>
      <sha1>dwgmu0ywdkh21oymwy1p1bp3m40h7uz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:افلاطون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94371</id>
    <revision>
      <id>368536</id>
      <timestamp>2026-03-30T12:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:فلسفي]]</comment>
      <origin>368536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="qh90oq2fyqf8n5bt0gc134nr2mn75y5" xml:space="preserve">[[زمرو:فلسفي]]</text>
      <sha1>qh90oq2fyqf8n5bt0gc134nr2mn75y5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قديم يوناني ٻولي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94372</id>
    <revision>
      <id>368538</id>
      <timestamp>2026-03-30T12:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1341654719|Ancient Greek]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>368538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4505" sha1="9giiogyihrrcl28to0hckmqar1i20m6" xml:space="preserve">{{Infobox Language|name=قديم يوناني ٻولي|image=Account of the construction of Athena Parthenos by Phidias.jpg|imagecaption=An inscription about the construction of the statue of [[Athena Parthenos]] in the [[Parthenon]], 440/439 BC|nativename=Ancient Greek
&lt;br&gt;Ἑλληνική
&quot;هيلينيڪئ&quot;|region=Eastern [[Mediterranean Sea|Mediterranean]], [[Greco-Roman world]]|era=|familycolor=Indo-European|fam2=[[Hellenic languages|Hellenic]]|script=[[Greek alphabet]]|map=Homeric Greece-en.svg|mapcaption={{center|Map of [[Ancient Greece|Ancient (Homeric) Greece]]}}|iso2=grc|iso3=grc|iso3comment=(includes all pre-modern stages)|glotto=anci1242|glottorefname=Ancient Greek|notice=IPA|ancestor=[[Proto-Greek language|Proto-Greek]]}}
&lt;references /&gt;
[[File:Hellenistic_Greek-MAP.jpg|thumb|Greek-speaking areas during the [[Hellenistic period]] (323 to 31 BC)
{{legend|blue|Areas where Greek speakers probably were a majority}}
{{legend|#0099cc|Areas that were significantly [[Hellenized]]}}]]
[[File:Beginning_Odyssey.svg|thumb|[[هومر]] جي ''[[اوڊيسي]]'' جي شروعات]]
'''قديم يوناني''' (يوناني: ، هيلينيڪئ، {{ٻولي|grc|Ἑλληνική}}, {{لپي مٽ لکت|grc|Hellēnikḗ}} {{بول|el|hellɛːnikɛ́ː|}}) &lt;ref&gt;{{Cite book|date=28 October 2015|access-date=10 June 2024}}&lt;/ref&gt; ۾ [[قديم يونان]] ۽ قديم دنيا ۾ 1500 ق.م کان 300 ق.م تائين استعمال ٿيندڙ [[يوناني ٻولي|يوناني ٻوليءَ]] جون صورتون شامل آهن. ان کي اڪثر ڪري هيٺين دورن ۾ ورهايو ويندو آهي:

* مائيسينيئن Mycenaean يوناني ( {{Circa|1400|1200 BC}} )،
* اونداهو دور ( {{Circa|1200|800 BC}} )، 
* قديم يا هومر دور ( {{Circa|800|500 BC}} ) ۽ 
* [[ڪلاسيڪل يوناني بولي|ڪلاسيڪل]] دور ( {{Circa|500|300 BC}} ). &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ralli|first1=Angela|author-link=Angela Ralli|title=Greek|journal=Revue belge de Philologie et d'Histoire|date=2012|volume=90|issue=3|page=964|doi=10.3406/rbph.2012.8269|url=https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2012_num_90_3_8269|access-date=23 January 2021|archivedate=30 September 2022}}&lt;/ref&gt;


قديم يوناني ٻولي [[هومر]] ۽ پنجين صديءَ جي اٿينس جي تاريخدانن، ڊراما نگارن ۽ فلسفين جي ٻولي هئي. ان [[انگريزي ٻولي|انگريزي بولي]] جي لغت ۾ ڪيترائي لفظ شامل ڪيا آهن ۽ [[ريناسنس|نشاۃِ ثانيه]] کان وٺي مغربي دنيا جي تعليمي ادارن ۾ مطالعي جو هڪ معياري موضوع رهيو آهي. هي مضمون بنيادي طور تي ٻوليءَ جي جنگي داستانن جي ايپڪ دور ۽ ڪلاسيڪل دور بابت معلومات تي مشتمل آهي، جيڪا بهترين تصديق ٿيل دور آهن ۽ قديم يوناني جا سڀ کان وڌيڪ عام دور سمجهيا وڃن ٿا.

هيلينسٽڪ دور کان ( {{Circa|300 BC}} )، قديم يوناني کان پوءِ ڪوئن يوناني ٻولي آئي، جنهن کي هڪ الڳ تاريخي مرحلو سمجهيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان جي ابتدائي شڪل ايٽڪ يوناني سان ويجهڙائي رکي ٿو ۽ ان جي تازي شڪل وچين دور جي يوناني جي ويجهو اچي ٿو ۽ ڪوائن (Koine) کي وسيع معنيٰ ۾ قديم يوناني طور درجه بندي ڪري سگهجي ٿو - يوناني جي وچين دور جي بدران هڪ قديم شڪل هجڻ جي ڪري، جيتوڻيڪ صديون گذرڻ سان قرون وسطيٰ ۽ جديد يوناني سان وڌيڪ مشابهت رکي ٿي.

قديم يوناني ٻولي ۾ ڪيترا ئي لهجون هئا، جهڙوڪ اٽڪ، آيونڪ، ڊورڪ، آيولڪ ۽ آرڪڊوسپرائٽ؛ انهن مان، اٽڪ يوناني ڪوائن يوناني جي بنياد بڻجي وئي. جيئن ڪوائن کي اڪثر قديم يوناني ۾ شامل ڪيو ويندو آهي، ان جي برعڪس، مائيسيني يوناني کي عام طور تي الڳ الڳ سمجهيو ويندو آهي ۽ هميشه قديم يوناني ۾ شامل نه ڪيو ويندو آهي، جيڪا انهي حقيقت کي ظاهر ڪري ٿي ته پهرين صدي قبل مسيح ۾ يوناني کي قديم يوناني جو نمونو سمجهيو ويندو هو.</text>
      <sha1>9giiogyihrrcl28to0hckmqar1i20m6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368539</id>
      <parentid>368538</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ٻوليون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4532" sha1="5auah8etpnf6eabj8y0rd7n51u8aoxi" xml:space="preserve">{{Infobox Language|name=قديم يوناني ٻولي|image=Account of the construction of Athena Parthenos by Phidias.jpg|imagecaption=An inscription about the construction of the statue of [[Athena Parthenos]] in the [[Parthenon]], 440/439 BC|nativename=Ancient Greek
&lt;br&gt;Ἑλληνική
&quot;هيلينيڪئ&quot;|region=Eastern [[Mediterranean Sea|Mediterranean]], [[Greco-Roman world]]|era=|familycolor=Indo-European|fam2=[[Hellenic languages|Hellenic]]|script=[[Greek alphabet]]|map=Homeric Greece-en.svg|mapcaption={{center|Map of [[Ancient Greece|Ancient (Homeric) Greece]]}}|iso2=grc|iso3=grc|iso3comment=(includes all pre-modern stages)|glotto=anci1242|glottorefname=Ancient Greek|notice=IPA|ancestor=[[Proto-Greek language|Proto-Greek]]}}
&lt;references /&gt;
[[File:Hellenistic_Greek-MAP.jpg|thumb|Greek-speaking areas during the [[Hellenistic period]] (323 to 31 BC)
{{legend|blue|Areas where Greek speakers probably were a majority}}
{{legend|#0099cc|Areas that were significantly [[Hellenized]]}}]]
[[File:Beginning_Odyssey.svg|thumb|[[هومر]] جي ''[[اوڊيسي]]'' جي شروعات]]
'''قديم يوناني''' (يوناني: ، هيلينيڪئ، {{ٻولي|grc|Ἑλληνική}}, {{لپي مٽ لکت|grc|Hellēnikḗ}} {{بول|el|hellɛːnikɛ́ː|}}) &lt;ref&gt;{{Cite book|date=28 October 2015|access-date=10 June 2024}}&lt;/ref&gt; ۾ [[قديم يونان]] ۽ قديم دنيا ۾ 1500 ق.م کان 300 ق.م تائين استعمال ٿيندڙ [[يوناني ٻولي|يوناني ٻوليءَ]] جون صورتون شامل آهن. ان کي اڪثر ڪري هيٺين دورن ۾ ورهايو ويندو آهي:

* مائيسينيئن Mycenaean يوناني ( {{Circa|1400|1200 BC}} )،
* اونداهو دور ( {{Circa|1200|800 BC}} )، 
* قديم يا هومر دور ( {{Circa|800|500 BC}} ) ۽ 
* [[ڪلاسيڪل يوناني بولي|ڪلاسيڪل]] دور ( {{Circa|500|300 BC}} ). &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ralli|first1=Angela|author-link=Angela Ralli|title=Greek|journal=Revue belge de Philologie et d'Histoire|date=2012|volume=90|issue=3|page=964|doi=10.3406/rbph.2012.8269|url=https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2012_num_90_3_8269|access-date=23 January 2021|archivedate=30 September 2022}}&lt;/ref&gt;


قديم يوناني ٻولي [[هومر]] ۽ پنجين صديءَ جي اٿينس جي تاريخدانن، ڊراما نگارن ۽ فلسفين جي ٻولي هئي. ان [[انگريزي ٻولي|انگريزي بولي]] جي لغت ۾ ڪيترائي لفظ شامل ڪيا آهن ۽ [[ريناسنس|نشاۃِ ثانيه]] کان وٺي مغربي دنيا جي تعليمي ادارن ۾ مطالعي جو هڪ معياري موضوع رهيو آهي. هي مضمون بنيادي طور تي ٻوليءَ جي جنگي داستانن جي ايپڪ دور ۽ ڪلاسيڪل دور بابت معلومات تي مشتمل آهي، جيڪا بهترين تصديق ٿيل دور آهن ۽ قديم يوناني جا سڀ کان وڌيڪ عام دور سمجهيا وڃن ٿا.

هيلينسٽڪ دور کان ( {{Circa|300 BC}} )، قديم يوناني کان پوءِ ڪوئن يوناني ٻولي آئي، جنهن کي هڪ الڳ تاريخي مرحلو سمجهيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان جي ابتدائي شڪل ايٽڪ يوناني سان ويجهڙائي رکي ٿو ۽ ان جي تازي شڪل وچين دور جي يوناني جي ويجهو اچي ٿو ۽ ڪوائن (Koine) کي وسيع معنيٰ ۾ قديم يوناني طور درجه بندي ڪري سگهجي ٿو - يوناني جي وچين دور جي بدران هڪ قديم شڪل هجڻ جي ڪري، جيتوڻيڪ صديون گذرڻ سان قرون وسطيٰ ۽ جديد يوناني سان وڌيڪ مشابهت رکي ٿي.

قديم يوناني ٻولي ۾ ڪيترا ئي لهجون هئا، جهڙوڪ اٽڪ، آيونڪ، ڊورڪ، آيولڪ ۽ آرڪڊوسپرائٽ؛ انهن مان، اٽڪ يوناني ڪوائن يوناني جي بنياد بڻجي وئي. جيئن ڪوائن کي اڪثر قديم يوناني ۾ شامل ڪيو ويندو آهي، ان جي برعڪس، مائيسيني يوناني کي عام طور تي الڳ الڳ سمجهيو ويندو آهي ۽ هميشه قديم يوناني ۾ شامل نه ڪيو ويندو آهي، جيڪا انهي حقيقت کي ظاهر ڪري ٿي ته پهرين صدي قبل مسيح ۾ يوناني کي قديم يوناني جو نمونو سمجهيو ويندو هو.

[[زمرو:ٻوليون]]</text>
      <sha1>5auah8etpnf6eabj8y0rd7n51u8aoxi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368540</id>
      <parentid>368539</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:قديم يونان]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4565" sha1="ch8yl2oitvccjyzyejcg5vj8t7c4m1h" xml:space="preserve">{{Infobox Language|name=قديم يوناني ٻولي|image=Account of the construction of Athena Parthenos by Phidias.jpg|imagecaption=An inscription about the construction of the statue of [[Athena Parthenos]] in the [[Parthenon]], 440/439 BC|nativename=Ancient Greek
&lt;br&gt;Ἑλληνική
&quot;هيلينيڪئ&quot;|region=Eastern [[Mediterranean Sea|Mediterranean]], [[Greco-Roman world]]|era=|familycolor=Indo-European|fam2=[[Hellenic languages|Hellenic]]|script=[[Greek alphabet]]|map=Homeric Greece-en.svg|mapcaption={{center|Map of [[Ancient Greece|Ancient (Homeric) Greece]]}}|iso2=grc|iso3=grc|iso3comment=(includes all pre-modern stages)|glotto=anci1242|glottorefname=Ancient Greek|notice=IPA|ancestor=[[Proto-Greek language|Proto-Greek]]}}
&lt;references /&gt;
[[File:Hellenistic_Greek-MAP.jpg|thumb|Greek-speaking areas during the [[Hellenistic period]] (323 to 31 BC)
{{legend|blue|Areas where Greek speakers probably were a majority}}
{{legend|#0099cc|Areas that were significantly [[Hellenized]]}}]]
[[File:Beginning_Odyssey.svg|thumb|[[هومر]] جي ''[[اوڊيسي]]'' جي شروعات]]
'''قديم يوناني''' (يوناني: ، هيلينيڪئ، {{ٻولي|grc|Ἑλληνική}}, {{لپي مٽ لکت|grc|Hellēnikḗ}} {{بول|el|hellɛːnikɛ́ː|}}) &lt;ref&gt;{{Cite book|date=28 October 2015|access-date=10 June 2024}}&lt;/ref&gt; ۾ [[قديم يونان]] ۽ قديم دنيا ۾ 1500 ق.م کان 300 ق.م تائين استعمال ٿيندڙ [[يوناني ٻولي|يوناني ٻوليءَ]] جون صورتون شامل آهن. ان کي اڪثر ڪري هيٺين دورن ۾ ورهايو ويندو آهي:

* مائيسينيئن Mycenaean يوناني ( {{Circa|1400|1200 BC}} )،
* اونداهو دور ( {{Circa|1200|800 BC}} )، 
* قديم يا هومر دور ( {{Circa|800|500 BC}} ) ۽ 
* [[ڪلاسيڪل يوناني بولي|ڪلاسيڪل]] دور ( {{Circa|500|300 BC}} ). &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ralli|first1=Angela|author-link=Angela Ralli|title=Greek|journal=Revue belge de Philologie et d'Histoire|date=2012|volume=90|issue=3|page=964|doi=10.3406/rbph.2012.8269|url=https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2012_num_90_3_8269|access-date=23 January 2021|archivedate=30 September 2022}}&lt;/ref&gt;


قديم يوناني ٻولي [[هومر]] ۽ پنجين صديءَ جي اٿينس جي تاريخدانن، ڊراما نگارن ۽ فلسفين جي ٻولي هئي. ان [[انگريزي ٻولي|انگريزي بولي]] جي لغت ۾ ڪيترائي لفظ شامل ڪيا آهن ۽ [[ريناسنس|نشاۃِ ثانيه]] کان وٺي مغربي دنيا جي تعليمي ادارن ۾ مطالعي جو هڪ معياري موضوع رهيو آهي. هي مضمون بنيادي طور تي ٻوليءَ جي جنگي داستانن جي ايپڪ دور ۽ ڪلاسيڪل دور بابت معلومات تي مشتمل آهي، جيڪا بهترين تصديق ٿيل دور آهن ۽ قديم يوناني جا سڀ کان وڌيڪ عام دور سمجهيا وڃن ٿا.

هيلينسٽڪ دور کان ( {{Circa|300 BC}} )، قديم يوناني کان پوءِ ڪوئن يوناني ٻولي آئي، جنهن کي هڪ الڳ تاريخي مرحلو سمجهيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان جي ابتدائي شڪل ايٽڪ يوناني سان ويجهڙائي رکي ٿو ۽ ان جي تازي شڪل وچين دور جي يوناني جي ويجهو اچي ٿو ۽ ڪوائن (Koine) کي وسيع معنيٰ ۾ قديم يوناني طور درجه بندي ڪري سگهجي ٿو - يوناني جي وچين دور جي بدران هڪ قديم شڪل هجڻ جي ڪري، جيتوڻيڪ صديون گذرڻ سان قرون وسطيٰ ۽ جديد يوناني سان وڌيڪ مشابهت رکي ٿي.

قديم يوناني ٻولي ۾ ڪيترا ئي لهجون هئا، جهڙوڪ اٽڪ، آيونڪ، ڊورڪ، آيولڪ ۽ آرڪڊوسپرائٽ؛ انهن مان، اٽڪ يوناني ڪوائن يوناني جي بنياد بڻجي وئي. جيئن ڪوائن کي اڪثر قديم يوناني ۾ شامل ڪيو ويندو آهي، ان جي برعڪس، مائيسيني يوناني کي عام طور تي الڳ الڳ سمجهيو ويندو آهي ۽ هميشه قديم يوناني ۾ شامل نه ڪيو ويندو آهي، جيڪا انهي حقيقت کي ظاهر ڪري ٿي ته پهرين صدي قبل مسيح ۾ يوناني کي قديم يوناني جو نمونو سمجهيو ويندو هو.

[[زمرو:ٻوليون]]
[[زمرو:قديم يونان]]</text>
      <sha1>ch8yl2oitvccjyzyejcg5vj8t7c4m1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368541</id>
      <parentid>368540</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:يوناني ٻولي]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4600" sha1="8f3pay7o7fyxoi5zwshbza90jrwo8is" xml:space="preserve">{{Infobox Language|name=قديم يوناني ٻولي|image=Account of the construction of Athena Parthenos by Phidias.jpg|imagecaption=An inscription about the construction of the statue of [[Athena Parthenos]] in the [[Parthenon]], 440/439 BC|nativename=Ancient Greek
&lt;br&gt;Ἑλληνική
&quot;هيلينيڪئ&quot;|region=Eastern [[Mediterranean Sea|Mediterranean]], [[Greco-Roman world]]|era=|familycolor=Indo-European|fam2=[[Hellenic languages|Hellenic]]|script=[[Greek alphabet]]|map=Homeric Greece-en.svg|mapcaption={{center|Map of [[Ancient Greece|Ancient (Homeric) Greece]]}}|iso2=grc|iso3=grc|iso3comment=(includes all pre-modern stages)|glotto=anci1242|glottorefname=Ancient Greek|notice=IPA|ancestor=[[Proto-Greek language|Proto-Greek]]}}
&lt;references /&gt;
[[File:Hellenistic_Greek-MAP.jpg|thumb|Greek-speaking areas during the [[Hellenistic period]] (323 to 31 BC)
{{legend|blue|Areas where Greek speakers probably were a majority}}
{{legend|#0099cc|Areas that were significantly [[Hellenized]]}}]]
[[File:Beginning_Odyssey.svg|thumb|[[هومر]] جي ''[[اوڊيسي]]'' جي شروعات]]
'''قديم يوناني''' (يوناني: ، هيلينيڪئ، {{ٻولي|grc|Ἑλληνική}}, {{لپي مٽ لکت|grc|Hellēnikḗ}} {{بول|el|hellɛːnikɛ́ː|}}) &lt;ref&gt;{{Cite book|date=28 October 2015|access-date=10 June 2024}}&lt;/ref&gt; ۾ [[قديم يونان]] ۽ قديم دنيا ۾ 1500 ق.م کان 300 ق.م تائين استعمال ٿيندڙ [[يوناني ٻولي|يوناني ٻوليءَ]] جون صورتون شامل آهن. ان کي اڪثر ڪري هيٺين دورن ۾ ورهايو ويندو آهي:

* مائيسينيئن Mycenaean يوناني ( {{Circa|1400|1200 BC}} )،
* اونداهو دور ( {{Circa|1200|800 BC}} )، 
* قديم يا هومر دور ( {{Circa|800|500 BC}} ) ۽ 
* [[ڪلاسيڪل يوناني بولي|ڪلاسيڪل]] دور ( {{Circa|500|300 BC}} ). &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ralli|first1=Angela|author-link=Angela Ralli|title=Greek|journal=Revue belge de Philologie et d'Histoire|date=2012|volume=90|issue=3|page=964|doi=10.3406/rbph.2012.8269|url=https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2012_num_90_3_8269|access-date=23 January 2021|archivedate=30 September 2022}}&lt;/ref&gt;


قديم يوناني ٻولي [[هومر]] ۽ پنجين صديءَ جي اٿينس جي تاريخدانن، ڊراما نگارن ۽ فلسفين جي ٻولي هئي. ان [[انگريزي ٻولي|انگريزي بولي]] جي لغت ۾ ڪيترائي لفظ شامل ڪيا آهن ۽ [[ريناسنس|نشاۃِ ثانيه]] کان وٺي مغربي دنيا جي تعليمي ادارن ۾ مطالعي جو هڪ معياري موضوع رهيو آهي. هي مضمون بنيادي طور تي ٻوليءَ جي جنگي داستانن جي ايپڪ دور ۽ ڪلاسيڪل دور بابت معلومات تي مشتمل آهي، جيڪا بهترين تصديق ٿيل دور آهن ۽ قديم يوناني جا سڀ کان وڌيڪ عام دور سمجهيا وڃن ٿا.

هيلينسٽڪ دور کان ( {{Circa|300 BC}} )، قديم يوناني کان پوءِ ڪوئن يوناني ٻولي آئي، جنهن کي هڪ الڳ تاريخي مرحلو سمجهيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان جي ابتدائي شڪل ايٽڪ يوناني سان ويجهڙائي رکي ٿو ۽ ان جي تازي شڪل وچين دور جي يوناني جي ويجهو اچي ٿو ۽ ڪوائن (Koine) کي وسيع معنيٰ ۾ قديم يوناني طور درجه بندي ڪري سگهجي ٿو - يوناني جي وچين دور جي بدران هڪ قديم شڪل هجڻ جي ڪري، جيتوڻيڪ صديون گذرڻ سان قرون وسطيٰ ۽ جديد يوناني سان وڌيڪ مشابهت رکي ٿي.

قديم يوناني ٻولي ۾ ڪيترا ئي لهجون هئا، جهڙوڪ اٽڪ، آيونڪ، ڊورڪ، آيولڪ ۽ آرڪڊوسپرائٽ؛ انهن مان، اٽڪ يوناني ڪوائن يوناني جي بنياد بڻجي وئي. جيئن ڪوائن کي اڪثر قديم يوناني ۾ شامل ڪيو ويندو آهي، ان جي برعڪس، مائيسيني يوناني کي عام طور تي الڳ الڳ سمجهيو ويندو آهي ۽ هميشه قديم يوناني ۾ شامل نه ڪيو ويندو آهي، جيڪا انهي حقيقت کي ظاهر ڪري ٿي ته پهرين صدي قبل مسيح ۾ يوناني کي قديم يوناني جو نمونو سمجهيو ويندو هو.

[[زمرو:ٻوليون]]
[[زمرو:قديم يونان]]
[[زمرو:يوناني ٻولي]]</text>
      <sha1>8f3pay7o7fyxoi5zwshbza90jrwo8is</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368542</id>
      <parentid>368541</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4715" sha1="fzz6x1mlrfekyf2eap5hfrfxa84wd7e" xml:space="preserve">{{Infobox Language|name=قديم يوناني ٻولي|image=Account of the construction of Athena Parthenos by Phidias.jpg|imagecaption=An inscription about the construction of the statue of [[Athena Parthenos]] in the [[Parthenon]], 440/439 BC|nativename=Ancient Greek
&lt;br&gt;Ἑλληνική
&quot;هيلينيڪئ&quot;|region=Eastern [[Mediterranean Sea|Mediterranean]], [[Greco-Roman world]]|era=|familycolor=Indo-European|fam2=[[Hellenic languages|Hellenic]]|script=[[Greek alphabet]]|map=Homeric Greece-en.svg|mapcaption={{center|Map of [[Ancient Greece|Ancient (Homeric) Greece]]}}|iso2=grc|iso3=grc|iso3comment=(includes all pre-modern stages)|glotto=anci1242|glottorefname=Ancient Greek|notice=IPA|ancestor=[[Proto-Greek language|Proto-Greek]]}}
&lt;references /&gt;
[[File:Hellenistic_Greek-MAP.jpg|thumb|Greek-speaking areas during the [[Hellenistic period]] (323 to 31 BC)
{{legend|blue|Areas where Greek speakers probably were a majority}}
{{legend|#0099cc|Areas that were significantly [[Hellenized]]}}]]
[[File:Beginning_Odyssey.svg|thumb|[[هومر]] جي ''[[اوڊيسي]]'' جي شروعات]]
'''قديم يوناني''' (يوناني: ، هيلينيڪئ، {{ٻولي|grc|Ἑλληνική}}, {{لپي مٽ لکت|grc|Hellēnikḗ}} {{بول|el|hellɛːnikɛ́ː|}}) &lt;ref&gt;{{Cite book|date=28 October 2015|access-date=10 June 2024}}&lt;/ref&gt; ۾ [[قديم يونان]] ۽ قديم دنيا ۾ 1500 ق.م کان 300 ق.م تائين استعمال ٿيندڙ [[يوناني ٻولي|يوناني ٻوليءَ]] جون صورتون شامل آهن. ان کي اڪثر ڪري هيٺين دورن ۾ ورهايو ويندو آهي:
* مائيسينيئن يوناني (دور:1400 کان 1200 ق.م)
* اونداهو دور (دور: 1200 کان 800 ق.م)
* قديم يا هومر دور (دور: 800 کان 500 ق.م) 
* [[ڪلاسيڪل يوناني بولي|ڪلاسيڪل]] دور (دور: 500 کان 300 ق.م)&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ralli|first1=Angela|author-link=Angela Ralli|title=Greek|journal=Revue belge de Philologie et d'Histoire|date=2012|volume=90|issue=3|page=964|doi=10.3406/rbph.2012.8269|url=https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2012_num_90_3_8269|access-date=23 January 2021|archivedate=30 September 2022}}&lt;/ref&gt;

قديم يوناني ٻولي [[هومر]] ۽ پنجين صديءَ جي [[اٿينس]] جي تاريخدانن، ڊراما نگارن ۽ فلسفين جي ٻولي هئي. ان [[انگريزي ٻولي]] جي لغت ۾ ڪيترائي لفظ شامل ڪيا آهن ۽ [[ريناسنس|نشاۃِ ثانيه]] کان وٺي مغربي دنيا جي تعليمي ادارن ۾ مطالعي جو هڪ معياري موضوع رهيو آهي. هي مضمون بنيادي طور تي ٻوليءَ جي جنگي داستانن جي دور ۽ ڪلاسيڪل دور بابت معلومات تي مشتمل آهي، جيڪا بهترين تصديق ٿيل دور آهن ۽ قديم يوناني جا سڀ کان وڌيڪ عام دور سمجهيا وڃن ٿا.

هيلينسٽڪ دور (300 ق.م. جي لڳ ڀڳ) کان قديم يوناني کان پوءِ ڪوائن يوناني ٻولي (Koine Greek) آئي، جنهن کي هڪ الڳ تاريخي مرحلو سمجهيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان جي ابتدائي شڪل ايٽڪ يوناني سان ويجهڙائي رکي ٿو ۽ ان جي تازي شڪل وچين دور جي يوناني جي ويجهو اچي ٿو ۽ ڪوائن يوناني کي وسيع معنيٰ ۾ قديم يوناني طور درجه بندي ڪري سگهجي ٿو - يوناني ٻولي جي وچين دور جي بدران هڪ قديم شڪل هجڻ جي ڪري، جيتوڻيڪ صديون گذرڻ سان قرون وسطيٰ ۽ [[يوناني ٻولي|جديد يوناني]] سان وڌيڪ مشابهت رکي ٿي.

قديم يوناني ٻولي ۾ ڪيترائي لهجا هئا، جهڙوڪ ايٽيڪ، آيونڪ، ڊورڪ، آيولڪ ۽ آرڪڊوسپرائٽ؛ انهن مان، ايٽيڪ يوناني ڪوائن يوناني جي بنياد بڻجي وئي. جيئن ڪوائن کي اڪثر قديم يوناني ۾ شامل ڪيو ويندو آهي، ان جي برعڪس، مائيسيني يوناني کي عام طور تي الڳ سمجهيو ويندو آهي ۽ هميشه قديم يوناني ۾ شامل نه ڪيو ويندو آهي، جيڪا انهي حقيقت کي ظاهر ڪري ٿي ته پهرين صدي قبل مسيح ۾ ايتيڪ يوناني کي قديم يوناني جو نمونو سمجهيو ويندو هو.
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:قديم يوناني ٻولي]]
[[زمرو:ٻوليون]]
[[زمرو:قديم يونان]]
[[زمرو:يوناني ٻولي]]</text>
      <sha1>fzz6x1mlrfekyf2eap5hfrfxa84wd7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368545</id>
      <parentid>368542</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4602" sha1="is4v1km3soia0jeh9u26f7o4do96dsy" xml:space="preserve">{{Infobox Language|name=قديم يوناني ٻولي|image=Account of the construction of Athena Parthenos by Phidias.jpg|imagecaption=An inscription about the construction of the statue of [[Athena Parthenos]] in the [[Parthenon]], 440/439 BC|nativename=Ancient Greek
&lt;br&gt;Ἑλληνική
&quot;هيلينيڪئ&quot;|region=Eastern [[Mediterranean Sea|Mediterranean]], [[Greco-Roman world]]|era=|familycolor=Indo-European|fam2=[[Hellenic languages|Hellenic]]|script=[[Greek alphabet]]|map=Homeric Greece-en.svg|mapcaption={{center|Map of [[Ancient Greece|Ancient (Homeric) Greece]]}}|iso2=grc|iso3=grc|iso3comment=(includes all pre-modern stages)|glotto=anci1242|glottorefname=Ancient Greek|notice=IPA|ancestor=[[Proto-Greek language|Proto-Greek]]}}
[[File:Hellenistic_Greek-MAP.jpg|thumb|Greek-speaking areas during the [[Hellenistic period]] (323 to 31 BC)
{{legend|blue|Areas where Greek speakers probably were a majority}}
{{legend|#0099cc|Areas that were significantly [[Hellenized]]}}]]
[[File:Beginning_Odyssey.svg|thumb|[[هومر]] جي ''[[اوڊيسي]]'' جي شروعات]]
'''قديم يوناني''' (يوناني: Ἑλληνική، هيلينيڪئ، {{بول|el|hellɛːnikɛ́ː|}})&lt;ref&gt;{{Cite book|date=28 October 2015|access-date=10 June 2024}}&lt;/ref&gt; ۾ [[قديم يونان]] ۽ قديم دنيا ۾ 1500 ق.م. کان 300 ق.م. تائين استعمال ٿيندڙ [[يوناني ٻولي|يوناني ٻوليءَ]] جون صورتون شامل آهن. ان کي اڪثر ڪري هيٺين دورن ۾ ورهايو ويندو آهي:
* مائيسينيئن يوناني (دور:1400 کان 1200 ق.م)
* اونداهو دور (دور: 1200 کان 800 ق.م)
* قديم يا هومر دور (دور: 800 کان 500 ق.م) 
* ڪلاسيڪي دور (دور: 500 کان 300 ق.م)&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ralli|first1=Angela|author-link=Angela Ralli|title=Greek|journal=Revue belge de Philologie et d'Histoire|date=2012|volume=90|issue=3|page=964|doi=10.3406/rbph.2012.8269|url=https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2012_num_90_3_8269|access-date=23 January 2021|archivedate=30 September 2022}}&lt;/ref&gt;

قديم يوناني ٻولي [[هومر]] ۽ پنجين صديءَ جي [[اٿينس]] جي تاريخدانن، ڊراما نگارن ۽ فلسفين جي ٻولي هئي. ان [[انگريزي ٻولي]] جي لغت ۾ ڪيترائي لفظ شامل ڪيا آهن ۽ [[ريناسنس|نشاۃِ ثانيه]] کان وٺي مغربي دنيا جي تعليمي ادارن ۾ مطالعي جو هڪ معياري موضوع رهيو آهي. هي مضمون بنيادي طور تي ٻوليءَ جي جنگي داستانن جي دور ۽ ڪلاسيڪل دور بابت معلومات تي مشتمل آهي، جيڪا بهترين تصديق ٿيل دور آهن ۽ قديم يوناني جا سڀ کان وڌيڪ عام دور سمجهيا وڃن ٿا.

