وڪيپيڊيا sdwiki https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88 MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter ذريعات خاص بحث واپرائيندڙ واپرائيندڙ بحث وڪيپيڊيا وڪيپيڊيا بحث فائل فائل بحث ذريعات وڪي ذريعات وڪي بحث سانچو سانچو بحث مدد مدد بحث زمرو زمرو بحث باب باب بحث TimedText TimedText talk ماڊيول ماڊيول بحث Event Event talk 0 2590 368915 322675 2026-03-31T18:40:42Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 368915 wikitext text/x-wiki {{infobox book | name = شاهه جو رسالو | title_orig = '''شاه جو رسالو''' | translator = | image = [[فائل:Shah Jo Risalo.jpg|195px]] | caption= | author = [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[سنڌ]]، [[پاڪستان]] | language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] | series = | subject =[[سنڌ ۾ صوفي ازم|صوفي ازم (تصوف)]]<br/>[[سنڌي ثقافت|ثقافت]]<br/>[[سنڌ جي تاريخ|تاريخ]] | genre = [[شاعري]] | publisher =[[سنڌي ادبي بوڊ]] | pub_date =1961 | pages = | isbn = }} [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] جو رسالو [[سنڌي ادب]] ۾ هڪ املهه خزانو آهي. شاھ جو ڪلام، مضمون جي مدنظر تي هيٺين جدا طبقن ۾ وراهي سگهجي ٿو. <ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/Lateefyat/Book1/Book_page1.html |accessdate=2018-05-10 |archive-date=2018-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180518042703/http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Lateefyat/Book1/Book_page1.html |dead-url=yes }}</ref> == شاهه جو رسالو جا سُر (چيپٽر) == شاهه جي رسالي جا هيٺيان سر آهن. <ref>[http://www.wichaar.com/news/272 WICHAAR DOT COM***** Punjabi News and Comprehensive Punjabi Journal*****<!-- Bot generated title -->]</ref> <ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://sindhisangatuk.com/poetry/shah_jo_risalo.pdf |accessdate=2016-04-27 |archive-date=2016-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914095535/http://sindhisangatuk.com/poetry/shah_jo_risalo.pdf |dead-url=yes }}</ref> {{columns-list|4| # [[سر ڪلياڻ]] # [[سر يمن ڪلياڻ]] # [[سر کنڀات]] # [[سر سريراڳ]] # [[سر سامونڊي]] # [[سر سهڻي]] # [[سر سسئي آبري]] # [[سر معذوري]] # [[سر ديسي]] # [[سر ڪوهياري]] # [[سر حسيني]] # [[سر ليلا چنيسر]] # [[سر مومل راڻو]] # [[سر مارئي]] # [[سر ڪاموڏ]] # [[سر گھاتو]] # [[سر سورٺ]] # [[سرڪيڏارو]] # [[سر آسا]] # [[سارنگ]] # [[سر رپ]] # [[سر کاهوڙي]] # [[سر بروو سنڌي]] # [[سر رامڪلي]] # [[سر ڪاپائتي]] # [[سر پورب]] # [[سر ڪارايل]] # [[سر پرڀاتي]] # [[سر ڏهر]] # [[سر بلاول]] }} == تحقيق == ڊاڪٽر ارنيسٽ ٽرمپ پهريون غير ملڪي عالم هو جنهن رسالي کي ترتيب ڏيئي جرمني جي شهر ليپسگ مان 1866ع ۾ شايع ڪيو. پيسن جي گهٽتائيءَ سبب هو رسالي جا باقي سُر ڇپائي نه سگهيو. هن رسالي متعلق ڊاڪٽر دائود پوٽي لکيو ته، ”اگرچ ڇپايل نسخي ۾ گهڻيون ئي اوڻايون آهن، ته به هي ڇاپو ڪيترين ڳالهين ڪري ممتاز آهي. هن ڌارئين ڪرستان پادريءَ کي آفرين هجي، جو سرجو شي ڏيکاري اهڙو امل ماڻڪ نروار ڪري ٻين لاءِ مثال پيدا ڪيائين.<ref>{ مضمون ۽ مقالا/ ڊاڪٽر دائودپوٽو، ص 194}</ref>“.<ref>{{cite web |url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/mehran/Book2/Book_page5.html#_ftn1}}</ref> ڊاڪٽر ارنيسٽ ٽرمپ جي رسالي جي شايع ٿيڻ جي هڪ سال کان پوءِ، مطبع حيدري بمبئي جي مالڪ قاضي ابراهيم پل بندري، شاهه جو رسالو سنگي حروفن ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن رسالي جي ڪتابت حاجي محمد سمي ڪئي. ڪاتب جي اڳيان ٻه يا ٽي قلمي نسخا موجود هئا، جو رسالي جي حاشين تي مختلف پڙهڻيون ڏنل آهن. ڊاڪٽر گربخشاڻيءَ هن رسالي بابت مقدمي ۾ لکيو ته، ”هن ڇاپي جهڙو ردي نسخو هڏهين هٿ نه ايندو. سنڌ ۾ جيڪوبه ڪن ڪچري جهڙو ڪلام، جو شاهه جي نالي ڳائيندا آهن يا جيڪي بيت مسخرا مجلسن ۾ راند وجهندي چوندا ويندا آهن وغيره، سي به سڀ سواءِ ڪنهن تميز جي منجهس ٿو ڦيا ويا آهن. هن نسخي جي صورتخطي جهوني آهي، جنهن جي پڙهڻ ۾ گهڻي تڪليف ٿئي ٿي.“2. بمبئي واري رسالي جي شايع ٿيڻ کان پوءِ سنڌ جي تعليم کاتي سال 1900ع ۾، مسٽر تاراچند شو قيرام جي مدد سان نئين صورتخطيءَ ۾ شاهه جو رسالو ڇپائي پڌرو ڪيو، جنهن تي پوءِ گهڻي تنقيد ٿي. اُن ڳالهه کي مدنظر رکندي، مرزا قليچ بيگ سال 1913ع ۾ شاهه جو رسالو ڇپايو. مرزا صاحب سرڪاري ڇاپي کي سامهون رکندي، بمبئي ڇاپي وارا زائد بيت ۽ وايون رسالي ۾ داخل ڪيون ته جيئن پڙهندڙن کي سڀيئي بيت هڪ هنڌ ملي سگهن. مرزا صاحب واري رسالي ۾ پڙهڻين جون تمام گهڻيون غلطيون موجود آهن. سال 1923ع ۾ ڊاڪٽر گربخشاڻي رسالي جو صحيح ڇاپو شايع ڪرڻ جو بار پاڻ تي کنيو. ڊاڪٽر صاحب سال 1931ع تائين رسالي جا ٽي جلد ڇپائي پڌرا ڪيا. چوٿون جلد ڪن سببن جي ڪري ڇپائي نه سگهيو. ڊاڪٽر گربخشاڻيءَ رسالي جا جيڪي ٽي جلد شايع ڪيا، اُنهن ۾ گهڻو ڪري اِهو خيال رکيو ويو ته ٻين سالڪن جي بيتن کي الڳ ڪري هڪ صاف سُٿرو متن شايع ڪيو وڃي. ڪنهن حدتائين ڊاڪٽر گربخشاڻي پنهنجي مقصد ۾ سڦل به ٿيو. هن جي اڳيان قلمي نسخن جو ايترو گهڻو تعداد ڪونه هو، فقط پنج قلمي نسخا ۽ پنج ڇاپي رسالا سندس اڳيان هئا، جن جي آڌار تي هن متن جو بنياد رکيو. اِهوئي سبب آهي جو هو بيتن جي گهڻي ڇنڊ ڇاڻ ڪري نه سگهيو. ڪوشش ڪري ٻين سالڪن جا بيت الڳ ڪيائين.هُن بيتن جي معنيٰ، صحيح تلفظ ۽ لفظن جي سمجهاڻيءَ تي گهڻو زور ڏنو. سندس رسالو پنهنجيءَ جڳهه تي اهم ماخذ جي حيثيت رکي ٿو، جتان پوءِ جي مؤلفن گهڻو لاڀ حاصل ڪيو. اڃاتائين سندس رسالي جي گهڻي مڃتا آهي ۽ رسالو سنڌي ڪلاسيڪي ادب ۾ اهم جڳهه والاري ٿو. ڊاڪٽر گربخشاڻيءَ جي رسالي شايع ٿيڻ کان پوءِ غلام محمد شاهواڻيءَ جو رسالو شايع ٿيو، جنهن جون پڙهڻيون گربخشاڻيءَ واري رسالي تان ورتل آهن. اُن جا ٽي سُر ’واصف‘ جا لکيل آهن، جيڪي الڳ الڳ سُرن جي صورت ۾ به شايع ٿيا، جيڪي پوءِ رسالي ۾ پڻ داخل ڪيا ويا. شاه واڻيءَ جي رسالي ۾ ڊاڪٽر گربخشاڻيءَ واري رسالي کان علاوه باقي جيڪي سُر آهن تن ۾ ڌاريون ڪلام گهڻو ئي آهن. اُن جو سبب اِهو آهي جو ڊاڪٽر گربخشاڻيءَ جا ٻيا سُر شايع ٿي نه سگهيا جو اُنهن کي خبر پئي ها ته ڪهڙا بيت ٻين سالڪن جا آهن. شاهواڻيءَ جي اڳيان گهٽ ۾ گهٽ ٻه ماخذ: شاهه ڪريم جو رسالو ۽ ابيات سنڌي موجود هئا پر اُن جي باوجود‘ ”سُرآسا“ ۾ شاهه ڪريم جا بيت موجود آهن، جنهن مان خبر پوي ٿي ته موصوف ڪنهن به قسم جي کوجنا ڪرڻ جي ضرورت محسوس نه ڪئي ۽ بمبئيءَ واري رسالي کي اڳيان رکي باقي سُر ترتيب ڏنا. غلام محمد شاه واڻيءَ جي رسالي شايع ٿيڻ کان پوءِ هندوستان مان ڪلياڻ بول چند آڏواڻيءَ جو رسالو شايع ٿيو. اُن جو به ساڳيوئي حال آهي ۽ ڪيترن ئي سُرن ۾ ٻين سالڪن جا بيت موجود آهن. هن صاحب به تحقيق نه ڪئي، ايستائين جو شاهه ڪريم جي رسالي کي به نه ڏٺو. سڄو مدار گربخشاڻيءَ واري رسالي تي رکيو. ڪلياڻ آڏواڻيءَ جي رسالي کان پوءِ علامه آءِ .آءِ قاضيءَ جو رسالو شايع ٿيو . مون اِهو رسالو نه ڏٺو آهي، اِن ڪري اُن متعلق ڪجهه چئي نٿو سگهجي. ڪَجهه سال اڳ عثمان علي انصاريءَ جو رسالو شايع ٿيو آهي. فاضل مصنف ديباچي ۾ گهڻي خواهش ڪئي آهي ته ڌاريون ڪلام الڳ ڪيو وڃي، پر حال ساڳيو ئي آهي. ڪافي سُرن ۾ ٻين سالڪن جا بيت ڏنل آهن. البته بيتن جون ڪي نيون پڙهڻيون سامهون آيون آهن. انصاري صاحب جي آڏو شاهه ڪريم جو رسالو، شيخ عبدالرحيم جو ڪلام ۽ خواجه محمد زمان جا بيت موجود هئا، پراُن جي باوجود ”سُرآسا“ ۾ شاهه ڪريم جابيت موجود آهن، جنهن جو ڪو جواز نٿو ٺهي. هن صاحب به اُنهن ٽنهي ماخذن ڏانهن اک کڻي به نه نهاريو، جنهن مان اِهو نتيجو ڪڍي سگهجي ٿو ته انصاري صاحب به ٻين مـؤلفن جو رستو اختيار ڪيو ۽ تحقيق ڏانهن ڪو به توجهه نه ڏنو. افسوس جو جنهن صاحب اُن کي ايڊٽ ڪيو آهي، تنهن به اُن ڏانهن گهربل ڌيان نه ڏنو آهي. رسالي ۾ ايترو سو ٿيو آهي، جو سڀيئي ڌاريان سُر الڳ ڪيا ويا آهن، جيڪا هڪ خوش آئند ڳالهه آهي. شاهه جي رسالي تي جيڪا محنت سنڌ جي برک عالم ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ صاحب ڪئي آهي سا ڪنهن کان به لڪل ڪانهي. ڊاڪٽر صاحب سالن جا سال رسالي جي متن تي نور نچويو آهي، جنهن لاءِ سنڌي ادب سندس ٿورا ڪڏهن به لاهي نه سگهندو. سنڌ جي هن اورچ عالم 1967ع کان شاهه جي رسالي جي جامع متن لاءِ تحقيق جي ڪم جو آغاز ڪيو، جنهن جي اشاعت جي شروعات 1989ع ۾ معياري متن جي پهرئين جلد جي پڌري ٿيڻ سان ٿي. هي جلد”سُر ڪلياڻ ويمن“ جي متن، مهاڳ ۽ سمجهاڻيءَ واري حصي تي مشتمل آهي. پهرئين جلد کي مرتب ڪرڻ وقت 46 قلمي نسخا ۽ 10 ڇاپي نسخا ڪتب آندا ويا آهن. ايتري ساري مواد مان بيتن کي الڳ ڪرڻ، اُنهن کي ڀيٽڻ ۽ ترتيب ڏيڻ هڪ نهايت اوکو ڪم هو، جيڪو ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ صاحب وڏي خوش اسلوبيءَ سان مڪمل ڪيو آهي. هن ايڏي ساري ڪم ۾ اُهي ڪارڪن پڻ مبارڪ باد جا مستحق آهن، جن بيتن کي اُتارڻ ۽ ڀيٽ ڪرڻ ۾ ڊاڪٽر صاحب جو سهڻو ساٿ ڏنو ۽ سڄي ڪم ۾ ڊاڪٽر صاحب جا اڻ ٿڪ ٻانهن ٻيلي ٿي رهيا. اُنهن مخلص ڪارڪنن جي علمي سهڪار کان سواءِ رسالي جو ايڏو وڏو ڪم مڪمل ٿي نه سگهي ها.<ref>شاهه جو رسالو_معياري متن(جلد پهرئين جو تحقيقي جائزو) ناسف علي شيراز ؛ رسالو:مهراڻ؛ ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ 2004ع</ref> == شاهه جون سورميون== شاهه عبداللطيف ڀٽائي جي شاعريءَ جي سورمين کي سنڌي لوڪ ڪهاڻين جي اٺ راڻين طور سڃاتو وڃي ٿو، جن کي شاهه جو رسالو ۾ شاهي جو درجو ڏنو ويو آهي. ==ترجما == شاهه جو رسالو جو پهريون ڀيرو 1866ع ۾ ترجمو [[جرمن ٻولي]]ءَ ۾ هڪ جرمن ودوان ۽ پادريءَ پاران [[ارنيسٽ ٽرمپ|ارنسٽ ٽرمپ]] ڪيو هيو، جڏهن 1860 جي ڏهاڪي ۾ هو [[سنڌي ٻولي]] ۽ [[سنڌي ثقافت|سڀيتا]] ۽ [[جوڳي (ذات)|جوڳين]] ۽ ڳائڻن کان متاثر ٿيو، جن شاهه لطيف جي آيتن کي ڳايو. == پڻ ڏسو== * [[ليلا چنيسر]] * [[ڀٽ شاهه]] * [[ارنيسٽ ٽرمپ جو ترتيب ڏنل شاھ جو رسالو]] == ٻاهريان ڳنڍڻا== * [http://bhurgri.com/bhurgri/sd_index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180605162722/http://bhurgri.com/bhurgri/sd_index.php |date=2018-06-05 }} * [http://bhurgri.com/bhurgri/sd_shah_kalyan.php سُرُ ڪلياڻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100728230148/http://bhurgri.com/bhurgri/sd_shah_kalyan.php |date=2010-07-28 }} * [http://bhurgri.com/bhurgri/sd_shah_yemen.php سُرُ يمن ڪلياڻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219195440/http://www.bhurgri.com/bhurgri/sd_shah_yemen.php |date=2012-02-19 }} * [http://bhurgri.com/bhurgri/sd_shah_khambhat.php سُرُ کنڀات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425040829/http://www.bhurgri.com/bhurgri/sd_shah_khambhat.php |date=2011-04-25 }} * [http://bhurgri.com/bhurgri/sd_shah_srirag.php سُرُ سريراڳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425040938/http://www.bhurgri.com/bhurgri/sd_shah_srirag.php |date=2011-04-25 }} * [http://bhurgri.com/bhurgri/sd_shah.php شاهه جو رسالو ۽؛ مڪمل متن سنڌي ٻوليءَ ۾] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812102504/http://bhurgri.com/bhurgri/sd_shah.php |date=2011-08-12 }} * [https://web.archive.org/web/20091026214111/http://geocities.com/thebhittai/ شاهه جو رسالو - چونڊ، ترجمو: ايلسا قاضي پاران انگريزيءَ ۾] * [https://www.facebook.com/RisaloShahJo شاھ جو رسالو جو آفيشل فين پيج فيس بڪ تي مختلف ٻولين ۾] * [http://www.bhurgri.com/bhurgri/downloads/risalo.pdf Sشاهه جو رسالو مڪمل متن اي-ڪتاب/پي ڊي ايف فارميٽ ۾] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140801003150/http://bhurgri.com/bhurgri/downloads/risalo.pdf |date=2014-08-01 }} * [http://www.apnaorg.com/poetry/shahjorisalo/ شاهه جو رسالو: چُونڊ آيتن جو پنجابي ترجمو] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:اسلامي ادب]] [[زمرو:اسلامي شاعري]] [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] [[زمرو:پاڪستاني ادب]] [[زمرو:سنڌي ادب]] [[زمرو:سنڌي شاعري]] [[زمرو:سنڌي شاعري جا ڪتاب]] [[زمرو:سنڌي لوڪ ڪھاڻي]] [[زمرو:صوفي ادب]] [[زمرو:عقيدتي ادب]] [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:لطيفيات]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] p78cjxs8lhtdhzxr9opwfgf2zrzvo5u 0 8707 368921 116975 2026-03-31T18:46:42Z Memon2025 21315 368921 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = القانون في الطب | image = The Canon of Medicine.jpg | image_size = | alt = القانون في الطب | caption = فارسي ٻولي ۾ القانون في الطب جو نسخو جيڪو ابنِ سينا جي مزار تي موجود آھي. | author = [[ابن سينا]] | title_orig = القانون في الطب | orig_lang_code = ar | language = عربي | subject = | genre = [[طب]] | published = 1025 (عربي) | pages = | oclc = | dewey = | congress = | native_wikisource = | wikisource = }} علم طب ، جراحي ۽ علم الابدان تي حڪيم[[ابن سينا| بوعلي سينا]] يا [[ابن سينا]] جي ھڪ مشھور تصنيف ۽ طبي معلومات جو سرچشمو ۔ اصل ڪتاب عربي ۾ آھي دنيا جي سمورن وڏين ٻولين ۾ ان جا ترجما شائع ٿيل آھن۔ ان ڪتاب ۾ علاوه جراحي و علاج معالجه جي طب جي ٻين علوم (مثلا [[تشريح]] ، [[فعليات]] وغيره) جا ابواب بہ جابجا ڏنل آھن۔ {{Commonscat|The Canon of Medicine|القانون في الطب}} [[زمرو:ايراني ادب]] [[زمرو:طب يوناني]] [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] 8m1c4pxyge33wdy3tge3az3ulty2gio 368962 368921 2026-03-31T19:31:59Z Ibne maryam 17680 368962 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = القانون في الطب | image = The Canon of Medicine.jpg | image_size = | alt = القانون في الطب | caption = فارسي ٻولي ۾ القانون في الطب جو نسخو جيڪو ابنِ سينا جي مزار تي موجود آھي. | author = [[ابن سينا]] | title_orig = القانون في الطب | orig_lang_code = ar | language = عربي | subject = | genre = [[طب]] | published = 1025 (عربي) | pages = | oclc = | dewey = | congress = | native_wikisource = | wikisource = }} علم طب ، جراحي ۽ علم الابدان تي حڪيم[[ابن سينا| بوعلي سينا]] يا [[ابن سينا]] جي ھڪ مشھور تصنيف ۽ طبي معلومات جو سرچشمو ۔ اصل ڪتاب عربي ۾ آھي دنيا جي سمورن وڏين ٻولين ۾ ان جا ترجما شائع ٿيل آھن۔ ان ڪتاب ۾ علاوه جراحي و علاج معالجه جي طب جي ٻين علوم (مثلا [[تشريح]] ، [[فعليات]] وغيره) جا ابواب بہ جابجا ڏنل آھن۔ ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commonscat|The Canon of Medicine|القانون في الطب}} [[زمرو:عربي ادب]] [[زمرو:طب]] [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] ag94zslrgyas4qhnyzi9r3ce0nbus8d 10 10385 369008 40888 2026-03-31T20:30:34Z EmausBot 1754 Fixing double redirect from [[سانچو:نالو فضا]] to [[سانچو:نيم اسپيسز]] 369008 wikitext text/x-wiki #چوريو [[سانچو:نيم اسپيسز]] fkfllkmrg5o898v4gdpev9fr77l4knp 0 10935 368963 136593 2026-03-31T19:33:07Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368963 wikitext text/x-wiki {{infobox book | name = انڪوائري آفيسر | title_orig = '''انڪوائري آفيسر''' | translator =[[مرزا قليچ بيگ]] | image = | caption= | author = [[گوگول]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[روس]] | language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] | series = | subject =[[روسي ادب]]<br />[[ادب]] | genre = [[ڪلاسيڪل ناول]] | publisher =[[سنڌي ادبي بورڊ]] | pub_date = 1966 | pages = 76 | isbn = }} '''انڪوائري آفيسر''' هي هڪ ڪلاسڪي ناول ۾ لکيل ناٽڪ آهي جنهن جو مصنف [[شمس العلماء]] [[مرزا قليچ بيگ]] آهي. هن ناٽڪ کي [[سنڌي ادبي بورڊ]] پاران 1966ع ۾ ڇاپيو ويو. هيءُ ڪتاب مرزا قليچ بيگ جو تصنيف ڪيل ڊرامو آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 76 صفحا آهن. اِن جو ڇاپو پهريون، سنڌي ادبي بورڊ، حيدرآباد سال 1966ع ۾ شايع ڪيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AA%D9%88%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A%20%D8%A2%D9%81%D9%8A%D8%B3%D8%B1 انڪوائري آفيسر : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:روسي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب]] 6g83f2pr9uxeqi4sj4w1vrtwtunzegl 0 10955 369003 259184 2026-03-31T20:26:46Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 369003 wikitext text/x-wiki [[فائل:English-English and English-Persian dictionaries.JPG|200px|thumbnail|[[انگريزي ٻولي|انگريزي]]-انگريزي ۽ انگريزي-[[فارسي ٻولي |فارسي]] لغتون]] '''لغت''' (dictionary) جي عام مفهوم ۾ معنيٰ آهي ”ٻوليءَ ۾ استعمال ٿيندڙ لفظ ۽ انهن جي معنيٰ“، پر اصطلاحي طور لغت ان ڪتاب کي چئبو آهي، جنهن ۾ ٻوليءَ جا ترتيب وار لفظ معنائن سميت ڏنل هجن، يا ائين چئجي ته اهو ڪتاب، جيڪو ڪنهن به زبان جي الف بي جي ترتيب سان مرتب ٿيل هجي، جنهن ۾ لفظن، فقرن جي معنيٰ، اُچارَ، پهاڪا، چوڻيون، لفظن جي استعمال ۽ صرفي ۽ نحوي لاڳاپيل معلومات ڏنل هجي، يا اهو ڪتاب، جنهن ۾ ٻن ٻولين جي هم معنيٰ لفظن جي معنيٰ ڏنل هجي، مثال طور “سنڌي- انگريزي“ يا انگريزي- سنڌي لغت“ لغت ڪنهن به مضمون جي اصطلاحن ۽ معنيٰ ’الف- بي‘ جي ترتيب سان مرتب ڪيل هجي، مثال طور علم نباتات جي لغت، لائبريري ۽ انفريشن سائنس جي لغت، وغيره وغيره.<ref name="autogenerated1">.ڪتاب:ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت؛مرتب: مختيار احمد ملاح؛پبلشر:سنڌ لئنگئيج اٿارٽي</ref>. '''لُغت''' <small>(dictionary)</small> هڪ اهڙو [[ڪتاب]] آهي جنهن ۾ ڪنهن ٻوليء جي لفظن کي وضاحتن، استعمالن، اچارن ۽ ٻي معلومات سان گڏ الفابيٽ جي ترتيب سان درج ڪيو ويو هجي یا هڪ اهڙو ڪتاب جنهن ۾ ڪنهن ٻولي جي لفظن کي ڪنهن ٻي ٻولي ۾ ان جي هم معنٰي لفظن سان ترتيب ۾ لکيو ويو هجي. ==لغت جو ذخيرو == لغت جو ذخيرو (lexicon or vocabulary) دنيا جي عظيم ٻولين ۾ ھڪ خوبي اھا بہ ھوندي آھي تہ انھن ۾ لغت جو تمام وڏو ذخيرو ٿيندو آھي. ان خوبيءَ جي حساب سان سنڌي ٻولي ايشيا جي سمورين ٻولين ۾ شاھوڪار آھي، جنهن ۾ ھڪ معنيٰ لاءِ ڪيتريون معنائون موجود آھن. ان کان سواءِ اُن ۾ استعارن کان وٺي اصطلاحن، پھاڪن، تشبيھن لاءِ لفظن جو وڏو ذخيرو آھي. سنڌي زبان جي لغت جي شاهوڪاريءَ جو اندازو ان مان لکائي سگھجي ٿو تي شاھ لطيف پنھنجي شاعري ۾ ”اٺ“ لاءِ رڳو ويھ لفظ ڪتب آندا آھن.<ref name="autogenerated1"/>. ==پڻ ڏسو== *[[وڪي لغت|سنڌي لغت]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:لغت نويسي]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ صنف]] 69fulhu0o7lvx0ubxq6lv2atb2a0ubm 0 11144 368965 302254 2026-03-31T19:35:36Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368965 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | italic title = | name = جنت السنڌ | image = Janat al sindh molai sheedai.jpeg | author = رحيمداد خان مولائي شيدائي | title_orig = | orig_lang_code = sd | title_working = | cover_artist = | country = پاڪستان | language = سنڌي | release_number = 3 | subject = سنڌ جي تاريخ | genre = تاريخ | set_in = قديم کان جديد سنڌ | preceded_by = مختصر تاريخ بلوچستان | publisher = [[سنڌي ادبي بورڊ]] | publisher2 = [[سنڌيڪا اڪيڊمي]] | pub_date = 1958ع | pages = 660 | awards = }} '''جنت السنڌ'''، {{ٻيا نالا|انگريزي=Janat ul Sindh}}، [[رحيمداد خان مولائي شيدائي]] جو لکيل ڪتاب آهي جيڪو پهريون ڀيرو [[1958ع]] ۾ [[سنڌي ادبي بورڊ]] [[ڄامشورو]] ڇاپيو، پوءِ [[سنڌيڪا اڪيڊمي]] ([[ڪراچي]]) پڻ هيءُ ڪتاب سن 2000ع ۾ ڇپرايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو سنڌيڪا 2006 ۾ ڇپرايو. ليکڪ ھن ڪتاب کي [[عمر بن محمد دائود پوٽو|عمر بن دائود پوٽي]] جي نانءُ ڪيو آھي. <ref>{{Citation |title=Sindhi Adabi Board Online Library (History)<!-- Bot generated title --> |url=http://sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book50/Book_page1.html |accessdate=2017-04-30 |archive-date=2017-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170531223607/http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book50/Book_page1.html |dead-url=yes }}</ref> == حوالا == {{حوالا}} {{حوالو}} [[زمرو:سنڌي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:1958ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:تاريخ تي سنڌي ڪتاب]] 6f5hbzvackuym0jq4epo6yl92okpk1w 0 11393 368917 302383 2026-03-31T18:42:48Z Memon2025 21315 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 368917 wikitext text/x-wiki {{infobox book | name = چچنامو | title_orig = ''' فتحنامو''' | translator =[[علي ڪوفي]](عربي مان فارسي ۾ )<br>[[مرزا قليچ بيگ]](فارسي مان سنڌي ۾) | image = | caption= | author = نامعلوم <ref>{{cite book |last1=فارسي ترجمو علي ڪوفي |first1=سنڌي ترجمو مخدوم امير احمد |title=چچ نامو |publisher=سنڌي ادبي بورد |url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book1/Book_page1.html |accessdate=24 June 2024}}</ref> | illustrator = | cover_artist = | country = [[سنڌ]], [[پاڪستان]] | language =[[عربي ٻولي|عربي]]،[[فارسي ٻولي|فارسي]]، [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] | series = | subject =[[سنڌ جي تاريخ]]<br/>[[قديم تاريخ]] | genre = [[تاريخ]] | publisher =[[نئين سنڌ لائبريري]] | pub_date = 1923 | pages = ڪرائون سائيز ۾ 60 صفحا | isbn = }} '''چچ نامو '''يا '''فتح نامو سنڌ '''يا '''تاريخ الهند و السند '''([[عربي]] ۾) [[سنڌ]] جي تاريخ بابت هڪ مشهور [[ڪتاب]] آهي<ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=چچ%20نامه/%20چچ%20نامو|title=چچ نامه/ چچ نامو : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2021-03-26}}</ref>، هن ڪتاب ۾ چچ گھراڻي جي تاريخ، راء گھراڻي جو خاتمو ۽ [[اروڙ]] جي چچ جو تخت تي چڙهڻ، عربن جي [[محمد بن قاسم]] جي هٿان سنڌ جي 8 صدي ۾ فتح جو احوال لکيو ويو آهي. هن ڪتاب جو اصلي نالو ”فتح نامه سنڌ“ هو. اهو ڪتاب، جيڪو سنڌ جي عرب فاتح محمد بن قاسم جي ساٿين مان هڪ جي پوئين وٽ [[اروڙ|الور]] ۾ سانڍيل هو، سو نامعلوم سال ۾ لکيل هڪ عربي مخطوطي مان علي بن محمد ڪوفيءَ طرفان سنه 613ھ ۾ فارسيءَ ۾ ڪيل ترجمو هو. تفصيلن لاءِ بهتر آهي ته مرزا جي انگريزي ترجمي کي يو-ايم دائود پوٽي جي فارسيءَ ۾ لکيل جديد تنقيدي ڇاپي، ۽ مخدوم امير احمد ۽ ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي سنڌي ترجمي سان جيڪو سنڌي ادبي بورڊ طرفان سنه 1954ع ۾ ڇاپيو ويو آهيو<ref name=" لئمبرڪ "> ڪتاب جو نالو ؛ سنڌ مسلمانن جي فتح کان اڳ (جلد ٻيو) ليکڪ؛ ايڇ. ٽي. لئمبرڪ :ايڊيشن؛ پهريون 1984ع، ٻيو 1990ع :ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref> [[فائل:Islamic Campaign to Sindh in 39 H.png|thumb|39 هجري ۾ عربن جون سنڌ تي ڪاهون]] [[فائل:فتوح قتيبة بن مسلم ومحمد بن القاسم.jpg|thumb|عربن جا سنڌ تي حملا]] === سنڌ جي پهرين تاريخ جو هٿ اچڻ === ناصرالدين جي دؤر ۾ علي بن حامد بن ابوبڪر ڪوفي کي، الور ۽ بکر جي هڪ ڏتڙيل عرب خاندان جي هڪ بزرگ قاضي اسماعيل بن علي بن محمد طائي وٽان عربي ۾ لکيل هڪ تاريخ ”منهاج المسالڪ“ (تاريخ سنڌ ۽ هند) هٿ آئي. قاضي صاحب الور جي قاضي موسيٰ بن يعقوب جو پڙپوٽو هو، جيڪو محمد بن قاسم سان گڏ سنڌ آيو هو ۽ محمد بن قاسم کيس الور جو قاضي ڪري رکيو. اها بکر ۽ الور جي قضات سندن نسل ۾ هلندي پئي آئي. علي بن حامد ڪوفي تاريخ منهاج المسالڪ جو 1216ع ۾ اچ ۾ فارسي ترجمو ڪيو ۽ ان جو نالو ”چچنامو“ رکيائين. چچنامو سنڌ جي پهرين اسلامي تاريخ آهي، جنهن مان اسان کي عربن جي ڪاميابين جي خبر پوي ٿي.<ref>{{cite web|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/History/Book7/Book_page13.html}}ڪتاب جو نالو ؛ سنڌ جي تاريخ مصنف؛ اعجاز الحق قدوسي ايڊيشن؛ پهريون 2007ع ڇپيندڙ؛ مهراڻ اڪيڊمي</ref>عرب اسلامي دؤر بابت معتبر حوالا عربي تاريخن ۾ موجود آهن، پر ان دور بابت جيڪا تاريخ هتي سنڌ ۾ مرتب ٿي ۽ جنهن کي ”فتح نامو“ سڏيو ويو ۽ جنهن کي پوءِ عام طرح ”چچ نامو“ چيو ويو، اهو نهايت ئي قيمتي ڪتاب آهي. اهو نه فقط سنڌ جي تاريخ بابت هڪ بنيادي ڪتاب آهي، پر پهريون ”تاريخي ڪتاب“ آهي، جيڪو هن سڄي برصغير ۾ مرتب ٿيو، يعني پاڪستان، بنگله، ديش ۽ هندستان، سڀ ملڪ ملايو ته مڙني تاريخي ڪتابن ۾ فتح نامو پهريون ”تاريخي ڪتاب“ آهي، جو سنڌ جي سرزمين ۾ ئي مرتب ڪيو ويو. اهو ڪتاب شهر اروڙ جي قاضين مرتب ڪيو. انهيءَ جا ماخذ البت ٻيا اڳيان عربي ڪتاب هئا. هن ڪتاب ۾ سنڌ جي اسلام کان اڳ واري تاريخ توڙي اوائلي اسلامي تاريخ بابت اسان کي سڀ ڪجهه ملي ٿو. هن ڪتاب تي شروعاتي تحقيق ڊاڪٽر دائود پوٽي مرحوم ڪئي ۽ پهريون ڀيرو ان جو فارسي متن شايع ڪيائون. 1952ع ۾ مخدوم امير احمد صاحب مرحوم ان جو جيڪو سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪيو، تنهن ۾ اسان ڪافي نوٽ ۽ حاشيا لکيا. ان وقت کان وٺي هن اهم ڪتاب تي بنده طرفان تحقيقي ڪم هلندو هليو ۽ هاڻي ڇهه مهينا کن ٿيا آهن، جو هن ڪتاب ”فتح نامي“ جو فارسي متن انگريزي ۾ لکيل تفصيلي حاشين ۽ مقدمي سان اسلام آباد جي تاريخي ۽ ثقافتي اداري طرفان شايع ٿيو آهي<ref name="بلوچ"> ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ جي ريڊيو انٽرويو جو متن؛.ڪتاب جو نالو ؛ مهراڻ 1983ع ايڊيٽر؛ نفيس احمد ناشاد جلد؛ 34 نمبر 4- 1983ع ڇپيندڙ :سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. == تحرير == [[فائل:Sindh_700ad.jpg|thumb|300x300px|سنڌ 700ء ۾ برهمڻ گھراڻي جي هيٺ]] هي ڪتاب محمد علي بن حميد بن ابو بڪر ڪوفي عربي متن تان فارسي ۾ ترجمو ڪيو. مائونٽ اسٽوئرٽ جي هن ڪتاب جي تاريخي سچائي جي تحقيق تائين هن ڪتاب کي هڪ وقت تائين رومانوي داستان سمجھيو ويندو هو. اهو مڃيو ويندو آهي ته اصل عربي متن سڪفي خاندان جي ڪنهن مرد لکيو جيڪي محمد بن قاسم جا رشتيدار هيا. == درستگي == [[تاريخِ معصومي]] ۽ [[تحفته الڪرام]] ساڳئي دور جون ئي ٻه مسلم تاريخون آهن ۽ جيڪي ڪجهه موقعن تي ساڳين واقعن جون مختلف تفصيلون ڏين ٿيون. نظام الدين احمد، نورالحق، فرشتو ۽ مير معصوم جي بعد وارين مسلم تاريخن عربن جي فتح جو احوال چچ نامي مان حاصل ڪيو آهي. ڪوفي به ڪجهه "واڱڻائي نثر " ڪندي محسوس ڪيو يو آهي هي چڱي طرح عربي مواد جو وڏو حصو ترجمو درستگي سان ڪندڙ جي طور تي مڃيو وڃي ٿو انکان علاوه هن معلومات جا ذيعا به ٻڌايا آهن ته اهي عام ماڻهن جا آهن يا صرف ”روايت“.ان وقت جي  تاريخي جاگرافي، سماجي ۽ سياسي واقعن بيان ڪندڙ مواد جي طور تي هن ڪتاب کي مڃتا حاصل آهي. سڪفي خاندان جي قدرتي تعصب تي مشتمل غير درست تحريرون پڻ ڪتاب جو حصو آهن.مرزا قليچ بيگ ھن ڪتاب جو جيڪو سنڌي ۾ ترجمو ڪيو ان لاءِ لکي ٿو: ”قديم سنڌ جي تاريخ، هندو راجائن جي بابت ۽ عربن جي فتح تائين ٽن فارسي ڪتابن ۾ لکيل آهي، چچنامي، تاريخ معصومي ۽ ”تحفة الڪرام“ ۾. پويان ٻه ڪتاب پهرئين تان ورتل هئا ۽ انهن ۾ گهڻو احوال نه هو. تنهنڪري چچ نامي جي پهرين مون انگريزي ۾ ترجمو ڪيو، جو سرڪار ڇاپايو ۽ هاڻي ڪن دوستن جي فرمائش موجب مون سنڌي ۾ ترجمو ڪيو ته سنڌ جا ماڻهو قديم سنڌ جي تاريخ جو مفصل احوال معلوم ڪن.“ مرزا قليچ بيگ جي ان ترجمي ۾ چچ نامي جو پهريون ڀاڱو آهي، جنهن ۾ فقط چچ جي راڄ تائين احوال ڏنل آهي. هي ڪتاب 60 صفحن تي مشتمل ڪرائون سائيز ۾، بليوٽسڪي پريس حيدرآباد مان ڇپيو، ۽ اُن کي سال 1923ع ۾ نئين سنڌ لئبرري وارن ڇپرائي پڌرو ڪيو. ڊاڪٽر غلام محمد لاکو لکي ٿو تہ: چچ نامي سنڌيءَ جو ٻيو حصو ڪٿي ڇپيو يا نه، ان بابت مون کي معلومات ملي نه سگهي آهي. سال 1923ع ۾ مرزا صاحب ”چچ نامي“ جو سنڌي ترجمو مڪمل ڪيو هو.<ref>{ڊاڪٽر غلام محمد لاکو جو لکيل مضمون:" مرزا قليچ بيگ ۽ سنڌ جي تاريخ"؛ مھراڻ رسالو سال 2003 ، شمارو 53, سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref> == انگريزي ترجمو == چچ نامو انگريزيءَ ۾: جهڙيءَ ريت سنڌ جي تاريخ جو اولين ڪتاب ”چچ نامو“ آهي، ٺيڪ ان ريت مرزا صاحب پڻ سنڌ جي اتهاس تي ڪم ڪرڻ لاءِ سڀ کان اول هن ڪتاب جو انتخاب ڪيو. هن ڪتاب ۾ سنڌ اندر راءِ ۽ برهمڻ خاندان جي حڪومت جي احوال سان گڏ عرب فتوحات جو بيان آهي، ابتدا ۾ هيءُ ڪتاب عربي زبان ۾ لکيو ويو، جنهن کي پوءِ سن 1613ھ/1216ع ۾، علي بن حامد ڪوفيءَ فارسي زبان ۾ ترجمو ڪيو. هيءُ فارسي ترجمو ئي پوءِ صدين تائين اهل علم وٽ استعمال ۾ رهيو. ميرن جي دور جي بنهه آخر ڌاري ٽي، پوسٽنس هن ڪتاب جا ڪي حصا انگريزي ۾ ترجمو ڪيا. اُهي حصا سال 1838ع ۾ 1841ع ۾ رايل ايشياٽڪ سوسائٽي آف بنگال جي جرنل ۾ ڇپيا. سال 1953ع ۾ وري ”چچ نامي“ جا ڪجهه اقتباس ايليٽ انگريزي ۾ اُلٿو ڪيا، ۽ اُنهن کي هندستان جي تاريخ بابت پنهنجي مطالعي جي جلد اول ۾ شايع ڪيو <ref>{”فتح نامہء سنڌ عرف ”چچ نامو“، مقدمو ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ، ص ص 58- 59، ۽ ص 61، سنڌي ادبي بورڊ 1976ع.}</ref> . مرزا قليچ بيگ کي ”چچ نامي“ جي قدامت ۽ اهميت جو ڀرپور احساس هو. ان پس منظر ۾ پاڻ هن سڄي ڪتاب کي انگريزيءَ ۾ ترجمو ڪيائين. هي ترجمو ڪمشنر پريس ڪراچيءَ ۾ سال 1900ع ۾ ڇپيو، ۽ اُن جو انتساب ڪمشنر سنڌ جيمس صاحب (H.E.M.James) کي ڪيو ويو. هن ڪتاب جو سڄو نالوهن ريت آهي: {{quote| The Chachnamah, an |ancient History of Sindh.}} مرزا صاحب جي دوست ۽ سنڌ جي نهايت معروف شخصيت ديوان ڏيارام گدومل ترجمي تي نظرثاني ڪئي ۽ اُن تي هڪ عمدو تعارف لکيو، جيئن ته اُن وقت تائين ”چچ نامي“ جو ڪو ڇاپي ۽ معياري ايڊيشنل موجود نه هو، ان ڪري مرزا صاحب کي اُن جو ترجمو ڪندي ڏاڍي تڪليف پيش آئي. پاڻ لکن ٿا: ”اُن بعد وڏيءَ محنت ۽ ڪشش سان ۽ عربي عالمن جي مدد سان، عبارت جون درستيون ڪيون ويون ۽ جيترو به ٿي سگهي خال ڀريا ويا. اُن بعد مون ڪتاب جو حتي الامڪان لفظ به لفظ ترجمو ڪيو… مون اڪثر حوالا ۽ حاشيا به ڏنا آهن. جي مفيد ثابت ٿيندا. اُن کان علاوه مشترڪه واقعن بابت مون تاريخ معصومي ۽ تحفة الڪرام جي بيانن جا اقتباس به ڀيٽ خاطر ڏنا آهن. قرآن مجيد جي آيتن لاءِ رڪوع ۽ سورتن جا حوالا مون سيل (Sale) جي انگريزي ترجمي تان ڏنا آهن ۽ رچرڊ سن جي ٽيبل تان مون هجري سالن جا مسيحي سال به درج ڪيا آهن“. هڪ طرف ”چچ نامي“ جو ڪنهن به زبان ۾ ڇپيل هي پهريون ايڊيشن هو ۽ ٻئي طرف هي انگريزي ٻوليءَ ۾ هو. ان ريت سنڌ جي تاريخ جو هي قديم ترين ماخذ، سنڌ ۽ هند کان علاوه يورپ ۾ پڻ اسان جي تاريخ جي مطالعي ۾ مددگار بڻيو. سال 1938ع ۾ هن ترجمي تان ”چچ نامي“ جو اردو ترجمو ٿيو. هي ترجمو بهاولپور جي محمد حفيظ الرحمان ”حفيظ“ ڪيو <ref>{حفيظ الرحمان سنڌ بابت هڪ ٻئي ڪتاب جو به اردو ۾ ترجمو ڪيو. هيڪ تاب هدايت علي تارڪ سنڌ جي شاعرن بابت لکيو هو، جنهن کي حفيظ الرحمان ”تاريخ شعراءِ سنده“ جي نالي سان 1365ھ/1945ع۾ بهاولپور مان شايع ڪيو هو.}</ref> . تازي دور ۾ (1980ع ڌاري) مرزا صاحب جي هن انگريزي چچ نامي جا ٻه ايڊيشن نڪتا آهن. هڪ ڇاپو سنڌ ڪلاسڪس ڪراچي ڪڍيو آهي، ليڪن اُن تي طباعت جو سال درج ڪونهي. ٻيو ايڊيشن وين گارڊ لهور اپران 1985ع ۾ نڪتو آهي.<ref>{ڊاڪٽر غلام محمد لاکو جو لکيل مضمون " مرزا قليچ بيگ ۽ سنڌ جي تاريخ"؛ رسالو مھراڻ سال2003, شمارو 53، سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو}</ref> == حوالا == {{حوالا}} {{حوالو|2}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== *[http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/History/Book1/Book_page1.html سنڌي ۾ چچنامو]{{مئل ڳنڍڻو|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:بڌ مت جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ اسلام]] [[زمرو:تاريخ پاڪستان]] [[زمرو:تاريخ سنڌ]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب]] [[زمرو:عربي ادب]] [[زمرو:فارسي ادب]] [[زمرو:ٻڌمت جي تاريخ]] ebklag41eft50mgibsl0e13nxfni3ip 828 11423 369091 365164 2026-04-01T11:40:10Z مھتاب احمد سنڌي 4990 369091 Scribunto text/plain --[[ This module was created by User:CodeHydro (Alexander Zhikun He). User:Jackmcbarn and User:Mr._Stradivarius provided a great deal of assistance in writting p.main() p.main() draw heavily from the following version of Template:Asbox of the English Wikipedia, authored primarily by User:Rich_Farmbrough https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Asbox&oldid=619510287 p.templatepage() is derived from the following revision of Template:Asbox/templatepage, authored primarily by User:MSGJ https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Asbox/templatepage&oldid=632914791 Both templates had significant contributions from numerous others listed in the revision history tab of their respective pages. --]] local WRAPPER_TEMPLATE, args = 'Template:Article stub box' local templatestyles = 'Module:Article stub box/styles.css' local p, Buffer, stubCats = { --Prevents dupli-cats... get it? Maybe not? cats = setmetatable({}, {__newindex = function(t, i, v) if not rawget(t, i) then rawset(t, i, v) table.insert(t, i) end end}), --initializes variables required by both p.main and p.templatepage init = function(self, frame, page) args, page = args or require('Module:Arguments').getArgs(frame, { wrappers = WRAPPER_TEMPLATE }), page or mw.title.getCurrentTitle() --Ensures demo parameter will never affect category() output for articles self.demo = self.demo or page.namespace ~= 0 and args.demo return args, page end }, require('Module:Buffer') --[[ Formats category links. Stores them until called with cat.done=true Takes multiple or single categories in the form of 'cat' or a table of strings and/or tables containing parts. (See below) ]] local attention, catTag, catKey = Buffer'Stub message templates needing attention', '[[Category:%s]]', '%s|%s%s' local function category(cat) for _, v in ipairs((tostring(cat) == cat or cat.t) and {cat} or cat) do --[[ If v is a table: [1] = full category name; defaults to local attention if blank k = Category sort key. Prefix before v.t t = page.text or args.tempsort#; appended after k (or in its place if omitted). Required if v is not a string Basically the same as v = (v[1] or attention) .. ' | ' .. (v.k or '') .. v.t ]] if v and v ~= true then--reject v = nil, false, or true local thingToFormat if tostring(v) == v then thingToFormat = v else local buf if v[1] then buf = Buffer(v[1]) else buf = attention end thingToFormat = buf:_in(v.k):_(v.t):_str(2, nil, nil, '|') end p.cats[catTag:format(thingToFormat)] = true end end return cat.done and table.concat(p.cats, p.demo and ' | ' or nil) or '' end --[[ Makes an ombox warning; Takes table {ifNot = Boolean, text, {cat. sort key, cat. sort name}} Will return an empty string instead when ifNot evaluates to true ]] local function ombox(v) if v.ifNot then return end p.ombox = p.ombox or require('Module:Message box').ombox category{v[2]} return p.ombox{ type = 'content', text = v[1] } end --[[ Unlike original template, module now takes unlimited cats! This function also performs most stub category error checks except for the ombox for when main |category= is omitted (See p.template()) ]] local function catStub(page, pageDoc) stubCats = {missing = {}, v = {}} -- zwj and zwnj have semantical use in other other wikis, don't remove them local zwj = '\226\128\141' -- U+200D, E2 80 8D local zwnj = '\226\128\140' -- U+200C, E2 80 8C local disallowedUnicodeChars = '[^%w%p%s' .. zwj .. zwnj .. ']' -- for i18n we make this a separate string local code for k, _ in pairs(args) do --Find category parameters and store the number (main cat = '') table.insert(stubCats, string.match(k, '^category(%d*)$')) end table.sort(stubCats) for k, v in ipairs(stubCats) do --Get category names and, if called by p.templatepage, the optional sort key local tsort, cat = args['tempsort' .. v], mw.ustring.gsub(args['category' .. v], disallowedUnicodeChars, '')--remove all hidden unicode chars --Do not place template in main category if |tempsort = 'no'. However, DO place articles of that template in the main category. table.insert(stubCats.v, page and (--p.templatepage passes page; p.main does not, i.e. articles are categorized without sort keys. v=='' and tsort == 'no'--if true, inserts 'true' in table, which category() will reject or tsort and {cat, k = ' ', t = tsort} or {cat, k = ' *', t = page.text}--note space in front of sort key ) or cat ) --Check category existance only if on the template page (i.e. stub documentation) if page then if not mw.title.new('Category:' .. cat).exists then code = code or mw.html.create'code':wikitext'|category' table.insert(stubCats.missing, tostring(mw.clone(code):wikitext(v))) end --[[ Checks non-demo stub template for documentation and flags if doc is present. All stub cats names are checked and flagged if it does not match 'Category: [] stub'. The main stub cat is exempt from the name check if the stub template has its own doc (presumably, this doc would have an explanation as to why the main stub cat is non-conforming). ]] table.insert(stubCats.v, v == '' and not p.demo and pageDoc.exists and 'Stub message templates with documentation subpages' or not cat:match' stubs$' and {k = 'S', t = page.text} ) end end --Add category names after loop is completed category(stubCats.v) return #stubCats.missing > 0 and ombox{ --Changed, original msg: --One or more of the stub categories defined in this template do not seem to exist! --Please double-check the parameters {{para|category}}, {{para|category1}} and {{para|category2}}. 'The following parameter' .. (#stubCats.missing == 1 and ' defines a stub category that does' or 's define stub categories that do') .. ' not exist: ' .. mw.text.listToText(stubCats.missing), {k = 'N', t = page.text} } end --Shows population of categories found by catStub(). Outputs demo values if none local function population() local wikitext, base = {}, '* [[:Category:%s]] (population: %s)\n' if not args.category and stubCats[1] ~= false then table.insert(stubCats, 1, false) end for _, v in ipairs(stubCats) do table.insert(wikitext, base:format( v and args['category' .. v] or '{{{category}}}', v and mw.site.stats.pagesInCategory(args['category' .. v], 'all') or 0 )) end return table.concat(wikitext) end --Includes standard stub documention and flags stub templates with bad parameter values. function p.templatepage(frame, page) args, page = p:init(frame, page) local tStubDoc = mw.title.new'Template:Stub documentation' local pageDoc = page:subPageTitle('doc') --Reorganization note: Original Asbox alternates between outputting categories and checking on params |category#=. --Rather than checking multiple times and switching tasks, all stub category param operations have been rolled into catStub() return Buffer( ombox{--Show ombox warnings for missing args. ifNot = args.category, 'The <code>|category</code> parameter is not set. Please add an appropriate stub category.', {k = 'C', t = page.text} }) :_(ombox{ ifNot = args.subject or args.article or args.qualifier, 'This stub template contains no description! At least one of the parameters <code>|subject</code>, <code>|article</code> or <code>|qualifier</code> must be defined.', {k = 'D', t = page.text} }) :_(catStub(page, pageDoc))--catStub() may also return an ombox if there are non-existing categories :_(category{ done = p.demo ~= 'doc',--Outputs categories if not doc demo 'Stub message templates', args.icon and 'Stub message templates using icon parameter' or args.image and ( mw.title.new('Media:' .. mw.text.split(args.image, '|')[1]).exists--do nothing if exists. category() will reject true or {k = 'B', t = page.text} ) or 'Stub message templates without images', args.imagealt and {k = 'I', t = page.text}, }) :_((not p.demo or p.demo == 'doc') and--Add standard stub template documentation require('Module:Documentation').main{ content = Buffer(page.text ~= 'Stub' and--This comparison performed in {{Asbox/stubtree}} before it invokes Module:Asbox stubtree -- TODO: update this instance of Asbox to Article stub box eventually require('Module:Asbox stubtree').subtree{args = {pagename = page.text}} ) :_in'\n== About this template ==\nThis template is used to identify a':_(args.subject):_'stub':_(args.qualifier):_out' '--space :_'. It uses {{[[Template:Article stub box|article stub box]]}}, which is a meta-template designed to ease the process of creating and maintaining stub templates.\n=== Usage ===\nTyping ' :_(mw.html.create'code' :wikitext( mw.text.nowiki( '{{' ), page.text == 'Stub' and 'stub' or page.text, '}}') ) :_' produces the message shown at the beginning, and adds the article to the following categor' :_(#stubCats > 1 and 'ies' or 'y') :_':\n' :_(population()) :_(pageDoc.exists and--transclusion of /doc if it exists frame:expandTemplate{title = pageDoc.text} ) :_'\n== General information ==\n' :_(frame:expandTemplate{title = tStubDoc.text}) :_'\n\n'(), ['link box'] = Buffer'This documentation is automatically generated by [[Module:Article stub box]].' :_in'The general information is transcluded from [[Template:Stub documentation]]. ' :_(mw.html.create'span' :cssText'font-size:smaller;font-style:normal;line-height:130%' :node(('([%s edit] | [%s history])'):format( tStubDoc:fullUrl('action=edit', 'relative'), tStubDoc:fullUrl('action=history', 'relative') )) ) :_out() :_(page.protectionLevels.edit and page.protectionLevels.edit[1] == 'sysop' and "This template is [[WP:PROTECT|fully protected]] and any [[WP:CAT|categories]] should be added to the template's [" .. pageDoc:fullUrl('action=edit&preload=Template:Category_interwiki/preload', 'relative') .. '| /doc] subpage, which is not protected.' )' <br/>' } )() end function p.main(frame, page) args, page = p:init(frame, page) local output = mw.html.create'div' :attr{role = 'note'} :addClass'metadata plainlinks asbox stub' :tag'table' :attr{role = 'presentation'} :tag'tr' :addClass'noresize' :node((args.icon or args.image) and mw.html.create'td' :wikitext(args.icon or ('[[File:%s|%spx|alt=%s]]'):format( args.image or '', args.pix or '40x30', args.imagealt or 'Stub icon' )) ) :tag'td' :tag'p' :addClass'asbox-body' :wikitext( Buffer'هي':_(args.subject):_(args.article or 'article'):_(args.qualifier)' ',--space ' هڪ [[وڪيپيڊيا: ڪچو مضمون|ڪچو مضمون]] آهي. توهان ان [', page:fullUrl('action=edit', 'relative'), ' ۾ کٽل معومات شامل ڪري] وڪيپيڊيا جي مدد ڪري سگھو ٿا.' ) :done() :node(args.note and mw.html.create() :tag'p' :addClass'asbox-note' :wikitext(args.note) :done() ) :allDone() :node(args.name and require'Module:Navbar'._navbar{ args.name, mini = 'yes', } ) --[[ Stub categories for templates include a sort key; this ensures that all stub tags appear at the beginning of their respective categories. Articles using the template do not need a sort key since they have unique names. When p.demo equals 'doc', the demo stub categories will appear as those for a stub template. Otherwise, any non-nil p.demo will emulate article space categories (plus any error cats unless set to 'art') ]] if page.namespace == 0 then -- Main namespace category'All stub articles' catStub() elseif p.demo then if p.demo ~= 'doc' then catStub() end --Unless p.demo is set to 'art', it will also include error categories normally only shown on --the template but not in the article. The elseif after namespace == 0 means demo cats will never show in article space. p.demodoc = p.demo ~= 'art' and p.templatepage(frame, page) output = mw.html.create() :node(output) :tag'small':wikitext( 'Demo categories: ', (category{done = true}:gsub('(%[%[)(Category:)([^|%]]-)(%|)', '%1%2%3|%2%3%4'):gsub('(%[%[)(Category:)', '%1:%2')) ):done() :wikitext(p.demo == 'doc' and p.demodoc or nil) else --Checks for valid name; emulates original template's check using {{FULLPAGENAME:{{{name|}}}}} local normalizedName = mw.title.new(args.name or '') if normalizedName and normalizedName.fullText == page.fullText then output = mw.html.create():node(output):wikitext(p.templatepage(frame, page)) elseif not page.isSubpage and page.namespace == 10 then-- Template namespace and not a subpage category{{k = args.name and 'E' or 'W', t = page.text}} end end return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles} } .. tostring(output:wikitext(not p.demo and category{done = true} or nil)) end return p 1jw8wdzxr41c9c8d8c2vg5t0w2vrhuj 369092 369091 2026-04-01T11:43:38Z مھتاب احمد سنڌي 4990 369092 Scribunto text/plain --[[ This module was created by User:CodeHydro (Alexander Zhikun He). User:Jackmcbarn and User:Mr._Stradivarius provided a great deal of assistance in writting p.main() p.main() draw heavily from the following version of Template:Asbox of the English Wikipedia, authored primarily by User:Rich_Farmbrough https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Asbox&oldid=619510287 p.templatepage() is derived from the following revision of Template:Asbox/templatepage, authored primarily by User:MSGJ https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Asbox/templatepage&oldid=632914791 Both templates had significant contributions from numerous others listed in the revision history tab of their respective pages. --]] local WRAPPER_TEMPLATE, args = 'Template:Article stub box' local templatestyles = 'Module:Article stub box/styles.css' local p, Buffer, stubCats = { --Prevents dupli-cats... get it? Maybe not? cats = setmetatable({}, {__newindex = function(t, i, v) if not rawget(t, i) then rawset(t, i, v) table.insert(t, i) end end}), --initializes variables required by both p.main and p.templatepage init = function(self, frame, page) args, page = args or require('Module:Arguments').getArgs(frame, { wrappers = WRAPPER_TEMPLATE }), page or mw.title.getCurrentTitle() --Ensures demo parameter will never affect category() output for articles self.demo = self.demo or page.namespace ~= 0 and args.demo return args, page end }, require('Module:Buffer') --[[ Formats category links. Stores them until called with cat.done=true Takes multiple or single categories in the form of 'cat' or a table of strings and/or tables containing parts. (See below) ]] local attention, catTag, catKey = Buffer'ڪچن مضمونن جا سانچا جن تي ڌيان ڏيڻ جي ضرورت آهي', '[[Category:%s]]', '%s|%s%s' local function category(cat) for _, v in ipairs((tostring(cat) == cat or cat.t) and {cat} or cat) do --[[ If v is a table: [1] = full category name; defaults to local attention if blank k = Category sort key. Prefix before v.t t = page.text or args.tempsort#; appended after k (or in its place if omitted). Required if v is not a string Basically the same as v = (v[1] or attention) .. ' | ' .. (v.k or '') .. v.t ]] if v and v ~= true then--reject v = nil, false, or true local thingToFormat if tostring(v) == v then thingToFormat = v else local buf if v[1] then buf = Buffer(v[1]) else buf = attention end thingToFormat = buf:_in(v.k):_(v.t):_str(2, nil, nil, '|') end p.cats[catTag:format(thingToFormat)] = true end end return cat.done and table.concat(p.cats, p.demo and ' | ' or nil) or '' end --[[ Makes an ombox warning; Takes table {ifNot = Boolean, text, {cat. sort key, cat. sort name}} Will return an empty string instead when ifNot evaluates to true ]] local function ombox(v) if v.ifNot then return end p.ombox = p.ombox or require('Module:Message box').ombox category{v[2]} return p.ombox{ type = 'content', text = v[1] } end --[[ Unlike original template, module now takes unlimited cats! This function also performs most stub category error checks except for the ombox for when main |category= is omitted (See p.template()) ]] local function catStub(page, pageDoc) stubCats = {missing = {}, v = {}} -- zwj and zwnj have semantical use in other other wikis, don't remove them local zwj = '\226\128\141' -- U+200D, E2 80 8D local zwnj = '\226\128\140' -- U+200C, E2 80 8C local disallowedUnicodeChars = '[^%w%p%s' .. zwj .. zwnj .. ']' -- for i18n we make this a separate string local code for k, _ in pairs(args) do --Find category parameters and store the number (main cat = '') table.insert(stubCats, string.match(k, '^category(%d*)$')) end table.sort(stubCats) for k, v in ipairs(stubCats) do --Get category names and, if called by p.templatepage, the optional sort key local tsort, cat = args['tempsort' .. v], mw.ustring.gsub(args['category' .. v], disallowedUnicodeChars, '')--remove all hidden unicode chars --Do not place template in main category if |tempsort = 'no'. However, DO place articles of that template in the main category. table.insert(stubCats.v, page and (--p.templatepage passes page; p.main does not, i.e. articles are categorized without sort keys. v=='' and tsort == 'no'--if true, inserts 'true' in table, which category() will reject or tsort and {cat, k = ' ', t = tsort} or {cat, k = ' *', t = page.text}--note space in front of sort key ) or cat ) --Check category existance only if on the template page (i.e. stub documentation) if page then if not mw.title.new('Category:' .. cat).exists then code = code or mw.html.create'code':wikitext'|category' table.insert(stubCats.missing, tostring(mw.clone(code):wikitext(v))) end --[[ Checks non-demo stub template for documentation and flags if doc is present. All stub cats names are checked and flagged if it does not match 'Category: [] stub'. The main stub cat is exempt from the name check if the stub template has its own doc (presumably, this doc would have an explanation as to why the main stub cat is non-conforming). ]] table.insert(stubCats.v, v == '' and not p.demo and pageDoc.exists and 'Stub message templates with documentation subpages' or not cat:match' stubs$' and {k = 'S', t = page.text} ) end end --Add category names after loop is completed category(stubCats.v) return #stubCats.missing > 0 and ombox{ --Changed, original msg: --One or more of the stub categories defined in this template do not seem to exist! --Please double-check the parameters {{para|category}}, {{para|category1}} and {{para|category2}}. 'The following parameter' .. (#stubCats.missing == 1 and ' defines a stub category that does' or 's define stub categories that do') .. ' not exist: ' .. mw.text.listToText(stubCats.missing), {k = 'N', t = page.text} } end --Shows population of categories found by catStub(). Outputs demo values if none local function population() local wikitext, base = {}, '* [[:Category:%s]] (population: %s)\n' if not args.category and stubCats[1] ~= false then table.insert(stubCats, 1, false) end for _, v in ipairs(stubCats) do table.insert(wikitext, base:format( v and args['category' .. v] or '{{{category}}}', v and mw.site.stats.pagesInCategory(args['category' .. v], 'all') or 0 )) end return table.concat(wikitext) end --Includes standard stub documention and flags stub templates with bad parameter values. function p.templatepage(frame, page) args, page = p:init(frame, page) local tStubDoc = mw.title.new'Template:Stub documentation' local pageDoc = page:subPageTitle('doc') --Reorganization note: Original Asbox alternates between outputting categories and checking on params |category#=. --Rather than checking multiple times and switching tasks, all stub category param operations have been rolled into catStub() return Buffer( ombox{--Show ombox warnings for missing args. ifNot = args.category, 'The <code>|category</code> parameter is not set. Please add an appropriate stub category.', {k = 'C', t = page.text} }) :_(ombox{ ifNot = args.subject or args.article or args.qualifier, 'This stub template contains no description! At least one of the parameters <code>|subject</code>, <code>|article</code> or <code>|qualifier</code> must be defined.', {k = 'D', t = page.text} }) :_(catStub(page, pageDoc))--catStub() may also return an ombox if there are non-existing categories :_(category{ done = p.demo ~= 'doc',--Outputs categories if not doc demo 'Stub message templates', args.icon and 'Stub message templates using icon parameter' or args.image and ( mw.title.new('Media:' .. mw.text.split(args.image, '|')[1]).exists--do nothing if exists. category() will reject true or {k = 'B', t = page.text} ) or 'Stub message templates without images', args.imagealt and {k = 'I', t = page.text}, }) :_((not p.demo or p.demo == 'doc') and--Add standard stub template documentation require('Module:Documentation').main{ content = Buffer(page.text ~= 'Stub' and--This comparison performed in {{Asbox/stubtree}} before it invokes Module:Asbox stubtree -- TODO: update this instance of Asbox to Article stub box eventually require('Module:Asbox stubtree').subtree{args = {pagename = page.text}} ) :_in'\n== About this template ==\nThis template is used to identify a':_(args.subject):_'stub':_(args.qualifier):_out' '--space :_'. It uses {{[[Template:Article stub box|article stub box]]}}, which is a meta-template designed to ease the process of creating and maintaining stub templates.\n=== Usage ===\nTyping ' :_(mw.html.create'code' :wikitext( mw.text.nowiki( '{{' ), page.text == 'Stub' and 'stub' or page.text, '}}') ) :_' produces the message shown at the beginning, and adds the article to the following categor' :_(#stubCats > 1 and 'ies' or 'y') :_':\n' :_(population()) :_(pageDoc.exists and--transclusion of /doc if it exists frame:expandTemplate{title = pageDoc.text} ) :_'\n== General information ==\n' :_(frame:expandTemplate{title = tStubDoc.text}) :_'\n\n'(), ['link box'] = Buffer'This documentation is automatically generated by [[Module:Article stub box]].' :_in'The general information is transcluded from [[Template:Stub documentation]]. ' :_(mw.html.create'span' :cssText'font-size:smaller;font-style:normal;line-height:130%' :node(('([%s edit] | [%s history])'):format( tStubDoc:fullUrl('action=edit', 'relative'), tStubDoc:fullUrl('action=history', 'relative') )) ) :_out() :_(page.protectionLevels.edit and page.protectionLevels.edit[1] == 'sysop' and "This template is [[WP:PROTECT|fully protected]] and any [[WP:CAT|categories]] should be added to the template's [" .. pageDoc:fullUrl('action=edit&preload=Template:Category_interwiki/preload', 'relative') .. '| /doc] subpage, which is not protected.' )' <br/>' } )() end function p.main(frame, page) args, page = p:init(frame, page) local output = mw.html.create'div' :attr{role = 'note'} :addClass'metadata plainlinks asbox stub' :tag'table' :attr{role = 'presentation'} :tag'tr' :addClass'noresize' :node((args.icon or args.image) and mw.html.create'td' :wikitext(args.icon or ('[[File:%s|%spx|alt=%s]]'):format( args.image or '', args.pix or '40x30', args.imagealt or 'Stub icon' )) ) :tag'td' :tag'p' :addClass'asbox-body' :wikitext( Buffer'هي':_(args.subject):_(args.article or 'مضمون'):_(args.qualifier)' ',--space ' هڪ [[وڪيپيڊيا: ڪچو مضمون|ڪچو مضمون]] آهي. توهان ان [', page:fullUrl('action=edit', 'relative'), ' ۾ کٽل معومات شامل ڪري] وڪيپيڊيا جي مدد ڪري سگھو ٿا.' ) :done() :node(args.note and mw.html.create() :tag'p' :addClass'asbox-note' :wikitext(args.note) :done() ) :allDone() :node(args.name and require'Module:Navbar'._navbar{ args.name, mini = 'yes', } ) --[[ Stub categories for templates include a sort key; this ensures that all stub tags appear at the beginning of their respective categories. Articles using the template do not need a sort key since they have unique names. When p.demo equals 'doc', the demo stub categories will appear as those for a stub template. Otherwise, any non-nil p.demo will emulate article space categories (plus any error cats unless set to 'art') ]] if page.namespace == 0 then -- Main namespace category'All stub articles' catStub() elseif p.demo then if p.demo ~= 'doc' then catStub() end --Unless p.demo is set to 'art', it will also include error categories normally only shown on --the template but not in the article. The elseif after namespace == 0 means demo cats will never show in article space. p.demodoc = p.demo ~= 'art' and p.templatepage(frame, page) output = mw.html.create() :node(output) :tag'small':wikitext( 'Demo categories: ', (category{done = true}:gsub('(%[%[)(Category:)([^|%]]-)(%|)', '%1%2%3|%2%3%4'):gsub('(%[%[)(Category:)', '%1:%2')) ):done() :wikitext(p.demo == 'doc' and p.demodoc or nil) else --Checks for valid name; emulates original template's check using {{FULLPAGENAME:{{{name|}}}}} local normalizedName = mw.title.new(args.name or '') if normalizedName and normalizedName.fullText == page.fullText then output = mw.html.create():node(output):wikitext(p.templatepage(frame, page)) elseif not page.isSubpage and page.namespace == 10 then-- Template namespace and not a subpage category{{k = args.name and 'E' or 'W', t = page.text}} end end return frame:extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles} } .. tostring(output:wikitext(not p.demo and category{done = true} or nil)) end return p bysxlzkirl8feeoj1rdyv4hs8xc90k7 0 11858 368982 139116 2026-03-31T20:00:36Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368982 wikitext text/x-wiki '''ڀنڀور ۽ ديبل''' (ڪتاب ): ھيءُ ڪتاب -ڀنڀور- نئشنل سيمينار 1983ع ۾ پڙھيل مقالن تي مشتمل آھي، جيڪي گھاري سب ڊويزن جي اڳوڻي اسسٽنٽ ڪمشنر ۽ ادب دوست عملدار عبدالقادر منگيءَ جا سھيڙيل آھن، ھن ڪتاب جو انتساب [[سنڌ]] جي عظيم محقق ۽ قابل فخر تاريخدان پير حسام الدين شاهه راشديءَ جي نالي ڪيو ويو آھي. ھن ڪتاب جي مقالن کي ھيٺينءَ ريت ترتيب ڏني وئي آھي. ڀاڱو پھريون، -تاريخ- ۽ آثار قديمه: ھن ڀاڱي ۾ ڊاڪٽر ايف. اي خان، ڊاڪٽر نبي بخش -بلوچ-، ڊاڪٽر لوئيس فليم، محترمه -بيگم ممتاز راشدي-، مظھر يوسف، ڊاڪٽر حميده کھڙو، عبدالله ورياھه، -تاج صحرائي-، شيخ خورشيد احمد، رفيق مغل، ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌيءَ ۽ ٻين جا مقالا شامل آھن. ڀاڱو ٻيو- ادب ۽ ثقافت: ھن حصي ۾ ڊاڪٽر غلام علي الانا، علي احمد بروھي، مھتاب اڪبر راشديءَ، مير محمد بخش خان -ٽالپر-، ڪمتر نقويءَ، معمور يوسفاڻيءَ، ايم. ايڇ پنھور ۽ ٻين جا مقالا آھن. هن ڪتاب ۾ 288 صفحا آهن. ڊيمي سائيز ۽ جلد ڪچي واري هن ڪتاب کي -ٿر- پبليڪيشن طرفان شايع ڪيو ويو.<ref>http://www.encyclopediasindhiana.org</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] s8deh5vi1091dc84t9929lbi03p27bc 368983 368982 2026-03-31T20:02:38Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368983 wikitext text/x-wiki '''ڀنڀور ۽ ديبل''' (ڪتاب ): ھيءُ ڪتاب -ڀنڀور- نئشنل سيمينار 1983ع ۾ پڙھيل مقالن تي مشتمل آھي، جيڪي گھاري سب ڊويزن جي اڳوڻي اسسٽنٽ ڪمشنر ۽ ادب دوست عملدار عبدالقادر منگيءَ جا سھيڙيل آھن، ھن ڪتاب جو انتساب [[سنڌ]] جي عظيم محقق ۽ قابل فخر تاريخدان پير حسام الدين شاهه راشديءَ جي نالي ڪيو ويو آھي. ھن ڪتاب جي مقالن کي ھيٺينءَ ريت ترتيب ڏني وئي آھي. ڀاڱو پھريون، -تاريخ- ۽ آثار قديمه: ھن ڀاڱي ۾ ڊاڪٽر ايف. اي خان، ڊاڪٽر نبي بخش -بلوچ-، ڊاڪٽر لوئيس فليم، محترمه -بيگم ممتاز راشدي-، مظھر يوسف، ڊاڪٽر حميده کھڙو، عبدالله ورياھه، -تاج صحرائي-، شيخ خورشيد احمد، رفيق مغل، ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌيءَ ۽ ٻين جا مقالا شامل آھن. ڀاڱو ٻيو- ادب ۽ ثقافت: ھن حصي ۾ ڊاڪٽر غلام علي الانا، علي احمد بروھي، مھتاب اڪبر راشديءَ، مير محمد بخش خان -ٽالپر-، ڪمتر نقويءَ، معمور يوسفاڻيءَ، ايم. ايڇ پنھور ۽ ٻين جا مقالا آھن. هن ڪتاب ۾ 288 صفحا آهن. ڊيمي سائيز ۽ جلد ڪچي واري هن ڪتاب کي -ٿر- پبليڪيشن طرفان شايع ڪيو ويو.<ref>http://www.encyclopediasindhiana.org</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ جي ڪتابون]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ مٿان ڪتابون]] hf18ev405he27gfxn97z7kwejqyh6m9 368994 368983 2026-03-31T20:14:27Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368994 wikitext text/x-wiki '''ڀنڀور ۽ ديبل''' (ڪتاب ): ھيءُ ڪتاب -ڀنڀور- نئشنل سيمينار 1983ع ۾ پڙھيل مقالن تي مشتمل آھي، جيڪي گھاري سب ڊويزن جي اڳوڻي اسسٽنٽ ڪمشنر ۽ ادب دوست عملدار عبدالقادر منگيءَ جا سھيڙيل آھن، ھن ڪتاب جو انتساب [[سنڌ]] جي عظيم محقق ۽ قابل فخر تاريخدان پير حسام الدين شاهه راشديءَ جي نالي ڪيو ويو آھي. ھن ڪتاب جي مقالن کي ھيٺينءَ ريت ترتيب ڏني وئي آھي. ڀاڱو پھريون، -تاريخ- ۽ آثار قديمه: ھن ڀاڱي ۾ ڊاڪٽر ايف. اي خان، ڊاڪٽر نبي بخش -بلوچ-، ڊاڪٽر لوئيس فليم، محترمه -بيگم ممتاز راشدي-، مظھر يوسف، ڊاڪٽر حميده کھڙو، عبدالله ورياھه، -تاج صحرائي-، شيخ خورشيد احمد، رفيق مغل، ڊاڪٽر ميمڻ عبدالمجيد سنڌيءَ ۽ ٻين جا مقالا شامل آھن. ڀاڱو ٻيو- ادب ۽ ثقافت: ھن حصي ۾ ڊاڪٽر غلام علي الانا، علي احمد بروھي، مھتاب اڪبر راشديءَ، مير محمد بخش خان -ٽالپر-، ڪمتر نقويءَ، معمور يوسفاڻيءَ، ايم. ايڇ پنھور ۽ ٻين جا مقالا آھن. هن ڪتاب ۾ 288 صفحا آهن. ڊيمي سائيز ۽ جلد ڪچي واري هن ڪتاب کي -ٿر- پبليڪيشن طرفان شايع ڪيو ويو.<ref>http://www.encyclopediasindhiana.org</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ جي ڪتابون]] [[زمرو:تاريخ جون ڪتابون]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ مٿان ڪتابون]] salsun7p1rel7t6ph7t734vqjdyovu0 0 12250 368916 365348 2026-03-31T18:42:13Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 368916 wikitext text/x-wiki '''تاريخ مَعصُومِي''' [[سنڌ]] بابت لکيل [[فارسي ٻولي|فارسي]] تاريخن مان هيءُ هڪ آڳاٽو ۽ جهونو [[ڪتاب]] آهي، جيڪو ظاهر ۾ تہ مير محمد معصوم پنهنجي پٽ مير بزرگ جي ڄاڻ ۽ هدايت لاءِ تصنيف ڪيو، پر هن ڪتاب ۾ قديم دؤر کان وٺي سنڌ جي مغليہ غلاميءَ تائين، ڏيهي حالتن تي سٺي روشني وڌل آهي. مير صاحب ارغوني دؤر جي سنڌ جي مشاهيرن جو الڳ ذڪر به هن تاريخ ۾ ڪيو آهي. ==ترجما== هيءُ ڪتاب اصل ۾ مير محمد معصوم بکريءَ جو فارسيءَ ۾ لکيل آهي، جنهن جو ترجمو مخدوم امير احمد ڪيو آهي. واضح هجي ته “تاريخ معصوميءَ“ جا هن ترجمي کان اڳ ٻه ٽي ترجما ٿي چڪا هئا. پهريون ترجمو ڪئپٽن ماليٽ (G.G Malet) انگريزي“ٻوليءَ ۾ ڪيو، جيڪو 1855ع ۾ بمبئيءَ مان شايع ٿيو؛ ٻيو ترجمو ديوان ننديرام، سنڌيءَ زبان ۾ ڪيو، جيڪو 1861ع ۾ ڪراچيءَ مان شايع ٿيو. ٽيون هڪ بلڪل گمنام ترجمو، اردوءَ ۾ پنجاب جي ڪنهن صاحب ڪيو ۽ لاهور مان شايع ٿيو. اهي اوائلي ترجما، “تاريخ معصوميءَ“ جي ڪنهن هڪ اڌ قلمي نسخي کي آڏو رکي ڪيا ويا هئا. ان کان پوءِ ڊاڪٽر عمر بن محمد دائودپوٽي، تاريخ معصوميءَ جا ڇهه اصلوڪا نسخا سامهون رکي، فارسيءَ ۾ هڪ مستند متن تيار ڪيو، جيڪو [[1938ع|1938ء]] ۾ بمبئيءَ مان شايع ٿيو. هن سنڌي ترجمي جو بنياد، ڊاڪٽر دائود پوٽي صاحب جي تيار ڪيل فارسي متن تي رکيل آهي. ==تذڪرو== تاريخ معصوميءَ ۾ وليد بن عبدالملڪ جي زماني کان وٺي ارغون دور تائين سنڌ جو تذڪرو شامل آهي. ڊيمي سائيز جي 419 صفحن تي مشتمل، هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، [[سنڌي ادبي بورد]] جي سيڪريٽري محمد ابراهيم جويي، [[1959ع|1959ء]] ۾ اسلاميه پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپائي، پڌرو ڪيو ۽ اُن جي قيمت 5 رپيا رکيل آهي.<ref>{{Citation |title=انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد ٻيون، سنڌي لينگئيج اٿارٽي، حيدرآباد. |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%20%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%D9%8A |accessdate=2015-10-07 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305020826/http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%20%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%D9%8A |dead-url=yes }}</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] 79b208srppdyduik70v1xnn71qxnbzh 0 12282 368997 97883 2026-03-31T20:18:14Z Ibne maryam 17680 368997 wikitext text/x-wiki ”'''آئين اڪبري'''“ شهنشاهه اڪبر جي نون رتنن مان هڪ رتن ابوالفضل جو مرتب ڪيل [[ڪتاب]] آهي، جيڪو هن [[1597ع]] ۾ لکيو. هن ڪتاب ۾ شهنشاهه اڪبر جي حڪومت جي انتظام جو تفصيل ڏنل آهي ۽ [[ڀارت|هندستان]] جي ماڻهن جي عقيدن بابت بحث ڪيل آهي. هن ئي ڪتاب ۾ ابوالفضل [[سنڌ]] جي مشهور راڳ ”ڪافيءَ“ ۽ برهانپور ۾ ڪافيءَ کي مقبول بنائيندڙ بزرگ ”لاڏجئي“ جو به ذڪر ڪيو آهي. ابوالفضل ([[1551ع]]- [[1602ع]]) اصل ۾ شهر [[سيوھڻ شريف|سيوهڻ]]، (سنڌ) جو ويٺل هو. اڪبر بادشاهه جي درٻار سان لاڳاپيل سنڌي عالم ابوالفضل جو لکيل ڪتاب ”آئين اڪبري“ اڪبري دور جي هر رخَ ۽ پاسي تي سَندَ رکي ٿو. هن جا ڪل ٽي جلد [[اردو]] ۾ آهن، جيڪي سنگ ميل پبليڪيشن لاهور وارن ڇپايا آهن. فارسي ۾ اصل ڪتاب جو ترجمو مولوي محمد فدا علي طالب ڪيو آهي، جلد ٻئي ۾ اڪبر جي دور جي موسيقي تي نهايت عالماڻو بحث ڪيل آهي. جنهن ۾ ان دور جا گويا، راڳيندڙ، رقاص (وغيره) ۽ انهن جو ڏس پتو ڏنو ويو آهي. اڪبر جي موسيقي ڏانهن چاهه بابت احوال رقم ٿيل آهي. ڪهڙيون راڳڻيون ۽ راڳ ڪنهن ۽ ڪڏهن ٺاهيا بابت ٻڌايو ويو آهي. هن ڪتاب ۾ ئي ٻڌايو ويو آهي ته ڪافي سنڌ جو راڳ آهي.<ref>[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%A6%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%DA%AA%D8%A8%D8%B1%D9%8A آئين اڪبري : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:مغليه سلطنت]] hqs0xdbqeiyp5sytd028x1s7id2b1nm 0 12283 368888 307591 2026-03-31T13:52:02Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368888 wikitext text/x-wiki هيءُ [[ڪتاب]] سيد حافظ شاهه حسيني ٽکڙائيءَ جو ترجمو ڪيل آهي. هيءُ ڪتاب ڪچي جلد سان 213 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت ٻه رپيا ڄاڻايل اٿس. ڪتاب ڪرائون سائيز ۾ آهي. هن جو پهريون ڇاپو، [[1955ع|1955ء]] ۾ اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپيو ۽ آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، [[حيدرآباد]] پاران شايع ٿيو.<ref>[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%A6%D9%8A%D9%86%20%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D9%8A آئين زندگي : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] ryop799nowqjmnygsmt8anvlly4t3bo 0 12285 368873 133906 2026-03-31T13:25:50Z Ibne maryam 17680 368873 wikitext text/x-wiki هيءُ [[ڪتاب]] منظور جوکيي جي ڪهاڻين جو مجموعو آهي. ڊيمي سائيز، رنگين ٽائيٽل ۽ پڪي جلد واري هن ڪتاب ۾ صفحا 126 آهن. ڪاڇو پبليڪيشن طرفان هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو [[2006ء]] ۾ شايع ٿيو، جنهن جي قيمت 120 رپيا ڄاڻايل آهي.<ref>[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%A6%D9%8A%D9%86%D8%AF%D9%88 آئيندو : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] i9fsxdhvwtnmlx3nh1cr5p3udvdigot 0 12286 368889 307581 2026-03-31T13:53:13Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368889 wikitext text/x-wiki آئينه ايمان محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو لکيل هيءُ مذهبي [[ڪتاب]] ڪرائون سائيز ۾ ڪچي جلد سان آهي، جنهن ۾ 16 صفحا ۽ قيمت ٻه آنا ڄاڻايل آهي. ڪتاب جو پهريون ڇاپو، [[1948ع|1948ء]] ۾ عبدالرحيم اجميري صديقيءَ، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپائي پڌرو ڪيو.<ref>[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%A6%D9%8A%D9%86%D9%87%20%D8%A7%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86 آئينه ايمان : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] [[زمرو:محمد عثمان ڏيپلائي]] [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] knipt8sr4tmdq0w6n3zfvpqcrlragqb 0 12287 368890 274608 2026-03-31T13:54:09Z Ibne maryam 17680 368890 wikitext text/x-wiki '''آئينہ سڪندري''' پير محمد راشد روضي ڌڻيءَ جي احوال تي مشتمل هيءُ [[ڪتاب]] بدرالدين ابڙي جو لکيل آهي. هيءُ ڪتاب ڪرائون سائيز ۾ پڪي جلد سان آهي، جنهن ۾ 118 صفحا آهن. ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، مولوي محمد عظيم ائنڊ سنز، محمد پرنٽنگ پريس، [[شڪارپور]] مان ڇپرايو.<ref>[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%A6%D9%8A%D9%86%D9%87%20%D8%B3%DA%AA%D9%86%D8%AF%D8%B1%D9%8A آئينه سڪندري : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] 820yo35seo1oj0enrl1hwccmw4whqdn 0 12288 368892 234251 2026-03-31T13:58:05Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368892 wikitext text/x-wiki آئينه قديم سنڌ ھي [[ڪتاب]] شمس الدين رڪن الدين قريشيءَ جو لکيل آھي. ھيءُ ڪتاب [[سنڌ]] جي [[تاريخ]] جو ھڪ ناياب ڪتاب آھي، جنھن ۾ پھريون ڀيرو ’نيرون ڪوٽ‘ کي ’نئن رني ڪوٽ‘ ڄاڻايو ويو آھي ۽ ان جي [[حيدرآباد]] سان نسبت غلط ڄاڻائي وئي آھي. ھن ڊيمي سائيز جي ڪتاب جو ڪچو جلد آھي، جنھن ۾ 279 صفحا آھن ، ڇاپو پھريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادس، حيدرآباد، [[1956ع|1956ء]] ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ۽ اُن جو ٻيو ڇاپو به ڇپيو آهي.<ref>1956ءhttp://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%A6%D9%8A%D9%86%D9%87%20%D9%82%D8%AF%D9%8A%D9%85%20%D8%B3%D9%86%DA%8C</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] rs9oqnh2epz29qvqzuyl0y8twj21ppz 368893 368892 2026-03-31T13:58:48Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368893 wikitext text/x-wiki آئينه قديم سنڌ ھي [[ڪتاب]] شمس الدين رڪن الدين قريشيءَ جو لکيل آھي. ھيءُ ڪتاب [[سنڌ]] جي [[تاريخ]] جو ھڪ ناياب ڪتاب آھي، جنھن ۾ پھريون ڀيرو ’نيرون ڪوٽ‘ کي ’نئن رني ڪوٽ‘ ڄاڻايو ويو آھي ۽ ان جي [[حيدرآباد]] سان نسبت غلط ڄاڻائي وئي آھي. ھن ڊيمي سائيز جي ڪتاب جو ڪچو جلد آھي، جنھن ۾ 279 صفحا آھن ، ڇاپو پھريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادس، حيدرآباد، [[1956ع|1956ء]] ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو ۽ اُن جو ٻيو ڇاپو به ڇپيو آهي.