هيلينسٽڪ دور (300 ق.م. جي لڳ ڀڳ) کان قديم يوناني کان پوءِ ڪوائن يوناني ٻولي (Koine Greek) آئي، جنهن کي هڪ الڳ تاريخي مرحلو سمجهيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان جي ابتدائي شڪل ايٽڪ يوناني سان ويجهڙائي رکي ٿو ۽ ان جي تازي شڪل وچين دور جي يوناني جي ويجهو اچي ٿو ۽ ڪوائن يوناني کي وسيع معنيٰ ۾ قديم يوناني طور درجه بندي ڪري سگهجي ٿو - يوناني ٻولي جي وچين دور جي بدران هڪ قديم شڪل هجڻ جي ڪري، جيتوڻيڪ صديون گذرڻ سان قرون وسطيٰ ۽ [[يوناني ٻولي|جديد يوناني]] سان وڌيڪ مشابهت رکي ٿي.

قديم يوناني ٻولي ۾ ڪيترائي لهجا هئا، جهڙوڪ ايٽيڪ، آيونڪ، ڊورڪ، آيولڪ ۽ آرڪڊوسپرائٽ؛ انهن مان، ايٽيڪ يوناني ڪوائن يوناني جي بنياد بڻجي وئي. جيئن ڪوائن کي اڪثر قديم يوناني ۾ شامل ڪيو ويندو آهي، ان جي برعڪس، مائيسيني يوناني کي عام طور تي الڳ سمجهيو ويندو آهي ۽ هميشه قديم يوناني ۾ شامل نه ڪيو ويندو آهي، جيڪا انهي حقيقت کي ظاهر ڪري ٿي ته پهرين صدي قبل مسيح ۾ ايتيڪ يوناني کي قديم يوناني جو نمونو سمجهيو ويندو هو.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:قديم يوناني ٻولي]]
[[زمرو:ٻوليون]]
[[زمرو:قديم يونان]]
[[زمرو:يوناني ٻولي]]</text>
      <sha1>is4v1km3soia0jeh9u26f7o4do96dsy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368546</id>
      <parentid>368545</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8075" sha1="5b4iqs19k7w8wgcrpkffpe9q8mejj58" xml:space="preserve">{{Infobox Language|name=قديم يوناني ٻولي|image=Account of the construction of Athena Parthenos by Phidias.jpg|imagecaption=An inscription about the construction of the statue of [[Athena Parthenos]] in the [[Parthenon]], 440/439 BC|nativename=Ancient Greek
&lt;br&gt;Ἑλληνική
&quot;هيلينيڪئ&quot;|region=Eastern [[Mediterranean Sea|Mediterranean]], [[Greco-Roman world]]|era=|familycolor=Indo-European|fam2=[[Hellenic languages|Hellenic]]|script=[[Greek alphabet]]|map=Homeric Greece-en.svg|mapcaption={{center|Map of [[Ancient Greece|Ancient (Homeric) Greece]]}}|iso2=grc|iso3=grc|iso3comment=(includes all pre-modern stages)|glotto=anci1242|glottorefname=Ancient Greek|notice=IPA|ancestor=[[Proto-Greek language|Proto-Greek]]}}
[[File:Hellenistic_Greek-MAP.jpg|thumb|Greek-speaking areas during the [[Hellenistic period]] (323 to 31 BC)
{{legend|blue|Areas where Greek speakers probably were a majority}}
{{legend|#0099cc|Areas that were significantly [[Hellenized]]}}]]
[[File:Beginning_Odyssey.svg|thumb|[[هومر]] جي ''[[اوڊيسي]]'' جي شروعات]]
'''قديم يوناني''' (يوناني: Ἑλληνική، هيلينيڪئ، {{بول|el|hellɛːnikɛ́ː|}})&lt;ref&gt;{{Cite book|date=28 October 2015|access-date=10 June 2024}}&lt;/ref&gt; ۾ [[قديم يونان]] ۽ قديم دنيا ۾ 1500 ق.م. کان 300 ق.م. تائين استعمال ٿيندڙ [[يوناني ٻولي|يوناني ٻوليءَ]] جون صورتون شامل آهن. ان کي اڪثر ڪري هيٺين دورن ۾ ورهايو ويندو آهي:
* مائيسينيئن يوناني (دور:1400 کان 1200 ق.م)
* اونداهو دور (دور: 1200 کان 800 ق.م)
* قديم يا هومر دور (دور: 800 کان 500 ق.م) 
* ڪلاسيڪي دور (دور: 500 کان 300 ق.م)&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ralli|first1=Angela|author-link=Angela Ralli|title=Greek|journal=Revue belge de Philologie et d'Histoire|date=2012|volume=90|issue=3|page=964|doi=10.3406/rbph.2012.8269|url=https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2012_num_90_3_8269|access-date=23 January 2021|archivedate=30 September 2022}}&lt;/ref&gt;

قديم يوناني ٻولي [[هومر]] ۽ پنجين صديءَ جي [[اٿينس]] جي تاريخدانن، ڊراما نگارن ۽ فلسفين جي ٻولي هئي. ان [[انگريزي ٻولي]] جي لغت ۾ ڪيترائي لفظ شامل ڪيا آهن ۽ [[ريناسنس|نشاۃِ ثانيه]] کان وٺي مغربي دنيا جي تعليمي ادارن ۾ مطالعي جو هڪ معياري موضوع رهيو آهي. هي مضمون بنيادي طور تي ٻوليءَ جي جنگي داستانن جي دور ۽ ڪلاسيڪل دور بابت معلومات تي مشتمل آهي، جيڪا بهترين تصديق ٿيل دور آهن ۽ قديم يوناني جا سڀ کان وڌيڪ عام دور سمجهيا وڃن ٿا.

هيلينسٽڪ دور (300 ق.م. جي لڳ ڀڳ) کان قديم يوناني کان پوءِ ڪوائن يوناني ٻولي (Koine Greek) آئي، جنهن کي هڪ الڳ تاريخي مرحلو سمجهيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان جي ابتدائي شڪل ايٽڪ يوناني سان ويجهڙائي رکي ٿو ۽ ان جي تازي شڪل وچين دور جي يوناني جي ويجهو اچي ٿو ۽ ڪوائن يوناني کي وسيع معنيٰ ۾ قديم يوناني طور درجه بندي ڪري سگهجي ٿو - يوناني ٻولي جي وچين دور جي بدران هڪ قديم شڪل هجڻ جي ڪري، جيتوڻيڪ صديون گذرڻ سان قرون وسطيٰ ۽ [[يوناني ٻولي|جديد يوناني]] سان وڌيڪ مشابهت رکي ٿي.

قديم يوناني ٻولي ۾ ڪيترائي لهجا هئا، جهڙوڪ ايٽيڪ، آيونڪ، ڊورڪ، آيولڪ ۽ آرڪڊوسپرائٽ؛ انهن مان، ايٽيڪ يوناني ڪوائن يوناني جي بنياد بڻجي وئي. جيئن ڪوائن کي اڪثر قديم يوناني ۾ شامل ڪيو ويندو آهي، ان جي برعڪس، مائيسيني يوناني کي عام طور تي الڳ سمجهيو ويندو آهي ۽ هميشه قديم يوناني ۾ شامل نه ڪيو ويندو آهي، جيڪا انهي حقيقت کي ظاهر ڪري ٿي ته پهرين صدي قبل مسيح ۾ ايتيڪ يوناني کي قديم يوناني جو نمونو سمجهيو ويندو هو.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Wikibooks|Ancient Greek}}
{{Incubator|code=grc/Κυρία Δέλτος}}
{{WikisourceWiki|Ancient Greek}}
{{Wiktionary category|category=Ancient Greek language}}
{{Wikisourcelang|el|Κύρια_Σελίδα/Αρχαία|Texts in Ancient Greek}}
{{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes|label=Ancient Greek
 |viaf= |lcheading= |wikititle= }}
* [https://lrc.la.utexas.edu/eieol/grkol Classical Greek Online] by Winfred P. Lehmann and Jonathan Slocum, free online lessons at the [https://liberalarts.utexas.edu/lrc Linguistics Research Center] at the [[University of Texas at Austin]]
* [https://web.archive.org/web/20130320124722/http://www.tododiccionarios.com/rosetta/griego.html Online Greek resources] – Dictionaries, grammar, virtual libraries, fonts, etc.
* [http://www.alpheios.net Alpheios] – Combines LSJ, Autenrieth, Smyth's grammar and inflection tables in a browser add-on for use on any web site
* [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&amp;morpho=0&amp;basename=new100\ier\grk&amp;limit=-1 Ancient Greek basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database]
* [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Ancient_Greek_Swadesh_list Ancient Greek Swadesh list of basic vocabulary words] (from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh list appendix])
* {{Cite EB1911|wstitle=Greek Language |short=x}}
* [http://slavonicpro.ru/polytonicEn.html Slavonic] – online editor for Ancient Greek
* [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/lng-grc.html glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online], an online collection of videos on various Ancient Indo-European languages, including Ancient Greek
* [https://community-courses.memrise.com/community/courses/english/ancient-greek/ Community courses] on [[Memrise]]

===گرائمر===
* [http://members.home.nl/petjoeprietveld/muomgram/grammar/ A more extensive grammar of the Ancient Greek language written by J. Rietveld] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210107054921/http://members.home.nl/petjoeprietveld/muomgram/grammar/ |date=7 January 2021 }}
* [https://web.archive.org/web/20130530033451/http://www.rhapsodes.fll.vt.edu/Greek.htm Recitation of classics books]
* [https://www.perseus.tufts.edu/cache/perscoll_PersInfo.html Perseus Greek dictionaries]
* [http://greek-language.com Greek-Language.com] – Information on the history of the Greek language, application of modern Linguistics to the study of Greek, and tools for learning Greek
* [http://www.ellopos.net/elpenor/greek-language.asp Free Lessons in Ancient Greek, Bilingual Libraries, Forum]
* [http://greekgrammar.wikidot.com A critical survey of websites devoted to Ancient Greek]
* [http://socrates.berkeley.edu/~ancgreek/ancient_greek_start.html Ancient Greek Tutorials] – Berkeley Language Center of the University of California
* [http://daedalus.umkc.edu/FirstGreekBook/index.html A Digital Tutorial For Ancient Greek Based on White's First Greek Book]
* [http://www.ntgreek.net/ New Testament Greek]
* [https://web.archive.org/web/20160922003312/http://www.akwn.net/ Acropolis World News] – A summary of the latest world news in Ancient Greek, Juan Coderch, University of St Andrews

===ڪلاسيڪي متن===
* [https://www.perseus.tufts.edu/cache/perscoll_Greco-Roman.html Perseus – Greek and Roman Materials]
* [http://www.mikrosapoplous.gr/en/texts1en.htm Ancient Greek Texts]

{{Authority control}}

[[زمرو:قديم يوناني ٻولي]]
[[زمرو:ٻوليون]]
[[زمرو:قديم يونان]]
[[زمرو:يوناني ٻولي]]</text>
      <sha1>5b4iqs19k7w8wgcrpkffpe9q8mejj58</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368547</id>
      <parentid>368546</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:41:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ڪلاسيڪي متن */</comment>
      <origin>368547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8263" sha1="gdf2i4szc9bo2fwqjas7hue9cduvjui" xml:space="preserve">{{Infobox Language|name=قديم يوناني ٻولي|image=Account of the construction of Athena Parthenos by Phidias.jpg|imagecaption=An inscription about the construction of the statue of [[Athena Parthenos]] in the [[Parthenon]], 440/439 BC|nativename=Ancient Greek
&lt;br&gt;Ἑλληνική
&quot;هيلينيڪئ&quot;|region=Eastern [[Mediterranean Sea|Mediterranean]], [[Greco-Roman world]]|era=|familycolor=Indo-European|fam2=[[Hellenic languages|Hellenic]]|script=[[Greek alphabet]]|map=Homeric Greece-en.svg|mapcaption={{center|Map of [[Ancient Greece|Ancient (Homeric) Greece]]}}|iso2=grc|iso3=grc|iso3comment=(includes all pre-modern stages)|glotto=anci1242|glottorefname=Ancient Greek|notice=IPA|ancestor=[[Proto-Greek language|Proto-Greek]]}}
[[File:Hellenistic_Greek-MAP.jpg|thumb|Greek-speaking areas during the [[Hellenistic period]] (323 to 31 BC)
{{legend|blue|Areas where Greek speakers probably were a majority}}
{{legend|#0099cc|Areas that were significantly [[Hellenized]]}}]]
[[File:Beginning_Odyssey.svg|thumb|[[هومر]] جي ''[[اوڊيسي]]'' جي شروعات]]
'''قديم يوناني''' (يوناني: Ἑλληνική، هيلينيڪئ، {{بول|el|hellɛːnikɛ́ː|}})&lt;ref&gt;{{Cite book|date=28 October 2015|access-date=10 June 2024}}&lt;/ref&gt; ۾ [[قديم يونان]] ۽ قديم دنيا ۾ 1500 ق.م. کان 300 ق.م. تائين استعمال ٿيندڙ [[يوناني ٻولي|يوناني ٻوليءَ]] جون صورتون شامل آهن. ان کي اڪثر ڪري هيٺين دورن ۾ ورهايو ويندو آهي:
* مائيسينيئن يوناني (دور:1400 کان 1200 ق.م)
* اونداهو دور (دور: 1200 کان 800 ق.م)
* قديم يا هومر دور (دور: 800 کان 500 ق.م) 
* ڪلاسيڪي دور (دور: 500 کان 300 ق.م)&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ralli|first1=Angela|author-link=Angela Ralli|title=Greek|journal=Revue belge de Philologie et d'Histoire|date=2012|volume=90|issue=3|page=964|doi=10.3406/rbph.2012.8269|url=https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2012_num_90_3_8269|access-date=23 January 2021|archivedate=30 September 2022}}&lt;/ref&gt;

قديم يوناني ٻولي [[هومر]] ۽ پنجين صديءَ جي [[اٿينس]] جي تاريخدانن، ڊراما نگارن ۽ فلسفين جي ٻولي هئي. ان [[انگريزي ٻولي]] جي لغت ۾ ڪيترائي لفظ شامل ڪيا آهن ۽ [[ريناسنس|نشاۃِ ثانيه]] کان وٺي مغربي دنيا جي تعليمي ادارن ۾ مطالعي جو هڪ معياري موضوع رهيو آهي. هي مضمون بنيادي طور تي ٻوليءَ جي جنگي داستانن جي دور ۽ ڪلاسيڪل دور بابت معلومات تي مشتمل آهي، جيڪا بهترين تصديق ٿيل دور آهن ۽ قديم يوناني جا سڀ کان وڌيڪ عام دور سمجهيا وڃن ٿا.

هيلينسٽڪ دور (300 ق.م. جي لڳ ڀڳ) کان قديم يوناني کان پوءِ ڪوائن يوناني ٻولي (Koine Greek) آئي، جنهن کي هڪ الڳ تاريخي مرحلو سمجهيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان جي ابتدائي شڪل ايٽڪ يوناني سان ويجهڙائي رکي ٿو ۽ ان جي تازي شڪل وچين دور جي يوناني جي ويجهو اچي ٿو ۽ ڪوائن يوناني کي وسيع معنيٰ ۾ قديم يوناني طور درجه بندي ڪري سگهجي ٿو - يوناني ٻولي جي وچين دور جي بدران هڪ قديم شڪل هجڻ جي ڪري، جيتوڻيڪ صديون گذرڻ سان قرون وسطيٰ ۽ [[يوناني ٻولي|جديد يوناني]] سان وڌيڪ مشابهت رکي ٿي.

قديم يوناني ٻولي ۾ ڪيترائي لهجا هئا، جهڙوڪ ايٽيڪ، آيونڪ، ڊورڪ، آيولڪ ۽ آرڪڊوسپرائٽ؛ انهن مان، ايٽيڪ يوناني ڪوائن يوناني جي بنياد بڻجي وئي. جيئن ڪوائن کي اڪثر قديم يوناني ۾ شامل ڪيو ويندو آهي، ان جي برعڪس، مائيسيني يوناني کي عام طور تي الڳ سمجهيو ويندو آهي ۽ هميشه قديم يوناني ۾ شامل نه ڪيو ويندو آهي، جيڪا انهي حقيقت کي ظاهر ڪري ٿي ته پهرين صدي قبل مسيح ۾ ايتيڪ يوناني کي قديم يوناني جو نمونو سمجهيو ويندو هو.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Wikibooks|Ancient Greek}}
{{Incubator|code=grc/Κυρία Δέλτος}}
{{WikisourceWiki|Ancient Greek}}
{{Wiktionary category|category=Ancient Greek language}}
{{Wikisourcelang|el|Κύρια_Σελίδα/Αρχαία|Texts in Ancient Greek}}
{{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes|label=Ancient Greek
 |viaf= |lcheading= |wikititle= }}
* [https://lrc.la.utexas.edu/eieol/grkol Classical Greek Online] by Winfred P. Lehmann and Jonathan Slocum, free online lessons at the [https://liberalarts.utexas.edu/lrc Linguistics Research Center] at the [[University of Texas at Austin]]
* [https://web.archive.org/web/20130320124722/http://www.tododiccionarios.com/rosetta/griego.html Online Greek resources] – Dictionaries, grammar, virtual libraries, fonts, etc.
* [http://www.alpheios.net Alpheios] – Combines LSJ, Autenrieth, Smyth's grammar and inflection tables in a browser add-on for use on any web site
* [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&amp;morpho=0&amp;basename=new100\ier\grk&amp;limit=-1 Ancient Greek basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database]
* [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Ancient_Greek_Swadesh_list Ancient Greek Swadesh list of basic vocabulary words] (from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh list appendix])
* {{Cite EB1911|wstitle=Greek Language |short=x}}
* [http://slavonicpro.ru/polytonicEn.html Slavonic] – online editor for Ancient Greek
* [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/lng-grc.html glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online], an online collection of videos on various Ancient Indo-European languages, including Ancient Greek
* [https://community-courses.memrise.com/community/courses/english/ancient-greek/ Community courses] on [[Memrise]]

===گرائمر===
* [http://members.home.nl/petjoeprietveld/muomgram/grammar/ A more extensive grammar of the Ancient Greek language written by J. Rietveld] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210107054921/http://members.home.nl/petjoeprietveld/muomgram/grammar/ |date=7 January 2021 }}
* [https://web.archive.org/web/20130530033451/http://www.rhapsodes.fll.vt.edu/Greek.htm Recitation of classics books]
* [https://www.perseus.tufts.edu/cache/perscoll_PersInfo.html Perseus Greek dictionaries]
* [http://greek-language.com Greek-Language.com] – Information on the history of the Greek language, application of modern Linguistics to the study of Greek, and tools for learning Greek
* [http://www.ellopos.net/elpenor/greek-language.asp Free Lessons in Ancient Greek, Bilingual Libraries, Forum]
* [http://greekgrammar.wikidot.com A critical survey of websites devoted to Ancient Greek]
* [http://socrates.berkeley.edu/~ancgreek/ancient_greek_start.html Ancient Greek Tutorials] – Berkeley Language Center of the University of California
* [http://daedalus.umkc.edu/FirstGreekBook/index.html A Digital Tutorial For Ancient Greek Based on White's First Greek Book]
* [http://www.ntgreek.net/ New Testament Greek]
* [https://web.archive.org/web/20160922003312/http://www.akwn.net/ Acropolis World News] – A summary of the latest world news in Ancient Greek, Juan Coderch, University of St Andrews

===ڪلاسيڪي متن===
* [https://www.perseus.tufts.edu/cache/perscoll_Greco-Roman.html Perseus – Greek and Roman Materials]
* [http://www.mikrosapoplous.gr/en/texts1en.htm Ancient Greek Texts]

{{Authority control}}

[[زمرو:قديم يوناني ٻولي]]
[[زمرو:ٻوليون]]
[[زمرو:قديم يونان]]
[[زمرو:يوناني ٻولي]]
[[زمرو:سسلي جون ٻوليون]]
[[زمرو:9هين صدي ق.م. ۾ يونان ۾ قائم ڪيل]] 
[[زمرو:9هين صدي قبل.م. کان تصديق ٿيل ٻوليون]]</text>
      <sha1>gdf2i4szc9bo2fwqjas7hue9cduvjui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368833</id>
      <parentid>368547</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T11:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8396" sha1="hjeil7niq1m695wh0jsj11k1hk2u57r" xml:space="preserve">{{Infobox Language|name=قديم يوناني ٻولي|image=Account of the construction of Athena Parthenos by Phidias.jpg|imagecaption=پارٿينون ۾ اٿينا پارٿينوس جي مجسمي جي تعمير بابت هڪ لکت، 440 ق.م.|nativename=Ancient Greek
&lt;br&gt;Ἑλληνική
&quot;هيلينيڪئ&quot;|region=[[رومي (ڀونوچ) سمنڊ |اوڀر ميڊيٽرينين علائقو]]، [[يونان|يوناني-رومن دنيا]]|era=|familycolor=Indo-European|fam2=هيلينڪ ٻوليون|script=يوناني اکر|map=Homeric Greece-en.svg|mapcaption={{center|[[قديم يونان]] جو نقشو}}|iso2=grc|iso3=grc|iso3comment=(includes all pre-modern stages)|glotto=anci1242|glottorefname=Ancient Greek|notice=IPA|ancestor=پروٽو-يوناني ٻوليون}}
[[File:Hellenistic_Greek-MAP.jpg|thumb|&lt;small&gt;'''هيلينيڪي دور (323-31 ق.م.) ۾ يوناني ڳالهائيندڙ'''&lt;/small&gt; 
{{legend|blue|علائقا جتي يوناني ڳالهائيندڙ اڪثريت ۾ هئا}}
{{legend|#0099cc|علائقا جنهن کي يوناني جي اثر هيٺ ايندو ويو}}]]
[[File:Beginning_Odyssey.svg|thumb|[[هومر]] جي ''[[اوڊيسي]]'' جي شروعات]]
'''قديم يوناني''' (يوناني: Ἑλληνική، هيلينيڪئ، {{بول|el|hellɛːnikɛ́ː|}})&lt;ref&gt;{{Cite book|date=28 October 2015|access-date=10 June 2024}}&lt;/ref&gt; ۾ [[قديم يونان]] ۽ قديم دنيا ۾ 1500 ق.م. کان 300 ق.م. تائين استعمال ٿيندڙ [[يوناني ٻولي|يوناني ٻوليءَ]] جون صورتون شامل آهن. ان کي اڪثر ڪري هيٺين دورن ۾ ورهايو ويندو آهي:
* مائيسينيئن يوناني (دور:1400 کان 1200 ق.م)
* اونداهو دور (دور: 1200 کان 800 ق.م)
* قديم يا هومر دور (دور: 800 کان 500 ق.م) 
* ڪلاسيڪي دور (دور: 500 کان 300 ق.م)&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Ralli|first1=Angela|author-link=Angela Ralli|title=Greek|journal=Revue belge de Philologie et d'Histoire|date=2012|volume=90|issue=3|page=964|doi=10.3406/rbph.2012.8269|url=https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2012_num_90_3_8269|access-date=23 January 2021|archivedate=30 September 2022}}&lt;/ref&gt;

قديم يوناني ٻولي [[هومر]] ۽ پنجين صديءَ جي [[اٿينس]] جي تاريخدانن، ڊراما نگارن ۽ فلسفين جي ٻولي هئي. ان [[انگريزي ٻولي]] جي لغت ۾ ڪيترائي لفظ شامل ڪيا آهن ۽ [[ريناسنس|نشاۃِ ثانيه]] کان وٺي مغربي دنيا جي تعليمي ادارن ۾ مطالعي جو هڪ معياري موضوع رهيو آهي. هي مضمون بنيادي طور تي ٻوليءَ جي جنگي داستانن جي دور ۽ ڪلاسيڪل دور بابت معلومات تي مشتمل آهي، جيڪا بهترين تصديق ٿيل دور آهن ۽ قديم يوناني جا سڀ کان وڌيڪ عام دور سمجهيا وڃن ٿا.

هيلينسٽڪ دور (300 ق.م. جي لڳ ڀڳ) کان قديم يوناني کان پوءِ ڪوائن يوناني ٻولي (Koine Greek) آئي، جنهن کي هڪ الڳ تاريخي مرحلو سمجهيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ ان جي ابتدائي شڪل ايٽڪ يوناني سان ويجهڙائي رکي ٿو ۽ ان جي تازي شڪل وچين دور جي يوناني جي ويجهو اچي ٿو ۽ ڪوائن يوناني کي وسيع معنيٰ ۾ قديم يوناني طور درجه بندي ڪري سگهجي ٿو - يوناني ٻولي جي وچين دور جي بدران هڪ قديم شڪل هجڻ جي ڪري، جيتوڻيڪ صديون گذرڻ سان قرون وسطيٰ ۽ [[يوناني ٻولي|جديد يوناني]] سان وڌيڪ مشابهت رکي ٿي.