<ref>1956ءhttp://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%A6%D9%8A%D9%86%D9%87%20%D9%82%D8%AF%D9%8A%D9%85%20%D8%B3%D9%86%DA%8C</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] cvssbxxzdupjs4gg77klduo18j4b34n 0 12292 368981 97891 2026-03-31T19:59:14Z Ibne maryam 17680 368981 wikitext text/x-wiki '''آئينه قصه گنجـينه خرد'''، ھيءُ [[ڪتاب]] '''فقير ھدايت علي ''تارڪ''''' جو لکيل آھي. جيڪو ھز ھائينيس مير علي نواز خان ''ناز''، واليءِ خيرپور ميرس جي [[اردو]] رباعيات جو بامحاوره [[فارسي ٻولي|فارسي]]ءَ ۾، منظوم ترجمو آھي. ھن. ھيءُ ڪتاب، سيپٽمبر [[1935ع|1935ء]] ۾ ترجمو ڪيو ھو. {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:فارسي ادب]] [[زمرو:فارسي ڪتاب]] o18sq84c3jrtstl3rw6wy91hqr6z576 0 12293 368998 97577 2026-03-31T20:19:45Z Ibne maryam 17680 368998 wikitext text/x-wiki طنز و مزاح تي مشتمل هيءُ [[ڪتاب]] غلام رسول ڪلهوڙي جو لکيل آهي، ڊيمي سائيز، رنگين ٽائيٽل ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ صفحا 96 آهن. سنڌي ساهت گهر حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو مئي [[2002ء]] ۾ شايع ٿيو. <ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%A6%D9%8A%D9%86%D9%88%20%DB%BD%20%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%8A%D8%B1 آئينو ۽ تصوير : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:ادب]] 7qwdkqeh3u69w8ayrgh0ijlv99mzpo7 368999 368998 2026-03-31T20:21:32Z Ibne maryam 17680 368999 wikitext text/x-wiki طنز و مزاح تي مشتمل هيءُ [[ڪتاب]] غلام رسول ڪلهوڙي جو لکيل آهي، ڊيمي سائيز، رنگين ٽائيٽل ۽ ڪچي جلد واري هن ڪتاب ۾ صفحا 96 آهن. سنڌي ساهت گهر حيدرآباد طرفان هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو مئي [[2002ء]] ۾ شايع ٿيو. <ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%A6%D9%8A%D9%86%D9%88%20%DB%BD%20%D8%AA%D8%B5%D9%88%D9%8A%D8%B1 آئينو ۽ تصوير : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:مزاح وارو ادب]] l7jwx4hqj8hyenw6oj17m2r7hkbjnfu 0 13733 369075 165385 2026-04-01T10:14:11Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 369075 wikitext text/x-wiki فقير هدايت علي ”تارڪ“ نجفيءَ جي لکيل هن [[ڪتاب]] ۾ [[سنڌي ٻولي]]ءَ ۾ [[قرآن]] جي ڪجهہ حصي جو منظوم ترجمو ۽ تفسير، صوفيانہ رنگ ۾ قلمبند ڪيل آهي.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86 آثارالعرفان : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] n0j9tt3ez3siydcvuu17k3tut28a7mj 0 14164 368903 157312 2026-03-31T18:17:18Z Ibne maryam 17680 368903 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=نومبر 2019}} ڪتاب '''آڌيءَ رات''' محمد سومار شيخ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 76 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس حيدرآباد مان، سال 1956ع ۾، شايع ڪيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%DA%8C%D9%8A%20%D8%B1%D8%A7%D8%AA آڌي رات : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] {{ڪچو}} c55pxfx93m8bkol1gonk5h5fn8383i3 0 14859 368932 255474 2026-03-31T19:01:59Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368932 wikitext text/x-wiki {{infobox book | name = دي ان بيئرابل لائٽنيس آف بئنگ<br> The Unbearable Lightness of Being | title_orig = Nesnesitelná lehkost bytí | translator = | image = | caption = ڪتاب جو پهريون ڇاپو (فرينچ ٻولي ۾) | author = [[ميلان ڪنڊيرا]]<br> Milan Kundera | illustrator = | cover_artist = | country = فرانس | language = چيڪ (Czech) | series = | genre = [[فلسفياڻو فڪشن]] | publisher = ائڊيشنس گئليمارڊ پبليشرز (فرانس) 68 پبلشر (چيڪ ٻوليءَ جا) <br> ھارپر اينڊ رو (يو.ايس.)<br> فيبر اينڊ فيبر (يو.ڪي.) | release_date = 1984 (فرينچ ترجمو) <br>1985 (اصل چيڪ ٻوليءَ۾) | english_release_date = 1984 | media_type = پرنٽ (پني واري) | pages = 393 ( فرينچ وارو پھريون ايڊيشن) | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} دي ان بيئرابل لائٽنيس آف بئنگ {{ٻيا نالا|انگريزي= '''The Unbearable Lightness of Being '''}} [[ميلان ڪنڊيرا]] جي لکيل مشھور ناول جو نالو آهي. ميلان ڪنڊيرا جو شمار دنيا جي وڏن ليکڪن ۾ ٿئي ٿو. 1 اپريل [[1929ء|1929ع]] تي 'چيڪوسلواڪيا' ۾ ڄاول ميلان جي تحرير فرانسيسي زبان ۾ سونهن جا مٿانهان درجا رکي ٿي. [[1975ع]] کان فرانس ۾ جلاوطنيءَ جي حياتي گذاريندڙ ڪنڊيرا جو ناول '''دي ان بيئَرايبل لائيٽنيس آف بي اِنگ''' سندس مشهور ترين تحرير آهي.<br /> [[1984ع]] ۾ شايع ٿيل اهو ناول انسان جي قسمت ڀرڪڻي هجڻ بابت اظهار جي راءِ رکي ٿو. سندس هن ناول تي آمريڪي ڊائريڪٽر فلپ ڪُوفمين هڪ فلم بہ ٺاهي جنهن ۾ ڊينيئل ڊيلوئيس، لينا اولين ۽ جوليئٽ بنوشي اداڪاري ڪئي.<br /> هي ناول شروعات ۾ 'چيڪ' ٻوليءَ ۾ لکيو ويو ۽ بعد ۾ ناول کي فرانسيسي ۽ ٻين ٻولين ۾ بہ ترجمو ڪيو ويو.<ref>ڪاوش گئلري، سومر 21 سيپٽمبر 2015ع، روزاني ڪاوش.</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] ceu0o6g2bl0ygdl6pyrg4xxbtrt26t3 0 16575 368971 102932 2026-03-31T19:46:10Z Ibne maryam 17680 368971 wikitext text/x-wiki '''ڳوٺ دو آٻو ۽ اميناڻي شريف''' هڪ سنڌي ڪتاب آهي جيڪو [[دادو ضلعو|دادو ضلعي]] جي ٻن تاريخي ڳوٺن دو آٻو ۽ اميناڻي شريف بابت لکيو ويو آهي.<ref>[http://www.thekawish.com/beta/epaper-details.php?details=2016/Jan/4-1-2016/Page8/P8-37.jpg Daily Kawish - Sindhi News Paper<!-- Bot generated title -->]</ref> == ڪتاب جو مقصد == ڪتاب جو مقصد ڳوٺن جي طبعي بيهڪ، تاريخ، ان سا وابسته تهذيب، ثقافت ۽ مشاهير بابت ڄاڻ مهيا ڪرڻ آهي. انهن ڳوٺن سان وابسته ناليوران شخصيتن جي ياد به تازي ڪئي وئي آهي. ڄاڻيل ڳوٺن جي اسڪولن، مدرسن، مسجدن، بزرگن، علامن ۽ هنرمندن جي باري ۾ پڻ ڄاڻ فراهم ڪئي وئي آهي. == ڪتاب جو ليکڪ ۽ ٻي معلومات == ڪتاب جو ليکڪ نياز وگھيو آهي. هن ڪتاب ۾ ڪل 167 صفحا آهن ۽ قيمت 200 روپيا آھي. == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] o7nhwca3qq2xptfhn67upn4w4optl13 0 16920 369037 368324 2026-04-01T03:43:41Z Intisar Ali 8681 369037 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}} | native_name = <!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--> | image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg<!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--> | alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير | caption = خامنئي 2017ع ۾ | order = ٻيون | office = ايران جو سپريم ليڊر | president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو'' | ''هو پاڻ'' | [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]] | [[محمد خاتمي]] | [[محمود احمدي نژاد]] | [[حسن روحاني]] | [[ابراهيم رئيسي]] | [[محمد مخبر]] (قائم مقام) | [[مسعود پزشڪيان]] }} | primeminister = [[مير حسين موسوي]]<br />(آگسٽ 1989ع تائين) | term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}} | term_end = 28 فيبروري 2026ع | predecessor = [[روح الله خميني]] | successor = [[مجتبيٰ خامنئي]] | order1 = ٽيون | office1 = ايران جو صدر | 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}} | 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}} | 2blankname1 = وزيراعظم | 2namedata1 = مير حسين موسوي | term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع | term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع | predecessor1 = [[محمد علي رجائي]] | successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني {{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}} | office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين | appointed2 = روح الله خميني | predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني | term_start2 = 7 فيبروري 1988ع | term_end2 = 4 جون 1989ع | office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر | term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع | term_end3 = 4 جون 1989ع | constituency3 = [[تهران صوبو]] | majority3 = 2,800,353 (87.8%)<ref>{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول ("Who came first in the first election of the Experts?" )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}</ref> | office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر | term_start4 = 28 مئي 1980ع | term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع | constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]] | majority4 = 1,405,976 (65.8%)<ref>{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}</ref> | office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]] | term_start5 = 14 جنوري 1980ع | term_end5 = 28 فيبروري 2026ع | appointer5 = روح الله خميني | 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}} | 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو'' | [[احمد جنتي]] | [[احمد خاتمي]] | [[ڪاظم صديقي]] | [[علي موحدي ڪرماني]] | [[محمد حسن ابوترابي فرد]] | [[محمد جواد حاج علي اڪبري]] }} | predecessor5 = [[حسين علي منتظري]] | successor5 = خالي {{Collapsed infobox section end}} | birth_name = علي حسيني خامنئي | birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}} | birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]] | death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}} | death_place = [[تهران]]، ايران | party = {{plainlist| * [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع) * [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع) * [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع) }} | otherparty = | spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}} | children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن | father = [[جواد خامنئي]] | mother = خديجه ميردامادي | relatives = [[خامنئي خاندان]] | education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}} | signature = | website = {{URL|english.khamenei.ir}} | allegiance = <!-- اسلامي جمهوريه ايران --> | branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}} | serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}} | commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]] | battles = {{tree list}} * [[ايران-عراق جنگ]] ** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]<ref name="raee">{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}</ref> * [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]] * [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}} {{tree list/end}} | module = {{Infobox religious biography|embed=yes | main_interests = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]<ref name="cgie"> Velayati, Ali Akbar. "Ayatollah Ali Khamenei". The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). Archived from the original on 11 February 2017. Retrieved 3 April 2017. </ref> | notable_ideas = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]] | religion = [[اسلام]] | denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]] | jurisprudence = [[جعفري]] | creed = [[اصولي]] | teacher = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني<ref name="cgie"/>}}}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾<br />حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي<br />رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}} | footnotes = | death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]] }} ''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.<ref name="الطاف">[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ<!-- Bot generated title -->]</ref> صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي. سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.<ref name="الطاف"/> خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.<ref>Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.</ref> خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.<ref>Encyclopaedia Britannica. "Ali Khamenei".</ref> 1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.<ref>Iran Human Rights Report 2015.</ref> 1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.<ref>Encyclopaedia Britannica. "Ali Khamenei".</ref> اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.<ref>Baker, Lauren (2017).</ref> سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.<ref>International political reports on Iran foreign policy.</ref> خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.<ref>Middle East political analysis reports.</ref> خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.<ref>Committee to Protect Journalists reports.</ref> 2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.<ref>US Sanctions Reports 2019.</ref> آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.<ref>Iran International News, 2026.</ref> اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.<ref>Reuters News, 2026.</ref> == پرورش ۽ تعليم == پاڻ 1939ع ۾ [[مشھد|'''مشھد''']] ۾ رهندڙ هڪ آذري ڪُٽنب ۾ ڄائو. علي خامنہ اي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو. علي خامنہ ايءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾ پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي شيخ هاشم قاضيويني ۽ آيت الله ميلاني هن جا معلم رهيا. 1957 ۾ هو نجف هليو ويو جتي هڪ سال جو مختصر عرصو گذارڻ بعد قم ۾ اچي رهائش اختيار ڪئي. جتي هن آيت الله حسين بورجردي ۽ آيت الله روح الله خميني جهڙن شخصيتين جي ڪلاس مان علم پرايو. انکانپوءِ 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنہ اي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.<ref name="الطاف"/> == اسلامي انقلاب ۾ ڪردار == علي خامنائي ايران جي اسلامي انقلاب جو اهم ڪردار رهيو ۽ امام خميني جي ويجهن ساٿين مان هو. تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد امام خمينيءَ علي خامنائي کي ليڊر بنايو.<ref name="الطاف"/> [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ به رهيو ۽ هڪ بم ڦاٽڻ تي هو شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.<ref name="الطاف"/> == تعليم جو واڌارو == علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.<ref name="الطاف"/> هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“ == لکيل ڪتاب == علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.<ref name="الطاف"/> سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.<ref name="الطاف"/> == قتل == [[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]] 28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}</ref> ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.<ref>{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}</ref> ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي <ref name=Gabrelletal02032026>{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}</ref>}}<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}</ref><ref name="Gabrelletal02032026" /><ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}</ref> ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.<ref>{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}</ref> 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.<ref>{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}</ref> [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.<ref>{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}</ref> == نوٽ == <references group="lower-alpha"/> ==حوالا== {{حوالا|2}} [[زمرو:اسلامي شخصيتون]] [[زمرو:ايران]] [[زمرو:ايراني شخصيتون]] [[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]] [[زمرو:ايران جي حڪومت]] [[زمرو:ايران جي سياست]] [[زمرو:تازيون وفاتون]] [[زمرو:1939ع جون پيدائشون]] prnuzm2y3su75lc1ay9028u68wyac7v 369038 369037 2026-04-01T04:21:48Z Intisar Ali 8681 369038 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}} | native_name = <!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--> | image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg<!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--> | alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير | caption = خامنئي 2017ع ۾ | order = ٻيون | office = ايران جو سپريم ليڊر | president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو'' | ''هو پاڻ'' | [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]] | [[محمد خاتمي]] | [[محمود احمدي نژاد]] | [[حسن روحاني]] | [[ابراهيم رئيسي]] | [[محمد مخبر]] (قائم مقام) | [[مسعود پزشڪيان]] }} | primeminister = [[مير حسين موسوي]]<br />(آگسٽ 1989ع تائين) | term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}} | term_end = 28 فيبروري 2026ع | predecessor = [[روح الله خميني]] | successor = [[مجتبيٰ خامنئي]] | order1 = ٽيون | office1 = ايران جو صدر | 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}} | 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}} | 2blankname1 = وزيراعظم | 2namedata1 = مير حسين موسوي | term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع | term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع | predecessor1 = [[محمد علي رجائي]] | successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني {{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}} | office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين | appointed2 = روح الله خميني | predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني | term_start2 = 7 فيبروري 1988ع | term_end2 = 4 جون 1989ع | office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر | term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع | term_end3 = 4 جون 1989ع | constituency3 = [[تهران صوبو]] | majority3 = 2,800,353 (87.8%)<ref>{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول ("Who came first in the first election of the Experts?" )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}</ref> | office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر | term_start4 = 28 مئي 1980ع | term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع | constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]] | majority4 = 1,405,976 (65.8%)<ref>{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}</ref> | office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]] | term_start5 = 14 جنوري 1980ع | term_end5 = 28 فيبروري 2026ع | appointer5 = روح الله خميني | 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}} | 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو'' | [[احمد جنتي]] | [[احمد خاتمي]] | [[ڪاظم صديقي]] | [[علي موحدي ڪرماني]] | [[محمد حسن ابوترابي فرد]] | [[محمد جواد حاج علي اڪبري]] }} | predecessor5 = [[حسين علي منتظري]] | successor5 = خالي {{Collapsed infobox section end}} | birth_name = علي حسيني خامنئي | birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}} | birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]] | death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}} | death_place = [[تهران]]، ايران | party = {{plainlist| * [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع) * [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع) * [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع) }} | otherparty = | spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}} | children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن | father = [[جواد خامنئي]] | mother = خديجه ميردامادي | relatives = [[خامنئي خاندان]] | education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}} | signature = | website = {{URL|english.khamenei.ir}} | allegiance = <!-- اسلامي جمهوريه ايران --> | branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}} | serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}} | commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]] | battles = {{tree list}} * [[ايران-عراق جنگ]] ** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]<ref name="raee">{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}</ref> * [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]] * [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}} {{tree list/end}} | module = {{Infobox religious biography|embed=yes | main_interests = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]<ref name="cgie"> Velayati, Ali Akbar. "Ayatollah Ali Khamenei". The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). Archived from the original on 11 February 2017. Retrieved 3 April 2017. </ref> | notable_ideas = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]] | religion = [[اسلام]] | denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]] | jurisprudence = [[جعفري]] | creed = [[اصولي]] | teacher = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني<ref name="cgie"/>}}}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾<br />حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي<br />رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}} | footnotes = | death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]] }} ''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.<ref name="الطاف">[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ<!-- Bot generated title -->]</ref> صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي. سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.<ref name="الطاف"/> خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.<ref>Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.</ref> خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.<ref>Encyclopaedia Britannica. "Ali Khamenei".</ref> 1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.<ref>Iran Human Rights Report 2015.</ref> 1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.<ref>Encyclopaedia Britannica. "Ali Khamenei".</ref> اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.<ref>Baker, Lauren (2017).</ref> سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.<ref>International political reports on Iran foreign policy.</ref> خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.<ref>Middle East political analysis reports.</ref> خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.<ref>Committee to Protect Journalists reports.</ref> 2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.<ref>US Sanctions Reports 2019.</ref> آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.<ref>Iran International News, 2026.</ref> اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.<ref>Reuters News, 2026.</ref> ==صدارت کان اڳ وارو دؤر== == ابتدائي زندگي == ==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ==== [[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.<ref name="ولايتي"> ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱. </ref>سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.<ref>The Oxford Encyclopedia of the Islamic World.</ref> سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.<ref name="ولايتي"/> هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.<ref name="ولايتي"/> === ديني تعليم === [[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.<ref>Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.</ref> پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي حوزوي تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.<ref>Hovsepian-Bearce.</ref> هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.<ref name="ولايتي"/> [[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.<ref>The Oxford Encyclopedia of the Islamic World.</ref> 1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.<ref>Hovsepian-Bearce.</ref> == اسلامي انقلاب کان اڳ سياسي سرگرميون == [[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.<ref>Political Ideology of Ayatollah Khamenei.</ref> پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.<ref>Iran political history sources.</ref> پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.<ref>Iran historical sources.</ref> نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.»<ref>Iran historical sources.</ref> [[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.<ref>Iran political history sources.</ref> == پرورش ۽ تعليم == پاڻ 1939ع ۾ [[مشھد|'''مشھد''']] ۾ رهندڙ هڪ آذري ڪُٽنب ۾ ڄائو. علي خامنہ اي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو. علي خامنہ ايءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾ پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي شيخ هاشم قاضيويني ۽ آيت الله ميلاني هن جا معلم رهيا. 1957 ۾ هو نجف هليو ويو جتي هڪ سال جو مختصر عرصو گذارڻ بعد قم ۾ اچي رهائش اختيار ڪئي. جتي هن آيت الله حسين بورجردي ۽ آيت الله روح الله خميني جهڙن شخصيتين جي ڪلاس مان علم پرايو. انکانپوءِ 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنہ اي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.<ref name="الطاف"/> == اسلامي انقلاب ۾ ڪردار == علي خامنائي ايران جي اسلامي انقلاب جو اهم ڪردار رهيو ۽ امام خميني جي ويجهن ساٿين مان هو. تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد امام خمينيءَ علي خامنائي کي ليڊر بنايو.<ref name="الطاف"/> [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ به رهيو ۽ هڪ بم ڦاٽڻ تي هو شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.<ref name="الطاف"/> == تعليم جو واڌارو == علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.<ref name="الطاف"/> هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“ == لکيل ڪتاب == علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.<ref name="الطاف"/> سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.<ref name="الطاف"/> == قتل == [[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]] 28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}</ref> ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.<ref>{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}</ref> ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي <ref name=Gabrelletal02032026>{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}</ref>}}<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}</ref><ref name="Gabrelletal02032026" /><ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}</ref> ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.<ref>{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}</ref> 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.<ref>{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}</ref> [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.<ref>{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}</ref> == نوٽ == <references group="lower-alpha"/> ==حوالا== {{حوالا|2}} [[زمرو:اسلامي شخصيتون]] [[زمرو:ايران]] [[زمرو:ايراني شخصيتون]] [[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]] [[زمرو:ايران جي حڪومت]] [[زمرو:ايران جي سياست]] [[زمرو:تازيون وفاتون]] [[زمرو:1939ع جون پيدائشون]] iep6otuq5vqvwwg0fo39miftmpqnaej 369039 369038 2026-04-01T04:22:22Z Intisar Ali 8681 369039 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}} | native_name = <!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--> | image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg<!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--> | alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير | caption = خامنئي 2017ع ۾ | order = ٻيون | office = ايران جو سپريم ليڊر | president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو'' | ''هو پاڻ'' | [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]] | [[محمد خاتمي]] | [[محمود احمدي نژاد]] | [[حسن روحاني]] | [[ابراهيم رئيسي]] | [[محمد مخبر]] (قائم مقام) | [[مسعود پزشڪيان]] }} | primeminister = [[مير حسين موسوي]]<br />(آگسٽ 1989ع تائين) | term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}} | term_end = 28 فيبروري 2026ع | predecessor = [[روح الله خميني]] | successor = [[مجتبيٰ خامنئي]] | order1 = ٽيون | office1 = ايران جو صدر | 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}} | 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}} | 2blankname1 = وزيراعظم | 2namedata1 = مير حسين موسوي | term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع | term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع | predecessor1 = [[محمد علي رجائي]] | successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني {{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}} | office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين | appointed2 = روح الله خميني | predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني | term_start2 = 7 فيبروري 1988ع | term_end2 = 4 جون 1989ع | office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر | term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع | term_end3 = 4 جون 1989ع | constituency3 = [[تهران صوبو]] | majority3 = 2,800,353 (87.8%)<ref>{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول ("Who came first in the first election of the Experts?" )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}</ref> | office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر | term_start4 = 28 مئي 1980ع | term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع | constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]] | majority4 = 1,405,976 (65.8%)<ref>{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}</ref> | office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]] | term_start5 = 14 جنوري 1980ع | term_end5 = 28 فيبروري 2026ع | appointer5 = روح الله خميني | 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}} | 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو'' | [[احمد جنتي]] | [[احمد خاتمي]] | [[ڪاظم صديقي]] | [[علي موحدي ڪرماني]] | [[محمد حسن ابوترابي فرد]] | [[محمد جواد حاج علي اڪبري]] }} | predecessor5 = [[حسين علي منتظري]] | successor5 = خالي {{Collapsed infobox section end}} | birth_name = علي حسيني خامنئي | birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}} | birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]] | death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}} | death_place = [[تهران]]، ايران | party = {{plainlist| * [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع) * [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع) * [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع) }} | otherparty = | spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}} | children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن | father = [[جواد خامنئي]] | mother = خديجه ميردامادي | relatives = [[خامنئي خاندان]] | education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}} | signature = | website = {{URL|english.khamenei.ir}} | allegiance = <!-- اسلامي جمهوريه ايران --> | branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}} | serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}} | commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]] | battles = {{tree list}} * [[ايران-عراق جنگ]] ** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]<ref name="raee">{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}</ref> * [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]] * [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}} {{tree list/end}} | module = {{Infobox religious biography|embed=yes | main_interests = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]<ref name="cgie"> Velayati, Ali Akbar. "Ayatollah Ali Khamenei". The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). Archived from the original on 11 February 2017. Retrieved 3 April 2017. </ref> | notable_ideas = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]] | religion = [[اسلام]] | denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]] | jurisprudence = [[جعفري]] | creed = [[اصولي]] | teacher = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني<ref name="cgie"/>}}}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾<br />حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي<br />رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}} | footnotes = | death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]] }} ''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.<ref name="الطاف">[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ<!-- Bot generated title -->]</ref> صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي. سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.<ref name="الطاف"/> خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.<ref>Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.</ref> خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.<ref>Encyclopaedia Britannica. "Ali Khamenei".</ref> 1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.<ref>Iran Human Rights Report 2015.</ref> 1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.<ref>Encyclopaedia Britannica. "Ali Khamenei".</ref> اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.<ref>Baker, Lauren (2017).</ref> سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.<ref>International political reports on Iran foreign policy.</ref> خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.<ref>Middle East political analysis reports.</ref> خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.<ref>Committee to Protect Journalists reports.</ref> 2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.<ref>US Sanctions Reports 2019.</ref> آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.<ref>Iran International News, 2026.</ref> اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.<ref>Reuters News, 2026.</ref> ==صدارت کان اڳ وارو دؤر== === ابتدائي زندگي === ==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ==== [[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.<ref name="ولايتي"> ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱. </ref>سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.<ref>The Oxford Encyclopedia of the Islamic World.</ref> سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.<ref name="ولايتي"/> هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.<ref name="ولايتي"/> === ديني تعليم === [[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.<ref>Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.</ref> پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي حوزوي تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.<ref>Hovsepian-Bearce.</ref> هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.<ref name="ولايتي"/> [[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.<ref>The Oxford Encyclopedia of the Islamic World.</ref> 1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.<ref>Hovsepian-Bearce.</ref> == اسلامي انقلاب کان اڳ سياسي سرگرميون == [[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.<ref>Political Ideology of Ayatollah Khamenei.</ref> پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.<ref>Iran political history sources.</ref> پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.<ref>Iran historical sources.</ref> نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.»<ref>Iran historical sources.</ref> [[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.<ref>Iran political history sources.</ref> == پرورش ۽ تعليم == پاڻ 1939ع ۾ [[مشھد|'''مشھد''']] ۾ رهندڙ هڪ آذري ڪُٽنب ۾ ڄائو. علي خامنہ اي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو. علي خامنہ ايءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾ پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي شيخ هاشم قاضيويني ۽ آيت الله ميلاني هن جا معلم رهيا. 1957 ۾ هو نجف هليو ويو جتي هڪ سال جو مختصر عرصو گذارڻ بعد قم ۾ اچي رهائش اختيار ڪئي. جتي هن آيت الله حسين بورجردي ۽ آيت الله روح الله خميني جهڙن شخصيتين جي ڪلاس مان علم پرايو. انکانپوءِ 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنہ اي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.<ref name="الطاف"/> == اسلامي انقلاب ۾ ڪردار == علي خامنائي ايران جي اسلامي انقلاب جو اهم ڪردار رهيو ۽ امام خميني جي ويجهن ساٿين مان هو. تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد امام خمينيءَ علي خامنائي کي ليڊر بنايو.<ref name="الطاف"/> [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ به رهيو ۽ هڪ بم ڦاٽڻ تي هو شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.<ref name="الطاف"/> == تعليم جو واڌارو == علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.<ref name="الطاف"/> هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“ == لکيل ڪتاب == علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.<ref name="الطاف"/> سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.<ref name="الطاف"/> == قتل == [[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]] 28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}</ref> ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.<ref>{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}</ref> ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي <ref name=Gabrelletal02032026>{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}</ref>}}<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}</ref><ref name="Gabrelletal02032026" /><ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}</ref> ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.<ref>{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}</ref> 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.<ref>{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}</ref> [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.<ref>{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}</ref> == نوٽ == <references group="lower-alpha"/> ==حوالا== {{حوالا|2}} [[زمرو:اسلامي شخصيتون]] [[زمرو:ايران]] [[زمرو:ايراني شخصيتون]] [[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]] [[زمرو:ايران جي حڪومت]] [[زمرو:ايران جي سياست]] [[زمرو:تازيون وفاتون]] [[زمرو:1939ع جون پيدائشون]] lmqx8orvty5wxq3zmc51j1l2evc72dn 369040 369039 2026-04-01T04:25:01Z Intisar Ali 8681 369040 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}} | native_name = <!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--> | image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg<!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--> | alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير | caption = خامنئي 2017ع ۾ | order = ٻيون | office = ايران جو سپريم ليڊر | president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو'' | ''هو پاڻ'' | [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]] | [[محمد خاتمي]] | [[محمود احمدي نژاد]] | [[حسن روحاني]] | [[ابراهيم رئيسي]] | [[محمد مخبر]] (قائم مقام) | [[مسعود پزشڪيان]] }} | primeminister = [[مير حسين موسوي]]<br />(آگسٽ 1989ع تائين) | term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}} | term_end = 28 فيبروري 2026ع | predecessor = [[روح الله خميني]] | successor = [[مجتبيٰ خامنئي]] | order1 = ٽيون | office1 = ايران جو صدر | 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}} | 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}} | 2blankname1 = وزيراعظم | 2namedata1 = مير حسين موسوي | term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع | term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع | predecessor1 = [[محمد علي رجائي]] | successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني {{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}} | office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين | appointed2 = روح الله خميني | predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني | term_start2 = 7 فيبروري 1988ع | term_end2 = 4 جون 1989ع | office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر | term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع | term_end3 = 4 جون 1989ع | constituency3 = [[تهران صوبو]] | majority3 = 2,800,353 (87.8%)<ref>{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول ("Who came first in the first election of the Experts?" )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}</ref> | office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر | term_start4 = 28 مئي 1980ع | term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع | constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]] | majority4 = 1,405,976 (65.8%)<ref>{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}</ref> | office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]] | term_start5 = 14 جنوري 1980ع | term_end5 = 28 فيبروري 2026ع | appointer5 = روح الله خميني | 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}} | 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو'' | [[احمد جنتي]] | [[احمد خاتمي]] | [[ڪاظم صديقي]] | [[علي موحدي ڪرماني]] | [[محمد حسن ابوترابي فرد]] | [[محمد جواد حاج علي اڪبري]] }} | predecessor5 = [[حسين علي منتظري]] | successor5 = خالي {{Collapsed infobox section end}} | birth_name = علي حسيني خامنئي | birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}} | birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]] | death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}} | death_place = [[تهران]]، ايران | party = {{plainlist| * [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع) * [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع) * [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع) }} | otherparty = | spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}} | children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن | father = [[جواد خامنئي]] | mother = خديجه ميردامادي | relatives = [[خامنئي خاندان]] | education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}} | signature = | website = {{URL|english.khamenei.ir}} | allegiance = <!-- اسلامي جمهوريه ايران --> | branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}} | serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}} | commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]] | battles = {{tree list}} * [[ايران-عراق جنگ]] ** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]<ref name="raee">{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}</ref> * [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]] * [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}} {{tree list/end}} | module = {{Infobox religious biography|embed=yes | main_interests = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]<ref name="cgie"> Velayati, Ali Akbar. "Ayatollah Ali Khamenei". The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). Archived from the original on 11 February 2017. Retrieved 3 April 2017. </ref> | notable_ideas = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]] | religion = [[اسلام]] | denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]] | jurisprudence = [[جعفري]] | creed = [[اصولي]] | teacher = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني<ref name="cgie"/>}}}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾<br />حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي<br />رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}} | footnotes = | death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]] }} ''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.<ref name="الطاف">[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ<!-- Bot generated title -->]</ref> صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي. سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.<ref name="الطاف"/> خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.<ref>Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.</ref> خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.<ref>Encyclopaedia Britannica. "Ali Khamenei".</ref> 1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.<ref>Iran Human Rights Report 2015.</ref> 1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.<ref>Encyclopaedia Britannica. "Ali Khamenei".</ref> اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.<ref>Baker, Lauren (2017).</ref> سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.<ref>International political reports on Iran foreign policy.</ref> خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.<ref>Middle East political analysis reports.</ref> خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.<ref>Committee to Protect Journalists reports.</ref> 2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.<ref>US Sanctions Reports 2019.</ref> آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.<ref>Iran International News, 2026.</ref> اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.<ref>Reuters News, 2026.</ref> ==صدارت کان اڳ وارو دؤر== === ابتدائي زندگي === ==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ==== [[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.<ref name="ولايتي"> ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱. </ref>سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.<ref>The Oxford Encyclopedia of the Islamic World.</ref> سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.<ref name="ولايتي"/> هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.<ref name="ولايتي"/> ==== ديني تعليم ==== [[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.<ref>Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.</ref> پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي حوزوي تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.<ref>Hovsepian-Bearce.</ref> هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.<ref name="ولايتي"/> [[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.<ref>The Oxford Encyclopedia of the Islamic World.</ref> 1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.<ref>Hovsepian-Bearce.</ref> == اسلامي انقلاب کان اڳ سياسي سرگرميون == [[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.<ref>Political Ideology of Ayatollah Khamenei.</ref> پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.<ref>Iran political history sources.</ref> پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.<ref>Iran historical sources.</ref> نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.»<ref>Iran historical sources.</ref> [[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.<ref>Iran political history sources.</ref> == پرورش ۽ تعليم == پاڻ 1939ع ۾ [[مشھد|'''مشھد''']] ۾ رهندڙ هڪ آذري ڪُٽنب ۾ ڄائو. علي خامنہ اي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو. علي خامنہ ايءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾ پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي شيخ هاشم قاضيويني ۽ آيت الله ميلاني هن جا معلم رهيا. 1957 ۾ هو نجف هليو ويو جتي هڪ سال جو مختصر عرصو گذارڻ بعد قم ۾ اچي رهائش اختيار ڪئي. جتي هن آيت الله حسين بورجردي ۽ آيت الله روح الله خميني جهڙن شخصيتين جي ڪلاس مان علم پرايو. انکانپوءِ 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنہ اي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.<ref name="الطاف"/> == اسلامي انقلاب ۾ ڪردار == علي خامنائي ايران جي اسلامي انقلاب جو اهم ڪردار رهيو ۽ امام خميني جي ويجهن ساٿين مان هو. تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد امام خمينيءَ علي خامنائي کي ليڊر بنايو.<ref name="الطاف"/> [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ به رهيو ۽ هڪ بم ڦاٽڻ تي هو شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.<ref name="الطاف"/> == تعليم جو واڌارو == علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.<ref name="الطاف"/> هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“ == لکيل ڪتاب == علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.<ref name="الطاف"/> سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.<ref name="الطاف"/> == قتل == [[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]] 28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}</ref> ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.<ref>{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}</ref> ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي <ref name=Gabrelletal02032026>{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}</ref>}}<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}</ref><ref name="Gabrelletal02032026" /><ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}</ref> ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.<ref>{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}</ref> 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.<ref>{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}</ref> [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.<ref>{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}</ref> == نوٽ == <references group="lower-alpha"/> ==حوالا== {{حوالا|2}} [[زمرو:اسلامي شخصيتون]] [[زمرو:ايران]] [[زمرو:ايراني شخصيتون]] [[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]] [[زمرو:ايران جي حڪومت]] [[زمرو:ايران جي سياست]] [[زمرو:تازيون وفاتون]] [[زمرو:1939ع جون پيدائشون]] n86qgm29it76i9ejtcp72g6mjp75shj 369041 369040 2026-04-01T04:25:32Z Intisar Ali 8681 369041 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}} | native_name = <!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--> | image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg<!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--> | alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير | caption = خامنئي 2017ع ۾ | order = ٻيون | office = ايران جو سپريم ليڊر | president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو'' | ''هو پاڻ'' | [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]] | [[محمد خاتمي]] | [[محمود احمدي نژاد]] | [[حسن روحاني]] | [[ابراهيم رئيسي]] | [[محمد مخبر]] (قائم مقام) | [[مسعود پزشڪيان]] }} | primeminister = [[مير حسين موسوي]]<br />(آگسٽ 1989ع تائين) | term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}} | term_end = 28 فيبروري 2026ع | predecessor = [[روح الله خميني]] | successor = [[مجتبيٰ خامنئي]] | order1 = ٽيون | office1 = ايران جو صدر | 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}} | 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}} | 2blankname1 = وزيراعظم | 2namedata1 = مير حسين موسوي | term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع | term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع | predecessor1 = [[محمد علي رجائي]] | successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني {{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}} | office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين | appointed2 = روح الله خميني | predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني | term_start2 = 7 فيبروري 1988ع | term_end2 = 4 جون 1989ع | office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر | term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع | term_end3 = 4 جون 1989ع | constituency3 = [[تهران صوبو]] | majority3 = 2,800,353 (87.8%)<ref>{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول ("Who came first in the first election of the Experts?" )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}</ref> | office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر | term_start4 = 28 مئي 1980ع | term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع | constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]] | majority4 = 1,405,976 (65.8%)<ref>{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}</ref> | office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]] | term_start5 = 14 جنوري 1980ع | term_end5 = 28 فيبروري 2026ع | appointer5 = روح الله خميني | 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}} | 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو'' | [[احمد جنتي]] | [[احمد خاتمي]] | [[ڪاظم صديقي]] | [[علي موحدي ڪرماني]] | [[محمد حسن ابوترابي فرد]] | [[محمد جواد حاج علي اڪبري]] }} | predecessor5 = [[حسين علي منتظري]] | successor5 = خالي {{Collapsed infobox section end}} | birth_name = علي حسيني خامنئي | birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}} | birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]] | death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}} | death_place = [[تهران]]، ايران | party = {{plainlist| * [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع) * [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع) * [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع) }} | otherparty = | spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}} | children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن | father = [[جواد خامنئي]] | mother = خديجه ميردامادي | relatives = [[خامنئي خاندان]] | education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}} | signature = | website = {{URL|english.khamenei.ir}} | allegiance = <!-- اسلامي جمهوريه ايران --> | branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}} | serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}} | commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]] | battles = {{tree list}} * [[ايران-عراق جنگ]] ** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]<ref name="raee">{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}</ref> * [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]] * [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}} {{tree list/end}} | module = {{Infobox religious biography|embed=yes | main_interests = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]<ref name="cgie"> Velayati, Ali Akbar. "Ayatollah Ali Khamenei". The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). Archived from the original on 11 February 2017. Retrieved 3 April 2017. </ref> | notable_ideas = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]] | religion = [[اسلام]] | denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]] | jurisprudence = [[جعفري]] | creed = [[اصولي]] | teacher = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني<ref name="cgie"/>}}}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾<br />حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي<br />رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}} | footnotes = | death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]] }} ''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.<ref name="الطاف">[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ<!-- Bot generated title -->]</ref> صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي. سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.<ref name="الطاف"/> خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.<ref>Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.</ref> خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.<ref>Encyclopaedia Britannica. "Ali Khamenei".</ref> 1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.<ref>Iran Human Rights Report 2015.</ref> 1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.<ref>Encyclopaedia Britannica. "Ali Khamenei".</ref> اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.<ref>Baker, Lauren (2017).</ref> سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.<ref>International political reports on Iran foreign policy.</ref> خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.<ref>Middle East political analysis reports.</ref> خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.<ref>Committee to Protect Journalists reports.</ref> 2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.<ref>US Sanctions Reports 2019.</ref> آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.<ref>Iran International News, 2026.</ref> اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.<ref>Reuters News, 2026.</ref> ==صدارت کان اڳ وارو دؤر== === ابتدائي زندگي === ==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ==== [[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.<ref name="ولايتي"> ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱. </ref>سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.<ref>The Oxford Encyclopedia of the Islamic World.</ref> سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.<ref name="ولايتي"/> هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.<ref name="ولايتي"/> ==== ديني تعليم ==== [[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.<ref>Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.</ref> پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي حوزوي تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.<ref>Hovsepian-Bearce.</ref> هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.<ref name="ولايتي"/> [[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.<ref>The Oxford Encyclopedia of the Islamic World.</ref> 1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.<ref>Hovsepian-Bearce.</ref> === اسلامي انقلاب کان اڳ سياسي سرگرميون === [[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.<ref>Political Ideology of Ayatollah Khamenei.</ref> پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.<ref>Iran political history sources.</ref> پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.<ref>Iran historical sources.</ref> نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.»<ref>Iran historical sources.</ref> [[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.<ref>Iran political history sources.</ref> == پرورش ۽ تعليم == پاڻ 1939ع ۾ [[مشھد|'''مشھد''']] ۾ رهندڙ هڪ آذري ڪُٽنب ۾ ڄائو. علي خامنہ اي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو. علي خامنہ ايءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾ پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي شيخ هاشم قاضيويني ۽ آيت الله ميلاني هن جا معلم رهيا. 1957 ۾ هو نجف هليو ويو جتي هڪ سال جو مختصر عرصو گذارڻ بعد قم ۾ اچي رهائش اختيار ڪئي. جتي هن آيت الله حسين بورجردي ۽ آيت الله روح الله خميني جهڙن شخصيتين جي ڪلاس مان علم پرايو. انکانپوءِ 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنہ اي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.<ref name="الطاف"/> == اسلامي انقلاب ۾ ڪردار == علي خامنائي ايران جي اسلامي انقلاب جو اهم ڪردار رهيو ۽ امام خميني جي ويجهن ساٿين مان هو. تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد امام خمينيءَ علي خامنائي کي ليڊر بنايو.<ref name="الطاف"/> [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ به رهيو ۽ هڪ بم ڦاٽڻ تي هو شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.<ref name="الطاف"/> == تعليم جو واڌارو == علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.<ref name="الطاف"/> هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“ == لکيل ڪتاب == علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.<ref name="الطاف"/> سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.<ref name="الطاف"/> == قتل == [[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]] 28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}</ref> ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.<ref>{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}</ref> ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي <ref name=Gabrelletal02032026>{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}</ref>}}<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}</ref><ref name="Gabrelletal02032026" /><ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}</ref> ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.<ref>{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}</ref> 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.<ref>{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}</ref> [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.<ref>{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}</ref> == نوٽ == <references group="lower-alpha"/> ==حوالا== {{حوالا|2}} [[زمرو:اسلامي شخصيتون]] [[زمرو:ايران]] [[زمرو:ايراني شخصيتون]] [[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]] [[زمرو:ايران جي حڪومت]] [[زمرو:ايران جي سياست]] [[زمرو:تازيون وفاتون]] [[زمرو:1939ع جون پيدائشون]] exxudj0br4z2ws0tr6019htro70t7me 369042 369041 2026-04-01T04:27:01Z Intisar Ali 8681 369042 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}} | native_name = <!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--> | image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg<!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--> | alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير | caption = خامنئي 2017ع ۾ | order = ٻيون | office = ايران جو سپريم ليڊر | president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو'' | ''هو پاڻ'' | [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]] | [[محمد خاتمي]] | [[محمود احمدي نژاد]] | [[حسن روحاني]] | [[ابراهيم رئيسي]] | [[محمد مخبر]] (قائم مقام) | [[مسعود پزشڪيان]] }} | primeminister = [[مير حسين موسوي]]<br />(آگسٽ 1989ع تائين) | term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}} | term_end = 28 فيبروري 2026ع | predecessor = [[روح الله خميني]] | successor = [[مجتبيٰ خامنئي]] | order1 = ٽيون | office1 = ايران جو صدر | 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}} | 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}} | 2blankname1 = وزيراعظم | 2namedata1 = مير حسين موسوي | term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع | term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع | predecessor1 = [[محمد علي رجائي]] | successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني {{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}} | office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين | appointed2 = روح الله خميني | predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو'' | successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني | term_start2 = 7 فيبروري 1988ع | term_end2 = 4 جون 1989ع | office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر | term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع | term_end3 = 4 جون 1989ع | constituency3 = [[تهران صوبو]] | majority3 = 2,800,353 (87.8%)<ref>{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول ("Who came first in the first election of the Experts?" )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}</ref> | office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر | term_start4 = 28 مئي 1980ع | term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع | constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]] | majority4 = 1,405,976 (65.8%)<ref>{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}</ref> | office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]] | term_start5 = 14 جنوري 1980ع | term_end5 = 28 فيبروري 2026ع | appointer5 = روح الله خميني | 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}} | 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو'' | [[احمد جنتي]] | [[احمد خاتمي]] | [[ڪاظم صديقي]] | [[علي موحدي ڪرماني]] | [[محمد حسن ابوترابي فرد]] | [[محمد جواد حاج علي اڪبري]] }} | predecessor5 = [[حسين علي منتظري]] | successor5 = خالي {{Collapsed infobox section end}} | birth_name = علي حسيني خامنئي | birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}} | birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]] | death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}} | death_place = [[تهران]]، ايران | party = {{plainlist| * [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع) * [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع) * [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع) }} | otherparty = | spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}} | children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن | father = [[جواد خامنئي]] | mother = خديجه ميردامادي | relatives = [[خامنئي خاندان]] | education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}} | signature = | website = {{URL|english.khamenei.ir}} | allegiance = <!-- اسلامي جمهوريه ايران --> | branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}} | serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}} | commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]] | battles = {{tree list}} * [[ايران-عراق جنگ]] ** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]<ref name="raee">{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}</ref> * [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]] * [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}} {{tree list/end}} | module = {{Infobox religious biography|embed=yes | main_interests = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]<ref name="cgie"> Velayati, Ali Akbar. "Ayatollah Ali Khamenei". The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). Archived from the original on 11 February 2017. Retrieved 3 April 2017. </ref> | notable_ideas = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]] | religion = [[اسلام]] | denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]] | jurisprudence = [[جعفري]] | creed = [[اصولي]] | teacher = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني<ref name="cgie"/>}}}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾<br />حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي<br />رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}} | footnotes = | death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]] }} ''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.<ref name="الطاف">[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ<!-- Bot generated title -->]</ref> صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي. سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.<ref name="الطاف"/> خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.<ref>Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.</ref> خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.<ref>Encyclopaedia Britannica. "Ali Khamenei".</ref> 1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.<ref>Iran Human Rights Report 2015.</ref> 1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.<ref>Encyclopaedia Britannica. "Ali Khamenei".</ref> اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.<ref>Baker, Lauren (2017).</ref> سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.<ref>International political reports on Iran foreign policy.</ref> خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.<ref>Middle East political analysis reports.</ref> خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.<ref>Committee to Protect Journalists reports.</ref> 2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.<ref>US Sanctions Reports 2019.</ref> آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.<ref>Iran International News, 2026.</ref> اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.<ref>Reuters News, 2026.</ref> ==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر== === ابتدائي زندگي === ==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ==== [[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.<ref name="ولايتي"> ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱. </ref>سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.<ref>The Oxford Encyclopedia of the Islamic World.</ref> سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.<ref name="ولايتي"/> هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.<ref name="ولايتي"/> ==== ديني تعليم ==== [[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.<ref>Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.</ref> پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي حوزوي تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.<ref>Hovsepian-Bearce.</ref> هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.<ref name="ولايتي"/> [[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.<ref>The Oxford Encyclopedia of the Islamic World.</ref> 1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.<ref>Hovsepian-Bearce.</ref> === اسلامي انقلاب کان اڳ سياسي سرگرميون === [[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.<ref>Political Ideology of Ayatollah Khamenei.</ref> پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.<ref>Iran political history sources.</ref> پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.<ref>Iran historical sources.</ref> نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.»<ref>Iran historical sources.</ref> [[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.<ref>Iran political history sources.</ref> == پرورش ۽ تعليم == پاڻ 1939ع ۾ [[مشھد|'''مشھد''']] ۾ رهندڙ هڪ آذري ڪُٽنب ۾ ڄائو. علي خامنہ اي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو. علي خامنہ ايءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾ پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي شيخ هاشم قاضيويني ۽ آيت الله ميلاني هن جا معلم رهيا. 1957 ۾ هو نجف هليو ويو جتي هڪ سال جو مختصر عرصو گذارڻ بعد قم ۾ اچي رهائش اختيار ڪئي. جتي هن آيت الله حسين بورجردي ۽ آيت الله روح الله خميني جهڙن شخصيتين جي ڪلاس مان علم پرايو. انکانپوءِ 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنہ اي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.<ref name="الطاف"/> == اسلامي انقلاب ۾ ڪردار == علي خامنائي ايران جي اسلامي انقلاب جو اهم ڪردار رهيو ۽ امام خميني جي ويجهن ساٿين مان هو. تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد امام خمينيءَ علي خامنائي کي ليڊر بنايو.<ref name="الطاف"/> [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ به رهيو ۽ هڪ بم ڦاٽڻ تي هو شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.<ref name="الطاف"/> == تعليم جو واڌارو == علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.<ref name="الطاف"/> هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“ == لکيل ڪتاب == علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.<ref name="الطاف"/> سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.<ref name="الطاف"/> == قتل == [[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]] 28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.<ref>{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}</ref> ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.<ref>{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}</ref> ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي <ref name=Gabrelletal02032026>{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}</ref>}}<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}</ref><ref name="Gabrelletal02032026" /><ref>{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}</ref> ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.<ref>{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}</ref> 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.<ref>{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}</ref> [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.<ref>{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}</ref> == نوٽ == <references group="lower-alpha"/> ==حوالا== {{حوالا|2}} [[زمرو:اسلامي شخصيتون]] [[زمرو:ايران]] [[زمرو:ايراني شخصيتون]] [[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]] [[زمرو:ايران جي حڪومت]] [[زمرو:ايران جي سياست]] [[زمرو:تازيون وفاتون]] [[زمرو:1939ع جون پيدائشون]] c2opva2iyl37bct2zvwg81tcj6sk542 0 17352 368905 174903 2026-03-31T18:34:15Z Intisar Ali 8681 368905 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = [[فائل:MediaWiki-smaller-logo.png|frameless|شارہ میڈیاویکی]] | screenshot = [[فائل:English_Wikipedia_screenshot.png|220px]] | collapsible = yes | caption = The [[Main Page]] of the [[انگريزي وڪيپيڊيا]] running MediaWiki 1.17 | developer = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] | released = 25 جنوری 2002ء | frequently updated = yes<!-- Release version update? Don't edit this page, just click on the version number! --> | programming language = [[پي ايڇ پي]] | operating system = [[متعدد المنابر]] | platform = | language = [[#Key features|300 کان وڌيڪ ٻولين ۾]] | genre = [[وڪي]] | license = [[گنو عمومی العوام اجازہ]] اخراجہ 2 یا مابعد | website = {{URL|mediawiki.org}} | size = ~16.5 [[megabyte|MB]] }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] bialhwvggbf6m5nd07w8czac1dn3agf 368946 368905 2026-03-31T19:12:03Z Intisar Ali 8681 368946 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] d6vbqx59p5qyl2w33vtnmk5lw6vkbfp 368951 368946 2026-03-31T19:16:36Z Intisar Ali 8681 368951 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] bx726gek4hgca5y17cwesi8galfteg8 368954 368951 2026-03-31T19:19:53Z Intisar Ali 8681 368954 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] joltpn5mxy5jbxewzwxa3mr1i4h3b7z 368956 368954 2026-03-31T19:21:05Z Intisar Ali 8681 368956 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] 71qr0yznniuf7gzg3of1z8b3uqe5uee 368969 368956 2026-03-31T19:40:25Z Intisar Ali 8681 368969 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير]]ون gallery ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويسي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويسي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] f6a1bdtswgvoky59jurxnch0ndd2hvu 368970 368969 2026-03-31T19:41:33Z Intisar Ali 8681 368970 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويسي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويسي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] lnbndt0lp300m64kytfqlgp58nuf3qz 368972 368970 2026-03-31T19:46:54Z Intisar Ali 8681 368972 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويسي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويسي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] 8pzw2k1ei7l0aw8p3ubb7kz79szejq2 368980 368972 2026-03-31T19:56:17Z Intisar Ali 8681 368980 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويزي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويزي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڪارڪردگي ۽ ذخيرو== ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ويب جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ سائيٽن مان هڪ، وڪيپيڊيا، کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، تنهنڪري ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي ۽ [[اسڪيليبيليٽي]] کي تمام گهڻو بهتر ڪيو ويو آهي.<ref name="WikipediaandMediaWikiTalk"/> ميڊياوڪي [[اسڪواڊ (سافٽويئر)|اسڪواڊ]]، [[لوڊ بيلنسنگ (ڪمپيوٽنگ)|لوڊ بيلنس ٿيل]] ڊيٽابيس نقل، ڪلائنٽ-سائيڊ ڪيش، [[ميم ڪيشڊ]] يا ٽيبل-بنياد ڪيش استعمال ڪري ٿو ته جيئن گهڻو استعمال ٿيندڙ سوالن جي نتيجن کي تيزيءَ سان سنڀالي سگهجي. ان کان علاوه سادي جامد فائيل ڪيش، خاصيتن ۾ گهٽتائي وارو آپريشن، ترميمي متن جي دٻاءُ، ۽ ڊيٽابيس آپريشنن لاءِ نوڪرين جي قطار پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي ڊولپرن سافٽويئر کي بهتر ڪرڻ لاءِ مهانگا الگورٿم ۽ ڊيٽابيس سوالن کان بچڻ، مهانگي نتيجن کي ڪيش ڪرڻ، ۽ ڪوڊ جي اهم حصن کي [[پروفائيلنگ (ڪمپيوٽر پروگرامنگ)|پروفائيلنگ]] ذريعي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو.<ref name="Bergsma">{{citation|author=Bergsma, Mark|url=https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|title=Wikimedia Architecture|access-date=October 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000935/https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي جو ڪوڊ اهڙي طرح ٺاهيو ويو آهي جو ڊيٽا لکڻ لاءِ پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس استعمال ٿئي ۽ پڙهڻ لاءِ صرف پڙهڻ واري ڊيٽابيس مان ڊيٽا حاصل ڪئي وڃي، جيتوڻيڪ جيڪڏهن پڙهڻ واري ڊيٽابيس تازه نه هجي ته پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس مان به ڪجهه پڙهڻ جا ڪم ٿي سگهن ٿا. [[ميٽا ڊيٽا]]، جهڙوڪ مضمونن جي ترميمي تاريخ، مضمونن جا لاڳاپا (لنڪ، زمرا وغيره)، استعمال ڪندڙ اڪائونٽ ۽ سيٽنگون بنيادي ڊيٽابيس ۾ محفوظ ٿي سگهن ٿيون ۽ ڪيش ٿي سگهن ٿيون؛ جڏهن⁠تہ اصل ترميمي متن، جيڪو گهٽ استعمال ٿيندو آهي، ٻاهرين ذخيرن ۾ [[بلو ب اسٽوريج]] جي صورت ۾ محفوظ ٿي سگهي ٿو. هي سافٽويئر وڏي پيماني جي [[وڪي فارمز]] جهڙوڪ [[وڪيميڊيا]] لاءِ مناسب آهي، جنهن وٽ آگسٽ 2011 تائين لڳ ڀڳ 800 وڪيون هيون. تنهن هوندي به ميڊياوڪي اهڙين تنصيبات کي سنڀالڻ لاءِ ڪو به اندروني گرافڪ يوزر انٽرفيس مهيا نٿو ڪري. تجربي مان معلوم ٿيو آهي ته ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ گهڻيون ترميمون اڳين ترميم کان ٿوريون ئي مختلف هونديون آهن. تنهنڪري، ڪنهن مضمون جون پوئين ترميمون پاڻ ۾ ڳنڍي پوءِ دٻائي سگهجن ٿيون، جنهن سان تمام وڏي [[ڊيٽا ڪمپريشن ريشو]] حاصل ٿي سگهي ٿي، جيڪا 100 ڀيرا تائين ٿي سگهي ٿي.<ref name=Bergsma /> معماري بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ، جهڙوڪ اهو وڪي متن کي ڪيئن محفوظ ڪري ٿو ۽ هڪ صفحو ڪيئن تيار ڪري ٿو، ڏسو [[خارجي ڳنڍڻا]]. ==حدون== Parser ميڊياوڪي نحو لاءِ عملي طور معياري حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا رسمي نحو مقرر نه ڪئي وئي آهي. انهيءَ رسمي تعريف جي کوٽ سبب ميڊياوڪي لاءِ [[ويزي وگ]] سنواريندڙ ٺاهڻ ڏکيو رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪيترائي ويزي وگ WYSIWYG واڌارا موجود آهن، جن ۾ مشهور [[وِجُوئل ايڊيٽر]] پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي کي خاص طور [[آن لائين فورم]] يا بلاگنگ سافٽويئر جي متبادل طور ٺاهيو نه ويو آهي،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |title=Manual:What is |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي انهن ٻنهي کي ممڪن بڻائين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |title=Extension:StructuredDiscussions |publisher=MediaWiki |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181448/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |title=Extension:Wikilog |publisher=MediaWiki |date=November 27, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922080626/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |archive-date=September 22, 2014 |url-status=live }}</ref> نئين ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ عام آهي ته ڪجهه غلطيون ڪن، جهڙوڪ چار ٽِلڊ (~) سان پوسٽ تي صحيح ڪرڻ وساري ڇڏڻ (<nowiki>~~~~</nowiki>),<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |title=Help:Signatures |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115143342/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |archive-date=November 15, 2008 |url-status=live }}</ref> يا هٿ سان سادي لکت واري صحيح لکڻ،<ref>{{citation|citeseerx = 10.1.1.133.1456|author1=N Augar |author2=R Raitman |author3=W Zhou |title=Teaching and learning online with wikis|publisher=Beyond the comfort zone|year=2004|pages=95–104 }}</ref> ڇاڪاڻ⁠تہ ميڊياوڪي بحث صفحن تي رابطي جي مخصوص طريقي کان اڻواقف هوندا آهن. ٻي طرف، انهن بحث صفحن جو فارميٽ هڪ استاد طرفان هڪ مضبوط خاصيت طور بيان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو روايتي ٿريڊ ٿيل بحث فورمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تفصيلي بحث جون سهولتون ڏئي ٿو. مثال طور، سڄي پيغام جو جواب ڏيڻ بدران، بحث ڪندڙ اصل صفحي جي ڪنهن به لفظ مان نئين وڪي صفحي ڏانهن ڳنڍڻو ٺاهي سگهي ٿو. بحث کي سمجهڻ آسان هوندو آهي ڇاڪاڻ⁠تہ مواد ڳنڍيل وڪي صفحن ذريعي موجود هوندو آهي، روايتي فورمن جيان جوابن جي ڊگهي قطار بدران. بهرحال، ڪجهه حالتن کان سواءِ، شاگرد هن سهولت کي استعمال نه ڪندا هئا، شايد روايتي سڌي بحث واري طريقي سان واقفيت ۽ مواد کي وڌيڪ [[ڳنڍڻن سان ڀرپور]] بڻائڻ بابت رهنمائي جي کوٽ سبب.<ref>{{citation|title=Analysis of the use of Wiki-based collaborations in enhancing student learning|author=Cubric, Marija|publisher=University of Hertfordshire|year=2007|page=11|url=https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|access-date=April 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515005430/https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|archive-date=May 15, 2011|url-status=dead}}</ref> ميڊياوڪي ۾ ڊفالٽ طور اهڙي دستاويزن ٺاهڻ لاءِ گهٽ سهولت موجود آهي جيڪي ٻين صفحن مان ڊيٽا گڏ ڪري پاڻمرادو تيار ٿين. اهڙين خاصيتن کي ميڊياوڪي اندر شامل ڪرڻ بابت ڪجهه تحقيق پڻ ڪئي وئي آهي.<ref>{{citation|title=User defined structural searches in mediawiki|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1379099|publisher=Proceedings of the nineteenth ACM conference on Hypertext and hypermedia|isbn=978-1-59593-985-2|year=2008|author1=Albertsen, Johannes |author2=Bouvin, Niels Olof |name-list-style=amp }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] واڌارو اهڙيون خاصيتون مهيا ڪري ٿو. اهو وڪيپيڊيا تي استعمال نٿو ٿئي، پر 1,600 کان وڌيڪ ٻين ميڊياوڪي تنصيبات ۾ استعمال ٿي رهيو آهي.<ref>{{Cite web |url=https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_MediaWiki |title=Extension:Semantic MediaWiki – WikiApiary |access-date=October 12, 2019 |archive-date=October 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026002750/https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_Mediawiki |url-status=live }}</ref> Wikibase ريپوزيٽري Repository ۽ وڪي بيس ريپوزيٽري گراھڪ ترتيبوار [[وڪيڊيٽا]] ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن، ۽ ڪجهه حد تائين [[سيمينٽڪ ويب]] خاصيتون ۽ مرڪزي ڊيٽا کي مختلف وڪيپيڊيا مضمونن جي انفوباڪس سان ڳنڍڻ جي سهولت ڏين ٿا. ميڊياوڪي کي اپگريڊ ڪرڻ عام طور مڪمل طور پاڻمرادو هوندو آهي ۽ سائيٽ جي مواد يا سانچي پروگرامنگ ۾ تبديلي جي ضرورت نه پوندي آهي. تاريخي طور ڪجهه مسئلا تڏهن پيش آيا جڏهن تمام پراڻن نسخن مان اپگريڊ ڪيو ويو.<ref>{{citation|title=Toward upgrades-as-a-service in distributed systems|author1=T Dumitraş |author2=P Narasimhan |publisher=Proceedings of the 10th ACM/IFIP/USENIX International Conference on Middleware|year=2009|pages=1–2 |url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1657019}}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] ecjem3hb7mn0pst03sjmpd0dtyws46x 369018 368980 2026-03-31T23:35:20Z Intisar Ali 8681 369018 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويزي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويزي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڪارڪردگي ۽ ذخيرو== ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ويب جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ سائيٽن مان هڪ، وڪيپيڊيا، کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، تنهنڪري ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي ۽ [[اسڪيليبيليٽي]] کي تمام گهڻو بهتر ڪيو ويو آهي.<ref name="WikipediaandMediaWikiTalk"/> ميڊياوڪي [[اسڪواڊ (سافٽويئر)|اسڪواڊ]]، [[لوڊ بيلنسنگ (ڪمپيوٽنگ)|لوڊ بيلنس ٿيل]] ڊيٽابيس نقل، ڪلائنٽ-سائيڊ ڪيش، [[ميم ڪيشڊ]] يا ٽيبل-بنياد ڪيش استعمال ڪري ٿو ته جيئن گهڻو استعمال ٿيندڙ سوالن جي نتيجن کي تيزيءَ سان سنڀالي سگهجي. ان کان علاوه سادي جامد فائيل ڪيش، خاصيتن ۾ گهٽتائي وارو آپريشن، ترميمي متن جي دٻاءُ، ۽ ڊيٽابيس آپريشنن لاءِ نوڪرين جي قطار پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي ڊولپرن سافٽويئر کي بهتر ڪرڻ لاءِ مهانگا الگورٿم ۽ ڊيٽابيس سوالن کان بچڻ، مهانگي نتيجن کي ڪيش ڪرڻ، ۽ ڪوڊ جي اهم حصن کي [[پروفائيلنگ (ڪمپيوٽر پروگرامنگ)|پروفائيلنگ]] ذريعي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو.<ref name="Bergsma">{{citation|author=Bergsma, Mark|url=https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|title=Wikimedia Architecture|access-date=October 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000935/https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي جو ڪوڊ اهڙي طرح ٺاهيو ويو آهي جو ڊيٽا لکڻ لاءِ پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس استعمال ٿئي ۽ پڙهڻ لاءِ صرف پڙهڻ واري ڊيٽابيس مان ڊيٽا حاصل ڪئي وڃي، جيتوڻيڪ جيڪڏهن پڙهڻ واري ڊيٽابيس تازه نه هجي ته پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس مان به ڪجهه پڙهڻ جا ڪم ٿي سگهن ٿا. [[ميٽا ڊيٽا]]، جهڙوڪ مضمونن جي ترميمي تاريخ، مضمونن جا لاڳاپا (لنڪ، زمرا وغيره)، استعمال ڪندڙ اڪائونٽ ۽ سيٽنگون بنيادي ڊيٽابيس ۾ محفوظ ٿي سگهن ٿيون ۽ ڪيش ٿي سگهن ٿيون؛ جڏهن⁠تہ اصل ترميمي متن، جيڪو گهٽ استعمال ٿيندو آهي، ٻاهرين ذخيرن ۾ [[بلو ب اسٽوريج]] جي صورت ۾ محفوظ ٿي سگهي ٿو. هي سافٽويئر وڏي پيماني جي [[وڪي فارمز]] جهڙوڪ [[وڪيميڊيا]] لاءِ مناسب آهي، جنهن وٽ آگسٽ 2011 تائين لڳ ڀڳ 800 وڪيون هيون. تنهن هوندي به ميڊياوڪي اهڙين تنصيبات کي سنڀالڻ لاءِ ڪو به اندروني گرافڪ يوزر انٽرفيس مهيا نٿو ڪري. تجربي مان معلوم ٿيو آهي ته ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ گهڻيون ترميمون اڳين ترميم کان ٿوريون ئي مختلف هونديون آهن. تنهنڪري، ڪنهن مضمون جون پوئين ترميمون پاڻ ۾ ڳنڍي پوءِ دٻائي سگهجن ٿيون، جنهن سان تمام وڏي [[ڊيٽا ڪمپريشن ريشو]] حاصل ٿي سگهي ٿي، جيڪا 100 ڀيرا تائين ٿي سگهي ٿي.<ref name=Bergsma /> معماري بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ، جهڙوڪ اهو وڪي متن کي ڪيئن محفوظ ڪري ٿو ۽ هڪ صفحو ڪيئن تيار ڪري ٿو، ڏسو [[خارجي ڳنڍڻا]]. ==حدون== Parser ميڊياوڪي نحو لاءِ عملي طور معياري حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا رسمي نحو مقرر نه ڪئي وئي آهي. انهيءَ رسمي تعريف جي کوٽ سبب ميڊياوڪي لاءِ [[ويزي وگ]] سنواريندڙ ٺاهڻ ڏکيو رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪيترائي ويزي وگ WYSIWYG واڌارا موجود آهن، جن ۾ مشهور [[وِجُوئل ايڊيٽر]] پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي کي خاص طور [[آن لائين فورم]] يا بلاگنگ سافٽويئر جي متبادل طور ٺاهيو نه ويو آهي،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |title=Manual:What is |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي انهن ٻنهي کي ممڪن بڻائين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |title=Extension:StructuredDiscussions |publisher=MediaWiki |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181448/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |title=Extension:Wikilog |publisher=MediaWiki |date=November 27, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922080626/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |archive-date=September 22, 2014 |url-status=live }}</ref> نئين ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ عام آهي ته ڪجهه غلطيون ڪن، جهڙوڪ چار ٽِلڊ (~) سان پوسٽ تي صحيح ڪرڻ وساري ڇڏڻ (<nowiki>~~~~</nowiki>),<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |title=Help:Signatures |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115143342/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |archive-date=November 15, 2008 |url-status=live }}</ref> يا هٿ سان سادي لکت واري صحيح لکڻ،<ref>{{citation|citeseerx = 10.1.1.133.1456|author1=N Augar |author2=R Raitman |author3=W Zhou |title=Teaching and learning online with wikis|publisher=Beyond the comfort zone|year=2004|pages=95–104 }}</ref> ڇاڪاڻ⁠تہ ميڊياوڪي بحث صفحن تي رابطي جي مخصوص طريقي کان اڻواقف هوندا آهن. ٻي طرف، انهن بحث صفحن جو فارميٽ هڪ استاد طرفان هڪ مضبوط خاصيت طور بيان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو روايتي ٿريڊ ٿيل بحث فورمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تفصيلي بحث جون سهولتون ڏئي ٿو. مثال طور، سڄي پيغام جو جواب ڏيڻ بدران، بحث ڪندڙ اصل صفحي جي ڪنهن به لفظ مان نئين وڪي صفحي ڏانهن ڳنڍڻو ٺاهي سگهي ٿو. بحث کي سمجهڻ آسان هوندو آهي ڇاڪاڻ⁠تہ مواد ڳنڍيل وڪي صفحن ذريعي موجود هوندو آهي، روايتي فورمن جيان جوابن جي ڊگهي قطار بدران. بهرحال، ڪجهه حالتن کان سواءِ، شاگرد هن سهولت کي استعمال نه ڪندا هئا، شايد روايتي سڌي بحث واري طريقي سان واقفيت ۽ مواد کي وڌيڪ [[ڳنڍڻن سان ڀرپور]] بڻائڻ بابت رهنمائي جي کوٽ سبب.<ref>{{citation|title=Analysis of the use of Wiki-based collaborations in enhancing student learning|author=Cubric, Marija|publisher=University of Hertfordshire|year=2007|page=11|url=https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|access-date=April 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515005430/https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|archive-date=May 15, 2011|url-status=dead}}</ref> ميڊياوڪي ۾ ڊفالٽ طور اهڙي دستاويزن ٺاهڻ لاءِ گهٽ سهولت موجود آهي جيڪي ٻين صفحن مان ڊيٽا گڏ ڪري پاڻمرادو تيار ٿين. اهڙين خاصيتن کي ميڊياوڪي اندر شامل ڪرڻ بابت ڪجهه تحقيق پڻ ڪئي وئي آهي.<ref>{{citation|title=User defined structural searches in mediawiki|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1379099|publisher=Proceedings of the nineteenth ACM conference on Hypertext and hypermedia|isbn=978-1-59593-985-2|year=2008|author1=Albertsen, Johannes |author2=Bouvin, Niels Olof |name-list-style=amp }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] واڌارو اهڙيون خاصيتون مهيا ڪري ٿو. اهو وڪيپيڊيا تي استعمال نٿو ٿئي، پر 1,600 کان وڌيڪ ٻين ميڊياوڪي تنصيبات ۾ استعمال ٿي رهيو آهي.<ref>{{Cite web |url=https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_MediaWiki |title=Extension:Semantic MediaWiki – WikiApiary |access-date=October 12, 2019 |archive-date=October 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026002750/https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_Mediawiki |url-status=live }}</ref> Wikibase ريپوزيٽري Repository ۽ وڪي بيس ريپوزيٽري گراھڪ ترتيبوار [[وڪيڊيٽا]] ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن، ۽ ڪجهه حد تائين [[سيمينٽڪ ويب]] خاصيتون ۽ مرڪزي ڊيٽا کي مختلف وڪيپيڊيا مضمونن جي انفوباڪس سان ڳنڍڻ جي سهولت ڏين ٿا. ميڊياوڪي کي اپگريڊ ڪرڻ عام طور مڪمل طور پاڻمرادو هوندو آهي ۽ سائيٽ جي مواد يا سانچي پروگرامنگ ۾ تبديلي جي ضرورت نه پوندي آهي. تاريخي طور ڪجهه مسئلا تڏهن پيش آيا جڏهن تمام پراڻن نسخن مان اپگريڊ ڪيو ويو.<ref>{{citation|title=Toward upgrades-as-a-service in distributed systems|author1=T Dumitraş |author2=P Narasimhan |publisher=Proceedings of the 10th ACM/IFIP/USENIX International Conference on Middleware|year=2009|pages=1–2 |url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1657019}}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> ==تحفظ== ميڊياوڪي جي ڊولپرن بنيادي ڪوڊ ۽ واڌارن ٻنهي لاءِ حفاظتي معيار لاڳو ڪيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |title=Security for developers |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125053458/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> [[ايس ڪيو ايل سوال]] ۽ HTML جي ٻاھرين ڏيک کي عام طور اهڙن ريپر wrapper فنڪشنن وسيلي سنڀاليو ويندو آهي جيڪي [[جاءِ-جاءِ اسڪرپٽنگ]] ۽ [[ايس ڪيو ايل انجيڪشن]] کان بچاءَ لاءِ تصديق، escaping ۽ filtering ڪندا آهن.<ref>{{citation|url=https://blogs.techrepublic.com/security/?p=451|title=Five security tips from MediaWiki's lead developer|author=Perrin, Chad|date=April 30, 2008|publisher=Tech Republic}}{{Dead link|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ميڊياوڪي جي ڪنهن نسخي جي جاري ٿيڻ کان پوءِ ڪيترن ئي حفاظتي مسئلن لاءِ patch جاري ڪرڻا پيا آهن،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/News |title=News |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102554/https://www.mediawiki.org/wiki/News |archive-date=October 6, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ان ئي مناسبت سان MediaWiki.org چوي ٿي ته "توهان کڻي سگهو ٿا سڀ کان اهم حفاظتي قدم اهو آهي ته پنهنجي سافٽويئر کي تازه ترين رکو"، جنهن لاءِ اعلان واري [[مراسلاتي فهرست]] ۾ شامل ٿيڻ ۽ اعلان ڪيل حفاظتي تازه ڪاريون نصب ڪرڻ ضروري آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |title=Manual:Security |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162807/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> ==سهائتا== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ سهائتا هنن ذريعن تي مشتمل آهي: * ميڊياوڪي.org، جنهن ۾ مددگار ڊيسڪ پڻ شامل آهي. * هڪ سرڪاري مراسلاتي فهرست، ميڊياوڪي-l. * ميڊياوڪي جي انتظام بابت ڪيتريون ئي ڪتابون لکيون ويون آهن،<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki Books about MediaWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227181503/https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki |date=December 27, 2018 }}, mediawiki.org</ref> جن ۾ ڪجهه مفت آن لائين ڪتاب پڻ شامل آهن.<ref>{{cite book|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|title=MediaWiki Administrator's Handbook|publisher=[[وڪي ڪتاب]]|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020055454/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|publisher=Wikibooks|title=MediaWiki User Guide|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020060147/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref> ==اجازت نامو== ميڊياوڪي آزاد ۽ کليل ذريعو سافٽويئر آهي ۽ [[جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس]] جي نسخي 2 يا ان کان پوءِ جي ڪنهن به نسخي جي شرطن هيٺ ورهايو وڃي ٿو. ان جي دستاويزات، جيڪي ان جي سرڪاري ويب سائيٽ www.mediawiki.org تي موجود آهن، [[ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0 اجازت نامو|ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0]] اجازت نامي هيٺ جاري ڪيا ويا آهن، جڏهن ته ڪجهه مدد وارا صفحا، جيڪي نون وڪي تنصيبات ۾ آزاديءَ سان نقل ڪرڻ ۽/يا ميڊياوڪي سافٽويئر سان گڏ ورهائڻ لاءِ رکيا ويا آهن، قانوني مسئلن کان بچڻ لاءِ [[عوامي ملڪيت]] ۾ ڇڏيا ويا آهن، خاص طور انهن وڪين لاءِ جيڪي ٻين اجازت نامن هيٺ هلن ٿيون.<ref>{{cite web |title=MediaWiki.org Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823141546/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |archive-date=August 23, 2023 |access-date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |title=Project:PD help |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=October 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029184538/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |url-status=live }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي عام طور [[کليل فائيل فارميٽ]]ن جي استعمال کي ترجيح ڏيندي رهي آهي.<ref>{{citation|url=https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|title=Wikipedia gears up for flood of video and photo files|date=November 19, 2008|author=Rafe Needleman|publisher=C-Net|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806080149/https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|archive-date=August 6, 2009|url-status=live}}</ref> ==ترقي== ميڊياوڪي جي ترقي ۽ سار سنڀال لاءِ رضاڪارن جي هڪ سرگرم برادري موجود آهي. ميڊياوڪي جا ڊولپر دنيا جي مختلف حصن ۾ پکڙيل آهن، جيتوڻيڪ انهن جي اڪثريت آمريڪا ۽ يورپ ۾ آهي. 2004ع کان وٺي ميڊياوڪي ڊولپرن لاءِ روبرو گڏجاڻيون ۽ پروگرامنگ سيشن سال ۾ هڪ ڀيرو يا ڪيترائي ڀيرا منعقد ٿيندا رهيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Events |title=Events |publisher=Mediawiki.org |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181546/https://www.mediawiki.org/wiki/Events |url-status=live }}</ref> ڪو به شخص منصوبي جي [[پاچ (ڪمپيوٽنگ)|پاچ]]ن کي ان جي [[گِٽ]]/[[گيريٽ (سافٽويئر)|گيريٽ]] [[ذخيرو (نسخو ضابطو)|ذخيري]] ۾ جمع ڪرائي سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |title=Development policy |publisher=MediaWiki |date=July 19, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130737/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |url-status=live }}</ref> اهڙا پگهاردار پروگرامر پڻ آهن جيڪي بنيادي طور [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] لاءِ منصوبا تيار ڪن ٿا. ميڊياوڪي جا ڊولپر [[گوگل سمر آف ڪوڊ]] ۾ پڻ حصو وٺن ٿا، جتي اهي انهن شاگردن لاءِ رهنما مقرر ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا جيڪي ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ ۽ واڌاري وارن منصوبن تي ڪم ڪرڻ چاهين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |title=Summer of Code |publisher=MediaWiki |date=March 26, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130220/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |url-status=live }}</ref> نومبر 2012ع کان اڳ واري سال دوران لڳ ڀڳ ٻه سئو ڊولپر اهڙا هئا جن ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ يا ان جي واڌارن ۾ تبديليون شامل ڪيون هيون.<ref>{{cite web |url=https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |title=Wikimedia |publisher=Open Hub |access-date=November 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173356/https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |archive-date=September 14, 2017 |url-status=live }} Approximate counts (not deduplicated) as of November 4, 2012: 139 for core, 155 for extensions supported by WMF, 190 and 42 for extensions only hosted on WMF's Git and SVN repositories respectively.</ref> ميڊياوڪي جا وڏا نسخا لڳ ڀڳ هر ڇهن مهينن ۾ جاري ڪيا ويندا آهن، جنهن لاءِ واڌ واري شاخ جا سنيپ شاٽ ورتا ويندا آهن، ۽ اها شاخ لڳاتار هلندڙ حالت ۾ رکبي آهي؛<ref name="MediaWiki-2018">{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |title=Version lifecycle |publisher=MediaWiki |date=September 5, 2018 |access-date=October 21, 2018 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617015450/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |url-status=live }}</ref> [[ننڍو نسخو|ننڍا نسخا]]، يا [[نقطي نسخو|نقطي نسخا]]، ضرورت موجب [[سافٽويئر نقص|خرابين]] (خاص طور حفاظتي مسئلن) کي درست ڪرڻ لاءِ جاري ڪيا ويندا آهن. ميڊياوڪي کي [[لاڳيتي يڪجائي]] واري ترقي ماڊل هيٺ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ سافٽويئر تبديليون باقاعدگي سان وڪيميڊيا جي سائيٽن تي زنده حالت ۾ لاڳو ڪيون وينديون آهن.<ref name="MediaWiki-2018" /> MediaWiki وٽ هڪ عوامي [[خرابي ڳولهڻ وارو نظام]] پڻ آهي، ''phabricator.wikimedia.org''، جيڪو [[فئبريڪيٽر]] هلائي ٿو. هي سائيٽ [[سافٽويئر خاصيت]]ن ۽ [[سافٽويئر سڌاري]] جي گهرجن لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] f5npxc7na4bllaqws6tnh3djmkiv3rh 369019 369018 2026-03-31T23:44:03Z Intisar Ali 8681 369019 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويزي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويزي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڪارڪردگي ۽ ذخيرو== ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ويب جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ سائيٽن مان هڪ، وڪيپيڊيا، کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، تنهنڪري ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي ۽ [[اسڪيليبيليٽي]] کي تمام گهڻو بهتر ڪيو ويو آهي.<ref name="WikipediaandMediaWikiTalk"/> ميڊياوڪي [[اسڪواڊ (سافٽويئر)|اسڪواڊ]]، [[لوڊ بيلنسنگ (ڪمپيوٽنگ)|لوڊ بيلنس ٿيل]] ڊيٽابيس نقل، ڪلائنٽ-سائيڊ ڪيش، [[ميم ڪيشڊ]] يا ٽيبل-بنياد ڪيش استعمال ڪري ٿو ته جيئن گهڻو استعمال ٿيندڙ سوالن جي نتيجن کي تيزيءَ سان سنڀالي سگهجي. ان کان علاوه سادي جامد فائيل ڪيش، خاصيتن ۾ گهٽتائي وارو آپريشن، ترميمي متن جي دٻاءُ، ۽ ڊيٽابيس آپريشنن لاءِ نوڪرين جي قطار پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي ڊولپرن سافٽويئر کي بهتر ڪرڻ لاءِ مهانگا الگورٿم ۽ ڊيٽابيس سوالن کان بچڻ، مهانگي نتيجن کي ڪيش ڪرڻ، ۽ ڪوڊ جي اهم حصن کي [[پروفائيلنگ (ڪمپيوٽر پروگرامنگ)|پروفائيلنگ]] ذريعي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو.<ref name="Bergsma">{{citation|author=Bergsma, Mark|url=https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|title=Wikimedia Architecture|access-date=October 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000935/https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي جو ڪوڊ اهڙي طرح ٺاهيو ويو آهي جو ڊيٽا لکڻ لاءِ پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس استعمال ٿئي ۽ پڙهڻ لاءِ صرف پڙهڻ واري ڊيٽابيس مان ڊيٽا حاصل ڪئي وڃي، جيتوڻيڪ جيڪڏهن پڙهڻ واري ڊيٽابيس تازه نه هجي ته پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس مان به ڪجهه پڙهڻ جا ڪم ٿي سگهن ٿا. [[ميٽا ڊيٽا]]، جهڙوڪ مضمونن جي ترميمي تاريخ، مضمونن جا لاڳاپا (لنڪ، زمرا وغيره)، استعمال ڪندڙ اڪائونٽ ۽ سيٽنگون بنيادي ڊيٽابيس ۾ محفوظ ٿي سگهن ٿيون ۽ ڪيش ٿي سگهن ٿيون؛ جڏهن⁠تہ اصل ترميمي متن، جيڪو گهٽ استعمال ٿيندو آهي، ٻاهرين ذخيرن ۾ [[بلو ب اسٽوريج]] جي صورت ۾ محفوظ ٿي سگهي ٿو. هي سافٽويئر وڏي پيماني جي [[وڪي فارمز]] جهڙوڪ [[وڪيميڊيا]] لاءِ مناسب آهي، جنهن وٽ آگسٽ 2011 تائين لڳ ڀڳ 800 وڪيون هيون. تنهن هوندي به ميڊياوڪي اهڙين تنصيبات کي سنڀالڻ لاءِ ڪو به اندروني گرافڪ يوزر انٽرفيس مهيا نٿو ڪري. تجربي مان معلوم ٿيو آهي ته ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ گهڻيون ترميمون اڳين ترميم کان ٿوريون ئي مختلف هونديون آهن. تنهنڪري، ڪنهن مضمون جون پوئين ترميمون پاڻ ۾ ڳنڍي پوءِ دٻائي سگهجن ٿيون، جنهن سان تمام وڏي [[ڊيٽا ڪمپريشن ريشو]] حاصل ٿي سگهي ٿي، جيڪا 100 ڀيرا تائين ٿي سگهي ٿي.<ref name=Bergsma /> معماري بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ، جهڙوڪ اهو وڪي متن کي ڪيئن محفوظ ڪري ٿو ۽ هڪ صفحو ڪيئن تيار ڪري ٿو، ڏسو [[خارجي ڳنڍڻا]]. ==حدون== Parser ميڊياوڪي نحو لاءِ عملي طور معياري حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا رسمي نحو مقرر نه ڪئي وئي آهي. انهيءَ رسمي تعريف جي کوٽ سبب ميڊياوڪي لاءِ [[ويزي وگ]] سنواريندڙ ٺاهڻ ڏکيو رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪيترائي ويزي وگ WYSIWYG واڌارا موجود آهن، جن ۾ مشهور [[وِجُوئل ايڊيٽر]] پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي کي خاص طور [[آن لائين فورم]] يا بلاگنگ سافٽويئر جي متبادل طور ٺاهيو نه ويو آهي،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |title=Manual:What is |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي انهن ٻنهي کي ممڪن بڻائين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |title=Extension:StructuredDiscussions |publisher=MediaWiki |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181448/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |title=Extension:Wikilog |publisher=MediaWiki |date=November 27, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922080626/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |archive-date=September 22, 2014 |url-status=live }}</ref> نئين ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ عام آهي ته ڪجهه غلطيون ڪن، جهڙوڪ چار ٽِلڊ (~) سان پوسٽ تي صحيح ڪرڻ وساري ڇڏڻ (<nowiki>~~~~</nowiki>),<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |title=Help:Signatures |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115143342/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |archive-date=November 15, 2008 |url-status=live }}</ref> يا هٿ سان سادي لکت واري صحيح لکڻ،<ref>{{citation|citeseerx = 10.1.1.133.1456|author1=N Augar |author2=R Raitman |author3=W Zhou |title=Teaching and learning online with wikis|publisher=Beyond the comfort zone|year=2004|pages=95–104 }}</ref> ڇاڪاڻ⁠تہ ميڊياوڪي بحث صفحن تي رابطي جي مخصوص طريقي کان اڻواقف هوندا آهن. ٻي طرف، انهن بحث صفحن جو فارميٽ هڪ استاد طرفان هڪ مضبوط خاصيت طور بيان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو روايتي ٿريڊ ٿيل بحث فورمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تفصيلي بحث جون سهولتون ڏئي ٿو. مثال طور، سڄي پيغام جو جواب ڏيڻ بدران، بحث ڪندڙ اصل صفحي جي ڪنهن به لفظ مان نئين وڪي صفحي ڏانهن ڳنڍڻو ٺاهي سگهي ٿو. بحث کي سمجهڻ آسان هوندو آهي ڇاڪاڻ⁠تہ مواد ڳنڍيل وڪي صفحن ذريعي موجود هوندو آهي، روايتي فورمن جيان جوابن جي ڊگهي قطار بدران. بهرحال، ڪجهه حالتن کان سواءِ، شاگرد هن سهولت کي استعمال نه ڪندا هئا، شايد روايتي سڌي بحث واري طريقي سان واقفيت ۽ مواد کي وڌيڪ [[ڳنڍڻن سان ڀرپور]] بڻائڻ بابت رهنمائي جي کوٽ سبب.<ref>{{citation|title=Analysis of the use of Wiki-based collaborations in enhancing student learning|author=Cubric, Marija|publisher=University of Hertfordshire|year=2007|page=11|url=https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|access-date=April 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515005430/https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|archive-date=May 15, 2011|url-status=dead}}</ref> ميڊياوڪي ۾ ڊفالٽ طور اهڙي دستاويزن ٺاهڻ لاءِ گهٽ سهولت موجود آهي جيڪي ٻين صفحن مان ڊيٽا گڏ ڪري پاڻمرادو تيار ٿين. اهڙين خاصيتن کي ميڊياوڪي اندر شامل ڪرڻ بابت ڪجهه تحقيق پڻ ڪئي وئي آهي.<ref>{{citation|title=User defined structural searches in mediawiki|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1379099|publisher=Proceedings of the nineteenth ACM conference on Hypertext and hypermedia|isbn=978-1-59593-985-2|year=2008|author1=Albertsen, Johannes |author2=Bouvin, Niels Olof |name-list-style=amp }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] واڌارو اهڙيون خاصيتون مهيا ڪري ٿو. اهو وڪيپيڊيا تي استعمال نٿو ٿئي، پر 1,600 کان وڌيڪ ٻين ميڊياوڪي تنصيبات ۾ استعمال ٿي رهيو آهي.<ref>{{Cite web |url=https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_MediaWiki |title=Extension:Semantic MediaWiki – WikiApiary |access-date=October 12, 2019 |archive-date=October 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026002750/https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_Mediawiki |url-status=live }}</ref> Wikibase ريپوزيٽري Repository ۽ وڪي بيس ريپوزيٽري گراھڪ ترتيبوار [[وڪيڊيٽا]] ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن، ۽ ڪجهه حد تائين [[سيمينٽڪ ويب]] خاصيتون ۽ مرڪزي ڊيٽا کي مختلف وڪيپيڊيا مضمونن جي انفوباڪس سان ڳنڍڻ جي سهولت ڏين ٿا. ميڊياوڪي کي اپگريڊ ڪرڻ عام طور مڪمل طور پاڻمرادو هوندو آهي ۽ سائيٽ جي مواد يا سانچي پروگرامنگ ۾ تبديلي جي ضرورت نه پوندي آهي. تاريخي طور ڪجهه مسئلا تڏهن پيش آيا جڏهن تمام پراڻن نسخن مان اپگريڊ ڪيو ويو.<ref>{{citation|title=Toward upgrades-as-a-service in distributed systems|author1=T Dumitraş |author2=P Narasimhan |publisher=Proceedings of the 10th ACM/IFIP/USENIX International Conference on Middleware|year=2009|pages=1–2 |url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1657019}}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> ==تحفظ== ميڊياوڪي جي ڊولپرن بنيادي ڪوڊ ۽ واڌارن ٻنهي لاءِ حفاظتي معيار لاڳو ڪيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |title=Security for developers |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125053458/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> [[ايس ڪيو ايل سوال]] ۽ HTML جي ٻاھرين ڏيک کي عام طور اهڙن ريپر wrapper فنڪشنن وسيلي سنڀاليو ويندو آهي جيڪي [[جاءِ-جاءِ اسڪرپٽنگ]] ۽ [[ايس ڪيو ايل انجيڪشن]] کان بچاءَ لاءِ تصديق، escaping ۽ filtering ڪندا آهن.<ref>{{citation|url=https://blogs.techrepublic.com/security/?p=451|title=Five security tips from MediaWiki's lead developer|author=Perrin, Chad|date=April 30, 2008|publisher=Tech Republic}}{{Dead link|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ميڊياوڪي جي ڪنهن نسخي جي جاري ٿيڻ کان پوءِ ڪيترن ئي حفاظتي مسئلن لاءِ patch جاري ڪرڻا پيا آهن،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/News |title=News |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102554/https://www.mediawiki.org/wiki/News |archive-date=October 6, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ان ئي مناسبت سان MediaWiki.org چوي ٿي ته "توهان کڻي سگهو ٿا سڀ کان اهم حفاظتي قدم اهو آهي ته پنهنجي سافٽويئر کي تازه ترين رکو"، جنهن لاءِ اعلان واري [[مراسلاتي فهرست]] ۾ شامل ٿيڻ ۽ اعلان ڪيل حفاظتي تازه ڪاريون نصب ڪرڻ ضروري آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |title=Manual:Security |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162807/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> ==سهائتا== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ سهائتا هنن ذريعن تي مشتمل آهي: * ميڊياوڪي.او آر جي، جنهن ۾ مددگار ڊيسڪ پڻ شامل آهي. * هڪ سرڪاري مراسلاتي فهرست، ميڊياوڪي-l. * ميڊياوڪي جي انتظام بابت ڪيتريون ئي ڪتابون لکيون ويون آهن،<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki Books about MediaWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227181503/https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki |date=December 27, 2018 }}, mediawiki.org</ref> جن ۾ ڪجهه مفت آن لائين ڪتاب پڻ شامل آهن.<ref>{{cite book|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|title=MediaWiki Administrator's Handbook|publisher=[[وڪي ڪتاب]]|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020055454/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|publisher=Wikibooks|title=MediaWiki User Guide|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020060147/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref> ==اجازت نامو== ميڊياوڪي آزاد ۽ کليل ذريعو سافٽويئر آهي ۽ [[جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس]] جي نسخي 2 يا ان کان پوءِ جي ڪنهن به نسخي جي شرطن هيٺ ورهايو وڃي ٿو. ان جي دستاويزات، جيڪي ان جي سرڪاري ويب سائيٽ www.mediawiki.org تي موجود آهن، [[ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0 اجازت نامو|ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0]] اجازت نامي هيٺ جاري ڪيا ويا آهن، جڏهن ته ڪجهه مدد وارا صفحا، جيڪي نون وڪي تنصيبات ۾ آزاديءَ سان نقل ڪرڻ ۽/يا ميڊياوڪي سافٽويئر سان گڏ ورهائڻ لاءِ رکيا ويا آهن، قانوني مسئلن کان بچڻ لاءِ [[عوامي ملڪيت]] ۾ ڇڏيا ويا آهن، خاص طور انهن وڪين لاءِ جيڪي ٻين اجازت نامن هيٺ هلن ٿيون.<ref>{{cite web |title=MediaWiki.org Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823141546/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |archive-date=August 23, 2023 |access-date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |title=Project:PD help |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=October 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029184538/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |url-status=live }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي عام طور [[کليل فائيل فارميٽ]]ن جي استعمال کي ترجيح ڏيندي رهي آهي.<ref>{{citation|url=https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|title=Wikipedia gears up for flood of video and photo files|date=November 19, 2008|author=Rafe Needleman|publisher=C-Net|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806080149/https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|archive-date=August 6, 2009|url-status=live}}</ref> ==ترقي== ميڊياوڪي جي ترقي ۽ سار سنڀال لاءِ رضاڪارن جي هڪ سرگرم برادري موجود آهي. ميڊياوڪي جا ڊولپر دنيا جي مختلف حصن ۾ پکڙيل آهن، جيتوڻيڪ انهن جي اڪثريت آمريڪا ۽ يورپ ۾ آهي. 2004ع کان وٺي ميڊياوڪي ڊولپرن لاءِ روبرو گڏجاڻيون ۽ پروگرامنگ سيشن سال ۾ هڪ ڀيرو يا ڪيترائي ڀيرا منعقد ٿيندا رهيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Events |title=Events |publisher=Mediawiki.org |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181546/https://www.mediawiki.org/wiki/Events |url-status=live }}</ref> ڪو به شخص منصوبي جي [[پاچ (ڪمپيوٽنگ)|پاچ]]ن کي ان جي [[گِٽ]]/[[گيريٽ (سافٽويئر)|گيريٽ]] [[ذخيرو (نسخو ضابطو)|ذخيري]] ۾ جمع ڪرائي سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |title=Development policy |publisher=MediaWiki |date=July 19, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130737/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |url-status=live }}</ref> اهڙا پگهاردار پروگرامر پڻ آهن جيڪي بنيادي طور [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] لاءِ منصوبا تيار ڪن ٿا. ميڊياوڪي جا ڊولپر [[گوگل سمر آف ڪوڊ]] ۾ پڻ حصو وٺن ٿا، جتي اهي انهن شاگردن لاءِ رهنما مقرر ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا جيڪي ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ ۽ واڌاري وارن منصوبن تي ڪم ڪرڻ چاهين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |title=Summer of Code |publisher=MediaWiki |date=March 26, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130220/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |url-status=live }}</ref> نومبر 2012ع کان اڳ واري سال دوران لڳ ڀڳ ٻه سئو ڊولپر اهڙا هئا جن ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ يا ان جي واڌارن ۾ تبديليون شامل ڪيون هيون.<ref>{{cite web |url=https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |title=Wikimedia |publisher=Open Hub |access-date=November 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173356/https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |archive-date=September 14, 2017 |url-status=live }} Approximate counts (not deduplicated) as of November 4, 2012: 139 for core, 155 for extensions supported by WMF, 190 and 42 for extensions only hosted on WMF's Git and SVN repositories respectively.</ref> ميڊياوڪي جا وڏا نسخا لڳ ڀڳ هر ڇهن مهينن ۾ جاري ڪيا ويندا آهن، جنهن لاءِ واڌ واري شاخ جا سنيپ شاٽ ورتا ويندا آهن، ۽ اها شاخ لڳاتار هلندڙ حالت ۾ رکبي آهي؛<ref name="MediaWiki-2018">{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |title=Version lifecycle |publisher=MediaWiki |date=September 5, 2018 |access-date=October 21, 2018 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617015450/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |url-status=live }}</ref> [[ننڍو نسخو|ننڍا نسخا]]، يا [[نقطي نسخو|نقطي نسخا]]، ضرورت موجب [[سافٽويئر نقص|خرابين]] (خاص طور حفاظتي مسئلن) کي درست ڪرڻ لاءِ جاري ڪيا ويندا آهن. ميڊياوڪي کي [[لاڳيتي يڪجائي]] واري ترقي ماڊل هيٺ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ سافٽويئر تبديليون باقاعدگي سان وڪيميڊيا جي سائيٽن تي زنده حالت ۾ لاڳو ڪيون وينديون آهن.<ref name="MediaWiki-2018" /> MediaWiki وٽ هڪ عوامي [[خرابي ڳولهڻ وارو نظام]] پڻ آهي، ''phabricator.wikimedia.org''، جيڪو [[فئبريڪيٽر]] هلائي ٿو. هي سائيٽ [[سافٽويئر خاصيت]]ن ۽ [[سافٽويئر سڌاري]] جي گهرجن لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] nfhdp6a3rec9n2ss4d8rop397rywdw7 369020 369019 2026-03-31T23:44:41Z Intisar Ali 8681 369020 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويزي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويزي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڪارڪردگي ۽ ذخيرو== ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ويب جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ سائيٽن مان هڪ، وڪيپيڊيا، کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، تنهنڪري ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي ۽ [[اسڪيليبيليٽي]] کي تمام گهڻو بهتر ڪيو ويو آهي.<ref name="WikipediaandMediaWikiTalk"/> ميڊياوڪي [[اسڪواڊ (سافٽويئر)|اسڪواڊ]]، [[لوڊ بيلنسنگ (ڪمپيوٽنگ)|لوڊ بيلنس ٿيل]] ڊيٽابيس نقل، ڪلائنٽ-سائيڊ ڪيش، [[ميم ڪيشڊ]] يا ٽيبل-بنياد ڪيش استعمال ڪري ٿو ته جيئن گهڻو استعمال ٿيندڙ سوالن جي نتيجن کي تيزيءَ سان سنڀالي سگهجي. ان کان علاوه سادي جامد فائيل ڪيش، خاصيتن ۾ گهٽتائي وارو آپريشن، ترميمي متن جي دٻاءُ، ۽ ڊيٽابيس آپريشنن لاءِ نوڪرين جي قطار پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي ڊولپرن سافٽويئر کي بهتر ڪرڻ لاءِ مهانگا الگورٿم ۽ ڊيٽابيس سوالن کان بچڻ، مهانگي نتيجن کي ڪيش ڪرڻ، ۽ ڪوڊ جي اهم حصن کي [[پروفائيلنگ (ڪمپيوٽر پروگرامنگ)|پروفائيلنگ]] ذريعي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو.<ref name="Bergsma">{{citation|author=Bergsma, Mark|url=https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|title=Wikimedia Architecture|access-date=October 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000935/https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي جو ڪوڊ اهڙي طرح ٺاهيو ويو آهي جو ڊيٽا لکڻ لاءِ پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس استعمال ٿئي ۽ پڙهڻ لاءِ صرف پڙهڻ واري ڊيٽابيس مان ڊيٽا حاصل ڪئي وڃي، جيتوڻيڪ جيڪڏهن پڙهڻ واري ڊيٽابيس تازه نه هجي ته پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس مان به ڪجهه پڙهڻ جا ڪم ٿي سگهن ٿا. [[ميٽا ڊيٽا]]، جهڙوڪ مضمونن جي ترميمي تاريخ، مضمونن جا لاڳاپا (لنڪ، زمرا وغيره)، استعمال ڪندڙ اڪائونٽ ۽ سيٽنگون بنيادي ڊيٽابيس ۾ محفوظ ٿي سگهن ٿيون ۽ ڪيش ٿي سگهن ٿيون؛ جڏهن⁠تہ اصل ترميمي متن، جيڪو گهٽ استعمال ٿيندو آهي، ٻاهرين ذخيرن ۾ [[بلو ب اسٽوريج]] جي صورت ۾ محفوظ ٿي سگهي ٿو. هي سافٽويئر وڏي پيماني جي [[وڪي فارمز]] جهڙوڪ [[وڪيميڊيا]] لاءِ مناسب آهي، جنهن وٽ آگسٽ 2011 تائين لڳ ڀڳ 800 وڪيون هيون. تنهن هوندي به ميڊياوڪي اهڙين تنصيبات کي سنڀالڻ لاءِ ڪو به اندروني گرافڪ يوزر انٽرفيس مهيا نٿو ڪري. تجربي مان معلوم ٿيو آهي ته ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ گهڻيون ترميمون اڳين ترميم کان ٿوريون ئي مختلف هونديون آهن. تنهنڪري، ڪنهن مضمون جون پوئين ترميمون پاڻ ۾ ڳنڍي پوءِ دٻائي سگهجن ٿيون، جنهن سان تمام وڏي [[ڊيٽا ڪمپريشن ريشو]] حاصل ٿي سگهي ٿي، جيڪا 100 ڀيرا تائين ٿي سگهي ٿي.<ref name=Bergsma /> معماري بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ، جهڙوڪ اهو وڪي متن کي ڪيئن محفوظ ڪري ٿو ۽ هڪ صفحو ڪيئن تيار ڪري ٿو، ڏسو [[خارجي ڳنڍڻا]]. ==حدون== Parser ميڊياوڪي نحو لاءِ عملي طور معياري حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا رسمي نحو مقرر نه ڪئي وئي آهي. انهيءَ رسمي تعريف جي کوٽ سبب ميڊياوڪي لاءِ [[ويزي وگ]] سنواريندڙ ٺاهڻ ڏکيو رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪيترائي ويزي وگ WYSIWYG واڌارا موجود آهن، جن ۾ مشهور [[وِجُوئل ايڊيٽر]] پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي کي خاص طور [[آن لائين فورم]] يا بلاگنگ سافٽويئر جي متبادل طور ٺاهيو نه ويو آهي،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |title=Manual:What is |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي انهن ٻنهي کي ممڪن بڻائين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |title=Extension:StructuredDiscussions |publisher=MediaWiki |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181448/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |title=Extension:Wikilog |publisher=MediaWiki |date=November 27, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922080626/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |archive-date=September 22, 2014 |url-status=live }}</ref> نئين ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ عام آهي ته ڪجهه غلطيون ڪن، جهڙوڪ چار ٽِلڊ (~) سان پوسٽ تي صحيح ڪرڻ وساري ڇڏڻ (<nowiki>~~~~</nowiki>),<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |title=Help:Signatures |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115143342/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |archive-date=November 15, 2008 |url-status=live }}</ref> يا هٿ سان سادي لکت واري صحيح لکڻ،<ref>{{citation|citeseerx = 10.1.1.133.1456|author1=N Augar |author2=R Raitman |author3=W Zhou |title=Teaching and learning online with wikis|publisher=Beyond the comfort zone|year=2004|pages=95–104 }}</ref> ڇاڪاڻ⁠تہ ميڊياوڪي بحث صفحن تي رابطي جي مخصوص طريقي کان اڻواقف هوندا آهن. ٻي طرف، انهن بحث صفحن جو فارميٽ هڪ استاد طرفان هڪ مضبوط خاصيت طور بيان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو روايتي ٿريڊ ٿيل بحث فورمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تفصيلي بحث جون سهولتون ڏئي ٿو. مثال طور، سڄي پيغام جو جواب ڏيڻ بدران، بحث ڪندڙ اصل صفحي جي ڪنهن به لفظ مان نئين وڪي صفحي ڏانهن ڳنڍڻو ٺاهي سگهي ٿو. بحث کي سمجهڻ آسان هوندو آهي ڇاڪاڻ⁠تہ مواد ڳنڍيل وڪي صفحن ذريعي موجود هوندو آهي، روايتي فورمن جيان جوابن جي ڊگهي قطار بدران. بهرحال، ڪجهه حالتن کان سواءِ، شاگرد هن سهولت کي استعمال نه ڪندا هئا، شايد روايتي سڌي بحث واري طريقي سان واقفيت ۽ مواد کي وڌيڪ [[ڳنڍڻن سان ڀرپور]] بڻائڻ بابت رهنمائي جي کوٽ سبب.<ref>{{citation|title=Analysis of the use of Wiki-based collaborations in enhancing student learning|author=Cubric, Marija|publisher=University of Hertfordshire|year=2007|page=11|url=https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|access-date=April 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515005430/https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|archive-date=May 15, 2011|url-status=dead}}</ref> ميڊياوڪي ۾ ڊفالٽ طور اهڙي دستاويزن ٺاهڻ لاءِ گهٽ سهولت موجود آهي جيڪي ٻين صفحن مان ڊيٽا گڏ ڪري پاڻمرادو تيار ٿين. اهڙين خاصيتن کي ميڊياوڪي اندر شامل ڪرڻ بابت ڪجهه تحقيق پڻ ڪئي وئي آهي.<ref>{{citation|title=User defined structural searches in mediawiki|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1379099|publisher=Proceedings of the nineteenth ACM conference on Hypertext and hypermedia|isbn=978-1-59593-985-2|year=2008|author1=Albertsen, Johannes |author2=Bouvin, Niels Olof |name-list-style=amp }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] واڌارو اهڙيون خاصيتون مهيا ڪري ٿو. اهو وڪيپيڊيا تي استعمال نٿو ٿئي، پر 1,600 کان وڌيڪ ٻين ميڊياوڪي تنصيبات ۾ استعمال ٿي رهيو آهي.<ref>{{Cite web |url=https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_MediaWiki |title=Extension:Semantic MediaWiki – WikiApiary |access-date=October 12, 2019 |archive-date=October 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026002750/https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_Mediawiki |url-status=live }}</ref> Wikibase ريپوزيٽري Repository ۽ وڪي بيس ريپوزيٽري گراھڪ ترتيبوار [[وڪيڊيٽا]] ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن، ۽ ڪجهه حد تائين [[سيمينٽڪ ويب]] خاصيتون ۽ مرڪزي ڊيٽا کي مختلف وڪيپيڊيا مضمونن جي انفوباڪس سان ڳنڍڻ جي سهولت ڏين ٿا. ميڊياوڪي کي اپگريڊ ڪرڻ عام طور مڪمل طور پاڻمرادو هوندو آهي ۽ سائيٽ جي مواد يا سانچي پروگرامنگ ۾ تبديلي جي ضرورت نه پوندي آهي. تاريخي طور ڪجهه مسئلا تڏهن پيش آيا جڏهن تمام پراڻن نسخن مان اپگريڊ ڪيو ويو.<ref>{{citation|title=Toward upgrades-as-a-service in distributed systems|author1=T Dumitraş |author2=P Narasimhan |publisher=Proceedings of the 10th ACM/IFIP/USENIX International Conference on Middleware|year=2009|pages=1–2 |url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1657019}}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> ==تحفظ== ميڊياوڪي جي ڊولپرن بنيادي ڪوڊ ۽ واڌارن ٻنهي لاءِ حفاظتي معيار لاڳو ڪيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |title=Security for developers |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125053458/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> [[ايس ڪيو ايل سوال]] ۽ HTML جي ٻاھرين ڏيک کي عام طور اهڙن ريپر wrapper فنڪشنن وسيلي سنڀاليو ويندو آهي جيڪي [[جاءِ-جاءِ اسڪرپٽنگ]] ۽ [[ايس ڪيو ايل انجيڪشن]] کان بچاءَ لاءِ تصديق، escaping ۽ filtering ڪندا آهن.<ref>{{citation|url=https://blogs.techrepublic.com/security/?p=451|title=Five security tips from MediaWiki's lead developer|author=Perrin, Chad|date=April 30, 2008|publisher=Tech Republic}}{{Dead link|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ميڊياوڪي جي ڪنهن نسخي جي جاري ٿيڻ کان پوءِ ڪيترن ئي حفاظتي مسئلن لاءِ patch جاري ڪرڻا پيا آهن،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/News |title=News |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102554/https://www.mediawiki.org/wiki/News |archive-date=October 6, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ان ئي مناسبت سان MediaWiki.org چوي ٿي ته "توهان کڻي سگهو ٿا سڀ کان اهم حفاظتي قدم اهو آهي ته پنهنجي سافٽويئر کي تازه ترين رکو"، جنهن لاءِ اعلان واري [[مراسلاتي فهرست]] ۾ شامل ٿيڻ ۽ اعلان ڪيل حفاظتي تازه ڪاريون نصب ڪرڻ ضروري آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |title=Manual:Security |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162807/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> ==سهائتا== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ سهائتا هنن ذريعن تي مشتمل آهي: * ميڊياوڪي.او آر جي، جنهن ۾ مددگار ڊيسڪ پڻ شامل آهي. * هڪ سرڪاري مراسلاتي فهرست، ميڊياوڪي-l. * ميڊياوڪي جي انتظام بابت ڪيتريون ئي ڪتابون لکيون ويون آهن،<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki Books about MediaWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227181503/https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki |date=December 27, 2018 }}, mediawiki.org</ref> جن ۾ ڪجهه مفت آن لائين ڪتاب پڻ شامل آهن.<ref>{{cite book|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|title=MediaWiki Administrator's Handbook|publisher=[[وڪي ڪتاب]]|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020055454/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|publisher=Wikibooks|title=MediaWiki User Guide|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020060147/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref> ==اجازت نامو== ميڊياوڪي آزاد ۽ کليل ذريعو سافٽويئر آهي ۽ [[جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس]] جي نسخي 2 يا ان کان پوءِ جي ڪنهن به نسخي جي شرطن هيٺ ورهايو وڃي ٿو. ان جي دستاويزات، جيڪي ان جي سرڪاري ويب سائيٽ www.mediawiki.org تي موجود آهن، [[ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0 اجازت نامو|ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0]] اجازت نامي هيٺ جاري ڪيا ويا آهن، جڏهن ته ڪجهه مدد وارا صفحا، جيڪي نون وڪي تنصيبات ۾ آزاديءَ سان نقل ڪرڻ ۽/يا ميڊياوڪي سافٽويئر سان گڏ ورهائڻ لاءِ رکيا ويا آهن، قانوني مسئلن کان بچڻ لاءِ [[عوامي ملڪيت]] ۾ ڇڏيا ويا آهن، خاص طور انهن وڪين لاءِ جيڪي ٻين اجازت نامن هيٺ هلن ٿيون.<ref>{{cite web |title=MediaWiki.org Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823141546/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |archive-date=August 23, 2023 |access-date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |title=Project:PD help |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=October 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029184538/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |url-status=live }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي عام طور [[کليل فائيل فارميٽ]]ن جي استعمال کي ترجيح ڏيندي رهي آهي.<ref>{{citation|url=https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|title=Wikipedia gears up for flood of video and photo files|date=November 19, 2008|author=Rafe Needleman|publisher=C-Net|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806080149/https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|archive-date=August 6, 2009|url-status=live}}</ref> ==ترقي== ميڊياوڪي جي ترقي ۽ سار سنڀال لاءِ رضاڪارن جي هڪ سرگرم برادري موجود آهي. ميڊياوڪي جا ڊولپر دنيا جي مختلف حصن ۾ پکڙيل آهن، جيتوڻيڪ انهن جي اڪثريت آمريڪا ۽ يورپ ۾ آهي. 2004ع کان وٺي ميڊياوڪي ڊولپرن لاءِ روبرو گڏجاڻيون ۽ پروگرامنگ سيشن سال ۾ هڪ ڀيرو يا ڪيترائي ڀيرا منعقد ٿيندا رهيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Events |title=Events |publisher=Mediawiki.org |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181546/https://www.mediawiki.org/wiki/Events |url-status=live }}</ref> ڪو به شخص منصوبي جي [[پاچ (ڪمپيوٽنگ)|پاچ]]ن کي ان جي [[گِٽ]]/[[گيريٽ (سافٽويئر)|گيريٽ]] [[ذخيرو (نسخو ضابطو)|ذخيري]] ۾ جمع ڪرائي سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |title=Development policy |publisher=MediaWiki |date=July 19, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130737/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |url-status=live }}</ref> اهڙا پگهاردار پروگرامر پڻ آهن جيڪي بنيادي طور [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] لاءِ منصوبا تيار ڪن ٿا. ميڊياوڪي جا ڊولپر [[گوگل سمر آف ڪوڊ]] ۾ پڻ حصو وٺن ٿا، جتي اهي انهن شاگردن لاءِ رهنما مقرر ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا جيڪي ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ ۽ واڌاري وارن منصوبن تي ڪم ڪرڻ چاهين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |title=Summer of Code |publisher=MediaWiki |date=March 26, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130220/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |url-status=live }}</ref> نومبر 2012ع کان اڳ واري سال دوران لڳ ڀڳ ٻه سئو ڊولپر اهڙا هئا جن ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ يا ان جي واڌارن ۾ تبديليون شامل ڪيون هيون.<ref>{{cite web |url=https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |title=Wikimedia |publisher=Open Hub |access-date=November 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173356/https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |archive-date=September 14, 2017 |url-status=live }} Approximate counts (not deduplicated) as of November 4, 2012: 139 for core, 155 for extensions supported by WMF, 190 and 42 for extensions only hosted on WMF's Git and SVN repositories respectively.</ref> ميڊياوڪي جا وڏا نسخا لڳ ڀڳ هر ڇهن مهينن ۾ جاري ڪيا ويندا آهن، جنهن لاءِ واڌ واري شاخ جا سنيپ شاٽ ورتا ويندا آهن، ۽ اها شاخ لڳاتار هلندڙ حالت ۾ رکبي آهي؛<ref name="MediaWiki-2018">{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |title=Version lifecycle |publisher=MediaWiki |date=September 5, 2018 |access-date=October 21, 2018 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617015450/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |url-status=live }}</ref> [[ننڍو نسخو|ننڍا نسخا]]، يا [[نقطي نسخو|نقطي نسخا]]، ضرورت موجب [[سافٽويئر نقص|خرابين]] (خاص طور حفاظتي مسئلن) کي درست ڪرڻ لاءِ جاري ڪيا ويندا آهن. ميڊياوڪي کي [[لاڳيتي يڪجائي]] واري ترقي ماڊل هيٺ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ سافٽويئر تبديليون باقاعدگي سان وڪيميڊيا جي سائيٽن تي زنده حالت ۾ لاڳو ڪيون وينديون آهن.<ref name="MediaWiki-2018" /> ميڊياوڪي وٽ هڪ عوامي [[خرابي ڳولهڻ وارو نظام]] پڻ آهي، ''phabricator.wikimedia.org''، جيڪو [[فئبريڪيٽر]] هلائي ٿو. هي سائيٽ [[سافٽويئر خاصيت]]ن ۽ [[سافٽويئر سڌاري]] جي گهرجن لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] 212r6wursfmcaqxbpmqflvrh1k23wzn 369021 369020 2026-03-31T23:59:06Z Intisar Ali 8681 369021 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ ==تاريخ== [[File:Magnus Manske.png|thumb|alt=ميگنس مانسڪي|[[ميگنس مانسڪي]]، 2012ع ۾]] جڏهن وڪيپيڊيا جنوري 2001ع ۾ شروع ٿي، تڏهن اها اڳ ۾ موجود [[وڪي سافٽويئر]] نظام، [[يوزموڊ وڪي]]، تي هلندي هئي. يوزميڊياوڪي [[پرل]] پروگرامنگ ٻولي ۾ لکيل هئي، ۽ سڀئي وڪي صفحا متن ([[ٽيڪسٽ فائيل]]) فائيلن ۾ محفوظ ڪندي هئي. هي سافٽويئر جلد ئي ڪارڪردگي ۽ خاصيتن ٻنهي لحاظ کان محدود ثابت ٿيو. 2001ع جي وچ ڌاري، [[ميگنس مانسڪي]]—جيڪو [[ڪولون يونيورسٽي]] جو شاگرد ۽ ڊولپر هو ۽ گڏوگڏ [[وڪيپيڊيا برادري]] جو رڪن پڻ هو—نئين سافٽويئر تي ڪم شروع ڪيو جيڪو يوزميڊياوڪي (UseModWiki) جي جاءِ وٺندو ۽ خاص طور وڪيپيڊيا لاءِ تيار ڪيو ويندو. هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] اسڪرپٽنگ ٻولي ۾ لکيو ويو، ۽ ان جي سموري معلومات [[مائي ايس ڪيو ايل]] ڊيٽابيس ۾ محفوظ ڪئي وئي. نئون سافٽويئر 24 آگسٽ 2001ع تائين گهڻو ڪري تيار ٿي ويو، ۽ ٿوري ئي وقت بعد ان لاءِ هڪ آزمائشي وڪي ٺاهي وئي. هن سافٽويئر جي پهرين مڪمل عملدرآمد 9 نومبر 2001ع تي نئين [[ميٽا وڪيپيڊيا]] تي ڪيو ويو. خواهش هئي ته ان کي فوراً انگريزي وڪيپيڊيا تي به لاڳو ڪيو وڃي.<ref name="New script demand">{{cite web |last1=Bartlett |first1=Manning |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |url-status=live }}</ref> پر مانسڪي کي خدشو هو ته ڪرسمس کان اڳ ٿيندڙ آخري امتحانن دوران جيڪڏهن ڪو [[سافٽويئر نقص]] ٿيو ته نئين ويب سائيٽ کي نقصان پهچي سگهي ٿو؛<ref name="Script response">{{cite web |last1=Manske |first1=Magnus |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |url-status=live }}</ref> تنهنڪري انگريزي وڪيپيڊيا تي لانچ 25 جنوري 2002ع تائين ملتوي ڪئي وئي. ان کان پوءِ هي سافٽويئر آهستي آهستي ان وقت جي سڀني وڪيپيڊيا ٻولي وارن سائيٽن تي لاڳو ڪيو ويو. هن سافٽويئر کي "پي ايڇ پي اسڪرپٽ" ۽ "مرحلو ٻيو" چيو ويو، جڏهن⁠تہ اڳ واري يوزميڊياوڪي واري مرحلي کي پوءِ "مرحلو پهريون" سڏيو ويو. وڌندڙ استعمال سبب جلد ئي لوڊ جا مسئلا ٻيهر پيدا ٿيا، ۽ ٿوري ئي وقت بعد سافٽويئر کي ٻيهر لکت ڪرڻ شروع ڪيو ويو؛ هن ڀيري [[لي ڊينيئل ڪروڪر]] طرفان، جنهن کي "مرحلو ٽيون" سڏيو ويو. هي نئون سافٽويئر پڻ پي ايڇ پي PHP ۾ لکيو ويو ۽ ماء ايس ڪيو ايل بيڪنڊ (MySQ backend) استعمال ڪيو، ۽ مرحلو ٻئي جي بنيادي انٽرفيس کي برقرار رکيو، پر وڌيڪ [[اسڪيليبيليٽي]] شامل ڪئي وئي. "مرحلو ٽيون" سافٽويئر جولاءِ 2002ع ۾ وڪيپيڊيا تي لاڳو ٿيو. [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو اعلان 20 جون 2003ع تي ڪيو ويو. جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي مددگار ڊينيئل ميئر سافٽويئر لاءِ "MediaWiki" نالو تجويز ڪيو، جيڪو "Wikimedia" سان لاڳاپيل لفظي راند هئي.<ref>{{cite web |url = https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |last = Mayer |first = Daniel |title = Phase IV, Wikibooks.org/.com and WikimediaFoundation.org/.com (was Wikis and uniformity) |work = Wikipedia-L mailing list |date=Jul 19, 2003 |access-date = January 18, 2015 |archive-date = July 12, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170712002739/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |url-status = live }}</ref> MediaWiki نالو آهستي آهستي آگسٽ 2003ع کان استعمال ٿيڻ لڳو. هن نالي سبب اڪثر مونجهارو پيدا ٿيندو هو ڇاڪاڻ⁠تہ اهو "Wikimedia" نالي سان گهڻو مشابهت رکي ٿو (۽ اهو وري "Wikipedia" سان مشابهت رکي ٿو).<ref>{{cite web |url = https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |title = Differences between Wikipedia, Wikimedia, MediaWiki, and wiki |publisher = MediaWiki |access-date = May 30, 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090701102809/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |archive-date = July 1, 2009 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> MediaWiki جو پهريون نسخو، 1.1، ڊسمبر 2003ع ۾ جاري ٿيو. [[File:MediaWiki logo.png|thumb|MediaWiki لوگو اپريل 1، 2021 تائين]] پراڻو [[لوگو]] [[ايرڪ مولر]] طرفان ٺاهيو ويو، جنهن لاءِ [[فلورنس نيبارٽ-ڊيووارڊ]] طرفان ورتل گلن جي تصوير استعمال ڪئي وئي، ۽ اصل ۾ اهو نئون [[وڪيپيڊيا لوگو]] چونڊ مقابلي لاءِ پيش ڪيو ويو هو، جيڪو 20 جولاءِ کان 27 آگسٽ 2003ع تائين ٿيو.<ref>{{Cite web|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|title=International logo contest |website=Meta-Wiki |language=en|access-date=April 9, 2020|archive-date=May 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509163823/https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title = International logo contest/results |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest/Results&oldid=509000 |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 10, 2007 |access-date = March 14, 2007 |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest%2FResults&oldid=509000 |url-status = live }}</ref> لوگو ٽئين نمبر تي آيو، ۽ پوءِ MediaWiki جي نمائندگي لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن⁠تہ ٻئي نمبر وارو لوگو وڪيميڊيا فائونڊيشن لاءِ استعمال ڪيو ويو.<ref>{{cite web |title = Historical/Logo history |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta:Historical/Logo_history&oldid=513925 |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 17, 2007 |access-date = March 14, 2007 |work = Meta-wiki |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta%3AHistorical%2FLogo_history&oldid=513925 |url-status = live }}</ref> ٻٽي چورس بریکٽ ('''[[&nbsp;]]''') ميڊياوڪي ۾ ٻين وڪي صفحن ڏانهن [[پروگرامنگ ٻولين جي نحو|نحو]] ذريعي [[هايپرلنڪ]] ٺاهڻ جي علامت آهن؛ جڏهن⁠تہ [[سن فلاور]] وڪيپيڊيا جي مواد جي تنوع، ان جي لڳاتار واڌ، ۽ فطري وسعت جي علامت آهي.