قديم يوناني ٻولي ۾ ڪيترائي لهجا هئا، جهڙوڪ ايٽيڪ، آيونڪ، ڊورڪ، آيولڪ ۽ آرڪڊوسپرائٽ؛ انهن مان، ايٽيڪ يوناني ڪوائن يوناني جي بنياد بڻجي وئي. جيئن ڪوائن کي اڪثر قديم يوناني ۾ شامل ڪيو ويندو آهي، ان جي برعڪس، مائيسيني يوناني کي عام طور تي الڳ سمجهيو ويندو آهي ۽ هميشه قديم يوناني ۾ شامل نه ڪيو ويندو آهي، جيڪا انهي حقيقت کي ظاهر ڪري ٿي ته پهرين صدي قبل مسيح ۾ ايتيڪ يوناني کي قديم يوناني جو نمونو سمجهيو ويندو هو.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Wikibooks|Ancient Greek}}
{{Incubator|code=grc/Κυρία Δέλτος}}
{{WikisourceWiki|Ancient Greek}}
{{Wiktionary category|category=Ancient Greek language}}
{{Wikisourcelang|el|Κύρια_Σελίδα/Αρχαία|Texts in Ancient Greek}}
{{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes|label=Ancient Greek
 |viaf= |lcheading= |wikititle= }}
* [https://lrc.la.utexas.edu/eieol/grkol Classical Greek Online] by Winfred P. Lehmann and Jonathan Slocum, free online lessons at the [https://liberalarts.utexas.edu/lrc Linguistics Research Center] at the [[University of Texas at Austin]]
* [https://web.archive.org/web/20130320124722/http://www.tododiccionarios.com/rosetta/griego.html Online Greek resources] – Dictionaries, grammar, virtual libraries, fonts, etc.
* [http://www.alpheios.net Alpheios] – Combines LSJ, Autenrieth, Smyth's grammar and inflection tables in a browser add-on for use on any web site
* [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&amp;morpho=0&amp;basename=new100\ier\grk&amp;limit=-1 Ancient Greek basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database]
* [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Ancient_Greek_Swadesh_list Ancient Greek Swadesh list of basic vocabulary words] (from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh list appendix])
* {{Cite EB1911|wstitle=Greek Language |short=x}}
* [http://slavonicpro.ru/polytonicEn.html Slavonic] – online editor for Ancient Greek
* [https://spw.uni-goettingen.de/projects/aig/lng-grc.html glottothèque – Ancient Indo-European Grammars online], an online collection of videos on various Ancient Indo-European languages, including Ancient Greek
* [https://community-courses.memrise.com/community/courses/english/ancient-greek/ Community courses] on [[Memrise]]

===گرائمر===
* [http://members.home.nl/petjoeprietveld/muomgram/grammar/ A more extensive grammar of the Ancient Greek language written by J. Rietveld] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210107054921/http://members.home.nl/petjoeprietveld/muomgram/grammar/ |date=7 January 2021 }}
* [https://web.archive.org/web/20130530033451/http://www.rhapsodes.fll.vt.edu/Greek.htm Recitation of classics books]
* [https://www.perseus.tufts.edu/cache/perscoll_PersInfo.html Perseus Greek dictionaries]
* [http://greek-language.com Greek-Language.com] – Information on the history of the Greek language, application of modern Linguistics to the study of Greek, and tools for learning Greek
* [http://www.ellopos.net/elpenor/greek-language.asp Free Lessons in Ancient Greek, Bilingual Libraries, Forum]
* [http://greekgrammar.wikidot.com A critical survey of websites devoted to Ancient Greek]
* [http://socrates.berkeley.edu/~ancgreek/ancient_greek_start.html Ancient Greek Tutorials] – Berkeley Language Center of the University of California
* [http://daedalus.umkc.edu/FirstGreekBook/index.html A Digital Tutorial For Ancient Greek Based on White's First Greek Book]
* [http://www.ntgreek.net/ New Testament Greek]
* [https://web.archive.org/web/20160922003312/http://www.akwn.net/ Acropolis World News] – A summary of the latest world news in Ancient Greek, Juan Coderch, University of St Andrews

===ڪلاسيڪي متن===
* [https://www.perseus.tufts.edu/cache/perscoll_Greco-Roman.html Perseus – Greek and Roman Materials]
* [http://www.mikrosapoplous.gr/en/texts1en.htm Ancient Greek Texts]

{{Authority control}}

[[زمرو:قديم يوناني ٻولي]]
[[زمرو:ٻوليون]]
[[زمرو:قديم يونان]]
[[زمرو:يوناني ٻولي]]
[[زمرو:سسلي جون ٻوليون]]
[[زمرو:9هين صدي ق.م. ۾ يونان ۾ قائم ڪيل]] 
[[زمرو:9هين صدي قبل.م. کان تصديق ٿيل ٻوليون]]</text>
      <sha1>hjeil7niq1m695wh0jsj11k1hk2u57r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:قديم يوناني ٻولي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94373</id>
    <revision>
      <id>368543</id>
      <timestamp>2026-03-30T12:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ٻوليون]] [[زمرو:قديم يونان]] [[زمرو:يوناني ٻولي]]</comment>
      <origin>368543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="bhkarvl4mddj64b597zvlrcqsloewk8" xml:space="preserve">[[زمرو:ٻوليون]]
[[زمرو:قديم يونان]]
[[زمرو:يوناني ٻولي]]</text>
      <sha1>bhkarvl4mddj64b597zvlrcqsloewk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سسلي جون ٻوليون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94374</id>
    <revision>
      <id>368548</id>
      <timestamp>2026-03-30T12:41:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سسلي]] [[زمرو:اٽلي جون ٻوليون]]</comment>
      <origin>368548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="iylpq0qaxt5a9nhdtc7yxastmlmhiwf" xml:space="preserve">[[زمرو:سسلي]]
[[زمرو:اٽلي جون ٻوليون]]</text>
      <sha1>iylpq0qaxt5a9nhdtc7yxastmlmhiwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:روم</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94375</id>
    <revision>
      <id>368552</id>
      <timestamp>2026-03-30T12:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:اٽلي ۾ شھر]]</comment>
      <origin>368552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="9spc90lv8rke4tdf0m7r5d9u58cnpxi" xml:space="preserve">[[زمرو:اٽلي ۾ شھر]]</text>
      <sha1>9spc90lv8rke4tdf0m7r5d9u58cnpxi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368553</id>
      <parentid>368552</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T12:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:اٽلي ۾ شھر]]; added [[Category:اٽلي ۾ شهر]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="0oyjaa22vr6bh6crh2odlemmc4f8ixm" xml:space="preserve">[[زمرو:اٽلي ۾ شهر]]</text>
      <sha1>0oyjaa22vr6bh6crh2odlemmc4f8ixm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بروسيلز</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94376</id>
    <revision>
      <id>368558</id>
      <timestamp>2026-03-30T13:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:بيلجيم]] [[زمرو:بيلجيم ۾ شهر]]</comment>
      <origin>368558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="1rkq9kr37eevnfqkb3ujw4qn9bqn9dd" xml:space="preserve">[[زمرو:بيلجيم]]
[[زمرو:بيلجيم ۾ شهر]]</text>
      <sha1>1rkq9kr37eevnfqkb3ujw4qn9bqn9dd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آسٽريا ۾ شھر</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94377</id>
    <revision>
      <id>368569</id>
      <timestamp>2026-03-30T13:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:  [[زمرو:شھر بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:آسٽريا ۾ شھر ۽ وسنديون]]</comment>
      <origin>368569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="97cvor1aq8b9abl7yz2zeytmazcr5af" xml:space="preserve">
[[زمرو:شھر بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر ۽ وسنديون]]</text>
      <sha1>97cvor1aq8b9abl7yz2zeytmazcr5af</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368570</id>
      <parentid>368569</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T13:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:شھر بلحاظ ملڪ]]; added [[Category:شهر بلحاظ ملڪ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="e000eb1ixrmoikja7ac0mw6cwaee83f" xml:space="preserve">[[زمرو:شهر بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر ۽ وسنديون]]</text>
      <sha1>e000eb1ixrmoikja7ac0mw6cwaee83f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:انسبروڪ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94378</id>
    <revision>
      <id>368575</id>
      <timestamp>2026-03-30T13:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]] [[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]</comment>
      <origin>368575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="2b5d7205c7l9shoudvbwaprudqcinmg" xml:space="preserve">[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>2b5d7205c7l9shoudvbwaprudqcinmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ويانا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94379</id>
    <revision>
      <id>368576</id>
      <timestamp>2026-03-30T13:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]] [[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]</comment>
      <origin>368576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="2b5d7205c7l9shoudvbwaprudqcinmg" xml:space="preserve">[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>2b5d7205c7l9shoudvbwaprudqcinmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گراتز</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94380</id>
    <revision>
      <id>368578</id>
      <timestamp>2026-03-30T13:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]] [[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]</comment>
      <origin>368578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="2b5d7205c7l9shoudvbwaprudqcinmg" xml:space="preserve">[[زمرو:آسٽريا ۾ شھر]]
[[زمرو:آسٽريا ۾ يونيورسٽي شهر]]</text>
      <sha1>2b5d7205c7l9shoudvbwaprudqcinmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آسٽريا جي طبعي جاگرافي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94381</id>
    <revision>
      <id>368589</id>
      <timestamp>2026-03-30T14:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:طبعي جاگرافي]] [[زمرو:آسٽريا جي جاگرافي]]</comment>
      <origin>368589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="t96fl5o3yvd3u0fro5bf5wlw61vk4s7" xml:space="preserve">[[زمرو:طبعي جاگرافي]]
[[زمرو:آسٽريا جي جاگرافي]]</text>
      <sha1>t96fl5o3yvd3u0fro5bf5wlw61vk4s7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368590</id>
      <parentid>368589</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:طبعي جاگرافي]]; added [[Category:طبيعي جاگرافي]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="h7i4i37aritrllzg0g7zmgm5vq3arop" xml:space="preserve">[[زمرو:طبيعي جاگرافي]]
[[زمرو:آسٽريا جي جاگرافي]]</text>
      <sha1>h7i4i37aritrllzg0g7zmgm5vq3arop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آسٽريا ۾ زميني شڪليون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94382</id>
    <revision>
      <id>368592</id>
      <timestamp>2026-03-30T14:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:زميني شڪليون]] [[زمرو:آسٽريا جي ارضيات]]</comment>
      <origin>368592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="l94e6yrpzoiz0iz9jrefl16aeoe8yc9" xml:space="preserve">[[زمرو:زميني شڪليون]]
[[زمرو:آسٽريا جي ارضيات]]</text>
      <sha1>l94e6yrpzoiz0iz9jrefl16aeoe8yc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آسٽريا جي ارضيات</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94383</id>
    <revision>
      <id>368593</id>
      <timestamp>2026-03-30T14:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:آسٽريا]] [[زمرو:ارضيات بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:يورپ جي ارضيات بلحاظ ملڪ]]</comment>
      <origin>368593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127" sha1="9vs3z5s76mh09a1bzuevjqi8qixg9gn" xml:space="preserve">[[زمرو:آسٽريا]]
[[زمرو:ارضيات بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:يورپ جي ارضيات بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>9vs3z5s76mh09a1bzuevjqi8qixg9gn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آسٽريا جي ثقافت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94384</id>
    <revision>
      <id>368595</id>
      <timestamp>2026-03-30T14:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:آسٽريا]] [[زمرو:ثقافت بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:يورپ جي ثقافت بلحاظ ملڪ]]</comment>
      <origin>368595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="qyoos1wz17airf37ddyhtslhbvvqe3i" xml:space="preserve">[[زمرو:آسٽريا]]
[[زمرو:ثقافت بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:يورپ جي ثقافت بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>qyoos1wz17airf37ddyhtslhbvvqe3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:Bensci54</title>
    <ns>3</ns>
    <id>94385</id>
    <revision>
      <id>368596</id>
      <timestamp>2026-03-30T14:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <comment>ڀليڪار!</comment>
      <origin>368596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="ma462p178uhq0gwnb6z12jfenvav8zg" xml:space="preserve">
{{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}}
&lt;div style=&quot;padding:5px;font-size:medium&quot;&gt;&lt;center style=&quot;word-spacing:1ex&quot;&gt;[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] &lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
{| bgcolor=&quot;#ADDFAD&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;&quot;
|&lt;span style=&quot;font-family:MB Lateefi;float:left&quot;&gt;'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''&lt;/span&gt;
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
[[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]]
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;''

'''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.&lt;br&gt;
* وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع  ۾  عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.&lt;br /&gt;
* ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.'''
* صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''.

&lt;Font - size=4&gt; '''اصول ۽ قاعدا''' &lt;/Font - size&gt;

&lt;Font - size=3&gt;  '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' &lt;/Font - size&gt;&lt;br&gt;
ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا.
* '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''':
** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''.
** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''.
** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''.

&lt;Font - size=3&gt; '''تعاون''' &lt;/Font - size&gt;

* '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''.
&lt;inputbox&gt;type=search&lt;/inputbox&gt;
* '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا  واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''.
&lt;inputbox&gt;type=create&lt;/inputbox&gt;
*  '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.&lt;/center&gt;
|} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 14:27, 30 مارچ 2026 ( يو.ٽي.سي)</text>
      <sha1>ma462p178uhq0gwnb6z12jfenvav8zg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:راڻي ايلزبيٿ ٻئي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94386</id>
    <revision>
      <id>368598</id>
      <timestamp>2026-03-30T14:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:آسٽريا جي تاريخ]] [[زمرو:آسٽريا جون شخصيتون]]</comment>
      <origin>368598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="jiocuvcq5ywh5b3xo0cwqpo8sxxwtm5" xml:space="preserve">[[زمرو:آسٽريا جي تاريخ]]
[[زمرو:آسٽريا جون شخصيتون]]</text>
      <sha1>jiocuvcq5ywh5b3xo0cwqpo8sxxwtm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آسٽريا جي تاريخ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94387</id>
    <revision>
      <id>368599</id>
      <timestamp>2026-03-30T14:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:آسٽريا]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:يورپ جي تاريخ بلحاظ ملڪ]]</comment>
      <origin>368599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="bxxiyanqc8mi6638g8mpxrqbm9sgbey" xml:space="preserve">[[زمرو:آسٽريا]]
[[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:يورپ جي تاريخ بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>bxxiyanqc8mi6638g8mpxrqbm9sgbey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:آسٽريا جون شخصيتون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94388</id>
    <revision>
      <id>368600</id>
      <timestamp>2026-03-30T14:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:آسٽريا]] [[زمرو:شخصيتون بلحاظ ملڪ]]</comment>
      <origin>368600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="31ohrmaay8opub4lnzv84jmzzbpro6o" xml:space="preserve">[[زمرو:آسٽريا]]
[[زمرو:شخصيتون بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>31ohrmaay8opub4lnzv84jmzzbpro6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ابراهام لنڪن</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94389</id>
    <revision>
      <id>368606</id>
      <timestamp>2026-03-30T14:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:آمريڪي شخصيتون]] [[زمرو:گڏيل رياستن جي تاريخ]] [[زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر]]</comment>
      <origin>368606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="d5n3mc3nlx32e9iqnli6qwvvz2otu8w" xml:space="preserve">[[زمرو:آمريڪي شخصيتون]]
[[زمرو:گڏيل رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر]]</text>
      <sha1>d5n3mc3nlx32e9iqnli6qwvvz2otu8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368607</id>
      <parentid>368606</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T14:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:گڏيل رياستن جي تاريخ]]; added [[Category:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169" sha1="7qrms7lonl0f6ueyi8rqrh5dxyn0mzx" xml:space="preserve">[[زمرو:آمريڪي شخصيتون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي تاريخ]]
[[زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر]]</text>
      <sha1>7qrms7lonl0f6ueyi8rqrh5dxyn0mzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي انساني جاگرافي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94390</id>
    <revision>
      <id>368613</id>
      <timestamp>2026-03-30T15:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:اتر آمريڪا جي انساني جاگرافي]] [[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي جاگرافي]]</comment>
      <origin>368613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="eo04evf3ynkwztc9vgg5u772dsbn14y" xml:space="preserve">[[زمرو:اتر آمريڪا جي انساني جاگرافي]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي جاگرافي]]</text>
      <sha1>eo04evf3ynkwztc9vgg5u772dsbn14y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:اتر آمريڪا جي انساني جاگرافي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94391</id>
    <revision>
      <id>368614</id>
      <timestamp>2026-03-30T15:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي]] [[زمرو:انساني جاگرافي بلحاظ کنڊ]]</comment>
      <origin>368614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="ink2dt1hogcsp6hhqfn5gl8ss1aran1" xml:space="preserve">[[زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي]]
[[زمرو:انساني جاگرافي بلحاظ کنڊ]]</text>
      <sha1>ink2dt1hogcsp6hhqfn5gl8ss1aran1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:امريڪا جي گڏيل رياستن جا ماڻهو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94392</id>
    <revision>
      <id>368618</id>
      <timestamp>2026-03-30T15:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ماڻھو بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]</comment>
      <origin>368618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="cxyvsvxjvs6cmqs7lkebol3ry8oz4jn" xml:space="preserve">[[زمرو:ماڻھو بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]</text>
      <sha1>cxyvsvxjvs6cmqs7lkebol3ry8oz4jn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:شخصيتون بلحاظ موضوع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94393</id>
    <revision>
      <id>368634</id>
      <timestamp>2026-03-30T17:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:شخصيتون]] [[زمرو:زمرا بلحاظ موضوع]]</comment>
      <origin>368634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="8rp2nw1dfp5v1okbhwptjse3xsvn0ue" xml:space="preserve">[[زمرو:شخصيتون]]
[[زمرو:زمرا بلحاظ موضوع]]</text>
      <sha1>8rp2nw1dfp5v1okbhwptjse3xsvn0ue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا جا ماڻهو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94394</id>
    <revision>
      <id>368647</id>
      <timestamp>2026-03-30T17:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:پاڪستاني ماڻهو]] [[زمرو:خيبر پختونخوا جي ثقافت]]</comment>
      <origin>368647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="b98bjzeiqlppmtskr55fx90jgi0vtxv" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستاني ماڻهو]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جي ثقافت]]</text>
      <sha1>b98bjzeiqlppmtskr55fx90jgi0vtxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا جي ثقافت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94395</id>
    <revision>
      <id>368648</id>
      <timestamp>2026-03-30T17:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:خيبر پختونخوا]] [[زمرو:پاڪستاني ثقافت]] [[زمرو:پاڪستان جي ثقافت]]</comment>
      <origin>368648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="77y1iiihdtuej5av3gokvpxueh1mall" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا]]
[[زمرو:پاڪستاني ثقافت]]
[[زمرو:پاڪستان جي ثقافت]]</text>
      <sha1>77y1iiihdtuej5av3gokvpxueh1mall</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا ۾ پاڻي جا جسم</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94396</id>
    <revision>
      <id>368659</id>
      <timestamp>2026-03-30T17:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:خيبر پختونخوا جي ارضيات]] [[زمرو:پاڪستان ۾ پاڻي جا جسم]]</comment>
      <origin>368659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="ppmhzmhxk7o4wf4v89fmug2uesgk6l1" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جي ارضيات]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ پاڻي جا جسم]]</text>
      <sha1>ppmhzmhxk7o4wf4v89fmug2uesgk6l1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا جي ارضيات</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94397</id>
    <revision>
      <id>368660</id>
      <timestamp>2026-03-30T17:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:خيبر پختونخوا]] [[زمرو:پاڪستان جي ارضيات]]</comment>
      <origin>368660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="5j79l2kyebd1kksaip4txf518fpt1xg" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا]]
[[زمرو:پاڪستان جي ارضيات]]</text>
      <sha1>5j79l2kyebd1kksaip4txf518fpt1xg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا جي طبعي جاگرافي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94398</id>
    <revision>
      <id>368661</id>
      <timestamp>2026-03-30T17:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:خيبر پختونخوا جي جاگرافي]] [[زمرو:پاڪستان جي طبعي جاگرافي]]</comment>
      <origin>368661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="7ipgzn5ferebv6y3msh8zgjo46f40cp" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جي جاگرافي]]
[[زمرو:پاڪستان جي طبعي جاگرافي]]</text>
      <sha1>7ipgzn5ferebv6y3msh8zgjo46f40cp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خيبر پختونخوا جي انساني جاگرافي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94399</id>
    <revision>
      <id>368663</id>
      <timestamp>2026-03-30T17:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:خيبر پختونخوا جي جاگرافي]] [[زمرو:پاڪستان جي انساني جاگرافي]]</comment>
      <origin>368663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="9s11u3yy728gjwos1senk4cfnw1e34w" xml:space="preserve">[[زمرو:خيبر پختونخوا جي جاگرافي]]
[[زمرو:پاڪستان جي انساني جاگرافي]]</text>
      <sha1>9s11u3yy728gjwos1senk4cfnw1e34w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:دراني سلطنت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94400</id>
    <revision>
      <id>368676</id>
      <timestamp>2026-03-30T18:05:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: زمرو:خیبر پختونخوا جي تاريخ</comment>
      <origin>368676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="tadoz9be7k6n8fniwli7j1ilfb6oced" xml:space="preserve">[[زمرو:خیبر پختونخوا جي تاريخ]</text>
      <sha1>tadoz9be7k6n8fniwli7j1ilfb6oced</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368677</id>
      <parentid>368676</parentid>
      <timestamp>2026-03-30T18:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="n4eliyribui8brx1lgfr3feta427vug" xml:space="preserve">[[زمرو:خیبر پختونخوا جي تاريخ]]</text>
      <sha1>n4eliyribui8brx1lgfr3feta427vug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:بخشالي مسودو</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94401</id>
    <revision>
      <id>368679</id>
      <timestamp>2026-03-30T18:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:لپيون]] [[زمرو:صورتخطيون]] [[زمرو:گنڌارا تهذيب]] [[زمرو:رياضياتي مسودا]]</comment>
      <origin>368679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="blu3w2l15jqvg4c7gcjf4qhl9hw19h1" xml:space="preserve">[[زمرو:لپيون]]
[[زمرو:صورتخطيون]]
[[زمرو:گنڌارا تهذيب]]
[[زمرو:رياضياتي مسودا]]</text>
      <sha1>blu3w2l15jqvg4c7gcjf4qhl9hw19h1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:خیبر پختونخوا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94402</id>
    <revision>
      <id>368689</id>
      <timestamp>2026-03-30T18:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>Ibne maryam صفحي [[زمرو:خیبر پختونخوا]] کي [[زمرو:خیبر ايجنسي]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>368689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="9v3bbsylwt2rhhp089ocv3ecpnagmib" xml:space="preserve">{{واپس منتقل زمرو|زمرو:خیبر ايجنسي}}</text>
      <sha1>9v3bbsylwt2rhhp089ocv3ecpnagmib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ميزائل</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94403</id>
    <revision>
      <id>368759</id>
      <timestamp>2026-03-31T05:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:جنگي هٿيار]] [[زمرو:جنگي ٽيڪنالاجي]]</comment>
      <origin>368759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="49239kl4u6e6sv656m6tfocjs8em3im" xml:space="preserve">[[زمرو:جنگي هٿيار]]
[[زمرو:جنگي ٽيڪنالاجي]]</text>
      <sha1>49239kl4u6e6sv656m6tfocjs8em3im</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جنگي ٽيڪنالاجي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94404</id>
    <revision>
      <id>368760</id>
      <timestamp>2026-03-31T05:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:جنگ]] [[زمرو:ٽيڪنالاجي بلحاظ قسم]]</comment>
      <origin>368760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="7s13mk3av4bhwow1b7e2a6emrstfkov" xml:space="preserve">[[زمرو:جنگ]]
[[زمرو:ٽيڪنالاجي بلحاظ قسم]]</text>
      <sha1>7s13mk3av4bhwow1b7e2a6emrstfkov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ميزائلن جي فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94405</id>
    <revision>
      <id>368761</id>
      <timestamp>2026-03-31T06:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1338583573|List of missiles]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>368761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="431" sha1="rioj5zliyxghcjxoow8o7n8nfcsv174" xml:space="preserve">

هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي. 

# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل</text>
      <sha1>rioj5zliyxghcjxoow8o7n8nfcsv174</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368763</id>
      <parentid>368761</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ميزائل]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="458" sha1="7b7m7tjxo75f93jy4t571ofrl2neg1y" xml:space="preserve">

هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي. 

# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل

[[زمرو:ميزائل]]</text>
      <sha1>7b7m7tjxo75f93jy4t571ofrl2neg1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368764</id>
      <parentid>368763</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:فهرستون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="486" sha1="safvtkezwe8f2679i8uvxy7lkiu3csy" xml:space="preserve">

هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي. 

# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل

[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>safvtkezwe8f2679i8uvxy7lkiu3csy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368765</id>
      <parentid>368764</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2960" sha1="ek9nz9ju0dn4tu9kke3p0v67ubg605d" xml:space="preserve">{{Short description|Self-propelled guided weapon system}}
{{About|guided missiles|unguided missiles|Rocket (weapon)|flying weapon|Projectile|other uses}}
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|Missile}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=Various types of missiles; '''Left to right''':&lt;br /&gt;1. [[R-36 (missile)|R-36M]]: [[intercontinental ballistic missile]]&lt;br /&gt;2. [[FGM-148 Javelin]]: [[anti-tank guided missile|anti-tank missile]]&lt;br /&gt;3. [[Harpoon (missile)|Harpoon]]: [[anti-ship missile]]&lt;br /&gt;4. [[Prithvi Air Defence|Prithvi]]: [[anti-ballistic missile]]&lt;br /&gt;5. [[BrahMos]]: [[cruise missile]]&lt;br /&gt;6. [[RIM-162 ESSM|RIM-162]]: [[surface-to-air missile]]
}}&lt;!--blank edit--&gt;

A '''missile''' is an airborne ranged weapon capable of [[Propulsion|self-propelled]] flight aided usually by a [[propellant]], [[jet engine]] or [[rocket motor]].

Historically, 'missile' referred to any [[projectile]] that is thrown, shot or propelled towards a target; this usage is still recognized today with any unguided jet- or rocket-propelled weapons generally described as [[rocket artillery]]. Airborne [[explosive device]]s without propulsion are referred to as [[shell (projectile)|shells]] if fired by an [[artillery piece]] and [[Aerial bomb|bombs]] if dropped by an aircraft.

Missiles are also generally [[missile guidance|guided]] towards specific targets termed as [[guided missiles]] or guided [[Rocket (weapon)|rockets]]. Missile systems usually have five system components: [[targeting (warfare)|targeting]], [[guidance system]], flight system, [[engine]], and [[warhead]]. Missiles are primarily classified into different types based on firing source and target such as [[surface-to-surface missile|surface-to-surface]], [[air-to-surface missile|air-to-surface]], [[surface-to-air missile|surface-to-air]] and [[air-to-air missile]]s.
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي. 

# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل

[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>ek9nz9ju0dn4tu9kke3p0v67ubg605d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368766</id>
      <parentid>368765</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1784" sha1="6xsizvb1remd3wkp2zo5k85qd0o6o1n" xml:space="preserve">{{Short description|Self-propelled guided weapon system}}
{{About|guided missiles|unguided missiles|Rocket (weapon)|flying weapon|Projectile|other uses}}
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|Missile}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=Various types of missiles; '''Left to right''':&lt;br /&gt;1. [[R-36 (missile)|R-36M]]: [[intercontinental ballistic missile]]&lt;br /&gt;2. [[FGM-148 Javelin]]: [[anti-tank guided missile|anti-tank missile]]&lt;br /&gt;3. [[Harpoon (missile)|Harpoon]]: [[anti-ship missile]]&lt;br /&gt;4. [[Prithvi Air Defence|Prithvi]]: [[anti-ballistic missile]]&lt;br /&gt;5. [[BrahMos]]: [[cruise missile]]&lt;br /&gt;6. [[RIM-162 ESSM|RIM-162]]: [[surface-to-air missile]]
}}
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي. 

# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل

[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>6xsizvb1remd3wkp2zo5k85qd0o6o1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368767</id>
      <parentid>368766</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39226" sha1="stb0r85csx6xm9x9aov86vjf6rcmi31" xml:space="preserve">{{Short description|Self-propelled guided weapon system}}
{{About|guided missiles|unguided missiles|Rocket (weapon)|flying weapon|Projectile|other uses}}
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|Missile}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=Various types of missiles; '''Left to right''':&lt;br /&gt;1. [[R-36 (missile)|R-36M]]: [[intercontinental ballistic missile]]&lt;br /&gt;2. [[FGM-148 Javelin]]: [[anti-tank guided missile|anti-tank missile]]&lt;br /&gt;3. [[Harpoon (missile)|Harpoon]]: [[anti-ship missile]]&lt;br /&gt;4. [[Prithvi Air Defence|Prithvi]]: [[anti-ballistic missile]]&lt;br /&gt;5. [[BrahMos]]: [[cruise missile]]&lt;br /&gt;6. [[RIM-162 ESSM|RIM-162]]: [[surface-to-air missile]]
}}
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي. 

# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل
{{Short description|None}}
{{See also|Lists of rockets|List of missiles by country|List of anti-ship missiles|List of surface-to-air missiles|List of ICBMs}}
{{Update|date=April 2017 | inaccurate=yes}}

Below is a '''list of [[missile]]s''', sorted alphabetically into large categories and subcategories by name and purpose.

==Other missile lists==
Types of missiles:
* '''Conventional guided missiles'''
** [[Air-to-air missile]]
** [[Air-to-surface missile]]
** [[Anti-radiation missile]]
** [[Anti-ballistic missile]]
** [[Anti-satellite weapon]]
** [[Anti-ship missile]] ([[List of anti-ship missiles|list]])
** [[Anti-submarine missile]]
** [[Anti-tank guided missile]] ([[List of anti-tank missiles|list]])
** [[Land-attack missile]]
** [[Man-portable air-defense system#Missile models|Shoulder-launched missiles]]
** [[Surface-to-air missile]] ([[List of surface-to-air missiles|list]])
** [[Surface-to-surface missile]]
** [[Wire-guided missile]]
* '''[[Cruise missile]]s'''
** [[Air-launched cruise missile]]
** [[Ground-launched cruise missile]]
** [[Submarine-launched cruise missile]]
* '''[[Ballistic missile]]s'''
** [[Tactical ballistic missile]]
** [[Short-range ballistic missile]]
** [[Theatre ballistic missile]]
** [[Medium-range ballistic missile]]
** [[Intermediate-range ballistic missile]]
** [[Intercontinental ballistic missile]] ([[List of intercontinental ballistic missiles|List of ICBMs]]/[[Comparison of ICBMs]])
** [[Submarine-launched ballistic missile]]
** [[Air-launched ballistic missile]]

== Missiles by name ==

{{compact ToC|side=yes|top=yes|num=yes}}

===A===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>stb0r85csx6xm9x9aov86vjf6rcmi31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368768</id>
      <parentid>368767</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38905" sha1="5gwid90a11s3hpsnanlfyzrvd259kw5" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|Lists of rockets|List of missiles by country|List of anti-ship missiles|List of surface-to-air missiles|List of ICBMs}}
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|Missile}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=Various types of missiles; '''Left to right''':&lt;br /&gt;1. [[R-36 (missile)|R-36M]]: [[intercontinental ballistic missile]]&lt;br /&gt;2. [[FGM-148 Javelin]]: [[anti-tank guided missile|anti-tank missile]]&lt;br /&gt;3. [[Harpoon (missile)|Harpoon]]: [[anti-ship missile]]&lt;br /&gt;4. [[Prithvi Air Defence|Prithvi]]: [[anti-ballistic missile]]&lt;br /&gt;5. [[BrahMos]]: [[cruise missile]]&lt;br /&gt;6. [[RIM-162 ESSM|RIM-162]]: [[surface-to-air missile]]
}}
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي. 

# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل

==Other missile lists==
Types of missiles:
* '''Conventional guided missiles'''
** [[Air-to-air missile]]
** [[Air-to-surface missile]]
** [[Anti-radiation missile]]
** [[Anti-ballistic missile]]
** [[Anti-satellite weapon]]
** [[Anti-ship missile]] ([[List of anti-ship missiles|list]])
** [[Anti-submarine missile]]
** [[Anti-tank guided missile]] ([[List of anti-tank missiles|list]])
** [[Land-attack missile]]
** [[Man-portable air-defense system#Missile models|Shoulder-launched missiles]]
** [[Surface-to-air missile]] ([[List of surface-to-air missiles|list]])
** [[Surface-to-surface missile]]
** [[Wire-guided missile]]
* '''[[Cruise missile]]s'''
** [[Air-launched cruise missile]]
** [[Ground-launched cruise missile]]
** [[Submarine-launched cruise missile]]
* '''[[Ballistic missile]]s'''
** [[Tactical ballistic missile]]
** [[Short-range ballistic missile]]
** [[Theatre ballistic missile]]
** [[Medium-range ballistic missile]]
** [[Intermediate-range ballistic missile]]
** [[Intercontinental ballistic missile]] ([[List of intercontinental ballistic missiles|List of ICBMs]]/[[Comparison of ICBMs]])
** [[Submarine-launched ballistic missile]]
** [[Air-launched ballistic missile]]

== Missiles by name ==

{{compact ToC|side=yes|top=yes|num=yes}}

===A===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>5gwid90a11s3hpsnanlfyzrvd259kw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368769</id>
      <parentid>368768</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻيون ميزائل لسٽون */</comment>
      <origin>368769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40276" sha1="pjclc0yfvk9908aftt26r3l9lkglm2y" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|Lists of rockets|List of missiles by country|List of anti-ship missiles|List of surface-to-air missiles|List of ICBMs}}
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|Missile}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=Various types of missiles; '''Left to right''':&lt;br /&gt;1. [[R-36 (missile)|R-36M]]: [[intercontinental ballistic missile]]&lt;br /&gt;2. [[FGM-148 Javelin]]: [[anti-tank guided missile|anti-tank missile]]&lt;br /&gt;3. [[Harpoon (missile)|Harpoon]]: [[anti-ship missile]]&lt;br /&gt;4. [[Prithvi Air Defence|Prithvi]]: [[anti-ballistic missile]]&lt;br /&gt;5. [[BrahMos]]: [[cruise missile]]&lt;br /&gt;6. [[RIM-162 ESSM|RIM-162]]: [[surface-to-air missile]]
}}
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي. 

# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل

==ٻيون ميزائل لسٽون==
ميزائلن جا قسم:
* روايتي هدايت يافته ميزائل. هوا کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل. هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل. اينٽي ريڊيئيشن ميزائل. اينٽي بيلسٽڪ ميزائل. اينٽي سيٽلائيٽ هٿيار. اينٽي شپ ميزائل. اينٽي سب ميرين ميزائل. اينٽي ٽينڪ گائيڊڊ ميزائل. زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل. ڪلهي تي لانچ ٿيل ميزائل. سينٽرل کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل. سينٽرل کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل. وائر گائيڊڊ ميزائل. ڪريوز ميزائل. اينٽي لانچ ٿيل ڪروز ميزائل. زمين تان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل. آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل. بيلسٽڪ ميزائل. ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل. مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل. ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل. وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل. وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل. انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (آءِ سي بي ايم). آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل. هوائي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل.
* '''Conventional guided missiles'''
** [[Air-to-air missile]]
** [[Air-to-surface missile]]
** [[Anti-radiation missile]]
** [[Anti-ballistic missile]]
** [[Anti-satellite weapon]]
** [[Anti-ship missile]] ([[List of anti-ship missiles|list]])
** [[Anti-submarine missile]]
** [[Anti-tank guided missile]] ([[List of anti-tank missiles|list]])
** [[Land-attack missile]]
** [[Man-portable air-defense system#Missile models|Shoulder-launched missiles]]
** [[Surface-to-air missile]] ([[List of surface-to-air missiles|list]])
** [[Surface-to-surface missile]]
** [[Wire-guided missile]]
* '''[[Cruise missile]]s'''
** [[Air-launched cruise missile]]
** [[Ground-launched cruise missile]]
** [[Submarine-launched cruise missile]]
* '''[[Ballistic missile]]s'''
** [[Tactical ballistic missile]]
** [[Short-range ballistic missile]]
** [[Theatre ballistic missile]]
** [[Medium-range ballistic missile]]
** [[Intermediate-range ballistic missile]]
** [[Intercontinental ballistic missile]] ([[List of intercontinental ballistic missiles|List of ICBMs]]/[[Comparison of ICBMs]])
** [[Submarine-launched ballistic missile]]
** [[Air-launched ballistic missile]]

== Missiles by name ==

{{compact ToC|side=yes|top=yes|num=yes}}

===A===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>pjclc0yfvk9908aftt26r3l9lkglm2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368771</id>
      <parentid>368769</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40288" sha1="s9yitziczdktukxk296v3i4n9dlfei3" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|Lists of rockets|List of missiles by country|List of anti-ship missiles|List of surface-to-air missiles|List of ICBMs}}
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ کاٻي کان ساڄي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي. 

# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل

==ٻيون ميزائل لسٽون==
ميزائلن جا قسم:
* روايتي هدايت يافته ميزائل. هوا کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل. هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل. اينٽي ريڊيئيشن ميزائل. اينٽي بيلسٽڪ ميزائل. اينٽي سيٽلائيٽ هٿيار. اينٽي شپ ميزائل. اينٽي سب ميرين ميزائل. اينٽي ٽينڪ گائيڊڊ ميزائل. زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل. ڪلهي تي لانچ ٿيل ميزائل. سينٽرل کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل. سينٽرل کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل. وائر گائيڊڊ ميزائل. ڪريوز ميزائل. اينٽي لانچ ٿيل ڪروز ميزائل. زمين تان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل. آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل. بيلسٽڪ ميزائل. ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل. مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل. ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل. وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل. وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل. انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (آءِ سي بي ايم). آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل. هوائي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل.
* '''Conventional guided missiles'''
** [[Air-to-air missile]]
** [[Air-to-surface missile]]
** [[Anti-radiation missile]]
** [[Anti-ballistic missile]]
** [[Anti-satellite weapon]]
** [[Anti-ship missile]] ([[List of anti-ship missiles|list]])
** [[Anti-submarine missile]]
** [[Anti-tank guided missile]] ([[List of anti-tank missiles|list]])
** [[Land-attack missile]]
** [[Man-portable air-defense system#Missile models|Shoulder-launched missiles]]
** [[Surface-to-air missile]] ([[List of surface-to-air missiles|list]])
** [[Surface-to-surface missile]]
** [[Wire-guided missile]]
* '''[[Cruise missile]]s'''
** [[Air-launched cruise missile]]
** [[Ground-launched cruise missile]]
** [[Submarine-launched cruise missile]]
* '''[[Ballistic missile]]s'''
** [[Tactical ballistic missile]]
** [[Short-range ballistic missile]]
** [[Theatre ballistic missile]]
** [[Medium-range ballistic missile]]
** [[Intermediate-range ballistic missile]]
** [[Intercontinental ballistic missile]] ([[List of intercontinental ballistic missiles|List of ICBMs]]/[[Comparison of ICBMs]])
** [[Submarine-launched ballistic missile]]
** [[Air-launched ballistic missile]]

== Missiles by name ==

{{compact ToC|side=yes|top=yes|num=yes}}

===A===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>s9yitziczdktukxk296v3i4n9dlfei3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368773</id>
      <parentid>368771</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40444" sha1="cwl8b3d13cbvt2hssem8479g1xa92te" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي. 

# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل

==ٻيون ميزائل لسٽون==
ميزائلن جا قسم:
* روايتي هدايت يافته ميزائل. هوا کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل. هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل. اينٽي ريڊيئيشن ميزائل. اينٽي بيلسٽڪ ميزائل. اينٽي سيٽلائيٽ هٿيار. اينٽي شپ ميزائل. اينٽي سب ميرين ميزائل. اينٽي ٽينڪ گائيڊڊ ميزائل. زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل. ڪلهي تي لانچ ٿيل ميزائل. سينٽرل کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل. سينٽرل کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل. وائر گائيڊڊ ميزائل. ڪريوز ميزائل. اينٽي لانچ ٿيل ڪروز ميزائل. زمين تان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل. آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل. بيلسٽڪ ميزائل. ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل. مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل. ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل. وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل. وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل. انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (آءِ سي بي ايم). آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل. هوائي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل.
* '''Conventional guided missiles'''
** [[Air-to-air missile]]
** [[Air-to-surface missile]]
** [[Anti-radiation missile]]
** [[Anti-ballistic missile]]
** [[Anti-satellite weapon]]
** [[Anti-ship missile]] ([[List of anti-ship missiles|list]])
** [[Anti-submarine missile]]
** [[Anti-tank guided missile]] ([[List of anti-tank missiles|list]])
** [[Land-attack missile]]
** [[Man-portable air-defense system#Missile models|Shoulder-launched missiles]]
** [[Surface-to-air missile]] ([[List of surface-to-air missiles|list]])
** [[Surface-to-surface missile]]
** [[Wire-guided missile]]
* '''[[Cruise missile]]s'''
** [[Air-launched cruise missile]]
** [[Ground-launched cruise missile]]
** [[Submarine-launched cruise missile]]
* '''[[Ballistic missile]]s'''
** [[Tactical ballistic missile]]
** [[Short-range ballistic missile]]
** [[Theatre ballistic missile]]
** [[Medium-range ballistic missile]]
** [[Intermediate-range ballistic missile]]
** [[Intercontinental ballistic missile]] ([[List of intercontinental ballistic missiles|List of ICBMs]]/[[Comparison of ICBMs]])
** [[Submarine-launched ballistic missile]]
** [[Air-launched ballistic missile]]

== Missiles by name ==

{{compact ToC|side=yes|top=yes|num=yes}}

===A===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>cwl8b3d13cbvt2hssem8479g1xa92te</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368775</id>
      <parentid>368773</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39357" sha1="cgwxxkqcyz9kqtdypthd3pfd4jis3me" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي. 
==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
{{compact ToC|side=yes|top=yes|num=yes}}
# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل
===A===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>cgwxxkqcyz9kqtdypthd3pfd4jis3me</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368776</id>
      <parentid>368775</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41199" sha1="92mcrqo2qscwc0qo1volsbm0b5clxve" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي. 
==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
{{compact ToC|side=yes|top=yes|num=yes}}
# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل
# [[HJ-8|KRL Baktar-Shikan]] – [[ATGM]] 
# [[Anza (missile)|KRL Anza Mk.1, Mk.2, Mk.3]] – [[man-portable air-defence system|MANPADS]]
# [[Hatf-I|KRL Hatf-I series]] – [[BRBM]]
* [[Nasr (missile)|NESCOM Nasr (Hatf-IX)]] – [[Tactical ballistic missile|TBM]]
* [[Abdali-I|NESCOM Abdali]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Ghaznavi (missile)|NESCOM Ghaznavi]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Shaheen-I|NESCOM Shaheen-I series]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Ghauri (missile)|KRL Ghauri I]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Ghauri-II|KRL Ghauri II]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Ababeel (missile)|NESCOM Ababeel]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]], [[multiple independently targetable reentry vehicle|MIRV Capable]]
* [[Shaheen-II|NESCOM Shaheen-II]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Shaheen-III|NESCOM Shaheen-III]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Harbah (cruise missile)|NESCOM Harbah]] — ship-launched [[anti-ship missile|anti-ship cruise missile]] and [[Land-attack missile|LACM]]
* [[Babur (cruise missile)|NESCOM Babur series (Hatf VII)]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1A]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1B]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 2]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 3]] – [[Submarine-launched cruise missile|SLCM]]/[[Land-attack missile|LACM]]
* [[Hatf-VIII (Ra'ad)|NESCOM Ra'ad (Hatf-VIII)]] – [[air-launched cruise missile|ALCM]]
* [[Ra'ad-II|NESCOM Ra'ad-II]] – long-range [[air-launched cruise missile|ALCM]]
* [[Barq|NESCOM Barq]] – [[Laser guidance|laser guided]] [[air-to-surface missile]]
{{clear}}


===A===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>92mcrqo2qscwc0qo1volsbm0b5clxve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368777</id>
      <parentid>368776</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40390" sha1="7f3xo4n6t64gmldwtpk4yh4o2wg5seh" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[Babur (cruise missile)|Babur medium-range subsonic cruise missile]]]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[Anza (missile)|Anza Mk-II]] [[MANPADS]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
{{compact ToC|side=yes|top=yes|num=yes}}
# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل
# [[HJ-8|KRL Baktar-Shikan]] – [[ATGM]] 
# [[Anza (missile)|KRL Anza Mk.1, Mk.2, Mk.3]] – [[man-portable air-defence system|MANPADS]]
# [[Hatf-I|KRL Hatf-I series]] – [[BRBM]]
* [[Nasr (missile)|NESCOM Nasr (Hatf-IX)]] – [[Tactical ballistic missile|TBM]]
* [[Abdali-I|NESCOM Abdali]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Ghaznavi (missile)|NESCOM Ghaznavi]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Shaheen-I|NESCOM Shaheen-I series]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Ghauri (missile)|KRL Ghauri I]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Ghauri-II|KRL Ghauri II]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Ababeel (missile)|NESCOM Ababeel]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]], [[multiple independently targetable reentry vehicle|MIRV Capable]]
* [[Shaheen-II|NESCOM Shaheen-II]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Shaheen-III|NESCOM Shaheen-III]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Harbah (cruise missile)|NESCOM Harbah]] — ship-launched [[anti-ship missile|anti-ship cruise missile]] and [[Land-attack missile|LACM]]
* [[Babur (cruise missile)|NESCOM Babur series (Hatf VII)]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1A]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1B]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 2]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 3]] – [[Submarine-launched cruise missile|SLCM]]/[[Land-attack missile|LACM]]
* [[Hatf-VIII (Ra'ad)|NESCOM Ra'ad (Hatf-VIII)]] – [[air-launched cruise missile|ALCM]]
* [[Ra'ad-II|NESCOM Ra'ad-II]] – long-range [[air-launched cruise missile|ALCM]]
* [[Barq|NESCOM Barq]] – [[Laser guidance|laser guided]] [[air-to-surface missile]]
{{clear}}


===A===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>7f3xo4n6t64gmldwtpk4yh4o2wg5seh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368778</id>
      <parentid>368777</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻيون ميزائلن جو فهرستون */</comment>
      <origin>368778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41549" sha1="khu2sjj3lu30ax9xud1z80m89th48pq" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[Babur (cruise missile)|Babur medium-range subsonic cruise missile]]]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[Anza (missile)|Anza Mk-II]] [[MANPADS]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
{{compact ToC|side=yes|top=yes|num=yes}}
# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل
# [[HJ-8|KRL Baktar-Shikan]] – [[ATGM]] 
# [[Anza (missile)|KRL Anza Mk.1, Mk.2, Mk.3]] – [[man-portable air-defence system|MANPADS]]
# [[Hatf-I|KRL Hatf-I series]] – [[BRBM]]
* [[Nasr (missile)|NESCOM Nasr (Hatf-IX)]] – [[Tactical ballistic missile|TBM]]
* [[Abdali-I|NESCOM Abdali]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Ghaznavi (missile)|NESCOM Ghaznavi]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Shaheen-I|NESCOM Shaheen-I series]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Ghauri (missile)|KRL Ghauri I]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Ghauri-II|KRL Ghauri II]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Ababeel (missile)|NESCOM Ababeel]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]], [[multiple independently targetable reentry vehicle|MIRV Capable]]
* [[Shaheen-II|NESCOM Shaheen-II]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Shaheen-III|NESCOM Shaheen-III]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Harbah (cruise missile)|NESCOM Harbah]] — ship-launched [[anti-ship missile|anti-ship cruise missile]] and [[Land-attack missile|LACM]]
* [[Babur (cruise missile)|NESCOM Babur series (Hatf VII)]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1A]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1B]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 2]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 3]] – [[Submarine-launched cruise missile|SLCM]]/[[Land-attack missile|LACM]]
* [[Hatf-VIII (Ra'ad)|NESCOM Ra'ad (Hatf-VIII)]] – [[air-launched cruise missile|ALCM]]
* [[Ra'ad-II|NESCOM Ra'ad-II]] – long-range [[air-launched cruise missile|ALCM]]
* [[Barq|NESCOM Barq]] – [[Laser guidance|laser guided]] [[air-to-surface missile]]
{{clear}}


===A===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>khu2sjj3lu30ax9xud1z80m89th48pq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368779</id>
      <parentid>368778</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T06:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41628" sha1="75gq9kswn5aqsny0fmhydqsg3i0cfnk" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[بابر ميزائل]]: وچولي حد وارو سب سونڪ ڪروز ميزائل [[ڪراچي]] ۾ &quot;آئيڊياز 2000&quot; نمائش دوران]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[عنزه ايم ڪئ-II ميزائل]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
{{compact ToC|side=yes|top=yes|num=yes}}
# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل
# [[HJ-8|KRL Baktar-Shikan]] – [[ATGM]] 
# [[Anza (missile)|KRL Anza Mk.1, Mk.2, Mk.3]] – [[man-portable air-defence system|MANPADS]]
# [[Hatf-I|KRL Hatf-I series]] – [[BRBM]]
* [[Nasr (missile)|NESCOM Nasr (Hatf-IX)]] – [[Tactical ballistic missile|TBM]]
* [[Abdali-I|NESCOM Abdali]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Ghaznavi (missile)|NESCOM Ghaznavi]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Shaheen-I|NESCOM Shaheen-I series]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Ghauri (missile)|KRL Ghauri I]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Ghauri-II|KRL Ghauri II]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Ababeel (missile)|NESCOM Ababeel]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]], [[multiple independently targetable reentry vehicle|MIRV Capable]]
* [[Shaheen-II|NESCOM Shaheen-II]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Shaheen-III|NESCOM Shaheen-III]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Harbah (cruise missile)|NESCOM Harbah]] — ship-launched [[anti-ship missile|anti-ship cruise missile]] and [[Land-attack missile|LACM]]
* [[Babur (cruise missile)|NESCOM Babur series (Hatf VII)]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1A]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1B]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 2]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 3]] – [[Submarine-launched cruise missile|SLCM]]/[[Land-attack missile|LACM]]
* [[Hatf-VIII (Ra'ad)|NESCOM Ra'ad (Hatf-VIII)]] – [[air-launched cruise missile|ALCM]]
* [[Ra'ad-II|NESCOM Ra'ad-II]] – long-range [[air-launched cruise missile|ALCM]]
* [[Barq|NESCOM Barq]] – [[Laser guidance|laser guided]] [[air-to-surface missile]]
{{clear}}


===A===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>75gq9kswn5aqsny0fmhydqsg3i0cfnk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368780</id>
      <parentid>368779</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T07:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43988" sha1="kwu65wos5o5kw3f56ecitegqrm28pyp" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[بابر ميزائل]]: وچولي حد وارو سب سونڪ ڪروز ميزائل [[ڪراچي]] ۾ &quot;آئيڊياز 2000&quot; نمائش دوران]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[عنزه ايم ڪئ-II ميزائل]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
{{compact ToC|side=yes|top=yes|num=yes}}
# شاهين ميزائل 
# غوري ميزائل 
# براهموس ميزائل 
# ڪروز ميزائل 
# ٽوماهاڪ ميزائل 
# خيبر شڪن ميزائل 
# اگني ميزائل
# بڪتر شڪن ميزائل (ATGM)
# عنزا ميزائل (Mk.1، Mk.2، Mk.3) 
# حتف-I سيريز ميزائل (BRBM)
# نصر ميزائل (حتف-IX) (TBM) 
# ابدالي ميزائل (SRBM)
# غزنوي ميزائل (SRBM) 
# شاهين-I سيريز ميزائل (SRBM) 
# غوري-I ميزائل (MRBM)
# غوري-II ميزائل (MRBM)
# ابابيل ميزائل - MRBM، MIRV قابل 
# شاهين-II ميزائل (MRBM) 
# شاهين-III ميزائل (MRBM) 
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ اينٽي شپ ڪروز ميزائل ۽ LACM 
# بابر سيريز (حتف VII)
# بابر 1 - LACM
# بابر 1A - LACM
# بابر 1B - LACM
# بابر 2 - LACM
# بابر 3 - SLCM/LACM
# رعد (حتف-VIII) – ALCM 
# رعد-II – ڊگهي فاصلي وارو ALCM 
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل (روس)
# وِمپيل K-13 
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4  
# رڊوگا K-9 AA-5 
# بِسپوات آر-4 AA-6
# بِسپوات آر-40 AA-7
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ  
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس
# وِمپيل آر-33 AA-10 الامو 
# وِمپيل آر-27 AA-11 آرچر 
#  ويمپيل آر-73
* ويمپيل آر-77 
# ويمپيل آر-37 
# AAM-3 جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-4 جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-5 جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل 
# AAM-N-4 اوريول 
# ابدالي-I (پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-1 گالوش (روسي/يو ايس ايس آر لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو، ويمپيل اي-350 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-3 گزيل (روسي/يو ايس ايس آر A-135 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو) 
# ڪوئل ADM-141 
# بلپ اپ AGM-22
# هائونڊ ڊاگ AGM-45 
# شرائڪ AGM-48 
# اسڪائي بولٽ AGM-53
# ڪانڊور AGM-62
# هارنيٽ AGM-65 
# ميورڪ AGM-69 SRAM AGM-76 
# فالڪن AGM-7
# بلو آئي AGM-80 
# وائپر AGM-83 
# بلڊاگ AGM-84 
# هارپون ميزائل 


# [[HJ-8|KRL Baktar-Shikan]] – [[ATGM]] 
# [[Anza (missile)|KRL Anza Mk.1, Mk.2, Mk.3]] – [[man-portable air-defence system|MANPADS]]
# [[Hatf-I|KRL Hatf-I series]] – [[BRBM]]
* [[Nasr (missile)|NESCOM Nasr (Hatf-IX)]] – [[Tactical ballistic missile|TBM]]
* [[Abdali-I|NESCOM Abdali]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Ghaznavi (missile)|NESCOM Ghaznavi]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Shaheen-I|NESCOM Shaheen-I series]] – [[Short-range ballistic missile|SRBM]]
* [[Ghauri (missile)|KRL Ghauri I]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Ghauri-II|KRL Ghauri II]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Ababeel (missile)|NESCOM Ababeel]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]], [[multiple independently targetable reentry vehicle|MIRV Capable]]
* [[Shaheen-II|NESCOM Shaheen-II]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Shaheen-III|NESCOM Shaheen-III]] – [[medium-range ballistic missile|MRBM]]
* [[Harbah (cruise missile)|NESCOM Harbah]] — ship-launched [[anti-ship missile|anti-ship cruise missile]] and [[Land-attack missile|LACM]]
* [[Babur (cruise missile)|NESCOM Babur series (Hatf VII)]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1A]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 1B]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 2]] – [[Land-attack missile|LACM]]
** [[Babur (cruise missile)|Babur 3]] – [[Submarine-launched cruise missile|SLCM]]/[[Land-attack missile|LACM]]
* [[Hatf-VIII (Ra'ad)|NESCOM Ra'ad (Hatf-VIII)]] – [[air-launched cruise missile|ALCM]]
* [[Ra'ad-II|NESCOM Ra'ad-II]] – long-range [[air-launched cruise missile|ALCM]]
* [[Barq|NESCOM Barq]] – [[Laser guidance|laser guided]] [[air-to-surface missile]]
{{clear}}


===A===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>kwu65wos5o5kw3f56ecitegqrm28pyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368781</id>
      <parentid>368780</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T07:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42996" sha1="i7fx6ho2abycuujvivo6z4claga1u98" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[بابر ميزائل]]: وچولي حد وارو سب سونڪ ڪروز ميزائل [[ڪراچي]] ۾ &quot;آئيڊياز 2000&quot; نمائش دوران]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[عنزه ايم ڪئ-II ميزائل]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
# ٽوماهاڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# خيبر شڪن ميزائل {{پرچم|ايران}}
# اگني ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# براهموس ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# شاهين ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غوري ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# عنزا ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# نصر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابدالي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غزنوي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# حتف ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابابيل ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ جهاز شڪن ڪروز ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# بابر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# رعد ميزائل ڊگهي فاصلي وارو {{پرچم|پاڪستان}}
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}


# بڪتر شڪن ميزائل (ATGM) {{پرچم|پاڪستان}}
# عنزا ميزائل (Mk.1، Mk.2، Mk.3) 
# حتف-I سيريز ميزائل (BRBM)
# نصر ميزائل (حتف-IX) (TBM) 
# ابدالي ميزائل (SRBM)
# غزنوي ميزائل (SRBM) 
# شاهين-I سيريز ميزائل (SRBM) 
# غوري-I ميزائل (MRBM)
# غوري-II ميزائل (MRBM)
# ابابيل ميزائل - MRBM، MIRV قابل 
# شاهين-II ميزائل (MRBM) 
# شاهين-III ميزائل (MRBM) 
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ اينٽي شپ ڪروز ميزائل ۽ LACM 
# بابر سيريز (حتف VII)
# بابر 1 - LACM
# بابر 1A - LACM
# بابر 1B - LACM
# بابر 2 - LACM
# بابر 3 - SLCM/LACM
# رعد (حتف-VIII) – ALCM 
# رعد-II – ڊگهي فاصلي وارو ALCM 
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل (روس)
# وِمپيل K-13 
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4  
# رڊوگا K-9 AA-5 
# بِسپوات آر-4 AA-6
# بِسپوات آر-40 AA-7
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ  
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس
# وِمپيل آر-33 AA-10 الامو 
# وِمپيل آر-27 AA-11 آرچر 
#  ويمپيل آر-73
# ويمپيل آر-77 
# ويمپيل آر-37 
# AAM-3 جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-4 جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-5 جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل 
# AAM-N-4 اوريول (آمريڪي)
# ابدالي-I (پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-1 گالوش (روسي/يو ايس ايس آر لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو، ويمپيل اي-350 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-3 گزيل (روسي/يو ايس ايس آر A-135 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو) 
# ڪوائل ميزائل ADM-141 (آمريڪي)
# بلپ اپ AGM-22
# هائونڊ ڊاگ AGM-45 
# شرائڪ AGM-48 
# اسڪائي بولٽ AGM-53
# ڪانڊور AGM-62
# هارنيٽ AGM-65 
# ميورڪ AGM-69 SRAM AGM-76 
# فالڪن AGM-7
# بلو آئي AGM-80 
# وائپر AGM-83 
# بلڊاگ AGM-84 
# هارپون ميزائل 
===الف===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>i7fx6ho2abycuujvivo6z4claga1u98</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368782</id>
      <parentid>368781</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T08:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44819" sha1="0nglbbfo4tvsdionxxby2tso384r63l" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[بابر ميزائل]]: وچولي حد وارو سب سونڪ ڪروز ميزائل [[ڪراچي]] ۾ &quot;آئيڊياز 2000&quot; نمائش دوران]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[عنزه ايم ڪئ-II ميزائل]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
# ٽوماهاڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# AAM-N-4 اوريول ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪوائل ميزائل ADM-141 {{پرچم|آمريڪا}}
# بلپ اپ ميزائل AGM-22 {{پرچم|آمريڪا}}
# هائونڊ ڊاگ ميزائل AGM-45 {{پرچم|آمريڪا}}
# شريئيڪ ميزائل AGM-48 {{پرچم|آمريڪا}}
# اسڪائي بولٽ ميزائل AGM-53 {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪانڊور AGM-62 ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارنيٽ AGM-65 ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ميورڪ ميزائل AGM-69 SRAM AGM-76 {{پرچم|آمريڪا}}
# فالڪن ميزائل AGM-7 {{پرچم|آمريڪا}}
# بلو آئي ميزائل AGM-80 {{پرچم|آمريڪا}}
# وائپر ميزائل AGM-83 {{پرچم|آمريڪا}}
# بلڊاگ ميزائل AGM-84 {{پرچم|آمريڪا}}
# هارپون ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# خيبر شڪن ميزائل {{پرچم|ايران}}
# اگني ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# براهموس ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# پرٿوي ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# شاهين ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غوري ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# عنزا ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# نصر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابدالي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غزنوي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# حتف ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابابيل ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ جهاز شڪن ڪروز ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# بابر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# رعد ميزائل ڊگهي فاصلي وارو {{پرچم|پاڪستان}}
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# بڪتر شڪن ميزائل (ATGM) {{پرچم|پاڪستان}}
# ابدالي-I پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل K-13 ميزائل {{پرچم|روس}}
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4 ميزائل {{پرچم|روس}}
# رڊوگا K-9 AA-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-4 AA-6 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-40 AA-7 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ ميزائل {{پرچم|روس}}
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس ميزائل {{پرچم|روس}}
# AAM-3 جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل {{پرچم|جاپان}}
# AAM-4 جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل {{پرچم|جاپان}}
# AAM-5 جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل {{پرچم|جاپان}}   
# عنزا ميزائل (Mk.1، Mk.2، Mk.3) 
# حتف-I سيريز ميزائل (BRBM)
# نصر ميزائل (حتف-IX) (TBM) 
# ابدالي ميزائل (SRBM)
# غزنوي ميزائل (SRBM) 
# شاهين-I سيريز ميزائل (SRBM) 
# غوري-I ميزائل (MRBM)
# غوري-II ميزائل (MRBM)
# ابابيل ميزائل - MRBM، MIRV قابل 
# شاهين-II ميزائل (MRBM) 
# شاهين-III ميزائل (MRBM) 
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ اينٽي شپ ڪروز ميزائل ۽ LACM 
# بابر سيريز (حتف VII)
# بابر 1 - LACM
# بابر 1A - LACM
# بابر 1B - LACM
# بابر 2 - LACM
# بابر 3 - SLCM/LACM
# رعد (حتف-VIII) – ALCM 
# رعد-II – ڊگهي فاصلي وارو ALCM 
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل (روس)
# وِمپيل K-13 
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4  
# رڊوگا K-9 AA-5 
# بِسپوات آر-4 AA-6
# بِسپوات آر-40 AA-7
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ  
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس
# وِمپيل آر-33 AA-10 الامو 
# وِمپيل آر-27 AA-11 آرچر 
#  ويمپيل آر-73
# ويمپيل آر-77 
# ويمپيل آر-37 
# AAM-3 جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-4 جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-5 جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل 
# AAM-N-4 اوريول (آمريڪي)
# ابدالي-I (پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-1 گالوش (روسي/يو ايس ايس آر لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو، ويمپيل اي-350 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-3 گزيل (روسي/يو ايس ايس آر A-135 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو) 
# ڪوائل ميزائل ADM-141 (آمريڪي)
# بلپ اپ AGM-22
# هائونڊ ڊاگ AGM-45 
# شرائڪ AGM-48 
# اسڪائي بولٽ AGM-53
# ڪانڊور AGM-62
# هارنيٽ AGM-65 
# ميورڪ AGM-69 SRAM AGM-76 
# فالڪن AGM-7
# بلو آئي AGM-80 
# وائپر AGM-83 
# بلڊاگ AGM-84 
# هارپون ميزائل 
===الف===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>0nglbbfo4tvsdionxxby2tso384r63l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368783</id>
      <parentid>368782</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T08:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44973" sha1="etvk4ataheqthy9gx84m20quk8sta3y" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[بابر ميزائل]]: وچولي حد وارو سب سونڪ ڪروز ميزائل [[ڪراچي]] ۾ &quot;آئيڊياز 2000&quot; نمائش دوران]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[عنزه ايم ڪئ-II ميزائل]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
# ٽوماهاڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اوريول ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪوائل ميزائل  {{پرچم|آمريڪا}}
# بلپ اپ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# &lt;small&gt;'''هائونڊ ڊاگ ميزائل'''&lt;/small&gt; {{پرچم|آمريڪا}}
# شريئيڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اسڪائي بولٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪانڊور ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارنيٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ميورڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# فالڪن ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلو آئي ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# وائپر ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلڊاگ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارپون ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# خيبر شڪن ميزائل {{پرچم|ايران}}
# اگني ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# براهموس ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# پرٿوي ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# شاهين ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غوري ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# عنزا ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# نصر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابدالي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غزنوي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# حتف ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابابيل ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''حرب ميزائل'''&lt;/small&gt; - &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''جهاز تي لانچ ٿيندڙ جهاز شڪن ڪروز ميزائل'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;{{پرچم|پاڪستان}}&lt;/small&gt;
# بابر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# رعد ميزائل ڊگهي فاصلي وارو {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''برق ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;'''{{پرچم|پاڪستان}}'''&lt;/small&gt;
# بڪتر شڪن ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''ابدالي-I ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل K-13 ميزائل {{پرچم|روس}}
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4 ميزائل {{پرچم|روس}}
# رڊوگا K-9 AA-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-4 AA-6 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-40 AA-7 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ ميزائل {{پرچم|روس}}
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس ميزائل {{پرچم|روس}}
# AAM-3 &lt;small&gt;جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-4 &lt;small&gt;جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-5 &lt;small&gt;جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}   
# عنزا ميزائل (Mk.1، Mk.2، Mk.3) 
# حتف-I سيريز ميزائل (BRBM)
# نصر ميزائل (حتف-IX) (TBM) 
# ابدالي ميزائل (SRBM)
# غزنوي ميزائل (SRBM) 
# شاهين-I سيريز ميزائل (SRBM) 
# غوري-I ميزائل (MRBM)
# غوري-II ميزائل (MRBM)
# ابابيل ميزائل - MRBM، MIRV قابل 
# شاهين-II ميزائل (MRBM) 
# شاهين-III ميزائل (MRBM) 
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ اينٽي شپ ڪروز ميزائل ۽ LACM 
# بابر سيريز (حتف VII)
# بابر 1 - LACM
# بابر 1A - LACM
# بابر 1B - LACM
# بابر 2 - LACM
# بابر 3 - SLCM/LACM
# رعد (حتف-VIII) – ALCM 
# رعد-II – ڊگهي فاصلي وارو ALCM 
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل (روس)
# وِمپيل K-13 
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4  
# رڊوگا K-9 AA-5 
# بِسپوات آر-4 AA-6
# بِسپوات آر-40 AA-7
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ  
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس
# وِمپيل آر-33 AA-10 الامو 
# وِمپيل آر-27 AA-11 آرچر 
#  ويمپيل آر-73
# ويمپيل آر-77 
# ويمپيل آر-37 
# AAM-3 جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-4 جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-5 جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل 
# AAM-N-4 اوريول (آمريڪي)
# ابدالي-I (پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-1 گالوش (روسي/يو ايس ايس آر لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو، ويمپيل اي-350 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-3 گزيل (روسي/يو ايس ايس آر A-135 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو) 
# ڪوائل ميزائل ADM-141 (آمريڪي)
# بلپ اپ AGM-22
# هائونڊ ڊاگ AGM-45 
# شرائڪ AGM-48 
# اسڪائي بولٽ AGM-53
# ڪانڊور AGM-62
# هارنيٽ AGM-65 
# ميورڪ AGM-69 SRAM AGM-76 
# فالڪن AGM-7
# بلو آئي AGM-80 
# وائپر AGM-83 
# بلڊاگ AGM-84 
# هارپون ميزائل 
===الف===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