<ref>{{cite web |title = <nowiki>File talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png</nowiki> – Meta |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |author = Erik Möller |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = July 26, 2003 |access-date = February 3, 2013 |archive-date = January 30, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160130205926/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |url-status = live }}</ref> بعد ۾، {{Visible anchor|بروڪ وائبر|برائن وائبر}}، جيڪو [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو [[چيف ٽيڪنالاجي آفيسر]] هو،<ref>{{cite book |title = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder |author = David Weinberger | author-link = David Weinberger |year = 2007 |publisher = Times Books |isbn = 978-0-8050-8043-8 |page = [https://archive.org/details/everythingismisc00davi/page/99 99] |title-link = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder }}</ref> هن [[رليز مينيجر]] جو ڪردار سنڀاليو.<ref name="MediaWiki_history">{{cite web |url = //www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |access-date = August 4, 2013 |title = MediaWiki history |work = MediaWiki website |archive-date = October 27, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201027154036/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |url-status = live }}</ref><ref name="WikipediaandMediaWikiTalk">{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |date = April 28, 2006 |access-date = September 23, 2009 |title = Wikipedia and MediaWiki |work = Presentation MediaWiki development (video) |archive-url = https://web.archive.org/web/20110414151917/https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |archive-date = April 14, 2011 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي ۾ اهم مرحلن ۾ شامل آهن: [[زمرا بندي]] نظام (2004ع)؛ [[پارسر]] فنڪشن (2006ع)؛ [[جهنڊي لڳل ترميمون]] (2008ع)؛<ref name="Introducing">{{citation |title = Introducing new features to Wikipedia |author1 = M Schindler |author2 = D Vrandecic |publisher = Proceedings of WebSci |year = 2009 |url = https://www.researchgate.net/publication/224219255 |access-date = June 24, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180624093211/https://www.researchgate.net/publication/224219255_Introducing_New_Features_to_Wikipedia_Case_Studies_for_Web_Science |archive-date = June 24, 2018 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> "ريسورس لوڊر"، جيڪو [[سي ايس ايس]] ۽ جاوا اسڪرپٽ پهچائڻ وارو نظام آهي (2011ع)؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |title=MediaWiki ResourceLoader |publisher=Mediawiki.org |access-date=July 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308030735/https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |archive-date=March 8, 2013 |url-status=live }}</ref> ۽ [[وِجُوئل ايڊيٽر]]، هڪ "جيڪو ڏسو اهو حاصل ڪريو" ([[ويزي ويگ]] (WYSIWYG)) سنوار پليٽفارم (2013ع).<ref>{{Cite web|url = https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|publisher = MediaWiki|access-date = September 15, 2013|title = VisualEditor – MediaWiki|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927190403/https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|archive-date = September 27, 2013|url-status = live|df = mdy-all}}</ref> نئين لوگو ٺاهڻ جو مقابلو 22 جون 2020ع تي شروع ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ پراڻو لوگو بٽميپ bitmap تصوير هو ۽ ان ۾ تمام گهڻي تفصيل هئي، جنهن ڪري مختلف ريزوليوشن resolution تي ڏيکارڻ ۾ مسئلا پيدا ٿيندا هئا. ٻن مرحلن جي ووٽنگ کان پوءِ، نئون ۽ موجوده ميڊياوڪي لوگو، جيڪو [[سيرجيو ميگپائي]] ٺاهيو، 24 آڪٽوبر 2020ع تي چونڊيو ويو ۽ 1 اپريل 2021ع تي سرڪاري طور اختيار ڪيو ويو.<ref name="new_logo">{{cite web |last1=Sarabadani |first1=Amir |title=Logo of MediaWiki has changed |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=April 2, 2021 |date=March 31, 2021 |archive-date=April 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402053427/https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |url-status=live }}</ref> == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويزي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويزي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڪارڪردگي ۽ ذخيرو== ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ويب جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ سائيٽن مان هڪ، وڪيپيڊيا، کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، تنهنڪري ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي ۽ [[اسڪيليبيليٽي]] کي تمام گهڻو بهتر ڪيو ويو آهي.<ref name="WikipediaandMediaWikiTalk"/> ميڊياوڪي [[اسڪواڊ (سافٽويئر)|اسڪواڊ]]، [[لوڊ بيلنسنگ (ڪمپيوٽنگ)|لوڊ بيلنس ٿيل]] ڊيٽابيس نقل، ڪلائنٽ-سائيڊ ڪيش، [[ميم ڪيشڊ]] يا ٽيبل-بنياد ڪيش استعمال ڪري ٿو ته جيئن گهڻو استعمال ٿيندڙ سوالن جي نتيجن کي تيزيءَ سان سنڀالي سگهجي. ان کان علاوه سادي جامد فائيل ڪيش، خاصيتن ۾ گهٽتائي وارو آپريشن، ترميمي متن جي دٻاءُ، ۽ ڊيٽابيس آپريشنن لاءِ نوڪرين جي قطار پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي ڊولپرن سافٽويئر کي بهتر ڪرڻ لاءِ مهانگا الگورٿم ۽ ڊيٽابيس سوالن کان بچڻ، مهانگي نتيجن کي ڪيش ڪرڻ، ۽ ڪوڊ جي اهم حصن کي [[پروفائيلنگ (ڪمپيوٽر پروگرامنگ)|پروفائيلنگ]] ذريعي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو.<ref name="Bergsma">{{citation|author=Bergsma, Mark|url=https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|title=Wikimedia Architecture|access-date=October 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000935/https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي جو ڪوڊ اهڙي طرح ٺاهيو ويو آهي جو ڊيٽا لکڻ لاءِ پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس استعمال ٿئي ۽ پڙهڻ لاءِ صرف پڙهڻ واري ڊيٽابيس مان ڊيٽا حاصل ڪئي وڃي، جيتوڻيڪ جيڪڏهن پڙهڻ واري ڊيٽابيس تازه نه هجي ته پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس مان به ڪجهه پڙهڻ جا ڪم ٿي سگهن ٿا. [[ميٽا ڊيٽا]]، جهڙوڪ مضمونن جي ترميمي تاريخ، مضمونن جا لاڳاپا (لنڪ، زمرا وغيره)، استعمال ڪندڙ اڪائونٽ ۽ سيٽنگون بنيادي ڊيٽابيس ۾ محفوظ ٿي سگهن ٿيون ۽ ڪيش ٿي سگهن ٿيون؛ جڏهن⁠تہ اصل ترميمي متن، جيڪو گهٽ استعمال ٿيندو آهي، ٻاهرين ذخيرن ۾ [[بلو ب اسٽوريج]] جي صورت ۾ محفوظ ٿي سگهي ٿو. هي سافٽويئر وڏي پيماني جي [[وڪي فارمز]] جهڙوڪ [[وڪيميڊيا]] لاءِ مناسب آهي، جنهن وٽ آگسٽ 2011 تائين لڳ ڀڳ 800 وڪيون هيون. تنهن هوندي به ميڊياوڪي اهڙين تنصيبات کي سنڀالڻ لاءِ ڪو به اندروني گرافڪ يوزر انٽرفيس مهيا نٿو ڪري. تجربي مان معلوم ٿيو آهي ته ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ گهڻيون ترميمون اڳين ترميم کان ٿوريون ئي مختلف هونديون آهن. تنهنڪري، ڪنهن مضمون جون پوئين ترميمون پاڻ ۾ ڳنڍي پوءِ دٻائي سگهجن ٿيون، جنهن سان تمام وڏي [[ڊيٽا ڪمپريشن ريشو]] حاصل ٿي سگهي ٿي، جيڪا 100 ڀيرا تائين ٿي سگهي ٿي.<ref name=Bergsma /> معماري بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ، جهڙوڪ اهو وڪي متن کي ڪيئن محفوظ ڪري ٿو ۽ هڪ صفحو ڪيئن تيار ڪري ٿو، ڏسو [[خارجي ڳنڍڻا]]. ==حدون== Parser ميڊياوڪي نحو لاءِ عملي طور معياري حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا رسمي نحو مقرر نه ڪئي وئي آهي. انهيءَ رسمي تعريف جي کوٽ سبب ميڊياوڪي لاءِ [[ويزي وگ]] سنواريندڙ ٺاهڻ ڏکيو رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪيترائي ويزي وگ WYSIWYG واڌارا موجود آهن، جن ۾ مشهور [[وِجُوئل ايڊيٽر]] پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي کي خاص طور [[آن لائين فورم]] يا بلاگنگ سافٽويئر جي متبادل طور ٺاهيو نه ويو آهي،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |title=Manual:What is |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي انهن ٻنهي کي ممڪن بڻائين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |title=Extension:StructuredDiscussions |publisher=MediaWiki |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181448/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |title=Extension:Wikilog |publisher=MediaWiki |date=November 27, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922080626/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |archive-date=September 22, 2014 |url-status=live }}</ref> نئين ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ عام آهي ته ڪجهه غلطيون ڪن، جهڙوڪ چار ٽِلڊ (~) سان پوسٽ تي صحيح ڪرڻ وساري ڇڏڻ (<nowiki>~~~~</nowiki>),<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |title=Help:Signatures |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115143342/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |archive-date=November 15, 2008 |url-status=live }}</ref> يا هٿ سان سادي لکت واري صحيح لکڻ،<ref>{{citation|citeseerx = 10.1.1.133.1456|author1=N Augar |author2=R Raitman |author3=W Zhou |title=Teaching and learning online with wikis|publisher=Beyond the comfort zone|year=2004|pages=95–104 }}</ref> ڇاڪاڻ⁠تہ ميڊياوڪي بحث صفحن تي رابطي جي مخصوص طريقي کان اڻواقف هوندا آهن. ٻي طرف، انهن بحث صفحن جو فارميٽ هڪ استاد طرفان هڪ مضبوط خاصيت طور بيان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو روايتي ٿريڊ ٿيل بحث فورمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تفصيلي بحث جون سهولتون ڏئي ٿو. مثال طور، سڄي پيغام جو جواب ڏيڻ بدران، بحث ڪندڙ اصل صفحي جي ڪنهن به لفظ مان نئين وڪي صفحي ڏانهن ڳنڍڻو ٺاهي سگهي ٿو. بحث کي سمجهڻ آسان هوندو آهي ڇاڪاڻ⁠تہ مواد ڳنڍيل وڪي صفحن ذريعي موجود هوندو آهي، روايتي فورمن جيان جوابن جي ڊگهي قطار بدران. بهرحال، ڪجهه حالتن کان سواءِ، شاگرد هن سهولت کي استعمال نه ڪندا هئا، شايد روايتي سڌي بحث واري طريقي سان واقفيت ۽ مواد کي وڌيڪ [[ڳنڍڻن سان ڀرپور]] بڻائڻ بابت رهنمائي جي کوٽ سبب.<ref>{{citation|title=Analysis of the use of Wiki-based collaborations in enhancing student learning|author=Cubric, Marija|publisher=University of Hertfordshire|year=2007|page=11|url=https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|access-date=April 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515005430/https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|archive-date=May 15, 2011|url-status=dead}}</ref> ميڊياوڪي ۾ ڊفالٽ طور اهڙي دستاويزن ٺاهڻ لاءِ گهٽ سهولت موجود آهي جيڪي ٻين صفحن مان ڊيٽا گڏ ڪري پاڻمرادو تيار ٿين. اهڙين خاصيتن کي ميڊياوڪي اندر شامل ڪرڻ بابت ڪجهه تحقيق پڻ ڪئي وئي آهي.<ref>{{citation|title=User defined structural searches in mediawiki|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1379099|publisher=Proceedings of the nineteenth ACM conference on Hypertext and hypermedia|isbn=978-1-59593-985-2|year=2008|author1=Albertsen, Johannes |author2=Bouvin, Niels Olof |name-list-style=amp }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] واڌارو اهڙيون خاصيتون مهيا ڪري ٿو. اهو وڪيپيڊيا تي استعمال نٿو ٿئي، پر 1,600 کان وڌيڪ ٻين ميڊياوڪي تنصيبات ۾ استعمال ٿي رهيو آهي.<ref>{{Cite web |url=https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_MediaWiki |title=Extension:Semantic MediaWiki – WikiApiary |access-date=October 12, 2019 |archive-date=October 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026002750/https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_Mediawiki |url-status=live }}</ref> Wikibase ريپوزيٽري Repository ۽ وڪي بيس ريپوزيٽري گراھڪ ترتيبوار [[وڪيڊيٽا]] ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن، ۽ ڪجهه حد تائين [[سيمينٽڪ ويب]] خاصيتون ۽ مرڪزي ڊيٽا کي مختلف وڪيپيڊيا مضمونن جي انفوباڪس سان ڳنڍڻ جي سهولت ڏين ٿا. ميڊياوڪي کي اپگريڊ ڪرڻ عام طور مڪمل طور پاڻمرادو هوندو آهي ۽ سائيٽ جي مواد يا سانچي پروگرامنگ ۾ تبديلي جي ضرورت نه پوندي آهي. تاريخي طور ڪجهه مسئلا تڏهن پيش آيا جڏهن تمام پراڻن نسخن مان اپگريڊ ڪيو ويو.<ref>{{citation|title=Toward upgrades-as-a-service in distributed systems|author1=T Dumitraş |author2=P Narasimhan |publisher=Proceedings of the 10th ACM/IFIP/USENIX International Conference on Middleware|year=2009|pages=1–2 |url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1657019}}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> ==تحفظ== ميڊياوڪي جي ڊولپرن بنيادي ڪوڊ ۽ واڌارن ٻنهي لاءِ حفاظتي معيار لاڳو ڪيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |title=Security for developers |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125053458/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> [[ايس ڪيو ايل سوال]] ۽ HTML جي ٻاھرين ڏيک کي عام طور اهڙن ريپر wrapper فنڪشنن وسيلي سنڀاليو ويندو آهي جيڪي [[جاءِ-جاءِ اسڪرپٽنگ]] ۽ [[ايس ڪيو ايل انجيڪشن]] کان بچاءَ لاءِ تصديق، escaping ۽ filtering ڪندا آهن.<ref>{{citation|url=https://blogs.techrepublic.com/security/?p=451|title=Five security tips from MediaWiki's lead developer|author=Perrin, Chad|date=April 30, 2008|publisher=Tech Republic}}{{Dead link|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ميڊياوڪي جي ڪنهن نسخي جي جاري ٿيڻ کان پوءِ ڪيترن ئي حفاظتي مسئلن لاءِ patch جاري ڪرڻا پيا آهن،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/News |title=News |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102554/https://www.mediawiki.org/wiki/News |archive-date=October 6, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ان ئي مناسبت سان MediaWiki.org چوي ٿي ته "توهان کڻي سگهو ٿا سڀ کان اهم حفاظتي قدم اهو آهي ته پنهنجي سافٽويئر کي تازه ترين رکو"، جنهن لاءِ اعلان واري [[مراسلاتي فهرست]] ۾ شامل ٿيڻ ۽ اعلان ڪيل حفاظتي تازه ڪاريون نصب ڪرڻ ضروري آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |title=Manual:Security |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162807/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> ==سهائتا== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ سهائتا هنن ذريعن تي مشتمل آهي: * ميڊياوڪي.او آر جي، جنهن ۾ مددگار ڊيسڪ پڻ شامل آهي. * هڪ سرڪاري مراسلاتي فهرست، ميڊياوڪي-l. * ميڊياوڪي جي انتظام بابت ڪيتريون ئي ڪتابون لکيون ويون آهن،<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki Books about MediaWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227181503/https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki |date=December 27, 2018 }}, mediawiki.org</ref> جن ۾ ڪجهه مفت آن لائين ڪتاب پڻ شامل آهن.<ref>{{cite book|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|title=MediaWiki Administrator's Handbook|publisher=[[وڪي ڪتاب]]|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020055454/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|publisher=Wikibooks|title=MediaWiki User Guide|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020060147/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref> ==اجازت نامو== ميڊياوڪي آزاد ۽ کليل ذريعو سافٽويئر آهي ۽ [[جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس]] جي نسخي 2 يا ان کان پوءِ جي ڪنهن به نسخي جي شرطن هيٺ ورهايو وڃي ٿو. ان جي دستاويزات، جيڪي ان جي سرڪاري ويب سائيٽ www.mediawiki.org تي موجود آهن، [[ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0 اجازت نامو|ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0]] اجازت نامي هيٺ جاري ڪيا ويا آهن، جڏهن ته ڪجهه مدد وارا صفحا، جيڪي نون وڪي تنصيبات ۾ آزاديءَ سان نقل ڪرڻ ۽/يا ميڊياوڪي سافٽويئر سان گڏ ورهائڻ لاءِ رکيا ويا آهن، قانوني مسئلن کان بچڻ لاءِ [[عوامي ملڪيت]] ۾ ڇڏيا ويا آهن، خاص طور انهن وڪين لاءِ جيڪي ٻين اجازت نامن هيٺ هلن ٿيون.<ref>{{cite web |title=MediaWiki.org Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823141546/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |archive-date=August 23, 2023 |access-date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |title=Project:PD help |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=October 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029184538/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |url-status=live }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي عام طور [[کليل فائيل فارميٽ]]ن جي استعمال کي ترجيح ڏيندي رهي آهي.<ref>{{citation|url=https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|title=Wikipedia gears up for flood of video and photo files|date=November 19, 2008|author=Rafe Needleman|publisher=C-Net|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806080149/https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|archive-date=August 6, 2009|url-status=live}}</ref> ==ترقي== ميڊياوڪي جي ترقي ۽ سار سنڀال لاءِ رضاڪارن جي هڪ سرگرم برادري موجود آهي. ميڊياوڪي جا ڊولپر دنيا جي مختلف حصن ۾ پکڙيل آهن، جيتوڻيڪ انهن جي اڪثريت آمريڪا ۽ يورپ ۾ آهي. 2004ع کان وٺي ميڊياوڪي ڊولپرن لاءِ روبرو گڏجاڻيون ۽ پروگرامنگ سيشن سال ۾ هڪ ڀيرو يا ڪيترائي ڀيرا منعقد ٿيندا رهيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Events |title=Events |publisher=Mediawiki.org |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181546/https://www.mediawiki.org/wiki/Events |url-status=live }}</ref> ڪو به شخص منصوبي جي [[پاچ (ڪمپيوٽنگ)|پاچ]]ن کي ان جي [[گِٽ]]/[[گيريٽ (سافٽويئر)|گيريٽ]] [[ذخيرو (نسخو ضابطو)|ذخيري]] ۾ جمع ڪرائي سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |title=Development policy |publisher=MediaWiki |date=July 19, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130737/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |url-status=live }}</ref> اهڙا پگهاردار پروگرامر پڻ آهن جيڪي بنيادي طور [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] لاءِ منصوبا تيار ڪن ٿا. ميڊياوڪي جا ڊولپر [[گوگل سمر آف ڪوڊ]] ۾ پڻ حصو وٺن ٿا، جتي اهي انهن شاگردن لاءِ رهنما مقرر ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا جيڪي ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ ۽ واڌاري وارن منصوبن تي ڪم ڪرڻ چاهين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |title=Summer of Code |publisher=MediaWiki |date=March 26, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130220/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |url-status=live }}</ref> نومبر 2012ع کان اڳ واري سال دوران لڳ ڀڳ ٻه سئو ڊولپر اهڙا هئا جن ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ يا ان جي واڌارن ۾ تبديليون شامل ڪيون هيون.<ref>{{cite web |url=https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |title=Wikimedia |publisher=Open Hub |access-date=November 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173356/https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |archive-date=September 14, 2017 |url-status=live }} Approximate counts (not deduplicated) as of November 4, 2012: 139 for core, 155 for extensions supported by WMF, 190 and 42 for extensions only hosted on WMF's Git and SVN repositories respectively.</ref> ميڊياوڪي جا وڏا نسخا لڳ ڀڳ هر ڇهن مهينن ۾ جاري ڪيا ويندا آهن، جنهن لاءِ واڌ واري شاخ جا سنيپ شاٽ ورتا ويندا آهن، ۽ اها شاخ لڳاتار هلندڙ حالت ۾ رکبي آهي؛<ref name="MediaWiki-2018">{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |title=Version lifecycle |publisher=MediaWiki |date=September 5, 2018 |access-date=October 21, 2018 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617015450/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |url-status=live }}</ref> [[ننڍو نسخو|ننڍا نسخا]]، يا [[نقطي نسخو|نقطي نسخا]]، ضرورت موجب [[سافٽويئر نقص|خرابين]] (خاص طور حفاظتي مسئلن) کي درست ڪرڻ لاءِ جاري ڪيا ويندا آهن. ميڊياوڪي کي [[لاڳيتي يڪجائي]] واري ترقي ماڊل هيٺ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ سافٽويئر تبديليون باقاعدگي سان وڪيميڊيا جي سائيٽن تي زنده حالت ۾ لاڳو ڪيون وينديون آهن.<ref name="MediaWiki-2018" /> ميڊياوڪي وٽ هڪ عوامي [[خرابي ڳولهڻ وارو نظام]] پڻ آهي، ''phabricator.wikimedia.org''، جيڪو [[فئبريڪيٽر]] هلائي ٿو. هي سائيٽ [[سافٽويئر خاصيت]]ن ۽ [[سافٽويئر سڌاري]] جي گهرجن لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] 91uhc6rmj1mhucf38jqnb8j4ae3yoze 369022 369021 2026-03-31T23:59:47Z Intisar Ali 8681 369022 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ ==تاريخ== [[File:Magnus Manske.png|thumb|alt=ميگنس مانسڪي|[[ميگنس مانسڪي]]، 2012ع ۾]] جڏهن وڪيپيڊيا جنوري 2001ع ۾ شروع ٿي، تڏهن اها اڳ ۾ موجود [[وڪي سافٽويئر]] نظام، [[يوزموڊ وڪي]]، تي هلندي هئي. يوزميڊياوڪي [[پرل]] پروگرامنگ ٻولي ۾ لکيل هئي، ۽ سڀئي وڪي صفحا متن ([[ٽيڪسٽ فائيل]]) فائيلن ۾ محفوظ ڪندي هئي. هي سافٽويئر جلد ئي ڪارڪردگي ۽ خاصيتن ٻنهي لحاظ کان محدود ثابت ٿيو. 2001ع جي وچ ڌاري، [[ميگنس مانسڪي]]—جيڪو [[ڪولون يونيورسٽي]] جو شاگرد ۽ ڊولپر هو ۽ گڏوگڏ [[وڪيپيڊيا برادري]] جو رڪن پڻ هو—نئين سافٽويئر تي ڪم شروع ڪيو جيڪو يوزميڊياوڪي (UseModWiki) جي جاءِ وٺندو ۽ خاص طور وڪيپيڊيا لاءِ تيار ڪيو ويندو. هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] اسڪرپٽنگ ٻولي ۾ لکيو ويو، ۽ ان جي سموري معلومات [[مائي ايس ڪيو ايل]] ڊيٽابيس ۾ محفوظ ڪئي وئي. نئون سافٽويئر 24 آگسٽ 2001ع تائين گهڻو ڪري تيار ٿي ويو، ۽ ٿوري ئي وقت بعد ان لاءِ هڪ آزمائشي وڪي ٺاهي وئي. هن سافٽويئر جي پهرين مڪمل عملدرآمد 9 نومبر 2001ع تي نئين [[ميٽا وڪيپيڊيا]] تي ڪيو ويو. خواهش هئي ته ان کي فوراً انگريزي وڪيپيڊيا تي به لاڳو ڪيو وڃي.<ref name="New script demand">{{cite web |last1=Bartlett |first1=Manning |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |url-status=live }}</ref> پر مانسڪي کي خدشو هو ته ڪرسمس کان اڳ ٿيندڙ آخري امتحانن دوران جيڪڏهن ڪو [[سافٽويئر نقص]] ٿيو ته نئين ويب سائيٽ کي نقصان پهچي سگهي ٿو؛<ref name="Script response">{{cite web |last1=Manske |first1=Magnus |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |url-status=live }}</ref> تنهنڪري انگريزي وڪيپيڊيا تي لانچ 25 جنوري 2002ع تائين ملتوي ڪئي وئي. ان کان پوءِ هي سافٽويئر آهستي آهستي ان وقت جي سڀني وڪيپيڊيا ٻولي وارن سائيٽن تي لاڳو ڪيو ويو. هن سافٽويئر کي "پي ايڇ پي اسڪرپٽ" ۽ "مرحلو ٻيو" چيو ويو، جڏهن⁠تہ اڳ واري يوزميڊياوڪي واري مرحلي کي پوءِ "مرحلو پهريون" سڏيو ويو. وڌندڙ استعمال سبب جلد ئي لوڊ جا مسئلا ٻيهر پيدا ٿيا، ۽ ٿوري ئي وقت بعد سافٽويئر کي ٻيهر لکت ڪرڻ شروع ڪيو ويو؛ هن ڀيري [[لي ڊينيئل ڪروڪر]] طرفان، جنهن کي "مرحلو ٽيون" سڏيو ويو. هي نئون سافٽويئر پڻ پي ايڇ پي PHP ۾ لکيو ويو ۽ ماء ايس ڪيو ايل بيڪنڊ (MySQ backend) استعمال ڪيو، ۽ مرحلو ٻئي جي بنيادي انٽرفيس کي برقرار رکيو، پر وڌيڪ [[اسڪيليبيليٽي]] شامل ڪئي وئي. "مرحلو ٽيون" سافٽويئر جولاءِ 2002ع ۾ وڪيپيڊيا تي لاڳو ٿيو. [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو اعلان 20 جون 2003ع تي ڪيو ويو. جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي مددگار ڊينيئل ميئر سافٽويئر لاءِ "MediaWiki" نالو تجويز ڪيو، جيڪو "Wikimedia" سان لاڳاپيل لفظي راند هئي.<ref>{{cite web |url = https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |last = Mayer |first = Daniel |title = Phase IV, Wikibooks.org/.com and WikimediaFoundation.org/.com (was Wikis and uniformity) |work = Wikipedia-L mailing list |date=Jul 19, 2003 |access-date = January 18, 2015 |archive-date = July 12, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170712002739/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |url-status = live }}</ref> MediaWiki نالو آهستي آهستي آگسٽ 2003ع کان استعمال ٿيڻ لڳو. هن نالي سبب اڪثر مونجهارو پيدا ٿيندو هو ڇاڪاڻ⁠تہ اهو "Wikimedia" نالي سان گهڻو مشابهت رکي ٿو (۽ اهو وري "Wikipedia" سان مشابهت رکي ٿو).<ref>{{cite web |url = https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |title = Differences between Wikipedia, Wikimedia, MediaWiki, and wiki |publisher = MediaWiki |access-date = May 30, 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090701102809/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |archive-date = July 1, 2009 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> MediaWiki جو پهريون نسخو، 1.1، ڊسمبر 2003ع ۾ جاري ٿيو. [[File:MediaWiki logo.png|thumb|MediaWiki لوگو اپريل 1، 2021 تائين]] پراڻو [[لوگو]] [[ايرڪ مولر]] طرفان ٺاهيو ويو، جنهن لاءِ [[فلورنس نيبارٽ-ڊيووارڊ]] طرفان ورتل گلن جي تصوير استعمال ڪئي وئي، ۽ اصل ۾ اهو نئون [[وڪيپيڊيا لوگو]] چونڊ مقابلي لاءِ پيش ڪيو ويو هو، جيڪو 20 جولاءِ کان 27 آگسٽ 2003ع تائين ٿيو.<ref>{{Cite web|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|title=International logo contest |website=Meta-Wiki |language=en|access-date=April 9, 2020|archive-date=May 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509163823/https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title = International logo contest/results |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest/Results&oldid=509000 |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 10, 2007 |access-date = March 14, 2007 |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest%2FResults&oldid=509000 |url-status = live }}</ref> لوگو ٽئين نمبر تي آيو، ۽ پوءِ MediaWiki جي نمائندگي لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن⁠تہ ٻئي نمبر وارو لوگو وڪيميڊيا فائونڊيشن لاءِ استعمال ڪيو ويو.<ref>{{cite web |title = Historical/Logo history |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta:Historical/Logo_history&oldid=513925 |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 17, 2007 |access-date = March 14, 2007 |work = Meta-wiki |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta%3AHistorical%2FLogo_history&oldid=513925 |url-status = live }}</ref> ٻٽي چورس بریکٽ ('''[[&nbsp;]]''') ميڊياوڪي ۾ ٻين وڪي صفحن ڏانهن [[پروگرامنگ ٻولين جي نحو|نحو]] ذريعي [[هايپرلنڪ]] ٺاهڻ جي علامت آهن؛ جڏهن⁠تہ [[سن فلاور]] وڪيپيڊيا جي مواد جي تنوع، ان جي لڳاتار واڌ، ۽ فطري وسعت جي علامت آهي.<ref>{{cite web |title = <nowiki>File talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png</nowiki> – Meta |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |author = Erik Möller |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = July 26, 2003 |access-date = February 3, 2013 |archive-date = January 30, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160130205926/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |url-status = live }}</ref> بعد ۾، {{Visible anchor|بروڪ وائبر|برائن وائبر}}، جيڪو [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو [[چيف ٽيڪنالاجي آفيسر]] هو،<ref>{{cite book |title = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder |author = David Weinberger | author-link = David Weinberger |year = 2007 |publisher = Times Books |isbn = 978-0-8050-8043-8 |page = [https://archive.org/details/everythingismisc00davi/page/99 99] |title-link = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder }}</ref> هن [[رليز مينيجر]] جو ڪردار سنڀاليو.<ref name="MediaWiki_history">{{cite web |url = //www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |access-date = August 4, 2013 |title = MediaWiki history |work = MediaWiki website |archive-date = October 27, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201027154036/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |url-status = live }}</ref><ref name="WikipediaandMediaWikiTalk">{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |date = April 28, 2006 |access-date = September 23, 2009 |title = Wikipedia and MediaWiki |work = Presentation MediaWiki development (video) |archive-url = https://web.archive.org/web/20110414151917/https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |archive-date = April 14, 2011 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي ۾ اهم مرحلن ۾ شامل آهن: [[زمرا بندي]] نظام (2004ع)؛ [[پارسر]] فنڪشن (2006ع)؛ [[جهنڊي لڳل ترميمون]] (2008ع)؛<ref name="Introducing">{{citation |title = Introducing new features to Wikipedia |author1 = M Schindler |author2 = D Vrandecic |publisher = Proceedings of WebSci |year = 2009 |url = https://www.researchgate.net/publication/224219255 |access-date = June 24, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180624093211/https://www.researchgate.net/publication/224219255_Introducing_New_Features_to_Wikipedia_Case_Studies_for_Web_Science |archive-date = June 24, 2018 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> "ريسورس لوڊر"، جيڪو [[سي ايس ايس]] ۽ جاوا اسڪرپٽ پهچائڻ وارو نظام آهي (2011ع)؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |title=MediaWiki ResourceLoader |publisher=Mediawiki.org |access-date=July 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308030735/https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |archive-date=March 8, 2013 |url-status=live }}</ref> ۽ [[وِجُوئل ايڊيٽر]]، هڪ "جيڪو ڏسو اهو حاصل ڪريو" ([[ويزي ويگ]] (WYSIWYG)) سنوار پليٽفارم (2013ع).<ref>{{Cite web|url = https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|publisher = MediaWiki|access-date = September 15, 2013|title = VisualEditor – MediaWiki|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927190403/https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|archive-date = September 27, 2013|url-status = live|df = mdy-all}}</ref> نئين لوگو ٺاهڻ جو مقابلو 22 جون 2020ع تي شروع ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ پراڻو لوگو بٽميپ bitmap تصوير هو ۽ ان ۾ تمام گهڻي تفصيل هئي، جنهن ڪري مختلف ريزوليوشن resolution تي ڏيکارڻ ۾ مسئلا پيدا ٿيندا هئا. ٻن مرحلن جي ووٽنگ کان پوءِ، نئون ۽ موجوده ميڊياوڪي لوگو، جيڪو [[سيرجيو ميگپائي]] ٺاهيو، 24 آڪٽوبر 2020ع تي چونڊيو ويو ۽ 1 اپريل 2021ع تي سرڪاري طور اختيار ڪيو ويو.<ref name="new_logo">{{cite web |last1=Sarabadani |first1=Amir |title=Logo of MediaWiki has changed |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=April 2, 2021 |date=March 31, 2021 |archive-date=April 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402053427/https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |url-status=live }}</ref> == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويزي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويزي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڪارڪردگي ۽ ذخيرو== ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ويب جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ سائيٽن مان هڪ، وڪيپيڊيا، کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، تنهنڪري ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي ۽ [[اسڪيليبيليٽي]] کي تمام گهڻو بهتر ڪيو ويو آهي.<ref name="WikipediaandMediaWikiTalk"/> ميڊياوڪي [[اسڪواڊ (سافٽويئر)|اسڪواڊ]]، [[لوڊ بيلنسنگ (ڪمپيوٽنگ)|لوڊ بيلنس ٿيل]] ڊيٽابيس نقل، ڪلائنٽ-سائيڊ ڪيش، [[ميم ڪيشڊ]] يا ٽيبل-بنياد ڪيش استعمال ڪري ٿو ته جيئن گهڻو استعمال ٿيندڙ سوالن جي نتيجن کي تيزيءَ سان سنڀالي سگهجي. ان کان علاوه سادي جامد فائيل ڪيش، خاصيتن ۾ گهٽتائي وارو آپريشن، ترميمي متن جي دٻاءُ، ۽ ڊيٽابيس آپريشنن لاءِ نوڪرين جي قطار پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي ڊولپرن سافٽويئر کي بهتر ڪرڻ لاءِ مهانگا الگورٿم ۽ ڊيٽابيس سوالن کان بچڻ، مهانگي نتيجن کي ڪيش ڪرڻ، ۽ ڪوڊ جي اهم حصن کي [[پروفائيلنگ (ڪمپيوٽر پروگرامنگ)|پروفائيلنگ]] ذريعي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو.<ref name="Bergsma">{{citation|author=Bergsma, Mark|url=https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|title=Wikimedia Architecture|access-date=October 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000935/https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي جو ڪوڊ اهڙي طرح ٺاهيو ويو آهي جو ڊيٽا لکڻ لاءِ پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس استعمال ٿئي ۽ پڙهڻ لاءِ صرف پڙهڻ واري ڊيٽابيس مان ڊيٽا حاصل ڪئي وڃي، جيتوڻيڪ جيڪڏهن پڙهڻ واري ڊيٽابيس تازه نه هجي ته پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس مان به ڪجهه پڙهڻ جا ڪم ٿي سگهن ٿا. [[ميٽا ڊيٽا]]، جهڙوڪ مضمونن جي ترميمي تاريخ، مضمونن جا لاڳاپا (لنڪ، زمرا وغيره)، استعمال ڪندڙ اڪائونٽ ۽ سيٽنگون بنيادي ڊيٽابيس ۾ محفوظ ٿي سگهن ٿيون ۽ ڪيش ٿي سگهن ٿيون؛ جڏهن⁠تہ اصل ترميمي متن، جيڪو گهٽ استعمال ٿيندو آهي، ٻاهرين ذخيرن ۾ [[بلو ب اسٽوريج]] جي صورت ۾ محفوظ ٿي سگهي ٿو. هي سافٽويئر وڏي پيماني جي [[وڪي فارمز]] جهڙوڪ [[وڪيميڊيا]] لاءِ مناسب آهي، جنهن وٽ آگسٽ 2011 تائين لڳ ڀڳ 800 وڪيون هيون. تنهن هوندي به ميڊياوڪي اهڙين تنصيبات کي سنڀالڻ لاءِ ڪو به اندروني گرافڪ يوزر انٽرفيس مهيا نٿو ڪري. تجربي مان معلوم ٿيو آهي ته ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ گهڻيون ترميمون اڳين ترميم کان ٿوريون ئي مختلف هونديون آهن. تنهنڪري، ڪنهن مضمون جون پوئين ترميمون پاڻ ۾ ڳنڍي پوءِ دٻائي سگهجن ٿيون، جنهن سان تمام وڏي [[ڊيٽا ڪمپريشن ريشو]] حاصل ٿي سگهي ٿي، جيڪا 100 ڀيرا تائين ٿي سگهي ٿي.<ref name=Bergsma /> معماري بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ، جهڙوڪ اهو وڪي متن کي ڪيئن محفوظ ڪري ٿو ۽ هڪ صفحو ڪيئن تيار ڪري ٿو، ڏسو [[خارجي ڳنڍڻا]]. ==حدون== Parser ميڊياوڪي نحو لاءِ عملي طور معياري حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا رسمي نحو مقرر نه ڪئي وئي آهي. انهيءَ رسمي تعريف جي کوٽ سبب ميڊياوڪي لاءِ [[ويزي وگ]] سنواريندڙ ٺاهڻ ڏکيو رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪيترائي ويزي وگ WYSIWYG واڌارا موجود آهن، جن ۾ مشهور [[وِجُوئل ايڊيٽر]] پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي کي خاص طور [[آن لائين فورم]] يا بلاگنگ سافٽويئر جي متبادل طور ٺاهيو نه ويو آهي،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |title=Manual:What is |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي انهن ٻنهي کي ممڪن بڻائين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |title=Extension:StructuredDiscussions |publisher=MediaWiki |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181448/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |title=Extension:Wikilog |publisher=MediaWiki |date=November 27, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922080626/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |archive-date=September 22, 2014 |url-status=live }}</ref> نئين ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ عام آهي ته ڪجهه غلطيون ڪن، جهڙوڪ چار ٽِلڊ (~) سان پوسٽ تي صحيح ڪرڻ وساري ڇڏڻ (<nowiki>~~~~</nowiki>),<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |title=Help:Signatures |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115143342/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |archive-date=November 15, 2008 |url-status=live }}</ref> يا هٿ سان سادي لکت واري صحيح لکڻ،<ref>{{citation|citeseerx = 10.1.1.133.1456|author1=N Augar |author2=R Raitman |author3=W Zhou |title=Teaching and learning online with wikis|publisher=Beyond the comfort zone|year=2004|pages=95–104 }}</ref> ڇاڪاڻ⁠تہ ميڊياوڪي بحث صفحن تي رابطي جي مخصوص طريقي کان اڻواقف هوندا آهن. ٻي طرف، انهن بحث صفحن جو فارميٽ هڪ استاد طرفان هڪ مضبوط خاصيت طور بيان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو روايتي ٿريڊ ٿيل بحث فورمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تفصيلي بحث جون سهولتون ڏئي ٿو. مثال طور، سڄي پيغام جو جواب ڏيڻ بدران، بحث ڪندڙ اصل صفحي جي ڪنهن به لفظ مان نئين وڪي صفحي ڏانهن ڳنڍڻو ٺاهي سگهي ٿو. بحث کي سمجهڻ آسان هوندو آهي ڇاڪاڻ⁠تہ مواد ڳنڍيل وڪي صفحن ذريعي موجود هوندو آهي، روايتي فورمن جيان جوابن جي ڊگهي قطار بدران. بهرحال، ڪجهه حالتن کان سواءِ، شاگرد هن سهولت کي استعمال نه ڪندا هئا، شايد روايتي سڌي بحث واري طريقي سان واقفيت ۽ مواد کي وڌيڪ [[ڳنڍڻن سان ڀرپور]] بڻائڻ بابت رهنمائي جي کوٽ سبب.<ref>{{citation|title=Analysis of the use of Wiki-based collaborations in enhancing student learning|author=Cubric, Marija|publisher=University of Hertfordshire|year=2007|page=11|url=https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|access-date=April 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515005430/https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|archive-date=May 15, 2011|url-status=dead}}</ref> ميڊياوڪي ۾ ڊفالٽ طور اهڙي دستاويزن ٺاهڻ لاءِ گهٽ سهولت موجود آهي جيڪي ٻين صفحن مان ڊيٽا گڏ ڪري پاڻمرادو تيار ٿين. اهڙين خاصيتن کي ميڊياوڪي اندر شامل ڪرڻ بابت ڪجهه تحقيق پڻ ڪئي وئي آهي.<ref>{{citation|title=User defined structural searches in mediawiki|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1379099|publisher=Proceedings of the nineteenth ACM conference on Hypertext and hypermedia|isbn=978-1-59593-985-2|year=2008|author1=Albertsen, Johannes |author2=Bouvin, Niels Olof |name-list-style=amp }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] واڌارو اهڙيون خاصيتون مهيا ڪري ٿو. اهو وڪيپيڊيا تي استعمال نٿو ٿئي، پر 1,600 کان وڌيڪ ٻين ميڊياوڪي تنصيبات ۾ استعمال ٿي رهيو آهي.<ref>{{Cite web |url=https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_MediaWiki |title=Extension:Semantic MediaWiki – WikiApiary |access-date=October 12, 2019 |archive-date=October 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026002750/https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_Mediawiki |url-status=live }}</ref> Wikibase ريپوزيٽري Repository ۽ وڪي بيس ريپوزيٽري گراھڪ ترتيبوار [[وڪيڊيٽا]] ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن، ۽ ڪجهه حد تائين [[سيمينٽڪ ويب]] خاصيتون ۽ مرڪزي ڊيٽا کي مختلف وڪيپيڊيا مضمونن جي انفوباڪس سان ڳنڍڻ جي سهولت ڏين ٿا. ميڊياوڪي کي اپگريڊ ڪرڻ عام طور مڪمل طور پاڻمرادو هوندو آهي ۽ سائيٽ جي مواد يا سانچي پروگرامنگ ۾ تبديلي جي ضرورت نه پوندي آهي. تاريخي طور ڪجهه مسئلا تڏهن پيش آيا جڏهن تمام پراڻن نسخن مان اپگريڊ ڪيو ويو.<ref>{{citation|title=Toward upgrades-as-a-service in distributed systems|author1=T Dumitraş |author2=P Narasimhan |publisher=Proceedings of the 10th ACM/IFIP/USENIX International Conference on Middleware|year=2009|pages=1–2 |url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1657019}}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> ==تحفظ== ميڊياوڪي جي ڊولپرن بنيادي ڪوڊ ۽ واڌارن ٻنهي لاءِ حفاظتي معيار لاڳو ڪيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |title=Security for developers |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125053458/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> [[ايس ڪيو ايل سوال]] ۽ HTML جي ٻاھرين ڏيک کي عام طور اهڙن ريپر wrapper فنڪشنن وسيلي سنڀاليو ويندو آهي جيڪي [[جاءِ-جاءِ اسڪرپٽنگ]] ۽ [[ايس ڪيو ايل انجيڪشن]] کان بچاءَ لاءِ تصديق، escaping ۽ filtering ڪندا آهن.<ref>{{citation|url=https://blogs.techrepublic.com/security/?p=451|title=Five security tips from MediaWiki's lead developer|author=Perrin, Chad|date=April 30, 2008|publisher=Tech Republic}}{{Dead link|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ميڊياوڪي جي ڪنهن نسخي جي جاري ٿيڻ کان پوءِ ڪيترن ئي حفاظتي مسئلن لاءِ patch جاري ڪرڻا پيا آهن،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/News |title=News |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102554/https://www.mediawiki.org/wiki/News |archive-date=October 6, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ان ئي مناسبت سان MediaWiki.org چوي ٿي ته "توهان کڻي سگهو ٿا سڀ کان اهم حفاظتي قدم اهو آهي ته پنهنجي سافٽويئر کي تازه ترين رکو"، جنهن لاءِ اعلان واري [[مراسلاتي فهرست]] ۾ شامل ٿيڻ ۽ اعلان ڪيل حفاظتي تازه ڪاريون نصب ڪرڻ ضروري آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |title=Manual:Security |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162807/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> ==سهائتا== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ سهائتا هنن ذريعن تي مشتمل آهي: * ميڊياوڪي.او آر جي، جنهن ۾ مددگار ڊيسڪ پڻ شامل آهي. * هڪ سرڪاري مراسلاتي فهرست، ميڊياوڪي-l. * ميڊياوڪي جي انتظام بابت ڪيتريون ئي ڪتابون لکيون ويون آهن،<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki Books about MediaWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227181503/https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki |date=December 27, 2018 }}, mediawiki.org</ref> جن ۾ ڪجهه مفت آن لائين ڪتاب پڻ شامل آهن.<ref>{{cite book|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|title=MediaWiki Administrator's Handbook|publisher=[[وڪي ڪتاب]]|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020055454/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|publisher=Wikibooks|title=MediaWiki User Guide|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020060147/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref> ==اجازت نامو== ميڊياوڪي آزاد ۽ کليل ذريعو سافٽويئر آهي ۽ [[جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس]] جي نسخي 2 يا ان کان پوءِ جي ڪنهن به نسخي جي شرطن هيٺ ورهايو وڃي ٿو. ان جي دستاويزات، جيڪي ان جي سرڪاري ويب سائيٽ www.mediawiki.org تي موجود آهن، [[ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0 اجازت نامو|ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0]] اجازت نامي هيٺ جاري ڪيا ويا آهن، جڏهن ته ڪجهه مدد وارا صفحا، جيڪي نون وڪي تنصيبات ۾ آزاديءَ سان نقل ڪرڻ ۽/يا ميڊياوڪي سافٽويئر سان گڏ ورهائڻ لاءِ رکيا ويا آهن، قانوني مسئلن کان بچڻ لاءِ [[عوامي ملڪيت]] ۾ ڇڏيا ويا آهن، خاص طور انهن وڪين لاءِ جيڪي ٻين اجازت نامن هيٺ هلن ٿيون.<ref>{{cite web |title=MediaWiki.org Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823141546/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |archive-date=August 23, 2023 |access-date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |title=Project:PD help |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=October 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029184538/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |url-status=live }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي عام طور [[کليل فائيل فارميٽ]]ن جي استعمال کي ترجيح ڏيندي رهي آهي.<ref>{{citation|url=https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|title=Wikipedia gears up for flood of video and photo files|date=November 19, 2008|author=Rafe Needleman|publisher=C-Net|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806080149/https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|archive-date=August 6, 2009|url-status=live}}</ref> ==ترقي== ميڊياوڪي جي ترقي ۽ سار سنڀال لاءِ رضاڪارن جي هڪ سرگرم برادري موجود آهي. ميڊياوڪي جا ڊولپر دنيا جي مختلف حصن ۾ پکڙيل آهن، جيتوڻيڪ انهن جي اڪثريت آمريڪا ۽ يورپ ۾ آهي. 2004ع کان وٺي ميڊياوڪي ڊولپرن لاءِ روبرو گڏجاڻيون ۽ پروگرامنگ سيشن سال ۾ هڪ ڀيرو يا ڪيترائي ڀيرا منعقد ٿيندا رهيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Events |title=Events |publisher=Mediawiki.org |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181546/https://www.mediawiki.org/wiki/Events |url-status=live }}</ref> ڪو به شخص منصوبي جي [[پاچ (ڪمپيوٽنگ)|پاچ]]ن کي ان جي [[گِٽ]]/[[گيريٽ (سافٽويئر)|گيريٽ]] [[ذخيرو (نسخو ضابطو)|ذخيري]] ۾ جمع ڪرائي سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |title=Development policy |publisher=MediaWiki |date=July 19, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130737/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |url-status=live }}</ref> اهڙا پگهاردار پروگرامر پڻ آهن جيڪي بنيادي طور [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] لاءِ منصوبا تيار ڪن ٿا. ميڊياوڪي جا ڊولپر [[گوگل سمر آف ڪوڊ]] ۾ پڻ حصو وٺن ٿا، جتي اهي انهن شاگردن لاءِ رهنما مقرر ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا جيڪي ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ ۽ واڌاري وارن منصوبن تي ڪم ڪرڻ چاهين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |title=Summer of Code |publisher=MediaWiki |date=March 26, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130220/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |url-status=live }}</ref> نومبر 2012ع کان اڳ واري سال دوران لڳ ڀڳ ٻه سئو ڊولپر اهڙا هئا جن ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ يا ان جي واڌارن ۾ تبديليون شامل ڪيون هيون.<ref>{{cite web |url=https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |title=Wikimedia |publisher=Open Hub |access-date=November 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173356/https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |archive-date=September 14, 2017 |url-status=live }} Approximate counts (not deduplicated) as of November 4, 2012: 139 for core, 155 for extensions supported by WMF, 190 and 42 for extensions only hosted on WMF's Git and SVN repositories respectively.</ref> ميڊياوڪي جا وڏا نسخا لڳ ڀڳ هر ڇهن مهينن ۾ جاري ڪيا ويندا آهن، جنهن لاءِ واڌ واري شاخ جا سنيپ شاٽ ورتا ويندا آهن، ۽ اها شاخ لڳاتار هلندڙ حالت ۾ رکبي آهي؛<ref name="MediaWiki-2018">{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |title=Version lifecycle |publisher=MediaWiki |date=September 5, 2018 |access-date=October 21, 2018 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617015450/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |url-status=live }}</ref> [[ننڍو نسخو|ننڍا نسخا]]، يا [[نقطي نسخو|نقطي نسخا]]، ضرورت موجب [[سافٽويئر نقص|خرابين]] (خاص طور حفاظتي مسئلن) کي درست ڪرڻ لاءِ جاري ڪيا ويندا آهن. ميڊياوڪي کي [[لاڳيتي يڪجائي]] واري ترقي ماڊل هيٺ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ سافٽويئر تبديليون باقاعدگي سان وڪيميڊيا جي سائيٽن تي زنده حالت ۾ لاڳو ڪيون وينديون آهن.<ref name="MediaWiki-2018" /> ميڊياوڪي وٽ هڪ عوامي [[خرابي ڳولهڻ وارو نظام]] پڻ آهي، ''phabricator.wikimedia.org''، جيڪو [[فئبريڪيٽر]] هلائي ٿو. هي سائيٽ [[سافٽويئر خاصيت]]ن ۽ [[سافٽويئر سڌاري]] جي گهرجن لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] sp58b1mplyikiqi2xt3ucjc2h7z3xpq 369023 369022 2026-04-01T00:05:36Z Intisar Ali 8681 /* تاريخ */ 369023 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ ==تاريخ== [[File:Magnus Manske.png|thumb|alt=ميگنس مانسڪي|[[ميگنس مانسڪي]]، 2012ع ۾]] جڏهن وڪيپيڊيا جنوري 2001ع ۾ شروع ٿي، تڏهن اها اڳ ۾ موجود [[وڪي سافٽويئر]] نظام، [[يوزموڊ وڪي]]، تي هلندي هئي. يوزميڊياوڪي [[پرل]] پروگرامنگ ٻولي ۾ لکيل هئي، ۽ سڀئي وڪي صفحا متن ([[ٽيڪسٽ فائيل]]) فائيلن ۾ محفوظ ڪندي هئي. هي سافٽويئر جلد ئي ڪارڪردگي ۽ خاصيتن ٻنهي لحاظ کان محدود ثابت ٿيو. 2001ع جي وچ ڌاري، [[ميگنس مانسڪي]]—جيڪو [[ڪولون يونيورسٽي]] جو شاگرد ۽ ڊولپر هو ۽ گڏوگڏ [[وڪيپيڊيا برادري]] جو رڪن پڻ هو—نئين سافٽويئر تي ڪم شروع ڪيو جيڪو يوزميڊياوڪي (UseModWiki) جي جاءِ وٺندو ۽ خاص طور وڪيپيڊيا لاءِ تيار ڪيو ويندو. هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] اسڪرپٽنگ ٻولي ۾ لکيو ويو، ۽ ان جي سموري معلومات [[مائي ايس ڪيو ايل]] ڊيٽابيس ۾ محفوظ ڪئي وئي. نئون سافٽويئر 24 آگسٽ 2001ع تائين گهڻو ڪري تيار ٿي ويو، ۽ ٿوري ئي وقت بعد ان لاءِ هڪ آزمائشي وڪي ٺاهي وئي. هن سافٽويئر جي پهرين مڪمل عملدرآمد 9 نومبر 2001ع تي نئين [[ميٽا وڪيپيڊيا]] تي ڪيو ويو. خواهش هئي ته ان کي فوراً انگريزي وڪيپيڊيا تي به لاڳو ڪيو وڃي.<ref name="New script demand">{{cite web |last1=Bartlett |first1=Manning |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |url-status=live }}</ref> پر مانسڪي کي خدشو هو ته ڪرسمس کان اڳ ٿيندڙ آخري امتحانن دوران جيڪڏهن ڪو [[سافٽويئر نقص]] ٿيو ته نئين ويب سائيٽ کي نقصان پهچي سگهي ٿو؛<ref name="Script response">{{cite web |last1=Manske |first1=Magnus |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |url-status=live }}</ref> تنهنڪري انگريزي وڪيپيڊيا تي لانچ 25 جنوري 2002ع تائين ملتوي ڪئي وئي. ان کان پوءِ هي سافٽويئر آهستي آهستي ان وقت جي سڀني وڪيپيڊيا ٻولي وارن سائيٽن تي لاڳو ڪيو ويو. هن سافٽويئر کي "پي ايڇ پي اسڪرپٽ" ۽ "مرحلو ٻيو" چيو ويو، جڏهن⁠تہ اڳ واري يوزميڊياوڪي واري مرحلي کي پوءِ "مرحلو پهريون" سڏيو ويو. وڌندڙ استعمال سبب جلد ئي لوڊ جا مسئلا ٻيهر پيدا ٿيا، ۽ ٿوري ئي وقت بعد سافٽويئر کي ٻيهر لکت ڪرڻ شروع ڪيو ويو؛ هن ڀيري [[لي ڊينيئل ڪروڪر]] طرفان، جنهن کي "مرحلو ٽيون" سڏيو ويو. هي نئون سافٽويئر پڻ پي ايڇ پي PHP ۾ لکيو ويو ۽ ماء ايس ڪيو ايل بيڪنڊ (MySQ backend) استعمال ڪيو، ۽ مرحلو ٻئي جي بنيادي انٽرفيس کي برقرار رکيو، پر وڌيڪ [[اسڪيليبيليٽي]] شامل ڪئي وئي. "مرحلو ٽيون" سافٽويئر جولاءِ 2002ع ۾ وڪيپيڊيا تي لاڳو ٿيو. [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو اعلان 20 جون 2003ع تي ڪيو ويو. جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي مددگار ڊينيئل ميئر سافٽويئر لاءِ "ميڊياوڪي" نالو تجويز ڪيو، جيڪو "وڪيميڊيا" سان لاڳاپيل لفظي راند هئي.<ref>{{cite web |url = https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |last = Mayer |first = Daniel |title = Phase IV, Wikibooks.org/.com and WikimediaFoundation.org/.com (was Wikis and uniformity) |work = Wikipedia-L mailing list |date=Jul 19, 2003 |access-date = January 18, 2015 |archive-date = July 12, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170712002739/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |url-status = live }}</ref> ميڊياوڪي نالو آهستي آهستي آگسٽ 2003ع کان استعمال ٿيڻ لڳو. هن نالي سبب اڪثر مونجهارو پيدا ٿيندو هو ڇاڪاڻ⁠تہ اهو "وڪيميڊيا" نالي سان گهڻو مشابهت رکي ٿو (۽ اهو وري "وڪيپيڊيا" سان مشابهت رکي ٿو).<ref>{{cite web |url = https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |title = Differences between Wikipedia, Wikimedia, MediaWiki, and wiki |publisher = MediaWiki |access-date = May 30, 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090701102809/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |archive-date = July 1, 2009 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جو پهريون نسخو، 1.1، ڊسمبر 2003ع ۾ جاري ٿيو. [[File:MediaWiki logo.png|thumb|ميڊياوڪي لوگو اپريل 1، 2021 تائين]] پراڻو [[لوگو]] [[ايرڪ مولر]] طرفان ٺاهيو ويو، جنهن لاءِ [[فلورنس نيبارٽ-ڊيووارڊ]] طرفان ورتل گلن جي تصوير استعمال ڪئي وئي، ۽ اصل ۾ اهو نئون [[وڪيپيڊيا لوگو]] چونڊ مقابلي لاءِ پيش ڪيو ويو هو، جيڪو 20 جولاءِ کان 27 آگسٽ 2003ع تائين ٿيو.<ref>{{Cite web|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|title=International logo contest |website=Meta-Wiki |language=en|access-date=April 9, 2020|archive-date=May 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509163823/https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title = International logo contest/results |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest/Results&oldid=509000 |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 10, 2007 |access-date = March 14, 2007 |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest%2FResults&oldid=509000 |url-status = live }}</ref> لوگو ٽئين نمبر تي آيو، ۽ پوءِ ميڊياوڪي جي نمائندگي لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن⁠تہ ٻئي نمبر وارو لوگو وڪيميڊيا فائونڊيشن لاءِ استعمال ڪيو ويو.<ref>{{cite web |title = Historical/Logo history |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta:Historical/Logo_history&oldid=513925 |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 17, 2007 |access-date = March 14, 2007 |work = Meta-wiki |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta%3AHistorical%2FLogo_history&oldid=513925 |url-status = live }}</ref> ٻٽي چورس بریکٽ ('''[[&nbsp;]]''') ميڊياوڪي ۾ ٻين وڪي صفحن ڏانهن [[پروگرامنگ ٻولين جي نحو|نحو]] ذريعي [[هايپرلنڪ]] ٺاهڻ جي علامت آهن؛ جڏهن⁠تہ [[سن فلاور]] وڪيپيڊيا جي مواد جي تنوع، ان جي لڳاتار واڌ، ۽ فطري وسعت جي علامت آهي.<ref>{{cite web |title = <nowiki>File talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png</nowiki> – Meta |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |author = Erik Möller |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = July 26, 2003 |access-date = February 3, 2013 |archive-date = January 30, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160130205926/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |url-status = live }}</ref> بعد ۾، {{Visible anchor|بروڪ وائبر|برائن وائبر}}، جيڪو [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو [[چيف ٽيڪنالاجي آفيسر]] هو،<ref>{{cite book |title = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder |author = David Weinberger | author-link = David Weinberger |year = 2007 |publisher = Times Books |isbn = 978-0-8050-8043-8 |page = [https://archive.org/details/everythingismisc00davi/page/99 99] |title-link = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder }}</ref> هن [[رليز مينيجر]] جو ڪردار سنڀاليو.<ref name="MediaWiki_history">{{cite web |url = //www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |access-date = August 4, 2013 |title = MediaWiki history |work = MediaWiki website |archive-date = October 27, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201027154036/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |url-status = live }}</ref><ref name="WikipediaandMediaWikiTalk">{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |date = April 28, 2006 |access-date = September 23, 2009 |title = Wikipedia and MediaWiki |work = Presentation MediaWiki development (video) |archive-url = https://web.archive.org/web/20110414151917/https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |archive-date = April 14, 2011 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي ۾ اهم مرحلن ۾ شامل آهن: [[زمرا بندي]] نظام (2004ع)؛ [[پارسر]] فنڪشن (2006ع)؛ [[جهنڊي لڳل ترميمون]] (2008ع)؛<ref name="Introducing">{{citation |title = Introducing new features to Wikipedia |author1 = M Schindler |author2 = D Vrandecic |publisher = Proceedings of WebSci |year = 2009 |url = https://www.researchgate.net/publication/224219255 |access-date = June 24, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180624093211/https://www.researchgate.net/publication/224219255_Introducing_New_Features_to_Wikipedia_Case_Studies_for_Web_Science |archive-date = June 24, 2018 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> "ريسورس لوڊر"، جيڪو [[سي ايس ايس]] ۽ جاوا اسڪرپٽ پهچائڻ وارو نظام آهي (2011ع)؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |title=MediaWiki ResourceLoader |publisher=Mediawiki.org |access-date=July 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308030735/https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |archive-date=March 8, 2013 |url-status=live }}</ref> ۽ [[وِجُوئل ايڊيٽر]]، هڪ "جيڪو ڏسو اهو حاصل ڪريو" ([[ويزي ويگ]] (WYSIWYG)) سنوار پليٽفارم (2013ع).<ref>{{Cite web|url = https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|publisher = MediaWiki|access-date = September 15, 2013|title = VisualEditor – MediaWiki|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927190403/https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|archive-date = September 27, 2013|url-status = live|df = mdy-all}}</ref> نئين لوگو ٺاهڻ جو مقابلو 22 جون 2020ع تي شروع ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ پراڻو لوگو بٽميپ bitmap تصوير هو ۽ ان ۾ تمام گهڻي تفصيل هئي، جنهن ڪري مختلف ريزوليوشن resolution تي ڏيکارڻ ۾ مسئلا پيدا ٿيندا هئا. ٻن مرحلن جي ووٽنگ کان پوءِ، نئون ۽ موجوده ميڊياوڪي لوگو، جيڪو [[سيرجيو ميگپائي]] ٺاهيو، 24 آڪٽوبر 2020ع تي چونڊيو ويو ۽ 1 اپريل 2021ع تي سرڪاري طور اختيار ڪيو ويو.<ref name="new_logo">{{cite web |last1=Sarabadani |first1=Amir |title=Logo of MediaWiki has changed |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=April 2, 2021 |date=March 31, 2021 |archive-date=April 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402053427/https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |url-status=live }}</ref> == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويزي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويزي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڪارڪردگي ۽ ذخيرو== ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ويب جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ سائيٽن مان هڪ، وڪيپيڊيا، کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، تنهنڪري ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي ۽ [[اسڪيليبيليٽي]] کي تمام گهڻو بهتر ڪيو ويو آهي.<ref name="WikipediaandMediaWikiTalk"/> ميڊياوڪي [[اسڪواڊ (سافٽويئر)|اسڪواڊ]]، [[لوڊ بيلنسنگ (ڪمپيوٽنگ)|لوڊ بيلنس ٿيل]] ڊيٽابيس نقل، ڪلائنٽ-سائيڊ ڪيش، [[ميم ڪيشڊ]] يا ٽيبل-بنياد ڪيش استعمال ڪري ٿو ته جيئن گهڻو استعمال ٿيندڙ سوالن جي نتيجن کي تيزيءَ سان سنڀالي سگهجي. ان کان علاوه سادي جامد فائيل ڪيش، خاصيتن ۾ گهٽتائي وارو آپريشن، ترميمي متن جي دٻاءُ، ۽ ڊيٽابيس آپريشنن لاءِ نوڪرين جي قطار پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي ڊولپرن سافٽويئر کي بهتر ڪرڻ لاءِ مهانگا الگورٿم ۽ ڊيٽابيس سوالن کان بچڻ، مهانگي نتيجن کي ڪيش ڪرڻ، ۽ ڪوڊ جي اهم حصن کي [[پروفائيلنگ (ڪمپيوٽر پروگرامنگ)|پروفائيلنگ]] ذريعي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو.<ref name="Bergsma">{{citation|author=Bergsma, Mark|url=https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|title=Wikimedia Architecture|access-date=October 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000935/https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي جو ڪوڊ اهڙي طرح ٺاهيو ويو آهي جو ڊيٽا لکڻ لاءِ پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس استعمال ٿئي ۽ پڙهڻ لاءِ صرف پڙهڻ واري ڊيٽابيس مان ڊيٽا حاصل ڪئي وڃي، جيتوڻيڪ جيڪڏهن پڙهڻ واري ڊيٽابيس تازه نه هجي ته پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس مان به ڪجهه پڙهڻ جا ڪم ٿي سگهن ٿا. [[ميٽا ڊيٽا]]، جهڙوڪ مضمونن جي ترميمي تاريخ، مضمونن جا لاڳاپا (لنڪ، زمرا وغيره)، استعمال ڪندڙ اڪائونٽ ۽ سيٽنگون بنيادي ڊيٽابيس ۾ محفوظ ٿي سگهن ٿيون ۽ ڪيش ٿي سگهن ٿيون؛ جڏهن⁠تہ اصل ترميمي متن، جيڪو گهٽ استعمال ٿيندو آهي، ٻاهرين ذخيرن ۾ [[بلو ب اسٽوريج]] جي صورت ۾ محفوظ ٿي سگهي ٿو. هي سافٽويئر وڏي پيماني جي [[وڪي فارمز]] جهڙوڪ [[وڪيميڊيا]] لاءِ مناسب آهي، جنهن وٽ آگسٽ 2011 تائين لڳ ڀڳ 800 وڪيون هيون. تنهن هوندي به ميڊياوڪي اهڙين تنصيبات کي سنڀالڻ لاءِ ڪو به اندروني گرافڪ يوزر انٽرفيس مهيا نٿو ڪري. تجربي مان معلوم ٿيو آهي ته ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ گهڻيون ترميمون اڳين ترميم کان ٿوريون ئي مختلف هونديون آهن. تنهنڪري، ڪنهن مضمون جون پوئين ترميمون پاڻ ۾ ڳنڍي پوءِ دٻائي سگهجن ٿيون، جنهن سان تمام وڏي [[ڊيٽا ڪمپريشن ريشو]] حاصل ٿي سگهي ٿي، جيڪا 100 ڀيرا تائين ٿي سگهي ٿي.<ref name=Bergsma /> معماري بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ، جهڙوڪ اهو وڪي متن کي ڪيئن محفوظ ڪري ٿو ۽ هڪ صفحو ڪيئن تيار ڪري ٿو، ڏسو [[خارجي ڳنڍڻا]]. ==حدون== Parser ميڊياوڪي نحو لاءِ عملي طور معياري حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا رسمي نحو مقرر نه ڪئي وئي آهي. انهيءَ رسمي تعريف جي کوٽ سبب ميڊياوڪي لاءِ [[ويزي وگ]] سنواريندڙ ٺاهڻ ڏکيو رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪيترائي ويزي وگ WYSIWYG واڌارا موجود آهن، جن ۾ مشهور [[وِجُوئل ايڊيٽر]] پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي کي خاص طور [[آن لائين فورم]] يا بلاگنگ سافٽويئر جي متبادل طور ٺاهيو نه ويو آهي،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |title=Manual:What is |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي انهن ٻنهي کي ممڪن بڻائين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |title=Extension:StructuredDiscussions |publisher=MediaWiki |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181448/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |title=Extension:Wikilog |publisher=MediaWiki |date=November 27, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922080626/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |archive-date=September 22, 2014 |url-status=live }}</ref> نئين ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ عام آهي ته ڪجهه غلطيون ڪن، جهڙوڪ چار ٽِلڊ (~) سان پوسٽ تي صحيح ڪرڻ وساري ڇڏڻ (<nowiki>~~~~</nowiki>),<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |title=Help:Signatures |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115143342/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |archive-date=November 15, 2008 |url-status=live }}</ref> يا هٿ سان سادي لکت واري صحيح لکڻ،<ref>{{citation|citeseerx = 10.1.1.133.1456|author1=N Augar |author2=R Raitman |author3=W Zhou |title=Teaching and learning online with wikis|publisher=Beyond the comfort zone|year=2004|pages=95–104 }}</ref> ڇاڪاڻ⁠تہ ميڊياوڪي بحث صفحن تي رابطي جي مخصوص طريقي کان اڻواقف هوندا آهن. ٻي طرف، انهن بحث صفحن جو فارميٽ هڪ استاد طرفان هڪ مضبوط خاصيت طور بيان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو روايتي ٿريڊ ٿيل بحث فورمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تفصيلي بحث جون سهولتون ڏئي ٿو. مثال طور، سڄي پيغام جو جواب ڏيڻ بدران، بحث ڪندڙ اصل صفحي جي ڪنهن به لفظ مان نئين وڪي صفحي ڏانهن ڳنڍڻو ٺاهي سگهي ٿو. بحث کي سمجهڻ آسان هوندو آهي ڇاڪاڻ⁠تہ مواد ڳنڍيل وڪي صفحن ذريعي موجود هوندو آهي، روايتي فورمن جيان جوابن جي ڊگهي قطار بدران. بهرحال، ڪجهه حالتن کان سواءِ، شاگرد هن سهولت کي استعمال نه ڪندا هئا، شايد روايتي سڌي بحث واري طريقي سان واقفيت ۽ مواد کي وڌيڪ [[ڳنڍڻن سان ڀرپور]] بڻائڻ بابت رهنمائي جي کوٽ سبب.<ref>{{citation|title=Analysis of the use of Wiki-based collaborations in enhancing student learning|author=Cubric, Marija|publisher=University of Hertfordshire|year=2007|page=11|url=https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|access-date=April 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515005430/https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|archive-date=May 15, 2011|url-status=dead}}</ref> ميڊياوڪي ۾ ڊفالٽ طور اهڙي دستاويزن ٺاهڻ لاءِ گهٽ سهولت موجود آهي جيڪي ٻين صفحن مان ڊيٽا گڏ ڪري پاڻمرادو تيار ٿين. اهڙين خاصيتن کي ميڊياوڪي اندر شامل ڪرڻ بابت ڪجهه تحقيق پڻ ڪئي وئي آهي.<ref>{{citation|title=User defined structural searches in mediawiki|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1379099|publisher=Proceedings of the nineteenth ACM conference on Hypertext and hypermedia|isbn=978-1-59593-985-2|year=2008|author1=Albertsen, Johannes |author2=Bouvin, Niels Olof |name-list-style=amp }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] واڌارو اهڙيون خاصيتون مهيا ڪري ٿو. اهو وڪيپيڊيا تي استعمال نٿو ٿئي، پر 1,600 کان وڌيڪ ٻين ميڊياوڪي تنصيبات ۾ استعمال ٿي رهيو آهي.<ref>{{Cite web |url=https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_MediaWiki |title=Extension:Semantic MediaWiki – WikiApiary |access-date=October 12, 2019 |archive-date=October 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026002750/https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_Mediawiki |url-status=live }}</ref> Wikibase ريپوزيٽري Repository ۽ وڪي بيس ريپوزيٽري گراھڪ ترتيبوار [[وڪيڊيٽا]] ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن، ۽ ڪجهه حد تائين [[سيمينٽڪ ويب]] خاصيتون ۽ مرڪزي ڊيٽا کي مختلف وڪيپيڊيا مضمونن جي انفوباڪس سان ڳنڍڻ جي سهولت ڏين ٿا. ميڊياوڪي کي اپگريڊ ڪرڻ عام طور مڪمل طور پاڻمرادو هوندو آهي ۽ سائيٽ جي مواد يا سانچي پروگرامنگ ۾ تبديلي جي ضرورت نه پوندي آهي. تاريخي طور ڪجهه مسئلا تڏهن پيش آيا جڏهن تمام پراڻن نسخن مان اپگريڊ ڪيو ويو.<ref>{{citation|title=Toward upgrades-as-a-service in distributed systems|author1=T Dumitraş |author2=P Narasimhan |publisher=Proceedings of the 10th ACM/IFIP/USENIX International Conference on Middleware|year=2009|pages=1–2 |url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1657019}}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> ==تحفظ== ميڊياوڪي جي ڊولپرن بنيادي ڪوڊ ۽ واڌارن ٻنهي لاءِ حفاظتي معيار لاڳو ڪيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |title=Security for developers |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125053458/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> [[ايس ڪيو ايل سوال]] ۽ HTML جي ٻاھرين ڏيک کي عام طور اهڙن ريپر wrapper فنڪشنن وسيلي سنڀاليو ويندو آهي جيڪي [[جاءِ-جاءِ اسڪرپٽنگ]] ۽ [[ايس ڪيو ايل انجيڪشن]] کان بچاءَ لاءِ تصديق، escaping ۽ filtering ڪندا آهن.<ref>{{citation|url=https://blogs.techrepublic.com/security/?p=451|title=Five security tips from MediaWiki's lead developer|author=Perrin, Chad|date=April 30, 2008|publisher=Tech Republic}}{{Dead link|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ميڊياوڪي جي ڪنهن نسخي جي جاري ٿيڻ کان پوءِ ڪيترن ئي حفاظتي مسئلن لاءِ patch جاري ڪرڻا پيا آهن،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/News |title=News |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102554/https://www.mediawiki.org/wiki/News |archive-date=October 6, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ان ئي مناسبت سان MediaWiki.org چوي ٿي ته "توهان کڻي سگهو ٿا سڀ کان اهم حفاظتي قدم اهو آهي ته پنهنجي سافٽويئر کي تازه ترين رکو"، جنهن لاءِ اعلان واري [[مراسلاتي فهرست]] ۾ شامل ٿيڻ ۽ اعلان ڪيل حفاظتي تازه ڪاريون نصب ڪرڻ ضروري آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |title=Manual:Security |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162807/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> ==سهائتا== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ سهائتا هنن ذريعن تي مشتمل آهي: * ميڊياوڪي.او آر جي، جنهن ۾ مددگار ڊيسڪ پڻ شامل آهي. * هڪ سرڪاري مراسلاتي فهرست، ميڊياوڪي-l. * ميڊياوڪي جي انتظام بابت ڪيتريون ئي ڪتابون لکيون ويون آهن،<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki Books about MediaWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227181503/https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki |date=December 27, 2018 }}, mediawiki.org</ref> جن ۾ ڪجهه مفت آن لائين ڪتاب پڻ شامل آهن.<ref>{{cite book|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|title=MediaWiki Administrator's Handbook|publisher=[[وڪي ڪتاب]]|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020055454/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|publisher=Wikibooks|title=MediaWiki User Guide|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020060147/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref> ==اجازت نامو== ميڊياوڪي آزاد ۽ کليل ذريعو سافٽويئر آهي ۽ [[جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس]] جي نسخي 2 يا ان کان پوءِ جي ڪنهن به نسخي جي شرطن هيٺ ورهايو وڃي ٿو. ان جي دستاويزات، جيڪي ان جي سرڪاري ويب سائيٽ www.mediawiki.org تي موجود آهن، [[ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0 اجازت نامو|ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0]] اجازت نامي هيٺ جاري ڪيا ويا آهن، جڏهن ته ڪجهه مدد وارا صفحا، جيڪي نون وڪي تنصيبات ۾ آزاديءَ سان نقل ڪرڻ ۽/يا ميڊياوڪي سافٽويئر سان گڏ ورهائڻ لاءِ رکيا ويا آهن، قانوني مسئلن کان بچڻ لاءِ [[عوامي ملڪيت]] ۾ ڇڏيا ويا آهن، خاص طور انهن وڪين لاءِ جيڪي ٻين اجازت نامن هيٺ هلن ٿيون.<ref>{{cite web |title=MediaWiki.org Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823141546/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |archive-date=August 23, 2023 |access-date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |title=Project:PD help |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=October 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029184538/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |url-status=live }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي عام طور [[کليل فائيل فارميٽ]]ن جي استعمال کي ترجيح ڏيندي رهي آهي.<ref>{{citation|url=https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|title=Wikipedia gears up for flood of video and photo files|date=November 19, 2008|author=Rafe Needleman|publisher=C-Net|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806080149/https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|archive-date=August 6, 2009|url-status=live}}</ref> ==ترقي== ميڊياوڪي جي ترقي ۽ سار سنڀال لاءِ رضاڪارن جي هڪ سرگرم برادري موجود آهي. ميڊياوڪي جا ڊولپر دنيا جي مختلف حصن ۾ پکڙيل آهن، جيتوڻيڪ انهن جي اڪثريت آمريڪا ۽ يورپ ۾ آهي. 2004ع کان وٺي ميڊياوڪي ڊولپرن لاءِ روبرو گڏجاڻيون ۽ پروگرامنگ سيشن سال ۾ هڪ ڀيرو يا ڪيترائي ڀيرا منعقد ٿيندا رهيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Events |title=Events |publisher=Mediawiki.org |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181546/https://www.mediawiki.org/wiki/Events |url-status=live }}</ref> ڪو به شخص منصوبي جي [[پاچ (ڪمپيوٽنگ)|پاچ]]ن کي ان جي [[گِٽ]]/[[گيريٽ (سافٽويئر)|گيريٽ]] [[ذخيرو (نسخو ضابطو)|ذخيري]] ۾ جمع ڪرائي سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |title=Development policy |publisher=MediaWiki |date=July 19, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130737/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |url-status=live }}</ref> اهڙا پگهاردار پروگرامر پڻ آهن جيڪي بنيادي طور [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] لاءِ منصوبا تيار ڪن ٿا. ميڊياوڪي جا ڊولپر [[گوگل سمر آف ڪوڊ]] ۾ پڻ حصو وٺن ٿا، جتي اهي انهن شاگردن لاءِ رهنما مقرر ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا جيڪي ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ ۽ واڌاري وارن منصوبن تي ڪم ڪرڻ چاهين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |title=Summer of Code |publisher=MediaWiki |date=March 26, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130220/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |url-status=live }}</ref> نومبر 2012ع کان اڳ واري سال دوران لڳ ڀڳ ٻه سئو ڊولپر اهڙا هئا جن ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ يا ان جي واڌارن ۾ تبديليون شامل ڪيون هيون.<ref>{{cite web |url=https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |title=Wikimedia |publisher=Open Hub |access-date=November 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173356/https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |archive-date=September 14, 2017 |url-status=live }} Approximate counts (not deduplicated) as of November 4, 2012: 139 for core, 155 for extensions supported by WMF, 190 and 42 for extensions only hosted on WMF's Git and SVN repositories respectively.</ref> ميڊياوڪي جا وڏا نسخا لڳ ڀڳ هر ڇهن مهينن ۾ جاري ڪيا ويندا آهن، جنهن لاءِ واڌ واري شاخ جا سنيپ شاٽ ورتا ويندا آهن، ۽ اها شاخ لڳاتار هلندڙ حالت ۾ رکبي آهي؛<ref name="MediaWiki-2018">{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |title=Version lifecycle |publisher=MediaWiki |date=September 5, 2018 |access-date=October 21, 2018 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617015450/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |url-status=live }}</ref> [[ننڍو نسخو|ننڍا نسخا]]، يا [[نقطي نسخو|نقطي نسخا]]، ضرورت موجب [[سافٽويئر نقص|خرابين]] (خاص طور حفاظتي مسئلن) کي درست ڪرڻ لاءِ جاري ڪيا ويندا آهن. ميڊياوڪي کي [[لاڳيتي يڪجائي]] واري ترقي ماڊل هيٺ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ سافٽويئر تبديليون باقاعدگي سان وڪيميڊيا جي سائيٽن تي زنده حالت ۾ لاڳو ڪيون وينديون آهن.<ref name="MediaWiki-2018" /> ميڊياوڪي وٽ هڪ عوامي [[خرابي ڳولهڻ وارو نظام]] پڻ آهي، ''phabricator.wikimedia.org''، جيڪو [[فئبريڪيٽر]] هلائي ٿو. هي سائيٽ [[سافٽويئر خاصيت]]ن ۽ [[سافٽويئر سڌاري]] جي گهرجن لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] o2956xmy03uss7vo4rugjq6r40b7vx9 369024 369023 2026-04-01T00:09:03Z Intisar Ali 8681 369024 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ ==تاريخ== [[File:Magnus Manske.png|thumb|alt=ميگنس مانسڪي|[[ميگنس مانسڪي]]، 2012ع ۾]] جڏهن وڪيپيڊيا جنوري 2001ع ۾ شروع ٿي، تڏهن اها اڳ ۾ موجود [[وڪي سافٽويئر]] نظام، [[يوزموڊ وڪي]]، تي هلندي هئي. يوزميڊياوڪي [[پرل]] پروگرامنگ ٻولي ۾ لکيل هئي، ۽ سڀئي وڪي صفحا متن ([[ٽيڪسٽ فائيل]]) فائيلن ۾ محفوظ ڪندي هئي. هي سافٽويئر جلد ئي ڪارڪردگي ۽ خاصيتن ٻنهي لحاظ کان محدود ثابت ٿيو. 2001ع جي وچ ڌاري، [[ميگنس مانسڪي]]—جيڪو [[ڪولون يونيورسٽي]] جو شاگرد ۽ ڊولپر هو ۽ گڏوگڏ [[وڪيپيڊيا برادري]] جو رڪن پڻ هو—نئين سافٽويئر تي ڪم شروع ڪيو جيڪو يوزميڊياوڪي (UseModWiki) جي جاءِ وٺندو ۽ خاص طور وڪيپيڊيا لاءِ تيار ڪيو ويندو. هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] اسڪرپٽنگ ٻولي ۾ لکيو ويو، ۽ ان جي سموري معلومات [[مائي ايس ڪيو ايل]] ڊيٽابيس ۾ محفوظ ڪئي وئي. نئون سافٽويئر 24 آگسٽ 2001ع تائين گهڻو ڪري تيار ٿي ويو، ۽ ٿوري ئي وقت بعد ان لاءِ هڪ آزمائشي وڪي ٺاهي وئي. هن سافٽويئر جي پهرين مڪمل عملدرآمد 9 نومبر 2001ع تي نئين [[ميٽا وڪيپيڊيا]] تي ڪيو ويو. خواهش هئي ته ان کي فوراً انگريزي وڪيپيڊيا تي به لاڳو ڪيو وڃي.<ref name="New script demand">{{cite web |last1=Bartlett |first1=Manning |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |url-status=live }}</ref> پر مانسڪي کي خدشو هو ته ڪرسمس کان اڳ ٿيندڙ آخري امتحانن دوران جيڪڏهن ڪو [[سافٽويئر نقص]] ٿيو ته نئين ويب سائيٽ کي نقصان پهچي سگهي ٿو؛<ref name="Script response">{{cite web |last1=Manske |first1=Magnus |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |url-status=live }}</ref> تنهنڪري انگريزي وڪيپيڊيا تي لانچ 25 جنوري 2002ع تائين ملتوي ڪئي وئي. ان کان پوءِ هي سافٽويئر آهستي آهستي ان وقت جي سڀني وڪيپيڊيا ٻولي وارن سائيٽن تي لاڳو ڪيو ويو. هن سافٽويئر کي "پي ايڇ پي اسڪرپٽ" ۽ "مرحلو ٻيو" چيو ويو، جڏهن⁠تہ اڳ واري يوزميڊياوڪي واري مرحلي کي پوءِ "مرحلو پهريون" سڏيو ويو. وڌندڙ استعمال سبب جلد ئي لوڊ جا مسئلا ٻيهر پيدا ٿيا، ۽ ٿوري ئي وقت بعد سافٽويئر کي ٻيهر لکت ڪرڻ شروع ڪيو ويو؛ هن ڀيري [[لي ڊينيئل ڪروڪر]] طرفان، جنهن کي "مرحلو ٽيون" سڏيو ويو. هي نئون سافٽويئر پڻ پي ايڇ پي PHP ۾ لکيو ويو ۽ ماء ايس ڪيو ايل بيڪنڊ (MySQ backend) استعمال ڪيو، ۽ مرحلو ٻئي جي بنيادي انٽرفيس کي برقرار رکيو، پر وڌيڪ [[اسڪيليبيليٽي]] شامل ڪئي وئي. "مرحلو ٽيون" سافٽويئر جولاءِ 2002ع ۾ وڪيپيڊيا تي لاڳو ٿيو. [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو اعلان 20 جون 2003ع تي ڪيو ويو. جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي مددگار ڊينيئل ميئر سافٽويئر لاءِ "ميڊياوڪي" نالو تجويز ڪيو، جيڪو "وڪيميڊيا" سان لاڳاپيل لفظي راند هئي.<ref>{{cite web |url = https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |last = Mayer |first = Daniel |title = Phase IV, Wikibooks.org/.com and WikimediaFoundation.org/.com (was Wikis and uniformity) |work = Wikipedia-L mailing list |date=Jul 19, 2003 |access-date = January 18, 2015 |archive-date = July 12, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170712002739/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |url-status = live }}</ref> ميڊياوڪي نالو آهستي آهستي آگسٽ 2003ع کان استعمال ٿيڻ لڳو. هن نالي سبب اڪثر مونجهارو پيدا ٿيندو هو ڇاڪاڻ⁠تہ اهو "وڪيميڊيا" نالي سان گهڻو مشابهت رکي ٿو (۽ اهو وري "وڪيپيڊيا" سان مشابهت رکي ٿو).<ref>{{cite web |url = https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |title = Differences between Wikipedia, Wikimedia, MediaWiki, and wiki |publisher = MediaWiki |access-date = May 30, 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090701102809/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |archive-date = July 1, 2009 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جو پهريون نسخو، 1.1، ڊسمبر 2003ع ۾ جاري ٿيو. [[File:MediaWiki logo.png|thumb|ميڊياوڪي لوگو اپريل 1، 2021 تائين]] پراڻو [[لوگو]] [[ايرڪ مولر]] طرفان ٺاهيو ويو، جنهن لاءِ [[فلورنس نيبارٽ-ڊيووارڊ]] طرفان ورتل گلن جي تصوير استعمال ڪئي وئي، ۽ اصل ۾ اهو نئون [[وڪيپيڊيا لوگو]] چونڊ مقابلي لاءِ پيش ڪيو ويو هو، جيڪو 20 جولاءِ کان 27 آگسٽ 2003ع تائين ٿيو.<ref>{{Cite web|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|title=International logo contest |website=Meta-Wiki |language=en|access-date=April 9, 2020|archive-date=May 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509163823/https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title = International logo contest/results |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest/Results&oldid=509000 |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 10, 2007 |access-date = March 14, 2007 |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest%2FResults&oldid=509000 |url-status = live }}</ref> لوگو ٽئين نمبر تي آيو، ۽ پوءِ ميڊياوڪي جي نمائندگي لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن⁠تہ ٻئي نمبر وارو لوگو وڪيميڊيا فائونڊيشن لاءِ استعمال ڪيو ويو.<ref>{{cite web |title = Historical/Logo history |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta:Historical/Logo_history&oldid=513925 |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 17, 2007 |access-date = March 14, 2007 |work = Meta-wiki |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta%3AHistorical%2FLogo_history&oldid=513925 |url-status = live }}</ref> ٻٽي چورس بریکٽ ('''[[&nbsp;]]''') ميڊياوڪي ۾ ٻين وڪي صفحن ڏانهن [[پروگرامنگ ٻولين جي نحو|نحو]] ذريعي [[هايپرلنڪ]] ٺاهڻ جي علامت آهن؛ جڏهن⁠تہ [[سورج مکي]] وڪيپيڊيا جي مواد جي تنوع، ان جي لڳاتار واڌ، ۽ فطري وسعت جي علامت آهي.<ref>{{cite web |title = <nowiki>File talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png</nowiki> – Meta |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |author = Erik Möller |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = July 26, 2003 |access-date = February 3, 2013 |archive-date = January 30, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160130205926/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |url-status = live }}</ref> بعد ۾، {{Visible anchor|بروڪ وائبر|برائن وائبر}}، جيڪو [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو [[چيف ٽيڪنالاجي آفيسر]] هو،<ref>{{cite book |title = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder |author = David Weinberger | author-link = David Weinberger |year = 2007 |publisher = Times Books |isbn = 978-0-8050-8043-8 |page = [https://archive.org/details/everythingismisc00davi/page/99 99] |title-link = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder }}</ref> هن [[رليز مينيجر]] جو ڪردار سنڀاليو.<ref name="MediaWiki_history">{{cite web |url = //www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |access-date = August 4, 2013 |title = MediaWiki history |work = MediaWiki website |archive-date = October 27, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201027154036/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |url-status = live }}</ref><ref name="WikipediaandMediaWikiTalk">{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |date = April 28, 2006 |access-date = September 23, 2009 |title = Wikipedia and MediaWiki |work = Presentation MediaWiki development (video) |archive-url = https://web.archive.org/web/20110414151917/https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |archive-date = April 14, 2011 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي ۾ اهم مرحلن ۾ شامل آهن: [[زمرا بندي]] نظام (2004ع)؛ [[پارسر]] فنڪشن (2006ع)؛ [[جهنڊي لڳل ترميمون]] (2008ع)؛<ref name="Introducing">{{citation |title = Introducing new features to Wikipedia |author1 = M Schindler |author2 = D Vrandecic |publisher = Proceedings of WebSci |year = 2009 |url = https://www.researchgate.net/publication/224219255 |access-date = June 24, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180624093211/https://www.researchgate.net/publication/224219255_Introducing_New_Features_to_Wikipedia_Case_Studies_for_Web_Science |archive-date = June 24, 2018 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> "ريسورس لوڊر"، جيڪو [[سي ايس ايس]] ۽ جاوا اسڪرپٽ پهچائڻ وارو نظام آهي (2011ع)؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |title=MediaWiki ResourceLoader |publisher=Mediawiki.org |access-date=July 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308030735/https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |archive-date=March 8, 2013 |url-status=live }}</ref> ۽ [[وِجُوئل ايڊيٽر]]، هڪ "جيڪو ڏسو اهو حاصل ڪريو" ([[ويزي ويگ]] (WYSIWYG)) سنوار پليٽفارم (2013ع).<ref>{{Cite web|url = https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|publisher = MediaWiki|access-date = September 15, 2013|title = VisualEditor – MediaWiki|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927190403/https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|archive-date = September 27, 2013|url-status = live|df = mdy-all}}</ref> نئين لوگو ٺاهڻ جو مقابلو 22 جون 2020ع تي شروع ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ پراڻو لوگو بٽميپ bitmap تصوير هو ۽ ان ۾ تمام گهڻي تفصيل هئي، جنهن ڪري مختلف ريزوليوشن resolution تي ڏيکارڻ ۾ مسئلا پيدا ٿيندا هئا. ٻن مرحلن جي ووٽنگ کان پوءِ، نئون ۽ موجوده ميڊياوڪي لوگو، جيڪو [[سيرجيو ميگپائي]] ٺاهيو، 24 آڪٽوبر 2020ع تي چونڊيو ويو ۽ 1 اپريل 2021ع تي سرڪاري طور اختيار ڪيو ويو.<ref name="new_logo">{{cite web |last1=Sarabadani |first1=Amir |title=Logo of MediaWiki has changed |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=April 2, 2021 |date=March 31, 2021 |archive-date=April 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402053427/https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |url-status=live }}</ref> == تاريخ ميڊيا وڪي == ميڊيا وڪي جو هاڻوڪي [[برنامج]] [[لي ڊنيئل ڪروڪر]] (Lee Daniel Crocker) اصل ۾ وڪيپيڊيا جي لاءِ ٺاهيو هيو. جنوري 2001ع ۾جڏنهن وڪيپيڊيا جي شروعات ٿي ته ان وقت [[پرل]] زبان ۾ لکيل هڪ ننڍي وڪي [[انجڻ]] UserModWiki وڪيپيڊيا جي استعمال هيٺ هئي. ان برنامج ۾ سڀئي وڪيپيڊيا صفحا متني املاف (text files) ۾ گڏ ٿيندا هيا، پر جلد ئي ان برنامج جي محدوديت سامهون اچي وئي۔ 2001ع جي وچ ۾ ميگنس مانسڪي (Magnus Manske) وڪيپيڊيا جي لاءِ خاص طور نئون سافٽويئر (software) جي طرح وڌي جيڪو UserModWiki جي جڳهه وٺي سگهي، هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] ۾ لکيو ويو هيو ۽ پنهنجي سڄي ڄاڻ [[مائي ايس ڪيو ايل]] [[ڊيٽابيس]] (database) ۾ گڏ ڪندو هو. جنوري 2002ع ۾ انگريزي وڪيپيڊيا کي ان سافٽويئر تي منتقل ڪيو ويو، ۽ ان وقت تمام موجود وڪيپيڊيائن کي به ان تي لاڳو ڪيو ويو۔ انهن مختلف اصدارات جي متعدد نالا ڏنا ويا هيا،جيڪي ارتقا برنامج جي مختلف مرحلن جي نشاندهي ڪندا هيا، مثلاً برنامج PHP، مرحلو ٻيو ۽ مرحلو ٽيون۔ مرحلو ٻيو مانسڪي جو تيار شدہ برنامج کي چيو ويو، جڏنهن ته مرحلو ٽيون دينيئل بروڪر جي طرفان ليکل هاڻوڪي ميڊياوڪي برنامج چورائيندو آهي۔ 20 جون 2003ع تي [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي آغاز جو اعلان ڪيو ويو، ۽ جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي هڪ واپرائيندڙ (يوزر) دانيال ميئر مرحلو ٽيون ۾ تيار ٿيل برنامج جو نالو ميڊياوڪي تجويز ڪيو، ائين هن سافٽويئر جو نالو ميڊياوڪي چونڊجي ويو. هن برنامج جو شارہ ايرڪ مولر هڪ [[گل]] جي تصوير کي سامهون رکي ڪري تيار ڪيو، هي شارہ اصل ۾ 2003ع جي گرميءَ جي موسم ۾ ٿيڻ واري عالمي مقابلي ۾ وڪيپيڊيا جي نئين شارہ جي طور تي پيش ڪرڻ لاءِ ٺاهيو ويو هو. هن شارہ کي مقابلي ۾ ٽيون مقام حاصل ٿيو، تنهنڪري انکي ميڊياوڪي جي شارہ جي لاءِ چونڊيو ويو، ۽ ٻيو مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيميڊيا جي لاءِ جڏنهن ته پهريون مقام حاصل ڪرڻ واري شارہ کي وڪيپيڊيا جي لاءِ منتخب ڪيو ويو. [[سورج مکي]] جي گل جي ٻنهين طرف چورس جي شڪل ۾ موجود قوسين ميڊيا وڪي جي هن نحو جي طرف اشارو ڪري ٿي، جيڪو درون وڪي يعني وڪي جي هي ٻين صفحن جي رابطن جي اظهار جي لاءِ اختيار ڪيو ويو هيو۔ === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويزي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويزي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڪارڪردگي ۽ ذخيرو== ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ويب جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ سائيٽن مان هڪ، وڪيپيڊيا، کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، تنهنڪري ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي ۽ [[اسڪيليبيليٽي]] کي تمام گهڻو بهتر ڪيو ويو آهي.<ref name="WikipediaandMediaWikiTalk"/> ميڊياوڪي [[اسڪواڊ (سافٽويئر)|اسڪواڊ]]، [[لوڊ بيلنسنگ (ڪمپيوٽنگ)|لوڊ بيلنس ٿيل]] ڊيٽابيس نقل، ڪلائنٽ-سائيڊ ڪيش، [[ميم ڪيشڊ]] يا ٽيبل-بنياد ڪيش استعمال ڪري ٿو ته جيئن گهڻو استعمال ٿيندڙ سوالن جي نتيجن کي تيزيءَ سان سنڀالي سگهجي. ان کان علاوه سادي جامد فائيل ڪيش، خاصيتن ۾ گهٽتائي وارو آپريشن، ترميمي متن جي دٻاءُ، ۽ ڊيٽابيس آپريشنن لاءِ نوڪرين جي قطار پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي ڊولپرن سافٽويئر کي بهتر ڪرڻ لاءِ مهانگا الگورٿم ۽ ڊيٽابيس سوالن کان بچڻ، مهانگي نتيجن کي ڪيش ڪرڻ، ۽ ڪوڊ جي اهم حصن کي [[پروفائيلنگ (ڪمپيوٽر پروگرامنگ)|پروفائيلنگ]] ذريعي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو.<ref name="Bergsma">{{citation|author=Bergsma, Mark|url=https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|title=Wikimedia Architecture|access-date=October 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000935/https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي جو ڪوڊ اهڙي طرح ٺاهيو ويو آهي جو ڊيٽا لکڻ لاءِ پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس استعمال ٿئي ۽ پڙهڻ لاءِ صرف پڙهڻ واري ڊيٽابيس مان ڊيٽا حاصل ڪئي وڃي، جيتوڻيڪ جيڪڏهن پڙهڻ واري ڊيٽابيس تازه نه هجي ته پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس مان به ڪجهه پڙهڻ جا ڪم ٿي سگهن ٿا. [[ميٽا ڊيٽا]]، جهڙوڪ مضمونن جي ترميمي تاريخ، مضمونن جا لاڳاپا (لنڪ، زمرا وغيره)، استعمال ڪندڙ اڪائونٽ ۽ سيٽنگون بنيادي ڊيٽابيس ۾ محفوظ ٿي سگهن ٿيون ۽ ڪيش ٿي سگهن ٿيون؛ جڏهن⁠تہ اصل ترميمي متن، جيڪو گهٽ استعمال ٿيندو آهي، ٻاهرين ذخيرن ۾ [[بلو ب اسٽوريج]] جي صورت ۾ محفوظ ٿي سگهي ٿو. هي سافٽويئر وڏي پيماني جي [[وڪي فارمز]] جهڙوڪ [[وڪيميڊيا]] لاءِ مناسب آهي، جنهن وٽ آگسٽ 2011 تائين لڳ ڀڳ 800 وڪيون هيون. تنهن هوندي به ميڊياوڪي اهڙين تنصيبات کي سنڀالڻ لاءِ ڪو به اندروني گرافڪ يوزر انٽرفيس مهيا نٿو ڪري. تجربي مان معلوم ٿيو آهي ته ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ گهڻيون ترميمون اڳين ترميم کان ٿوريون ئي مختلف هونديون آهن. تنهنڪري، ڪنهن مضمون جون پوئين ترميمون پاڻ ۾ ڳنڍي پوءِ دٻائي سگهجن ٿيون، جنهن سان تمام وڏي [[ڊيٽا ڪمپريشن ريشو]] حاصل ٿي سگهي ٿي، جيڪا 100 ڀيرا تائين ٿي سگهي ٿي.<ref name=Bergsma /> معماري بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ، جهڙوڪ اهو وڪي متن کي ڪيئن محفوظ ڪري ٿو ۽ هڪ صفحو ڪيئن تيار ڪري ٿو، ڏسو [[خارجي ڳنڍڻا]]. ==حدون== Parser ميڊياوڪي نحو لاءِ عملي طور معياري حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا رسمي نحو مقرر نه ڪئي وئي آهي. انهيءَ رسمي تعريف جي کوٽ سبب ميڊياوڪي لاءِ [[ويزي وگ]] سنواريندڙ ٺاهڻ ڏکيو رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪيترائي ويزي وگ WYSIWYG واڌارا موجود آهن، جن ۾ مشهور [[وِجُوئل ايڊيٽر]] پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي کي خاص طور [[آن لائين فورم]] يا بلاگنگ سافٽويئر جي متبادل طور ٺاهيو نه ويو آهي،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |title=Manual:What is |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي انهن ٻنهي کي ممڪن بڻائين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |title=Extension:StructuredDiscussions |publisher=MediaWiki |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181448/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |title=Extension:Wikilog |publisher=MediaWiki |date=November 27, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922080626/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |archive-date=September 22, 2014 |url-status=live }}</ref> نئين ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ عام آهي ته ڪجهه غلطيون ڪن، جهڙوڪ چار ٽِلڊ (~) سان پوسٽ تي صحيح ڪرڻ وساري ڇڏڻ (<nowiki>~~~~</nowiki>),<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |title=Help:Signatures |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115143342/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |archive-date=November 15, 2008 |url-status=live }}</ref> يا هٿ سان سادي لکت واري صحيح لکڻ،<ref>{{citation|citeseerx = 10.1.1.133.1456|author1=N Augar |author2=R Raitman |author3=W Zhou |title=Teaching and learning online with wikis|publisher=Beyond the comfort zone|year=2004|pages=95–104 }}</ref> ڇاڪاڻ⁠تہ ميڊياوڪي بحث صفحن تي رابطي جي مخصوص طريقي کان اڻواقف هوندا آهن. ٻي طرف، انهن بحث صفحن جو فارميٽ هڪ استاد طرفان هڪ مضبوط خاصيت طور بيان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو روايتي ٿريڊ ٿيل بحث فورمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تفصيلي بحث جون سهولتون ڏئي ٿو. مثال طور، سڄي پيغام جو جواب ڏيڻ بدران، بحث ڪندڙ اصل صفحي جي ڪنهن به لفظ مان نئين وڪي صفحي ڏانهن ڳنڍڻو ٺاهي سگهي ٿو. بحث کي سمجهڻ آسان هوندو آهي ڇاڪاڻ⁠تہ مواد ڳنڍيل وڪي صفحن ذريعي موجود هوندو آهي، روايتي فورمن جيان جوابن جي ڊگهي قطار بدران. بهرحال، ڪجهه حالتن کان سواءِ، شاگرد هن سهولت کي استعمال نه ڪندا هئا، شايد روايتي سڌي بحث واري طريقي سان واقفيت ۽ مواد کي وڌيڪ [[ڳنڍڻن سان ڀرپور]] بڻائڻ بابت رهنمائي جي کوٽ سبب.<ref>{{citation|title=Analysis of the use of Wiki-based collaborations in enhancing student learning|author=Cubric, Marija|publisher=University of Hertfordshire|year=2007|page=11|url=https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|access-date=April 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515005430/https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|archive-date=May 15, 2011|url-status=dead}}</ref> ميڊياوڪي ۾ ڊفالٽ طور اهڙي دستاويزن ٺاهڻ لاءِ گهٽ سهولت موجود آهي جيڪي ٻين صفحن مان ڊيٽا گڏ ڪري پاڻمرادو تيار ٿين. اهڙين خاصيتن کي ميڊياوڪي اندر شامل ڪرڻ بابت ڪجهه تحقيق پڻ ڪئي وئي آهي.<ref>{{citation|title=User defined structural searches in mediawiki|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1379099|publisher=Proceedings of the nineteenth ACM conference on Hypertext and hypermedia|isbn=978-1-59593-985-2|year=2008|author1=Albertsen, Johannes |author2=Bouvin, Niels Olof |name-list-style=amp }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] واڌارو اهڙيون خاصيتون مهيا ڪري ٿو. اهو وڪيپيڊيا تي استعمال نٿو ٿئي، پر 1,600 کان وڌيڪ ٻين ميڊياوڪي تنصيبات ۾ استعمال ٿي رهيو آهي.<ref>{{Cite web |url=https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_MediaWiki |title=Extension:Semantic MediaWiki – WikiApiary |access-date=October 12, 2019 |archive-date=October 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026002750/https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_Mediawiki |url-status=live }}</ref> Wikibase ريپوزيٽري Repository ۽ وڪي بيس ريپوزيٽري گراھڪ ترتيبوار [[وڪيڊيٽا]] ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن، ۽ ڪجهه حد تائين [[سيمينٽڪ ويب]] خاصيتون ۽ مرڪزي ڊيٽا کي مختلف وڪيپيڊيا مضمونن جي انفوباڪس سان ڳنڍڻ جي سهولت ڏين ٿا. ميڊياوڪي کي اپگريڊ ڪرڻ عام طور مڪمل طور پاڻمرادو هوندو آهي ۽ سائيٽ جي مواد يا سانچي پروگرامنگ ۾ تبديلي جي ضرورت نه پوندي آهي. تاريخي طور ڪجهه مسئلا تڏهن پيش آيا جڏهن تمام پراڻن نسخن مان اپگريڊ ڪيو ويو.<ref>{{citation|title=Toward upgrades-as-a-service in distributed systems|author1=T Dumitraş |author2=P Narasimhan |publisher=Proceedings of the 10th ACM/IFIP/USENIX International Conference on Middleware|year=2009|pages=1–2 |url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1657019}}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> ==تحفظ== ميڊياوڪي جي ڊولپرن بنيادي ڪوڊ ۽ واڌارن ٻنهي لاءِ حفاظتي معيار لاڳو ڪيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |title=Security for developers |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125053458/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> [[ايس ڪيو ايل سوال]] ۽ HTML جي ٻاھرين ڏيک کي عام طور اهڙن ريپر wrapper فنڪشنن وسيلي سنڀاليو ويندو آهي جيڪي [[جاءِ-جاءِ اسڪرپٽنگ]] ۽ [[ايس ڪيو ايل انجيڪشن]] کان بچاءَ لاءِ تصديق، escaping ۽ filtering ڪندا آهن.<ref>{{citation|url=https://blogs.techrepublic.com/security/?p=451|title=Five security tips from MediaWiki's lead developer|author=Perrin, Chad|date=April 30, 2008|publisher=Tech Republic}}{{Dead link|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ميڊياوڪي جي ڪنهن نسخي جي جاري ٿيڻ کان پوءِ ڪيترن ئي حفاظتي مسئلن لاءِ patch جاري ڪرڻا پيا آهن،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/News |title=News |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102554/https://www.mediawiki.org/wiki/News |archive-date=October 6, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ان ئي مناسبت سان MediaWiki.org چوي ٿي ته "توهان کڻي سگهو ٿا سڀ کان اهم حفاظتي قدم اهو آهي ته پنهنجي سافٽويئر کي تازه ترين رکو"، جنهن لاءِ اعلان واري [[مراسلاتي فهرست]] ۾ شامل ٿيڻ ۽ اعلان ڪيل حفاظتي تازه ڪاريون نصب ڪرڻ ضروري آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |title=Manual:Security |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162807/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> ==سهائتا== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ سهائتا هنن ذريعن تي مشتمل آهي: * ميڊياوڪي.او آر جي، جنهن ۾ مددگار ڊيسڪ پڻ شامل آهي. * هڪ سرڪاري مراسلاتي فهرست، ميڊياوڪي-l. * ميڊياوڪي جي انتظام بابت ڪيتريون ئي ڪتابون لکيون ويون آهن،<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki Books about MediaWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227181503/https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki |date=December 27, 2018 }}, mediawiki.org</ref> جن ۾ ڪجهه مفت آن لائين ڪتاب پڻ شامل آهن.<ref>{{cite book|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|title=MediaWiki Administrator's Handbook|publisher=[[وڪي ڪتاب]]|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020055454/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|publisher=Wikibooks|title=MediaWiki User Guide|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020060147/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref> ==اجازت نامو== ميڊياوڪي آزاد ۽ کليل ذريعو سافٽويئر آهي ۽ [[جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس]] جي نسخي 2 يا ان کان پوءِ جي ڪنهن به نسخي جي شرطن هيٺ ورهايو وڃي ٿو. ان جي دستاويزات، جيڪي ان جي سرڪاري ويب سائيٽ www.mediawiki.org تي موجود آهن، [[ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0 اجازت نامو|ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0]] اجازت نامي هيٺ جاري ڪيا ويا آهن، جڏهن ته ڪجهه مدد وارا صفحا، جيڪي نون وڪي تنصيبات ۾ آزاديءَ سان نقل ڪرڻ ۽/يا ميڊياوڪي سافٽويئر سان گڏ ورهائڻ لاءِ رکيا ويا آهن، قانوني مسئلن کان بچڻ لاءِ [[عوامي ملڪيت]] ۾ ڇڏيا ويا آهن، خاص طور انهن وڪين لاءِ جيڪي ٻين اجازت نامن هيٺ هلن ٿيون.<ref>{{cite web |title=MediaWiki.org Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823141546/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |archive-date=August 23, 2023 |access-date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |title=Project:PD help |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=October 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029184538/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |url-status=live }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي عام طور [[کليل فائيل فارميٽ]]ن جي استعمال کي ترجيح ڏيندي رهي آهي.<ref>{{citation|url=https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|title=Wikipedia gears up for flood of video and photo files|date=November 19, 2008|author=Rafe Needleman|publisher=C-Net|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806080149/https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|archive-date=August 6, 2009|url-status=live}}</ref> ==ترقي== ميڊياوڪي جي ترقي ۽ سار سنڀال لاءِ رضاڪارن جي هڪ سرگرم برادري موجود آهي. ميڊياوڪي جا ڊولپر دنيا جي مختلف حصن ۾ پکڙيل آهن، جيتوڻيڪ انهن جي اڪثريت آمريڪا ۽ يورپ ۾ آهي. 2004ع کان وٺي ميڊياوڪي ڊولپرن لاءِ روبرو گڏجاڻيون ۽ پروگرامنگ سيشن سال ۾ هڪ ڀيرو يا ڪيترائي ڀيرا منعقد ٿيندا رهيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Events |title=Events |publisher=Mediawiki.org |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181546/https://www.mediawiki.org/wiki/Events |url-status=live }}</ref> ڪو به شخص منصوبي جي [[پاچ (ڪمپيوٽنگ)|پاچ]]ن کي ان جي [[گِٽ]]/[[گيريٽ (سافٽويئر)|گيريٽ]] [[ذخيرو (نسخو ضابطو)|ذخيري]] ۾ جمع ڪرائي سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |title=Development policy |publisher=MediaWiki |date=July 19, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130737/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |url-status=live }}</ref> اهڙا پگهاردار پروگرامر پڻ آهن جيڪي بنيادي طور [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] لاءِ منصوبا تيار ڪن ٿا. ميڊياوڪي جا ڊولپر [[گوگل سمر آف ڪوڊ]] ۾ پڻ حصو وٺن ٿا، جتي اهي انهن شاگردن لاءِ رهنما مقرر ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا جيڪي ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ ۽ واڌاري وارن منصوبن تي ڪم ڪرڻ چاهين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |title=Summer of Code |publisher=MediaWiki |date=March 26, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130220/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |url-status=live }}</ref> نومبر 2012ع کان اڳ واري سال دوران لڳ ڀڳ ٻه سئو ڊولپر اهڙا هئا جن ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ يا ان جي واڌارن ۾ تبديليون شامل ڪيون هيون.<ref>{{cite web |url=https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |title=Wikimedia |publisher=Open Hub |access-date=November 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173356/https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |archive-date=September 14, 2017 |url-status=live }} Approximate counts (not deduplicated) as of November 4, 2012: 139 for core, 155 for extensions supported by WMF, 190 and 42 for extensions only hosted on WMF's Git and SVN repositories respectively.</ref> ميڊياوڪي جا وڏا نسخا لڳ ڀڳ هر ڇهن مهينن ۾ جاري ڪيا ويندا آهن، جنهن لاءِ واڌ واري شاخ جا سنيپ شاٽ ورتا ويندا آهن، ۽ اها شاخ لڳاتار هلندڙ حالت ۾ رکبي آهي؛<ref name="MediaWiki-2018">{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |title=Version lifecycle |publisher=MediaWiki |date=September 5, 2018 |access-date=October 21, 2018 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617015450/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |url-status=live }}</ref> [[ننڍو نسخو|ننڍا نسخا]]، يا [[نقطي نسخو|نقطي نسخا]]، ضرورت موجب [[سافٽويئر نقص|خرابين]] (خاص طور حفاظتي مسئلن) کي درست ڪرڻ لاءِ جاري ڪيا ويندا آهن. ميڊياوڪي کي [[لاڳيتي يڪجائي]] واري ترقي ماڊل هيٺ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ سافٽويئر تبديليون باقاعدگي سان وڪيميڊيا جي سائيٽن تي زنده حالت ۾ لاڳو ڪيون وينديون آهن.<ref name="MediaWiki-2018" /> ميڊياوڪي وٽ هڪ عوامي [[خرابي ڳولهڻ وارو نظام]] پڻ آهي، ''phabricator.wikimedia.org''، جيڪو [[فئبريڪيٽر]] هلائي ٿو. هي سائيٽ [[سافٽويئر خاصيت]]ن ۽ [[سافٽويئر سڌاري]] جي گهرجن لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] jb8yev87juxmo9j6q9xsw8g8beq5ihl 369025 369024 2026-04-01T00:12:35Z Intisar Ali 8681 369025 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ ==تاريخ== [[File:Magnus Manske.png|thumb|alt=ميگنس مانسڪي|[[ميگنس مانسڪي]]، 2012ع ۾]] جڏهن وڪيپيڊيا جنوري 2001ع ۾ شروع ٿي، تڏهن اها اڳ ۾ موجود [[وڪي سافٽويئر]] نظام، [[يوزموڊ وڪي]]، تي هلندي هئي. يوزميڊياوڪي [[پرل]] پروگرامنگ ٻولي ۾ لکيل هئي، ۽ سڀئي وڪي صفحا متن ([[ٽيڪسٽ فائيل]]) فائيلن ۾ محفوظ ڪندي هئي. هي سافٽويئر جلد ئي ڪارڪردگي ۽ خاصيتن ٻنهي لحاظ کان محدود ثابت ٿيو. 2001ع جي وچ ڌاري، [[ميگنس مانسڪي]]—جيڪو [[ڪولون يونيورسٽي]] جو شاگرد ۽ ڊولپر هو ۽ گڏوگڏ [[وڪيپيڊيا برادري]] جو رڪن پڻ هو—نئين سافٽويئر تي ڪم شروع ڪيو جيڪو يوزميڊياوڪي (UseModWiki) جي جاءِ وٺندو ۽ خاص طور وڪيپيڊيا لاءِ تيار ڪيو ويندو. هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] اسڪرپٽنگ ٻولي ۾ لکيو ويو، ۽ ان جي سموري معلومات [[مائي ايس ڪيو ايل]] ڊيٽابيس ۾ محفوظ ڪئي وئي. نئون سافٽويئر 24 آگسٽ 2001ع تائين گهڻو ڪري تيار ٿي ويو، ۽ ٿوري ئي وقت بعد ان لاءِ هڪ آزمائشي وڪي ٺاهي وئي. هن سافٽويئر جي پهرين مڪمل عملدرآمد 9 نومبر 2001ع تي نئين [[ميٽا وڪيپيڊيا]] تي ڪيو ويو. خواهش هئي ته ان کي فوراً انگريزي وڪيپيڊيا تي به لاڳو ڪيو وڃي.<ref name="New script demand">{{cite web |last1=Bartlett |first1=Manning |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |url-status=live }}</ref> پر مانسڪي کي خدشو هو ته ڪرسمس کان اڳ ٿيندڙ آخري امتحانن دوران جيڪڏهن ڪو [[سافٽويئر نقص]] ٿيو ته نئين ويب سائيٽ کي نقصان پهچي سگهي ٿو؛<ref name="Script response">{{cite web |last1=Manske |first1=Magnus |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |url-status=live }}</ref> تنهنڪري انگريزي وڪيپيڊيا تي لانچ 25 جنوري 2002ع تائين ملتوي ڪئي وئي. ان کان پوءِ هي سافٽويئر آهستي آهستي ان وقت جي سڀني وڪيپيڊيا ٻولي وارن سائيٽن تي لاڳو ڪيو ويو. هن سافٽويئر کي "پي ايڇ پي اسڪرپٽ" ۽ "مرحلو ٻيو" چيو ويو، جڏهن⁠تہ اڳ واري يوزميڊياوڪي واري مرحلي کي پوءِ "مرحلو پهريون" سڏيو ويو. وڌندڙ استعمال سبب جلد ئي لوڊ جا مسئلا ٻيهر پيدا ٿيا، ۽ ٿوري ئي وقت بعد سافٽويئر کي ٻيهر لکت ڪرڻ شروع ڪيو ويو؛ هن ڀيري [[لي ڊينيئل ڪروڪر]] طرفان، جنهن کي "مرحلو ٽيون" سڏيو ويو. هي نئون سافٽويئر پڻ پي ايڇ پي PHP ۾ لکيو ويو ۽ ماء ايس ڪيو ايل بيڪنڊ (MySQ backend) استعمال ڪيو، ۽ مرحلو ٻئي جي بنيادي انٽرفيس کي برقرار رکيو، پر وڌيڪ [[اسڪيليبيليٽي]] شامل ڪئي وئي. "مرحلو ٽيون" سافٽويئر جولاءِ 2002ع ۾ وڪيپيڊيا تي لاڳو ٿيو. [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو اعلان 20 جون 2003ع تي ڪيو ويو. جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي مددگار ڊينيئل ميئر سافٽويئر لاءِ "ميڊياوڪي" نالو تجويز ڪيو، جيڪو "وڪيميڊيا" سان لاڳاپيل لفظي راند هئي.<ref>{{cite web |url = https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |last = Mayer |first = Daniel |title = Phase IV, Wikibooks.org/.com and WikimediaFoundation.org/.com (was Wikis and uniformity) |work = Wikipedia-L mailing list |date=Jul 19, 2003 |access-date = January 18, 2015 |archive-date = July 12, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170712002739/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |url-status = live }}</ref> ميڊياوڪي نالو آهستي آهستي آگسٽ 2003ع کان استعمال ٿيڻ لڳو. هن نالي سبب اڪثر مونجهارو پيدا ٿيندو هو ڇاڪاڻ⁠تہ اهو "وڪيميڊيا" نالي سان گهڻو مشابهت رکي ٿو (۽ اهو وري "وڪيپيڊيا" سان مشابهت رکي ٿو).<ref>{{cite web |url = https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |title = Differences between Wikipedia, Wikimedia, MediaWiki, and wiki |publisher = MediaWiki |access-date = May 30, 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090701102809/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |archive-date = July 1, 2009 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جو پهريون نسخو، 1.1، ڊسمبر 2003ع ۾ جاري ٿيو. [[File:MediaWiki logo.png|thumb|ميڊياوڪي لوگو اپريل 1، 2021 تائين]] پراڻو [[لوگو]] [[ايرڪ مولر]] طرفان ٺاهيو ويو، جنهن لاءِ [[فلورنس نيبارٽ-ڊيووارڊ]] طرفان ورتل گلن جي تصوير استعمال ڪئي وئي، ۽ اصل ۾ اهو نئون [[وڪيپيڊيا لوگو]] چونڊ مقابلي لاءِ پيش ڪيو ويو هو، جيڪو 20 جولاءِ کان 27 آگسٽ 2003ع تائين ٿيو.<ref>{{Cite web|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|title=International logo contest |website=Meta-Wiki |language=en|access-date=April 9, 2020|archive-date=May 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509163823/https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title = International logo contest/results |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest/Results&oldid=509000 |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 10, 2007 |access-date = March 14, 2007 |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest%2FResults&oldid=509000 |url-status = live }}</ref> لوگو ٽئين نمبر تي آيو، ۽ پوءِ ميڊياوڪي جي نمائندگي لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن⁠تہ ٻئي نمبر وارو لوگو وڪيميڊيا فائونڊيشن لاءِ استعمال ڪيو ويو.<ref>{{cite web |title = Historical/Logo history |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta:Historical/Logo_history&oldid=513925 |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 17, 2007 |access-date = March 14, 2007 |work = Meta-wiki |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta%3AHistorical%2FLogo_history&oldid=513925 |url-status = live }}</ref> ٻٽي چورس بریکٽ ('''[[&nbsp;]]''') ميڊياوڪي ۾ ٻين وڪي صفحن ڏانهن [[پروگرامنگ ٻولين جي نحو|نحو]] ذريعي [[هايپرلنڪ]] ٺاهڻ جي علامت آهن؛ جڏهن⁠تہ [[سورج مکي]] وڪيپيڊيا جي مواد جي تنوع، ان جي لڳاتار واڌ، ۽ فطري وسعت جي علامت آهي.<ref>{{cite web |title = <nowiki>File talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png</nowiki> – Meta |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |author = Erik Möller |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = July 26, 2003 |access-date = February 3, 2013 |archive-date = January 30, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160130205926/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |url-status = live }}</ref> بعد ۾، {{Visible anchor|بروڪ وائبر|برائن وائبر}}، جيڪو [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو [[چيف ٽيڪنالاجي آفيسر]] هو،<ref>{{cite book |title = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder |author = David Weinberger | author-link = David Weinberger |year = 2007 |publisher = Times Books |isbn = 978-0-8050-8043-8 |page = [https://archive.org/details/everythingismisc00davi/page/99 99] |title-link = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder }}</ref> هن [[رليز مينيجر]] جو ڪردار سنڀاليو.<ref name="MediaWiki_history">{{cite web |url = //www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |access-date = August 4, 2013 |title = MediaWiki history |work = MediaWiki website |archive-date = October 27, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201027154036/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |url-status = live }}</ref><ref name="WikipediaandMediaWikiTalk">{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |date = April 28, 2006 |access-date = September 23, 2009 |title = Wikipedia and MediaWiki |work = Presentation MediaWiki development (video) |archive-url = https://web.archive.org/web/20110414151917/https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |archive-date = April 14, 2011 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي ۾ اهم مرحلن ۾ شامل آهن: [[زمرا بندي]] نظام (2004ع)؛ [[پارسر]] فنڪشن (2006ع)؛ [[جهنڊي لڳل ترميمون]] (2008ع)؛<ref name="Introducing">{{citation |title = Introducing new features to Wikipedia |author1 = M Schindler |author2 = D Vrandecic |publisher = Proceedings of WebSci |year = 2009 |url = https://www.researchgate.net/publication/224219255 |access-date = June 24, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180624093211/https://www.researchgate.net/publication/224219255_Introducing_New_Features_to_Wikipedia_Case_Studies_for_Web_Science |archive-date = June 24, 2018 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> "ريسورس لوڊر"، جيڪو [[سي ايس ايس]] ۽ جاوا اسڪرپٽ پهچائڻ وارو نظام آهي (2011ع)؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |title=MediaWiki ResourceLoader |publisher=Mediawiki.org |access-date=July 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308030735/https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |archive-date=March 8, 2013 |url-status=live }}</ref> ۽ [[وِجُوئل ايڊيٽر]]، هڪ "جيڪو ڏسو اهو حاصل ڪريو" ([[ويزي ويگ]] (WYSIWYG)) سنوار پليٽفارم (2013ع).<ref>{{Cite web|url = https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|publisher = MediaWiki|access-date = September 15, 2013|title = VisualEditor – MediaWiki|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927190403/https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|archive-date = September 27, 2013|url-status = live|df = mdy-all}}</ref> نئين لوگو ٺاهڻ جو مقابلو 22 جون 2020ع تي شروع ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ پراڻو لوگو بٽميپ bitmap تصوير هو ۽ ان ۾ تمام گهڻي تفصيل هئي، جنهن ڪري مختلف ريزوليوشن resolution تي ڏيکارڻ ۾ مسئلا پيدا ٿيندا هئا. ٻن مرحلن جي ووٽنگ کان پوءِ، نئون ۽ موجوده ميڊياوڪي لوگو، جيڪو [[سيرجيو ميگپائي]] ٺاهيو، 24 آڪٽوبر 2020ع تي چونڊيو ويو ۽ 1 اپريل 2021ع تي سرڪاري طور اختيار ڪيو ويو.<ref name="new_logo">{{cite web |last1=Sarabadani |first1=Amir |title=Logo of MediaWiki has changed |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=April 2, 2021 |date=March 31, 2021 |archive-date=April 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402053427/https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |url-status=live }}</ref> === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويزي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويزي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڪارڪردگي ۽ ذخيرو== ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ويب جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ سائيٽن مان هڪ، وڪيپيڊيا، کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، تنهنڪري ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي ۽ [[اسڪيليبيليٽي]] کي تمام گهڻو بهتر ڪيو ويو آهي.<ref name="WikipediaandMediaWikiTalk"/> ميڊياوڪي [[اسڪواڊ (سافٽويئر)|اسڪواڊ]]، [[لوڊ بيلنسنگ (ڪمپيوٽنگ)|لوڊ بيلنس ٿيل]] ڊيٽابيس نقل، ڪلائنٽ-سائيڊ ڪيش، [[ميم ڪيشڊ]] يا ٽيبل-بنياد ڪيش استعمال ڪري ٿو ته جيئن گهڻو استعمال ٿيندڙ سوالن جي نتيجن کي تيزيءَ سان سنڀالي سگهجي. ان کان علاوه سادي جامد فائيل ڪيش، خاصيتن ۾ گهٽتائي وارو آپريشن، ترميمي متن جي دٻاءُ، ۽ ڊيٽابيس آپريشنن لاءِ نوڪرين جي قطار پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي ڊولپرن سافٽويئر کي بهتر ڪرڻ لاءِ مهانگا الگورٿم ۽ ڊيٽابيس سوالن کان بچڻ، مهانگي نتيجن کي ڪيش ڪرڻ، ۽ ڪوڊ جي اهم حصن کي [[پروفائيلنگ (ڪمپيوٽر پروگرامنگ)|پروفائيلنگ]] ذريعي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو.<ref name="Bergsma">{{citation|author=Bergsma, Mark|url=https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|title=Wikimedia Architecture|access-date=October 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000935/https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي جو ڪوڊ اهڙي طرح ٺاهيو ويو آهي جو ڊيٽا لکڻ لاءِ پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس استعمال ٿئي ۽ پڙهڻ لاءِ صرف پڙهڻ واري ڊيٽابيس مان ڊيٽا حاصل ڪئي وڃي، جيتوڻيڪ جيڪڏهن پڙهڻ واري ڊيٽابيس تازه نه هجي ته پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس مان به ڪجهه پڙهڻ جا ڪم ٿي سگهن ٿا. [[ميٽا ڊيٽا]]، جهڙوڪ مضمونن جي ترميمي تاريخ، مضمونن جا لاڳاپا (لنڪ، زمرا وغيره)، استعمال ڪندڙ اڪائونٽ ۽ سيٽنگون بنيادي ڊيٽابيس ۾ محفوظ ٿي سگهن ٿيون ۽ ڪيش ٿي سگهن ٿيون؛ جڏهن⁠تہ اصل ترميمي متن، جيڪو گهٽ استعمال ٿيندو آهي، ٻاهرين ذخيرن ۾ [[بلو ب اسٽوريج]] جي صورت ۾ محفوظ ٿي سگهي ٿو. هي سافٽويئر وڏي پيماني جي [[وڪي فارمز]] جهڙوڪ [[وڪيميڊيا]] لاءِ مناسب آهي، جنهن وٽ آگسٽ 2011 تائين لڳ ڀڳ 800 وڪيون هيون. تنهن هوندي به ميڊياوڪي اهڙين تنصيبات کي سنڀالڻ لاءِ ڪو به اندروني گرافڪ يوزر انٽرفيس مهيا نٿو ڪري. تجربي مان معلوم ٿيو آهي ته ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ گهڻيون ترميمون اڳين ترميم کان ٿوريون ئي مختلف هونديون آهن. تنهنڪري، ڪنهن مضمون جون پوئين ترميمون پاڻ ۾ ڳنڍي پوءِ دٻائي سگهجن ٿيون، جنهن سان تمام وڏي [[ڊيٽا ڪمپريشن ريشو]] حاصل ٿي سگهي ٿي، جيڪا 100 ڀيرا تائين ٿي سگهي ٿي.<ref name=Bergsma /> معماري بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ، جهڙوڪ اهو وڪي متن کي ڪيئن محفوظ ڪري ٿو ۽ هڪ صفحو ڪيئن تيار ڪري ٿو، ڏسو [[خارجي ڳنڍڻا]]. ==حدون== Parser ميڊياوڪي نحو لاءِ عملي طور معياري حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا رسمي نحو مقرر نه ڪئي وئي آهي. انهيءَ رسمي تعريف جي کوٽ سبب ميڊياوڪي لاءِ [[ويزي وگ]] سنواريندڙ ٺاهڻ ڏکيو رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪيترائي ويزي وگ WYSIWYG واڌارا موجود آهن، جن ۾ مشهور [[وِجُوئل ايڊيٽر]] پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي کي خاص طور [[آن لائين فورم]] يا بلاگنگ سافٽويئر جي متبادل طور ٺاهيو نه ويو آهي،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |title=Manual:What is |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي انهن ٻنهي کي ممڪن بڻائين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |title=Extension:StructuredDiscussions |publisher=MediaWiki |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181448/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |title=Extension:Wikilog |publisher=MediaWiki |date=November 27, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922080626/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |archive-date=September 22, 2014 |url-status=live }}</ref> نئين ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ عام آهي ته ڪجهه غلطيون ڪن، جهڙوڪ چار ٽِلڊ (~) سان پوسٽ تي صحيح ڪرڻ وساري ڇڏڻ (<nowiki>~~~~</nowiki>),<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |title=Help:Signatures |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115143342/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |archive-date=November 15, 2008 |url-status=live }}</ref> يا هٿ سان سادي لکت واري صحيح لکڻ،<ref>{{citation|citeseerx = 10.1.1.133.1456|author1=N Augar |author2=R Raitman |author3=W Zhou |title=Teaching and learning online with wikis|publisher=Beyond the comfort zone|year=2004|pages=95–104 }}</ref> ڇاڪاڻ⁠تہ ميڊياوڪي بحث صفحن تي رابطي جي مخصوص طريقي کان اڻواقف هوندا آهن. ٻي طرف، انهن بحث صفحن جو فارميٽ هڪ استاد طرفان هڪ مضبوط خاصيت طور بيان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو روايتي ٿريڊ ٿيل بحث فورمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تفصيلي بحث جون سهولتون ڏئي ٿو. مثال طور، سڄي پيغام جو جواب ڏيڻ بدران، بحث ڪندڙ اصل صفحي جي ڪنهن به لفظ مان نئين وڪي صفحي ڏانهن ڳنڍڻو ٺاهي سگهي ٿو. بحث کي سمجهڻ آسان هوندو آهي ڇاڪاڻ⁠تہ مواد ڳنڍيل وڪي صفحن ذريعي موجود هوندو آهي، روايتي فورمن جيان جوابن جي ڊگهي قطار بدران. بهرحال، ڪجهه حالتن کان سواءِ، شاگرد هن سهولت کي استعمال نه ڪندا هئا، شايد روايتي سڌي بحث واري طريقي سان واقفيت ۽ مواد کي وڌيڪ [[ڳنڍڻن سان ڀرپور]] بڻائڻ بابت رهنمائي جي کوٽ سبب.<ref>{{citation|title=Analysis of the use of Wiki-based collaborations in enhancing student learning|author=Cubric, Marija|publisher=University of Hertfordshire|year=2007|page=11|url=https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|access-date=April 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515005430/https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|archive-date=May 15, 2011|url-status=dead}}</ref> ميڊياوڪي ۾ ڊفالٽ طور اهڙي دستاويزن ٺاهڻ لاءِ گهٽ سهولت موجود آهي جيڪي ٻين صفحن مان ڊيٽا گڏ ڪري پاڻمرادو تيار ٿين. اهڙين خاصيتن کي ميڊياوڪي اندر شامل ڪرڻ بابت ڪجهه تحقيق پڻ ڪئي وئي آهي.<ref>{{citation|title=User defined structural searches in mediawiki|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1379099|publisher=Proceedings of the nineteenth ACM conference on Hypertext and hypermedia|isbn=978-1-59593-985-2|year=2008|author1=Albertsen, Johannes |author2=Bouvin, Niels Olof |name-list-style=amp }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] واڌارو اهڙيون خاصيتون مهيا ڪري ٿو. اهو وڪيپيڊيا تي استعمال نٿو ٿئي، پر 1,600 کان وڌيڪ ٻين ميڊياوڪي تنصيبات ۾ استعمال ٿي رهيو آهي.<ref>{{Cite web |url=https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_MediaWiki |title=Extension:Semantic MediaWiki – WikiApiary |access-date=October 12, 2019 |archive-date=October 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026002750/https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_Mediawiki |url-status=live }}</ref> Wikibase ريپوزيٽري Repository ۽ وڪي بيس ريپوزيٽري گراھڪ ترتيبوار [[وڪيڊيٽا]] ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن، ۽ ڪجهه حد تائين [[سيمينٽڪ ويب]] خاصيتون ۽ مرڪزي ڊيٽا کي مختلف وڪيپيڊيا مضمونن جي انفوباڪس سان ڳنڍڻ جي سهولت ڏين ٿا. ميڊياوڪي کي اپگريڊ ڪرڻ عام طور مڪمل طور پاڻمرادو هوندو آهي ۽ سائيٽ جي مواد يا سانچي پروگرامنگ ۾ تبديلي جي ضرورت نه پوندي آهي. تاريخي طور ڪجهه مسئلا تڏهن پيش آيا جڏهن تمام پراڻن نسخن مان اپگريڊ ڪيو ويو.<ref>{{citation|title=Toward upgrades-as-a-service in distributed systems|author1=T Dumitraş |author2=P Narasimhan |publisher=Proceedings of the 10th ACM/IFIP/USENIX International Conference on Middleware|year=2009|pages=1–2 |url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1657019}}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> ==تحفظ== ميڊياوڪي جي ڊولپرن بنيادي ڪوڊ ۽ واڌارن ٻنهي لاءِ حفاظتي معيار لاڳو ڪيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |title=Security for developers |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125053458/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> [[ايس ڪيو ايل سوال]] ۽ HTML جي ٻاھرين ڏيک کي عام طور اهڙن ريپر wrapper فنڪشنن وسيلي سنڀاليو ويندو آهي جيڪي [[جاءِ-جاءِ اسڪرپٽنگ]] ۽ [[ايس ڪيو ايل انجيڪشن]] کان بچاءَ لاءِ تصديق، escaping ۽ filtering ڪندا آهن.<ref>{{citation|url=https://blogs.techrepublic.com/security/?p=451|title=Five security tips from MediaWiki's lead developer|author=Perrin, Chad|date=April 30, 2008|publisher=Tech Republic}}{{Dead link|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ميڊياوڪي جي ڪنهن نسخي جي جاري ٿيڻ کان پوءِ ڪيترن ئي حفاظتي مسئلن لاءِ patch جاري ڪرڻا پيا آهن،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/News |title=News |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102554/https://www.mediawiki.org/wiki/News |archive-date=October 6, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ان ئي مناسبت سان MediaWiki.org چوي ٿي ته "توهان کڻي سگهو ٿا سڀ کان اهم حفاظتي قدم اهو آهي ته پنهنجي سافٽويئر کي تازه ترين رکو"، جنهن لاءِ اعلان واري [[مراسلاتي فهرست]] ۾ شامل ٿيڻ ۽ اعلان ڪيل حفاظتي تازه ڪاريون نصب ڪرڻ ضروري آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |title=Manual:Security |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162807/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> ==سهائتا== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ سهائتا هنن ذريعن تي مشتمل آهي: * ميڊياوڪي.او آر جي، جنهن ۾ مددگار ڊيسڪ پڻ شامل آهي. * هڪ سرڪاري مراسلاتي فهرست، ميڊياوڪي-l. * ميڊياوڪي جي انتظام بابت ڪيتريون ئي ڪتابون لکيون ويون آهن،<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki Books about MediaWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227181503/https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki |date=December 27, 2018 }}, mediawiki.org</ref> جن ۾ ڪجهه مفت آن لائين ڪتاب پڻ شامل آهن.<ref>{{cite book|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|title=MediaWiki Administrator's Handbook|publisher=[[وڪي ڪتاب]]|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020055454/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|publisher=Wikibooks|title=MediaWiki User Guide|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020060147/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref> ==اجازت نامو== ميڊياوڪي آزاد ۽ کليل ذريعو سافٽويئر آهي ۽ [[جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس]] جي نسخي 2 يا ان کان پوءِ جي ڪنهن به نسخي جي شرطن هيٺ ورهايو وڃي ٿو. ان جي دستاويزات، جيڪي ان جي سرڪاري ويب سائيٽ www.mediawiki.org تي موجود آهن، [[ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0 اجازت نامو|ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0]] اجازت نامي هيٺ جاري ڪيا ويا آهن، جڏهن ته ڪجهه مدد وارا صفحا، جيڪي نون وڪي تنصيبات ۾ آزاديءَ سان نقل ڪرڻ ۽/يا ميڊياوڪي سافٽويئر سان گڏ ورهائڻ لاءِ رکيا ويا آهن، قانوني مسئلن کان بچڻ لاءِ [[عوامي ملڪيت]] ۾ ڇڏيا ويا آهن، خاص طور انهن وڪين لاءِ جيڪي ٻين اجازت نامن هيٺ هلن ٿيون.<ref>{{cite web |title=MediaWiki.org Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823141546/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |archive-date=August 23, 2023 |access-date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |title=Project:PD help |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=October 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029184538/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |url-status=live }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي عام طور [[کليل فائيل فارميٽ]]ن جي استعمال کي ترجيح ڏيندي رهي آهي.<ref>{{citation|url=https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|title=Wikipedia gears up for flood of video and photo files|date=November 19, 2008|author=Rafe Needleman|publisher=C-Net|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806080149/https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|archive-date=August 6, 2009|url-status=live}}</ref> ==ترقي== ميڊياوڪي جي ترقي ۽ سار سنڀال لاءِ رضاڪارن جي هڪ سرگرم برادري موجود آهي. ميڊياوڪي جا ڊولپر دنيا جي مختلف حصن ۾ پکڙيل آهن، جيتوڻيڪ انهن جي اڪثريت آمريڪا ۽ يورپ ۾ آهي. 2004ع کان وٺي ميڊياوڪي ڊولپرن لاءِ روبرو گڏجاڻيون ۽ پروگرامنگ سيشن سال ۾ هڪ ڀيرو يا ڪيترائي ڀيرا منعقد ٿيندا رهيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Events |title=Events |publisher=Mediawiki.org |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181546/https://www.mediawiki.org/wiki/Events |url-status=live }}</ref> ڪو به شخص منصوبي جي [[پاچ (ڪمپيوٽنگ)|پاچ]]ن کي ان جي [[گِٽ]]/[[گيريٽ (سافٽويئر)|گيريٽ]] [[ذخيرو (نسخو ضابطو)|ذخيري]] ۾ جمع ڪرائي سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |title=Development policy |publisher=MediaWiki |date=July 19, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130737/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |url-status=live }}</ref> اهڙا پگهاردار پروگرامر پڻ آهن جيڪي بنيادي طور [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] لاءِ منصوبا تيار ڪن ٿا. ميڊياوڪي جا ڊولپر [[گوگل سمر آف ڪوڊ]] ۾ پڻ حصو وٺن ٿا، جتي اهي انهن شاگردن لاءِ رهنما مقرر ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا جيڪي ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ ۽ واڌاري وارن منصوبن تي ڪم ڪرڻ چاهين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |title=Summer of Code |publisher=MediaWiki |date=March 26, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130220/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |url-status=live }}</ref> نومبر 2012ع کان اڳ واري سال دوران لڳ ڀڳ ٻه سئو ڊولپر اهڙا هئا جن ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ يا ان جي واڌارن ۾ تبديليون شامل ڪيون هيون.<ref>{{cite web |url=https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |title=Wikimedia |publisher=Open Hub |access-date=November 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173356/https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |archive-date=September 14, 2017 |url-status=live }} Approximate counts (not deduplicated) as of November 4, 2012: 139 for core, 155 for extensions supported by WMF, 190 and 42 for extensions only hosted on WMF's Git and SVN repositories respectively.</ref> ميڊياوڪي جا وڏا نسخا لڳ ڀڳ هر ڇهن مهينن ۾ جاري ڪيا ويندا آهن، جنهن لاءِ واڌ واري شاخ جا سنيپ شاٽ ورتا ويندا آهن، ۽ اها شاخ لڳاتار هلندڙ حالت ۾ رکبي آهي؛<ref name="MediaWiki-2018">{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |title=Version lifecycle |publisher=MediaWiki |date=September 5, 2018 |access-date=October 21, 2018 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617015450/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |url-status=live }}</ref> [[ننڍو نسخو|ننڍا نسخا]]، يا [[نقطي نسخو|نقطي نسخا]]، ضرورت موجب [[سافٽويئر نقص|خرابين]] (خاص طور حفاظتي مسئلن) کي درست ڪرڻ لاءِ جاري ڪيا ويندا آهن. ميڊياوڪي کي [[لاڳيتي يڪجائي]] واري ترقي ماڊل هيٺ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ سافٽويئر تبديليون باقاعدگي سان وڪيميڊيا جي سائيٽن تي زنده حالت ۾ لاڳو ڪيون وينديون آهن.<ref name="MediaWiki-2018" /> ميڊياوڪي وٽ هڪ عوامي [[خرابي ڳولهڻ وارو نظام]] پڻ آهي، ''phabricator.wikimedia.org''، جيڪو [[فئبريڪيٽر]] هلائي ٿو. هي سائيٽ [[سافٽويئر خاصيت]]ن ۽ [[سافٽويئر سڌاري]] جي گهرجن لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] dc5a3sy415czbs1cpe54gt170zs8hzb 369026 369025 2026-04-01T00:16:14Z Intisar Ali 8681 369026 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ ==تاريخ== [[File:Magnus Manske.png|thumb|alt=ميگنس مانسڪي|[[ميگنس مانسڪي]]، 2012ع ۾]] جڏهن وڪيپيڊيا جنوري 2001ع ۾ شروع ٿي، تڏهن اها اڳ ۾ موجود [[وڪي سافٽويئر]] نظام، [[يوزموڊ وڪي]]، تي هلندي هئي. يوزميڊياوڪي [[پرل]] پروگرامنگ ٻولي ۾ لکيل هئي، ۽ سڀئي وڪي صفحا متن ([[ٽيڪسٽ فائيل]]) فائيلن ۾ محفوظ ڪندي هئي. هي سافٽويئر جلد ئي ڪارڪردگي ۽ خاصيتن ٻنهي لحاظ کان محدود ثابت ٿيو. 2001ع جي وچ ڌاري، [[ميگنس مانسڪي]]—جيڪو [[ڪولون يونيورسٽي]] جو شاگرد ۽ ڊولپر هو ۽ گڏوگڏ [[وڪيپيڊيا برادري]] جو رڪن پڻ هو—نئين سافٽويئر تي ڪم شروع ڪيو جيڪو يوزميڊياوڪي (UseModWiki) جي جاءِ وٺندو ۽ خاص طور وڪيپيڊيا لاءِ تيار ڪيو ويندو. هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] اسڪرپٽنگ ٻولي ۾ لکيو ويو، ۽ ان جي سموري معلومات [[مائي ايس ڪيو ايل]] ڊيٽابيس ۾ محفوظ ڪئي وئي. نئون سافٽويئر 24 آگسٽ 2001ع تائين گهڻو ڪري تيار ٿي ويو، ۽ ٿوري ئي وقت بعد ان لاءِ هڪ آزمائشي وڪي ٺاهي وئي. هن سافٽويئر جي پهرين مڪمل عملدرآمد 9 نومبر 2001ع تي نئين [[ميٽا وڪيپيڊيا]] تي ڪيو ويو. خواهش هئي ته ان کي فوراً انگريزي وڪيپيڊيا تي به لاڳو ڪيو وڃي.<ref name="New script demand">{{cite web |last1=Bartlett |first1=Manning |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |url-status=live }}</ref> پر مانسڪي کي خدشو هو ته ڪرسمس کان اڳ ٿيندڙ آخري امتحانن دوران جيڪڏهن ڪو [[سافٽويئر نقص]] ٿيو ته نئين ويب سائيٽ کي نقصان پهچي سگهي ٿو؛<ref name="Script response">{{cite web |last1=Manske |first1=Magnus |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |url-status=live }}</ref> تنهنڪري انگريزي وڪيپيڊيا تي لانچ 25 جنوري 2002ع تائين ملتوي ڪئي وئي. ان کان پوءِ هي سافٽويئر آهستي آهستي ان وقت جي سڀني وڪيپيڊيا ٻولي وارن سائيٽن تي لاڳو ڪيو ويو. هن سافٽويئر کي "پي ايڇ پي اسڪرپٽ" ۽ "مرحلو ٻيو" چيو ويو، جڏهن⁠تہ اڳ واري يوزميڊياوڪي واري مرحلي کي پوءِ "مرحلو پهريون" سڏيو ويو. وڌندڙ استعمال سبب جلد ئي لوڊ جا مسئلا ٻيهر پيدا ٿيا، ۽ ٿوري ئي وقت بعد سافٽويئر کي ٻيهر لکت ڪرڻ شروع ڪيو ويو؛ هن ڀيري [[لي ڊينيئل ڪروڪر]] طرفان، جنهن کي "مرحلو ٽيون" سڏيو ويو. هي نئون سافٽويئر پڻ پي ايڇ پي PHP ۾ لکيو ويو ۽ ماء ايس ڪيو ايل بيڪنڊ (MySQ backend) استعمال ڪيو، ۽ مرحلو ٻئي جي بنيادي انٽرفيس کي برقرار رکيو، پر وڌيڪ [[اسڪيليبيليٽي]] شامل ڪئي وئي. "مرحلو ٽيون" سافٽويئر جولاءِ 2002ع ۾ وڪيپيڊيا تي لاڳو ٿيو. [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو اعلان 20 جون 2003ع تي ڪيو ويو. جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي مددگار ڊينيئل ميئر سافٽويئر لاءِ "ميڊياوڪي" نالو تجويز ڪيو، جيڪو "وڪيميڊيا" سان لاڳاپيل لفظي راند هئي.<ref>{{cite web |url = https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |last = Mayer |first = Daniel |title = Phase IV, Wikibooks.org/.com and WikimediaFoundation.org/.com (was Wikis and uniformity) |work = Wikipedia-L mailing list |date=Jul 19, 2003 |access-date = January 18, 2015 |archive-date = July 12, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170712002739/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |url-status = live }}</ref> ميڊياوڪي نالو آهستي آهستي آگسٽ 2003ع کان استعمال ٿيڻ لڳو. هن نالي سبب اڪثر مونجهارو پيدا ٿيندو هو ڇاڪاڻ⁠تہ اهو "وڪيميڊيا" نالي سان گهڻو مشابهت رکي ٿو (۽ اهو وري "وڪيپيڊيا" سان مشابهت رکي ٿو).<ref>{{cite web |url = https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |title = Differences between Wikipedia, Wikimedia, MediaWiki, and wiki |publisher = MediaWiki |access-date = May 30, 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090701102809/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |archive-date = July 1, 2009 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جو پهريون نسخو، 1.1، ڊسمبر 2003ع ۾ جاري ٿيو. [[File:MediaWiki logo.png|thumb|ميڊياوڪي لوگو اپريل 1، 2021 تائين]] پراڻو [[لوگو]] [[ايرڪ مولر]] طرفان ٺاهيو ويو، جنهن لاءِ [[فلورنس نيبارٽ-ڊيووارڊ]] طرفان ورتل گلن جي تصوير استعمال ڪئي وئي، ۽ اصل ۾ اهو نئون [[وڪيپيڊيا لوگو]] چونڊ مقابلي لاءِ پيش ڪيو ويو هو، جيڪو 20 جولاءِ کان 27 آگسٽ 2003ع تائين ٿيو.<ref>{{Cite web|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|title=International logo contest |website=Meta-Wiki |language=en|access-date=April 9, 2020|archive-date=May 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509163823/https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title = International logo contest/results |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest/Results&oldid=509000 |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 10, 2007 |access-date = March 14, 2007 |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest%2FResults&oldid=509000 |url-status = live }}</ref> لوگو ٽئين نمبر تي آيو، ۽ پوءِ ميڊياوڪي جي نمائندگي لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن⁠تہ ٻئي نمبر وارو لوگو وڪيميڊيا فائونڊيشن لاءِ استعمال ڪيو ويو.<ref>{{cite web |title = Historical/Logo history |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta:Historical/Logo_history&oldid=513925 |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 17, 2007 |access-date = March 14, 2007 |work = Meta-wiki |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta%3AHistorical%2FLogo_history&oldid=513925 |url-status = live }}</ref> ٻٽيون چورس ڏنگيون ('''[[&nbsp;]]''') ميڊياوڪي ۾ ٻين وڪي صفحن ڏانهن [[پروگرامنگ ٻولين جي نحو|نحو]] ذريعي [[هايپرلنڪ]] ٺاهڻ جي علامت آهن؛ جڏهن⁠تہ [[سورج مکي]] وڪيپيڊيا جي مواد جي تنوع، ان جي لڳاتار واڌ، ۽ فطري وسعت جي علامت آهي.<ref>{{cite web |title = <nowiki>File talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png</nowiki> – Meta |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |author = Erik Möller |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = July 26, 2003 |access-date = February 3, 2013 |archive-date = January 30, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160130205926/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |url-status = live }}</ref> بعد ۾، {{Visible anchor|بروڪ وائبر|برائن وائبر}}، جيڪو [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو [[چيف ٽيڪنالاجي آفيسر]] هو،<ref>{{cite book |title = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder |author = David Weinberger | author-link = David Weinberger |year = 2007 |publisher = Times Books |isbn = 978-0-8050-8043-8 |page = [https://archive.org/details/everythingismisc00davi/page/99 99] |title-link = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder }}</ref> هن [[رليز مينيجر]] جو ڪردار سنڀاليو.<ref name="MediaWiki_history">{{cite web |url = //www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |access-date = August 4, 2013 |title = MediaWiki history |work = MediaWiki website |archive-date = October 27, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201027154036/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |url-status = live }}</ref><ref name="WikipediaandMediaWikiTalk">{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |date = April 28, 2006 |access-date = September 23, 2009 |title = Wikipedia and MediaWiki |work = Presentation MediaWiki development (video) |archive-url = https://web.archive.org/web/20110414151917/https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |archive-date = April 14, 2011 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي ۾ اهم مرحلن ۾ شامل آهن: [[زمرا بندي]] نظام (2004ع)؛ [[پارسر]] فنڪشن (2006ع)؛ [[جهنڊي لڳل ترميمون]] (2008ع)؛<ref name="Introducing">{{citation |title = Introducing new features to Wikipedia |author1 = M Schindler |author2 = D Vrandecic |publisher = Proceedings of WebSci |year = 2009 |url = https://www.researchgate.net/publication/224219255 |access-date = June 24, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180624093211/https://www.researchgate.net/publication/224219255_Introducing_New_Features_to_Wikipedia_Case_Studies_for_Web_Science |archive-date = June 24, 2018 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> "ريسورس لوڊر"، جيڪو [[سي ايس ايس]] ۽ جاوا اسڪرپٽ پهچائڻ وارو نظام آهي (2011ع)؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |title=MediaWiki ResourceLoader |publisher=Mediawiki.org |access-date=July 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308030735/https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |archive-date=March 8, 2013 |url-status=live }}</ref> ۽ [[وِجُوئل ايڊيٽر]]، هڪ "جيڪو ڏسو اهو حاصل ڪريو" ([[ويزي ويگ]] (WYSIWYG)) سنوار پليٽفارم (2013ع).<ref>{{Cite web|url = https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|publisher = MediaWiki|access-date = September 15, 2013|title = VisualEditor – MediaWiki|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927190403/https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|archive-date = September 27, 2013|url-status = live|df = mdy-all}}</ref> نئين لوگو ٺاهڻ جو مقابلو 22 جون 2020ع تي شروع ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ پراڻو لوگو بٽميپ bitmap تصوير هو ۽ ان ۾ تمام گهڻي تفصيل هئي، جنهن ڪري مختلف ريزوليوشن resolution تي ڏيکارڻ ۾ مسئلا پيدا ٿيندا هئا. ٻن مرحلن جي ووٽنگ کان پوءِ، نئون ۽ موجوده ميڊياوڪي لوگو، جيڪو [[سيرجيو ميگپائي]] ٺاهيو، 24 آڪٽوبر 2020ع تي چونڊيو ويو ۽ 1 اپريل 2021ع تي سرڪاري طور اختيار ڪيو ويو.<ref name="new_logo">{{cite web |last1=Sarabadani |first1=Amir |title=Logo of MediaWiki has changed |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=April 2, 2021 |date=March 31, 2021 |archive-date=April 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402053427/https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |url-status=live }}</ref> === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويزي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويزي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڪارڪردگي ۽ ذخيرو== ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ويب جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ سائيٽن مان هڪ، وڪيپيڊيا، کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، تنهنڪري ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي ۽ [[اسڪيليبيليٽي]] کي تمام گهڻو بهتر ڪيو ويو آهي.