== External links ==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[Category:Missiles|*]]
[[Category:Guided missiles|*]]
[[Category:Lists of weapons|Missiles]]


[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>etvk4ataheqthy9gx84m20quk8sta3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368784</id>
      <parentid>368783</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T08:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>368784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44885" sha1="cb2g7iy2lt8yrnlqnp4jroui5rclzeh" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[بابر ميزائل]]: وچولي حد وارو سب سونڪ ڪروز ميزائل [[ڪراچي]] ۾ &quot;آئيڊياز 2000&quot; نمائش دوران]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[عنزه ايم ڪئ-II ميزائل]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
# ٽوماهاڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اوريول ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪوائل ميزائل  {{پرچم|آمريڪا}}
# بلپ اپ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# &lt;small&gt;'''هائونڊ ڊاگ ميزائل'''&lt;/small&gt; {{پرچم|آمريڪا}}
# شريئيڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اسڪائي بولٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪانڊور ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارنيٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ميورڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# فالڪن ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلو آئي ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# وائپر ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلڊاگ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارپون ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# خيبر شڪن ميزائل {{پرچم|ايران}}
# اگني ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# براهموس ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# پرٿوي ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# شاهين ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غوري ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# عنزا ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# نصر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابدالي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غزنوي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# حتف ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابابيل ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''حرب ميزائل'''&lt;/small&gt; - &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''جهاز تي لانچ ٿيندڙ جهاز شڪن ڪروز ميزائل'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;{{پرچم|پاڪستان}}&lt;/small&gt;
# بابر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# رعد ميزائل ڊگهي فاصلي وارو {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''برق ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;'''{{پرچم|پاڪستان}}'''&lt;/small&gt;
# بڪتر شڪن ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''ابدالي-I ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل K-13 ميزائل {{پرچم|روس}}
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4 ميزائل {{پرچم|روس}}
# رڊوگا K-9 AA-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-4 AA-6 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-40 AA-7 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ ميزائل {{پرچم|روس}}
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس ميزائل {{پرچم|روس}}
# AAM-3 &lt;small&gt;جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-4 &lt;small&gt;جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-5 &lt;small&gt;جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}   
# عنزا ميزائل (Mk.1، Mk.2، Mk.3) 
# حتف-I سيريز ميزائل (BRBM)
# نصر ميزائل (حتف-IX) (TBM) 
# ابدالي ميزائل (SRBM)
# غزنوي ميزائل (SRBM) 
# شاهين-I سيريز ميزائل (SRBM) 
# غوري-I ميزائل (MRBM)
# غوري-II ميزائل (MRBM)
# ابابيل ميزائل - MRBM، MIRV قابل 
# شاهين-II ميزائل (MRBM) 
# شاهين-III ميزائل (MRBM) 
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ اينٽي شپ ڪروز ميزائل ۽ LACM 
# بابر سيريز (حتف VII)
# بابر 1 - LACM
# بابر 1A - LACM
# بابر 1B - LACM
# بابر 2 - LACM
# بابر 3 - SLCM/LACM
# رعد (حتف-VIII) – ALCM 
# رعد-II – ڊگهي فاصلي وارو ALCM 
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل (روس)
# وِمپيل K-13 
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4  
# رڊوگا K-9 AA-5 
# بِسپوات آر-4 AA-6
# بِسپوات آر-40 AA-7
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ  
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس
# وِمپيل آر-33 AA-10 الامو 
# وِمپيل آر-27 AA-11 آرچر 
#  ويمپيل آر-73
# ويمپيل آر-77 
# ويمپيل آر-37 
# AAM-3 جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-4 جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-5 جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل 
# AAM-N-4 اوريول (آمريڪي)
# ابدالي-I (پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-1 گالوش (روسي/يو ايس ايس آر لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو، ويمپيل اي-350 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-3 گزيل (روسي/يو ايس ايس آر A-135 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو) 
# ڪوائل ميزائل ADM-141 (آمريڪي)
# بلپ اپ AGM-22
# هائونڊ ڊاگ AGM-45 
# شرائڪ AGM-48 
# اسڪائي بولٽ AGM-53
# ڪانڊور AGM-62
# هارنيٽ AGM-65 
# ميورڪ AGM-69 SRAM AGM-76 
# فالڪن AGM-7
# بلو آئي AGM-80 
# وائپر AGM-83 
# بلڊاگ AGM-84 
# هارپون ميزائل 
===الف===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

== See also ==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>cb2g7iy2lt8yrnlqnp4jroui5rclzeh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368785</id>
      <parentid>368784</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T08:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* پڻ ڏسو */</comment>
      <origin>368785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44886" sha1="jy2islfldfhe1q36xo59vdt9oe20nyf" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[بابر ميزائل]]: وچولي حد وارو سب سونڪ ڪروز ميزائل [[ڪراچي]] ۾ &quot;آئيڊياز 2000&quot; نمائش دوران]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[عنزه ايم ڪئ-II ميزائل]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
# ٽوماهاڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اوريول ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪوائل ميزائل  {{پرچم|آمريڪا}}
# بلپ اپ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# &lt;small&gt;'''هائونڊ ڊاگ ميزائل'''&lt;/small&gt; {{پرچم|آمريڪا}}
# شريئيڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اسڪائي بولٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪانڊور ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارنيٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ميورڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# فالڪن ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلو آئي ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# وائپر ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلڊاگ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارپون ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# خيبر شڪن ميزائل {{پرچم|ايران}}
# اگني ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# براهموس ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# پرٿوي ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# شاهين ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غوري ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# عنزا ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# نصر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابدالي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غزنوي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# حتف ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابابيل ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''حرب ميزائل'''&lt;/small&gt; - &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''جهاز تي لانچ ٿيندڙ جهاز شڪن ڪروز ميزائل'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;{{پرچم|پاڪستان}}&lt;/small&gt;
# بابر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# رعد ميزائل ڊگهي فاصلي وارو {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''برق ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;'''{{پرچم|پاڪستان}}'''&lt;/small&gt;
# بڪتر شڪن ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''ابدالي-I ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل K-13 ميزائل {{پرچم|روس}}
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4 ميزائل {{پرچم|روس}}
# رڊوگا K-9 AA-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-4 AA-6 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-40 AA-7 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ ميزائل {{پرچم|روس}}
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس ميزائل {{پرچم|روس}}
# AAM-3 &lt;small&gt;جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-4 &lt;small&gt;جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-5 &lt;small&gt;جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}   
# عنزا ميزائل (Mk.1، Mk.2، Mk.3) 
# حتف-I سيريز ميزائل (BRBM)
# نصر ميزائل (حتف-IX) (TBM) 
# ابدالي ميزائل (SRBM)
# غزنوي ميزائل (SRBM) 
# شاهين-I سيريز ميزائل (SRBM) 
# غوري-I ميزائل (MRBM)
# غوري-II ميزائل (MRBM)
# ابابيل ميزائل - MRBM، MIRV قابل 
# شاهين-II ميزائل (MRBM) 
# شاهين-III ميزائل (MRBM) 
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ اينٽي شپ ڪروز ميزائل ۽ LACM 
# بابر سيريز (حتف VII)
# بابر 1 - LACM
# بابر 1A - LACM
# بابر 1B - LACM
# بابر 2 - LACM
# بابر 3 - SLCM/LACM
# رعد (حتف-VIII) – ALCM 
# رعد-II – ڊگهي فاصلي وارو ALCM 
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل (روس)
# وِمپيل K-13 
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4  
# رڊوگا K-9 AA-5 
# بِسپوات آر-4 AA-6
# بِسپوات آر-40 AA-7
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ  
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس
# وِمپيل آر-33 AA-10 الامو 
# وِمپيل آر-27 AA-11 آرچر 
#  ويمپيل آر-73
# ويمپيل آر-77 
# ويمپيل آر-37 
# AAM-3 جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-4 جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-5 جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل 
# AAM-N-4 اوريول (آمريڪي)
# ابدالي-I (پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-1 گالوش (روسي/يو ايس ايس آر لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو، ويمپيل اي-350 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-3 گزيل (روسي/يو ايس ايس آر A-135 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو) 
# ڪوائل ميزائل ADM-141 (آمريڪي)
# بلپ اپ AGM-22
# هائونڊ ڊاگ AGM-45 
# شرائڪ AGM-48 
# اسڪائي بولٽ AGM-53
# ڪانڊور AGM-62
# هارنيٽ AGM-65 
# ميورڪ AGM-69 SRAM AGM-76 
# فالڪن AGM-7
# بلو آئي AGM-80 
# وائپر AGM-83 
# بلڊاگ AGM-84 
# هارپون ميزائل 
===الف===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

==پڻ ڏسو==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

== References ==
{{Reflist}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>jy2islfldfhe1q36xo59vdt9oe20nyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368786</id>
      <parentid>368785</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T08:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44887" sha1="twhp0m5jlxrwqgifuk3u4eqg75i8eww" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[بابر ميزائل]]: وچولي حد وارو سب سونڪ ڪروز ميزائل [[ڪراچي]] ۾ &quot;آئيڊياز 2000&quot; نمائش دوران]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[عنزه ايم ڪئ-II ميزائل]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
# ٽوماهاڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اوريول ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪوائل ميزائل  {{پرچم|آمريڪا}}
# بلپ اپ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# &lt;small&gt;'''هائونڊ ڊاگ ميزائل'''&lt;/small&gt; {{پرچم|آمريڪا}}
# شريئيڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اسڪائي بولٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪانڊور ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارنيٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ميورڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# فالڪن ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلو آئي ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# وائپر ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلڊاگ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارپون ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# خيبر شڪن ميزائل {{پرچم|ايران}}
# اگني ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# براهموس ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# پرٿوي ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# شاهين ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غوري ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# عنزا ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# نصر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابدالي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غزنوي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# حتف ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابابيل ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''حرب ميزائل'''&lt;/small&gt; - &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''جهاز تي لانچ ٿيندڙ جهاز شڪن ڪروز ميزائل'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;{{پرچم|پاڪستان}}&lt;/small&gt;
# بابر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# رعد ميزائل ڊگهي فاصلي وارو {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''برق ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;'''{{پرچم|پاڪستان}}'''&lt;/small&gt;
# بڪتر شڪن ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''ابدالي-I ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل K-13 ميزائل {{پرچم|روس}}
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4 ميزائل {{پرچم|روس}}
# رڊوگا K-9 AA-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-4 AA-6 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-40 AA-7 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ ميزائل {{پرچم|روس}}
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس ميزائل {{پرچم|روس}}
# AAM-3 &lt;small&gt;جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-4 &lt;small&gt;جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-5 &lt;small&gt;جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}   
# عنزا ميزائل (Mk.1، Mk.2، Mk.3) 
# حتف-I سيريز ميزائل (BRBM)
# نصر ميزائل (حتف-IX) (TBM) 
# ابدالي ميزائل (SRBM)
# غزنوي ميزائل (SRBM) 
# شاهين-I سيريز ميزائل (SRBM) 
# غوري-I ميزائل (MRBM)
# غوري-II ميزائل (MRBM)
# ابابيل ميزائل - MRBM، MIRV قابل 
# شاهين-II ميزائل (MRBM) 
# شاهين-III ميزائل (MRBM) 
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ اينٽي شپ ڪروز ميزائل ۽ LACM 
# بابر سيريز (حتف VII)
# بابر 1 - LACM
# بابر 1A - LACM
# بابر 1B - LACM
# بابر 2 - LACM
# بابر 3 - SLCM/LACM
# رعد (حتف-VIII) – ALCM 
# رعد-II – ڊگهي فاصلي وارو ALCM 
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل (روس)
# وِمپيل K-13 
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4  
# رڊوگا K-9 AA-5 
# بِسپوات آر-4 AA-6
# بِسپوات آر-40 AA-7
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ  
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس
# وِمپيل آر-33 AA-10 الامو 
# وِمپيل آر-27 AA-11 آرچر 
#  ويمپيل آر-73
# ويمپيل آر-77 
# ويمپيل آر-37 
# AAM-3 جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-4 جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-5 جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل 
# AAM-N-4 اوريول (آمريڪي)
# ابدالي-I (پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-1 گالوش (روسي/يو ايس ايس آر لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو، ويمپيل اي-350 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-3 گزيل (روسي/يو ايس ايس آر A-135 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو) 
# ڪوائل ميزائل ADM-141 (آمريڪي)
# بلپ اپ AGM-22
# هائونڊ ڊاگ AGM-45 
# شرائڪ AGM-48 
# اسڪائي بولٽ AGM-53
# ڪانڊور AGM-62
# هارنيٽ AGM-65 
# ميورڪ AGM-69 SRAM AGM-76 
# فالڪن AGM-7
# بلو آئي AGM-80 
# وائپر AGM-83 
# بلڊاگ AGM-84 
# هارپون ميزائل 
===الف===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

==پڻ ڏسو==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>twhp0m5jlxrwqgifuk3u4eqg75i8eww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368787</id>
      <parentid>368786</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T08:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45002" sha1="js5eu82dv4ipy13zvzli6c2ndg2qd6b" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[بابر ميزائل]]: وچولي حد وارو سب سونڪ ڪروز ميزائل [[ڪراچي]] ۾ &quot;آئيڊياز 2000&quot; نمائش دوران]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[عنزه ايم ڪئ-II ميزائل]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
# ٽوماهاڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اوريول ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪوائل ميزائل  {{پرچم|آمريڪا}}
# بلپ اپ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# &lt;small&gt;'''هائونڊ ڊاگ ميزائل'''&lt;/small&gt; {{پرچم|آمريڪا}}
# شريئيڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اسڪائي بولٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪانڊور ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارنيٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ميورڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# فالڪن ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلو آئي ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# وائپر ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلڊاگ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارپون ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# خيبر شڪن ميزائل {{پرچم|ايران}}
# اگني ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# براهموس ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# پرٿوي ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# شاهين ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غوري ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# عنزا ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# نصر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابدالي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غزنوي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# حتف ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابابيل ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''حرب ميزائل'''&lt;/small&gt; - &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''جهاز تي لانچ ٿيندڙ جهاز شڪن ڪروز ميزائل'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;{{پرچم|پاڪستان}}&lt;/small&gt;
# بابر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# رعد ميزائل ڊگهي فاصلي وارو {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''برق ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;'''{{پرچم|پاڪستان}}'''&lt;/small&gt;
# بڪتر شڪن ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''ابدالي-I ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل K-13 ميزائل {{پرچم|روس}}
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4 ميزائل {{پرچم|روس}}
# رڊوگا K-9 AA-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-4 AA-6 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-40 AA-7 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ ميزائل {{پرچم|روس}}
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس ميزائل {{پرچم|روس}}
# AAM-3 &lt;small&gt;جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-4 &lt;small&gt;جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-5 &lt;small&gt;جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}   
# عنزا ميزائل (Mk.1، Mk.2، Mk.3) 
# حتف-I سيريز ميزائل (BRBM)
# نصر ميزائل (حتف-IX) (TBM) 
# ابدالي ميزائل (SRBM)
# غزنوي ميزائل (SRBM) 
# شاهين-I سيريز ميزائل (SRBM) 
# غوري-I ميزائل (MRBM)
# غوري-II ميزائل (MRBM)
# ابابيل ميزائل - MRBM، MIRV قابل 
# شاهين-II ميزائل (MRBM) 
# شاهين-III ميزائل (MRBM) 
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ اينٽي شپ ڪروز ميزائل ۽ LACM 
# بابر سيريز (حتف VII)
# بابر 1 - LACM
# بابر 1A - LACM
# بابر 1B - LACM
# بابر 2 - LACM
# بابر 3 - SLCM/LACM
# رعد (حتف-VIII) – ALCM 
# رعد-II – ڊگهي فاصلي وارو ALCM 
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل (روس)
# وِمپيل K-13 
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4  
# رڊوگا K-9 AA-5 
# بِسپوات آر-4 AA-6
# بِسپوات آر-40 AA-7
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ  
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس
# وِمپيل آر-33 AA-10 الامو 
# وِمپيل آر-27 AA-11 آرچر 
#  ويمپيل آر-73
# ويمپيل آر-77 
# ويمپيل آر-37 
# AAM-3 جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-4 جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-5 جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل 
# AAM-N-4 اوريول (آمريڪي)
# ابدالي-I (پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-1 گالوش (روسي/يو ايس ايس آر لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو، ويمپيل اي-350 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-3 گزيل (روسي/يو ايس ايس آر A-135 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو) 
# ڪوائل ميزائل ADM-141 (آمريڪي)
# بلپ اپ AGM-22
# هائونڊ ڊاگ AGM-45 
# شرائڪ AGM-48 
# اسڪائي بولٽ AGM-53
# ڪانڊور AGM-62
# هارنيٽ AGM-65 
# ميورڪ AGM-69 SRAM AGM-76 
# فالڪن AGM-7
# بلو آئي AGM-80 
# وائپر AGM-83 
# بلڊاگ AGM-84 
# هارپون ميزائل 
===الف===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

==پڻ ڏسو==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
* [https://web.archive.org/web/20061005053737/http://www.bharat-rakshak.com/MISSILES/ Indian Missiles]

{{Missile types}}
{{Aviation lists}}
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = List of missiles sorted by country
|list1 =
{{Chinese missiles|state=collapsed}}
{{Indian missiles|state=collapsed}}
{{Iran missiles|state=collapsed}}
{{DPRK missiles|state=collapsed}}
{{Pakistan missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet missiles|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
{{UK missiles|state=collapsed}}
{{US missiles|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:جنگي هٿيار]]
[[زمرو:گائيڊڊ ميزائل]] 
[[زمرو:جنگي هٿيارن جون فهرستون|ميزائل]]</text>
      <sha1>js5eu82dv4ipy13zvzli6c2ndg2qd6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368791</id>
      <parentid>368787</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T08:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45047" sha1="4amgvz6sc0x6j50baylbsn6alp0hvb9" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[بابر ميزائل]]: وچولي حد وارو سب سونڪ ڪروز ميزائل [[ڪراچي]] ۾ &quot;آئيڊياز 2000&quot; نمائش دوران]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[عنزه ايم ڪئ-II ميزائل]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
# ٽوماهاڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اوريول ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪوائل ميزائل  {{پرچم|آمريڪا}}
# بلپ اپ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# &lt;small&gt;'''هائونڊ ڊاگ ميزائل'''&lt;/small&gt; {{پرچم|آمريڪا}}
# شريئيڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اسڪائي بولٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪانڊور ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارنيٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ميورڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# فالڪن ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلو آئي ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# وائپر ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلڊاگ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارپون ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# خيبر شڪن ميزائل {{پرچم|ايران}}
# اگني ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# براهموس ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# پرٿوي ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# شاهين ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غوري ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# عنزا ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# نصر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابدالي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غزنوي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# حتف ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابابيل ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''حرب ميزائل'''&lt;/small&gt; - &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''جهاز تي لانچ ٿيندڙ جهاز شڪن ڪروز ميزائل'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;{{پرچم|پاڪستان}}&lt;/small&gt;
# بابر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# رعد ميزائل ڊگهي فاصلي وارو {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''برق ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;'''{{پرچم|پاڪستان}}'''&lt;/small&gt;
# بڪتر شڪن ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''ابدالي-I ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل K-13 ميزائل {{پرچم|روس}}
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4 ميزائل {{پرچم|روس}}
# رڊوگا K-9 AA-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-4 AA-6 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-40 AA-7 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ ميزائل {{پرچم|روس}}
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس ميزائل {{پرچم|روس}}
# AAM-3 &lt;small&gt;جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-4 &lt;small&gt;جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-5 &lt;small&gt;جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}   
# عنزا ميزائل (Mk.1، Mk.2، Mk.3) 
# حتف-I سيريز ميزائل (BRBM)
# نصر ميزائل (حتف-IX) (TBM) 
# ابدالي ميزائل (SRBM)
# غزنوي ميزائل (SRBM) 
# شاهين-I سيريز ميزائل (SRBM) 
# غوري-I ميزائل (MRBM)
# غوري-II ميزائل (MRBM)
# ابابيل ميزائل - MRBM، MIRV قابل 
# شاهين-II ميزائل (MRBM) 
# شاهين-III ميزائل (MRBM) 
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ اينٽي شپ ڪروز ميزائل ۽ LACM 
# بابر سيريز (حتف VII)
# بابر 1 - LACM
# بابر 1A - LACM
# بابر 1B - LACM
# بابر 2 - LACM
# بابر 3 - SLCM/LACM
# رعد (حتف-VIII) – ALCM 
# رعد-II – ڊگهي فاصلي وارو ALCM 
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل (روس)
# وِمپيل K-13 
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4  
# رڊوگا K-9 AA-5 
# بِسپوات آر-4 AA-6
# بِسپوات آر-40 AA-7
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ  
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس
# وِمپيل آر-33 AA-10 الامو 
# وِمپيل آر-27 AA-11 آرچر 
#  ويمپيل آر-73
# ويمپيل آر-77 
# ويمپيل آر-37 
# AAM-3 جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-4 جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-5 جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل 
# AAM-N-4 اوريول (آمريڪي)
# ابدالي-I (پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-1 گالوش (روسي/يو ايس ايس آر لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو، ويمپيل اي-350 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-3 گزيل (روسي/يو ايس ايس آر A-135 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو) 
# ڪوائل ميزائل ADM-141 (آمريڪي)
# بلپ اپ AGM-22
# هائونڊ ڊاگ AGM-45 
# شرائڪ AGM-48 
# اسڪائي بولٽ AGM-53
# ڪانڊور AGM-62
# هارنيٽ AGM-65 
# ميورڪ AGM-69 SRAM AGM-76 
# فالڪن AGM-7
# بلو آئي AGM-80 
# وائپر AGM-83 
# بلڊاگ AGM-84 
# هارپون ميزائل 
===الف===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

==پڻ ڏسو==
* [[Comparison of orbital launch systems]]
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل ميزائلن جي فهرست
|list1 =
{{چين جا ميزائل|state=collapsed}}
{{ڀارت جا ميزائل|state=collapsed}}
{{ايران جا ميزائل|state=collapsed}}
{{اتر ڪوريا جا ميزائل|state=collapsed}}
{{پاڪستان جا ميزائل|state=collapsed}}
{{روس ۽ سوويت يونين جا ميزائل|missiles|state=collapsed}}
{{برطانيه جا ميزائل|state=collapsed}}
{{آمريڪا جا ميزائل|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:جنگي هٿيار]]
[[زمرو:گائيڊڊ ميزائل]] 
[[زمرو:جنگي هٿيارن جون فهرستون|ميزائل]]</text>
      <sha1>4amgvz6sc0x6j50baylbsn6alp0hvb9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368792</id>
      <parentid>368791</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T08:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45362" sha1="eg05wkfx07ezlhzwzk71lpby38yv8wu" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[بابر ميزائل]]: وچولي حد وارو سب سونڪ ڪروز ميزائل [[ڪراچي]] ۾ &quot;آئيڊياز 2000&quot; نمائش دوران]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[عنزه ايم ڪئ-II ميزائل]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
# ٽوماهاڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اوريول ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪوائل ميزائل  {{پرچم|آمريڪا}}
# بلپ اپ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# &lt;small&gt;'''هائونڊ ڊاگ ميزائل'''&lt;/small&gt; {{پرچم|آمريڪا}}
# شريئيڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اسڪائي بولٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪانڊور ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارنيٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ميورڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# فالڪن ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلو آئي ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# وائپر ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلڊاگ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارپون ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# خيبر شڪن ميزائل {{پرچم|ايران}}
# اگني ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# براهموس ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# پرٿوي ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# شاهين ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غوري ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# عنزا ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# نصر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابدالي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غزنوي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# حتف ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابابيل ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''حرب ميزائل'''&lt;/small&gt; - &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''جهاز تي لانچ ٿيندڙ جهاز شڪن ڪروز ميزائل'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;{{پرچم|پاڪستان}}&lt;/small&gt;
# بابر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# رعد ميزائل ڊگهي فاصلي وارو {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''برق ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;'''{{پرچم|پاڪستان}}'''&lt;/small&gt;
# بڪتر شڪن ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''ابدالي-I ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل K-13 ميزائل {{پرچم|روس}}
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4 ميزائل {{پرچم|روس}}
# رڊوگا K-9 AA-5 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-4 AA-6 ميزائل {{پرچم|روس}}
# بِسپوات آر-40 AA-7 ميزائل {{پرچم|روس}}
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ ميزائل {{پرچم|روس}}
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس ميزائل {{پرچم|روس}}
# AAM-3 &lt;small&gt;جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-4 &lt;small&gt;جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-5 &lt;small&gt;جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}   
# عنزا ميزائل (Mk.1، Mk.2، Mk.3) 
# حتف-I سيريز ميزائل (BRBM)
# نصر ميزائل (حتف-IX) (TBM) 
# ابدالي ميزائل (SRBM)
# غزنوي ميزائل (SRBM) 
# شاهين-I سيريز ميزائل (SRBM) 
# غوري-I ميزائل (MRBM)
# غوري-II ميزائل (MRBM)
# ابابيل ميزائل - MRBM، MIRV قابل 
# شاهين-II ميزائل (MRBM) 
# شاهين-III ميزائل (MRBM) 
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ اينٽي شپ ڪروز ميزائل ۽ LACM 
# بابر سيريز (حتف VII)
# بابر 1 - LACM
# بابر 1A - LACM
# بابر 1B - LACM
# بابر 2 - LACM
# بابر 3 - SLCM/LACM
# رعد (حتف-VIII) – ALCM 
# رعد-II – ڊگهي فاصلي وارو ALCM 
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل (روس)
# وِمپيل K-13 
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4  
# رڊوگا K-9 AA-5 
# بِسپوات آر-4 AA-6
# بِسپوات آر-40 AA-7
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ  
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس
# وِمپيل آر-33 AA-10 الامو 
# وِمپيل آر-27 AA-11 آرچر 
#  ويمپيل آر-73
# ويمپيل آر-77 
# ويمپيل آر-37 
# AAM-3 جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-4 جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-5 جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل 
# AAM-N-4 اوريول (آمريڪي)
# ابدالي-I (پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-1 گالوش (روسي/يو ايس ايس آر لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو، ويمپيل اي-350 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-3 گزيل (روسي/يو ايس ايس آر A-135 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو) 
# ڪوائل ميزائل ADM-141 (آمريڪي)
# بلپ اپ AGM-22
# هائونڊ ڊاگ AGM-45 
# شرائڪ AGM-48 
# اسڪائي بولٽ AGM-53
# ڪانڊور AGM-62
# هارنيٽ AGM-65 
# ميورڪ AGM-69 SRAM AGM-76 
# فالڪن AGM-7
# بلو آئي AGM-80 
# وائپر AGM-83 
# بلڊاگ AGM-84 
# هارپون ميزائل 
===الف===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

==پڻ ڏسو==
* جنگي هٿيارن جي فهرست
* ملڪ جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست 
* آمريڪا جي فعال ميزائلن جي فهرست 
* راڪيٽ جهازن جي فهرست  
* فوجي راڪيٽن جي فهرست 
* انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل  
* پاڪستان جي ميزائلن جي فهرست
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل ميزائلن جي فهرست
|list1 =
{{چين جا ميزائل|state=collapsed}}
{{ڀارت جا ميزائل|state=collapsed}}
{{ايران جا ميزائل|state=collapsed}}
{{اتر ڪوريا جا ميزائل|state=collapsed}}
{{پاڪستان جا ميزائل|state=collapsed}}
{{روس ۽ سوويت يونين جا ميزائل|missiles|state=collapsed}}
{{برطانيه جا ميزائل|state=collapsed}}
{{آمريڪا جا ميزائل|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:جنگي هٿيار]]
[[زمرو:گائيڊڊ ميزائل]] 
[[زمرو:جنگي هٿيارن جون فهرستون|ميزائل]]</text>
      <sha1>eg05wkfx07ezlhzwzk71lpby38yv8wu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368793</id>
      <parentid>368792</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T08:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45651" sha1="sfoanyzumf1fugjydaar2nigtcm9d80" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[بابر ميزائل]]: وچولي حد وارو سب سونڪ ڪروز ميزائل [[ڪراچي]] ۾ &quot;آئيڊياز 2000&quot; نمائش دوران]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[عنزه ايم ڪئ-II ميزائل]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
# ٽوماهاڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اوريول ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪوائل ميزائل  {{پرچم|آمريڪا}}
# بلپ اپ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# &lt;small&gt;'''هائونڊ ڊاگ ميزائل'''&lt;/small&gt; {{پرچم|آمريڪا}}
# شريئيڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اسڪائي بولٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪانڊور ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارنيٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ميورڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# فالڪن ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلو آئي ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# وائپر ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلڊاگ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارپون ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# خيبر شڪن ميزائل {{پرچم|ايران}}
# قيام ميزائل ايران
# بليڪ ائرو ميزائل برطانيه
# ترشول ميزائل ڀارت
# اگني ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# براهموس ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# پرٿوي ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# شاهين ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غوري ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# عنزا ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# نصر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابدالي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غزنوي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# حتف ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابابيل ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''حرب ميزائل'''&lt;/small&gt; - &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''جهاز تي لانچ ٿيندڙ جهاز شڪن ڪروز ميزائل'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;{{پرچم|پاڪستان}}&lt;/small&gt;
# بابر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# رعد ميزائل ڊگهي فاصلي وارو {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''برق ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;'''{{پرچم|پاڪستان}}'''&lt;/small&gt;
# بڪتر شڪن ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''ابدالي-I ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;
# حصار ميزائل ترڪي
# زرڪون ميزائل ترڪي
# AAM-3 &lt;small&gt;جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-4 &lt;small&gt;جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-5 &lt;small&gt;جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}   
# فينگ ڊونگ ميزائل چين
# يون فينگ ميزائل چين 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل {{پرچم|روس}}   
# وِمپيل K-13 ميزائل {{پرچم|روس}}   
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4 ميزائل {{پرچم|روس}}   
# رڊوگا K-9 AA-5 ميزائل {{پرچم|روس}}   
# بِسپوات آر-4 AA-6 ميزائل {{پرچم|روس}}   
# بِسپوات آر-40 AA-7 ميزائل {{پرچم|روس}}   
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ ميزائل {{پرچم|روس}}   
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس ميزائل {{پرچم|روس}}   
# عنزا ميزائل (Mk.1، Mk.2، Mk.3) 
# حتف-I سيريز ميزائل (BRBM)
# نصر ميزائل (حتف-IX) (TBM) 
# ابدالي ميزائل (SRBM)
# غزنوي ميزائل (SRBM) 
# شاهين-I سيريز ميزائل (SRBM) 
# غوري-I ميزائل (MRBM)
# غوري-II ميزائل (MRBM)
# ابابيل ميزائل - MRBM، MIRV قابل 
# شاهين-II ميزائل (MRBM) 
# شاهين-III ميزائل (MRBM) 
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ اينٽي شپ ڪروز ميزائل ۽ LACM 
# بابر سيريز (حتف VII)
# بابر 1 - LACM
# بابر 1A - LACM
# بابر 1B - LACM
# بابر 2 - LACM
# بابر 3 - SLCM/LACM
# رعد (حتف-VIII) – ALCM 
# رعد-II – ڊگهي فاصلي وارو ALCM 
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل (روس)
# وِمپيل K-13 
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4  
# رڊوگا K-9 AA-5 
# بِسپوات آر-4 AA-6
# بِسپوات آر-40 AA-7
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ  
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس
# وِمپيل آر-33 AA-10 الامو 
# وِمپيل آر-27 AA-11 آرچر 
#  ويمپيل آر-73
# ويمپيل آر-77 
# ويمپيل آر-37 
# AAM-3 جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-4 جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-5 جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل 
# AAM-N-4 اوريول (آمريڪي)
# ابدالي-I (پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-1 گالوش (روسي/يو ايس ايس آر لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو، ويمپيل اي-350 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-3 گزيل (روسي/يو ايس ايس آر A-135 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو) 
# ڪوائل ميزائل ADM-141 (آمريڪي)
# بلپ اپ AGM-22
# هائونڊ ڊاگ AGM-45 
# شرائڪ AGM-48 
# اسڪائي بولٽ AGM-53
# ڪانڊور AGM-62
# هارنيٽ AGM-65 
# ميورڪ AGM-69 SRAM AGM-76 
# فالڪن AGM-7
# بلو آئي AGM-80 
# وائپر AGM-83 
# بلڊاگ AGM-84 
# هارپون ميزائل 
===الف===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

==پڻ ڏسو==
* جنگي هٿيارن جي فهرست
* ملڪ جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست 
* آمريڪا جي فعال ميزائلن جي فهرست 
* راڪيٽ جهازن جي فهرست  
* فوجي راڪيٽن جي فهرست 
* انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل  
* پاڪستان جي ميزائلن جي فهرست
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل ميزائلن جي فهرست
|list1 =
{{چين جا ميزائل|state=collapsed}}
{{ڀارت جا ميزائل|state=collapsed}}
{{ايران جا ميزائل|state=collapsed}}
{{اتر ڪوريا جا ميزائل|state=collapsed}}
{{پاڪستان جا ميزائل|state=collapsed}}
{{روس ۽ سوويت يونين جا ميزائل|missiles|state=collapsed}}
{{برطانيه جا ميزائل|state=collapsed}}
{{آمريڪا جا ميزائل|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:جنگي هٿيار]]
[[زمرو:گائيڊڊ ميزائل]] 
[[زمرو:جنگي هٿيارن جون فهرستون|ميزائل]]</text>
      <sha1>sfoanyzumf1fugjydaar2nigtcm9d80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368794</id>
      <parentid>368793</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T08:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45754" sha1="rzjszw9cwrp4r70axytk7v3d31rtps3" xml:space="preserve">{{Short description|None}}
{{See also|راڪٽن جي فهرست |ملڪن جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست |اينٽي شپ ميزائلن جي فهرست|مٿاڇري کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائلن جي فهرست |ٻين البر اعظمي ميزائلن جي فهرست }}
[[File:Babur aa.jpg|thumb|250x250px|right|alt=Babur cruise missile mounted on a [[Transporter erector launcher|TEL]] during an exhibition in [[Karachi]]|[[بابر ميزائل]]: وچولي حد وارو سب سونڪ ڪروز ميزائل [[ڪراچي]] ۾ &quot;آئيڊياز 2000&quot; نمائش دوران]]
[[File:ANZA MK 2.JPG|thumb|250x250px|right|upright=1.5|alt=Anza mk-2 on display|[[عنزه ايم ڪئ-II ميزائل]]]]
هيٺ ڏنل '''[[ميزائيل|ميزائلن]] جي هڪ فهرست''' آهي، جيڪا اکرن جي لحاظ کان وڏين قسمن ۽ ذيلي زمرن ۾ نالي ۽ مقصد جي لحاظ کان ترتيب ڏنل آهي.

==ٻيون ميزائلن جو فهرستون==
ميزائلن جا قسم:
* '''روايتي گائيڊڊ ميزائل'''
** فضا کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل
** فضا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل
** تابڪاري مخالف ميزائل
** اينٽي بيلسٽڪ ميزائل
** اينٽي سيٽلائيٽ ميزائل 
** اينٽي شپ ميزائل
** آبدوز شڪن ميزائل
** ٽينڪ شڪن گائيڊڊ ميزائل
** زمين تي حملو ڪندڙ ميزائل
** ڪلهي کان لانچ ٿيندڙ ميزائل
** زمين کان فضا ۾ مار ڪندڙ ميزائل.
** زمين کان زمين تي مار ڪندڙ ميزائل. 
** وائر گائيڊڊ ميزائل 
* ڪروز ميزائل
** فضا کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل 
** زمين کان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ ڪروز ميزائل
* بيلسٽڪ ميزائل
** ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل
** مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل 
** ٿيٽر بيلسٽڪ ميزائل 
** وچولي فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرميڊيٽ فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل
** انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل (ICBM)
** آبدوز مان لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل 
** فضا جي ذريعي لانچ ٿيندڙ بيلسٽڪ ميزائل
{{Multiple image
| total_width=250
| header={{large|ميزائل}}
| perrow=2/2/2
| image1=Dnepr_rocket_lift-off_1.jpg
| image2=FGM-148 Javelin at Saber Strike, 2016.jpg
| image3=A harpoon missile launches from the missile deck of the USS Coronado off the coast of Guam, Aug. 22, 2017.jpg
| image4=A_modified_Prithvi_missile_as_the_enemy_target_lifting_off_from_the_integrated_test_range_at_Chandipur-on-sea_for_the_advanced_air_defence_missile_test_on_December_06,_2007.jpg
| image5=The improved performanceh BrahMos supersonic cruise missile successfully launched at the Integrated Test Range (ITR), Chandipur on 20 January 2022 - 1.jpg
| image6=HMAS Ballarat (FFH 155) fires RIM-162 missiles in July 2016.JPG
| footer=مختلف قسمن جا ميزائل؛ ساڄي کان کاٻي: 1. آر-36 ايم: بين البراعظمي بيلسٽڪ ميزائل 2. ايف جي ايم-148 جيولين: اينٽي ٽينڪ ميزائل 3. هارپون: اينٽي شپ ميزائل 4. پرٿوي: اينٽي بيلسٽڪ ميزائل 5. براهموس: ڪروز ميزائل 6. آر آءِ ايم-162: مٿاڇري کان هوا ۾ مار ڪندڙ ميزائل}}

==نالي وار ميزائلن جون فهرستون==
# ٽوماهاڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اوريول ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪوائل ميزائل  {{پرچم|آمريڪا}}
# بلپ اپ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# &lt;small&gt;'''هائونڊ ڊاگ ميزائل'''&lt;/small&gt; {{پرچم|آمريڪا}}
# شريئيڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# اسڪائي بولٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ڪانڊور ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارنيٽ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# ميورڪ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# فالڪن ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلو آئي ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# وائپر ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# بلڊاگ ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# هارپون ميزائل {{پرچم|آمريڪا}}
# خيبر شڪن ميزائل {{پرچم|ايران}}
# قيام ميزائل {{پرچم|ايران}}
# بليڪ ائرو ميزائل {{flag|UK}}
# ترشول ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# اگني ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# براهموس ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# پرٿوي ميزائل {{پرچم|ڀارت}}
# شاهين ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غوري ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# عنزا ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# نصر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابدالي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# غزنوي ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# حتف ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# ابابيل ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''حرب ميزائل'''&lt;/small&gt; - &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''جهاز تي لانچ ٿيندڙ جهاز شڪن ڪروز ميزائل'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;{{پرچم|پاڪستان}}&lt;/small&gt;
# بابر ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# رعد ميزائل ڊگهي فاصلي وارو {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''برق ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; &lt;small&gt;'''{{پرچم|پاڪستان}}'''&lt;/small&gt;
# بڪتر شڪن ميزائل {{پرچم|پاڪستان}}
# &lt;small&gt;'''ابدالي-I ميزائل'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;&lt;sub&gt;'''پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ'''&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; {{پرچم|پاڪستان}}
# حصار ميزائل {{پرچم|ترڪي}}
# زرڪون ميزائل {{پرچم|ترڪي}}
# AAM-3 &lt;small&gt;جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-4 &lt;small&gt;جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}
# AAM-5 &lt;small&gt;جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل&lt;/small&gt; {{پرچم|جاپان}}   
# فينگ ڊونگ ميزائل {{پرچم|چين}}
# يون فينگ ميزائل {{پرچم|چين}} 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل {{پرچم|روس}}   
# وِمپيل K-13 ميزائل {{پرچم|روس}}   
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4 ميزائل {{پرچم|روس}}   
# رڊوگا K-9 AA-5 ميزائل {{پرچم|روس}}   
# بِسپوات آر-4 AA-6 ميزائل {{پرچم|روس}}   
# بِسپوات آر-40 AA-7 ميزائل {{پرچم|روس}}   
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ ميزائل {{پرچم|روس}}   
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس ميزائل {{پرچم|روس}}   
# عنزا ميزائل (Mk.1، Mk.2، Mk.3) 
# حتف-I سيريز ميزائل (BRBM)
# نصر ميزائل (حتف-IX) (TBM) 
# ابدالي ميزائل (SRBM)
# غزنوي ميزائل (SRBM) 
# شاهين-I سيريز ميزائل (SRBM) 
# غوري-I ميزائل (MRBM)
# غوري-II ميزائل (MRBM)
# ابابيل ميزائل - MRBM، MIRV قابل 
# شاهين-II ميزائل (MRBM) 
# شاهين-III ميزائل (MRBM) 
# حرب ميزائل - جهاز تي لانچ ٿيندڙ اينٽي شپ ڪروز ميزائل ۽ LACM 
# بابر سيريز (حتف VII)
# بابر 1 - LACM
# بابر 1A - LACM
# بابر 1B - LACM
# بابر 2 - LACM
# بابر 3 - SLCM/LACM
# رعد (حتف-VIII) – ALCM 
# رعد-II – ڊگهي فاصلي وارو ALCM 
# برق – ليزر گائيڊڊ هوا کان مٿاڇري تي مار ڪندڙ ميزائل 
# ڪليننگراڊ K-5 ميزائل (روس)
# وِمپيل K-13 
# ڪليننگراڊ K-8 AA-4  
# رڊوگا K-9 AA-5 
# بِسپوات آر-4 AA-6
# بِسپوات آر-40 AA-7
# وِمپيل آر-23 AA-8 افيڊ  
# مولنيا آر-60 AA-9 آموس
# وِمپيل آر-33 AA-10 الامو 
# وِمپيل آر-27 AA-11 آرچر 
#  ويمپيل آر-73
# ويمپيل آر-77 
# ويمپيل آر-37 
# AAM-3 جاپاني قسم 90 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-4 جاپاني قسم 99 هوائي کان هوائي ميزائل
# AAM-5 جاپاني قسم 04 هوائي کان هوائي ميزائل 
# AAM-N-4 اوريول (آمريڪي)
# ابدالي-I (پاڪستاني سطح کان مٿاڇري تي مختصر فاصلي وارو بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-1 گالوش (روسي/يو ايس ايس آر لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو، ويمپيل اي-350 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل)
# ABM-3 گزيل (روسي/يو ايس ايس آر A-135 مٿاڇري کان هوائي اينٽي بيلسٽڪ ميزائل لاءِ نيٽو رپورٽنگ نالو) 
# ڪوائل ميزائل ADM-141 (آمريڪي)
# بلپ اپ AGM-22
# هائونڊ ڊاگ AGM-45 
# شرائڪ AGM-48 
# اسڪائي بولٽ AGM-53
# ڪانڊور AGM-62
# هارنيٽ AGM-65 
# ميورڪ AGM-69 SRAM AGM-76 
# فالڪن AGM-7
# بلو آئي AGM-80 
# وائپر AGM-83 
# بلڊاگ AGM-84 
# هارپون ميزائل 
===الف===
*A3SM (Mistral missile) submarine mast VSHORAD system
*A3SM (MICA missile) SLAM
*[[A-135 anti-ballistic missile system|A-135 ABM]]
*[[A-235 anti-ballistic missile system|A-235 ABM]]
*[[Aggregate 3|A-3]]
*[[A-35 anti-ballistic missile system|A-35 ABM]]
*[[V-2 rocket|A-4]]
*[[Aggregate (rocket family)#A9|A-9]]
*[[AA-1 Alkali]] (NATO reporting name for the [[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]])
*[[AA-2 Atoll]] (NATO reporting name for the [[K-13 (missile)|Vympel K-13]])
*[[AA-3 Anab]] (NATO reporting name for the [[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]])
*[[AA-4 Awl]] (NATO reporting name for the [[K-9 (missile)|Raduga K-9]])
*[[AA-5 Ash]] (NATO reporting name for the [[R-4 (missile)|Bisnovat R-4]])
*[[AA-6 Acrid]] (NATO reporting name for the [[R-40 (missile)|Bisnovat R-40]])
*[[AA-7 Apex]] (NATO reporting name for the [[R-23 (missile)|Vympel R-23]])
*[[AA-8 Aphid]] (NATO reporting name for the [[R-60 (missile)|Molniya R-60]])
*[[AA-9 Amos]] (NATO reporting name for the [[R-33 (missile)|Vympel R-33]])
*[[AA-10 Alamo]] (NATO reporting name for the [[R-27 (air-to-air missile)|Vympel R-27]])
*[[AA-11 Archer]] (NATO reporting name for the [[R-73 (missile)|Vympel R-73]])
*[[AA-12 Adder]] (NATO reporting name for the [[R-77|Vympel R-77]])
*[[AA-13 Arrow]] (NATO reporting name for the [[R-37 (missile)|Vympel R-37]])
*[[AAM-3]] (Japanese Type 90 air-to-air missile)
*[[AAM-4]] (Japanese Type 99 air-to-air missile)
*[[AAM-5]] (Japanese Type 04 air-to-air missile)
*[[AAM-N-4 Oriole]]
*[[Armement Air-Sol Modulaire|AASM]]
*[[Abdali-I]] (Pakistani surface-to-surface [[Short-range ballistic missile]])
*[[ABM-1 Galosh]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]], [[Vympel NPO|Vympel]] A-350 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[53T6|ABM-3 Gazelle]] (NATO reporting name for the Russian/[[USSR]] A-135 surface-to-air [[Anti-Ballistic Missile]])
*[[A-Darter]]
*[[MIM-146 ADATS|ADATS]] (Swiss-American)
*[[ADM-20 Quail]]
*[[ADM-141 TALD]]
*[[ADM-160 MALD]]
*[[AGM-12 Bullpup]]
*[[AGM-22]]
*[[AGM-28 Hound Dog]]
*[[AGM-45 Shrike]]
*[[AGM-48 Skybolt]]
*[[AGM-53 Condor]]
*[[AGM-62 Walleye]]
*[[AGM-63]]
*[[AGM-64 Hornet]]
*[[AGM-65 Maverick]]
*[[AGM-69 SRAM]]
*[[AGM-76 Falcon]]
*[[AGM-78 Standard ARM]]
*[[AGM-79 Blue Eye]]
*[[AGM-80 Viper]]
*[[AGM-83 Bulldog]]
*[[AGM-84 Harpoon]]
*[[AGM-84E SLAM]]
*[[AGM-84H/K SLAM-ER]]
*[[AGM-86 ALCM]]
*[[AGM-87 Focus]]
*[[AGM-88 HARM]]
*[[AGM-112]]
*[[AGM-114 Hellfire]]
*[[AGM-119 Penguin]] ([[Kongsberg Defence &amp; Aerospace|Norwegian]]-made; only non-US-made missile in US arsenal)
*[[AGM-122 Sidearm]]
*[[AGM-123 Skipper]]
*[[AGM-124 Wasp]]
*[[AGM-129 ACM]]
*[[AGM-130]]
*[[AGM-131 SRAM II]]
*[[AGM-136 Tacit Rainbow]]
*[[AGM-137 TSSAM]]
*[[AGM-142 Have Nap]] US codename for imported [[AGM-142 Have Nap|Popeye]] missiles
*[[AGM-153]]
*[[AGM-154 JSOW]]
*[[AGM-158 JASSM]]
*[[AGM-159 JASSM]]
*[[AGM-169 Joint Common Missile]]
*[[AGM-179 JAGM]]
*[[AGM-183A ARRW]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.janes.com/article/89455/first-captive-carriage-flight-test-for-agm-183a-arrw|title = Janes &amp;#124; Latest defence and security news}}&lt;/ref&gt;
*[[Agni-I]] (India)
*[[Agni-II]] (India)
*[[Agni-III]] (India)
*[[Agni-IV]] (India)
*[[Agni-V]] (India)
*[[Agni-VI]] (India)
*[[Agni-P]] (India)
*[[AIM-4 Falcon]]
*[[AIM-7 Sparrow]]
*[[AIM-9 Sidewinder]]
*[[AIM-26 Falcon]]
*[[AIM-47 Falcon]]
*[[AIM-54 Phoenix]]
*[[AIM-68 Big Q]]
*[[AIM-82]]
*[[AIM-97 Seekbat]]
*[[AIM-95 Agile]]
*[[AIM-120 AMRAAM]]
*[[AIM-132 ASRAAM]]
*[[AIM-152 AAAM]]
*[[AIM-174B|AIM-174B ERAM]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée]] (ASMP)
*[[Akash missile#|Akash]] (India)
*[[Akash-NG]]
*[[Alacrán missile|Alacrán]] (Spanish for &quot;Scorpion&quot;)
*[[ALARM]]
*[[ALAS (missile)|ALAS]]
*[[Al Hussein (missile)|Al-Hussein]]
*[[Al-Samoud 2]]
*[[Sea Venom (missile)|ANL]] (Franco-British)
*[[Anza (missile)|Anza]]
*[[MBDA Apache|Apache]]
*[[Arrow (missile family)|Arrow]] (Israeli missile) (Anti-ballistic)
*[[AS-25K]] (anti-ship)
*[[AS-20]]
*[[AS-30]]
*[[AS.34 Kormoran]]
*[[ASM-1]] (Japanese Type 80 air-to-ship missile)
*[[ASM-2]] (Japanese Type 93 air-to-ship missile)
*[[ASM-135 ASAT]]
*[[Air-Sol Moyenne Portée|ASMP]]
*[[Aspide]]
*[[ASRAAM]] (project name for the [[AIM-132 ASRAAM]])
*ASGLA (Igla missile) (Germano-Ukrainian) land-based VSHORAD system
*ASRAD (Stinger, RBS-70 mk2, Igla, Mistral, Starburst missiles) land-based VSHORAD system
*ASRAD-2 land-based VSHORAD system
*[[ASRAD-R]] (Bolide missile) (Germano-Swedish) land-based VSHORAD system
*ASRAD-R Naval (Bolide missile) (Germano-Swedish) shipboard VSHORAD system
*[[Aster (missile family)|Aster]]
*[[Astra Missile|Astra]] (BVR Mk I)(INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK II) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (BVR MK III) (INDIAN)
*[[Astra (missile)|Astra]] (IR) (INDIAN)
*[[9M120 Ataka|Ataka]] (Russian anti-tank missile)
*[[AT-1K Raybolt]]
*[[ATILGAN PMSS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Atmaca]] (Turkish Anti Ship Missile)
*[[ATM-1]] (Japanese Type 64 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-2]] (Japanese Type 79 Anti-Landing craft and Anti-Tank Missile)
*[[ATM-3]] (Japanese Type 87 Anti-Tank Missile)
*[[ATM-4]] (Japanese Type 96 Multi-Purpose Missile System)
*[[ATM-5]] (Japanese Type 01 Light Anti-Tank Missile)
*[[AUM-N-2 Petrel]]
*[[AV-TM 300]] (Brazilian Cruise Missile)

===B===
*[[Babur (cruise missile)|Babur]] (Pakistani Cruise Missile)
*[[BAC Vigilant]]
*[[Bofors Bantam|Bantam]]
*[[Barak 1]] naval point defense surface-to-air missile (Israel)
*[[Barak 8]] naval area defense surface-to-air missile (Israel-India)
*[[BGM-34 Firebee]]
*[[BGM-71 TOW]]
*[[BGM-75 AICBM]]
*[[Tomahawk (missile family)|BGM-109 Tomahawk]]
*[[BGM-110]]
*[[Baktar-Shikan]] (Pakistani Anti-tank Guided Missile)
*[[Black Arrow]] (United Kingdom)
*[[Bristol Bloodhound|Bloodhound]]  UK Surface-to-air
*Blowfish submarine mast VSHORAD system
*[[Blowpipe (missile)|Blowpipe]]  UK Man portable Surface-to-air
*[[Blue Steel (missile)|Blue Steel]] nuclear stand off missile (United Kingdom)
*[[Blue Streak (missile)|Blue Streak]] (United Kingdom)
*[[Bofors Bantam]]
*[[Bozdoğan (air-to-air missile)|Bozdoğan]] (Turkish AA Missile)
*[[BrahMos]] (India-Russia; World's fastest cruise missile)
*[[Brakemine]]  UK WWII project
*[[Brimstone (missile)|Brimstone]] (United Kingdom)

===C===

*[[C-602]]
*[[C-701]]
*[[C-802]]
*[[CA-94]]
*[[CA-95]]
*[[CGM-16 Atlas]]
*[[CGM-121B Seek Spinner]]
*[[R-14 Chusovaya|Chusovaya]] (popular name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[CIM-10 Bomarc]]
*[[Roketsan Cirit]] (Turkey)
*[[Cobra (missile)|Cobra]]
*[[Cobra (missile)|Cobra]] (Germano-Swiss)
*[[Cobra (missile)|Cobra 2000]] (Germano-Swiss)
*[[Condor missile|Condor]] (Argentina)
*[[Crotale (missile)|Crotale]] (France)

===D===

*[[R-9 Desna|Desna]] (popular name for the [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile)
*[[Dnipro (surface-to-air missile)|Dnipro]]
*[[Dongfeng 1]] (SS-2) (DF-1)
*[[Dongfeng 2]] (CSS-1) (DF-2)
*[[Dongfeng 3]] (CSS-2) ([[DF-3A|DF-3]])
*[[Dongfeng 4]] (CSS-3) ([[DF-4]])
*[[Dongfeng 5]] (CSS-4) ([[DF-5]])
*[[Dongfeng 11]] (CSS-7) ([[DF-11]])
*[[Dongfeng 12]] (CSS-X-15) (DF-12) 
*[[Dongfeng 15]] (CSS-6) ([[DF-15]])
*[[Dongfeng 16]] (DF-16)
*[[Dongfeng 21]] (CSS-5) ([[DF-21]])
*[[Dongfeng 25]] ([[DF-25]])
*[[Dongfeng 31]] (CSS-10) ([[DF-31]])
*[[Dongfeng 41]] (CSS-X-10) ([[DF-41]])
*[[R-12 Dvina|Dvina]] (popular name for the [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile)

===E===

*[[EGBU-15]]
*[[Scud missile|Elbrus]] (popular name for the [[Scud missile|R-300]], a [[Scud missile|Scud]] variant)
*[[Emad (missile)|Emad]]
*Enforcer
*[[ENTAC]] (France)
*[[Enzian missile|Enzian]]
*[[Eryx (missile)|Eryx]] (France)
*[[Euromissile HOT]] anti-armour missile
*[[Spike (missile)|EuroSpike]] (Germano-Israeli)
*[[Exocet]] (popular name for the [[Exocet|MBDA Exocet]])

===F===

*[[Fateh-110]]
*[[Fireflash]]
*[[Firestreak]]
*[[M47 Dragon|FGM-77 MAW]]
*[[FGM-148 Javelin]]
*[[FGM-172 SRAW]]
*[[Fieseler Fi 103]], the [[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[FIM-43 Redeye]]
*[[FIM-92 Stinger]]
*[[FROG-7]]

===G===

*[[Gabriel missile|Gabriel]] (Ship-to-ship and air-to-ship variant)
*[[GAF Malkara]]
*[[GAM-87 Skybolt]]
*[[Ghauri-I]] (Pakistani)
*[[Ghauri-II]] (Pakistani)
*[[Ghauri-III]] 
*[[Global Rocket 1]] fractional orbital bombardment system missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[Gorodomlya G-1]] - Developed by a German team at [[Gorodomlya]] island (57°12'0.06&quot;N, 33° 4'0.02&quot;E) in 1948, based on the V-2 with detachable warhead and integral propellant tanks. (a.k.a. R-10).
*[[Gorodomlya G-1M]] - The G-1 with a more powerful engine proposed in 1949.
*[[Gorodomlya G-2]] - (a.k.a. R-12) Developed as far as preliminary design the G-2 first stage was to have been powered by a cluster of three engines from the G-1 with a thrust of approx 100tons, the second stage being capable of delivering the warhead 2,000 to 2,500 kilometres. Insurmountable problems with control of the second stage forced abandonment.
*[[Gorodomlya G-3]] - The G-3 project was to have been a two-stage, G-1 derived rocket, with a winged upper stage similar to the [[A9 (missile)|A9]] developed by Wernher Von Braun's team at [[Peenemünde]], for a projected range of 8,000 to 10,000 kilometres
*[[Gorodomlya G-4]] - In April 1949 the Gorodomlya group were given the same requirements as the team at [[NII-88]] (which produced the [[R-5 Pobeda#Development|R-3]]). The German group designed a 24m (78&amp;nbsp;ft 9in) tall cone shaped rocket with an empty weight (including a three-ton warhead) of seven tons and a launch weight of 70.85 tons, (a.k.a. R-14).
*[[Gorodomlya G-5]] - Designed in parallel with the G-4, (a.k.a. R-15), another group at Gorodomlya proposed a ramjet powered unmanned bomber boosted by a G-1 or A4 rocket, cruising at {{convert|15|km|0|abbr=on}} altitude for a range of 3,000 kilometres.
*[[Gökdoğan (air-to-air missile)|Gökdoğan]] (Turkish AA missile)
*[[Gökhan (missile)|Gökhan]] (Turkish AA missile)
*[[Green Cheese (missile)]]
*[[Green Flash (missile)]]
*[[AGM-176 Griffin]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23 ''Grom'']]
*[[PZR Grom|PZR ''Grom'']]