<ref name="WikipediaandMediaWikiTalk"/> ميڊياوڪي [[اسڪواڊ (سافٽويئر)|اسڪواڊ]]، [[لوڊ بيلنسنگ (ڪمپيوٽنگ)|لوڊ بيلنس ٿيل]] ڊيٽابيس نقل، ڪلائنٽ-سائيڊ ڪيش، [[ميم ڪيشڊ]] يا ٽيبل-بنياد ڪيش استعمال ڪري ٿو ته جيئن گهڻو استعمال ٿيندڙ سوالن جي نتيجن کي تيزيءَ سان سنڀالي سگهجي. ان کان علاوه سادي جامد فائيل ڪيش، خاصيتن ۾ گهٽتائي وارو آپريشن، ترميمي متن جي دٻاءُ، ۽ ڊيٽابيس آپريشنن لاءِ نوڪرين جي قطار پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي ڊولپرن سافٽويئر کي بهتر ڪرڻ لاءِ مهانگا الگورٿم ۽ ڊيٽابيس سوالن کان بچڻ، مهانگي نتيجن کي ڪيش ڪرڻ، ۽ ڪوڊ جي اهم حصن کي [[پروفائيلنگ (ڪمپيوٽر پروگرامنگ)|پروفائيلنگ]] ذريعي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو.<ref name="Bergsma">{{citation|author=Bergsma, Mark|url=https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|title=Wikimedia Architecture|access-date=October 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000935/https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي جو ڪوڊ اهڙي طرح ٺاهيو ويو آهي جو ڊيٽا لکڻ لاءِ پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس استعمال ٿئي ۽ پڙهڻ لاءِ صرف پڙهڻ واري ڊيٽابيس مان ڊيٽا حاصل ڪئي وڃي، جيتوڻيڪ جيڪڏهن پڙهڻ واري ڊيٽابيس تازه نه هجي ته پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس مان به ڪجهه پڙهڻ جا ڪم ٿي سگهن ٿا. [[ميٽا ڊيٽا]]، جهڙوڪ مضمونن جي ترميمي تاريخ، مضمونن جا لاڳاپا (لنڪ، زمرا وغيره)، استعمال ڪندڙ اڪائونٽ ۽ سيٽنگون بنيادي ڊيٽابيس ۾ محفوظ ٿي سگهن ٿيون ۽ ڪيش ٿي سگهن ٿيون؛ جڏهن⁠تہ اصل ترميمي متن، جيڪو گهٽ استعمال ٿيندو آهي، ٻاهرين ذخيرن ۾ [[بلو ب اسٽوريج]] جي صورت ۾ محفوظ ٿي سگهي ٿو. هي سافٽويئر وڏي پيماني جي [[وڪي فارمز]] جهڙوڪ [[وڪيميڊيا]] لاءِ مناسب آهي، جنهن وٽ آگسٽ 2011 تائين لڳ ڀڳ 800 وڪيون هيون. تنهن هوندي به ميڊياوڪي اهڙين تنصيبات کي سنڀالڻ لاءِ ڪو به اندروني گرافڪ يوزر انٽرفيس مهيا نٿو ڪري. تجربي مان معلوم ٿيو آهي ته ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ گهڻيون ترميمون اڳين ترميم کان ٿوريون ئي مختلف هونديون آهن. تنهنڪري، ڪنهن مضمون جون پوئين ترميمون پاڻ ۾ ڳنڍي پوءِ دٻائي سگهجن ٿيون، جنهن سان تمام وڏي [[ڊيٽا ڪمپريشن ريشو]] حاصل ٿي سگهي ٿي، جيڪا 100 ڀيرا تائين ٿي سگهي ٿي.<ref name=Bergsma /> معماري بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ، جهڙوڪ اهو وڪي متن کي ڪيئن محفوظ ڪري ٿو ۽ هڪ صفحو ڪيئن تيار ڪري ٿو، ڏسو [[خارجي ڳنڍڻا]]. ==حدون== Parser ميڊياوڪي نحو لاءِ عملي طور معياري حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا رسمي نحو مقرر نه ڪئي وئي آهي. انهيءَ رسمي تعريف جي کوٽ سبب ميڊياوڪي لاءِ [[ويزي وگ]] سنواريندڙ ٺاهڻ ڏکيو رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪيترائي ويزي وگ WYSIWYG واڌارا موجود آهن، جن ۾ مشهور [[وِجُوئل ايڊيٽر]] پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي کي خاص طور [[آن لائين فورم]] يا بلاگنگ سافٽويئر جي متبادل طور ٺاهيو نه ويو آهي،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |title=Manual:What is |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي انهن ٻنهي کي ممڪن بڻائين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |title=Extension:StructuredDiscussions |publisher=MediaWiki |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181448/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |title=Extension:Wikilog |publisher=MediaWiki |date=November 27, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922080626/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |archive-date=September 22, 2014 |url-status=live }}</ref> نئين ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ عام آهي ته ڪجهه غلطيون ڪن، جهڙوڪ چار ٽِلڊ (~) سان پوسٽ تي صحيح ڪرڻ وساري ڇڏڻ (<nowiki>~~~~</nowiki>),<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |title=Help:Signatures |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115143342/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |archive-date=November 15, 2008 |url-status=live }}</ref> يا هٿ سان سادي لکت واري صحيح لکڻ،<ref>{{citation|citeseerx = 10.1.1.133.1456|author1=N Augar |author2=R Raitman |author3=W Zhou |title=Teaching and learning online with wikis|publisher=Beyond the comfort zone|year=2004|pages=95–104 }}</ref> ڇاڪاڻ⁠تہ ميڊياوڪي بحث صفحن تي رابطي جي مخصوص طريقي کان اڻواقف هوندا آهن. ٻي طرف، انهن بحث صفحن جو فارميٽ هڪ استاد طرفان هڪ مضبوط خاصيت طور بيان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو روايتي ٿريڊ ٿيل بحث فورمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تفصيلي بحث جون سهولتون ڏئي ٿو. مثال طور، سڄي پيغام جو جواب ڏيڻ بدران، بحث ڪندڙ اصل صفحي جي ڪنهن به لفظ مان نئين وڪي صفحي ڏانهن ڳنڍڻو ٺاهي سگهي ٿو. بحث کي سمجهڻ آسان هوندو آهي ڇاڪاڻ⁠تہ مواد ڳنڍيل وڪي صفحن ذريعي موجود هوندو آهي، روايتي فورمن جيان جوابن جي ڊگهي قطار بدران. بهرحال، ڪجهه حالتن کان سواءِ، شاگرد هن سهولت کي استعمال نه ڪندا هئا، شايد روايتي سڌي بحث واري طريقي سان واقفيت ۽ مواد کي وڌيڪ [[ڳنڍڻن سان ڀرپور]] بڻائڻ بابت رهنمائي جي کوٽ سبب.<ref>{{citation|title=Analysis of the use of Wiki-based collaborations in enhancing student learning|author=Cubric, Marija|publisher=University of Hertfordshire|year=2007|page=11|url=https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|access-date=April 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515005430/https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|archive-date=May 15, 2011|url-status=dead}}</ref> ميڊياوڪي ۾ ڊفالٽ طور اهڙي دستاويزن ٺاهڻ لاءِ گهٽ سهولت موجود آهي جيڪي ٻين صفحن مان ڊيٽا گڏ ڪري پاڻمرادو تيار ٿين. اهڙين خاصيتن کي ميڊياوڪي اندر شامل ڪرڻ بابت ڪجهه تحقيق پڻ ڪئي وئي آهي.<ref>{{citation|title=User defined structural searches in mediawiki|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1379099|publisher=Proceedings of the nineteenth ACM conference on Hypertext and hypermedia|isbn=978-1-59593-985-2|year=2008|author1=Albertsen, Johannes |author2=Bouvin, Niels Olof |name-list-style=amp }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] واڌارو اهڙيون خاصيتون مهيا ڪري ٿو. اهو وڪيپيڊيا تي استعمال نٿو ٿئي، پر 1,600 کان وڌيڪ ٻين ميڊياوڪي تنصيبات ۾ استعمال ٿي رهيو آهي.<ref>{{Cite web |url=https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_MediaWiki |title=Extension:Semantic MediaWiki – WikiApiary |access-date=October 12, 2019 |archive-date=October 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026002750/https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_Mediawiki |url-status=live }}</ref> Wikibase ريپوزيٽري Repository ۽ وڪي بيس ريپوزيٽري گراھڪ ترتيبوار [[وڪيڊيٽا]] ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن، ۽ ڪجهه حد تائين [[سيمينٽڪ ويب]] خاصيتون ۽ مرڪزي ڊيٽا کي مختلف وڪيپيڊيا مضمونن جي انفوباڪس سان ڳنڍڻ جي سهولت ڏين ٿا. ميڊياوڪي کي اپگريڊ ڪرڻ عام طور مڪمل طور پاڻمرادو هوندو آهي ۽ سائيٽ جي مواد يا سانچي پروگرامنگ ۾ تبديلي جي ضرورت نه پوندي آهي. تاريخي طور ڪجهه مسئلا تڏهن پيش آيا جڏهن تمام پراڻن نسخن مان اپگريڊ ڪيو ويو.<ref>{{citation|title=Toward upgrades-as-a-service in distributed systems|author1=T Dumitraş |author2=P Narasimhan |publisher=Proceedings of the 10th ACM/IFIP/USENIX International Conference on Middleware|year=2009|pages=1–2 |url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1657019}}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> ==تحفظ== ميڊياوڪي جي ڊولپرن بنيادي ڪوڊ ۽ واڌارن ٻنهي لاءِ حفاظتي معيار لاڳو ڪيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |title=Security for developers |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125053458/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> [[ايس ڪيو ايل سوال]] ۽ HTML جي ٻاھرين ڏيک کي عام طور اهڙن ريپر wrapper فنڪشنن وسيلي سنڀاليو ويندو آهي جيڪي [[جاءِ-جاءِ اسڪرپٽنگ]] ۽ [[ايس ڪيو ايل انجيڪشن]] کان بچاءَ لاءِ تصديق، escaping ۽ filtering ڪندا آهن.<ref>{{citation|url=https://blogs.techrepublic.com/security/?p=451|title=Five security tips from MediaWiki's lead developer|author=Perrin, Chad|date=April 30, 2008|publisher=Tech Republic}}{{Dead link|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ميڊياوڪي جي ڪنهن نسخي جي جاري ٿيڻ کان پوءِ ڪيترن ئي حفاظتي مسئلن لاءِ patch جاري ڪرڻا پيا آهن،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/News |title=News |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102554/https://www.mediawiki.org/wiki/News |archive-date=October 6, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ان ئي مناسبت سان MediaWiki.org چوي ٿي ته "توهان کڻي سگهو ٿا سڀ کان اهم حفاظتي قدم اهو آهي ته پنهنجي سافٽويئر کي تازه ترين رکو"، جنهن لاءِ اعلان واري [[مراسلاتي فهرست]] ۾ شامل ٿيڻ ۽ اعلان ڪيل حفاظتي تازه ڪاريون نصب ڪرڻ ضروري آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |title=Manual:Security |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162807/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> ==سهائتا== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ سهائتا هنن ذريعن تي مشتمل آهي: * ميڊياوڪي.او آر جي، جنهن ۾ مددگار ڊيسڪ پڻ شامل آهي. * هڪ سرڪاري مراسلاتي فهرست، ميڊياوڪي-l. * ميڊياوڪي جي انتظام بابت ڪيتريون ئي ڪتابون لکيون ويون آهن،<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki Books about MediaWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227181503/https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki |date=December 27, 2018 }}, mediawiki.org</ref> جن ۾ ڪجهه مفت آن لائين ڪتاب پڻ شامل آهن.<ref>{{cite book|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|title=MediaWiki Administrator's Handbook|publisher=[[وڪي ڪتاب]]|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020055454/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|publisher=Wikibooks|title=MediaWiki User Guide|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020060147/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref> ==اجازت نامو== ميڊياوڪي آزاد ۽ کليل ذريعو سافٽويئر آهي ۽ [[جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس]] جي نسخي 2 يا ان کان پوءِ جي ڪنهن به نسخي جي شرطن هيٺ ورهايو وڃي ٿو. ان جي دستاويزات، جيڪي ان جي سرڪاري ويب سائيٽ www.mediawiki.org تي موجود آهن، [[ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0 اجازت نامو|ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0]] اجازت نامي هيٺ جاري ڪيا ويا آهن، جڏهن ته ڪجهه مدد وارا صفحا، جيڪي نون وڪي تنصيبات ۾ آزاديءَ سان نقل ڪرڻ ۽/يا ميڊياوڪي سافٽويئر سان گڏ ورهائڻ لاءِ رکيا ويا آهن، قانوني مسئلن کان بچڻ لاءِ [[عوامي ملڪيت]] ۾ ڇڏيا ويا آهن، خاص طور انهن وڪين لاءِ جيڪي ٻين اجازت نامن هيٺ هلن ٿيون.<ref>{{cite web |title=MediaWiki.org Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823141546/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |archive-date=August 23, 2023 |access-date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |title=Project:PD help |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=October 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029184538/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |url-status=live }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي عام طور [[کليل فائيل فارميٽ]]ن جي استعمال کي ترجيح ڏيندي رهي آهي.<ref>{{citation|url=https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|title=Wikipedia gears up for flood of video and photo files|date=November 19, 2008|author=Rafe Needleman|publisher=C-Net|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806080149/https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|archive-date=August 6, 2009|url-status=live}}</ref> ==ترقي== ميڊياوڪي جي ترقي ۽ سار سنڀال لاءِ رضاڪارن جي هڪ سرگرم برادري موجود آهي. ميڊياوڪي جا ڊولپر دنيا جي مختلف حصن ۾ پکڙيل آهن، جيتوڻيڪ انهن جي اڪثريت آمريڪا ۽ يورپ ۾ آهي. 2004ع کان وٺي ميڊياوڪي ڊولپرن لاءِ روبرو گڏجاڻيون ۽ پروگرامنگ سيشن سال ۾ هڪ ڀيرو يا ڪيترائي ڀيرا منعقد ٿيندا رهيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Events |title=Events |publisher=Mediawiki.org |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181546/https://www.mediawiki.org/wiki/Events |url-status=live }}</ref> ڪو به شخص منصوبي جي [[پاچ (ڪمپيوٽنگ)|پاچ]]ن کي ان جي [[گِٽ]]/[[گيريٽ (سافٽويئر)|گيريٽ]] [[ذخيرو (نسخو ضابطو)|ذخيري]] ۾ جمع ڪرائي سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |title=Development policy |publisher=MediaWiki |date=July 19, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130737/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |url-status=live }}</ref> اهڙا پگهاردار پروگرامر پڻ آهن جيڪي بنيادي طور [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] لاءِ منصوبا تيار ڪن ٿا. ميڊياوڪي جا ڊولپر [[گوگل سمر آف ڪوڊ]] ۾ پڻ حصو وٺن ٿا، جتي اهي انهن شاگردن لاءِ رهنما مقرر ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا جيڪي ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ ۽ واڌاري وارن منصوبن تي ڪم ڪرڻ چاهين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |title=Summer of Code |publisher=MediaWiki |date=March 26, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130220/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |url-status=live }}</ref> نومبر 2012ع کان اڳ واري سال دوران لڳ ڀڳ ٻه سئو ڊولپر اهڙا هئا جن ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ يا ان جي واڌارن ۾ تبديليون شامل ڪيون هيون.<ref>{{cite web |url=https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |title=Wikimedia |publisher=Open Hub |access-date=November 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173356/https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |archive-date=September 14, 2017 |url-status=live }} Approximate counts (not deduplicated) as of November 4, 2012: 139 for core, 155 for extensions supported by WMF, 190 and 42 for extensions only hosted on WMF's Git and SVN repositories respectively.</ref> ميڊياوڪي جا وڏا نسخا لڳ ڀڳ هر ڇهن مهينن ۾ جاري ڪيا ويندا آهن، جنهن لاءِ واڌ واري شاخ جا سنيپ شاٽ ورتا ويندا آهن، ۽ اها شاخ لڳاتار هلندڙ حالت ۾ رکبي آهي؛<ref name="MediaWiki-2018">{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |title=Version lifecycle |publisher=MediaWiki |date=September 5, 2018 |access-date=October 21, 2018 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617015450/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |url-status=live }}</ref> [[ننڍو نسخو|ننڍا نسخا]]، يا [[نقطي نسخو|نقطي نسخا]]، ضرورت موجب [[سافٽويئر نقص|خرابين]] (خاص طور حفاظتي مسئلن) کي درست ڪرڻ لاءِ جاري ڪيا ويندا آهن. ميڊياوڪي کي [[لاڳيتي يڪجائي]] واري ترقي ماڊل هيٺ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ سافٽويئر تبديليون باقاعدگي سان وڪيميڊيا جي سائيٽن تي زنده حالت ۾ لاڳو ڪيون وينديون آهن.<ref name="MediaWiki-2018" /> ميڊياوڪي وٽ هڪ عوامي [[خرابي ڳولهڻ وارو نظام]] پڻ آهي، ''phabricator.wikimedia.org''، جيڪو [[فئبريڪيٽر]] هلائي ٿو. هي سائيٽ [[سافٽويئر خاصيت]]ن ۽ [[سافٽويئر سڌاري]] جي گهرجن لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] 9ojdw7lyht28u3yp6oamyn2vygdbhi2 369027 369026 2026-04-01T00:18:22Z Intisar Ali 8681 369027 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ ==تاريخ== [[File:Magnus Manske.png|thumb|alt=ميگنس مانسڪي|[[ميگنس مانسڪي]]، 2012ع ۾]] جڏهن وڪيپيڊيا جنوري 2001ع ۾ شروع ٿي، تڏهن اها اڳ ۾ موجود [[وڪي سافٽويئر]] نظام، [[يوزموڊ وڪي]]، تي هلندي هئي. يوزميڊياوڪي [[پرل]] پروگرامنگ ٻولي ۾ لکيل هئي، ۽ سڀئي وڪي صفحا متن ([[ٽيڪسٽ فائيل]]) فائيلن ۾ محفوظ ڪندي هئي. هي سافٽويئر جلد ئي ڪارڪردگي ۽ خاصيتن ٻنهي لحاظ کان محدود ثابت ٿيو. 2001ع جي وچ ڌاري، [[ميگنس مانسڪي]]—جيڪو [[ڪولون يونيورسٽي]] جو شاگرد ۽ ڊولپر هو ۽ گڏوگڏ [[وڪيپيڊيا برادري]] جو رڪن پڻ هو—نئين سافٽويئر تي ڪم شروع ڪيو جيڪو يوزميڊياوڪي (UseModWiki) جي جاءِ وٺندو ۽ خاص طور وڪيپيڊيا لاءِ تيار ڪيو ويندو. هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] اسڪرپٽنگ ٻولي ۾ لکيو ويو، ۽ ان جي سموري معلومات [[مائي ايس ڪيو ايل]] ڊيٽابيس ۾ محفوظ ڪئي وئي. نئون سافٽويئر 24 آگسٽ 2001ع تائين گهڻو ڪري تيار ٿي ويو، ۽ ٿوري ئي وقت بعد ان لاءِ هڪ آزمائشي وڪي ٺاهي وئي. هن سافٽويئر جي پهرين مڪمل عملدرآمد 9 نومبر 2001ع تي نئين [[ميٽا وڪيپيڊيا]] تي ڪيو ويو. خواهش هئي ته ان کي فوراً انگريزي وڪيپيڊيا تي به لاڳو ڪيو وڃي.<ref name="New script demand">{{cite web |last1=Bartlett |first1=Manning |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |url-status=live }}</ref> پر مانسڪي کي خدشو هو ته ڪرسمس کان اڳ ٿيندڙ آخري امتحانن دوران جيڪڏهن ڪو [[سافٽويئر نقص]] ٿيو ته نئين ويب سائيٽ کي نقصان پهچي سگهي ٿو؛<ref name="Script response">{{cite web |last1=Manske |first1=Magnus |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |url-status=live }}</ref> تنهنڪري انگريزي وڪيپيڊيا تي لانچ 25 جنوري 2002ع تائين ملتوي ڪئي وئي. ان کان پوءِ هي سافٽويئر آهستي آهستي ان وقت جي سڀني وڪيپيڊيا ٻولي وارن سائيٽن تي لاڳو ڪيو ويو. هن سافٽويئر کي "پي ايڇ پي اسڪرپٽ" ۽ "مرحلو ٻيو" چيو ويو، جڏهن⁠تہ اڳ واري يوزميڊياوڪي واري مرحلي کي پوءِ "مرحلو پهريون" سڏيو ويو. وڌندڙ استعمال سبب جلد ئي لوڊ جا مسئلا ٻيهر پيدا ٿيا، ۽ ٿوري ئي وقت بعد سافٽويئر کي ٻيهر لکت ڪرڻ شروع ڪيو ويو؛ هن ڀيري [[لي ڊينيئل ڪروڪر]] طرفان، جنهن کي "مرحلو ٽيون" سڏيو ويو. هي نئون سافٽويئر پڻ پي ايڇ پي PHP ۾ لکيو ويو ۽ ماء ايس ڪيو ايل بيڪنڊ (MySQ backend) استعمال ڪيو، ۽ مرحلو ٻئي جي بنيادي انٽرفيس کي برقرار رکيو، پر وڌيڪ [[اسڪيليبيليٽي]] شامل ڪئي وئي. "مرحلو ٽيون" سافٽويئر جولاءِ 2002ع ۾ وڪيپيڊيا تي لاڳو ٿيو. [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو اعلان 20 جون 2003ع تي ڪيو ويو. جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي مددگار ڊينيئل ميئر سافٽويئر لاءِ "ميڊياوڪي" نالو تجويز ڪيو، جيڪو "وڪيميڊيا" سان لاڳاپيل لفظي راند هئي.<ref>{{cite web |url = https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |last = Mayer |first = Daniel |title = Phase IV, Wikibooks.org/.com and WikimediaFoundation.org/.com (was Wikis and uniformity) |work = Wikipedia-L mailing list |date=Jul 19, 2003 |access-date = January 18, 2015 |archive-date = July 12, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170712002739/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |url-status = live }}</ref> ميڊياوڪي نالو آهستي آهستي آگسٽ 2003ع کان استعمال ٿيڻ لڳو. هن نالي سبب اڪثر مونجهارو پيدا ٿيندو هو ڇاڪاڻ⁠تہ اهو "وڪيميڊيا" نالي سان گهڻو مشابهت رکي ٿو (۽ اهو وري "وڪيپيڊيا" سان مشابهت رکي ٿو).<ref>{{cite web |url = https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |title = Differences between Wikipedia, Wikimedia, MediaWiki, and wiki |publisher = MediaWiki |access-date = May 30, 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090701102809/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |archive-date = July 1, 2009 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جو پهريون نسخو، 1.1، ڊسمبر 2003ع ۾ جاري ٿيو. [[File:MediaWiki logo.png|thumb|ميڊياوڪي لوگو اپريل 1، 2021 تائين]] پراڻو [[لوگو]] [[ايرڪ مولر]] طرفان ٺاهيو ويو، جنهن لاءِ [[فلورنس نيبارٽ-ڊيووارڊ]] طرفان ورتل گلن جي تصوير استعمال ڪئي وئي، ۽ اصل ۾ اهو نئون [[وڪيپيڊيا لوگو]] چونڊ مقابلي لاءِ پيش ڪيو ويو هو، جيڪو 20 جولاءِ کان 27 آگسٽ 2003ع تائين ٿيو.<ref>{{Cite web|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|title=International logo contest |website=Meta-Wiki |language=en|access-date=April 9, 2020|archive-date=May 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509163823/https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title = International logo contest/results |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest/Results&oldid=509000 |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 10, 2007 |access-date = March 14, 2007 |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest%2FResults&oldid=509000 |url-status = live }}</ref> لوگو ٽئين نمبر تي آيو، ۽ پوءِ ميڊياوڪي جي نمائندگي لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن⁠تہ ٻئي نمبر وارو لوگو وڪيميڊيا فائونڊيشن لاءِ استعمال ڪيو ويو.<ref>{{cite web |title = Historical/Logo history |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta:Historical/Logo_history&oldid=513925 |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 17, 2007 |access-date = March 14, 2007 |work = Meta-wiki |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta%3AHistorical%2FLogo_history&oldid=513925 |url-status = live }}</ref> ٻٽيون چورس ڏنگيون ('''[[&nbsp;]]''') ميڊياوڪي ۾ ٻين وڪي صفحن ڏانهن [[پروگرامنگ ٻولين جي نحو|نحو]] ذريعي [[هائپرلنڪ]] ٺاهڻ جي علامت آهن؛ جڏهن⁠ تہ [[سورج مکي]] وڪيپيڊيا جي مواد جي تنوع، ان جي لڳاتار واڌ، ۽ فطري وسعت جي علامت آهي.<ref>{{cite web |title = <nowiki>File talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png</nowiki> – Meta |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |author = Erik Möller |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = July 26, 2003 |access-date = February 3, 2013 |archive-date = January 30, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160130205926/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |url-status = live }}</ref> بعد ۾، {{Visible anchor|بروڪ وائبر|برائن وائبر}}، جيڪو [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو [[چيف ٽيڪنالاجي آفيسر]] هو،<ref>{{cite book |title = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder |author = David Weinberger | author-link = David Weinberger |year = 2007 |publisher = Times Books |isbn = 978-0-8050-8043-8 |page = [https://archive.org/details/everythingismisc00davi/page/99 99] |title-link = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder }}</ref> هن [[رليز مينيجر]] جو ڪردار سنڀاليو.<ref name="MediaWiki_history">{{cite web |url = //www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |access-date = August 4, 2013 |title = MediaWiki history |work = MediaWiki website |archive-date = October 27, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201027154036/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |url-status = live }}</ref><ref name="WikipediaandMediaWikiTalk">{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |date = April 28, 2006 |access-date = September 23, 2009 |title = Wikipedia and MediaWiki |work = Presentation MediaWiki development (video) |archive-url = https://web.archive.org/web/20110414151917/https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |archive-date = April 14, 2011 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي ۾ اهم مرحلن ۾ شامل آهن: [[زمرا بندي]] نظام (2004ع)؛ [[پارسر]] فنڪشن (2006ع)؛ [[جهنڊي لڳل ترميمون]] (2008ع)؛<ref name="Introducing">{{citation |title = Introducing new features to Wikipedia |author1 = M Schindler |author2 = D Vrandecic |publisher = Proceedings of WebSci |year = 2009 |url = https://www.researchgate.net/publication/224219255 |access-date = June 24, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180624093211/https://www.researchgate.net/publication/224219255_Introducing_New_Features_to_Wikipedia_Case_Studies_for_Web_Science |archive-date = June 24, 2018 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> "ريسورس لوڊر"، جيڪو [[سي ايس ايس]] ۽ جاوا اسڪرپٽ پهچائڻ وارو نظام آهي (2011ع)؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |title=MediaWiki ResourceLoader |publisher=Mediawiki.org |access-date=July 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308030735/https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |archive-date=March 8, 2013 |url-status=live }}</ref> ۽ [[وِجُوئل ايڊيٽر]]، هڪ "جيڪو ڏسو اهو حاصل ڪريو" ([[ويزي ويگ]] (WYSIWYG)) سنوار پليٽفارم (2013ع).<ref>{{Cite web|url = https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|publisher = MediaWiki|access-date = September 15, 2013|title = VisualEditor – MediaWiki|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927190403/https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|archive-date = September 27, 2013|url-status = live|df = mdy-all}}</ref> نئين لوگو ٺاهڻ جو مقابلو 22 جون 2020ع تي شروع ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ پراڻو لوگو بٽميپ bitmap تصوير هو ۽ ان ۾ تمام گهڻي تفصيل هئي، جنهن ڪري مختلف ريزوليوشن resolution تي ڏيکارڻ ۾ مسئلا پيدا ٿيندا هئا. ٻن مرحلن جي ووٽنگ کان پوءِ، نئون ۽ موجوده ميڊياوڪي لوگو، جيڪو [[سيرجيو ميگپائي]] ٺاهيو، 24 آڪٽوبر 2020ع تي چونڊيو ويو ۽ 1 اپريل 2021ع تي سرڪاري طور اختيار ڪيو ويو.<ref name="new_logo">{{cite web |last1=Sarabadani |first1=Amir |title=Logo of MediaWiki has changed |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=April 2, 2021 |date=March 31, 2021 |archive-date=April 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402053427/https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |url-status=live }}</ref> === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويزي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويزي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڪارڪردگي ۽ ذخيرو== ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ويب جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ سائيٽن مان هڪ، وڪيپيڊيا، کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، تنهنڪري ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي ۽ [[اسڪيليبيليٽي]] کي تمام گهڻو بهتر ڪيو ويو آهي.<ref name="WikipediaandMediaWikiTalk"/> ميڊياوڪي [[اسڪواڊ (سافٽويئر)|اسڪواڊ]]، [[لوڊ بيلنسنگ (ڪمپيوٽنگ)|لوڊ بيلنس ٿيل]] ڊيٽابيس نقل، ڪلائنٽ-سائيڊ ڪيش، [[ميم ڪيشڊ]] يا ٽيبل-بنياد ڪيش استعمال ڪري ٿو ته جيئن گهڻو استعمال ٿيندڙ سوالن جي نتيجن کي تيزيءَ سان سنڀالي سگهجي. ان کان علاوه سادي جامد فائيل ڪيش، خاصيتن ۾ گهٽتائي وارو آپريشن، ترميمي متن جي دٻاءُ، ۽ ڊيٽابيس آپريشنن لاءِ نوڪرين جي قطار پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي ڊولپرن سافٽويئر کي بهتر ڪرڻ لاءِ مهانگا الگورٿم ۽ ڊيٽابيس سوالن کان بچڻ، مهانگي نتيجن کي ڪيش ڪرڻ، ۽ ڪوڊ جي اهم حصن کي [[پروفائيلنگ (ڪمپيوٽر پروگرامنگ)|پروفائيلنگ]] ذريعي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو.<ref name="Bergsma">{{citation|author=Bergsma, Mark|url=https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|title=Wikimedia Architecture|access-date=October 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000935/https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي جو ڪوڊ اهڙي طرح ٺاهيو ويو آهي جو ڊيٽا لکڻ لاءِ پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس استعمال ٿئي ۽ پڙهڻ لاءِ صرف پڙهڻ واري ڊيٽابيس مان ڊيٽا حاصل ڪئي وڃي، جيتوڻيڪ جيڪڏهن پڙهڻ واري ڊيٽابيس تازه نه هجي ته پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس مان به ڪجهه پڙهڻ جا ڪم ٿي سگهن ٿا. [[ميٽا ڊيٽا]]، جهڙوڪ مضمونن جي ترميمي تاريخ، مضمونن جا لاڳاپا (لنڪ، زمرا وغيره)، استعمال ڪندڙ اڪائونٽ ۽ سيٽنگون بنيادي ڊيٽابيس ۾ محفوظ ٿي سگهن ٿيون ۽ ڪيش ٿي سگهن ٿيون؛ جڏهن⁠تہ اصل ترميمي متن، جيڪو گهٽ استعمال ٿيندو آهي، ٻاهرين ذخيرن ۾ [[بلو ب اسٽوريج]] جي صورت ۾ محفوظ ٿي سگهي ٿو. هي سافٽويئر وڏي پيماني جي [[وڪي فارمز]] جهڙوڪ [[وڪيميڊيا]] لاءِ مناسب آهي، جنهن وٽ آگسٽ 2011 تائين لڳ ڀڳ 800 وڪيون هيون. تنهن هوندي به ميڊياوڪي اهڙين تنصيبات کي سنڀالڻ لاءِ ڪو به اندروني گرافڪ يوزر انٽرفيس مهيا نٿو ڪري. تجربي مان معلوم ٿيو آهي ته ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ گهڻيون ترميمون اڳين ترميم کان ٿوريون ئي مختلف هونديون آهن. تنهنڪري، ڪنهن مضمون جون پوئين ترميمون پاڻ ۾ ڳنڍي پوءِ دٻائي سگهجن ٿيون، جنهن سان تمام وڏي [[ڊيٽا ڪمپريشن ريشو]] حاصل ٿي سگهي ٿي، جيڪا 100 ڀيرا تائين ٿي سگهي ٿي.<ref name=Bergsma /> معماري بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ، جهڙوڪ اهو وڪي متن کي ڪيئن محفوظ ڪري ٿو ۽ هڪ صفحو ڪيئن تيار ڪري ٿو، ڏسو [[خارجي ڳنڍڻا]]. ==حدون== Parser ميڊياوڪي نحو لاءِ عملي طور معياري حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا رسمي نحو مقرر نه ڪئي وئي آهي. انهيءَ رسمي تعريف جي کوٽ سبب ميڊياوڪي لاءِ [[ويزي وگ]] سنواريندڙ ٺاهڻ ڏکيو رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪيترائي ويزي وگ WYSIWYG واڌارا موجود آهن، جن ۾ مشهور [[وِجُوئل ايڊيٽر]] پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي کي خاص طور [[آن لائين فورم]] يا بلاگنگ سافٽويئر جي متبادل طور ٺاهيو نه ويو آهي،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |title=Manual:What is |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي انهن ٻنهي کي ممڪن بڻائين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |title=Extension:StructuredDiscussions |publisher=MediaWiki |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181448/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |title=Extension:Wikilog |publisher=MediaWiki |date=November 27, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922080626/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |archive-date=September 22, 2014 |url-status=live }}</ref> نئين ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ عام آهي ته ڪجهه غلطيون ڪن، جهڙوڪ چار ٽِلڊ (~) سان پوسٽ تي صحيح ڪرڻ وساري ڇڏڻ (<nowiki>~~~~</nowiki>),<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |title=Help:Signatures |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115143342/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |archive-date=November 15, 2008 |url-status=live }}</ref> يا هٿ سان سادي لکت واري صحيح لکڻ،<ref>{{citation|citeseerx = 10.1.1.133.1456|author1=N Augar |author2=R Raitman |author3=W Zhou |title=Teaching and learning online with wikis|publisher=Beyond the comfort zone|year=2004|pages=95–104 }}</ref> ڇاڪاڻ⁠تہ ميڊياوڪي بحث صفحن تي رابطي جي مخصوص طريقي کان اڻواقف هوندا آهن. ٻي طرف، انهن بحث صفحن جو فارميٽ هڪ استاد طرفان هڪ مضبوط خاصيت طور بيان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو روايتي ٿريڊ ٿيل بحث فورمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تفصيلي بحث جون سهولتون ڏئي ٿو. مثال طور، سڄي پيغام جو جواب ڏيڻ بدران، بحث ڪندڙ اصل صفحي جي ڪنهن به لفظ مان نئين وڪي صفحي ڏانهن ڳنڍڻو ٺاهي سگهي ٿو. بحث کي سمجهڻ آسان هوندو آهي ڇاڪاڻ⁠تہ مواد ڳنڍيل وڪي صفحن ذريعي موجود هوندو آهي، روايتي فورمن جيان جوابن جي ڊگهي قطار بدران. بهرحال، ڪجهه حالتن کان سواءِ، شاگرد هن سهولت کي استعمال نه ڪندا هئا، شايد روايتي سڌي بحث واري طريقي سان واقفيت ۽ مواد کي وڌيڪ [[ڳنڍڻن سان ڀرپور]] بڻائڻ بابت رهنمائي جي کوٽ سبب.<ref>{{citation|title=Analysis of the use of Wiki-based collaborations in enhancing student learning|author=Cubric, Marija|publisher=University of Hertfordshire|year=2007|page=11|url=https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|access-date=April 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515005430/https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|archive-date=May 15, 2011|url-status=dead}}</ref> ميڊياوڪي ۾ ڊفالٽ طور اهڙي دستاويزن ٺاهڻ لاءِ گهٽ سهولت موجود آهي جيڪي ٻين صفحن مان ڊيٽا گڏ ڪري پاڻمرادو تيار ٿين. اهڙين خاصيتن کي ميڊياوڪي اندر شامل ڪرڻ بابت ڪجهه تحقيق پڻ ڪئي وئي آهي.<ref>{{citation|title=User defined structural searches in mediawiki|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1379099|publisher=Proceedings of the nineteenth ACM conference on Hypertext and hypermedia|isbn=978-1-59593-985-2|year=2008|author1=Albertsen, Johannes |author2=Bouvin, Niels Olof |name-list-style=amp }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] واڌارو اهڙيون خاصيتون مهيا ڪري ٿو. اهو وڪيپيڊيا تي استعمال نٿو ٿئي، پر 1,600 کان وڌيڪ ٻين ميڊياوڪي تنصيبات ۾ استعمال ٿي رهيو آهي.<ref>{{Cite web |url=https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_MediaWiki |title=Extension:Semantic MediaWiki – WikiApiary |access-date=October 12, 2019 |archive-date=October 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026002750/https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_Mediawiki |url-status=live }}</ref> Wikibase ريپوزيٽري Repository ۽ وڪي بيس ريپوزيٽري گراھڪ ترتيبوار [[وڪيڊيٽا]] ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن، ۽ ڪجهه حد تائين [[سيمينٽڪ ويب]] خاصيتون ۽ مرڪزي ڊيٽا کي مختلف وڪيپيڊيا مضمونن جي انفوباڪس سان ڳنڍڻ جي سهولت ڏين ٿا. ميڊياوڪي کي اپگريڊ ڪرڻ عام طور مڪمل طور پاڻمرادو هوندو آهي ۽ سائيٽ جي مواد يا سانچي پروگرامنگ ۾ تبديلي جي ضرورت نه پوندي آهي. تاريخي طور ڪجهه مسئلا تڏهن پيش آيا جڏهن تمام پراڻن نسخن مان اپگريڊ ڪيو ويو.<ref>{{citation|title=Toward upgrades-as-a-service in distributed systems|author1=T Dumitraş |author2=P Narasimhan |publisher=Proceedings of the 10th ACM/IFIP/USENIX International Conference on Middleware|year=2009|pages=1–2 |url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1657019}}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> ==تحفظ== ميڊياوڪي جي ڊولپرن بنيادي ڪوڊ ۽ واڌارن ٻنهي لاءِ حفاظتي معيار لاڳو ڪيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |title=Security for developers |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125053458/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> [[ايس ڪيو ايل سوال]] ۽ HTML جي ٻاھرين ڏيک کي عام طور اهڙن ريپر wrapper فنڪشنن وسيلي سنڀاليو ويندو آهي جيڪي [[جاءِ-جاءِ اسڪرپٽنگ]] ۽ [[ايس ڪيو ايل انجيڪشن]] کان بچاءَ لاءِ تصديق، escaping ۽ filtering ڪندا آهن.<ref>{{citation|url=https://blogs.techrepublic.com/security/?p=451|title=Five security tips from MediaWiki's lead developer|author=Perrin, Chad|date=April 30, 2008|publisher=Tech Republic}}{{Dead link|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ميڊياوڪي جي ڪنهن نسخي جي جاري ٿيڻ کان پوءِ ڪيترن ئي حفاظتي مسئلن لاءِ patch جاري ڪرڻا پيا آهن،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/News |title=News |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102554/https://www.mediawiki.org/wiki/News |archive-date=October 6, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ان ئي مناسبت سان MediaWiki.org چوي ٿي ته "توهان کڻي سگهو ٿا سڀ کان اهم حفاظتي قدم اهو آهي ته پنهنجي سافٽويئر کي تازه ترين رکو"، جنهن لاءِ اعلان واري [[مراسلاتي فهرست]] ۾ شامل ٿيڻ ۽ اعلان ڪيل حفاظتي تازه ڪاريون نصب ڪرڻ ضروري آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |title=Manual:Security |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162807/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> ==سهائتا== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ سهائتا هنن ذريعن تي مشتمل آهي: * ميڊياوڪي.او آر جي، جنهن ۾ مددگار ڊيسڪ پڻ شامل آهي. * هڪ سرڪاري مراسلاتي فهرست، ميڊياوڪي-l. * ميڊياوڪي جي انتظام بابت ڪيتريون ئي ڪتابون لکيون ويون آهن،<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki Books about MediaWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227181503/https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki |date=December 27, 2018 }}, mediawiki.org</ref> جن ۾ ڪجهه مفت آن لائين ڪتاب پڻ شامل آهن.<ref>{{cite book|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|title=MediaWiki Administrator's Handbook|publisher=[[وڪي ڪتاب]]|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020055454/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|publisher=Wikibooks|title=MediaWiki User Guide|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020060147/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref> ==اجازت نامو== ميڊياوڪي آزاد ۽ کليل ذريعو سافٽويئر آهي ۽ [[جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس]] جي نسخي 2 يا ان کان پوءِ جي ڪنهن به نسخي جي شرطن هيٺ ورهايو وڃي ٿو. ان جي دستاويزات، جيڪي ان جي سرڪاري ويب سائيٽ www.mediawiki.org تي موجود آهن، [[ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0 اجازت نامو|ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0]] اجازت نامي هيٺ جاري ڪيا ويا آهن، جڏهن ته ڪجهه مدد وارا صفحا، جيڪي نون وڪي تنصيبات ۾ آزاديءَ سان نقل ڪرڻ ۽/يا ميڊياوڪي سافٽويئر سان گڏ ورهائڻ لاءِ رکيا ويا آهن، قانوني مسئلن کان بچڻ لاءِ [[عوامي ملڪيت]] ۾ ڇڏيا ويا آهن، خاص طور انهن وڪين لاءِ جيڪي ٻين اجازت نامن هيٺ هلن ٿيون.<ref>{{cite web |title=MediaWiki.org Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823141546/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |archive-date=August 23, 2023 |access-date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |title=Project:PD help |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=October 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029184538/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |url-status=live }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي عام طور [[کليل فائيل فارميٽ]]ن جي استعمال کي ترجيح ڏيندي رهي آهي.<ref>{{citation|url=https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|title=Wikipedia gears up for flood of video and photo files|date=November 19, 2008|author=Rafe Needleman|publisher=C-Net|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806080149/https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|archive-date=August 6, 2009|url-status=live}}</ref> ==ترقي== ميڊياوڪي جي ترقي ۽ سار سنڀال لاءِ رضاڪارن جي هڪ سرگرم برادري موجود آهي. ميڊياوڪي جا ڊولپر دنيا جي مختلف حصن ۾ پکڙيل آهن، جيتوڻيڪ انهن جي اڪثريت آمريڪا ۽ يورپ ۾ آهي. 2004ع کان وٺي ميڊياوڪي ڊولپرن لاءِ روبرو گڏجاڻيون ۽ پروگرامنگ سيشن سال ۾ هڪ ڀيرو يا ڪيترائي ڀيرا منعقد ٿيندا رهيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Events |title=Events |publisher=Mediawiki.org |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181546/https://www.mediawiki.org/wiki/Events |url-status=live }}</ref> ڪو به شخص منصوبي جي [[پاچ (ڪمپيوٽنگ)|پاچ]]ن کي ان جي [[گِٽ]]/[[گيريٽ (سافٽويئر)|گيريٽ]] [[ذخيرو (نسخو ضابطو)|ذخيري]] ۾ جمع ڪرائي سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |title=Development policy |publisher=MediaWiki |date=July 19, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130737/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |url-status=live }}</ref> اهڙا پگهاردار پروگرامر پڻ آهن جيڪي بنيادي طور [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] لاءِ منصوبا تيار ڪن ٿا. ميڊياوڪي جا ڊولپر [[گوگل سمر آف ڪوڊ]] ۾ پڻ حصو وٺن ٿا، جتي اهي انهن شاگردن لاءِ رهنما مقرر ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا جيڪي ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ ۽ واڌاري وارن منصوبن تي ڪم ڪرڻ چاهين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |title=Summer of Code |publisher=MediaWiki |date=March 26, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130220/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |url-status=live }}</ref> نومبر 2012ع کان اڳ واري سال دوران لڳ ڀڳ ٻه سئو ڊولپر اهڙا هئا جن ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ يا ان جي واڌارن ۾ تبديليون شامل ڪيون هيون.<ref>{{cite web |url=https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |title=Wikimedia |publisher=Open Hub |access-date=November 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173356/https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |archive-date=September 14, 2017 |url-status=live }} Approximate counts (not deduplicated) as of November 4, 2012: 139 for core, 155 for extensions supported by WMF, 190 and 42 for extensions only hosted on WMF's Git and SVN repositories respectively.</ref> ميڊياوڪي جا وڏا نسخا لڳ ڀڳ هر ڇهن مهينن ۾ جاري ڪيا ويندا آهن، جنهن لاءِ واڌ واري شاخ جا سنيپ شاٽ ورتا ويندا آهن، ۽ اها شاخ لڳاتار هلندڙ حالت ۾ رکبي آهي؛<ref name="MediaWiki-2018">{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |title=Version lifecycle |publisher=MediaWiki |date=September 5, 2018 |access-date=October 21, 2018 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617015450/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |url-status=live }}</ref> [[ننڍو نسخو|ننڍا نسخا]]، يا [[نقطي نسخو|نقطي نسخا]]، ضرورت موجب [[سافٽويئر نقص|خرابين]] (خاص طور حفاظتي مسئلن) کي درست ڪرڻ لاءِ جاري ڪيا ويندا آهن. ميڊياوڪي کي [[لاڳيتي يڪجائي]] واري ترقي ماڊل هيٺ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ سافٽويئر تبديليون باقاعدگي سان وڪيميڊيا جي سائيٽن تي زنده حالت ۾ لاڳو ڪيون وينديون آهن.<ref name="MediaWiki-2018" /> ميڊياوڪي وٽ هڪ عوامي [[خرابي ڳولهڻ وارو نظام]] پڻ آهي، ''phabricator.wikimedia.org''، جيڪو [[فئبريڪيٽر]] هلائي ٿو. هي سائيٽ [[سافٽويئر خاصيت]]ن ۽ [[سافٽويئر سڌاري]] جي گهرجن لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. == وڌيڪ ڏسو == *[[وڪيميڊيا ڪامنز]] *وڪي * موئن موئن == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] q0cu1xo450oxibe2t52pjs5hgss9jka 369028 369027 2026-04-01T00:23:20Z Intisar Ali 8681 369028 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ ==تاريخ== [[File:Magnus Manske.png|thumb|alt=ميگنس مانسڪي|[[ميگنس مانسڪي]]، 2012ع ۾]] جڏهن وڪيپيڊيا جنوري 2001ع ۾ شروع ٿي، تڏهن اها اڳ ۾ موجود [[وڪي سافٽويئر]] نظام، [[يوزموڊ وڪي]]، تي هلندي هئي. يوزميڊياوڪي [[پرل]] پروگرامنگ ٻولي ۾ لکيل هئي، ۽ سڀئي وڪي صفحا متن ([[ٽيڪسٽ فائيل]]) فائيلن ۾ محفوظ ڪندي هئي. هي سافٽويئر جلد ئي ڪارڪردگي ۽ خاصيتن ٻنهي لحاظ کان محدود ثابت ٿيو. 2001ع جي وچ ڌاري، [[ميگنس مانسڪي]]—جيڪو [[ڪولون يونيورسٽي]] جو شاگرد ۽ ڊولپر هو ۽ گڏوگڏ [[وڪيپيڊيا برادري]] جو رڪن پڻ هو—نئين سافٽويئر تي ڪم شروع ڪيو جيڪو يوزميڊياوڪي (UseModWiki) جي جاءِ وٺندو ۽ خاص طور وڪيپيڊيا لاءِ تيار ڪيو ويندو. هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] اسڪرپٽنگ ٻولي ۾ لکيو ويو، ۽ ان جي سموري معلومات [[مائي ايس ڪيو ايل]] ڊيٽابيس ۾ محفوظ ڪئي وئي. نئون سافٽويئر 24 آگسٽ 2001ع تائين گهڻو ڪري تيار ٿي ويو، ۽ ٿوري ئي وقت بعد ان لاءِ هڪ آزمائشي وڪي ٺاهي وئي. هن سافٽويئر جي پهرين مڪمل عملدرآمد 9 نومبر 2001ع تي نئين [[ميٽا وڪيپيڊيا]] تي ڪيو ويو. خواهش هئي ته ان کي فوراً انگريزي وڪيپيڊيا تي به لاڳو ڪيو وڃي.<ref name="New script demand">{{cite web |last1=Bartlett |first1=Manning |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |url-status=live }}</ref> پر مانسڪي کي خدشو هو ته ڪرسمس کان اڳ ٿيندڙ آخري امتحانن دوران جيڪڏهن ڪو [[سافٽويئر نقص]] ٿيو ته نئين ويب سائيٽ کي نقصان پهچي سگهي ٿو؛<ref name="Script response">{{cite web |last1=Manske |first1=Magnus |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |url-status=live }}</ref> تنهنڪري انگريزي وڪيپيڊيا تي لانچ 25 جنوري 2002ع تائين ملتوي ڪئي وئي. ان کان پوءِ هي سافٽويئر آهستي آهستي ان وقت جي سڀني وڪيپيڊيا ٻولي وارن سائيٽن تي لاڳو ڪيو ويو. هن سافٽويئر کي "پي ايڇ پي اسڪرپٽ" ۽ "مرحلو ٻيو" چيو ويو، جڏهن⁠تہ اڳ واري يوزميڊياوڪي واري مرحلي کي پوءِ "مرحلو پهريون" سڏيو ويو. وڌندڙ استعمال سبب جلد ئي لوڊ جا مسئلا ٻيهر پيدا ٿيا، ۽ ٿوري ئي وقت بعد سافٽويئر کي ٻيهر لکت ڪرڻ شروع ڪيو ويو؛ هن ڀيري [[لي ڊينيئل ڪروڪر]] طرفان، جنهن کي "مرحلو ٽيون" سڏيو ويو. هي نئون سافٽويئر پڻ پي ايڇ پي PHP ۾ لکيو ويو ۽ ماء ايس ڪيو ايل بيڪنڊ (MySQ backend) استعمال ڪيو، ۽ مرحلو ٻئي جي بنيادي انٽرفيس کي برقرار رکيو، پر وڌيڪ [[اسڪيليبيليٽي]] شامل ڪئي وئي. "مرحلو ٽيون" سافٽويئر جولاءِ 2002ع ۾ وڪيپيڊيا تي لاڳو ٿيو. [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو اعلان 20 جون 2003ع تي ڪيو ويو. جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي مددگار ڊينيئل ميئر سافٽويئر لاءِ "ميڊياوڪي" نالو تجويز ڪيو، جيڪو "وڪيميڊيا" سان لاڳاپيل لفظي راند هئي.<ref>{{cite web |url = https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |last = Mayer |first = Daniel |title = Phase IV, Wikibooks.org/.com and WikimediaFoundation.org/.com (was Wikis and uniformity) |work = Wikipedia-L mailing list |date=Jul 19, 2003 |access-date = January 18, 2015 |archive-date = July 12, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170712002739/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |url-status = live }}</ref> ميڊياوڪي نالو آهستي آهستي آگسٽ 2003ع کان استعمال ٿيڻ لڳو. هن نالي سبب اڪثر مونجهارو پيدا ٿيندو هو ڇاڪاڻ⁠تہ اهو "وڪيميڊيا" نالي سان گهڻو مشابهت رکي ٿو (۽ اهو وري "وڪيپيڊيا" سان مشابهت رکي ٿو).<ref>{{cite web |url = https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |title = Differences between Wikipedia, Wikimedia, MediaWiki, and wiki |publisher = MediaWiki |access-date = May 30, 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090701102809/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |archive-date = July 1, 2009 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جو پهريون نسخو، 1.1، ڊسمبر 2003ع ۾ جاري ٿيو. [[File:MediaWiki logo.png|thumb|ميڊياوڪي لوگو اپريل 1، 2021 تائين]] پراڻو [[لوگو]] [[ايرڪ مولر]] طرفان ٺاهيو ويو، جنهن لاءِ [[فلورنس نيبارٽ-ڊيووارڊ]] طرفان ورتل گلن جي تصوير استعمال ڪئي وئي، ۽ اصل ۾ اهو نئون [[وڪيپيڊيا لوگو]] چونڊ مقابلي لاءِ پيش ڪيو ويو هو، جيڪو 20 جولاءِ کان 27 آگسٽ 2003ع تائين ٿيو.<ref>{{Cite web|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|title=International logo contest |website=Meta-Wiki |language=en|access-date=April 9, 2020|archive-date=May 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509163823/https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title = International logo contest/results |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest/Results&oldid=509000 |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 10, 2007 |access-date = March 14, 2007 |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest%2FResults&oldid=509000 |url-status = live }}</ref> لوگو ٽئين نمبر تي آيو، ۽ پوءِ ميڊياوڪي جي نمائندگي لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن⁠تہ ٻئي نمبر وارو لوگو وڪيميڊيا فائونڊيشن لاءِ استعمال ڪيو ويو.<ref>{{cite web |title = Historical/Logo history |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta:Historical/Logo_history&oldid=513925 |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 17, 2007 |access-date = March 14, 2007 |work = Meta-wiki |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta%3AHistorical%2FLogo_history&oldid=513925 |url-status = live }}</ref> ٻٽيون چورس ڏنگيون ('''[[&nbsp;]]''') ميڊياوڪي ۾ ٻين وڪي صفحن ڏانهن [[پروگرامنگ ٻولين جي نحو|نحو]] ذريعي [[هائپرلنڪ]] ٺاهڻ جي علامت آهن؛ جڏهن⁠ تہ [[سورج مکي]] وڪيپيڊيا جي مواد جي تنوع، ان جي لڳاتار واڌ، ۽ فطري وسعت جي علامت آهي.<ref>{{cite web |title = <nowiki>File talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png</nowiki> – Meta |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |author = Erik Möller |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = July 26, 2003 |access-date = February 3, 2013 |archive-date = January 30, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160130205926/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |url-status = live }}</ref> بعد ۾، {{Visible anchor|بروڪ وائبر|برائن وائبر}}، جيڪو [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو [[چيف ٽيڪنالاجي آفيسر]] هو،<ref>{{cite book |title = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder |author = David Weinberger | author-link = David Weinberger |year = 2007 |publisher = Times Books |isbn = 978-0-8050-8043-8 |page = [https://archive.org/details/everythingismisc00davi/page/99 99] |title-link = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder }}</ref> هن [[رليز مينيجر]] جو ڪردار سنڀاليو.<ref name="MediaWiki_history">{{cite web |url = //www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |access-date = August 4, 2013 |title = MediaWiki history |work = MediaWiki website |archive-date = October 27, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201027154036/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |url-status = live }}</ref><ref name="WikipediaandMediaWikiTalk">{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |date = April 28, 2006 |access-date = September 23, 2009 |title = Wikipedia and MediaWiki |work = Presentation MediaWiki development (video) |archive-url = https://web.archive.org/web/20110414151917/https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |archive-date = April 14, 2011 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي ۾ اهم مرحلن ۾ شامل آهن: [[زمرا بندي]] نظام (2004ع)؛ [[پارسر]] فنڪشن (2006ع)؛ [[جهنڊي لڳل ترميمون]] (2008ع)؛<ref name="Introducing">{{citation |title = Introducing new features to Wikipedia |author1 = M Schindler |author2 = D Vrandecic |publisher = Proceedings of WebSci |year = 2009 |url = https://www.researchgate.net/publication/224219255 |access-date = June 24, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180624093211/https://www.researchgate.net/publication/224219255_Introducing_New_Features_to_Wikipedia_Case_Studies_for_Web_Science |archive-date = June 24, 2018 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> "ريسورس لوڊر"، جيڪو [[سي ايس ايس]] ۽ جاوا اسڪرپٽ پهچائڻ وارو نظام آهي (2011ع)؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |title=MediaWiki ResourceLoader |publisher=Mediawiki.org |access-date=July 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308030735/https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |archive-date=March 8, 2013 |url-status=live }}</ref> ۽ [[وِجُوئل ايڊيٽر]]، هڪ "جيڪو ڏسو اهو حاصل ڪريو" ([[ويزي ويگ]] (WYSIWYG)) سنوار پليٽفارم (2013ع).<ref>{{Cite web|url = https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|publisher = MediaWiki|access-date = September 15, 2013|title = VisualEditor – MediaWiki|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927190403/https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|archive-date = September 27, 2013|url-status = live|df = mdy-all}}</ref> نئين لوگو ٺاهڻ جو مقابلو 22 جون 2020ع تي شروع ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ پراڻو لوگو بٽميپ bitmap تصوير هو ۽ ان ۾ تمام گهڻي تفصيل هئي، جنهن ڪري مختلف ريزوليوشن resolution تي ڏيکارڻ ۾ مسئلا پيدا ٿيندا هئا. ٻن مرحلن جي ووٽنگ کان پوءِ، نئون ۽ موجوده ميڊياوڪي لوگو، جيڪو [[سيرجيو ميگپائي]] ٺاهيو، 24 آڪٽوبر 2020ع تي چونڊيو ويو ۽ 1 اپريل 2021ع تي سرڪاري طور اختيار ڪيو ويو.<ref name="new_logo">{{cite web |last1=Sarabadani |first1=Amir |title=Logo of MediaWiki has changed |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=April 2, 2021 |date=March 31, 2021 |archive-date=April 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402053427/https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |url-status=live }}</ref> === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويزي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويزي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڪارڪردگي ۽ ذخيرو== ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ويب جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ سائيٽن مان هڪ، وڪيپيڊيا، کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، تنهنڪري ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي ۽ [[اسڪيليبيليٽي]] کي تمام گهڻو بهتر ڪيو ويو آهي.<ref name="WikipediaandMediaWikiTalk"/> ميڊياوڪي [[اسڪواڊ (سافٽويئر)|اسڪواڊ]]، [[لوڊ بيلنسنگ (ڪمپيوٽنگ)|لوڊ بيلنس ٿيل]] ڊيٽابيس نقل، ڪلائنٽ-سائيڊ ڪيش، [[ميم ڪيشڊ]] يا ٽيبل-بنياد ڪيش استعمال ڪري ٿو ته جيئن گهڻو استعمال ٿيندڙ سوالن جي نتيجن کي تيزيءَ سان سنڀالي سگهجي. ان کان علاوه سادي جامد فائيل ڪيش، خاصيتن ۾ گهٽتائي وارو آپريشن، ترميمي متن جي دٻاءُ، ۽ ڊيٽابيس آپريشنن لاءِ نوڪرين جي قطار پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي ڊولپرن سافٽويئر کي بهتر ڪرڻ لاءِ مهانگا الگورٿم ۽ ڊيٽابيس سوالن کان بچڻ، مهانگي نتيجن کي ڪيش ڪرڻ، ۽ ڪوڊ جي اهم حصن کي [[پروفائيلنگ (ڪمپيوٽر پروگرامنگ)|پروفائيلنگ]] ذريعي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو.<ref name="Bergsma">{{citation|author=Bergsma, Mark|url=https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|title=Wikimedia Architecture|access-date=October 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000935/https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي جو ڪوڊ اهڙي طرح ٺاهيو ويو آهي جو ڊيٽا لکڻ لاءِ پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس استعمال ٿئي ۽ پڙهڻ لاءِ صرف پڙهڻ واري ڊيٽابيس مان ڊيٽا حاصل ڪئي وڃي، جيتوڻيڪ جيڪڏهن پڙهڻ واري ڊيٽابيس تازه نه هجي ته پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس مان به ڪجهه پڙهڻ جا ڪم ٿي سگهن ٿا. [[ميٽا ڊيٽا]]، جهڙوڪ مضمونن جي ترميمي تاريخ، مضمونن جا لاڳاپا (لنڪ، زمرا وغيره)، استعمال ڪندڙ اڪائونٽ ۽ سيٽنگون بنيادي ڊيٽابيس ۾ محفوظ ٿي سگهن ٿيون ۽ ڪيش ٿي سگهن ٿيون؛ جڏهن⁠تہ اصل ترميمي متن، جيڪو گهٽ استعمال ٿيندو آهي، ٻاهرين ذخيرن ۾ [[بلو ب اسٽوريج]] جي صورت ۾ محفوظ ٿي سگهي ٿو. هي سافٽويئر وڏي پيماني جي [[وڪي فارمز]] جهڙوڪ [[وڪيميڊيا]] لاءِ مناسب آهي، جنهن وٽ آگسٽ 2011 تائين لڳ ڀڳ 800 وڪيون هيون. تنهن هوندي به ميڊياوڪي اهڙين تنصيبات کي سنڀالڻ لاءِ ڪو به اندروني گرافڪ يوزر انٽرفيس مهيا نٿو ڪري. تجربي مان معلوم ٿيو آهي ته ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ گهڻيون ترميمون اڳين ترميم کان ٿوريون ئي مختلف هونديون آهن. تنهنڪري، ڪنهن مضمون جون پوئين ترميمون پاڻ ۾ ڳنڍي پوءِ دٻائي سگهجن ٿيون، جنهن سان تمام وڏي [[ڊيٽا ڪمپريشن ريشو]] حاصل ٿي سگهي ٿي، جيڪا 100 ڀيرا تائين ٿي سگهي ٿي.<ref name=Bergsma /> معماري بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ، جهڙوڪ اهو وڪي متن کي ڪيئن محفوظ ڪري ٿو ۽ هڪ صفحو ڪيئن تيار ڪري ٿو، ڏسو [[خارجي ڳنڍڻا]]. ==حدون== Parser ميڊياوڪي نحو لاءِ عملي طور معياري حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا رسمي نحو مقرر نه ڪئي وئي آهي. انهيءَ رسمي تعريف جي کوٽ سبب ميڊياوڪي لاءِ [[ويزي وگ]] سنواريندڙ ٺاهڻ ڏکيو رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪيترائي ويزي وگ WYSIWYG واڌارا موجود آهن، جن ۾ مشهور [[وِجُوئل ايڊيٽر]] پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي کي خاص طور [[آن لائين فورم]] يا بلاگنگ سافٽويئر جي متبادل طور ٺاهيو نه ويو آهي،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |title=Manual:What is |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي انهن ٻنهي کي ممڪن بڻائين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |title=Extension:StructuredDiscussions |publisher=MediaWiki |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181448/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |title=Extension:Wikilog |publisher=MediaWiki |date=November 27, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922080626/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |archive-date=September 22, 2014 |url-status=live }}</ref> نئين ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ عام آهي ته ڪجهه غلطيون ڪن، جهڙوڪ چار ٽِلڊ (~) سان پوسٽ تي صحيح ڪرڻ وساري ڇڏڻ (<nowiki>~~~~</nowiki>),<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |title=Help:Signatures |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115143342/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |archive-date=November 15, 2008 |url-status=live }}</ref> يا هٿ سان سادي لکت واري صحيح لکڻ،<ref>{{citation|citeseerx = 10.1.1.133.1456|author1=N Augar |author2=R Raitman |author3=W Zhou |title=Teaching and learning online with wikis|publisher=Beyond the comfort zone|year=2004|pages=95–104 }}</ref> ڇاڪاڻ⁠تہ ميڊياوڪي بحث صفحن تي رابطي جي مخصوص طريقي کان اڻواقف هوندا آهن. ٻي طرف، انهن بحث صفحن جو فارميٽ هڪ استاد طرفان هڪ مضبوط خاصيت طور بيان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو روايتي ٿريڊ ٿيل بحث فورمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تفصيلي بحث جون سهولتون ڏئي ٿو. مثال طور، سڄي پيغام جو جواب ڏيڻ بدران، بحث ڪندڙ اصل صفحي جي ڪنهن به لفظ مان نئين وڪي صفحي ڏانهن ڳنڍڻو ٺاهي سگهي ٿو. بحث کي سمجهڻ آسان هوندو آهي ڇاڪاڻ⁠تہ مواد ڳنڍيل وڪي صفحن ذريعي موجود هوندو آهي، روايتي فورمن جيان جوابن جي ڊگهي قطار بدران. بهرحال، ڪجهه حالتن کان سواءِ، شاگرد هن سهولت کي استعمال نه ڪندا هئا، شايد روايتي سڌي بحث واري طريقي سان واقفيت ۽ مواد کي وڌيڪ [[ڳنڍڻن سان ڀرپور]] بڻائڻ بابت رهنمائي جي کوٽ سبب.<ref>{{citation|title=Analysis of the use of Wiki-based collaborations in enhancing student learning|author=Cubric, Marija|publisher=University of Hertfordshire|year=2007|page=11|url=https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|access-date=April 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515005430/https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|archive-date=May 15, 2011|url-status=dead}}</ref> ميڊياوڪي ۾ ڊفالٽ طور اهڙي دستاويزن ٺاهڻ لاءِ گهٽ سهولت موجود آهي جيڪي ٻين صفحن مان ڊيٽا گڏ ڪري پاڻمرادو تيار ٿين. اهڙين خاصيتن کي ميڊياوڪي اندر شامل ڪرڻ بابت ڪجهه تحقيق پڻ ڪئي وئي آهي.<ref>{{citation|title=User defined structural searches in mediawiki|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1379099|publisher=Proceedings of the nineteenth ACM conference on Hypertext and hypermedia|isbn=978-1-59593-985-2|year=2008|author1=Albertsen, Johannes |author2=Bouvin, Niels Olof |name-list-style=amp }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] واڌارو اهڙيون خاصيتون مهيا ڪري ٿو. اهو وڪيپيڊيا تي استعمال نٿو ٿئي، پر 1,600 کان وڌيڪ ٻين ميڊياوڪي تنصيبات ۾ استعمال ٿي رهيو آهي.<ref>{{Cite web |url=https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_MediaWiki |title=Extension:Semantic MediaWiki – WikiApiary |access-date=October 12, 2019 |archive-date=October 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026002750/https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_Mediawiki |url-status=live }}</ref> Wikibase ريپوزيٽري Repository ۽ وڪي بيس ريپوزيٽري گراھڪ ترتيبوار [[وڪيڊيٽا]] ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن، ۽ ڪجهه حد تائين [[سيمينٽڪ ويب]] خاصيتون ۽ مرڪزي ڊيٽا کي مختلف وڪيپيڊيا مضمونن جي انفوباڪس سان ڳنڍڻ جي سهولت ڏين ٿا. ميڊياوڪي کي اپگريڊ ڪرڻ عام طور مڪمل طور پاڻمرادو هوندو آهي ۽ سائيٽ جي مواد يا سانچي پروگرامنگ ۾ تبديلي جي ضرورت نه پوندي آهي. تاريخي طور ڪجهه مسئلا تڏهن پيش آيا جڏهن تمام پراڻن نسخن مان اپگريڊ ڪيو ويو.<ref>{{citation|title=Toward upgrades-as-a-service in distributed systems|author1=T Dumitraş |author2=P Narasimhan |publisher=Proceedings of the 10th ACM/IFIP/USENIX International Conference on Middleware|year=2009|pages=1–2 |url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1657019}}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> ==تحفظ== ميڊياوڪي جي ڊولپرن بنيادي ڪوڊ ۽ واڌارن ٻنهي لاءِ حفاظتي معيار لاڳو ڪيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |title=Security for developers |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125053458/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> [[ايس ڪيو ايل سوال]] ۽ HTML جي ٻاھرين ڏيک کي عام طور اهڙن ريپر wrapper فنڪشنن وسيلي سنڀاليو ويندو آهي جيڪي [[جاءِ-جاءِ اسڪرپٽنگ]] ۽ [[ايس ڪيو ايل انجيڪشن]] کان بچاءَ لاءِ تصديق، escaping ۽ filtering ڪندا آهن.<ref>{{citation|url=https://blogs.techrepublic.com/security/?p=451|title=Five security tips from MediaWiki's lead developer|author=Perrin, Chad|date=April 30, 2008|publisher=Tech Republic}}{{Dead link|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ميڊياوڪي جي ڪنهن نسخي جي جاري ٿيڻ کان پوءِ ڪيترن ئي حفاظتي مسئلن لاءِ patch جاري ڪرڻا پيا آهن،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/News |title=News |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102554/https://www.mediawiki.org/wiki/News |archive-date=October 6, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ان ئي مناسبت سان MediaWiki.org چوي ٿي ته "توهان کڻي سگهو ٿا سڀ کان اهم حفاظتي قدم اهو آهي ته پنهنجي سافٽويئر کي تازه ترين رکو"، جنهن لاءِ اعلان واري [[مراسلاتي فهرست]] ۾ شامل ٿيڻ ۽ اعلان ڪيل حفاظتي تازه ڪاريون نصب ڪرڻ ضروري آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |title=Manual:Security |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162807/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> ==سهائتا== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ سهائتا هنن ذريعن تي مشتمل آهي: * ميڊياوڪي.او آر جي، جنهن ۾ مددگار ڊيسڪ پڻ شامل آهي. * هڪ سرڪاري مراسلاتي فهرست، ميڊياوڪي-l. * ميڊياوڪي جي انتظام بابت ڪيتريون ئي ڪتابون لکيون ويون آهن،<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki Books about MediaWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227181503/https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki |date=December 27, 2018 }}, mediawiki.org</ref> جن ۾ ڪجهه مفت آن لائين ڪتاب پڻ شامل آهن.<ref>{{cite book|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|title=MediaWiki Administrator's Handbook|publisher=[[وڪي ڪتاب]]|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020055454/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|publisher=Wikibooks|title=MediaWiki User Guide|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020060147/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref> ==اجازت نامو== ميڊياوڪي آزاد ۽ کليل ذريعو سافٽويئر آهي ۽ [[جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس]] جي نسخي 2 يا ان کان پوءِ جي ڪنهن به نسخي جي شرطن هيٺ ورهايو وڃي ٿو. ان جي دستاويزات، جيڪي ان جي سرڪاري ويب سائيٽ www.mediawiki.org تي موجود آهن، [[ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0 اجازت نامو|ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0]] اجازت نامي هيٺ جاري ڪيا ويا آهن، جڏهن ته ڪجهه مدد وارا صفحا، جيڪي نون وڪي تنصيبات ۾ آزاديءَ سان نقل ڪرڻ ۽/يا ميڊياوڪي سافٽويئر سان گڏ ورهائڻ لاءِ رکيا ويا آهن، قانوني مسئلن کان بچڻ لاءِ [[عوامي ملڪيت]] ۾ ڇڏيا ويا آهن، خاص طور انهن وڪين لاءِ جيڪي ٻين اجازت نامن هيٺ هلن ٿيون.<ref>{{cite web |title=MediaWiki.org Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823141546/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |archive-date=August 23, 2023 |access-date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |title=Project:PD help |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=October 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029184538/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |url-status=live }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي عام طور [[کليل فائيل فارميٽ]]ن جي استعمال کي ترجيح ڏيندي رهي آهي.<ref>{{citation|url=https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|title=Wikipedia gears up for flood of video and photo files|date=November 19, 2008|author=Rafe Needleman|publisher=C-Net|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806080149/https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|archive-date=August 6, 2009|url-status=live}}</ref> ==ترقي== ميڊياوڪي جي ترقي ۽ سار سنڀال لاءِ رضاڪارن جي هڪ سرگرم برادري موجود آهي. ميڊياوڪي جا ڊولپر دنيا جي مختلف حصن ۾ پکڙيل آهن، جيتوڻيڪ انهن جي اڪثريت آمريڪا ۽ يورپ ۾ آهي. 2004ع کان وٺي ميڊياوڪي ڊولپرن لاءِ روبرو گڏجاڻيون ۽ پروگرامنگ سيشن سال ۾ هڪ ڀيرو يا ڪيترائي ڀيرا منعقد ٿيندا رهيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Events |title=Events |publisher=Mediawiki.org |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181546/https://www.mediawiki.org/wiki/Events |url-status=live }}</ref> ڪو به شخص منصوبي جي [[پاچ (ڪمپيوٽنگ)|پاچ]]ن کي ان جي [[گِٽ]]/[[گيريٽ (سافٽويئر)|گيريٽ]] [[ذخيرو (نسخو ضابطو)|ذخيري]] ۾ جمع ڪرائي سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |title=Development policy |publisher=MediaWiki |date=July 19, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130737/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |url-status=live }}</ref> اهڙا پگهاردار پروگرامر پڻ آهن جيڪي بنيادي طور [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] لاءِ منصوبا تيار ڪن ٿا. ميڊياوڪي جا ڊولپر [[گوگل سمر آف ڪوڊ]] ۾ پڻ حصو وٺن ٿا، جتي اهي انهن شاگردن لاءِ رهنما مقرر ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا جيڪي ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ ۽ واڌاري وارن منصوبن تي ڪم ڪرڻ چاهين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |title=Summer of Code |publisher=MediaWiki |date=March 26, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130220/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |url-status=live }}</ref> نومبر 2012ع کان اڳ واري سال دوران لڳ ڀڳ ٻه سئو ڊولپر اهڙا هئا جن ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ يا ان جي واڌارن ۾ تبديليون شامل ڪيون هيون.<ref>{{cite web |url=https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |title=Wikimedia |publisher=Open Hub |access-date=November 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173356/https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |archive-date=September 14, 2017 |url-status=live }} Approximate counts (not deduplicated) as of November 4, 2012: 139 for core, 155 for extensions supported by WMF, 190 and 42 for extensions only hosted on WMF's Git and SVN repositories respectively.</ref> ميڊياوڪي جا وڏا نسخا لڳ ڀڳ هر ڇهن مهينن ۾ جاري ڪيا ويندا آهن، جنهن لاءِ واڌ واري شاخ جا سنيپ شاٽ ورتا ويندا آهن، ۽ اها شاخ لڳاتار هلندڙ حالت ۾ رکبي آهي؛<ref name="MediaWiki-2018">{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |title=Version lifecycle |publisher=MediaWiki |date=September 5, 2018 |access-date=October 21, 2018 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617015450/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |url-status=live }}</ref> [[ننڍو نسخو|ننڍا نسخا]]، يا [[نقطي نسخو|نقطي نسخا]]، ضرورت موجب [[سافٽويئر نقص|خرابين]] (خاص طور حفاظتي مسئلن) کي درست ڪرڻ لاءِ جاري ڪيا ويندا آهن. ميڊياوڪي کي [[لاڳيتي يڪجائي]] واري ترقي ماڊل هيٺ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ سافٽويئر تبديليون باقاعدگي سان وڪيميڊيا جي سائيٽن تي زنده حالت ۾ لاڳو ڪيون وينديون آهن.<ref name="MediaWiki-2018" /> ميڊياوڪي وٽ هڪ عوامي [[خرابي ڳولهڻ وارو نظام]] پڻ آهي، ''phabricator.wikimedia.org''، جيڪو [[فئبريڪيٽر]] هلائي ٿو. هي سائيٽ [[سافٽويئر خاصيت]]ن ۽ [[سافٽويئر سڌاري]] جي گهرجن لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. ==ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ سائيٽون== {{See also|زمرو:ميڊياوڪي ويب سائيٽون}} [[File:Wikia Block user.jpeg|thumb|[[فئنڊم (ويب سائيٽ)|فئنڊم]] پڻ ميڊياوڪي استعمال ڪري ٿو.]] ميڊياوڪي جو سڀ کان مشهور استعمال [[وڪيپيڊيا]] ۾ ٿيو آهي ۽ ان کان گهٽ درجي ۾ وڪي ميڊيا فائونڊيشن جي ٻين منصوبن ۾. [[فئنڊم (ويب سائيٽ)|فئنڊم]]، جيڪو هڪ [[وڪي هوسٽنگ سروس]] آهي ۽ اڳ ۾ وڪيا سڏبو هو، ميڊياوڪي تي هلندو آهي. ٻيون عوامي وڪيون جيڪي ميڊياوڪي تي هلن ٿيون انهن ۾ [[وڪي هاو]] ۽ [[ايس اين پيڊيا]] شامل آهن. [[وڪي ليڪس]] شروعات ۾ ميڊياوڪي تي ٻڌل سائيٽ هئي، پر هاڻي اها وڪي ناهي. وڪيپيڊيا جا ڪيترائي متبادل وڪي انسائيڪلوپيڊيا پڻ ميڊياوڪي تي هلن ٿا، جن ۾ [[سيٽيزينڊيم]]، [[ميٽاپيڊيا]]، [[اسڪالرپيڊيا]] ۽ [[ڪنزرويپيڊيا]] شامل آهن. ميڊياوڪي ڪيترين وڏين ڪمپنين جي اندروني نظامن ۾ پڻ استعمال ٿيندو آهي، جن ۾ [[نوويل]] ۽ [[انٽيل]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/MediaWiki_testimonials MediaWiki testimonials] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111223511/https://www.mediawiki.org/wiki/MediaWiki_testimonials |date=January 11, 2012 }}, mediawiki.org</ref><ref>{{cite web|url=https://socialmedia.biz/2010/07/08/the-story-of-intelpedia-a-model-corporate-wiki/|title=The story of Intelpedia: A model corporate wiki|work=Socialmedia.biz|access-date=August 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130916232246/https://socialmedia.biz/2010/07/08/the-story-of-intelpedia-a-model-corporate-wiki/|archive-date=September 16, 2013|url-status=live}}</ref> حڪومتن اندر ميڊياوڪي جي اهم استعمالن ۾ [[انٽيليپيڊيا]] شامل آهي، جيڪو [[آمريڪا انٽيليجنس ڪميونٽي]] استعمال ڪري ٿي، [[ڊپلوپيڊيا]] جيڪو [[آمريڪا اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ]] استعمال ڪري ٿو، ۽ مل وڪي جيڪو [[مل سوئيٽ]] جو حصو آهي ۽ [[آمريڪا ڊپارٽمينٽ آف ڊفينس]] استعمال ڪري ٿو. [[گڏيل قومن جو نظام]] جون اداريون جهڙوڪ [[گڏيل قومن ترقي پروگرام]] ۽ [[گڏيل قومن عورتن جي ترقي لاءِ بين الاقوامي تحقيق ۽ تربيت اداري]] (انسٽراو) پڻ پنهنجون وڪيون ميڊياوڪي استعمال ڪندي ٺاهيون، ڇاڪاڻ⁠ته "هي سافٽويئر وڪيپيڊيا هلائي ٿو، تنهنڪري ان جي مڪمل آزمائش ٿي چڪي آهي، مستقبل ۾ به ترقي ٿيندي رهندي، ۽ مستقبل جا ٽيڪنيشن ٻين وڪي سافٽويئر جي ڀيٽ ۾ ميڊياوڪي سان وڌيڪ واقف هوندا".