===H===

*[[Hadès (missile)|Hadès]]
*[[Harpoon (missile)|Harpoon]]
*[[Hatf-I]]
*[[Hatf-IA]]
*[[Hatf-IB]]
*[[Hatf-VA]]
*[[Hatf-VIII]]
*[[Hatf-VIII (Ra'ad)]]
*[[HGM-16 Atlas]]
*[[Hisar (missile family)|Hisar-A]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-O]] (Turkish SAM)
*[[Hisar (missile family)|Hisar-RF]] (Turkish SAM)
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-1]] SAM
*[[SA-2 Guideline|Hongqi-2]] SAM
*[[HN-5|Hongying-5]] SAM
*[[Hongqi-7]] SAM
*[[Hongqi-9]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-10]] SAM
*[[SA-10 Grumble|Hongqi-15]] SAM
*[[SA-17 Grizzly|Hongqi-17]] SAM
*[[SA-12 Gladiator/Giant|Hongqi-18]] SAM
*[[Hongqi-61]] SAM
*[[Euromissile HOT|HOT]] (popular name for the [[Euromissile HOT]] anti-armour missile)
*[[Hrim-2 (missile system)|Hrim-2]]
*[[Hsiung Feng I|Hsiung Feng I (HF-1)]] (ship-to-ship)
*[[Hsiung Feng II|Hsiung Feng II (HF-2)]] (guided multiplatform antiship)
*[[Hsiung Feng IIE|Hsiung Feng IIE (HF-2E)]] (land attack cruise missile variant of HF-2)
*[[Hsiung Feng III|Hsiung Feng III (HF-3)]] (anti-ship cruise missile)
*[[Hyunmoo]]
*[[Hwasal-1]]
*[[Hwasal-2]]
*[[Hwasong-5]]
*[[Hwasong-6]]
*[[Hwasong-7]]
*[[Hwasong-8]]
*[[Hwasong-9]]
*[[Hwasong-10]]
*[[KN-02 Toksa|Hwasong-11]] (KN-02)
*[[Hwasong-11A]] (KN-23)
*[[Hwasong-11B]] (KN-24)
*[[Hwasong-11C]]
*[[Hwasong-11D]]
*[[Hwasong-11E]]
*[[Hwasong-11S]]
*[[Hwasong-12]]
*''[[Hwasong-12A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-12B]]
*[[Hwasong-13]] (two versions, called KN-08 and KN-14 by [[United States]])
*[[Hwasong-14]]
*[[Hwasong-15]]
*''[[Hwasong-16B#MaRV variant|Hwasong-16A]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Hwasong-16B]]
*[[Hwasong-17]]
*[[Hwasong-18]]
*[[Hwasong-19]]
*[[Hwasong-20]]

===I===

*[[IDAS (missile)|IDAS]]
*[[ZT3 Ingwe|Ingwe]]
*[[IRIS-T]]
*[[9K720 Iskander|Iskander-M]]

===J===

*[[J-Missile]]
*[[FGM-148 Javelin|Javelin]] (Anti-tank missile)
*[[Javelin (surface-to-air missile)|Javelin]] (Surface-to-air missile)
*[[Jericho missile]] (Ground-to-ground ballistic)
*[[JL-1]]
*[[JL-2]]
*[[JL-3]]

===K===
*[[K-10S]]
*[[K-4 (missile)|K-4 (SLBM)]] (India)
*[[K-5 (ballistic missile)|K-5 (SLBM)]] (India)
*[[Sagarika (missile)|K-15 (SLBM)]] (India)
*[[Kalibr (missile family)|Kalibr]]
*[[K-5 (missile)|Kaliningrad K-5]] (AA-1 Alkali)
*[[K-8 (missile)|Kaliningrad K-8]] (AA-3 Anab)
*[[KAN Little Joe]]
*[[K-9 (missile)|Raduga K-9]] (AA-4 Awl)
*[[K-13 (missile)|Vympel K-13]] (AA-2 Atoll)
*[[Kaishan-1]] SAM
*[[Kh-15]]
*[[Kh-20]]
*[[Kh-22]]
*[[Kh-23 Grom|Kh-23]]
*[[Kh-25]]
*[[Kh-28]]
*[[Kh-29]]
*[[Kh-31]]
*[[Kh-32]]
*[[Kh-35]]
*[[Kh-38]]
*[[Kh-45]]
*[[Kh-47M2 Kinzhal]]
*[[Kh-55]]
*[[Kh-58]]
*[[Kh-59]]
*[[Kh-80]]
*[[Kh-90]]
*[[Kh-101]]
*[[Khalij Fars]] [[ASBM]]
*[[KS-1 Komet|KS-1]]
*[[KSR-5]]
*[[Kumsong-3]]

===L===

*[[Non-Line-of-Sight Launch System|LAM]] (Loitering Attack Missile)
*[[LEM-70 Minuteman ERCS]]
*[[LFK NG]]
*[[HGM-25A Titan I|LGM-25 Titan]]
*[[LGM-25C Titan II]]
*[[LGM-30 Minuteman]]
**[[Minuteman I]]
**[[Minuteman II]]
**[[Minuteman III]]
*[[LGM-35 Sentinel]]
*[[LGM-118 Peacekeeper]]
*[[Lieying-60]] SAM
*[[LIM-49A|LIM-49 Spartan]]
*[[LIM-99]]
*[[LIM-100]]
*[[KAN Little Joe|Little Joe]] (shipborne surface-to-air)
*[[Long March cruise missile]]

===M===

*[[M1 (missile)|M1 SLBM]] (France) submarine-launched ballistic missile
*[[M2 (missile)|M2 SLBM]] (France)
*[[M4 (missile)|M4 SLBM]] (France)
*[[M20 (missile)|M20 SLBM]] (France)
*[[M45 (missile)|M45 SLBM]] (France)
*[[M51 (missile)|M51 SLBM]] (France)
*[[R550 Magic|Magic]] (popular name for the [[R550 Magic]])
*[[Mectron MAA-1 Piranha]] (short-range air-air infrared homing missile)
*[[Malkara (missile)|Malkara]] (joint Australian/British)
*[[Cobra (missile)|Mamba]] (Germano-Swiss)
*[[MANSUP]] (family of anti-ship, land-attack and surface-to-air missiles)
*[[Martin Pescador MP-1000]] anti-ship ASM (Argentina)
*[[Mathogo]] anti-tank, wire-guided (Argentina)
*[[Cobra (missile)|MBB Cobra]]
*[[MBDA Apache]]
*[[MBDA AS-30]]
*[[MBDA Aster]]
*[[MBDA Exocet]]
*[[MBDA Meteor]]
*[[Storm Shadow|MBDA Scalp EG]]
*[[MGM-1 Matador]]
*[[MGM-5 Corporal]]
*[[MGM-13 Mace]]
*[[MGM-18 Lacrosse]]
*[[MGM-21]]
*[[MGM-29 Sergeant]]
*[[MGM-31 Pershing]]
*[[ENTAC|MGM-32 ENTAC]]
*[[Shillelagh missile|MGM-51 Shillelagh]]
*[[MGM-52 Lance]]
*[[MGM-140 ATACMS]]
*[[MGM-134 Midgetman]]
*[[MGM-157 EFOGM]]
*[[MGM-164 ATACMS II]]
*[[MGM-166 LOSAT]]
*[[MGM-140 ATACMS|MGM-168 ATACMS Block IVA]]
*[[MGR-1 Honest John]]
* MHT/MLP
*[[MBDA MICA|MICA]] (project name for the [[MBDA MICA]])
*[[MILAN]]
*[[Project Nike|MIM-3 Nike-Ajax]]
*[[Project Nike|MIM-14 Nike-Hercules]]
*[[MIM-23 Hawk]]
*[[MIM-46 Mauler]]
*[[MIM-72 Chaparral]]
*[[MIM-104 Patriot]]
*[[MIM-115 Roland]]
*[[MIM-146 ADATS]]
*[[Miniature Hit-to-Kill Missile]]
*[[MISTRAL]]
*[[Missile Moyenne Portée|MMP]] (anti-tank)
*MMP/SEA LAUNCHED (ship-to-ship/shore)
*[[Mokopa]]
*[[Molodets]] (popular name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[Mosquito (missile)|Mosquito]] (Germano-Swiss)
*[[MR-UR-100 Sotka]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-17 Spanker)
* MX: See [[LGM-118 Peacekeeper]]

===N===

*[[Nag Missile|Nag]] (Indian Anti-Tank Guided Missile)
*[[Nirbhay]] (India)
*[[Naval Strike Missile]] (NSM)
*[[Neptune (cruise missile)|Neptune]]
*[[Project Nike|Nike]]
*[[SS.10|Nord 5203]] surface-to-surface missile (SS.10) (France)
*[[SS.11|Nord 5210]] surface-to-surface / air-to-surface missile (SS.11) (France)
*[[SS.10|Nord SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11|Nord SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|Nord SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[Nulka]] (Australia)

===O===

* [[OTR-21 Tochka]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-21 Scarab)
* [[OTR-23 Oka]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-23 Spider)
* [[Otomat]]

===P===

*[[P-1 (missile)|P-1]] (SS-N-1 Scrubber)
*[[P-15 Termit]] (SS-N-2 Styx)
*[[P-120 Malakhit]] (SS-N-9 Siren)
*[[P-270 Moskit]]
*[[P-500 Bazalt]] (SS-N-12 Sandbox)
*[[P-700 Granit]] (SS-N-19 Shipwreck)
*[[P-800 Oniks]] (SS-N-26 Strobile)
*[[PAAMS]] (MBDA Aster missile) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Padasuri-6]]
*[[Prithvi Air Defence|PAD]]
*[[Trigat|PARS 3 LR]]
*[[Penguin missile|Penguin]] (U.S. designation: AGM-119)
*[[Pershing II|Pershing II Weapon System]]
*[[PL-9]] SAM (PenLung)
*[[PL-10]] (PenLung)
*[[Polyphem missile|Polyphem]]
*[[PGM-11 Redstone]]
*[[PGM-17 Thor]]
*[[PGM-19 Jupiter]]
*[[Pluton (missile)|Pluton]]
*[[ATILGAN PMSS|PMADS]] naval/land-based VSHORAD system
*[[Pongae-5]] (KN-06)
*[[Popeye missile|Popeye]] (Standoff. U.S. designation [[AGM-142 Have Nap]]. A cruise missile variant purportedly exists as well)
*[[Prahaar (missile)|Prahaar]](India)
*[[Prithvi missile|Prithvi]] (India)
*[[Prithvi II missile|Prithvi II]] (India)
*[[Prithvi III missile|Prithvi III]] (India)
*[[Pukguksong-1]]
*[[Pukguksong-2]]
*[[Pukguksong-3]]
*[[Pukguksong-4]]
*[[Pukguksong-5]]
*''[[Pukguksong-6]]'' (official designation unconfirmed)
*[[Pulhwasal-3-31]]
*[[Pye Python]]
*[[Pyoljji-1-2]]
*[[Python 5]] (popular name for [[Python (missile)|Rafael Python 5]])

===Q===

*[[Qassam rocket]]
*[[Qiam 1]] surface-to-surface missile (Iran)
*[[QRSAM]] quick reaction SAM (India)
*[[QW-1]] SAM
*[[QW-2]] SAM

===R===

* [[R-1 (missile)|R-1]] theatre ballistic missile (SS-1 Scunner)
* [[R-2 (missile)|R-2]] theatre ballistic missile (SS-2 Sibling)
* [[R-4 (missile)|R-4]] (AA-5 Ash)
* [[R-5 Pobeda]] theatre ballistic missile (SS-3 Shyster)
* [[R-7 Semyorka]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-6 Sapwood)
* [[R-9 Desna]] intercontinental ballistic missile (USSR/Russia; Cold War) (NATO name SS-8 Sasin)
* [[R-11 Zemlya]] tactical ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1b Scud)
* [[R-12 Dvina]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-4 Sandal)
* [[R-13 (missile)|R-13]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-4 Sark)
* [[R-14 Chusovaya]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-5 Skean)
* [[R-15 (missile)|R-15]] submarine ballistic missile (USSR; Cold War)
* [[R-16 (missile)|R-16]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-7 Saddler)
* [[R-17E]], variant of Russian Scud B
* [[R-21 (missile)|R-21]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-5 Serb)
*[[Vympel R-23|R-23]] (AA-7 Apex)
* [[R-26 (missile)|R-26]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (mistakenly applied NATO name SS-8 Sasin)
*[[R-27 (air-to-air missile)|R-27]] (AA-10 Alamo)
*[[R-27 Zyb]] submarine-launched ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-N-6 Serb)
*[[R-29 Vysota]]
*[[R-29RM Shtil]]
*[[R-29RMU Sineva]]
*[[R-29RMU2 Layner]]
*[[R-33 (missile)|R-33]] (AA-9 Amos)
* [[R-36 (missile)|R-36]] intercontinental ballistic missile (USSR/Ukraine) (NATO name SS-9 Scarp and SS-18 Satan)
*[[R-39 Rif]] (SS-N-20 Sturgeon)
*[[R-40 (missile)|R-40]] (AA-6 Acrid)
* [[R-46 (missile)|R-46]] orbital launcher and intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War)
*[[R-60 (missile)|R-60]] (AA-8 Aphid)
*[[R-73 (missile)|R-73]] (AA-11 Archer)
*[[R-77]] (AA-12 Adder)
* [[R-300 Elbrus]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (NATO name SS-1c Scud)
*[[R550 Magic]]
* [[Ra'ad (air-launched cruise missile)]], or Hatf-VIII, Pakistani weapon
* [[Ra'ad (anti-ship missile)]], Iranian weapon
* [[RAAD (anti-tank guided missile)]]
*[[Rapier (missile)|Rapier]] (Surface-to-air missile)
*[[Python (missile)|Rafael Python 5]] (Air-to-air missile)
*[[RBS-15]]
*[[RBS-23]]
*[[RBS-70]]
*[[RBS-77]]
*[[RBS-90]]
*[[Hawker Siddeley Red Top|Red Top]]   Air-to-air
*[[Regulus missile|RGM-6 Regulus]]
*[[RGM-15 Regulus II]]
*[[RGM-59 Taurus]]
*[[RGM-165 LASM]]
*[[RIM-2 Terrier]]
*[[RIM-7 Sea Sparrow]]
*[[RIM-8 Talos]]
*[[RIM-24 Tartar]]
*[[RIM-50 Typhon|RIM-50 Typhon LR]]
*[[RIM-55 Typhon MR]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-1]]
*[[RIM-66 Standard|RIM-66 Standard Missile-2]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-1 ER]]
*[[RIM-67 Standard|RIM-67 Standard Missile-2 ER]]
*[[RIM-85]]
*[[RIM-101]]
*[[RIM-113]]
*[[RIM-116 Rolling Airframe Missile]]
*[[RIM-156 SM-2ER Block IV|RIM-156 Standard Missile-2ER Block IV]]
*[[RIM-161 Standard missile 3|RIM-161 Standard Missile-3]]
*[[RIM-162 ESSM]]
*[[Roland (air defence)|ROLAND]] air defence missile
* [[RS-24 Yars]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern)&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6700585.stm |title=Russia tests long-range missile |date=29 May 2007 |access-date=2015-12-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103035657/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6700585.stm |archive-date=2008-01-03 }}&lt;/ref&gt;
*[[RSA (missile)|RSA]]
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-1]] mobile missile
*[[Jericho missile#South African RSA Series|RSA-2]] IRBM
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-3]] IRBM &amp; SLV
*[[Shavit 2#South African RSA Series|RSA-4]] ICBM &amp; SLV
*RSC-54
*RSC-56
*[[RSC-57]]
*[[RSD 58|RSC/RSD 58]]
*[[RSD-10 Pioneer]] theatre ballistic missile (USSR; Cold war) (SS-20 Saber)
*[[RSE Kriens (missile)|RSE Kriens]]
*[[RSM-56 Bulava]]
*[[RT-1]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[RT-2]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-13 Savage)
*[[RT-2PM Topol]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-25 Sickle)
*[[RT-2PM2 Topol-M]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-27 Sickle B)
*[[RT-15]] mobile land launched theatre ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-14 Scamp)
*[[RT-20P|RT-20]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-15 Scrooge)
*[[RT-21 Temp 2S]] intercontinental ballistic missile (USSR; Cold War) (SS-16 Sinner)
*[[RT-23 Molodets]] intercontinental ballistic missile (Russia; Modern) (SS-24 Scalpel)
*[[RT-25]] theatre ballistic missile (USSR; Cold War)
*[[Rudram-1]] Indian Air launched Anti-radiation missile also known as NGARM
*[[RUM-139 VL-Asroc]]
*[[Asroc|RUR-5 Asroc]]

===S===
*[[SSBS S1|S1 IRBM]]
*[[S2 (missile)|S2 IRBM]]
*[[S3 (missile)|S3 IRBM]]
*[[S-300 missile system|S-300]]
*[[S-300VM missile system|S-300VM]]
*[[S-350 missile system|S-350 Vityaz]]
*[[S-400 missile system|S-400 Triumf]]
*[[S-500 missile system|S-500]]
*[[SA-2 Guideline]] (NATO reporting name for the [[S-75 Dvina]])
*[[SA-3 Goa]] (NATO reporting name for the [[S-125 Neva/Pechora]])
*[[SA-4 Ganef]] (NATO reporting name for the [[2K11 Krug]])
*[[SA-5 Gammon]] (NATO reporting name for the [[S-200 missile system|S-200]])
*[[SA-6 Gainful]] (NATO reporting name for the [[2K12 Kub]])
*[[SA-7 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SA-8 Gecko]] (NATO reporting name for the [[9K33 Osa]])
*[[SA-9 Gaskin]] (NATO reporting name for the [[9K31 Strela-1]])
*[[SA-10 Grumble]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300]])
*[[SA-11 Gadfly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|9K37 Buk]])
*[[SA-12 Gladiator/Giant]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300V]])
*[[SA-13 Gopher]] (NATO reporting name for the [[9K35 Strela-10]])
*[[SA-14 Gremlin]] (NATO reporting name for the [[9K34 Strela-3]])
*[[SA-15 Gauntlet]] (NATO reporting name for the [[Tor missile system|9K330 Tor]])
*[[SA-16 Gimlet]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla|9K310 Igla-1]])
*[[SA-17 Grizzly]] (NATO reporting name for the [[Buk missile system|Buk-M1-2]])
*[[SA-18 Grouse]] (NATO reporting name for the [[9K38 Igla]])
*[[SA-19 Grisom]] (NATO reporting name for the [[2K22 Tunguska]])
*[[SA-20 Gargoyle]] (NATO reporting name for the [[S-300 missile system|S-300PMU-1]])
*[[SA-21 Growler]] (NATO reporting name for the [[S-400 missile system|S-400 Triumf]])
*[[SA-N-3 Goblet]] (NATO reporting name for the [[M-11 Shtorm]])
*[[SA-N-5 Grail]] (NATO reporting name for the [[9K32 Strela-2]])
*[[SS-20|Saber]] ([[SS-20]]) (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-7 Saddler|Saddler]] ([[R-16 (missile)|SS-7]]) (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[Samid]]
*[[Saegheh]]
*[[Sagarika (missile)|Sagarika]] ([[SLBM]]) (Indian [[ballistic missile]])
*[[Aster (missile family)#Land systems|SAMP/T (MBDA Aster missile)]] (Franco-Italian) land-based SHORAD/MRAD system
*[[Sejjil]] ([[MRBM]]) (Iranian [[ballistic missile]])
*[[SS-4 Sandal|Sandal]] ([[R-12 Dvina|SS-4]]) (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[Sapsan (missile system)|Sapsan]]
*[[SS-6 Sapwood|Sapwood]] ([[R-7 Semyorka|SS-6]]) (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-4|Sark]] ([[SS-N-4]]) (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[R-9 Desna|Sasin]] ([[R-9 Desna|SS-8]]) (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-18|Satan]] ([[SS-18]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-13 Savage|Savage]] ([[SS-13]]) (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[Scaleboard]] ([[TR-1 Temp|SS-12]] / [[SS-22]]) (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Storm Shadow|SCALP EG]] (Franco-British)
*[[Scalpel]] ([[SS-24]]) (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-15|Scamp]] ([[SS-14]]) (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[Scapegoat]] ([[SS-14]]) (alternate NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-9 Scarp|Scarp]] ([[R-36 (missile)|SS-9]]) (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SCIFiRE]] (Australian-American hypersonic cruise missile in development)
*[[Global Rocket 1|Scrag]] ([[SS-X-10]]) (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]] and [[UR-200]])
*[[RT-20P|Scrooge]] ([[SS-15]]) (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[Scud missile|Scud]] ([[SS-1b]]/[[SS-1c]]) (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]] and [[Scud missile|R-300 Elbrus]] family)
*[[Scunner]] ([[SS-1]]) (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SD-10 (missile)|SD-10]] (Pakistani beyond visual range air-to-air missile)
*[[Sea Cat missile|Sea Cat]]
*[[Sea Dart missile|Sea Dart]]
*[[Sea Eagle missile|Sea Eagle]]
*[[Sea Skua]]
*[[Sea Slug missile|Sea Slug]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Oryx]] (Surface-to-air missile)
*[[Sea Venom (missile)|Sea Venom]] (Franco-British)
*[[Sea Viper]] ([[PAAMS|MBDA Aster missile]]) (Franco-British-Italian) shipboard SHORAD/MRAD system
*[[Sea Wolf missile|Sea Wolf]] (Surface-to-air missile)
*[[UR-100|Sego]] ([[UR-100|SS-11]]) (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[Semyorka]] (popular name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-N-5|Serb]] ([[SS-N-5]]) (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6|Serb]] ([[SS-N-6]]) (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[Shahab-1]]
*[[Shahab-2]]
*[[Shahab-3]]
*[[Shahab-3D]]
*[[Shahab-4]]
*[[Shahab-5]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shahab-6]] (An alleged Iranian long-range ballistic missile project)
*[[Shaheen missile|Shaheen-I]] (Pakistani MRBM)
*[[Shaheen-II]] (Pakistani IRBM)
*[[Shaheen-III]] (Pakistani IRBM)
*[[Shavit 2|Shavit]] (Space launcher)
*[[Shkval]] ([[Shkval|VA-111]])
*[[Shaurya missile|Shaurya]] (India)
*[[R-5 Pobeda|Shyster]] ([[R-5 Pobeda|SS-3]]) (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda|R-5]])
*[[R-2 (missile)|Sibling]] ([[R-2 (missile)|SS-2]]) (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[RT-2PM Topol|Sickle]] ([[SS-25]]) (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[Silkworm missile|Silkworm]] subsonic cruise missile
*[[RT-21 Temp 2S|Sinner]] ([[SS-16]]) (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SİPER]] (Turkish SAM)
*[[R-14 Chusovaya|Skean]] ([[R-14 Chusovaya|SS-5]]) (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[Sky Bow I]] ([[Sky Bow|TK-1]]) (SAM)
*[[Sky Bow II]] ([[Sky Bow|TK-2]]) (SAM)
*[[Sky Bow III]] ([[Sky Bow|TK-3]]) (SAM)
*[[Sky Bow IV]] ([[Sky Bow IV|TK-4]]) (SAM)
*[[Sky Spear]] (Short range SSBM)
*[[Sky Sword I]] ([[Sky Sword I|TC-1]]) (air-to-air)
*[[Sky Sword II]] ([[Sky Sword II|TC-2]]) (air-to-air)
*[[Standoff Land Attack Missile|SLAM]]
*[[SLAM-ER]]
*[[SM-62 Snark]]
*[[XSM-73 Goose|SM-73 Goose]] (decoy cruise missile)
*[[XSM-74|SM-74]] (proposed decoy cruise missile)
*[[SOM (missile)|SOM]] (Turkish Cruise Missile)
*[[MR-UR-100 Sotka|Sotka]] (popular name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[MR-UR-100 Sotka|Spanker]] ([[MR-UR-100 Sotka|SS-17]]) (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[LIM-49A Spartan|Spartan]] LIM-49A ABM
*[[Spider]] ([[OTR-23 Oka|SS-23]]) (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[Spike (missile)|Spike/Gil]] (Anti-tank)
*[[Sprint (missile)|Sprint]] ABM
*[[SS-1 Scunner]] (NATO reporting name for the [[R-1 (missile)|R-1]])
*[[SS-1b Scud]] (NATO reporting name for the [[R-11 Zemlya]])
*[[SS-1c Scud]] (NATO reporting name for the [[Scud missile|R-300 Elbrus]])
*[[SS-2 Sibling]] (NATO reporting name for the [[R-2 (missile)|R-2]])
*[[SS-3 Shyster]] (NATO reporting name for the [[R-5 Pobeda]])
*[[SS-4 Sandal]] (NATO reporting name for the [[R-12 Dvina]])
*[[R-14 Chusovaya|SS-5 Skean]] (NATO reporting name for the [[R-14 Chusovaya]])
*[[SS-6 Sapwood]] (NATO reporting name for the [[R-7 Semyorka]])
*[[SS-7 Saddler]] (NATO reporting name for the [[R-16 (missile)|R-16]])
*[[SS-8 Sasin]] (NATO reporting name for the [[R-9 Desna]], also mistakenly applied to the [[R-26 (missile)|R-26]])
*[[SS-9 Scarp]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36]])
*[[SS-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[UR-200]])
*[[SS-11 Sego]] (NATO reporting name for the [[UR-100]])
*[[SS-12 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]])
*[[SS-13 Savage]] (NATO reporting name for the [[RT-2]])
*[[SS-14 Scamp]] (NATO reporting name for the [[RT-15]])
*[[SS-15 Scrooge]] (NATO reporting name for the [[RT-20P|RT-20]])
*[[SS-16 Sinner]] (NATO reporting name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[SS-17 Spanker]] (NATO reporting name for the [[MR-UR-100 Sotka]])
*[[SS-18 Satan]] (NATO reporting name for the [[R-36 (missile)|R-36M]])
*[[SS-19 Stiletto]] (NATO reporting name for the [[UR-100N]])
*[[SS-20 Saber]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]])
*[[SS-21 Scarab]] (NATO reporting name for the [[OTR-21 Tochka]])
*[[SS-22 Scaleboard]] (NATO reporting name for the [[TR-1 Temp]] modified versions)
*[[SS-23 Spider]] (NATO reporting name for the [[OTR-23 Oka]])
*[[SS-24 Scalpel]] (NATO reporting name for the [[RT-23 Molodets]])
*[[RT-2PM Topol|SS-25 Sickle]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM Topol]])
*[[SS-26 Stone]] (NATO reporting name for the [[9K720 Iskander]])
*[[RT-2PM2 Topol-M|SS-27 Sickle B]] (NATO reporting name for the [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[RSD-10 Pioneer|SS-28 Saber 2]] (NATO reporting name for the [[RSD-10 Pioneer]] latest variant)
*[[RS-24 Yars|SS-29]] (NATO reporting name for the [[RS-24 Yars]])
*[[SS-1000]] (Brazil, retired)
*[[SSM-N-2 Triton]] (never built)
*[[SS-N-2]] Styx
*[[SS-N-4 Sark]] (NATO reporting name for the [[R-13 (missile)|R-13]])
*[[SS-N-5 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-21 (missile)|R-21]])
*[[SS-N-6 Serb]] (NATO reporting name for the [[R-27 (missile)|R-27]])
*[[SS-N-12]] Sandbox (NATO reporting name for the [[P-500 Bazalt]])
*[[SS-N-15]] Starfish (NATO reporting name for the [[RPK-2 Vyuga]])
*[[SS-N-16]] Stallion (NATO reporting name for the [[RPK-6 Vodopad/RPK-7 Veter]])
*[[SS-N-17]] Snipe (NATO reporting name for the [[R-31 (missile)|R-31/RSM-45]])
*[[SS-N-19]] Shipwreck (NATO reporting name for the [[P-700 Granit]])
*[[SS-N-20]] Sturgeon (NATO reporting name for the [[R-39 Rif]])
*[[SS-N-22]] Sunburn
*[[SS-N-27 Sizzler]] (NATO reporting name for the [[Kalibr (missile family)|3M-54 Klub]])
*[[SS-X-10 Scrag]] (NATO reporting name for the [[Global Rocket 1]])
*[[SS.10]] surface-to-surface missile (France)
*[[SS.11]] surface-to-surface / air-to-surface missile (France)
*[[SS.12/AS.12|SS.12]] surface-to-surface missile (France)
*[[SSM-A-23 Dart]]
*[[Standoff Land Attack Missile]]
*[[Starstreak]]
*[[Storm Shadow]]
*[[Strela-1]] (SA-9 Gaskin)
*[[Strela-2]] (SA-7/SA-N-5 Grail)
*[[Super 530]] 
*[[Swingfire]]

===T===

*[[Taimur (missile)|Taimur]] (Pakistani ICBM)
*[[KEPD 350|Taurus]]
*[[Terminal High Altitude Area Defense|THAAD]]
*[[Terne ASW]]
*[[TR-1 Temp|Temp]] (popular name for the [[TR-1 Temp]])
*[[Temp 2S]] (popular name for the [[RT-21 Temp 2S]])
*[[English Electric Thunderbird|Thunderbird]] (surface-to-air missile for British Army use, built by English Electric)
*[[Tippu missile|Tippu]] (Pakistani IRBM)
*TLVS (PAC-3 MSE, IRIS-T SL missiles) (Germano-American) land-based SHORAD/MRAD system
*Topol (popular name for the [[RT-2PM Topol]] and [[RT-2PM2 Topol-M]])
*[[TOROS missile|TOROS]]
*[[TR-1 Temp]] theatre ballistic missile (Russia; Cold War) (SS-12 / SS-22 Scaleboard)
*[[Trigat]]
*[[Trishul missile|Trishul]] (Indian Surface-to-Air Missile)

===U===

*[[Polaris missile|UGM-27 Polaris]]
*[[Poseidon missile|UGM-73 Poseidon]]
*[[UGM-89 Perseus]]
*[[UGM-96 Trident I]]
*[[UGM-133 Trident II]]
*[[Umkhonto missile|Umkhonto]]
*[[UMTAS]]
* [[UR-100]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-11 Sego)
* [[UR-100MR]] (common alternate designation for the [[MR-UR-100 Sotka]])
* [[UR-100N]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-19 Stiletto)
* [[UR-200]] intercontinental ballistic missile (Russia; Cold War) (NATO reporting name SS-X-10 Scrag)
*[[UUM-44 SUBROC|UUM-44 Subroc]]
*[[UUM-125 Sea Lance]]

===V===

*[[V-1 (flying bomb)|V-1]]
*[[V-2 rocket|V-2]]
*[[Vilkha (missile complex)|Vilkha]]
*[[R-36 (missile)|Voevoda]] (popular name for the [[R-36 (missile)|R-36M2]])
*[[VL-SRSAM]] (Indian naval surface-to-air missile derived from [[Astra (missile)|Astra]]