<ref>{{cite web |url=https://journal.km4dev.org/journal/index.php/km4dj/article/view/99/159 |title=A stealth transformation: introducing wikis to the UN |author1=A. Maron |author2=M. Maron |publisher=Knowledge Management for Development Journal |year=2007 |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504030508/https://journal.km4dev.org/journal/index.php/km4dj/article/view/99/159 |archive-date=May 4, 2011 |url-status=dead }}</ref> [[فري سافٽويئر فائونڊيشن]] پڻ [[ليبرپلينيٽ]] سائيٽ لاءِ ميڊياوڪي استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web|url=https://www.libreplanet.org|title=LibrePlanet Homepage|access-date=December 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318110137/https://libreplanet.org/|archive-date=March 18, 2011|url-status=live}}</ref> ==ٻين آن لائين گڏيل ڪم ڪندڙ سافٽويئر سان مقابلو== {{Main|وڪي سافٽويئر جو مقابلو}} آن لائين گڏيل ڪم ڪندڙ سافٽويئر استعمال ڪندڙ ميڊياوڪي جي فنڪشنن ۽ ترتيب سان واقف هوندا آهن ڇاڪاڻ⁠ته اهو وڪيپيڊيا تي استعمال ٿئي ٿو. 2006 ۾ اڪيڊميا ۾ سماجي سافٽويئر بابت هڪ جائزي ۾ چيو ويو ته "ٻين وڪين جي مقابلي ۾، ميڊياوڪي ظاهري طور تي سادو هوندي به خوبصورت نظر اچي ٿو، ۽ ان ۾ آساني سان ترتيب ڏئي سگهجندڙ سائڊ مينيو ۽ اسٽائل شيٽ هوندي آهي".<ref>{{citation|title=Social Software in Academia|author=Bryant, Todd|publisher=Educause Quarterly|year=2006|url=https://net.educause.edu/ir/library/pdf/EQM0627.pdf|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222054230/https://net.educause.edu/ir/library/pdf/eqm0627.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=dead}}</ref> بهرحال، 2006 جي هڪ جائزي ۾ [[ڪانفلوئنس (سافٽويئر)]] کي وڌيڪ بهتر پيداوار قرار ڏنو ويو ڇاڪاڻ⁠ته ان جو API وڌيڪ استعمال لائق هو ۽ اهو ڪيترين وڪين کي بهتر نموني سپورٽ ڪري سگهندو هو.<ref name=Wikido/> 2009 ۾ [[هانگ ڪانگ يونيورسٽي]] ۾ هڪ مطالعي ۾ [[ٽو وڪي]] کي ميڊياوڪي سان ڀيٽيو ويو. ليکڪن ٻڌايو ته ٽو وڪي تعليمي مقالن ۽ ٽيڪنيڪل منصوبن جي ترقي لاءِ گڏيل اوزار طور استعمال ٿيندو رهيو آهي، جڏهن⁠ته ميڊياوڪي جو سڀ کان مشهور استعمال وڪيپيڊيا آهي. ٻنهي پليٽفارمن ۾ بحث ۽ ترقي جي ٽريڪنگ جي سهولت موجود آهي، پر ٽو وڪي ۾ "رپورٽ" وارو حصو آهي جيڪو ميڊياوڪي ۾ موجود ناهي. شاگردن ميڊياوڪي کي ٽو وڪي جي ڀيٽ ۾ استعمال ڪرڻ ۾ وڌيڪ آسان ۽ وڌيڪ دلچسپ سمجهيو. جڏهن انهن کان پڇيو ويو ته ڇا هو علم جي انتظام واري ڪورس جي گروپ منصوبي لاءِ ميڊياوڪي استعمال ڪرڻ جي سفارش ڪندا، ته 16 مان 15 شاگردن ميڊياوڪي کي ترجيح ڏني.<ref>{{citation|url=https://www.edu.hku.hk/samchu/docs/2009_user_experiences.pdf |author1=Liang, M. |author2=Chu, S. |author3=Siu, F. |author4=Zhou, A. |date=Dec 3–4, 2009 |title=Comparing User Experiences in Using Twiki & Mediawiki to Facilitate Collaborative Learning |publisher=Proceedings of the 2009 International Conference on Knowledge Management |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514030607/https://www.edu.hku.hk/samchu/docs/2009_user_experiences.pdf |archive-date=May 14, 2011 }}</ref> ٽو وڪي ۽ ميڊياوڪي ٻنهي وٽ لچڪدار پلگ ان آرڪيٽيڪچر موجود آهي.<ref>{{citation|title=Company-Wiki as a knowledge transfer instrument for reducing the shortage of skilled workers|publisher=Institute of Technology and Education|author=Schulz, Judith|year=2009|url=https://elib.suub.uni-bremen.de/ip/docs/00010611.pdf|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092952/https://elib.suub.uni-bremen.de/ip/docs/00010611.pdf|archive-date=March 4, 2016|url-status=live}}</ref> 2009 جي هڪ مطالعي ۾ شاگردن جي ميڊياوڪي ۽ [[گوگل ڊاڪس]] سان تجربي جو مقابلو ڪيو ويو، جنهن ۾ شاگردن گوگل ڊاڪس کي استعمال ۾ وڌيڪ آسان ترتيب جي ڪري وڌيڪ درجو ڏنو.<ref>{{citation|author1=Chu, S. |author2=Kennedy, D. |author3=Mak, M.|title=MediaWiki and Google Docs as online collaboration tools for group project co-construction|publisher=Proceedings of the 2009 International Conference on Knowledge Management|date=December 3–4, 2009|url=https://www.edu.hku.hk/samchu/docs/2009_mediawiki.pdf|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514030658/https://www.edu.hku.hk/samchu/docs/2009_mediawiki.pdf|archive-date=May 14, 2011|url-status=dead}}</ref> 2021 ۾ [[برازيلين نيوڪليئر انجنيئرنگ انسٽيٽيوٽ]] پاران ڪيل هڪ مطالعي ۾ ميڊياوڪي تي ٻڌل علم جي انتظام واري نظام جو مقابلو ٻن ٻين نظامن سان ڪيو ويو جيڪي [[ڊي اسپيس]] ۽ [[اوپن جرنل سسٽمز]] تي ٻڌل هئا.<ref name="Grecco-2021">{{Cite journal|last1=Grecco|first1=Claudio Henrique dos Santos|last2=Augusto|first2=Silas Cordeiro|last3=Souza|first3=Jaqueline Tavares Viana de|last4=Carvalho|first4=Paulo Victor Rodrigues|last5=Davila|first5=Adriana Loureiro|date=July 25, 2021|title=A Method for the evaluation of knowledge management systems|url=https://www.bjrs.org.br/revista/index.php/REVISTA/article/view/1250|journal=Brazilian Journal of Radiation Sciences|language=en|volume=9|issue=2B|doi=10.15392/bjrs.v9i2B.1250|s2cid=237733021|issn=2319-0612|access-date=November 12, 2021|archive-date=November 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112114628/https://www.bjrs.org.br/revista/index.php/REVISTA/article/view/1250|url-status=live|doi-access=free}}</ref> هن مطالعي ۾ ميڊياوڪي جي فائدي طور استعمال جي آسان هجڻ کي نمايان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠ته وڪي ميڊيا فائونڊيشن ميڊياوڪي اهڙي ويب سائيٽ لاءِ تيار ڪيو جيڪا عام ماڻهن لاءِ هئي (وڪيپيڊيا)، تنهنڪري ان جو يوزر انٽرفيس شروعات کان ئي وڌيڪ استعمال لائق ٺاهيو ويو ۽ ڊگهي عرصي تائين صارفن جي وڏي موٽ ملي.<ref name="Grecco-2021" /> ==وڌيڪ ڏسو== {{Portal|Free and open-source software}} [[مواد انتظام نظامن جي فهرست]] [[وڪي سافٽويئر جي فهرست]] [[بلو اسپائس]] [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] [[ايڪس او وا]] – آف لائين وڪيپيڊيا ۽ ٻيون وڪيون ڏسڻ لاءِ [[پي ايڇ پي]] – هڪ پروگرامنگ ٻولي جيڪا ميڊياوڪي کي هلائي ٿي ==حوالا== {{Reflist}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links|d=Q83|c=Category:MediaWiki|mw=Manual:What is MediaWiki?|m=MediaWiki|voy=no|species=no|s=no|n=no}} {{Official website|2=MediaWiki homepage}} {{Wikipedia}} {{Wiki software}} {{Wikimedia Foundation}} {{Authority control}} [[زمرو:ميڊياوڪي]] [[زمرو:2002 سافٽويئر]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس وارا مضمون]] [[زمرو:مثالي ڪوڊ وارا مضمون]] [[زمرو:گڏيل سافٽويئر]] [[زمرو:ڪراس پليٽفارم مفت سافٽويئر]] [[زمرو:مفت مواد انتظام نظام]] [[زمرو:پي ايڇ پي ۾ لکيل مفت سافٽويئر]] [[زمرو:مفت وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ لساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ورزن ڪنٽرول نظام]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جي تاريخ]] [[زمرو:GNU جنرل پبلڪ لائسنس هيٺ سافٽويئر]] == ٻاهريان رابطا == * [http://www.mediawiki.org ميڊياوڪي ويب سائيٽ] {{وڪي سافٽويئر}} [[زمرو:ميڊياوڪي|ميڊياوڪي]] [[زمرو:آزاد وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ اللساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ڪراس پليٽ فارم مفت سافٽويئر]] 2perc5qtfkk8nrgrj5jm47ohw6som1c 369029 369028 2026-04-01T00:25:43Z Intisar Ali 8681 369029 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = ميڊياوڪي | logo = {{dark mode switch|[[File:MediaWiki-2020-logo-(white-wordmark).svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|[[File:MediaWiki-2020-logo.svg|150px|frameless|alt=ميڊياوڪي لوگو]]|logo}} | screenshot = English Wikipedia screenshot.png | caption = ميڊياوڪي 1.40 جي الفا نسخي تي هلندڙ انگريزي وڪيپيڊيا جو مکيه صفحو | collapsible = yes | author = {{ubl|مئگنس مانسڪي|لي ڊينيئل ڪروڪر}} | developer = وڪي ميڊيا فائونڊيشن | released = {{Start date and age|2002|01|25}} | latest_release_version = {{MediaWiki version}} | latest_release_date = | latest preview version = | latest preview date = | discontinued = | programming language = پي ايڇ پي<ref>{{cite mailing list|mailing-list=mediawiki-announce|url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-announce/2019-December/000242.html|title=Announcing MediaWiki 1.34.0|date=December 19, 2019|access-date=December 19, 2019|first=Sam|last=Reed}}</ref> | operating system = ونڊوز، ميڪ او ايس، لينڪس، فري بي ايس ڊي، اوپن بي ايس ڊي، سولارس | platform = | size = 79.05 مي بي (ڪمپريس ٿيل) | language count = 459<ref>{{cite web |title=Names.php mediawiki |url=https://github.com/wikimedia/mediawiki/blob/33440f23c6deab2c1fab0a9ca7ead30d64a3ea2e/languages/data/Names.php }}</ref> | language footnote = | genre = وڪي سافٽويئر | license = جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس | website = {{Official URL}} | standard = | AsOf = | bodystyle = width:323px }} '''ميڊياوڪي''' ({{lang-en| '''MediaWiki'''}}) هڪ [[سافٽويئر]] آهي، جنهن جي ذريعي [[وڪي]] ويب سائيٽ جو انتظام هلي ٿو. وڪي ويب سائيٽ [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جي گهڻين [[منصوبن|رٿائن]] ۾ استعمال هيٺ آهي، انکان سواءِ ٻيون به گهڻيون ئي ويب سائيٽون آهن، جيڪي ان سافٽويئر کي استعمال ڪن ٿيون۔ ميڊياوڪي کي اصل ۾ [[وڪيپيڊيا]] جي ضرورتن جي پورائي کي نظر رکندي ترقي ڏني وئي هئي. ميڊياوڪي [[پي ايڇ پي]] ڪمپيوٽر جي ٻولي ۾ لِکيل آهي، ۽ [[گنو|GNU گنو]] اجازت جي تحت عام فائدي جي لاءِ مفت دستياب ۽ [[اوپن سورس|اوپن سورس (کليل ذريعو)]] آهي۔ ==تاريخ== [[File:Magnus Manske.png|thumb|alt=ميگنس مانسڪي|[[ميگنس مانسڪي]]، 2012ع ۾]] جڏهن وڪيپيڊيا جنوري 2001ع ۾ شروع ٿي، تڏهن اها اڳ ۾ موجود [[وڪي سافٽويئر]] نظام، [[يوزموڊ وڪي]]، تي هلندي هئي. يوزميڊياوڪي [[پرل]] پروگرامنگ ٻولي ۾ لکيل هئي، ۽ سڀئي وڪي صفحا متن ([[ٽيڪسٽ فائيل]]) فائيلن ۾ محفوظ ڪندي هئي. هي سافٽويئر جلد ئي ڪارڪردگي ۽ خاصيتن ٻنهي لحاظ کان محدود ثابت ٿيو. 2001ع جي وچ ڌاري، [[ميگنس مانسڪي]]—جيڪو [[ڪولون يونيورسٽي]] جو شاگرد ۽ ڊولپر هو ۽ گڏوگڏ [[وڪيپيڊيا برادري]] جو رڪن پڻ هو—نئين سافٽويئر تي ڪم شروع ڪيو جيڪو يوزميڊياوڪي (UseModWiki) جي جاءِ وٺندو ۽ خاص طور وڪيپيڊيا لاءِ تيار ڪيو ويندو. هي سافٽويئر [[پي ايڇ پي]] اسڪرپٽنگ ٻولي ۾ لکيو ويو، ۽ ان جي سموري معلومات [[مائي ايس ڪيو ايل]] ڊيٽابيس ۾ محفوظ ڪئي وئي. نئون سافٽويئر 24 آگسٽ 2001ع تائين گهڻو ڪري تيار ٿي ويو، ۽ ٿوري ئي وقت بعد ان لاءِ هڪ آزمائشي وڪي ٺاهي وئي. هن سافٽويئر جي پهرين مڪمل عملدرآمد 9 نومبر 2001ع تي نئين [[ميٽا وڪيپيڊيا]] تي ڪيو ويو. خواهش هئي ته ان کي فوراً انگريزي وڪيپيڊيا تي به لاڳو ڪيو وڃي.<ref name="New script demand">{{cite web |last1=Bartlett |first1=Manning |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000881.html |url-status=live }}</ref> پر مانسڪي کي خدشو هو ته ڪرسمس کان اڳ ٿيندڙ آخري امتحانن دوران جيڪڏهن ڪو [[سافٽويئر نقص]] ٿيو ته نئين ويب سائيٽ کي نقصان پهچي سگهي ٿو؛<ref name="Script response">{{cite web |last1=Manske |first1=Magnus |title=Magnus's new script... |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |date=November 14, 2001 |website=Wikimedia Lists |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=October 2, 2019 |archive-date=October 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002043502/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2001-November/000882.html |url-status=live }}</ref> تنهنڪري انگريزي وڪيپيڊيا تي لانچ 25 جنوري 2002ع تائين ملتوي ڪئي وئي. ان کان پوءِ هي سافٽويئر آهستي آهستي ان وقت جي سڀني وڪيپيڊيا ٻولي وارن سائيٽن تي لاڳو ڪيو ويو. هن سافٽويئر کي "پي ايڇ پي اسڪرپٽ" ۽ "مرحلو ٻيو" چيو ويو، جڏهن⁠تہ اڳ واري يوزميڊياوڪي واري مرحلي کي پوءِ "مرحلو پهريون" سڏيو ويو. وڌندڙ استعمال سبب جلد ئي لوڊ جا مسئلا ٻيهر پيدا ٿيا، ۽ ٿوري ئي وقت بعد سافٽويئر کي ٻيهر لکت ڪرڻ شروع ڪيو ويو؛ هن ڀيري [[لي ڊينيئل ڪروڪر]] طرفان، جنهن کي "مرحلو ٽيون" سڏيو ويو. هي نئون سافٽويئر پڻ پي ايڇ پي PHP ۾ لکيو ويو ۽ ماء ايس ڪيو ايل بيڪنڊ (MySQ backend) استعمال ڪيو، ۽ مرحلو ٻئي جي بنيادي انٽرفيس کي برقرار رکيو، پر وڌيڪ [[اسڪيليبيليٽي]] شامل ڪئي وئي. "مرحلو ٽيون" سافٽويئر جولاءِ 2002ع ۾ وڪيپيڊيا تي لاڳو ٿيو. [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو اعلان 20 جون 2003ع تي ڪيو ويو. جولاءِ ۾ وڪيپيڊيا جي مددگار ڊينيئل ميئر سافٽويئر لاءِ "ميڊياوڪي" نالو تجويز ڪيو، جيڪو "وڪيميڊيا" سان لاڳاپيل لفظي راند هئي.<ref>{{cite web |url = https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |last = Mayer |first = Daniel |title = Phase IV, Wikibooks.org/.com and WikimediaFoundation.org/.com (was Wikis and uniformity) |work = Wikipedia-L mailing list |date=Jul 19, 2003 |access-date = January 18, 2015 |archive-date = July 12, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170712002739/https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2003-July/011021.html |url-status = live }}</ref> ميڊياوڪي نالو آهستي آهستي آگسٽ 2003ع کان استعمال ٿيڻ لڳو. هن نالي سبب اڪثر مونجهارو پيدا ٿيندو هو ڇاڪاڻ⁠تہ اهو "وڪيميڊيا" نالي سان گهڻو مشابهت رکي ٿو (۽ اهو وري "وڪيپيڊيا" سان مشابهت رکي ٿو).<ref>{{cite web |url = https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |title = Differences between Wikipedia, Wikimedia, MediaWiki, and wiki |publisher = MediaWiki |access-date = May 30, 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090701102809/https://www.mediawiki.org/wiki/Wikipmediawiki |archive-date = July 1, 2009 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جو پهريون نسخو، 1.1، ڊسمبر 2003ع ۾ جاري ٿيو. [[File:MediaWiki logo.png|thumb|ميڊياوڪي لوگو اپريل 1، 2021 تائين]] پراڻو [[لوگو]] [[ايرڪ مولر]] طرفان ٺاهيو ويو، جنهن لاءِ [[فلورنس نيبارٽ-ڊيووارڊ]] طرفان ورتل گلن جي تصوير استعمال ڪئي وئي، ۽ اصل ۾ اهو نئون [[وڪيپيڊيا لوگو]] چونڊ مقابلي لاءِ پيش ڪيو ويو هو، جيڪو 20 جولاءِ کان 27 آگسٽ 2003ع تائين ٿيو.<ref>{{Cite web|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|title=International logo contest |website=Meta-Wiki |language=en|access-date=April 9, 2020|archive-date=May 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509163823/https://meta.wikimedia.org/wiki/International_logo_contest|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title = International logo contest/results |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest/Results&oldid=509000 |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 10, 2007 |access-date = March 14, 2007 |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=International_logo_contest%2FResults&oldid=509000 |url-status = live }}</ref> لوگو ٽئين نمبر تي آيو، ۽ پوءِ ميڊياوڪي جي نمائندگي لاءِ چونڊيو ويو، جڏهن⁠تہ ٻئي نمبر وارو لوگو وڪيميڊيا فائونڊيشن لاءِ استعمال ڪيو ويو.<ref>{{cite web |title = Historical/Logo history |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta:Historical/Logo_history&oldid=513925 |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = January 17, 2007 |access-date = March 14, 2007 |work = Meta-wiki |archive-date = November 4, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151104145339/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Meta%3AHistorical%2FLogo_history&oldid=513925 |url-status = live }}</ref> ٻٽيون چورس ڏنگيون ('''[[&nbsp;]]''') ميڊياوڪي ۾ ٻين وڪي صفحن ڏانهن [[پروگرامنگ ٻولين جي نحو|نحو]] ذريعي [[هائپرلنڪ]] ٺاهڻ جي علامت آهن؛ جڏهن⁠ تہ [[سورج مکي]] وڪيپيڊيا جي مواد جي تنوع، ان جي لڳاتار واڌ، ۽ فطري وسعت جي علامت آهي.<ref>{{cite web |title = <nowiki>File talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png</nowiki> – Meta |url = https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |author = Erik Möller |work = Meta-wiki |publisher = [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] |date = July 26, 2003 |access-date = February 3, 2013 |archive-date = January 30, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160130205926/https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=File_talk:EloquenceSunflowerNew-Small.png&oldid=9331 |url-status = live }}</ref> بعد ۾، {{Visible anchor|بروڪ وائبر|برائن وائبر}}، جيڪو [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] جو [[چيف ٽيڪنالاجي آفيسر]] هو،<ref>{{cite book |title = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder |author = David Weinberger | author-link = David Weinberger |year = 2007 |publisher = Times Books |isbn = 978-0-8050-8043-8 |page = [https://archive.org/details/everythingismisc00davi/page/99 99] |title-link = Everything Is Miscellaneous: The Power of the New Digital Disorder }}</ref> هن [[رليز مينيجر]] جو ڪردار سنڀاليو.<ref name="MediaWiki_history">{{cite web |url = //www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |access-date = August 4, 2013 |title = MediaWiki history |work = MediaWiki website |archive-date = October 27, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201027154036/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=MediaWiki_history&oldid=618636 |url-status = live }}</ref><ref name="WikipediaandMediaWikiTalk">{{cite web |url = https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |date = April 28, 2006 |access-date = September 23, 2009 |title = Wikipedia and MediaWiki |work = Presentation MediaWiki development (video) |archive-url = https://web.archive.org/web/20110414151917/https://www.youtube.com/watch?v=DWef69ItVrU |archive-date = April 14, 2011 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي ۾ اهم مرحلن ۾ شامل آهن: [[زمرا بندي]] نظام (2004ع)؛ [[پارسر]] فنڪشن (2006ع)؛ [[جهنڊي لڳل ترميمون]] (2008ع)؛<ref name="Introducing">{{citation |title = Introducing new features to Wikipedia |author1 = M Schindler |author2 = D Vrandecic |publisher = Proceedings of WebSci |year = 2009 |url = https://www.researchgate.net/publication/224219255 |access-date = June 24, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180624093211/https://www.researchgate.net/publication/224219255_Introducing_New_Features_to_Wikipedia_Case_Studies_for_Web_Science |archive-date = June 24, 2018 |url-status = live |df = mdy-all }}</ref> "ريسورس لوڊر"، جيڪو [[سي ايس ايس]] ۽ جاوا اسڪرپٽ پهچائڻ وارو نظام آهي (2011ع)؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |title=MediaWiki ResourceLoader |publisher=Mediawiki.org |access-date=July 6, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308030735/https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader |archive-date=March 8, 2013 |url-status=live }}</ref> ۽ [[وِجُوئل ايڊيٽر]]، هڪ "جيڪو ڏسو اهو حاصل ڪريو" ([[ويزي ويگ]] (WYSIWYG)) سنوار پليٽفارم (2013ع).<ref>{{Cite web|url = https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|publisher = MediaWiki|access-date = September 15, 2013|title = VisualEditor – MediaWiki|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927190403/https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor|archive-date = September 27, 2013|url-status = live|df = mdy-all}}</ref> نئين لوگو ٺاهڻ جو مقابلو 22 جون 2020ع تي شروع ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ پراڻو لوگو بٽميپ bitmap تصوير هو ۽ ان ۾ تمام گهڻي تفصيل هئي، جنهن ڪري مختلف ريزوليوشن resolution تي ڏيکارڻ ۾ مسئلا پيدا ٿيندا هئا. ٻن مرحلن جي ووٽنگ کان پوءِ، نئون ۽ موجوده ميڊياوڪي لوگو، جيڪو [[سيرجيو ميگپائي]] ٺاهيو، 24 آڪٽوبر 2020ع تي چونڊيو ويو ۽ 1 اپريل 2021ع تي سرڪاري طور اختيار ڪيو ويو.<ref name="new_logo">{{cite web |last1=Sarabadani |first1=Amir |title=Logo of MediaWiki has changed |url=https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |publisher=Wikimedia Foundation |access-date=April 2, 2021 |date=March 31, 2021 |archive-date=April 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402053427/https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-l/2021-March/048685.html |url-status=live }}</ref> === تاريخ اخراجہ === ميڊياوڪي جو اولين اخراجہ 1.1 آهي، جنهن کي ڊسمبر 2003ع ۾ آندو ويو هيو، جڏنهن ته هاڻوڪي مستحڪم اخراجہ 1.19 آهي جيڪو مئي 2012ع ۾ شائع ٿيو. ==اهم خاصيتون== ميڊياوڪي بنيادي خاصيتن جو هڪ وسيع مجموعو مهيا ڪري ٿو ۽ اضافي ڪارڪردگي لاءِ واڌارن (ايڪسٽينشنن) کي شامل ڪرڻ جو نظام پڻ مهيا ڪري ٿو. ===بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ=== [[File:Translating the wiki way.webm|thumb|400px|thumbtime=16:00|alt=Niklas Laxström|نڪلاس لاڪسٽروم وضاحت ڪري ٿو ته اهي خاصيتون جن translatewiki.net کي ميڊياوڪي لاءِ 400 کان وڌيڪ ٻولين جي سهولت ڏيڻ ۾ مدد ڏني.]] وڪيميڊيا منصوبن ۾ گهڻ ٻولين جي اهميت سبب، بين الاقواميت ۽ مڪاني بڻائڻ تي ڊولپرن خاص ڌيان ڏنو آهي. يوزر انٽرفيس مڪمل يا جزوي طور 400 کان وڌيڪ ٻولين ۾ translatewiki.net تي ترجمو ڪيو ويو آهي، ۽ سائيٽ منتظم ان کي وڌيڪ ترتيب ڏئي سگهن ٿا (سڄو انٽرفيس وڪي ذريعي تبديلي لائق آهي). ڪيترائي واڌارا، خاص طور تي ميڊياوڪي لينگويج ايڪسٽينشن بنڊل، ميڊياوڪي جي گهڻ ٻولين واري نظام کي وڌيڪ بهتر بڻائڻ لاءِ ٺاهيا ويا آهن. ===انسٽاليشن ۽ ترتيب=== ميڊياوڪي انسٽال ڪرڻ لاءِ استعمال ڪندڙ وٽ اهڙي سرور تي انتظامي اختيار هجڻ گهرجن جيڪو PHP ۽ هڪ مناسب SQL ڊيٽابيس تي هلندڙ هجي. ڪجهه استعمال ڪندڙن لاءِ ورچوئل هوسٽ ٺاهڻ فائديمند هوندو آهي جيڪڏهن سندن ويب سائيٽ ڪنهن فريم ورڪ (جهڙوڪ زوپ يا روبي آن ريلز) تي هلندي هجي جيڪو ميڊياوڪي سان مڪمل طور موافق نه هجي. ڪلاوڊ هوسٽنگ نئون سرور ٺاهڻ جي ضرورت ختم ڪري سگهي ٿي. انسٽاليشن PHP اسڪرپٽ ويب برائوزر ذريعي هلائي ويندي آهي ته جيئن وڪي جون سيٽنگون شروع ڪيون وڃن. اهو استعمال ڪندڙ کان ضروري پيرا ميٽر طلب ڪري ٿو، جڏهن ته وڌيڪ تبديليون جهڙوڪ اپلوڊ فعال ڪرڻ، سائيٽ لوگو شامل ڪرڻ، ۽ واڌارا انسٽال ڪرڻ LocalSettings.php نالي فائل ۾ سيٽنگون تبديل ڪري ڪيون وينديون آهن. ميڊياوڪي جا ڪجهه حصا خاص صفحن ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا يا ڪجهه صفحن کي ايڊٽ ڪري؛ مثال طور abuse filters خاص صفحي ذريعي ترتيب ڏئي سگهجن ٿا، ۽ ڪجهه گيجٽ MediaWiki نيم اسپيس ۾ JavaScript صفحا ٺاهي شامل ڪري سگهجن ٿا. ميڊياوڪي ڪميونٽي هڪ مڪمل انسٽاليشن گائيڊ پڻ مهيا ڪري ٿي. ===مارڪ اپ=== ميڊياوڪي ۽ ان جي اڳئين سافٽويئر UseModWiki ۾ اهم فرق اهو هو ته CamelCase بدران "آزاد ڳنڍڻا" استعمال ڪيا ويا. ميڊياوڪي ۾ لنڪ ٺاهڻ لاءِ لفظن کي ٻٽي چورس بریکٽن ۾ لکيو ويندو آهي، ۽ وچ ۾ اسپيس برقرار رهندي آهي. ميڊياوڪي هڪ هلڪو وڪي مارڪ اپ استعمال ڪري ٿو جيڪو HTML کان سکڻ ۽ استعمال ڪرڻ ۾ آسان آهي. ڪجهه اوزار موجود آهن جيڪي جدولن جهڙي مواد کي ميڊياوڪي مارڪ اپ ۽ HTML وچ ۾ تبديل ڪري سگهن ٿا. ميڊياوڪي مارڪ اپ جي وضاحت ٺاهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي، پر آخرڪار اهو نتيجو نڪتو ته وڪي ڪوڊ لاءِ context-sensitive grammar ضابطا ضروري آهن. ===ايڊٽنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي جا بنيادي صفحو ايڊٽ ڪرڻ جا اوزار سکڻ ۾ ڪجهه مشڪل سمجهيا ويا آهن. هڪ سروي ۾ شاگردن ٻڌايو ته انهن کي فارميٽنگ ۾ ٽيڪنيڪل مسئلا پيش آيا، مثال طور تصوير شامل ڪرڻ يا لفظن سان لنڪ ٺاهڻ. ڊگهن صفحن جي ايڊٽنگ آسان بڻائڻ لاءِ ميڊياوڪي صفحي جي ڪنهن خاص سيڪشن کي الڳ ايڊٽ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ اهو به ٻڌائي سگهي ٿو ته ايڊٽ ننڍو آهي يا وڏو. املا يا گرامر درست ڪرڻ ننڍي ايڊٽ آهي، جڏهن ته نئون متن شامل ڪرڻ وڏي ايڊٽ آهي. ڪڏهن ڪڏهن جيڪڏهن هڪ استعمال ڪندڙ ايڊٽ ڪري رهيو هجي ۽ ٻيو ساڳئي حصي کي محفوظ ڪري ڇڏي، ته edit conflict پيدا ٿيندو. پوءِ ٻنهي تبديليين کي ملائڻ جو موقعو ڏنو ويندو. ميڊياوڪي جو يوزر انٽرفيس ڪيترين ٻولين ۾ مڪاني بڻايو ويو آهي. مواد جي ٻولي به مقرر ڪري سگهجي ٿي. VisualEditor وٽ پنهنجو وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر آهي جنهن کي 2017 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر چيو وڃي ٿو، جڏهن ته پراڻو ايڊيٽر 2010 وڪي ٽيڪسٽ ايڊيٽر سڏجي ٿو. ===ايپليڪيشن پروگرامنگ انٽرفيس=== ميڊياوڪي وٽ هڪ وڌائڻ لائق ويب API آهي جيڪو ڊيٽابيس ۾ موجود ڊيٽا تائين سڌو رسائي ڏئي ٿو. ڪلائنٽ پروگرام API ذريعي لاگ ان ڪري سگهن ٿا، ڊيٽا حاصل ڪري سگهن ٿا ۽ تبديليون موڪلي سگهن ٿا. API جاوا اسڪرپٽ ڪلائنٽ ۽ اينڊ يوزر ايپليڪيشنن کي سپورٽ ڪري ٿو. API کي ٻئي ويب سائيٽ جي backend ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. Python بوٽ لائبريري Pywikibot ۽ AutoWikiBrowser جهڙا اوزار به API استعمال ڪن ٿا. API کي URL ذريعي به استعمال ڪري سگهجي ٿو. API جو هڪ فائدو اهو آهي ته اهو ٻولي کان آزاد آهي ۽ XML، PHP يا JSON جهڙن فارميٽن ۾ جواب موڪلي سگهي ٿو. ===تبديليون ٽريڪ ڪرڻ=== ميڊياوڪي ۾ Recent Changes خاصيت آهي جيڪا تازين تبديليين جي فهرست ڏيکاري ٿي. هن فهرست ۾ ايڊٽ ڪندڙ، ايڊٽ خلاصو، صفحو، ۽ ٽيگ شامل هوندا آهن جهڙوڪ vandalism جو شڪ. گهڻن فعال وڪين ۾ تبديليون ايتريون گهڻيون ٿينديون آهن جو دستي طور ٽريڪ ڪرڻ مشڪل هوندو آهي. اهڙي حالت ۾ anti-vandal سافٽويئر استعمال ڪيو ويندو آهي. سرور لوڊ گهٽائڻ لاءِ Recent Changes کي IRC چينل ڏانهن به موڪلي سگهجي ٿو. ٻيو اهم اوزار watchlist آهي، جنهن ۾ لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙ چونڊيل صفحن تي ٿيل تبديليون ڏسي سگهي ٿو. ميڊياوڪي ڪنهن به استعمال ڪندڙ جي سڀني ايڊٽس کي ڏسڻ جي اجازت به ڏئي ٿو. جيڪڏهن ڪا ايڊٽ مشڪوڪ هجي ته ان استعمال ڪندڙ جون ٻيون ايڊٽس به چيڪ ڪري سگهجن ٿيون. ميڊياوڪي مخصوص صفحي جي ڪنهن خاص ورزن ڏانهن لنڪ ڪرڻ جي اجازت به ڏئي ٿو، جيڪو سائنسي برادري لاءِ مفيد ثابت ٿيو آهي. ===نيويگيشن=== ====وڪي ڳنڍڻا==== وڪي ۾ نيويگيشن گهڻو ڪري اندروني وڪي لنڪن ذريعي ٿيندي آهي. جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته لنڪ نيري رنگ ۾ هوندي، ۽ جيڪڏهن موجود نه هجي ته ڳاڙهي رنگ ۾. ڳاڙهي لنڪ تي ڪلڪ ڪرڻ سان نئون مضمون ٺاهڻ جو اختيار ملي ٿو. ان سان استعمال ڪندڙ آساني سان اهڙا مضمون ٺاهي سگهن ٿا جن ۾ ٻين لاڳاپيل موضوعن ڏانهن لنڪ هجن، ڀلي اهي مضمون اڃا موجود نه هجن. ==== انٽر وڪي ڳنڍڻا ==== {{redirect|selfref=true|Inter-wiki link|help with interwiki linking on Wikipedia|Help:Interwiki linking}} انٽر وڪي ڳنڍڻا گهڻو ڪري نيم اسپيسن وانگر ڪم ڪن ٿا. انٽر وڪي اڳياڙين جو هڪ مجموعو اهڙي ريت ترتيب ڏئي سگهجي ٿو جو، مثال طور، <code>wikiquote:Jimbo Wales</code> جهڙو صفحي جو عنوان استعمال ڪندڙ کي [[وڪي قول]] تي جمبو ويلز واري مضمون ڏانهن وٺي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |title=Manual:Interwiki |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203112631/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Interwiki |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> اندروني وڪي ڳنڍڻن جي ابتڙ، انٽر وڪي ڳنڍڻن ۾ صفحي جي موجودگي معلوم ڪرڻ واري سهولت نه هوندي آهي، تنهنڪري اهو ٻڌائڻ جو ڪو سولو طريقو ناهي ته نيري رنگ وارو انٽر وڪي ڳنڍڻو ٽٽل آهي يا نه. ==== بين اللساني ڳنڍڻا ==== [[File:Interlanguage links prior to Wikidata.png|thumb|بين اللساني ڳنڍڻن جو هڪ مثال]] بين اللساني ڳنڍڻا اهي ننڍا نيويگيشن ڳنڍڻا آهن جيڪي اڪثر ميڊياوڪي اسڪِنن ۾ پاسي واري پٽي تي ظاهر ٿيندا آهن ۽ هڪ ئي وڪي خاندان جي اندر ڪنهن مضمون کي ٻين ٻولين ۾ لاڳاپيل مضمونن سان ڳنڍيندا آهن. هن طريقي سان ٻولي-خاص برادرين کي هڪ وڏي تناظر سان ڳنڍي سگهجي ٿو، ڀلي سڀ وڪيون هڪ ئي سرور تي هجن يا هر هڪ پنهنجي سرور تي.<ref>{{Cite web|title=Interlanguage links|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210312133505/https://www.mediawiki.org/wiki/Interlanguage_links}}</ref> اڳي وڪيپيڊيا بين اللساني ڳنڍڻا استعمال ڪندي هئي ته جيئن هڪ مضمون کي وڪيپيڊيا جي ٻين ايڊيشنن ۾ ساڳئي موضوع وارن مضمونن سان ڳنڍي سگهجي. پوءِ [[وڪي ڊيٽا]] جي شروعات کان پوءِ اهو نظام ان جي جاءِ تي اچي ويو.<ref>{{Cite web|last=Pintscher|first=Lydia|date=September 23, 2013|title=Wikidata is Here!|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21|url-status=live|access-date=March 17, 2021|website=[[ڪامنز:ڳوٺاڻو چشمو]]|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206060438/https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2013/10#Wikidata_is_here.21}}</ref> ===مواد جي تنظيم=== ==== صفحي جا ٽيب ۽ لاڳاپيل صفحا ==== [[File:MediaWiki Vector skin tabs.png|frame|ميڊياوڪي صفحي جا ٽيب، "Vector 2010" اسڪِن سان. "بحث" ٽيب جو ڳاڙهو رنگ ظاهر ڪري ٿو ته مضمون لاءِ اڃا ڳالهه ٻولهه وارو صفحو موجود ناهي. ٻين ڳاڙهن وڪي ڳنڍڻن وانگر، ان تي وڃڻ سان استعمال ڪندڙ کي صفحو ٺاهڻ لاءِ چيو ويندو آهي.]] صفحي جا ٽيب صفحن جي مٿئين حصي ۾ ڏيکاريا ويندا آهن. اهي ٽيب استعمال ڪندڙن کي موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڪم ڪرڻ يا صفحا ڏسڻ جي اجازت ڏين ٿا. موجود بنيادي عملن ۾ موجوده صفحو ڏسڻ، ان کي سنوارڻ، ۽ ان تي بحث ڪرڻ شامل آهن. ڪهڙا ٽيب ظاهر ٿيندا، اهو هن ڳالهه تي دارومدار رکي ٿو ته استعمال ڪندڙ وڪي ۾ لاگ ان ٿيل آهي يا نه، ۽ ڇا وٽس وڪي تي سس اوپ جا اختيار آهن يا نه. مثال طور، صفحو منتقل ڪرڻ يا ان کي پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪرڻ جي صلاحيت عام طور رڳو لاگ ان ٿيل استعمال ڪندڙن تائين محدود هوندي آهي. سائيٽ منتظم جاوا اسڪرپٽ استعمال ڪري يا واڌارا نصب ڪري ٽيب شامل يا ختم ڪري سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs |title=Help:Navigation |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527004218/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Navigation#Page_Tabs#Page_Tabs |archive-date=May 27, 2010 |url-status=live }}</ref> هر صفحي سان هڪ لاڳاپيل تاريخ وارو صفحو هوندو آهي، جنهن مان استعمال ڪندڙ صفحي جي موجود سڀني نسخن تائين رسائي حاصل ڪري سگهي ٿو ۽ پنهنجي پسند جي ٻن نسخن جي وچ ۾ [[فرق]] به ٺاهي سگهي ٿو. استعمال ڪندڙن جون ڀاڱيداريون نه رڳو هتي ڏيکاربيون آهن، پر پاسي واري پٽي ۾ "استعمال ڪندڙ جون ڀاڱيداريون" واري چونڊ وسيلي پڻ. 2004ع جي هڪ مقالي ۾ ڪارل چالبورن ۽ ٽيريزا رائيمان لکي ڇڏيو ته "جيتوڻيڪ هي خاصيت وڪي جي گڏيل، ’بي انا‘ روح کان ٿوري انحرافي لڳي سگهي ٿي، پر اهو انهن استادن لاءِ تمام ڪارآمد ٿي سگهي ٿو جن کي انفرادي شاگرد استعمال ڪندڙن جي ڀاڱيداري ۽ شرڪت جو جائزو وٺڻو هجي."<ref>{{citation|url=https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|title=Wiki products: a comparison|author1=Carl Challborn|author2=Teresa Reimann|name-list-style=amp|date=December 2004|publisher=Athabasca University|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223221302/https://cde.athabascau.ca/softeval/reports/R470412.pdf|archive-date=December 23, 2010|url-status=live}}</ref> ==== {{anchor|Talk page|Namespace}} نيم اسپيس ==== {{redirect|selfref=true|Talk page|talk pages on Wikipedia|Help:Talk pages}} ميڊياوڪي مواد کي ترتيب ڏيڻ لاءِ [[هائپر ڳنڍڻو]] کان اڳتي وڌي ڪيتريون ئي خاصيتون مهيا ڪري ٿي. انهن مان سڀ کان پراڻين خاصيتن مان هڪ ''[[نيم اسپيس]]'' آهي. وڪيپيڊيا جي شروعاتي مسئلن مان هڪ انسائيڪلوپيڊياوي مواد کي سار سنڀال ۽ گڏيل بحث سان لاڳاپيل صفحن کان، ۽ گڏوگڏ ايڊيٽرن جي شخصي صفحن کان الڳ رکڻ هو. نيم اسپيس صفحي جي عنوان کان اڳ لڳندڙ اڳياڙيون آهن (جهڙوڪ "<code>User:</code>" يا "<code>Talk:</code>") جيڪي صفحي جي مقصد کي ظاهر ڪن ٿيون ۽ ساڳئي عنوان هيٺ مختلف ڪم وارا ڪيترائي صفحا موجود رکڻ جي اجازت ڏين ٿيون. مثال طور، "<code>{{brackets|دي ٽرمينٽر}}</code>" عنوان وارو صفحو، بنيادي نيم اسپيس ۾، [[دي ٽرمينٽر|1984ع واري فلم]] بابت ٿي سگهي ٿو جنهن ۾ [[آرنلڊ شوارزنيگر]] اداڪاري ڪئي هئي، جڏهن ته "<code>{{brackets|User:The Terminator}}</code>" عنوان وارو صفحو ڪنهن اهڙي استعمال ڪندڙ جو تعارفي صفحو ٿي سگهي ٿو جيڪو اهو نالو عرف طور اختيار ڪري. وڌيڪ عام صورت ۾، هر نيم اسپيس سان هڪ لاڳاپيل "<code>Talk:</code>" نيم اسپيس هوندي آهي، جيڪا ان جي مواد بابت بحث لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، جهڙوڪ "<code>User talk:</code>" يا "<code>Template talk:</code>". بحث وارن صفحن جو مقصد اهو آهي ته مواد کي ان مواد جي چوڌاري ٿيندڙ بحث کان الڳ رکيو وڃي.<ref>{{cite book |title=Enterprise 2. 0 Implementation |last1=Newman |first1=Aaron |first2=Adam |last2=Steinberg |first3=Jeremy |last3=Thomas |page=185 |publisher=McGraw-Hill Professional |year=2008 |isbn=978-0-07-159160-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Multi-Stakeholder Governance and the Internet Governance Forum |url=https://archive.org/details/multistakeholder00malc |url-access=limited |author=Malcolm, Jeremy |pages=[https://archive.org/details/multistakeholder00malc/page/n216 188], 280 |publisher=Terminus Press |year=2008 |isbn=978-0-9805084-0-6}}</ref> نيم اسپيسن کي [[فائيل فولڊر]]ن وانگر سمجهي سگهجي ٿو، جيڪي معلومات يا ڪارڪردگي جي مختلف بنيادي قسمن کي جدا ڪن ٿا. سائيٽ منتظم پنهنجا مرضي وارا نيم اسپيس به شامل ڪري سگهن ٿا. بنيادي طور تي مواد لاءِ 16 نيم اسپيس هونديون آهن، ۽ ٻن ''شبه-نيم اسپيسن'' جو استعمال dynamically generated "<code>Special:</code>" صفحن ۽ ميڊيا فائيلن ڏانهن ڳنڍڻن لاءِ ٿيندو آهي. ميڊياوڪي ۾ هر نيم اسپيس کي هڪ نمبر ڏنو ويندو آهي: مواد وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي جفت نمبر ۽ انهن سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه وارن صفحن جي نيم اسپيسن کي طاق نمبر ڏنا ويندا آهن.<ref>{{cite book|title=Wiki |url=https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531 |url-access=limited |last1=Ebersbach |first1=Anja |first2=Markus |last2=Glaser |first3=Richard |last3=Heigl |first4=Gunter |last4=Dueck |pages=[https://archive.org/details/wikiwebcollabora00eber_531/page/n68 55], 80–82, 109, 120–121, 156 |publisher=Springer |year=2006 |isbn=978-3-540-25995-4}}</ref> ==== زمري جا ٽيگ ==== استعمال ڪندڙ نوان زمرا ٺاهي سگهن ٿا ۽ هڪ يا وڌيڪ زمرو ٽيگ مواد جي متن ۾ شامل ڪري صفحا ۽ فائيل انهن زمرن ۾ وجهي سگهن ٿا. انهن ٽيگن جي شامل ٿيڻ سان صفحي جي هيٺان ڳنڍڻا ٺهن ٿا جيڪي پڙهندڙ کي ان زمري ۾ موجود سڀني صفحن جي فهرست ڏانهن وٺي وڃن ٿا، جنهن سان لاڳاپيل مضمونن کي گهمڻ ڦرڻ آسان ٿي وڃي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |title=Help:Categories |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220958/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Categories |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> مواد کي منظم ڪرڻ لاءِ زمرابندي جي استعمال کي هنن ٻن شين جي گڏيل صورت طور بيان ڪيو ويو آهي: * [[سماجي ڪتاب-نشاني|گڏيل ٽيگنگ نظام]] جهڙا [[ڊيل.آئي.سي.او.يو.ايس]]؛ ۽ * [[ڪتبخاني جي درجابندي|درجا بندي وارا سلسلا]] جهڙا [[ڊيوي ڏهائي درجابندي]].<ref>{{cite arXiv|title=Collaborative thesaurus tagging the Wikipedia way|eprint=cs.IR/0604036|date=April 27, 2006|author=Jakob Voss}}</ref> ==== ذيلي صفحا ==== نيم اسپيسن کان علاوه، مواد کي ''ذيلي صفحن'' جي ذريعي به ترتيب ڏئي سگهجي ٿو. هي سادي خاصيت <code>{{brackets|Page title/Subpage title}}</code> جهڙي نموني جا خودڪار [[breadcrumb (navigation)|breadcrumb]] پيدا ڪري ٿي، جيڪي سليش کان پوءِ واري صفحي (هن مثال ۾ "Subpage title") کان سليش کان اڳ واري صفحي (هن مثال ۾ "Page title") ڏانهن رستو ڏيکارين ٿا. ===حسب ضرورت بڻائڻ=== [[File:Popup-preview.png|thumb|استعمال ڪندڙ حسب ضرورت [[جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪا هر صفحي جي ڏيک وقت هلندي آهي. انهيءَ مان اهڙا جاوا اسڪرپٽ اوزار پيدا ٿيا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ "نصب" ڪري سگهن ٿا؛ هتي ڏيکاريل "navigation popups" اوزار لنڪ جي عنوان تي ماؤس آڻڻ وقت مضمون جو هڪ ننڍڙو جائزو ڏيکاري ٿو.]] جيڪڏهن اها خاصيت فعال هجي ته استعمال ڪندڙ پنهنجا اسٽائل شيٽ حسب ضرورت بڻائي سگهن ٿا ۽ اهڙو [[ڪلائنٽ-پاسي جاوا اسڪرپٽ]] ترتيب ڏئي سگهن ٿا جيڪو هر صفحي جي ڏيک سان گڏ هلي. وڪيپيڊيا تي هن مان ڪيترائي اضافي اوزار ۽ مددگار پيدا ٿيا آهن جيڪي وڪي جي ذريعي تيار ڪري ٻين استعمال ڪندڙن سان ونڊيا ويندا آهن. مثال طور، ''navigation popups'' هڪ حسب ضرورت جاوا اسڪرپٽ اوزار آهي جيڪو استعمال ڪندڙ جي لنڪن تي ماؤس آڻڻ سان مضمونن جا preview ڏيکاري ٿو ۽ عام سار سنڀال وارن ڪمن لاءِ shortcut پڻ مهيا ڪري ٿو.<ref>{{cite web| url = https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Tools/Navigation_popups| title = Wikipedia:Tools/Navigation popups| author = Lupin| archive-url = https://web.archive.org/web/20060718164504/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%3ATools/Navigation_popups| archive-date = July 18, 2006| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> [[File:Screenshot-skin-material.png|thumb|حسب ضرورت اسڪِن سان ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ هڪ وڪي جو [[اسڪرين شاٽ]]]] سڄي ميڊياوڪي يوزر انٽرفيس کي به وڪي جي اندر ئي، ضروري اختيار رکندڙ استعمال ڪندڙن (عام طور "منتظم" سڏبا) جي ذريعي سنواري سگهجي ٿو. اهو "MediaWiki:" اڳياڙي واري هڪ خاص نيم اسپيس وسيلي ڪيو ويندو آهي، جتي هر صفحي جو عنوان يوزر انٽرفيس جي ڪنهن خاص پيغام جي سڃاڻپ ڪندو آهي. هڪ واڌاري جي استعمال سان<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |title=Extension:Gadgets |publisher=MediaWiki |date=March 30, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625220327/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref>، ڪنهن استعمال ڪندڙ لاءِ شخصي اسڪرپٽ ٺاهڻ ۽ اها چونڊ ڪرڻ به ممڪن آهي ته ڪجهه سائيٽ-وياپي اسڪرپٽ ان تي لاڳو ٿين يا نه، ۽ اهو ڪم استعمال ڪندڙ جي ترجيحن واري صفحي تي مناسب اختيار تبديل ڪري ڪيو ويندو آهي. ===سانچا=== "MediaWiki:" نيم اسپيس اصل ۾ اهڙا حسب ضرورت متن جا بلاڪ ٺاهڻ لاءِ به استعمال ٿيندي هئي، جيڪي پوءِ هڪ خاص syntax جي ذريعي ٻين صفحن ۾ dynamically لوڊ ٿي سگهن. بعد ۾ اهو مواد پنهنجي الڳ نيم اسپيس "Template:" ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سانچا اهڙا متن بلاڪ آهن جيڪي جڏهن به ڪو صفحو گهريو وڃي، تڏهن ڪنهن ٻئي صفحي جي اندر dynamically لوڊ ٿي سگهن ٿا. سانچو ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن ۾ ڏنل هڪ خاص ڳنڍڻو هوندو آهي (مثال طور "<code><nowiki>{{Disputed|date=October 2018}}</nowiki></code>")، جيڪو سانچي کي سڏي ٿو (هن مثال ۾ {{self-reference link|Template:Disputed}} تي موجود) ته جيئن اهو سانچي واري سڏ جي جاءِ تي لوڊ ٿي وڃي. سانچا [[جوڙيل دستاويز]] هوندا آهن جن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] هوندا آهن. اهي [[پيرا ميٽر]]ن سان بيان ڪيا ويندا آهن، جن کي ڪنهن مضمون واري صفحي تي [[transclusion|شامل ڪرڻ]] وقت [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] ڏني ويندي آهي. پيرا ميٽر جو نالو ۽ ان جي قدر کي [[Delimiter|الڳ ڪندڙ]] طور هڪ [[برابر نشان]] ڌار ڪندو آهي. سانچن جي هڪ قسم، جنهن کي [[ڄاڻخانو]] چيو ويندو آهي، وڪيپيڊيا تي ڪنهن موضوع بابت چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، عام طور دستاويز جي مٿئين حصي ۾ (موبائل ڏيک) يا مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ (ڊيسڪ ٽاپ ڏيک). ٻين نيم اسپيسن وارا صفحا به سانچن طور شامل ڪري سگهجن ٿا. خاص طور، بنيادي نيم اسپيس جو ڪو صفحو ان جي عنوان کان اڳ ڪولن لڳائي شامل ڪري سگهجي ٿو؛ مثال طور، <code>{{((}}:MediaWiki{{))}}</code> بنيادي نيم اسپيس مان "MediaWiki" مضمون کي شامل ڪري ٿو. ان کان سواءِ، ڪنهن صفحي جي انهن حصن کي، جيڪي شامل ٿيڻ گهرجن، مختلف طريقن سان نشان لڳائڻ ممڪن آهي؛ جن مان سڀ کان بنيادي هي آهن:<ref>{{Cite conference |last=Anderson |first=Mark |last2=Carr |first2=Leslie |last3=Millard |first3=David E. |date=2017-07-04 |title=There and Here: Patterns of Content Transclusion in Wikipedia |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/3078714.3078726 |language=en |conference=28th ACM Conference on Hypertext and Social Media |location=Prague, Czech Republic |publisher=ACM |pages=115–124 |doi=10.1145/3078714.3078726 |isbn=978-1-4503-4708-2|url-access=subscription }}</ref> * {{tag|noinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل نه ٿيڻ گهرجي؛ * {{tag|includeonly}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو ان وقت تائين ڏيکاريو نه وڃي جيستائين اهو شامل نه ڪيو وڃي؛ * {{tag|onlyinclude}}، جيڪو اهڙو مواد نشان لڳائي ٿو جيڪو شامل ٿيندڙ ''واحد'' مواد هجي. هڪ لاڳاپيل طريقو، جنهن کي template ''substitution'' چيو ويندو آهي (۽ جيڪو سانچي جي ڳنڍڻي جي شروعات ۾ <code>subst:</code> شامل ڪري سڏيو ويندو آهي)، سانچي جي مواد کي منزل واري صفحي ۾ داخل ڪري ڇڏيندو آهي (بالڪل [[ڪاپي ۽ پيسٽ]] جي عمل وانگر)، بجاءِ ان جي ته هر دفعي صفحو لوڊ ٿيڻ تي سانچي جو مواد dynamically لوڊ ڪيو وڃي. هن سان سانچن جي استعمال ۾ غير يڪسانيت پيدا ٿي سگهي ٿي، پر ڪجهه حالتن ۾ اهو ڪارآمد هوندو آهي، ۽ گهڻين حالتن ۾ گهٽ [[سرور (ڪمپيوٽنگ)|سرور]] وسيلن جي ضرورت پوندي آهي (اصل بچت جو مقدار وڪي جي ترتيب ۽ سانچي جي پيچيدگي تي دارومدار رکي سگهي ٿو). سانچن جا ڪيترائي مختلف استعمال پيدا ٿيا آهن. سانچا استعمال ڪندڙن کي اهڙا پيچيده جدول ترتيبون ٺاهڻ جي قابل بڻائين ٿا جيڪي ڪيترن صفحن تي هڪجهڙائي سان استعمال ٿين، ۽ جتي رڳو جدولن جو مواد سانچي جي پيرا ميٽرن وسيلي داخل ڪيو وڃي. سانچا اڪثر وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون ۾ مسئلا ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، يعني مضمون ۾ هڪ سانچو وڌو ويندو آهي. اهو سانچو پوءِ هڪ تصويري خانو ڏيکاريندو آهي جيڪو ٻڌائيندو آهي ته مضمون جو مواد تڪراري آهي يا ڪنهن ٻي توجهه جو محتاج آهي، ۽ گڏوگڏ ان کي زمري ۾ پڻ شامل ڪندو آهي ته جيئن اهڙي نوعيت وارا مضمون ڳولي سگهجن. سانچا استعمال ڪندڙ صفحن تي به معياري پيغام موڪلڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن، جيئن نون استعمال ڪندڙن کي سائيٽ تي ڀليڪار چوڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |title=Template:Welcome&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 16, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003930/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Welcome |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> نمايان ڀاڱيدارين تي کين انعام ڏيڻ،<ref>{{citation|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1460563.1460573|publisher=Proceedings of the ACM|author1=T Kriplean |author2=I Beschastnikh | title=Proceedings of the 2008 ACM conference on Computer supported cooperative work | chapter=Articulations of wikiwork: Uncovering valued work in wikipedia through barnstars |year=2008|pages = 47–56|doi = 10.1145/1460563.1460573|isbn = 9781605580074|s2cid = 7164949|display-authors=etal|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |title=Wikipedia:Barnstars&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624134612/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Barnstars |archive-date=June 24, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن رويو نامناسب سمجھيو وڃي ته کين تنبيه ڪرڻ،<ref>{{cite web |author=Česky |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |title=Template:Test&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111014442/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test |archive-date=November 11, 2009 |url-status=live }}</ref> جڏهن سندن سنوارڻ جي حق تي بندش وڌي وڃي ته کين اطلاع ڏيڻ،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |title=Template:Test5&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=June 19, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424005115/https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Test5 |archive-date=April 24, 2009 |url-status=live }}</ref> وغيره. ===گروهه ۽ رسائي تي پابندي=== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن جا گروهه ٺاهڻ ۽ بيان ڪرڻ ۾ وڏي لچڪ فراهم ڪري ٿي. مثال طور، هڪ من پسند "ننجا" گروهه ٺاهڻ ممڪن آهي جيڪو استعمال ڪندڙن کي بند ڪري سگهي، صفحا ڊاهي سگهي، ۽ جنهن جون سنوارون بنيادي طور recent changes log ۾ لڪيل هجن. اهڙو "خودڪار-تصديق ٿيل" استعمال ڪندڙن جو گروهه به ٺاهي سگهجي ٿو جنهن جو رڪن ڪو استعمال ڪندڙ تڏهن بڻجي جڏهن هو هڪ خاص انگ تائين سنوارون ڪري ۽ ڪجهه ڏينهن انتظار ڪري.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:User_rights_management#Automatically_promote_users |title=Manual:User rights management |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222112/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual%3AUser_rights_management#Automatically_promote_users#Automatically_promote_users |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> ڪي گروهه جيڪي بنيادي طور فعال هوندا آهن، انهن ۾ bureaucrats ۽ sysops شامل آهن. بيوروڪريٽن وٽ ٻين استعمال ڪندڙن جا حق بدلائڻ جو اختيار هوندو آهي. سس اوپن وٽ صفحن جي تحفظ، [[وڪيپيڊيا تي مضمونن جي ڊاھڻ|ڊاهڻ]]، ۽ استعمال ڪندڙن کي سنوارڻ کان روڪڻ جا اختيار هوندا آهن. سنوارڻ جي حقن تي ميڊياوڪي جا موجود ضابطا ايترا ڪافي سمجهيا ويا آهن جو انهن وسيلي اسپتال ۾ [[معياري هلائڻ وارا طريقا]] جهڙن اهم دستاويزن کي شايع ۽ برقرار رکي سگهجي ٿو.<ref>{{citation|title=Operating Procedures in Clinical Practice|author1=H Zielke|author2=W Boemke|author3=M Kastrup|author4=C Melzer|publisher=Royal College of Anaesthetists|url=https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|date=November 21, 2007|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020030/https://www.scata.org.uk/abstracts/2007_london/DelegateBookletSCATALondon2007.pdf|archive-date=May 15, 2011|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي رسائي محدود ڪرڻ سان لاڳاپيل بنيادي خاصيتن جو هڪ مجموعو کڻي اچي ٿي، پر ان جي اصل ۽ جاري جوڙجڪ گهڻو ڪري مواد سان لاڳاپيل ڪم ڪار کي ذهن ۾ رکي ٺاهي وئي آهي، نه مواد جي الڳ ورهاست کي. نتيجي طور، ٿورين استثنائن کانسواءِ (جيڪي ڪجهه مخصوص اوزارن ۽ انهن سان لاڳاپيل "Special" صفحن بابت آهن)، صفحن تائين رسائيءَ تي ضابطو ڪڏهن به بنيادي ترقي ۾ وڏي ترجيح نه رهيو آهي، ۽ ڊولپرن صاف طور چيو آهي ته جن استعمال ڪندڙن کي محفوظ استعمال ڪندڙ رسائي ۽ اختيار ڏيڻ جا ضابطا گهرجن، انهن کي ميڊياوڪي تي ڀاڙڻ نه گهرجي، ڇاڪاڻ ته اها اهڙين حالتن لاءِ ڪڏهن ٺاهي ئي نه وئي هئي. مثال طور، اهڙي وڪي ٺاهڻ تمام ڏکيو آهي جتي فقط ڪجهه مخصوص استعمال ڪندڙ ڪجهه صفحا پڙهي يا ڏسي سگهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |title=Security issues with authorization extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626074354/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_issues_with_authorization_extensions |archive-date=June 26, 2010 |url-status=live }}</ref> هتي اهڙا وڪي انجڻ جهڙوڪ [[فاس وڪي]]، [[موئن موئن]] ۽ [[ڪانفلوئنس]] وڌيڪ لچڪ ڏين ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي [[رسائي ضابطي جي فهرست]] جهڙا ترقي يافته حفاظتي طريقا سپورٽ ڪن ٿا. ===واڌ پذيري=== ميڊياوڪي جي ڪوڊ بيس ۾ [[هوڪنگ|هوڪ]]ن جا مختلف هنڌ شامل آهن، جتي [[ڪال بيڪ (ڪمپيوٽر سائنس)|ڪال بيڪ]] [[ذيلي عمل|فنڪشن]]ن وسيلي اضافي پي ايڇ پي ڪوڊ کي [[واڌ پذيري|واڌ پذير]] نموني سان شامل ڪري سگهجي ٿو. ان سان ڊولپرن کي اهو موقعو ملي ٿو ته هو بنيادي ڪوڊ ۾ لازمي تبديلي ڪرڻ کانسواءِ، يا پنهنجو ڪوڊ لازمي جائزي لاءِ پيش ڪرڻ کانسواءِ، واڌارا لکي سگهن. ڪنهن واڌاري کي نصب ڪرڻ اڪثر ڪري ترتيب واري فائيل ۾ هڪ سٽ شامل ڪرڻ تي مشتمل هوندو آهي، جيتوڻيڪ ڪڏهن ڪڏهن اضافي تبديليون، جهڙوڪ ڊيٽابيس جي تازه ڪاريون يا بنيادي ڪوڊ تي پيچ، به گهربل هوندا آهن. پنج بنيادي واڌاري وارا نقطا ٺاهيا ويا هئا ته جيئن ڊولپر ميڊياوڪي ۾ خاصيتون ۽ ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهن. هوڪ هر دفعي هلندا آهن جڏهن ڪو خاص واقعو پيش اچي؛ مثال طور، <code>ArticleSaveComplete</code> وارو هوڪ تڏهن هلندو آهي جڏهن مضمون کي محفوظ ڪرڻ واري درخواست تي عمل مڪمل ٿي وڃي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |title=Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |publisher=MediaWiki |date=May 26, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110145905/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Hooks/ArticleSaveComplete |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> هن سهولت کي، مثال طور، اهڙو واڌارو استعمال ڪري سگهي ٿو جيڪو جڏهن وڪي تي نون يا گمنام استعمال ڪندڙن طرفان ڪنهن صفحي ۾ سنوار ٿئي ته چونڊيل استعمال ڪندڙن کي اطلاع ڏئي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |title=Extension:Recent Activity Notify |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927110023/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Recent_Activity_Notify |archive-date=September 27, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان ٽيگ به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن کُلندڙ ۽ بند ٿيندڙ ٽيگن (<code><newtag>...</newtag></code>) ذريعي ڊيٽا تي عمل ٿي سگهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |title=Manual:Tag extensions |publisher=MediaWiki |date=May 21, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012211540/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Tag_extensions |archive-date=October 12, 2014 |url-status=live }}</ref> پارسر فنڪشنن وسيلي نئون حڪم ٺاهي سگهجي ٿو (<code><nowiki>{{#if:...|...|...}}</nowiki></code>).<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |title=Manual:Parser functions |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018103626/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Parser_functions |archive-date=October 18, 2014 |url-status=live }}</ref> نوان خاص صفحا به ٺاهي سگهجن ٿا ته جيئن ڪو خاص ڪم سرانجام ڏنو وڃي. اهي صفحا پاڻمرادو تيار ٿيندا آهن. مثال طور، ڪو خاص صفحو اهي سڀ صفحا ڏيکاري سگهي ٿو جن ۾ ڪنهن ٻاهرين سائيٽ ڏانهن هڪ يا وڌيڪ ڳنڍڻا هجن، يا اهو اهڙو فارم تيار ڪري سگهي ٿو جنهن ذريعي استعمال ڪندڙ پنهنجو موٽ موڪلين.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |title=Manual:Special pages |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162401/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Special_pages |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> [[اسڪن (ڪمپيوٽنگ)|اسڪن]] استعمال ڪندڙن کي ميڊياوڪي جي ڏيک ۽ احساس کي حسب ضرورت بڻائڻ جي اجازت ڏين ٿيون.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |title=Manual:Skins |publisher=MediaWiki |date=May 14, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125085917/https://www.mediawiki.org/wiki/Skin |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> هڪ ننڍو واڌاري وارو نقطو تصويري فائيلن جي ميزباني لاءِ [[ايميزون ايس ٿري]] جي استعمال جي به اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |title=Manual:Integration with S3 |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127084520/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Integration_with_S3 |archive-date=November 27, 2014 |url-status=live }}</ref> ==واڌارا== ===متن جي سنوار ۽ ڦيرڦار=== [[File:Tim Starling June08.jpg|thumb|alt=ٽِم اسٽارل لِنگ|ٽِم اسٽارلِنگ، 2008ع ۾]] سڀ کان وڌيڪ مشهور واڌارن مان هڪ پارسر فنڪشن وارو واڌارو، پاسر فنڪشنز (ParserFunctions)، آهي، جيڪو [[شرطي بيان (پروگرامنگ)|شرطي بيانن]] جي نتيجي جي بنياد تي مختلف مواد کي ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ParserFunctions |title=Extension:ParserFunctions |publisher=MediaWiki |date=December 25, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625222930/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension%3AParserFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> اهي شرطي بيان اهڙا ڪم ڪري سگهن ٿا، جهڙوڪ اهو جانچڻ ته ڪو پيرا ميٽر خالي آهي يا نه، لکتن جو پاڻ ۾ مقابلو ڪرڻ، رياضيائي اظھارن جو جائزو وٺڻ، ۽ ان بنياد تي ٻن قدرن مان هڪ موٽائڻ ته ڪو صفحو موجود آهي يا نه. اهو هڪ بدنام حد تائين غيرمؤثر سانچي <nowiki>{{Qif}}</nowiki> جي متبادل طور تيار ڪيو ويو هو.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |title=Wikipedia:Miscellany for deletion/Template:Qif&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |access-date=May 30, 2010 |archive-date=February 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225125827/https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Miscellany_for_deletion/Template:Qif |url-status=live }}</ref> شِنڊلر ParserFunctions واڌاري جي تاريخ هن ريت بيان ڪري ٿو:<ref name=Introducing/> {{cquote|2006ع ۾ ڪجهه وڪيپيڊينن دريافت ڪيو ته سانچن جي خاصيتن ۽ سي ايس ايس جي پيچيده ۽ ڳنڍيل استعمال سان هو اهڙو شرطي وڪي متن ٺاهي سگهن ٿا، يعني اهڙو متن جيڪو تڏهن ظاهر ٿئي جڏهن ڪنهن سانچي جي پيرا ميٽر جي ڪا مخصوص قدر هجي. ان ۾ سانچن جي اندر سانچن کي بار بار سڏڻ شامل هو، جنهن ڪري سڄي نظام جي ڪارڪردگي سست ٿي ويندي هئي. ڊولپرن وٽ اهو اختيار هو ته يا ته اهڙي استعمال کي سڃاڻي ان کي سافٽويئر اندر چٽيءَ طرح منع ڪن، يا پوءِ ڪو مؤثر متبادل پيش ڪن. آخرڪار ٻيو رستو اختيار ڪيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ پارسر فنڪشنز جو تعارف ڪرايو، يعني اهڙو وڪي متن جيڪو هيٺين سافٽويئر ۾ لاڳو ڪيل فنڪشنن کي سڏيندو هو. شروعات ۾ فقط شرطي متن ۽ سادن رياضيائي اظھارن جي ڳڻپ لاڳو ڪئي وئي، پر ان سان به وڪي سنواريندڙن لاءِ امڪان تمام گهڻا وڌي ويا. وقت سان وڌيڪ پارسر فنڪشنز متعارف ڪرايا ويا، جنهن آخرڪار هڪ اهڙو ڍانچو پيدا ڪيو جنهن سان واڌاري وارا فنڪشن آسانيءَ سان لکي سگهجن، ۽ من ماني ڪارڪردگيون شامل ڪري سگهجن، جهڙوڪ جغرافيائي ڪوڊنگ خدمتون يا وائڊگيٽ. هن ڀيري ڊولپر صاف طور برادري جي گهرج جو جواب ڏئي رهيا هئا، ۽ کين يا ته برادري وٽ اڳ ۾ موجود حل (يعني شرطي متن) سان وڙهڻو هو، يا پوءِ ان جي جاءِ تي بهتر فني لاڳوڪاري فراهم ڪري مجموعي ڪارڪردگي بهتر بنائڻي هئي.}} هڪ ٻيو پارسر فنڪشن واڌارو، اسٽرنگ فنڪشنز (StringFunctions)، ان لاءِ تيار ڪيو ويو ته جيئن لکت جي ڊيگهه، لکت ۾ جاءِ، ۽ اهڙيون ٻيون شيون پرکي سگهجن. وڪيميڊيا برادرين، جيڪي ساڳي ڪارڪردگي حاصل ڪرڻ لاءِ اڻ سڌا ۽ ڏکيا workaround ٺاهي چڪيون هيون،<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |title=Category:String manipulation templates&nbsp;– Wikipedia, the free encyclopedia |publisher=En.wikipedia.org |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506003940/https://en.wikipedia.org/wiki/Category:String_manipulation_templates |archive-date=May 6, 2011 |url-status=live }}</ref> زور ڀريو ته اهو سندن منصوبن تي فعال ڪيو وڃي.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |title=Bug 6455 – Enable StringFunctions on WMF wikis |publisher=bugzilla.wikimedia.org |access-date=October 9, 2010 |archive-date=January 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122061250/https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6455 |url-status=live }}</ref> ان جي ڪارڪردگي جو وڏو حصو آخرڪار پارسر فنڪشنز (ParserFunctions) واڌاري ۾ شامل ڪيو ويو،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |title=Extension:StringFunctions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625221030/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StringFunctions |archive-date=June 25, 2010 |url-status=live }}</ref> پر اهو بنيادي طور غيرفعال رکيو ويو، ۽ ٽِم اسٽارلِنگ ان بابت تنبيه ڪئي ته لکت وارا فنڪشن فعال ڪرڻ سان استعمال ڪندڙن کي "پنهنجا parser سڀ کان بدصورت ۽ سڀ کان غيرمؤثر پروگرامنگ ٻولي ۾ لاڳو ڪرڻ" جو موقعو ملندو، يعني ميڊياوڪي وڪي متن پارسر فنڪشنز سان.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |title=r51497&nbsp;– Code Review |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=November 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127205157/https://www.mediawiki.org/wiki/Special:Code/MediaWiki/51497 |url-status=live }}</ref> === لوا واڌارو === 2012ع کان هڪ واڌارو، اسڪرائبنٽو (Scribunto)، موجود آهي، جيڪو "ماڊيول" ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو—اهي وڪي صفحا جيڪي اسڪرپٽنگ ٻولي [[لوا (پروگرامنگ ٻولي)|لوا]] ۾ لکيل هوندا آهن—۽ پوءِ انهن کي سانچن ۽ عام وڪي صفحن جي اندر هلائي سگهجي ٿو. Scribunto 2013ع کان وڪيپيڊيا ۽ ٻين وڪيميڊيا سائيٽن تي نصب ٿيل آهي ۽ انهن سائيٽن تي وڏي پيماني تي استعمال ٿيندو آهي. اسڪرائبنٽو جو ڪوڊ پارسر فنڪشنز استعمال ڪندڙ ساڳئي وڪي متن جي ڀيٽ ۾ نمايان طور تي تيز هلي ٿو.<ref>{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |title=Lua performance |access-date=December 27, 2018 |archive-date=August 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824045534/https://en.wikipedia.org/wiki/User:Dragons_flight/Lua_performance |url-status=live }}</ref> === حاشين ۽ علمي ڏيک سان لاڳاپيل === هڪ ٻيو تمام مشهور واڌارو حوالا ڏيڻ وارو واڌارو آهي، جيڪو انلائين ريفرنس استعمال ڪري صفحن ۾ حاشيا شامل ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |title=Extension:Cite |publisher=MediaWiki |date=May 3, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220333/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Cite |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> بهرحال هن واڌاري تي اها تنقيد به ٿي آهي ته اهو استعمال ۾ ڏکيو آهي ۽ استعمال ڪندڙ کان پيچيده نحو (syntax) ياد رکڻ جي گهرج ڪري ٿو. [[Wikipedia:RefToolbar|RefToolbar]] نالي هڪ gadget عام سانچن جي مدد سان حوالا ٺاهڻ کي وڌيڪ آسان بڻائڻ جي ڪوشش ڪري ٿو. ميڊياوڪي ۾ ڪجهه اهڙا واڌارا به آهن جيڪي علمي ڪم لاءِ موزون سمجهيا ويندا آهن، جهڙوڪ رياضيات وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |title=Category:Math extensions |publisher=MediaWiki |date=December 26, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083222/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Math_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ اهڙو واڌارو جيڪو ماليڪيولن کي [[ٽي-رخائي جڳهه|ٽي-رخائي جڳهه]] ۾ ڏيکارڻ جي اجازت ڏئي ٿو.<ref name="Wikido">{{citation|title=Wikido: Exploiting the Potential of Wikis|issue=50|date=January 2007|author=Marieke Guy|publisher=Ariadne|url=https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407170018/https://www.ariadne.ac.uk/issue50/wikido-rpt/|archive-date=April 7, 2010|url-status=live}}</ref> === يڪجائي === هڪ عام وائڊگيٽ واڌارو موجود آهي جيڪو ميڊياوڪي کي لڳ ڀڳ هر شيءِ سان يڪجا ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو. واڌارن جا ٻيا مثال، جيڪي ڪنهن وڪي کي بهتر بڻائي سگهن ٿا، زمرو تجويز وارا واڌارا<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |title=Extension:CategorySuggest |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926005855/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:CategorySuggest |archive-date=September 26, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ [[فليش وڊيو]]،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |title=Category:Flash Video extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915080226/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:Flash_Video_extensions |archive-date=September 15, 2014 |url-status=live }}</ref> يوٽيوب وڊيوز،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |title=Category:YouTube extensions |publisher=MediaWiki |date=September 16, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083939/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:YouTube_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ۽ [[آر.ايس.ايس. فيڊ]]ن کي شامل ڪرڻ وارا واڌارا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |title=Category:RSS extensions |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203095104/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:RSS_extensions |archive-date=December 3, 2010 |url-status=live }}</ref> [[ميٽاوِڊ]]، جيڪو [[آمريڪي سينيٽ]] ۽ [[آمريڪي ايوانِ نمائندگان]] جي ايوانِي ڪارروائين جون وڊيو ريڪارڊنگون محفوظ ڪري ٿو، اهڙي ڪوڊ وسيلي تيار ڪيو ويو جيڪو ميڊياوڪي کي گڏيل وڊيو تصنيف جي ميدان تائين وڌائيندو هو.<ref>{{citation|title=System demonstration: Metavid.org: a social website and open archive of congressional video|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1556176.1556232|publisher=Proceedings of the 10th Annual International Conference on Digital Government Research: Social Networks: Making Connections between Citizens, Data and Government|pages=309–310|isbn=978-1-60558-535-2|author1=M Dale |author2=A Stern |author3=M Deckert |author4=W Sack |year = 2009}}</ref> === ڳنڍڻا-اسپيم سان مقابلو === ڪيترائي [[اسپيم بوٽ]] اهڙا آهن جيڪي ويب تي ميڊياوڪي جون تنصيبات ڳولي انهن ۾ [[ڳنڍڻا-اسپيم]] شامل ڪن ٿا، جيتوڻيڪ ميڊياوڪي اهڙين [[ڳولا-انجڻ بهترڪاري]] وارين ڪوششن کي گهٽ همٿائڻ لاءِ [[نوفالو]] (nofollow) خاصيت استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |title=Wiki spam |publisher=Meta-Wiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107131454/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Spam |archive-date=November 7, 2014 |url-status=live }}</ref> مسئلي جو هڪ حصو اهو به آهي ته ٽئين ڌر جا ٻيهر شايع ڪندڙ، جهڙوڪ [[آئيني سائيٽون]]، شايد پنهنجي ويب سائيٽن تي نوفالو ٽيگ پاڻمرادو لاڳو نه ڪن، تنهنڪري مارڪيٽر اڃا تائين صفحن ۾ ڳنڍڻا وڌي [[صفحي درجو]] (PageRank) مان فائدو وٺي سگهن ٿا، جڏهن اهي داخلائون ٽئين ڌر جي سائيٽن تي ظاهر ٿينديون آهن.<ref>{{citation|title=Wikipedia's Labor Squeeze and its Consequences|publisher=Journal on Telecommunications and High Technology Law|author=Goldman, Eric|volume=8}}</ref> مسئلي سان مقابلي لاءِ [[ضد-اسپيم]] واڌارا تيار ڪيا ويا آهن، جيڪي [[CAPTCHA]] شامل ڪن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |title=Extension:ConfirmEdit |publisher=MediaWiki |date=May 5, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204041/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ConfirmEdit |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ڪجهه URL کي [[ڪاري فهرست]] ۾ وجهن ٿا،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |title=Extension:SpamBlacklist |publisher=MediaWiki |date=March 24, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020220337/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ڪنهن خاص استعمال ڪندڙ طرفان تازو شامل ڪيل صفحن کي وڏي پيماني تي ڊاهڻ جي اجازت ڏين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |title=Extension:Nuke |publisher=MediaWiki |date=May 19, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020204031/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Nuke |archive-date=October 20, 2014 |url-status=live }}</ref> === ڳولائون ۽ سوال === [[File:Autocompletion suggester after - airiana grande.gif|thumb|هڪ ڳولا خانو جيڪو [[هيٺ لهندڙ تجويزي فهرست]] ڏيکاري رهيو آهي]] ميڊياوڪي بنيادي طور معياري متن-بنياد ڳولا سان گڏ نصب ٿئي ٿي. اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي ميڊياوڪي کي وڌيڪ نفيس ٽئين ڌر وارن ڳولا-انجڻن سان ڪم ڪرڻ ڏين ٿا، جن ۾ [[اِيلاسٽڪ سرچ]] (جيڪو 2014ع کان وڪيپيڊيا تي استعمال ٿي رهيو آهي)، [[لوسين]]<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search Lucene-search MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602042925/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Lucene-search |date=June 2, 2012 }}, mediawiki.org</ref> ۽ [[سفنڪس]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch SphinxSearch MediaWiki extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092204/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SphinxSearch |date=October 22, 2014 }}, mediawiki.org</ref> ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙا به ٺهيا آهن جيڪي وڌيڪ پيچيده، [[پهلون واري ڳولا]] جي اجازت ڏين ٿا، نه رڳو وڪي ۾ داخل ڪيل ڊيٽا تي پر [[ميٽا ڊيٽا]] تي پڻ، جهڙوڪ صفحن جي ترميمي تاريخ.<ref>{{citation|title=Search extension transforms Wiki into a relational system: A case for flavonoid metabolite database|pmc=2556319|author1=Masanori Arita |author2=Kazuhiro Suwa |name-list-style=amp |date=September 17, 2008|publisher=BioData Mining |pmid=18822113 |doi=10.1186/1756-0381-1-7 |volume=1 |issue=1|journal=BioData Min |pages=7 |doi-access=free }}</ref><ref name="Lost in localization">{{Cite Q | Q21011200 }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] اهڙن واڌارن مان هڪ آهي.<ref>{{citation|title=Collaborative Authoring of Learning Elements for Adaptive Learning Spaces|author1=Eric Ras|author2=Jörg Rech|author3=Sebastian Weber|publisher=Fifth International Conference on Adaptive Hypermedia and Adaptive Web-Based Systems|date=August 1, 2008|url=https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503215922/https://ah2008.l3s.uni-hannover.de/files/resourcesmodule/@random4875cb58f07c9/1215679368__Proc_AH2008_WS3_Authoring_of_Adaptive_and_Adaptable_Hypermedia.pdf#page=67#page=67|archive-date=May 3, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|page=123|chapter=A Platform for Collaborative Management of Semantic Grid Metadata|last=Hartung|first=Michael|title=Intelligent distributed computing, systems and applications|display-authors=etal}}</ref> === مالامال مواد === [[File:MediaWiki's gallery feature.png|thumb|[[تصوير|تصويرون]] گيلري ۾ ترتيب ڏئي سگهجن ٿيون، اها هڪ اهڙي خاصيت آهي جيڪا وڪيميڊيا جي ميڊيا ذخيرن، [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]]، لاءِ وڏي پيماني تي استعمال ڪئي وڃي ٿي.]] ميڊياوڪي جا ڪيترائي واڌارا اهڙي [[مالامال مواد]] جي مدد ڪن ٿا جيڪو خاص نحو وسيلي تيار ڪيو وڃي. انهن ۾ [[ليٽيڪس]] (LaTeX) وسيلي رياضيائي فارمولائون، رياضيائي [[گراف-خطي ڪشي]] وسيلي بصري وقتي لڪيرون، [[سرليپي]] ۽ [[مصري تصويري لکت]] شامل آهن. هي سافٽويئر اپلوڊ ڪيل ميڊيا فائيلن جي هڪ وڏي قسم جي حمايت ڪري ٿو، ۽ تصويري گيلري ۽ ٿمبنيل آسانيءَ سان ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ٿو. [[اگزف]] (Exif) [[ميٽا ڊيٽا]] جي سهولت پڻ موجود آهي. ميڊياوڪي [[وڪيميڊيا العام گڏيل ذخيرو]] کي هلائي ٿي، جيڪو سڀ کان وڏن [[آزاد مواد]] وارن ميڊيا ذخيرن مان هڪ آهي. ويزي وگ WYSIWYG سنوار لاءِ [[وِژيوئل ايڊيٽر]] ميڊياوڪي ۾ موجود آهي، جيڪو سنوارڻ جو عمل سنواريندڙن لاءِ وڌيڪ آسان بڻائي ٿو، ۽ ميڊياوڪي 1.35 کان ٻڌل شڪل ۾ شامل آهي.<ref>{{Cite web|title=Extension:VisualEditor|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor|url-status=live|access-date=March 15, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=February 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210221063745/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:VisualEditor}}</ref> ٻيا واڌارا به موجود آهن جيڪي مختلف درجن تائين ويزي وگ WYSIWYG سنوار کي سنڀالين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |title=Category:WYSIWYG extensions |publisher=MediaWiki |date=April 10, 2008 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501083632/https://www.mediawiki.org/wiki/Category:WYSIWYG_extensions |archive-date=May 1, 2011 |url-status=live }}</ref> ==ڪارڪردگي ۽ ذخيرو== ڇاڪاڻ⁠تہ اهو ويب جي سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيندڙ سائيٽن مان هڪ، وڪيپيڊيا، کي هلائڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، تنهنڪري ميڊياوڪي جي ڪارڪردگي ۽ [[اسڪيليبيليٽي]] کي تمام گهڻو بهتر ڪيو ويو آهي.<ref name="WikipediaandMediaWikiTalk"/> ميڊياوڪي [[اسڪواڊ (سافٽويئر)|اسڪواڊ]]، [[لوڊ بيلنسنگ (ڪمپيوٽنگ)|لوڊ بيلنس ٿيل]] ڊيٽابيس نقل، ڪلائنٽ-سائيڊ ڪيش، [[ميم ڪيشڊ]] يا ٽيبل-بنياد ڪيش استعمال ڪري ٿو ته جيئن گهڻو استعمال ٿيندڙ سوالن جي نتيجن کي تيزيءَ سان سنڀالي سگهجي. ان کان علاوه سادي جامد فائيل ڪيش، خاصيتن ۾ گهٽتائي وارو آپريشن، ترميمي متن جي دٻاءُ، ۽ ڊيٽابيس آپريشنن لاءِ نوڪرين جي قطار پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي ڊولپرن سافٽويئر کي بهتر ڪرڻ لاءِ مهانگا الگورٿم ۽ ڊيٽابيس سوالن کان بچڻ، مهانگي نتيجن کي ڪيش ڪرڻ، ۽ ڪوڊ جي اهم حصن کي [[پروفائيلنگ (ڪمپيوٽر پروگرامنگ)|پروفائيلنگ]] ذريعي بهتر ڪرڻ تي ڌيان ڏنو.