===W===

*[[Wasserfall missile|Wasserfall]]
*[[Wan Chien]]

===X===

*[[X-4 missile|X-4]]

===Y===

*[[YJ-6]]
*[[YJ-7]]
*[[YJ-8]]
*[[YJ-12]]
*[[YJ-15]]
*[[YJ-17]]
*[[YJ-18]]
*[[YJ-19]]
*[[YJ-20]]
*[[YJ-21]]
*[[YJ-22]]
*[[YJ-62]]
*[[YJ-82]]
*[[YJ-83]]
*[[YJ-91]]
*[[Yun Feng]]

===Z===

* [[3M22 Zircon|Zircon]]

==پڻ ڏسو==
* جنگي هٿيارن جي فهرست
* ملڪ جي لحاظ کان ميزائلن جي فهرست 
* آمريڪا جي فعال ميزائلن جي فهرست 
* راڪيٽ جهازن جي فهرست  
* فوجي راڪيٽن جي فهرست 
* انٽرڪانٽينينٽل بيلسٽڪ ميزائل  
* پاڪستان جي ميزائلن جي فهرست
* [[Lists of weapons]]
* [[List of missiles by country]]
* [[List of active missiles of the United States military]]
* [[List of orbital launch systems]]
* [[List of rocket aircraft]]
* [[List of sounding rockets]]
* [[List of military rockets]]
* [[List of upper stages]]
* {{slink|List of artillery#Rockets}}
* [[Model rocket]]
* [[Intercontinental ballistic missile]]
* [[Expendable launch system]]
* [[NATO reporting name]] (has lists of various Soviet missiles)

==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [http://missilethreat.csis.org/missiles-of-the-world/ Missile Threat CSIS - Missiles of the World]
* [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ Federation of American Scientists (FAS) Missile directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502091506/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/ |date=2015-05-02 }}
* [http://missile.index.ne.jp/en/ Missile.index] – Based on Shinkigensha Co.Ltd's &quot;Illustrated Encyclopedia of the World's Missile Systems&quot;; ill. by Hitoshi Kitamura
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/ Directory of U.S. Military Rockets and Missiles] – By Andreas Parsch
** [http://www.designation-systems.net/usmilav/missiles.html Meaning of the code letters]
{{Navboxes
|state = collapsed
|title = ملڪن جي لحاظ کان ترتيب ڏنل ميزائلن جي فهرست
|list1 =
{{چين جا ميزائل|state=collapsed}}
{{ڀارت جا ميزائل|state=collapsed}}
{{ايران جا ميزائل|state=collapsed}}
{{اتر ڪوريا جا ميزائل|state=collapsed}}
{{پاڪستان جا ميزائل|state=collapsed}}
{{روس ۽ سوويت يونين جا ميزائل|missiles|state=collapsed}}
{{برطانيه جا ميزائل|state=collapsed}}
{{آمريڪا جا ميزائل|state=collapsed}}
{{Russian and Soviet military designation sequences|state=collapsed}}
}}

{{DEFAULTSORT:Missiles}}
[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:جنگي هٿيار]]
[[زمرو:گائيڊڊ ميزائل]] 
[[زمرو:جنگي هٿيارن جون فهرستون|ميزائل]]</text>
      <sha1>rzjszw9cwrp4r70axytk7v3d31rtps3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:گائيڊڊ ميزائل</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94406</id>
    <revision>
      <id>368788</id>
      <timestamp>2026-03-31T08:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ميزائل]] [[زمرو:جنگي هٿيار]]</comment>
      <origin>368788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="o1869t6c3tt6bfl6bfqiv4dd2pxku0j" xml:space="preserve">[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:جنگي هٿيار]]</text>
      <sha1>o1869t6c3tt6bfl6bfqiv4dd2pxku0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جنگي هٿيارن جون فهرستون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94407</id>
    <revision>
      <id>368789</id>
      <timestamp>2026-03-31T08:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:جنگي هٿيار]] [[زمرو:جنگ سان لاڳاپيل فهرستون]]</comment>
      <origin>368789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="j8e0hwodbn4mb4n217rmxpli62qmpqg" xml:space="preserve">[[زمرو:جنگي هٿيار]]
[[زمرو:جنگ سان لاڳاپيل فهرستون]]</text>
      <sha1>j8e0hwodbn4mb4n217rmxpli62qmpqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:جنگ سان لاڳاپيل فهرستون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94408</id>
    <revision>
      <id>368790</id>
      <timestamp>2026-03-31T08:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو:  [[زمرو:جنگ]] [[زمرو:فهرستون]]</comment>
      <origin>368790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="mdloan48trpo53ehyna8aacsp7cs7z9" xml:space="preserve">
[[زمرو:جنگ]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>mdloan48trpo53ehyna8aacsp7cs7z9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سبزيون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94409</id>
    <revision>
      <id>368801</id>
      <timestamp>2026-03-31T09:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:زراعت]] [[زمرو:نباتات]] [[زمرو:غذا]]</comment>
      <origin>368801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="9ca99vzzz81foho8sadtn1ytzjtxmi8" xml:space="preserve">[[زمرو:زراعت]]
[[زمرو:نباتات]]
[[زمرو:غذا]]</text>
      <sha1>9ca99vzzz81foho8sadtn1ytzjtxmi8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368802</id>
      <parentid>368801</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="2lh6o5l40kjyxhn8j9ct6vacq0hk91i" xml:space="preserve">[[زمرو:زراعت]]
[[زمرو:نباتات]]
[[زمرو:غذائون]]</text>
      <sha1>2lh6o5l40kjyxhn8j9ct6vacq0hk91i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابدالي-I ميزائل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94410</id>
    <revision>
      <id>368804</id>
      <timestamp>2026-03-31T09:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1300516067|Abdali-I]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>368804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1414" sha1="eug931siii0wruizxfqxz25tgesq6qg" xml:space="preserve">{{For|افغانستان جي باني|احمد شاهه دراني{{!}}احمد شاهه ابدالي}}'''ابدالي''' ( [[اردو]] : ابدالي؛ فوجي نالو: '''حتف-II''') هڪ وچولي حد جو [[زمين کان زمين ميزائل|زمين تي ٻڌل]] ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل آهي جيڪا هن وقت [[پاڪستان فوج|پاڪستاني فوج]] جي اسٽريٽجڪ ڪمانڊ سان فوجي خدمت ۾ آهي.

خلائي تحقيق ڪميشن (سپارڪو) پاران ڊزائين ۽ ترقي ڪيل، هن پروگرام جو نالو [[احمد شاهه ابدالي]] جي نالي تي رکيو ويو آهي ۽ ان جي پاڪستاني فوجي تعیناتي کي '''حتف-II''' ميزائل جي نالي سان نامزد ڪيو ويو آهي. &lt;ref name=&quot;Dawn News&quot;&gt;{{Cite news|title=Kabul objects to Pakistani missile names|url=https://www.dawn.com/news/180037|agency=AP|publisher=Dawn, 2006|date=23 February 2006}}&lt;/ref&gt;

اصل ۾ سال 1993ع ۾ منصوبو بڻايو ويو هو، پر 1994ع ۾ [[چين]] کان M-11 ميزائلن جي حصول جي ڪري منسوخ ڪيو ويو. منسوخي جي باوجود، پروگرام تي ڪم جاري رهيو ۽ 1995ع ۾ فنڊنگ لاءِ ممڪن بڻايو ويو جڏهن نئين ڊيزائن کي تعیناتي لاءِ منظور ڪيو ويو. &lt;ref name=&quot;CSIS, Hatf 2&quot; /&gt;</text>
      <sha1>eug931siii0wruizxfqxz25tgesq6qg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368805</id>
      <parentid>368804</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:46:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ميزائل]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1441" sha1="t9r4xrg4nqv0qu8t6snr63scr75jzlr" xml:space="preserve">{{For|افغانستان جي باني|احمد شاهه دراني{{!}}احمد شاهه ابدالي}}'''ابدالي''' ( [[اردو]] : ابدالي؛ فوجي نالو: '''حتف-II''') هڪ وچولي حد جو [[زمين کان زمين ميزائل|زمين تي ٻڌل]] ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل آهي جيڪا هن وقت [[پاڪستان فوج|پاڪستاني فوج]] جي اسٽريٽجڪ ڪمانڊ سان فوجي خدمت ۾ آهي.

خلائي تحقيق ڪميشن (سپارڪو) پاران ڊزائين ۽ ترقي ڪيل، هن پروگرام جو نالو [[احمد شاهه ابدالي]] جي نالي تي رکيو ويو آهي ۽ ان جي پاڪستاني فوجي تعیناتي کي '''حتف-II''' ميزائل جي نالي سان نامزد ڪيو ويو آهي. &lt;ref name=&quot;Dawn News&quot;&gt;{{Cite news|title=Kabul objects to Pakistani missile names|url=https://www.dawn.com/news/180037|agency=AP|publisher=Dawn, 2006|date=23 February 2006}}&lt;/ref&gt;

اصل ۾ سال 1993ع ۾ منصوبو بڻايو ويو هو، پر 1994ع ۾ [[چين]] کان M-11 ميزائلن جي حصول جي ڪري منسوخ ڪيو ويو. منسوخي جي باوجود، پروگرام تي ڪم جاري رهيو ۽ 1995ع ۾ فنڊنگ لاءِ ممڪن بڻايو ويو جڏهن نئين ڊيزائن کي تعیناتي لاءِ منظور ڪيو ويو. &lt;ref name=&quot;CSIS, Hatf 2&quot; /&gt;

[[زمرو:ميزائل]]</text>
      <sha1>t9r4xrg4nqv0qu8t6snr63scr75jzlr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368806</id>
      <parentid>368805</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:پاڪستان جي فوج]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>368806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1481" sha1="bzegdrp9m34nnjtnlcbetl0zdh95b3u" xml:space="preserve">{{For|افغانستان جي باني|احمد شاهه دراني{{!}}احمد شاهه ابدالي}}'''ابدالي''' ( [[اردو]] : ابدالي؛ فوجي نالو: '''حتف-II''') هڪ وچولي حد جو [[زمين کان زمين ميزائل|زمين تي ٻڌل]] ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل آهي جيڪا هن وقت [[پاڪستان فوج|پاڪستاني فوج]] جي اسٽريٽجڪ ڪمانڊ سان فوجي خدمت ۾ آهي.

خلائي تحقيق ڪميشن (سپارڪو) پاران ڊزائين ۽ ترقي ڪيل، هن پروگرام جو نالو [[احمد شاهه ابدالي]] جي نالي تي رکيو ويو آهي ۽ ان جي پاڪستاني فوجي تعیناتي کي '''حتف-II''' ميزائل جي نالي سان نامزد ڪيو ويو آهي. &lt;ref name=&quot;Dawn News&quot;&gt;{{Cite news|title=Kabul objects to Pakistani missile names|url=https://www.dawn.com/news/180037|agency=AP|publisher=Dawn, 2006|date=23 February 2006}}&lt;/ref&gt;

اصل ۾ سال 1993ع ۾ منصوبو بڻايو ويو هو، پر 1994ع ۾ [[چين]] کان M-11 ميزائلن جي حصول جي ڪري منسوخ ڪيو ويو. منسوخي جي باوجود، پروگرام تي ڪم جاري رهيو ۽ 1995ع ۾ فنڊنگ لاءِ ممڪن بڻايو ويو جڏهن نئين ڊيزائن کي تعیناتي لاءِ منظور ڪيو ويو. &lt;ref name=&quot;CSIS, Hatf 2&quot; /&gt;

[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:پاڪستان جي فوج]]</text>
      <sha1>bzegdrp9m34nnjtnlcbetl0zdh95b3u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368807</id>
      <parentid>368806</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1698" sha1="6j51e6zard8i92j95qaovv2vd8z7pyh" xml:space="preserve">{{For|افغانستان جي باني|احمد شاهه دراني{{!}}احمد شاهه ابدالي}}'''ابدالي''' ( [[اردو]] : ابدالي؛ فوجي نالو: '''حتف-II''') هڪ وچولي حد جو [[زمين کان زمين ميزائل|زمين تي ٻڌل]] ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل آهي جيڪا هن وقت [[پاڪستان فوج|پاڪستاني فوج]] جي اسٽريٽجڪ ڪمانڊ سان فوجي خدمت ۾ آهي.

خلائي تحقيق ڪميشن (سپارڪو) پاران ڊزائين ۽ ترقي ڪيل، هن پروگرام جو نالو [[احمد شاهه ابدالي]] جي نالي تي رکيو ويو آهي ۽ ان جي پاڪستاني فوجي تعیناتي کي '''حتف-II''' ميزائل جي نالي سان نامزد ڪيو ويو آهي. &lt;ref name=&quot;Dawn News&quot;&gt;{{Cite news|title=Kabul objects to Pakistani missile names|url=https://www.dawn.com/news/180037|agency=AP|publisher=Dawn, 2006|date=23 February 2006}}&lt;/ref&gt;

اصل ۾ سال 1993ع ۾ منصوبو بڻايو ويو هو، پر 1994ع ۾ [[چين]] کان M-11 ميزائلن جي حصول جي ڪري منسوخ ڪيو ويو. منسوخي جي باوجود، پروگرام تي ڪم جاري رهيو ۽ 1995ع ۾ فنڊنگ لاءِ ممڪن بڻايو ويو جڏهن نئين ڊيزائن کي تعیناتي لاءِ منظور ڪيو ويو. &lt;ref name=&quot;CSIS, Hatf 2&quot; /&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:پاڪستان جي فوج]]
[[زمرو:پاڪستان جو دفاع]]
[[زمرو:پاڪستان جا هٿيار]]
[[زمرو:پاڪستان جا ميزائل]]
[[زمرو:پاڪستان جي فوجي صلاحيت]]</text>
      <sha1>6j51e6zard8i92j95qaovv2vd8z7pyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368812</id>
      <parentid>368807</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>368812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1625" sha1="exxne8zg1pxtouciewdopk34ea1te2t" xml:space="preserve">{{For|افغانستان جي باني|احمد شاهه دراني{{!}}احمد شاهه ابدالي}}'''ابدالي''' ( [[اردو]] : ابدالي؛ فوجي نالو: '''حتف-II''') هڪ وچولي حد جو [[زمين کان زمين ميزائل|زمين تي ٻڌل]] ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل آهي جيڪا هن وقت [[پاڪستان فوج|پاڪستاني فوج]] جي اسٽريٽجڪ ڪمانڊ سان فوجي خدمت ۾ آهي.

خلائي تحقيق ڪميشن (سپارڪو) پاران ڊزائين ۽ ترقي ڪيل، هن پروگرام جو نالو [[احمد شاهه ابدالي]] جي نالي تي رکيو ويو آهي ۽ ان جي پاڪستاني فوجي تعیناتي کي '''حتف-II''' ميزائل جي نالي سان نامزد ڪيو ويو آهي. &lt;ref name=&quot;Dawn News&quot;&gt;{{Cite news|title=Kabul objects to Pakistani missile names|url=https://www.dawn.com/news/180037|agency=AP|publisher=Dawn, 2006|date=23 February 2006}}&lt;/ref&gt;

اصل ۾ سال 1993ع ۾ منصوبو بڻايو ويو هو، پر 1994ع ۾ [[چين]] کان M-11 ميزائلن جي حصول جي ڪري منسوخ ڪيو ويو. منسوخي جي باوجود، پروگرام تي ڪم جاري رهيو ۽ 1995ع ۾ فنڊنگ لاءِ ممڪن بڻايو ويو جڏهن نئين ڊيزائن کي تعیناتي لاءِ منظور ڪيو ويو. &lt;ref name=&quot;CSIS, Hatf 2&quot; /&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:پاڪستان جا ميزائل]]
[[زمرو:پاڪستان جا جنگي هٿيار]]
[[زمرو:پاڪستان جي فوجي صلاحيت]]</text>
      <sha1>exxne8zg1pxtouciewdopk34ea1te2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368814</id>
      <parentid>368812</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1592" sha1="ga7slhva9phhox4txgifu164w85rg27" xml:space="preserve">{{For|افغانستان جي باني|احمد شاهه ابدالي}}'''ابدالي''' ( [[اردو]] : ابدالي؛ فوجي نالو: '''حتف-II''') هڪ وچولي حد جو [[زمين کان زمين ميزائل|زمين تي ٻڌل]] ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل آهي جيڪا هن وقت [[پاڪستان فوج|پاڪستاني فوج]] جي اسٽريٽجڪ ڪمانڊ سان فوجي خدمت ۾ آهي.

خلائي تحقيق ڪميشن (سپارڪو) پاران ڊزائين ۽ ترقي ڪيل، هن پروگرام جو نالو [[احمد شاهه ابدالي]] جي نالي تي رکيو ويو آهي ۽ ان جي پاڪستاني فوجي تعیناتي کي '''حتف-II''' ميزائل جي نالي سان نامزد ڪيو ويو آهي. &lt;ref name=&quot;Dawn News&quot;&gt;{{Cite news|title=Kabul objects to Pakistani missile names|url=https://www.dawn.com/news/180037|agency=AP|publisher=Dawn, 2006|date=23 February 2006}}&lt;/ref&gt;

اصل ۾ سال 1993ع ۾ منصوبو بڻايو ويو هو، پر 1994ع ۾ [[چين]] کان M-11 ميزائلن جي حصول جي ڪري منسوخ ڪيو ويو. منسوخي جي باوجود، پروگرام تي ڪم جاري رهيو ۽ 1995ع ۾ فنڊنگ لاءِ ممڪن بڻايو ويو جڏهن نئين ڊيزائن کي تعیناتي لاءِ منظور ڪيو ويو. &lt;ref name=&quot;CSIS, Hatf 2&quot; /&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:پاڪستان جا ميزائل]]
[[زمرو:پاڪستان جا جنگي هٿيار]]
[[زمرو:پاڪستان جي فوجي صلاحيت]]</text>
      <sha1>ga7slhva9phhox4txgifu164w85rg27</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368815</id>
      <parentid>368814</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T10:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1809" sha1="a759a16ap3j87y22xhsrt6syrlvteou" xml:space="preserve">{{For|افغانستان جي باني|احمد شاهه ابدالي}}
[[File:IRBM of Pakistan at IDEAS 2008.jpg|thumb|[[ڪراچي]] ۾ جنگي هٿيارن جي نمائش &quot;آئيڊياز 2008&quot; ۾ &quot;حتف-II، ابدالي ميزائل (کاٻي طرف)]]
'''ابدالي''' ([[اردو]]: ابدالي؛ فوجي نالو: حتف-II) هڪ وچولي حد جو [[زمين کان زمين ميزائل|زمين کان زمين تي مار ڪندڙ]] ٽيڪٽيڪل بيلسٽڪ ميزائل آهي جيڪا هن وقت [[پاڪستان فوج|پاڪستان جي فوج]] جي اسٽريٽجڪ ڪمانڊ سان فوجي خدمت ۾ آهي.

خلائي تحقيق ڪميشن (سپارڪو) پاران ڊزائين ۽ ترقي ڪيل، هن پروگرام جو نالو [[احمد شاهه ابدالي]] جي نالي تي رکيو ويو آهي ۽ ان جي پاڪستاني فوجي تعیناتي کي &quot;حتف-II ميزائل&quot; جي نالي سان نامزد ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;Dawn News&quot;&gt;{{Cite news|title=Kabul objects to Pakistani missile names|url=https://www.dawn.com/news/180037|agency=AP|publisher=Dawn, 2006|date=23 February 2006}}&lt;/ref&gt;

اصل ۾ سال 1993ع ۾ منصوبو بڻايو ويو هو، پر سال 1994ع ۾ [[چين]] کان M-11 ميزائلن جي حصول جي ڪري منسوخ ڪيو ويو. منسوخي جي باوجود، پروگرام تي ڪم جاري رهيو ۽ سال 1995ع ۾ فنڊنگ لاءِ ممڪن بڻايو ويو جڏهن نئين ڊيزائن کي تعیناتي لاءِ منظور ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;CSIS, Hatf 2&quot; /&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:پاڪستان جا ميزائل]]
[[زمرو:پاڪستان جا جنگي هٿيار]]
[[زمرو:پاڪستان جي فوجي صلاحيت]]</text>
      <sha1>a759a16ap3j87y22xhsrt6syrlvteou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستان جا ميزائل</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94411</id>
    <revision>
      <id>368808</id>
      <timestamp>2026-03-31T09:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ميزائل]] [[زمرو:پاڪستان جا جنگي هٿيار]]</comment>
      <origin>368808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="pa6dng37gxi6uvexkfq9bti9q1u7jix" xml:space="preserve">[[زمرو:ميزائل]]
[[زمرو:پاڪستان جا جنگي هٿيار]]</text>
      <sha1>pa6dng37gxi6uvexkfq9bti9q1u7jix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستان جا جنگي هٿيار</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94412</id>
    <revision>
      <id>368809</id>
      <timestamp>2026-03-31T09:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:جنگي هٿيار]] [[زمرو:پاڪستان جي فوج]]</comment>
      <origin>368809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="l2gv03xbuf3imetuxdywjuyvsne4dgb" xml:space="preserve">[[زمرو:جنگي هٿيار]]
[[زمرو:پاڪستان جي فوج]]</text>
      <sha1>l2gv03xbuf3imetuxdywjuyvsne4dgb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>368813</id>
      <parentid>368809</parentid>
      <timestamp>2026-03-31T09:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>368813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="8xguf7s498qdfmqes2fb0tvv74yk29m" xml:space="preserve">[[زمرو:جنگي هٿيار]]
[[زمرو:پاڪستان جي فوجي صلاحيت]]</text>
      <sha1>8xguf7s498qdfmqes2fb0tvv74yk29m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستان جي فوجي صلاحيت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94413</id>
    <revision>
      <id>368810</id>
      <timestamp>2026-03-31T09:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:پاڪستان جي فوج]]</comment>
      <origin>368810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="f3lmns7o41bqzw0er010rhbzdbe89tx" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستان جي فوج]]</text>
      <sha1>f3lmns7o41bqzw0er010rhbzdbe89tx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:پاڪستان جو دفاع</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94414</id>
    <revision>
      <id>368811</id>
      <timestamp>2026-03-31T09:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:پاڪستان جي فوجي صلاحيت]]</comment>
      <origin>368811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="qsl6ii3kudyqtnbbcsilyd78c3fgl1y" xml:space="preserve">[[زمرو:پاڪستان جي فوجي صلاحيت]]</text>
      <sha1>qsl6ii3kudyqtnbbcsilyd78c3fgl1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:Icedcherri</title>
    <ns>3</ns>
    <id>94415</id>
    <revision>
      <id>368817</id>
      <timestamp>2026-03-31T10:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <comment>ڀليڪار!</comment>
      <origin>368817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="hfjrjpvdl7v3hfh6pvmyeymvmb3y58a" xml:space="preserve">
{{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}}
&lt;div style=&quot;padding:5px;font-size:medium&quot;&gt;&lt;center style=&quot;word-spacing:1ex&quot;&gt;[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] &lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
{| bgcolor=&quot;#ADDFAD&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;&quot;
|&lt;span style=&quot;font-family:MB Lateefi;float:left&quot;&gt;'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''&lt;/span&gt;
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
[[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]]
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;''

'''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.&lt;br&gt;
* وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع  ۾  عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.&lt;br /&gt;
* ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.'''
* صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''.

&lt;Font - size=4&gt; '''اصول ۽ قاعدا''' &lt;/Font - size&gt;

&lt;Font - size=3&gt;  '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' &lt;/Font - size&gt;&lt;br&gt;
ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا.
* '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''':
** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''.
** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''.
** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''.

&lt;Font - size=3&gt; '''تعاون''' &lt;/Font - size&gt;

* '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''.
&lt;inputbox&gt;type=search&lt;/inputbox&gt;
* '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا  واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''.
&lt;inputbox&gt;type=create&lt;/inputbox&gt;
*  '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.&lt;/center&gt;
|} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:42, 31 مارچ 2026 ( يو.ٽي.سي)</text>
      <sha1>hfjrjpvdl7v3hfh6pvmyeymvmb3y58a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:Cheesepizzaaa</title>
    <ns>3</ns>
    <id>94416</id>
    <revision>
      <id>368818</id>
      <timestamp>2026-03-31T10:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <comment>ڀليڪار!</comment>
      <origin>368818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="hfjrjpvdl7v3hfh6pvmyeymvmb3y58a" xml:space="preserve">
{{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}}
&lt;div style=&quot;padding:5px;font-size:medium&quot;&gt;&lt;center style=&quot;word-spacing:1ex&quot;&gt;[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] &lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
{| bgcolor=&quot;#ADDFAD&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;&quot;
|&lt;span style=&quot;font-family:MB Lateefi;float:left&quot;&gt;'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''&lt;/span&gt;
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
[[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]]
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;''

'''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.&lt;br&gt;
* وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع  ۾  عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.&lt;br /&gt;
* ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.'''
* صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''.

&lt;Font - size=4&gt; '''اصول ۽ قاعدا''' &lt;/Font - size&gt;

&lt;Font - size=3&gt;  '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' &lt;/Font - size&gt;&lt;br&gt;
ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا.
* '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''':
** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''.
** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''.
** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''.

&lt;Font - size=3&gt; '''تعاون''' &lt;/Font - size&gt;

* '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''.
&lt;inputbox&gt;type=search&lt;/inputbox&gt;
* '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا  واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''.
&lt;inputbox&gt;type=create&lt;/inputbox&gt;
*  '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.&lt;/center&gt;
|} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:42, 31 مارچ 2026 ( يو.ٽي.سي)</text>
      <sha1>hfjrjpvdl7v3hfh6pvmyeymvmb3y58a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:~2026-19987-75</title>
    <ns>3</ns>
    <id>94417</id>
    <revision>
      <id>368819</id>
      <timestamp>2026-03-31T10:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <comment>ڀليڪار!</comment>
      <origin>368819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="st12f4vy6dznv60bdvr15wi5ls2mcio" xml:space="preserve">
{{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}}
&lt;div style=&quot;padding:5px;font-size:medium&quot;&gt;&lt;center style=&quot;word-spacing:1ex&quot;&gt;[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] &lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
{| bgcolor=&quot;#ADDFAD&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;&quot;
|&lt;span style=&quot;font-family:MB Lateefi;float:left&quot;&gt;'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''&lt;/span&gt;
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
[[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]]
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;''

'''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.&lt;br&gt;
* وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع  ۾  عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.&lt;br /&gt;
* ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.'''
* صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''.

&lt;Font - size=4&gt; '''اصول ۽ قاعدا''' &lt;/Font - size&gt;

&lt;Font - size=3&gt;  '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' &lt;/Font - size&gt;&lt;br&gt;
ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا.
* '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''':
** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''.
** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''.
** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''.

&lt;Font - size=3&gt; '''تعاون''' &lt;/Font - size&gt;

* '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''.
&lt;inputbox&gt;type=search&lt;/inputbox&gt;
* '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا  واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''.
&lt;inputbox&gt;type=create&lt;/inputbox&gt;
*  '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.&lt;/center&gt;
|} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:43, 31 مارچ 2026 ( يو.ٽي.سي)</text>
      <sha1>st12f4vy6dznv60bdvr15wi5ls2mcio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:~2026-19710-45</title>
    <ns>3</ns>
    <id>94418</id>
    <revision>
      <id>368820</id>
      <timestamp>2026-03-31T10:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <comment>ڀليڪار!</comment>
      <origin>368820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="st12f4vy6dznv60bdvr15wi5ls2mcio" xml:space="preserve">
{{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}}
&lt;div style=&quot;padding:5px;font-size:medium&quot;&gt;&lt;center style=&quot;word-spacing:1ex&quot;&gt;[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] &lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
{| bgcolor=&quot;#ADDFAD&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;&quot;
|&lt;span style=&quot;font-family:MB Lateefi;float:left&quot;&gt;'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''&lt;/span&gt;
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
[[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]]
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;''

'''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.&lt;br&gt;
* وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع  ۾  عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.&lt;br /&gt;
* ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.'''
* صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''.

&lt;Font - size=4&gt; '''اصول ۽ قاعدا''' &lt;/Font - size&gt;

&lt;Font - size=3&gt;  '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' &lt;/Font - size&gt;&lt;br&gt;
ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا.
* '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''':
** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''.
** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''.
** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''.

&lt;Font - size=3&gt; '''تعاون''' &lt;/Font - size&gt;

* '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''.
&lt;inputbox&gt;type=search&lt;/inputbox&gt;
* '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا  واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''.
&lt;inputbox&gt;type=create&lt;/inputbox&gt;
*  '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.&lt;/center&gt;
|} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:43, 31 مارچ 2026 ( يو.ٽي.سي)</text>
      <sha1>st12f4vy6dznv60bdvr15wi5ls2mcio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:Kemkhachev</title>
    <ns>3</ns>
    <id>94419</id>
    <revision>
      <id>368821</id>
      <timestamp>2026-03-31T10:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <comment>ڀليڪار!</comment>
      <origin>368821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="st12f4vy6dznv60bdvr15wi5ls2mcio" xml:space="preserve">
{{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}}
&lt;div style=&quot;padding:5px;font-size:medium&quot;&gt;&lt;center style=&quot;word-spacing:1ex&quot;&gt;[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] &lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
{| bgcolor=&quot;#ADDFAD&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;&quot;
|&lt;span style=&quot;font-family:MB Lateefi;float:left&quot;&gt;'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''&lt;/span&gt;
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
[[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]]
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;''

'''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.&lt;br&gt;
* وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع  ۾  عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.&lt;br /&gt;
* ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.'''
* صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''.

&lt;Font - size=4&gt; '''اصول ۽ قاعدا''' &lt;/Font - size&gt;

&lt;Font - size=3&gt;  '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' &lt;/Font - size&gt;&lt;br&gt;
ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا.
* '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''':
** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''.
** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''.
** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''.

&lt;Font - size=3&gt; '''تعاون''' &lt;/Font - size&gt;

* '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''.
&lt;inputbox&gt;type=search&lt;/inputbox&gt;
* '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا  واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''.
&lt;inputbox&gt;type=create&lt;/inputbox&gt;
*  '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.&lt;/center&gt;
|} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:43, 31 مارچ 2026 ( يو.ٽي.سي)</text>
      <sha1>st12f4vy6dznv60bdvr15wi5ls2mcio</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>