<ref name="Bergsma">{{citation|author=Bergsma, Mark|url=https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|title=Wikimedia Architecture|access-date=October 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000935/https://www.haute-disponibilite.net/wp-content/uploads/2008/06/wikimedia-architecture.pdf|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}</ref> ميڊياوڪي جو ڪوڊ اهڙي طرح ٺاهيو ويو آهي جو ڊيٽا لکڻ لاءِ پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس استعمال ٿئي ۽ پڙهڻ لاءِ صرف پڙهڻ واري ڊيٽابيس مان ڊيٽا حاصل ڪئي وڃي، جيتوڻيڪ جيڪڏهن پڙهڻ واري ڊيٽابيس تازه نه هجي ته پڙهڻ-لکڻ واري ڊيٽابيس مان به ڪجهه پڙهڻ جا ڪم ٿي سگهن ٿا. [[ميٽا ڊيٽا]]، جهڙوڪ مضمونن جي ترميمي تاريخ، مضمونن جا لاڳاپا (لنڪ، زمرا وغيره)، استعمال ڪندڙ اڪائونٽ ۽ سيٽنگون بنيادي ڊيٽابيس ۾ محفوظ ٿي سگهن ٿيون ۽ ڪيش ٿي سگهن ٿيون؛ جڏهن⁠تہ اصل ترميمي متن، جيڪو گهٽ استعمال ٿيندو آهي، ٻاهرين ذخيرن ۾ [[بلو ب اسٽوريج]] جي صورت ۾ محفوظ ٿي سگهي ٿو. هي سافٽويئر وڏي پيماني جي [[وڪي فارمز]] جهڙوڪ [[وڪيميڊيا]] لاءِ مناسب آهي، جنهن وٽ آگسٽ 2011 تائين لڳ ڀڳ 800 وڪيون هيون. تنهن هوندي به ميڊياوڪي اهڙين تنصيبات کي سنڀالڻ لاءِ ڪو به اندروني گرافڪ يوزر انٽرفيس مهيا نٿو ڪري. تجربي مان معلوم ٿيو آهي ته ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ گهڻيون ترميمون اڳين ترميم کان ٿوريون ئي مختلف هونديون آهن. تنهنڪري، ڪنهن مضمون جون پوئين ترميمون پاڻ ۾ ڳنڍي پوءِ دٻائي سگهجن ٿيون، جنهن سان تمام وڏي [[ڊيٽا ڪمپريشن ريشو]] حاصل ٿي سگهي ٿي، جيڪا 100 ڀيرا تائين ٿي سگهي ٿي.<ref name=Bergsma /> معماري بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ، جهڙوڪ اهو وڪي متن کي ڪيئن محفوظ ڪري ٿو ۽ هڪ صفحو ڪيئن تيار ڪري ٿو، ڏسو [[خارجي ڳنڍڻا]]. ==حدون== Parser ميڊياوڪي نحو لاءِ عملي طور معياري حيثيت رکي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ ڪا رسمي نحو مقرر نه ڪئي وئي آهي. انهيءَ رسمي تعريف جي کوٽ سبب ميڊياوڪي لاءِ [[ويزي وگ]] سنواريندڙ ٺاهڻ ڏکيو رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪيترائي ويزي وگ WYSIWYG واڌارا موجود آهن، جن ۾ مشهور [[وِجُوئل ايڊيٽر]] پڻ شامل آهي. ميڊياوڪي کي خاص طور [[آن لائين فورم]] يا بلاگنگ سافٽويئر جي متبادل طور ٺاهيو نه ويو آهي،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |title=Manual:What is |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722205421/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:What_is_MediaWiki%3F |archive-date=July 22, 2018 |url-status=live }}</ref> جيتوڻيڪ اهڙا واڌارا موجود آهن جيڪي انهن ٻنهي کي ممڪن بڻائين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |title=Extension:StructuredDiscussions |publisher=MediaWiki |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181448/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:StructuredDiscussions |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |title=Extension:Wikilog |publisher=MediaWiki |date=November 27, 2009 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922080626/https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Wikilog |archive-date=September 22, 2014 |url-status=live }}</ref> نئين ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ عام آهي ته ڪجهه غلطيون ڪن، جهڙوڪ چار ٽِلڊ (~) سان پوسٽ تي صحيح ڪرڻ وساري ڇڏڻ (<nowiki>~~~~</nowiki>),<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |title=Help:Signatures |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115143342/https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Signatures |archive-date=November 15, 2008 |url-status=live }}</ref> يا هٿ سان سادي لکت واري صحيح لکڻ،<ref>{{citation|citeseerx = 10.1.1.133.1456|author1=N Augar |author2=R Raitman |author3=W Zhou |title=Teaching and learning online with wikis|publisher=Beyond the comfort zone|year=2004|pages=95–104 }}</ref> ڇاڪاڻ⁠تہ ميڊياوڪي بحث صفحن تي رابطي جي مخصوص طريقي کان اڻواقف هوندا آهن. ٻي طرف، انهن بحث صفحن جو فارميٽ هڪ استاد طرفان هڪ مضبوط خاصيت طور بيان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ اهو روايتي ٿريڊ ٿيل بحث فورمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ تفصيلي بحث جون سهولتون ڏئي ٿو. مثال طور، سڄي پيغام جو جواب ڏيڻ بدران، بحث ڪندڙ اصل صفحي جي ڪنهن به لفظ مان نئين وڪي صفحي ڏانهن ڳنڍڻو ٺاهي سگهي ٿو. بحث کي سمجهڻ آسان هوندو آهي ڇاڪاڻ⁠تہ مواد ڳنڍيل وڪي صفحن ذريعي موجود هوندو آهي، روايتي فورمن جيان جوابن جي ڊگهي قطار بدران. بهرحال، ڪجهه حالتن کان سواءِ، شاگرد هن سهولت کي استعمال نه ڪندا هئا، شايد روايتي سڌي بحث واري طريقي سان واقفيت ۽ مواد کي وڌيڪ [[ڳنڍڻن سان ڀرپور]] بڻائڻ بابت رهنمائي جي کوٽ سبب.<ref>{{citation|title=Analysis of the use of Wiki-based collaborations in enhancing student learning|author=Cubric, Marija|publisher=University of Hertfordshire|year=2007|page=11|url=https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|access-date=April 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515005430/https://uhra.herts.ac.uk/dspace/handle/2299/3672|archive-date=May 15, 2011|url-status=dead}}</ref> ميڊياوڪي ۾ ڊفالٽ طور اهڙي دستاويزن ٺاهڻ لاءِ گهٽ سهولت موجود آهي جيڪي ٻين صفحن مان ڊيٽا گڏ ڪري پاڻمرادو تيار ٿين. اهڙين خاصيتن کي ميڊياوڪي اندر شامل ڪرڻ بابت ڪجهه تحقيق پڻ ڪئي وئي آهي.<ref>{{citation|title=User defined structural searches in mediawiki|url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1379099|publisher=Proceedings of the nineteenth ACM conference on Hypertext and hypermedia|isbn=978-1-59593-985-2|year=2008|author1=Albertsen, Johannes |author2=Bouvin, Niels Olof |name-list-style=amp }}</ref> [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] واڌارو اهڙيون خاصيتون مهيا ڪري ٿو. اهو وڪيپيڊيا تي استعمال نٿو ٿئي، پر 1,600 کان وڌيڪ ٻين ميڊياوڪي تنصيبات ۾ استعمال ٿي رهيو آهي.<ref>{{Cite web |url=https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_MediaWiki |title=Extension:Semantic MediaWiki – WikiApiary |access-date=October 12, 2019 |archive-date=October 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026002750/https://wikiapiary.com/wiki/Extension:Semantic_Mediawiki |url-status=live }}</ref> Wikibase ريپوزيٽري Repository ۽ وڪي بيس ريپوزيٽري گراھڪ ترتيبوار [[وڪيڊيٽا]] ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ لاڳو ڪيا ويا آهن، ۽ ڪجهه حد تائين [[سيمينٽڪ ويب]] خاصيتون ۽ مرڪزي ڊيٽا کي مختلف وڪيپيڊيا مضمونن جي انفوباڪس سان ڳنڍڻ جي سهولت ڏين ٿا. ميڊياوڪي کي اپگريڊ ڪرڻ عام طور مڪمل طور پاڻمرادو هوندو آهي ۽ سائيٽ جي مواد يا سانچي پروگرامنگ ۾ تبديلي جي ضرورت نه پوندي آهي. تاريخي طور ڪجهه مسئلا تڏهن پيش آيا جڏهن تمام پراڻن نسخن مان اپگريڊ ڪيو ويو.<ref>{{citation|title=Toward upgrades-as-a-service in distributed systems|author1=T Dumitraş |author2=P Narasimhan |publisher=Proceedings of the 10th ACM/IFIP/USENIX International Conference on Middleware|year=2009|pages=1–2 |url=https://portal.acm.org/citation.cfm?id=1657019}}</ref> ==ڊيٽابيس== [[File:MediaWiki database schema latest.svg|thumb|ميڊياوڪي ڊيٽابيس جي ڍانچي جو خاڪو]] ميڊياوڪي يا ته [[مائي ايس ڪيو ايل]]/[[ماريا ڊي بي]]، [[پوسٽگري ايس ڪيو ايل]] يا [[ايس ڪيو ايلائيٽ]] [[تعلقي ڊيٽابيس انتظامي نظام]] استعمال ڪري سگهي ٿي. [[اوراڪل ڊيٽابيس]] ۽ [[مائڪروسافٽ ايس ڪيو ايل سرور]] جي مدد ميڊياوڪي 1.34 کان پوءِ ختم ڪئي وئي.<ref>{{Cite web|title=Manual:Installation requirements|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements|url-status=live|access-date=March 14, 2021|website=MediaWiki|language=en|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104956/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Installation_requirements}}</ref> هڪ ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ ڪيترائي درجن [[ڊيٽابيس جدول|جدولون]] هوندا آهن، جن ۾ هڪ <code>page</code> ٽيبل شامل هوندو آهي جيڪو صفحن جا عنوان، صفحي جا سڃاڻپ نمبر، ۽ ٻيو ميٽا ڊيٽا رکندو آهي؛<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |title=Manual:Page table |publisher=MediaWiki |date=May 15, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125051102/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_table |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ هڪ <code>revision</code> ٽيبل، جنهن ۾ هر ڀيري ترميم ٿيڻ تي هڪ نئين قطار شامل ڪئي ويندي آهي، جنهن ۾ صفحي جو سڃاڻپ نمبر، ڪيل تبديلي جو مختصر متن، مضمون جي سنواريندڙ جو نالو (يا غير رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ جي صورت ۾ ان جو آءِ پي پتو) ۽ وقت جي مُهر شامل هوندي آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |title=Manual:Revision table |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124224756/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Revision_table |archive-date=November 24, 2014 |url-status=live }}</ref><ref>{{citation|title=The Top-Ten Wikipedias: A Quantitative Analysis Using WikiXRay|author1=Ortega, Felipe |author2=González-Barahona, Jesus M. |author3=Robles, Gregorio |year=2007|citeseerx=10.1.1.107.1424 }}</ref> 2008ع کان اڳ واري ساڍن چار سالن جي عرصي دوران، ميڊياوڪي ڊيٽابيس ۾ 170 [[ڊيٽابيس اسڪيمه|اسڪيمه]] نسخا هئا.<ref>{{citation|title=Information Systems Integration and Evolution: Ontologies at Rescue|url=https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|author1=Curino, Carlo A.|author2=Tanca, Letizia|author3=Zaniolo, Carlo|year=2008|publisher=Workshop on Semantic|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222052156/https://yellowstone.cs.ucla.edu/schema-evolution/documents/curino-STSM08-CR.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=live}}</ref> شايد سڀ کان وڏي اسڪيمه تبديلي 2005ع ۾ ميڊياوڪي 1.5 سان ڪئي وئي، جڏهن ڪارڪردگي ۽ لچڪ بهتر ڪرڻ لاءِ ميٽا ڊيٽا کي مواد کان الڳ محفوظ ڪيو ويو. جڏهن هي واڌارو وڪيپيڊيا تي لاڳو ڪيو ويو، تڏهن سائيٽ کي سنوار لاءِ بند ڪيو ويو، ۽ اسڪيمه کي نئين نسخي ۾ لڳ ڀڳ 22 ڪلاڪن ۾ تبديل ڪيو ويو. ڪجهه سافٽويئر واڌاري جون تجويزون، جهڙوڪ مضمونن جي حصن کي واچ لسٽ ذريعي ڏسڻ جي اجازت ڏيڻ واري تجويز، رد ڪيون ويون، ڇاڪاڻ⁠تہ ضروري اسڪيمه تبديليون وڪيپيڊيا جي تمام گهڻي وقت تائين بندش جو سبب بڻجن ها.<ref>{{citation|title=No downtime for data conversions: Rethinking hot upgrades|url=https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|author1=T Dumitras|author2=P Narasimhan|year=2009|access-date=April 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616022532/https://www.pdl.cmu.edu/PDL-FTP/stray/CMU-PDL-09-106.pdf|archive-date=June 16, 2010|url-status=dead}}</ref> ==تحفظ== ميڊياوڪي جي ڊولپرن بنيادي ڪوڊ ۽ واڌارن ٻنهي لاءِ حفاظتي معيار لاڳو ڪيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |title=Security for developers |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125053458/https://www.mediawiki.org/wiki/Security_for_developers |archive-date=November 25, 2014 |url-status=live }}</ref> [[ايس ڪيو ايل سوال]] ۽ HTML جي ٻاھرين ڏيک کي عام طور اهڙن ريپر wrapper فنڪشنن وسيلي سنڀاليو ويندو آهي جيڪي [[جاءِ-جاءِ اسڪرپٽنگ]] ۽ [[ايس ڪيو ايل انجيڪشن]] کان بچاءَ لاءِ تصديق، escaping ۽ filtering ڪندا آهن.<ref>{{citation|url=https://blogs.techrepublic.com/security/?p=451|title=Five security tips from MediaWiki's lead developer|author=Perrin, Chad|date=April 30, 2008|publisher=Tech Republic}}{{Dead link|date=August 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ميڊياوڪي جي ڪنهن نسخي جي جاري ٿيڻ کان پوءِ ڪيترن ئي حفاظتي مسئلن لاءِ patch جاري ڪرڻا پيا آهن،<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/News |title=News |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006102554/https://www.mediawiki.org/wiki/News |archive-date=October 6, 2014 |url-status=live }}</ref> ۽ ان ئي مناسبت سان MediaWiki.org چوي ٿي ته "توهان کڻي سگهو ٿا سڀ کان اهم حفاظتي قدم اهو آهي ته پنهنجي سافٽويئر کي تازه ترين رکو"، جنهن لاءِ اعلان واري [[مراسلاتي فهرست]] ۾ شامل ٿيڻ ۽ اعلان ڪيل حفاظتي تازه ڪاريون نصب ڪرڻ ضروري آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |title=Manual:Security |publisher=MediaWiki |date=March 22, 2010 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110162807/https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Security |archive-date=November 10, 2014 |url-status=live }}</ref> ==سهائتا== ميڊياوڪي استعمال ڪندڙن لاءِ سهائتا هنن ذريعن تي مشتمل آهي: * ميڊياوڪي.او آر جي، جنهن ۾ مددگار ڊيسڪ پڻ شامل آهي. * هڪ سرڪاري مراسلاتي فهرست، ميڊياوڪي-l. * ميڊياوڪي جي انتظام بابت ڪيتريون ئي ڪتابون لکيون ويون آهن،<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki Books about MediaWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227181503/https://www.mediawiki.org/wiki/Books_about_MediaWiki |date=December 27, 2018 }}, mediawiki.org</ref> جن ۾ ڪجهه مفت آن لائين ڪتاب پڻ شامل آهن.<ref>{{cite book|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|title=MediaWiki Administrator's Handbook|publisher=[[وڪي ڪتاب]]|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020055454/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_Administrator%27s_Handbook|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|url=https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|publisher=Wikibooks|title=MediaWiki User Guide|access-date=October 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020060147/https://en.wikibooks.org/wiki/MediaWiki_User_Guide|archive-date=October 20, 2014|url-status=live}}</ref> ==اجازت نامو== ميڊياوڪي آزاد ۽ کليل ذريعو سافٽويئر آهي ۽ [[جي اين يو جنرل پبلڪ لائسنس]] جي نسخي 2 يا ان کان پوءِ جي ڪنهن به نسخي جي شرطن هيٺ ورهايو وڃي ٿو. ان جي دستاويزات، جيڪي ان جي سرڪاري ويب سائيٽ www.mediawiki.org تي موجود آهن، [[ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0 اجازت نامو|ڪريئيٽو ڪامنز بي واي-ايس اي 4.0]] اجازت نامي هيٺ جاري ڪيا ويا آهن، جڏهن ته ڪجهه مدد وارا صفحا، جيڪي نون وڪي تنصيبات ۾ آزاديءَ سان نقل ڪرڻ ۽/يا ميڊياوڪي سافٽويئر سان گڏ ورهائڻ لاءِ رکيا ويا آهن، قانوني مسئلن کان بچڻ لاءِ [[عوامي ملڪيت]] ۾ ڇڏيا ويا آهن، خاص طور انهن وڪين لاءِ جيڪي ٻين اجازت نامن هيٺ هلن ٿيون.<ref>{{cite web |title=MediaWiki.org Project:Copyrights |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823141546/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:Copyrights&oldid=6078039 |archive-date=August 23, 2023 |access-date=August 23, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |title=Project:PD help |publisher=MediaWiki |access-date=May 30, 2010 |archive-date=October 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029184538/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Project:PD_help&oldid=320349 |url-status=live }}</ref> ميڊياوڪي جي ترقي عام طور [[کليل فائيل فارميٽ]]ن جي استعمال کي ترجيح ڏيندي رهي آهي.<ref>{{citation|url=https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|title=Wikipedia gears up for flood of video and photo files|date=November 19, 2008|author=Rafe Needleman|publisher=C-Net|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806080149/https://news.cnet.com/8301-17939_109-10103177-2.html|archive-date=August 6, 2009|url-status=live}}</ref> ==ترقي== ميڊياوڪي جي ترقي ۽ سار سنڀال لاءِ رضاڪارن جي هڪ سرگرم برادري موجود آهي. ميڊياوڪي جا ڊولپر دنيا جي مختلف حصن ۾ پکڙيل آهن، جيتوڻيڪ انهن جي اڪثريت آمريڪا ۽ يورپ ۾ آهي. 2004ع کان وٺي ميڊياوڪي ڊولپرن لاءِ روبرو گڏجاڻيون ۽ پروگرامنگ سيشن سال ۾ هڪ ڀيرو يا ڪيترائي ڀيرا منعقد ٿيندا رهيا آهن.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/wiki/Events |title=Events |publisher=Mediawiki.org |access-date=December 27, 2018 |archive-date=December 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227181546/https://www.mediawiki.org/wiki/Events |url-status=live }}</ref> ڪو به شخص منصوبي جي [[پاچ (ڪمپيوٽنگ)|پاچ]]ن کي ان جي [[گِٽ]]/[[گيريٽ (سافٽويئر)|گيريٽ]] [[ذخيرو (نسخو ضابطو)|ذخيري]] ۾ جمع ڪرائي سگهي ٿو.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |title=Development policy |publisher=MediaWiki |date=July 19, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130737/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Development_policy&oldid=740327 |url-status=live }}</ref> اهڙا پگهاردار پروگرامر پڻ آهن جيڪي بنيادي طور [[وڪيميڊيا فائونڊيشن]] لاءِ منصوبا تيار ڪن ٿا. ميڊياوڪي جا ڊولپر [[گوگل سمر آف ڪوڊ]] ۾ پڻ حصو وٺن ٿا، جتي اهي انهن شاگردن لاءِ رهنما مقرر ڪرڻ ۾ مدد ڪن ٿا جيڪي ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ ۽ واڌاري وارن منصوبن تي ڪم ڪرڻ چاهين ٿا.<ref>{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |title=Summer of Code |publisher=MediaWiki |date=March 26, 2013 |access-date=August 4, 2013 |archive-date=May 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510130220/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Summer_of_Code&oldid=663742 |url-status=live }}</ref> نومبر 2012ع کان اڳ واري سال دوران لڳ ڀڳ ٻه سئو ڊولپر اهڙا هئا جن ميڊياوڪي جي بنيادي ڪوڊ يا ان جي واڌارن ۾ تبديليون شامل ڪيون هيون.<ref>{{cite web |url=https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |title=Wikimedia |publisher=Open Hub |access-date=November 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914173356/https://www.openhub.net/orgs/wikimedia |archive-date=September 14, 2017 |url-status=live }} Approximate counts (not deduplicated) as of November 4, 2012: 139 for core, 155 for extensions supported by WMF, 190 and 42 for extensions only hosted on WMF's Git and SVN repositories respectively.</ref> ميڊياوڪي جا وڏا نسخا لڳ ڀڳ هر ڇهن مهينن ۾ جاري ڪيا ويندا آهن، جنهن لاءِ واڌ واري شاخ جا سنيپ شاٽ ورتا ويندا آهن، ۽ اها شاخ لڳاتار هلندڙ حالت ۾ رکبي آهي؛<ref name="MediaWiki-2018">{{cite web |url=https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |title=Version lifecycle |publisher=MediaWiki |date=September 5, 2018 |access-date=October 21, 2018 |archive-date=June 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200617015450/https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Version_lifecycle&oldid=2870502 |url-status=live }}</ref> [[ننڍو نسخو|ننڍا نسخا]]، يا [[نقطي نسخو|نقطي نسخا]]، ضرورت موجب [[سافٽويئر نقص|خرابين]] (خاص طور حفاظتي مسئلن) کي درست ڪرڻ لاءِ جاري ڪيا ويندا آهن. ميڊياوڪي کي [[لاڳيتي يڪجائي]] واري ترقي ماڊل هيٺ تيار ڪيو ويندو آهي، جنهن ۾ سافٽويئر تبديليون باقاعدگي سان وڪيميڊيا جي سائيٽن تي زنده حالت ۾ لاڳو ڪيون وينديون آهن.<ref name="MediaWiki-2018" /> ميڊياوڪي وٽ هڪ عوامي [[خرابي ڳولهڻ وارو نظام]] پڻ آهي، ''phabricator.wikimedia.org''، جيڪو [[فئبريڪيٽر]] هلائي ٿو. هي سائيٽ [[سافٽويئر خاصيت]]ن ۽ [[سافٽويئر سڌاري]] جي گهرجن لاءِ پڻ استعمال ڪئي ويندي آهي. ==ميڊياوڪي استعمال ڪندڙ سائيٽون== {{See also|زمرو:ميڊياوڪي ويب سائيٽون}} [[File:Wikia Block user.jpeg|thumb|[[فئنڊم (ويب سائيٽ)|فئنڊم]] پڻ ميڊياوڪي استعمال ڪري ٿو.]] ميڊياوڪي جو سڀ کان مشهور استعمال [[وڪيپيڊيا]] ۾ ٿيو آهي ۽ ان کان گهٽ درجي ۾ وڪي ميڊيا فائونڊيشن جي ٻين منصوبن ۾. [[فئنڊم (ويب سائيٽ)|فئنڊم]]، جيڪو هڪ [[وڪي هوسٽنگ سروس]] آهي ۽ اڳ ۾ وڪيا سڏبو هو، ميڊياوڪي تي هلندو آهي. ٻيون عوامي وڪيون جيڪي ميڊياوڪي تي هلن ٿيون انهن ۾ [[وڪي هاو]] ۽ [[ايس اين پيڊيا]] شامل آهن. [[وڪي ليڪس]] شروعات ۾ ميڊياوڪي تي ٻڌل سائيٽ هئي، پر هاڻي اها وڪي ناهي. وڪيپيڊيا جا ڪيترائي متبادل وڪي انسائيڪلوپيڊيا پڻ ميڊياوڪي تي هلن ٿا، جن ۾ [[سيٽيزينڊيم]]، [[ميٽاپيڊيا]]، [[اسڪالرپيڊيا]] ۽ [[ڪنزرويپيڊيا]] شامل آهن. ميڊياوڪي ڪيترين وڏين ڪمپنين جي اندروني نظامن ۾ پڻ استعمال ٿيندو آهي، جن ۾ [[نوويل]] ۽ [[انٽيل]] شامل آهن.<ref>[https://www.mediawiki.org/wiki/MediaWiki_testimonials MediaWiki testimonials] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111223511/https://www.mediawiki.org/wiki/MediaWiki_testimonials |date=January 11, 2012 }}, mediawiki.org</ref><ref>{{cite web|url=https://socialmedia.biz/2010/07/08/the-story-of-intelpedia-a-model-corporate-wiki/|title=The story of Intelpedia: A model corporate wiki|work=Socialmedia.biz|access-date=August 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130916232246/https://socialmedia.biz/2010/07/08/the-story-of-intelpedia-a-model-corporate-wiki/|archive-date=September 16, 2013|url-status=live}}</ref> حڪومتن اندر ميڊياوڪي جي اهم استعمالن ۾ [[انٽيليپيڊيا]] شامل آهي، جيڪو [[آمريڪا انٽيليجنس ڪميونٽي]] استعمال ڪري ٿي، [[ڊپلوپيڊيا]] جيڪو [[آمريڪا اسٽيٽ ڊپارٽمينٽ]] استعمال ڪري ٿو، ۽ مل وڪي جيڪو [[مل سوئيٽ]] جو حصو آهي ۽ [[آمريڪا ڊپارٽمينٽ آف ڊفينس]] استعمال ڪري ٿو. [[گڏيل قومن جو نظام]] جون اداريون جهڙوڪ [[گڏيل قومن ترقي پروگرام]] ۽ [[گڏيل قومن عورتن جي ترقي لاءِ بين الاقوامي تحقيق ۽ تربيت اداري]] (انسٽراو) پڻ پنهنجون وڪيون ميڊياوڪي استعمال ڪندي ٺاهيون، ڇاڪاڻ⁠ته "هي سافٽويئر وڪيپيڊيا هلائي ٿو، تنهنڪري ان جي مڪمل آزمائش ٿي چڪي آهي، مستقبل ۾ به ترقي ٿيندي رهندي، ۽ مستقبل جا ٽيڪنيشن ٻين وڪي سافٽويئر جي ڀيٽ ۾ ميڊياوڪي سان وڌيڪ واقف هوندا".<ref>{{cite web |url=https://journal.km4dev.org/journal/index.php/km4dj/article/view/99/159 |title=A stealth transformation: introducing wikis to the UN |author1=A. Maron |author2=M. Maron |publisher=Knowledge Management for Development Journal |year=2007 |access-date=October 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504030508/https://journal.km4dev.org/journal/index.php/km4dj/article/view/99/159 |archive-date=May 4, 2011 |url-status=dead }}</ref> [[فري سافٽويئر فائونڊيشن]] پڻ [[ليبرپلينيٽ]] سائيٽ لاءِ ميڊياوڪي استعمال ڪري ٿي.<ref>{{cite web|url=https://www.libreplanet.org|title=LibrePlanet Homepage|access-date=December 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20110318110137/https://libreplanet.org/|archive-date=March 18, 2011|url-status=live}}</ref> ==ٻين آن لائين گڏيل ڪم ڪندڙ سافٽويئر سان مقابلو== {{Main|وڪي سافٽويئر جو مقابلو}} آن لائين گڏيل ڪم ڪندڙ سافٽويئر استعمال ڪندڙ ميڊياوڪي جي فنڪشنن ۽ ترتيب سان واقف هوندا آهن ڇاڪاڻ⁠ته اهو وڪيپيڊيا تي استعمال ٿئي ٿو. 2006 ۾ اڪيڊميا ۾ سماجي سافٽويئر بابت هڪ جائزي ۾ چيو ويو ته "ٻين وڪين جي مقابلي ۾، ميڊياوڪي ظاهري طور تي سادو هوندي به خوبصورت نظر اچي ٿو، ۽ ان ۾ آساني سان ترتيب ڏئي سگهجندڙ سائڊ مينيو ۽ اسٽائل شيٽ هوندي آهي".<ref>{{citation|title=Social Software in Academia|author=Bryant, Todd|publisher=Educause Quarterly|year=2006|url=https://net.educause.edu/ir/library/pdf/EQM0627.pdf|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222054230/https://net.educause.edu/ir/library/pdf/eqm0627.pdf|archive-date=December 22, 2009|url-status=dead}}</ref> بهرحال، 2006 جي هڪ جائزي ۾ [[ڪانفلوئنس (سافٽويئر)]] کي وڌيڪ بهتر پيداوار قرار ڏنو ويو ڇاڪاڻ⁠ته ان جو API وڌيڪ استعمال لائق هو ۽ اهو ڪيترين وڪين کي بهتر نموني سپورٽ ڪري سگهندو هو.<ref name=Wikido/> 2009 ۾ [[هانگ ڪانگ يونيورسٽي]] ۾ هڪ مطالعي ۾ [[ٽو وڪي]] کي ميڊياوڪي سان ڀيٽيو ويو. ليکڪن ٻڌايو ته ٽو وڪي تعليمي مقالن ۽ ٽيڪنيڪل منصوبن جي ترقي لاءِ گڏيل اوزار طور استعمال ٿيندو رهيو آهي، جڏهن⁠ته ميڊياوڪي جو سڀ کان مشهور استعمال وڪيپيڊيا آهي. ٻنهي پليٽفارمن ۾ بحث ۽ ترقي جي ٽريڪنگ جي سهولت موجود آهي، پر ٽو وڪي ۾ "رپورٽ" وارو حصو آهي جيڪو ميڊياوڪي ۾ موجود ناهي. شاگردن ميڊياوڪي کي ٽو وڪي جي ڀيٽ ۾ استعمال ڪرڻ ۾ وڌيڪ آسان ۽ وڌيڪ دلچسپ سمجهيو. جڏهن انهن کان پڇيو ويو ته ڇا هو علم جي انتظام واري ڪورس جي گروپ منصوبي لاءِ ميڊياوڪي استعمال ڪرڻ جي سفارش ڪندا، ته 16 مان 15 شاگردن ميڊياوڪي کي ترجيح ڏني.<ref>{{citation|url=https://www.edu.hku.hk/samchu/docs/2009_user_experiences.pdf |author1=Liang, M. |author2=Chu, S. |author3=Siu, F. |author4=Zhou, A. |date=Dec 3–4, 2009 |title=Comparing User Experiences in Using Twiki & Mediawiki to Facilitate Collaborative Learning |publisher=Proceedings of the 2009 International Conference on Knowledge Management |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514030607/https://www.edu.hku.hk/samchu/docs/2009_user_experiences.pdf |archive-date=May 14, 2011 }}</ref> ٽو وڪي ۽ ميڊياوڪي ٻنهي وٽ لچڪدار پلگ ان آرڪيٽيڪچر موجود آهي.<ref>{{citation|title=Company-Wiki as a knowledge transfer instrument for reducing the shortage of skilled workers|publisher=Institute of Technology and Education|author=Schulz, Judith|year=2009|url=https://elib.suub.uni-bremen.de/ip/docs/00010611.pdf|access-date=April 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092952/https://elib.suub.uni-bremen.de/ip/docs/00010611.pdf|archive-date=March 4, 2016|url-status=live}}</ref> 2009 جي هڪ مطالعي ۾ شاگردن جي ميڊياوڪي ۽ [[گوگل ڊاڪس]] سان تجربي جو مقابلو ڪيو ويو، جنهن ۾ شاگردن گوگل ڊاڪس کي استعمال ۾ وڌيڪ آسان ترتيب جي ڪري وڌيڪ درجو ڏنو.<ref>{{citation|author1=Chu, S. |author2=Kennedy, D. |author3=Mak, M.|title=MediaWiki and Google Docs as online collaboration tools for group project co-construction|publisher=Proceedings of the 2009 International Conference on Knowledge Management|date=December 3–4, 2009|url=https://www.edu.hku.hk/samchu/docs/2009_mediawiki.pdf|access-date=April 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514030658/https://www.edu.hku.hk/samchu/docs/2009_mediawiki.pdf|archive-date=May 14, 2011|url-status=dead}}</ref> 2021 ۾ [[برازيلين نيوڪليئر انجنيئرنگ انسٽيٽيوٽ]] پاران ڪيل هڪ مطالعي ۾ ميڊياوڪي تي ٻڌل علم جي انتظام واري نظام جو مقابلو ٻن ٻين نظامن سان ڪيو ويو جيڪي [[ڊي اسپيس]] ۽ [[اوپن جرنل سسٽمز]] تي ٻڌل هئا.<ref name="Grecco-2021">{{Cite journal|last1=Grecco|first1=Claudio Henrique dos Santos|last2=Augusto|first2=Silas Cordeiro|last3=Souza|first3=Jaqueline Tavares Viana de|last4=Carvalho|first4=Paulo Victor Rodrigues|last5=Davila|first5=Adriana Loureiro|date=July 25, 2021|title=A Method for the evaluation of knowledge management systems|url=https://www.bjrs.org.br/revista/index.php/REVISTA/article/view/1250|journal=Brazilian Journal of Radiation Sciences|language=en|volume=9|issue=2B|doi=10.15392/bjrs.v9i2B.1250|s2cid=237733021|issn=2319-0612|access-date=November 12, 2021|archive-date=November 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112114628/https://www.bjrs.org.br/revista/index.php/REVISTA/article/view/1250|url-status=live|doi-access=free}}</ref> هن مطالعي ۾ ميڊياوڪي جي فائدي طور استعمال جي آسان هجڻ کي نمايان ڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠ته وڪي ميڊيا فائونڊيشن ميڊياوڪي اهڙي ويب سائيٽ لاءِ تيار ڪيو جيڪا عام ماڻهن لاءِ هئي (وڪيپيڊيا)، تنهنڪري ان جو يوزر انٽرفيس شروعات کان ئي وڌيڪ استعمال لائق ٺاهيو ويو ۽ ڊگهي عرصي تائين صارفن جي وڏي موٽ ملي.<ref name="Grecco-2021" /> ==وڌيڪ ڏسو== {{Portal|Free and open-source software}} [[مواد انتظام نظامن جي فهرست]] [[وڪي سافٽويئر جي فهرست]] [[بلو اسپائس]] [[سيمينٽڪ ميڊياوڪي]] [[ايڪس او وا]] – آف لائين وڪيپيڊيا ۽ ٻيون وڪيون ڏسڻ لاءِ [[پي ايڇ پي]] – هڪ پروگرامنگ ٻولي جيڪا ميڊياوڪي کي هلائي ٿي ==حوالا== {{Reflist}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links|d=Q83|c=Category:MediaWiki|mw=Manual:What is MediaWiki?|m=MediaWiki|voy=no|species=no|s=no|n=no}} {{Official website|2=MediaWiki homepage}} {{Wikipedia}} {{Wiki software}} {{Wikimedia Foundation}} {{Authority control}} [[زمرو:ميڊياوڪي]] [[زمرو:2002 سافٽويئر]] [[زمرو:وڊيو ڪلپس وارا مضمون]] [[زمرو:مثالي ڪوڊ وارا مضمون]] [[زمرو:گڏيل سافٽويئر]] [[زمرو:ڪراس پليٽفارم مفت سافٽويئر]] [[زمرو:مفت مواد انتظام نظام]] [[زمرو:پي ايڇ پي ۾ لکيل مفت سافٽويئر]] [[زمرو:مفت وڪي سافٽويئر]] [[زمرو:گهڻ لساني ويب سائيٽون]] [[زمرو:ورزن ڪنٽرول نظام]] [[زمرو:وڪيپيڊيا جي تاريخ]] [[زمرو:GNU جنرل پبلڪ لائسنس هيٺ سافٽويئر]] 9otx46uswmac3vzaxzwlpp2fzgx4ftj 0 17797 368991 338405 2026-03-31T20:11:16Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368991 wikitext text/x-wiki [[File:Mercator - Atlas - 1595.png|thumb|upright|<small>مرڪاٽر جي 1595ع واري ائٽلس جو سرورق (frontispiece)</small>]] هڪ '''ائٽلس''' (Atlases) نقشن جو هڪ مجموعو آهي؛ اهو عام طور تي ڌرتيءَ جي نقشن جو يا ڪنهن براعظم يا ڌرتيءَ جي علائقي جو هڪ بنڊل آهي. ائٽلس روايتي طور تي ڪتابن جي شڪل ۾ پابند ڪيا ويا آهن، پر اڄ، ڪيترائي ائٽلس ملٽي ميڊيا فارميٽ ۾ آهن. جاگرافيائي خصوصيتون ۽ سياسي حدون پيش ڪرڻ کان علاوه، ڪيترائي ائٽلس اڪثر جاگرافيائي، سماجي، مذهبي ۽ معاشي انگ اکر ڏيکاريندا آهن. انهن ۾ نقشي ۽ هنڌن جي باري ۾ پڻ معلومات آهي. ==نالو== لفظ ”اٽلس“ جو استعمال جاگرافيائي حوالي سان سال 1595ع کان شروع ٿيو جڏهن جرمن-فليمش جاگرافي دان گیراردس مرڪيٽر (Gerardus Mercator) <small>ائٽلس سائیو کوسموگرافیکائی میدیتیتیونیس دی فیبریکا موندی ایت فیبریکاتی فیگورا (Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura)</small> ٺاهي ء شايع ڪيو. هي عنوان مرڪيٽر جي لفظ جي وصف مهيا ڪري ٿو جيئن سڄي ڪائنات جي تخليق ۽ شڪل جي وضاحت، نه رڳو نقشن جي مجموعن جي طور تي. هن جي وفات کان پوءِ هڪ سال پوءِ جيڪو جلد شايع ٿيو، اهو هڪ وسيع متن آهي، پر جيئن جيئن ايڊيشن وڌندو ويو ته اهو صرف نقشن جو مجموعو بڻجي ويو ۽ ان لحاظ کان اهو لفظ 17ھین صدي جي وچ ڌاري استعمال ٿيڻ لڳو. مرڪيٽر پاران جوڙيل نيولوجيزم ٽائيٽن ائٽلس لاءِ سندس احترام جو نشانو هو، ”موريتانيا جو بادشاهه“، جنهن کي هو پهريون عظيم جاگرافيدان سمجهندو هو. ==نقشن جي تاريخ== [[File:89v_90r_نزهة_المشتاق_Arabe_2221_BNF.jpg|thumb|The Maghreb (south-up) in [[Muhammad al-Idrisi|Muhammad al-Idrisi's]] ''Nuzhat al-Mushtāq'' ({{Lang|ar|نزهة المشتاق في اختراق الآفاق}}), also known as the {{Lang|la|[[Tabula Rogeriana]]}} (12th century).<ref>{{Cite book |last1=Idrīsī |first1=Muḥammad ibn Muḥammad al-Šarīf Abū ʿAbd Allâh al- (1100?-1165?) Auteur du texte |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b6000547t |title=Muḥammad ibn Muḥammad al-Idrīsī. Nuzhat al-muštāq fī iḫtirāq al-āfāq. |last2=texte |first2=محمد بن محمد الإديسي Auteur du |last3=texte |first3=AL-IDRĪSĪ Muḥammad ibn Muḥammad Auteur du |date=1250–1325 |language=EN}}</ref>]] [[File:OrteliusWorldMap1570.jpg|thumb|World map {{Lang|la|[[Theatrum Orbis Terrarum]]}} (''Theatre of the Orb of the World'') by [[Abraham Ortelius]], 1570]] [[File:Nova et Accuratissima Terrarum Orbis Tabula (J.Blaeu, 1664).jpg|thumb|[[Joan Blaeu]]'s [[world map]], originally prepared by [[Joan Blaeu|Blaeu]] for his ''[[Atlas Maior]]'', published in the first book of the ''[[Atlas Van Loon|Atlas van Loon]]'' (1664).]] [[File:Banduri, Covens et Mortier and Lisle. Imperii Orientalis et Circumjacentium Regionum.1742.jpg|thumb|''Imperii Orientalis et Circumjacentium Regionum'' by [[Guillaume Delisle]] (1742)]] پهريون ڪم جنهن ۾ منظم طريقي سان ترتيب ڏنل نقشا شامل هئا يونيفارم سائيز جي پهرين جديد ائٽلس جي نمائندگي ڪندڙ اطالوي نقشا نگار پيٽرو ڪوپو پاران 16ھین صدي جي شروعات ۾ تيار ڪيو ويو؛ بهرحال، اهو ان وقت شايع نه ٿيو هو، تنهنڪري اهو روايتي طور تي پهريون ائٽلس نه سمجهيو ويندو آهي. بلڪه، اهو لقب سال 1570ع ۾ ڇپيل برابانيئن نقش نگار ابراهيم اورٽيليس پاران ٿيٽرم اوربس ٽيرارم (Theatrum Orbis Terrarum) جي نقشن جي مجموعن کي ڏنو ويو آهي. اڄڪلهه شايع ٿيل ائٽلس 16ھین صدي کان 19ھین صدي ۾ شايع ٿيل انهن کان بلڪل مختلف آهن. اڄ جي برعڪس، اڪثر ائٽلس پابند نه هئا ۽ گراهڪ لاءِ خريد ڪرڻ لاءِ تيار هئا، پر انهن جا ممڪن حصا الڳ الڳ رکيا ويا هئا. گراهڪ مواد کي پنهنجي پسند جي مطابق چونڊي سگهي ٿو، ۽ نقشا رنگين/ گلڊ ٿيل يا نه هجن. ائٽلس پوءِ پابند هو. اهڙيء طرح، ساڳئي عنوان واري صفحي سان شروعاتي ڇپيل ائٽلس مواد ۾ مختلف ٿي سگهن ٿيون. <ref>Jan Smits, Todd Fell (2011). Early printed atlases: shaping Plato's 'Forms' into bibliographic descriptions. In: ''Journal of map & geography libraries : advances in geospatial information, collections & archives'', (ISSN 1542-0353), 7(2011)2, p. 184-210.</ref> رياستون 19ھین صدي عيسويء ۾ قومي ائٽلس پيدا ڪرڻ شروع ڪيو.<ref>{{Cite book|url=http://www.jstor.org/stable/j.ctv2s2pp1m|title=The Rise and Fall of the National Atlas in the Twentieth Century: Power, State and Territory|last=Short|first=John Rennie|date=2022|publisher=Anthem Press|isbn=978-1-83998-304-7|doi=10.2307/j.ctv2s2pp1m|jstor=j.ctv2s2pp1m|s2cid=250944397}}</ref> ==ائٽلس جا قسم== 1. سفر دوران آسان استعمال لاءِ ٽريول ائٽلس ٺاهيو ويندو آهي، ۽ اڪثر ڪري سرپل بائنڊنگس هوندو آهي، تنهن ڪري ان کي فولڊ ڪري سگهجي ٿو. يورپ ۾ قومي ائٽلس عام طور تي 1:250,000 کان 1:500,000 جي پيماني تي ڇپيل آهن. شهر جا ائٽلس 1:20,000 کان 1:25,000، مرڪزي علائقي لاءِ ٻيڻا آهن (مثال طور، جيوگرافرز جي A-Z Map ڪمپني جو A-Z ائٽلس آف لنڊن گريٽر لنڊن لاءِ 1:22,000 ۽ سينٽرل لنڊن لاءِ 1:11,000 آهي). هڪ سفري ائٽلس پڻ روڊ ميپ طور حوالو ڏنو وڃي ٿو. 2. هڪ ڊيسڪ ائٽلس هڪ حوالو ڪتاب وانگر ٺاهيو ويو آهي. اهو ٿي سگهي ٿو hardback يا paperback صورت ۾. 3. شمسي نظام ۾ ٻين سيارن ۽ انهن جا سيٽلائيٽ جا ائٽلس آهن. 4. اناتومي جا ائٽلس موجود آهن، انساني جسم جي عضون يا ٻين جاندارن جي نقشي کي ترتيب ڏيڻ. ==منتخب ٿيل ائٽلس== ڪجهه نقش نگاري يا تجارتي طور تي اهم ائٽلس آهن: ===17 صدي ۽ اڳ=== 1. ٿيٽر اوربس ٽيرارم 1570 ائٽلس، ابراهام اورٽيليس پاران. 2. ائٽلس سائیو ڪاسموگرافيڪائي میڊيٽیشیونیس ڊي فيبريڪا منڊي ائٽ فيبريڪاٽي فیگیورا (مرڪاٽر، ڊيوسبرگ، موجوده جرمني، سال 1595ع ۾). 3. ائٽلس نووس (جون بلایو هالينڊ، سال 1635ع-1658ع). 4. ائٽلس موائر (بلایو، هالينڊ، 1662-1667). 5. کارتیس جینرالیس دی توتیس لیس پارتی دو موندی (فرانس، 1658-1676). 6. ڊيل آرڪانو ڊيل ماري (رابرٽ ڊڊلي، انگلينڊ/اٽلي، 1645-1661). 7. پيري ريس نقشو (پيري ريس، عثماني سلطنت، 1570-1612). 8. ٿيٽر اوربس ٽيرارم ائٽلس، ابراهام اورٽيليس، هالينڊ، 1570-1612). 9. کلینکی ائٽلس (سال 1660ع؛ دنيا جي وڏن ڪتابن مان هڪ). 10. برٽانيا (1675)، جان اوگلبي (1600-1676)، پهريون ڀيرو هڪ مخصوص پيماني تي (1:63,360 يا هڪ انچ کان هڪ ميل) ڇپجڻ لاءِ. ===18ھین صدي=== 1. ائٽلس نوويو (Atlas Nouveau) (ايمسٽرڊيم، 1742). 2. بریٽانیا ڊیپڪٽا (Britannia Depicta) (لنڊن، 1720). 3. ڪيري جو نئون ۽ صحيح انگريزي ائٽلس (لنڊن، 1787). ===19ھین صدي=== 1. اينڊرس ایلگیمینر هينڊٽلاس Andrees) Allgemeiner Handatlas) (جرمني، 1881-1939) 2. رانڊ میڪنلي ائٽلس (Rand McNally Atlas) (آمريڪا، 1881 - موجوده). 3. اسٽيلرز هينڊٽلاس (جرمني، 1817-1944). 4. ٽائمز ائٽلس آف دي ورلڊ (برطانيه، 1895 - موجوده). ===20ھین صدي=== 1. اتلانتی انترنیسیونال دیل تورنگ کلب اطالیانو ( Atlante Internazionale del Touring Club Italiano) (اٽلي، 1927-1978) 2. ائٽلس لنگوستیکس (Atlas Linguisticus) (آسٽريا، 1934). 3. ائٽلس میرا (Atlas Mira) (سوويت يونين/روس، 1937-موجوده). 4. جاگرافيدانن جي A-Z اسٽريٽ ائٽلس (برطانيه، 1938-موجوده). 5. گرين ائٽلس اگولر (اسپين، 1969/1970). 6. چين جو تاريخي ائٽلس (چين). 6. نيشنل جيوگرافڪ ائٽلس آف دي ورلڊ (آمريڪا، 1963 - موجوده). 7. پرگامون ورلڊ ائٽلس (1962/1968). ==سنڌ جا ائٽلس== اسڪولن ۾ جاگرافيءَ جي سکيا به لازمي هوندي هئي، تنهنڪري [[سنڌ]] جي سڀني تعلقن، ضلعن، صوبي، هندستان، يورپ ۽ دنيا جي جاگرافيءَ تي مختلف مصنفن ڪتاب لکيا، جيڪي اسڪولن ۾ رائج هئا. هتي ائٽلس جاگرافي جي عنوان سان دستياب ڇپيل آڳاٽا ڪتابڙا ڏجن ٿا: ===ائٽلس جاگرافي، سنڌ (1937)=== هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 72 صفحا آهن ۽ قيمت 6 آنا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب، ڀائيبند پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1937ع ۾ ڇپايو. ===ائٽلس جاگرافي، سنڌ (1938)=== هيءُ ڪتاب مولچند وشنداس جو لکيل آهي. هن ۾ 57 صفحا آهن ۽ قيمت 6 آنا ڄاڻايل آهي. مصنف هيءُ ڪتاب سال 1938ع ۾ ڇپايو. ===ائٽلس جاگرافي، سنڌ (1940)=== هيءُ ڪتاب خوشيرام چوئٿرام جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 32 صفحا آهن ۽ قيمت 2 آنا ڄاڻايل آهي. ماستر ويڙهي مل، هيءُ ڪتاب چندن اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1940ع ۾ ڇپايو. ===ائٽلس جاگرافي، سنڌ (1941)=== هيءُ ڪتاب ڪنيا لعل. ڊي شنگراڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 50 صفحا آهن ۽ قيمت 5 آنا ڄاڻايل آهي. مصنف هيءُ ڪتاب، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1941ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. سنڌي درجي ٽئين کان تعلقي جي جاگرافيءَ جي سکيا ڏني ويندي هئي، انهيءَ ڪري سنڌ جي سڀني تعلقن لاءِ جاگرافيءَ جا ڪتاب لکيا ويا هئا. انهن مان ڪن تعلقن ۽ ضلعن جا دستياب ڪتابڙا هتي ڏجن ٿا: ===ائٽلس جاگرافي، سنڌ (1942)=== هيءُ ڪتاب غلام حسين لعل بخش خان رند جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 20 صفحا آهن ۽ قيمت 2 آنا 9 پايون ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو ڇاپو ٻيو، پاپولر پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ڪرائون پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1942ع ۾ ڇپيو، جنهن جي قيمت 3 آنا ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، هيمنداس ڄيٺانند، تاج محل پريس، حيدرآباد مان 1943ع ۾ ڇپايو. هن ڇاپي ۾ 33 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا رکيل آهي. ==سنڌ جي تعلقن جا ائٽلس== ===ائٽلس جاگرافي تعلقو رتوديرو=== هيءُ ڪتاب علي خان ۽ سندس ساٿين جو لکيل آهي. قيمت 5 آنا ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ويڙهي مل سال 1930ع ۾ ڇپايو. ===ائٽلس جاگرافي تعلقو سکر=== هيءُ ڪتاب هرچند سنگهه پرسواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 36 صفحا آهن. قيمت ٻه آنا ڇهه پايون ڄاڻايل آهي. ميول سنگهه جي پرسواڻيءَ هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، ديوي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1936ع ۾ ڇپايو. ===ائٽلس جاگرافي تعلقو قنبر=== هيءُ ڪتاب علي خان ۽ سندس ساٿين جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 56 صفحا آهن ۽ قيمت 5 آنا ڄاڻايل آهي. ويڙهي مل کٽڻمل، هيءُ ڪتاب، خيرخواه پريس، لاڙڪاڻي مان ڇپائي پڌرو ڪيو. ===ائٽلس جاگرافي تعلقو ڪنڊيارو=== هيءُ ڪتاب موهنداس چوهڙمل جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 34 صفحا آهن ۽ قيمت 4 آنا ڄاڻايل آهي. ٽيون ڇاپو مصنف، ڏاسواڻي پرنٽنگ پريس، نوابشاهه مان سال 1936ع ۾ ڇپايو. ===ائٽلس جاگرافي تعلقو لاڙڪاڻو=== هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 80 صفحا آهن ۽ قيمت 7 آنا ڄاڻايل آهي. ويڙهي مل کٽڻمل بوڪ سيلر، شيوا جي پرنٽنگ پريس، لاڙڪاڻي مان سال 1942ع ۾ ڇپايو. ==سنڌ جي ضلعن جا ائٽلس== ===ائٽلس جاگرافي ضلعو بدين=== هيءُ ڪتاب محمد صديق مسافر جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 32 صفحا آهن ۽ قيمت 6 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1953ع ۾ شايع ڪيو. ===ائٽلس جاگرافي ضلعو ٺٽو=== هيءُ ڪتاب محمد حاجي عبدالله پليجي جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 30 صفحا آهن ۽ قيمت 8 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد سال 1956ع ۾ ڇپايو. ===ائٽلس جاگرافي ضلعو حيدرآباد=== هيءُ ڪتاب مدن لال پوڪرداس جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 40 صفحا آهن، ۽ قيمت 6 آنا ڄاڻايل آهي. ٽيون ڇاپو مصنف، چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپرايو. هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو، ڪرائون پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1944ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب ۾ 56 صفحا آهن، ۽ قيمت 8 آنا ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو ڇهون ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1946ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو اٺون ڇاپو به مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1947ع ۾ ڇپيو ۽ نائون ڇاپو به ساڳيءَ پريس، مان ساڳئي سال ۾ ڇپيو. ===ائٽلس جاگرافي ضلعو دادو=== هيءُ ڪتاب جان محمد علي محمد قريشيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 64 صفحا آهن. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، آفتاب پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1951ع ۾ ڇپايو. ===ائٽلس جاگرافي ضلعو سرحد=== هيءُ ڪتاب ڪنيا لعل. ڊي شنگراڻيءَ جو لکيل آهي، جنهن ۾ سنڌ جي سرحدي ضلعي (موجوده جيڪب آباد) جو ذڪر آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 80 صفحا آهن، ۽ قيمت 6 آنا 6 پايون ڄاڻايل آهي. مصنف هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون رام پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1943ع ۾ ڇپايو. ===ائٽلس جاگرافي ضلعو سکر=== هيءُ ڪتاب هرچند سنگهه جي. پرسواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 64 صفحا آهن ۽ قيمت 5 آنا ڄاڻايل آهي. مصنف هيءُ ڪتاب لڄپال پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1935ع ۾ ڇپايو هو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ديوي پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان 1936ع ۾ ڇپيو. ===ائٽلس جاگرافي ضلعو سکر=== هيءُ ڪتاب آر. ايس. بولا جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 32 صفحا آهن ۽ قيمت 2 آنا آهي. مصنف هيءُ ڪتاب، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1941ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. ===ائٽلس جاگرافي ضلعو لاڙڪاڻو=== هيءُ ڪتاب ويڙهي مل کٽڻمل جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 70 صفحا آهن ۽ قيمت 7 آنا ڄاڻايل آهي. مصنف هيءُ ڪتاب سال 1943ع ۾ ڇپايو. ===ائٽلس جاگرافي ضلعو لاڙڪاڻو=== هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 74 صفحا آهن. ۽ قيمت 7 آنا ڄاڻايل آهي. ويڙهي مل کٽڻ مل، هيءُ ڪتاب سال 1939ع ۾ ڇپايو. هُن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، 1947ع ۾ ڇپيو. پريس ڄاڻايل ناهي. ==سنڌي ۾ دنيا جا ائٽلس== سنڌ، هندستان، يورپ ۽ دنيا جي جاگرافيءَ بابت لکيل ڪتابن جو تفصيل هيٺينءَ طرح آهي: ===ائٽلس جاگرافي سنڌ=== هيءُ ڪتاب محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 123 صفحا آهن ۽ قيمت 11 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو چوٿون، محمد صديق ۽ جڳتراءِ ايسرداس اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1931ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو 1934ع وارو ڇاپو، مصنف خود، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپايو، جنهن ۾ 150 صفحا آهن. هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، مصنف خود، 1936ع ۾ مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇهون ڇاپو، حيدرآباد پرنٽنگ پريس، حيدراباد مان 1938ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو نائون ڇاپو، پوڪرداس ائنڊ سنز، نئشنل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1940ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڏهون ڇاپو، محمد صديق محمد يوسف، چندن اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1941ع ۾ ڇپايو. ===ائٽلس جاگرافي سنڌ=== هيءُ ڪتاب محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 80 صفحا آهن ۽ قيمت 9 آنا ڇهه پايون ڄاڻايل آهي. محمد صديق ۽ جڳتراءِ ايسرداس هيءُ ڪتاب، چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1945ع ۾ ڇپيو. ڪتاب جو ٽيون ڇاپو به مسلم ادبي پريس، حيدرآباد مان 1946ع ۾ ڇپيو. ===ائٽلس جاگرافي سنڌ=== هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 83 صفحا آهن ۽ قيمت 9 آنا 6 پايون ڄاڻايل آهي. اُن جو ڇاپو ٽيون، مدن لال پوڪرداس، مسلم ادبي پريس، حيدرآباد مان 1947ع ۾ ڇپايو. ===ائٽلس جاگرافي دنيا (ڪتاب)=== هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 356 صفحا آهن ۽ قيمت 14 آنا ڄاڻايل آهي. جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ ۽ ڌرمداس ٺارومل رچنداڻيءَ هن ڪتاب جو ڇاپو ڏهون، چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1945ع ۾ ڇپايو. ===ائٽلس جاگرافي هندستان (ڪتاب)=== هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 123 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي. موتي اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1931ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ساڳيءَ پريس مان 1934ع ۾ ڇپيو. ===ائٽلس جاگرافي يورپ کنڊ (ڪتاب)=== هيءُ ڪتاب جڳتراءِ ايسرداس شوداساڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 100 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي. جي. اي. شوداساڻيءَ ۽ ڊي. ٽي ميرچنداڻيءَ، هيءُ ڪتاب بلئوٽسڪي پريس، حيدرآباد مان سال 1926ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، 1932ع ۾ موتي اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان ڇپيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%A6%D9%BD%D9%84%D8%B3%20%D8%AC%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%8A ائٽلس جاگرافي : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:دنيا جا نقشا]] [[زمرو:جاگرافيائي ادب]] [[زمرو:جاگرافي جون ڪتابون]] 7dxb70ysnl4m9vk9kybap3kf5spjk7o 0 18894 368919 307584 2026-03-31T18:44:34Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 368919 wikitext text/x-wiki [[File:Ihya_'Ulumuddin_jilid_1_Imam_Khairul_Annas.JPG | thumb | 220x124px | right | احياءُ العلوم الدين]]ڪتاب '''احياء علوم الدين''' جو مصنف اسلامي دنيا جو مشهور عالم [[امام غزالي]] آهي، جنهن جو [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ترجمو غلام اصغر ونڊير ڪيو آهي. هيءُ ڪتاب رايل سائيز ۾ ڇپيل آهي، جيڪو 109 صفحن تي مشتمل آهي. ڪتاب جي قيمت اڍائي رپيا لکيل آهي. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، تاج محل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1961ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جي ٻئي جلد ۾ 154 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. هيءُ جلد، جمالي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1961ع ۾ ڇپيو.هن ڪتاب جي جلد ٽئين ۾ 79 صفحا آهن، جنهن جي قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. هيءُ جلد تاج محل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1961ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جي جلد پنجين ۾ 112 صفحا آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. هيءُ ڇاپو تاج محل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1961ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جي جلد ستين ۾ 120 صفحا آهن، ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. ڪتاب جو هيءُ جلد بہ تاج محل پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان 1962ع ۾ ڇپيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%A1%D9%8F%20%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86 احياء علوم الدين] [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين)، جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد، سنڌ.</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] [[زمرو:1961ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:فارسي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] 1vsswyat9nfpzjqdk2oljri0il7mjzp 0 19079 369077 307588 2026-04-01T10:16:33Z Memon2025 21315 369077 wikitext text/x-wiki هيءُ ڪتاب شيخ محمد حاجن جو لکيل آهي، جنهن ۾ دين [[اسلام]] بابت ڄاڻ ڏنل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 80 آهن ۽ قيمت 25 پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پنجون، محمد يوسف ائنڊ برادرس حيدرآباد مان سال 1965ع ۾ شايع ڪيو. هن نالي سان ٻيو ڪتاب مولوي محمد مدنيءَ ۽ ٻين جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 125 آهن. ڇاپو پهريون، عجائب اسٽور سکر، سال 1962ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. ٽيون ڪتاب غلام محمد گراميءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 129 آهن ۽ قيمت ڄاڻايل ناهي. شيخ غلام علي ائنڊ سنز حيدرآباد، هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، نيوگرين پريس مان سال 1971ع ۾ شايع ڪرايو. هن نالي سان چوٿون ڪتاب مخدوم -امير- احمد جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 72 آهن ۽ قيمت 54 پئسا ڄاڻايل آهي. دين دنيا بوڪ ڊيپو، حيدرآباد طرفان ڪتاب جو يارهون ڇاپو، نوراني پريس مان سال 1969ع ۾ ڇپيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%BE%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D9%88%20%D8%AF%D9%8A%D9%86 اسان جو پيارو دين : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] 1dd0rvjh1ft0p39xjgcpjwce5z1lb65 0 19084 369076 307601 2026-04-01T10:15:34Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 369076 wikitext text/x-wiki هيءُ ڪتاب محمد يعقوب ابڙي ”جليس“ هالائيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي. هن ۾ صفحا 184 آهن ۽ قيمت اڍائي رپيا ڄاڻايل آهي. دارالاشاعت رفيق ڪمپني هالا طرفان، ڇاپو پهريون، الزمان پرنٽنگ پريس هالا مان سال [[1953ء|1953ع]] ۾ ڇپيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 اسان جو قرآن : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] 2prsuq55309d6avnolh1quc5qbuj6no 0 19089 369078 307575 2026-04-01T10:17:47Z Memon2025 21315 369078 wikitext text/x-wiki هي ڪتاب پروفيسر عبدالغني فاروق جي ڪتاب جو سنڌي ترجمو آهي، جيڪو عبدالرحمٰن جتوئي ۽ ارباب علي چوهاڻ گڏجي ڪيو آهي، هي ڪتاب 1987ع ۾ سنڌ مسلم ادبي اڪيڊمي، [[سکر]] پاران ڇپجي پڌرو ٿيو. هن ڪتاب ۾ تقريباً ويهن شخصيتن جا مسلمان ٿيڻ جي باري ۾ قصا سندن زباني بيان ٿيل آهن. انهن شخصيتن ۾ سر جلال الدين لارڊ برنٽن، [[مولانا عبيدالله سنڌي]]، ڊاڪٽر عبدالڪريم جرمانوس، [[شيخ عبدالمجيد سنڌي]]، عمر فاروق عبدالله، علي محمد موري، پروفيسر غازي احمد، ڊاڪٽر غزينيه، مجاهد اسلام، علامه محمد اسد، محمد صديق، محمد مارما ڊيوڪ پڪٿال، شيخ بشير احمد، ڊاڪٽر اسلام الحق، يوسف الاسلام، بيگم مولانا عزيز گل، مريم جميله، راجڪماري جاويد بانو بيگم، فاطمه هيرين ۽ جميله خاتون شامل آهن. 120 صفحن تي مشتمل، رنگين ٽائيٽل سان پڪي جلد واري هن ڪتاب جي قيمت 10 روپيا آهي.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%20%DA%87%D9%88%20%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D9%BF%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%86%D8%9F</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:اسلامي ادب]] [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] 7g8na6xdu8np4xhjvgac5qqwhu9zi2j 0 19196 368978 98623 2026-03-31T19:54:47Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368978 wikitext text/x-wiki هيءُ ڪتاب علي خان ابڙي چئن جدا جدا حصن ۾ لکيو<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%DB%BD%20%D8%AA%D8%B1%D9%82%D9%8A اسلام ۽ ترقي : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref>، -جن- مان -ٽن- دستياب ڀاڱن جو تفصيل هن ريت آهي: #اسلام ۽ -ترقي- (ڀاڱو ٻيو) (ڪتاب): ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 116 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. ويڙهي مل کٽڻ مل لاڙڪاڻي واري، هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، خيرخواهه پرنٽنگ ورڪس، [[لاڙڪاڻو|لاڙڪاڻي]] مان 1919ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%DB%BD%20%D8%AA%D8%B1%D9%82%D9%8A%20%DA%80%D8%A7%DA%B1%D9%88%D9%BB%D9%8A%D9%88 اسلام ۽ ترقي ڀاڱوٻيو : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> #اسلام ۽ -ترقي- (ڀاڱو ٽيون) (ڪتاب): ڪرائون سائيز وارو هيءُ ڪتاب 97 صفحن تي مشتمل آهي، جيڪو ويڙهي مل کٽڻ مل لاڙڪاڻي واري ساڳيءَ پريس مان 1937ع ۾ شايع ڪيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%DB%BD%20%D8%AA%D8%B1%D9%82%D9%8A%20%DA%80%D8%A7%DA%B1%D9%88%20%D9%BD%D9%8A%D9%88%D9%86 اسلام ۽ ترقي ڀاڱو ٽيون : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> #اسلام ۽ -ترقي- (ڀاڱو چوٿون) (ڪتاب): رايل سائيز واري هن ڪتاب ۾ 96 صفحا آيل آهن، جنهن جي قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. هي جلد به ويڙهي مل کٽڻ مل، خيرخواهه پرٽنگ ورڪس، لاڙڪاڻي مان سال 1939ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%20%DB%BD%20%D8%AA%D8%B1%D9%82%D9%8A%20%DA%80%D8%A7%DA%B1%D9%88%DA%86%D9%88%D9%BF%D9%88%D9%86 اسلام ۽ ترقي ڀاڱوچوٿون : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] sxhh9qlf5l7k3bv9aj4l1s0e6v5tb6z 0 19221 368979 307586 2026-03-31T19:55:54Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368979 wikitext text/x-wiki هيءُ ڪتاب ص. ع زبيريءَ جو لکيل آهي. هيءُ ڪرائون سائيز جو ڪتاب ڪچي جلد ۾ آهي، جنهن ۾ صفحا 32 آهن ۽ قيمت 6 -آنا- ڄاڻايل آهي. محمد يوسف ائنڊ برادرس، حيدرآباد وارن پهريون ڇاپو، فردوس پرنٽنگ پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1953ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو به فردوس پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1963ع ۾ شايع ٿيو ۽ ٽيون ڇاپو، ساڳيءَ پريس مان سال 1965ع ۾ ڇپيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%20%D8%A2%DA%A9%D8%A7%DA%BB%D9%8A%D9%88%D9%86 اسلامي آکاڻيون : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> اسلامي ڪهاڻيون (ڀاڱو ٽيون) (ڪتاب): هيءُ ڪتاب ياسين قريشيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 104 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو -اٺ- -آنا- ڄاڻايل آهي. عجائب اسٽورز سکر طرفان اُن جو ڇاپو پهريون، نئشنل پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1959ع ۾ ڇپيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%20%DA%AA%D9%87%D8%A7%DA%BB%D9%8A%D9%88%D9%86 اسلامي ڪهاڻيون : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] b75i52gh1n0cbhov7ul6xm9ynczfyuc 0 19228 368887 307585 2026-03-31T13:51:21Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368887 wikitext text/x-wiki هيءُ ڪتاب محمد منير چني جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي. هن ۾ صفحا 68 آهن ۽ قيمت 12 -آنا- ڄاڻايل آهي. آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس پهريون ڇاپو، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1955ع ۾ ڇپايو. هيءُ ڪتاب ستن ڀاڱن ۾ ڇپيو آهي، پر جيڪي دستياب آهن، -تن- جو تفصيل ڏجي ٿو: اسلامي اڪابر1 (ڪتاب): ڀاڱو ٻيو ڪرائون سائيز ۾ ڪچي جلد سان آهي، جنهن ۾ 111 صفحا آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو آهي. اُن جو ٽيون ڇاپو مسلم ادبي پريس، حيدرآباد مان 1955ع ۾ شايع ٿيو. اسلامي اڪابر 2 (ڪتاب): ڀاڱو چوٿون، ڪرائون سائيز جي هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 96 صفحا شامل آهن ۽ قيمت سوا رپيو آهي. ڪتاب جو ڇاپو پهريون، مسلم ادبي پريس، حيدرآباد مان سال 1955ع ۾ ڇپيو. اسلامي اڪابر3 (ڪتاب): ڀاڱو پنجون، ڪرائون سائيز جي هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي ۽ صفحا 100 اٿس. قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، مسلم ادبي پريس حيدرآباد مان 1955ع ۾ ڇپيو. اسلامي اڪابر4 (ڪتاب): ڀاڱون ڇهون، ڪرائون سائيز جي هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 132 آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، مسلم ادبي سوسائٽي، حيدرآباد مان سال 1955ع ۾ ڇپيو. اسلامي اڪابر5 (ڪتاب): ڀاڱو ستون، ڪرائون سائيز جي هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 188 صفحا آهن ۽ قيمت ڏيڍ رپيو اٿس. ڇاپو پهريون، مسلم ادبي سوسائٽي پريس، حيدرآباد مان سال 1955ع ۾ شايع ٿيو. اسلامي اڪابر6 (ڪتاب): هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، پوڪرداس ائنڊ سنز، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان 1935ع ۾ شايع ڪيو.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%20%D8%A7%DA%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B1</ref> هن موضوع تي ٻيو ڪتاب عبدالله هارون جو لکيل آهي. هن ڊيمي سائيز ڪتاب ۾ صفحا 24 آهن ۽ قيمت 2 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، مولوي محمد صادق، ڪرائون پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان 1923ع ۾ ڇپايو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%20%D8%A7%DA%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B11 اسلامي اڪابر1 : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> هن موضوع تي ٻيا ٻه جدا جدا ڪتاب شايع ٿيا، -جن- مان هڪڙو ڪتاب [[مرزا قليچ بيگ]] جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 46 آهن ۽ قيمت اڍائي -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٽيون، شيخ عبدالعزيز، وڪٽوريه پريس، سکر مان سال 1916ع ۾ ڇپايو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%20%D8%A7%DA%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B12 اسلامي اڪابر2 : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ٻيو ڪتاب [[فتح محمد سيوهاڻي|حڪيم فتح محمد سيوهاڻيءَ]] جو لکيل آهي. ڪچي جلد سان 75 صفحن واري هن ڪتاب جي قيمت ساڍا چار -آنا- آهي. راڌا ڪرشنا برادرس، ڪراچيءَ وارن جو ڇپايل آهي.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%20%D8%A7%DA%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B13 اسلامي اڪابر3 : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] rdgjavev078fdno7cjhtbl41k0p8ew4 0 20272 368926 333200 2026-03-31T18:50:32Z Memon2025 21315 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 368926 wikitext text/x-wiki {{Short description|1967 novel by Gabriel García Márquez}} {{Infobox book | name = اڪيلائي جا هڪ سو سال<br>One Hundred Years of Solitude | title_orig = Cien años de soledad | translator = گريگوري رابئسا (انگريزي)<br>مراد علي مرزا (سنڌي) | image = Cien años de soledad.png | caption = 1967ع جو ايڊيشن | author = [[گئبرئيل گارشيا مارڪيز|گئبريل گارشيا مارڪئز]] | illustrator = | cover_artist = | country = '''[[ارجنٽائن]]'''<small> ([[ڪولمبيا]] ليکڪ جو وطن آهي، جئين ته ناول ارجنٽائن کان ڇپيو آهي)<small/> | language = [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] | series = | genre = جادوئي حقيقت نگاري، خاندان جي داستان<ref> {{cite book |last1=Martin |first1=Gerald |title=The Cambridge Introduction to Gabriel García Márquez |date=April 26, 2012 |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |page=50 |quote=One Hundred Years of Solitude is a family saga, or indeed, if one prefers, a postmodernist parody of a family saga.}}</ref> | release_date = 1967 | english_pub_date = 2000ع | publisher = ايڊيٽوريل سڊئميريڪانا، (ارجنٽائن) | publisher2 = هارپر اينڊ رو ([[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]) * جوناٿن ڪيپ ([[گڏيل بادشاھت|برطانيه]]) * سنڌيڪا اڪيڊمي، [[سنڌ]]، [[پاڪستان]] (ترجمو ڪندڙ: مراد علي مرزا) | oclc = 17522865 | preceded_by = | followed_by = | pages = 354 }} '''اڪيلائي جا هڪ سو سال''' ([[انگريزي ٻولي |انگريزي]]: One Hundred Years of Solitude؛ [[اسپيني ٻولي|اسپيني]]: Cien años de soledad) [[ڏکڻ آمريڪا|لاطيني آمريڪي]] ملڪ، [[ڪولمبيا]] جي ليکڪ، [[گئبرئيل گارشيا مارڪيز]] جو 1967ع جو ناول آهي، جيڪو "بوينڊيا خاندان"، جنهن جو اباڻو، جوز آرڪيڊيو بوينڊيا، "ميڪونڊو" جي فرضي شهر جي بنياد رکي هئي، جي گھڻ-نسلي ڪهاڻي ٻڌائي ٿو. ناول کي اڪثر ڪري عالمي ادب ۾ عظيم ڪاميابين مان هڪ طور حوالو ڏنو ويندو آهي.<ref name="oedb.org2">{{cite web|url=https://oedb.org/ilibrarian/50_books_that_changed_the_world/|title=The 50 Most Influential Books of All Time|date=26 January 2010|website=Open Education Database}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://thegreatestbooks.org/|title=The Greatest Books|website=thegreatestbooks.org}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.penguin.co.uk/articles/2018/100-must-read-classic-books/|title=100 must-read classic books, as chosen by our readers|date=26 May 2022|website=Penguin}}</ref> ان کي، مارچ 2007ع ۾ [[ڪولمبيا]] جي، ڪارٽاجينا ڊي اينڊيز يونيورسٽي ۾ منعقد ٿيندڙ اسپيني ٻوليءَ جي چوٿين بين الاقوامي ڪانفرنس دوران اسپيني ٻوليءَ جي سڀ کان اهم ڪمن مان هڪ طور تسليم ڪيو ويو.<ref>{{cite web|url=https://congresosdelalengua.es/Cartagena/inauguracion/garcia-marquez.htm|title=Agradecimiento|website=Congresos Internacionales de la Lengua Española|language=Spanish|access-date=31 August 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://congresosdelalengua.es/Cartagena/inauguracion/garcia-marquez.htm|title=Agradecimiento|website=Congresos Internacionales de la Lengua Española|language=Spanish|access-date=31 August 2024}}</ref> جادوئي حقيقت پسند انداز ۽ ڪتاب جو موضوعي مواد، 1960ع ۽ 1970ع جي ڏهاڪي جي لاطيني آمريڪا جو ادبي عروج، جيڪو انداز ۾ يورپ ۽ اتر آمريڪا جي جديديت<ref>[http://thewalrus.ca/2007-12-books-2/ "One Hundred Years at Forty"] (December 2007) ''The Walrus'', Canada</ref> <ref name="Bell3">{{cite book|title=Gabriel García Márquez's One Hundred Years of Solitude: A Casebook|last=Bell-Villada|first=Gene H.|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=0-19-514455-4|author-link=Gene H. Bell-Villada}}</ref> ۽ ڪيوبائي وينگارڊيا ادبي تحريڪ کان متاثر هو، ان کي هڪ اهم نمائندي ناول طور جاء ڏنو.<ref name="Bell2">{{cite book|title=Gabriel García Márquez's One Hundred Years of Solitude: A Casebook|last=Bell-Villada|first=Gene H.|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=0-19-514455-4|author-link=Gene H. Bell-Villada}}</ref><ref name="telegraph.co.uk3">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/books/what-to-read/best-greatest-novels-of-all-time/|title=The 100 greatest novels of all time|last1=Writers|first1=Telegraph|date=23 July 2021|website=The Telegraph}}</ref> مئي 1967ع، جڏهن کان اهو پهريون ڀيرو بيونس آئرس ۾ ايڊيٽوريل سڊاميرڪانا پاران شايع ٿيو آهي، ڪتاب جو 46 ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي<ref name="PSinsights2">''One Hundred years of Solitude'', by Gabriel García Márquez, 2003, Harper Collins: New York, {{ISBN|0-06-088328-6}}, post-script section entitled: 'P.S. Insights, Interviews & More' pp. 2–12</ref> ۽ پنج ڪروڙ کان وڌيڪ ڪاپيون وڪرو ٿيون آهن. ناول جيڪا گارسيا مارڪيز جي عظيم تخليق ۽ مشهوري جو سبب سمجهيو ويندو آهي، وڏي پيماني تي ساراهيو ويو آهي ۽ ان کي هسپانوي ادبي ڪينن ۽ عالمي ادب ۾ ٻنهي ۾ سڀ کان اهم ڪمن مان هڪ تسليم ڪيو ويو آهي.<ref>{{Cite web|url=http://www.rae.es/obras-academicas/ediciones-conmemorativas|title=Ediciones conmemorativas &#124; Obras &#124; Real Academia Española}}</ref><ref name="telegraph.co.uk2">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/books/what-to-read/best-greatest-novels-of-all-time/|title=The 100 greatest novels of all time|last1=Writers|first1=Telegraph|date=23 July 2021|website=The Telegraph}}</ref> سال 2024ع ۾، ڪتاب کي هڪ مجاز ٽيليويزن سيريز طور ترتيب ڏنو ويو، جيڪا نيٽفلڪس (Netflix) ۽ گارسيا مارڪيز جي پٽن پاران تيار ڪيل ايگزيڪيوٽو سيريز طور جاري ڪئي وئي.<ref>{{cite web|url=https://culturacolectiva.com/entretenimiento/netflix-estrenara-su-nueva-serie-cien-anos-de-soledad|title=Esto es lo que sabemos de la serie de 'Cien Años de Soledad' que producirá Netflix|date=29 September 2020|website=culturacolectiva.com}}</ref> ==پس منظر== ==پلاٽ== ==ڪردار== ==علامتون ۽ استعارا== ==مکيه موضوع== ==تعبير== ==اندروني حوالا== ==مطابقت== ==سنڌي ترجمو== هسپانوي ٻوليءَ جي مشهور ناول نويس ۽ ڪهاڻيڪار، گئبريل گارشيا مارڪئيز جي مشهور ناول “One Hundred Years of Solitude” جو [[سنڌي ٻولي|سنڌيءَ]] ۾ ترجمو، سنڌيءَ جي نامور ڪهاڻيڪار، ناول نگار، ناٽڪ نويس، براڊڪاسٽر ۽ سنڌي ادبي بورڊ جي اڳوڻي سيڪريٽري مراد علي مرزا، "اڪيلائيءَ جا هڪ سؤ سال" نالي سان ڪيو آهي، جيڪو سنڌيڪا اڪيڊميءَ، ڊيمي سائيز جي 354 صفحن تي مشتمل، 2000ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي، جنهن جي قيمت 160 رپيا آهي. هيءُ ناول ويهين صديءَ جي پوئين اڌ جو شاهڪار ناول آهي، جنهن کي 1982ع ۾ ادب جو نوبل انعام مليو. هيءُ ناول اصل ۾ هسپانوي ٻوليءَ ۾ لکيو ويو ۽ بعد ۾ دنيا جي پنجٽيهن ٻولين ۾ ان جو ترجمو ٿيو آهي ۽ اُن جو هي سنڌي ترجمو، ڇٽيهين ٻوليءَ ۾ ٿيو آهي. گارشيا مارڪئيز جي هن ناول توڙي ٻين تخليقن مان پبلو نرودا چواڻي "سندس وطن جي مٽيءَ جي ڀنل خوشبوءِ اُٿندي محسوس ٿئي ٿي". هن ناول ۾ اُتان جي خانه بدوشن، مظلومن ۽ مسڪينن جي حالت بابت ذڪر ڪيل آهي. هن ناول جون، دنيا اندر هڪ ڪروڙ کان وڌيڪ ڪاپيون ڇپجي چڪيون آهن. گارشيا مارڪئيز کي نوبل انعام ڏيندڙ بورڊ، پنهنجي انعام ڏيڻ واري اعلان ۾ چيو هو ته: "گارشيا مارڪئيز جي ناولن ۽ ڪهاڻين ۾ اچرج جهڙين حقيقي ڳالهين کي بيحد خوبصورت تصوراتي انداز ۾ بيان ڪيو ويو آهي، جن جي ذريعي هڪ وڏي کنڊ جي زندگيءَ ۽ اُن جي تضادن جي ڀرپور ترجماني ڪيل آهي".<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%DA%AA%D9%8A%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A1%D9%8E%20%D8%AC%D8%A7%20%D9%87%DA%AA%20%D8%B3%D8%A4%20%D8%B3%D8%A7%D9%84 اڪيلائيءَ جا هڪ سؤ سال : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ڪھڙو انگريز ڪشمنر جي حڪمن تحت سنڌي ٻولي ٔ لأِ صورتخطي مقر ٿي. ==پڻ ڏسو== * لي مونڊي جون 100 صدي جون ڪتابون * سڀ کان وڌيڪ وڪرو ٿيندڙ ڪتابن جي فهرست * هڪ سئو سال اڪيلائي (ٽي وي سيريز) * جيڪا باقي رهي ٿو، ايڊٿ فنچ کان ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ناول]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب]] cr649as8rhdvcdlkz7ok97spw1iuzzr 368952 368926 2026-03-31T19:16:52Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 368952 wikitext text/x-wiki {{Short description|1967 novel by Gabriel García Márquez}} {{Infobox book | name = اڪيلائي جا هڪ سو سال<br>One Hundred Years of Solitude | title_orig = Cien años de soledad | translator = گريگوري رابئسا (انگريزي)<br>مراد علي مرزا (سنڌي) | image = Cien años de soledad.png | caption = 1967ع جو ايڊيشن | author = [[گئبرئيل گارشيا مارڪيز|گئبريل گارشيا مارڪئز]] | illustrator = | cover_artist = | country = '''[[ارجنٽائن]]'''<small> ([[ڪولمبيا]] ليکڪ جو وطن آهي، جئين ته ناول ارجنٽائن کان ڇپيو آهي)<small/> | language = [[اسپيني ٻولي|اسپيني]] | series = | genre = جادوئي حقيقت نگاري، خاندان جي داستان<ref> {{cite book |last1=Martin |first1=Gerald |title=The Cambridge Introduction to Gabriel García Márquez |date=April 26, 2012 |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |page=50 |quote=One Hundred Years of Solitude is a family saga, or indeed, if one prefers, a postmodernist parody of a family saga.}}</ref> | release_date = 1967 | english_pub_date = 2000ع | publisher = ايڊيٽوريل سڊئميريڪانا، (ارجنٽائن) | publisher2 = هارپر اينڊ رو ([[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]]) * جوناٿن ڪيپ ([[گڏيل بادشاھت|برطانيه]]) * سنڌيڪا اڪيڊمي، [[سنڌ]]، [[پاڪستان]] (ترجمو ڪندڙ: مراد علي مرزا) | oclc = 17522865 | preceded_by = | followed_by = | pages = 354 }} '''اڪيلائي جا هڪ سو سال''' ([[انگريزي ٻولي |انگريزي]]: One Hundred Years of Solitude؛ [[اسپيني ٻولي|اسپيني]]: Cien años de soledad) [[ڏکڻ آمريڪا|لاطيني آمريڪي]] ملڪ، [[ڪولمبيا]] جي ليکڪ، [[گئبرئيل گارشيا مارڪيز]] جو 1967ع جو ناول آهي، جيڪو "بوينڊيا خاندان"، جنهن جو اباڻو، جوز آرڪيڊيو بوينڊيا، "ميڪونڊو" جي فرضي شهر جي بنياد رکي هئي، جي گھڻ-نسلي ڪهاڻي ٻڌائي ٿو. ناول کي اڪثر ڪري عالمي ادب ۾ عظيم ڪاميابين مان هڪ طور حوالو ڏنو ويندو آهي.<ref name="oedb.org2">{{cite web|url=https://oedb.org/ilibrarian/50_books_that_changed_the_world/|title=The 50 Most Influential Books of All Time|date=26 January 2010|website=Open Education Database}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://thegreatestbooks.org/|title=The Greatest Books|website=thegreatestbooks.org}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.penguin.co.uk/articles/2018/100-must-read-classic-books/|title=100 must-read classic books, as chosen by our readers|date=26 May 2022|website=Penguin}}</ref> ان کي، مارچ 2007ع ۾ [[ڪولمبيا]] جي، ڪارٽاجينا ڊي اينڊيز يونيورسٽي ۾ منعقد ٿيندڙ اسپيني ٻوليءَ جي چوٿين بين الاقوامي ڪانفرنس دوران اسپيني ٻوليءَ جي سڀ کان اهم ڪمن مان هڪ طور تسليم ڪيو ويو.<ref>{{cite web|url=https://congresosdelalengua.es/Cartagena/inauguracion/garcia-marquez.htm|title=Agradecimiento|website=Congresos Internacionales de la Lengua Española|language=Spanish|access-date=31 August 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://congresosdelalengua.es/Cartagena/inauguracion/garcia-marquez.htm|title=Agradecimiento|website=Congresos Internacionales de la Lengua Española|language=Spanish|access-date=31 August 2024}}</ref> جادوئي حقيقت پسند انداز ۽ ڪتاب جو موضوعي مواد، 1960ع ۽ 1970ع جي ڏهاڪي جي لاطيني آمريڪا جو ادبي عروج، جيڪو انداز ۾ يورپ ۽ اتر آمريڪا جي جديديت<ref>[http://thewalrus.ca/2007-12-books-2/ "One Hundred Years at Forty"] (December 2007) ''The Walrus'', Canada</ref> <ref name="Bell3">{{cite book|title=Gabriel García Márquez's One Hundred Years of Solitude: A Casebook|last=Bell-Villada|first=Gene H.|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=0-19-514455-4|author-link=Gene H. Bell-Villada}}</ref> ۽ ڪيوبائي وينگارڊيا ادبي تحريڪ کان متاثر هو، ان کي هڪ اهم نمائندي ناول طور جاء ڏنو.<ref name="Bell2">{{cite book|title=Gabriel García Márquez's One Hundred Years of Solitude: A Casebook|last=Bell-Villada|first=Gene H.|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=0-19-514455-4|author-link=Gene H. Bell-Villada}}</ref><ref name="telegraph.co.uk3">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/books/what-to-read/best-greatest-novels-of-all-time/|title=The 100 greatest novels of all time|last1=Writers|first1=Telegraph|date=23 July 2021|website=The Telegraph}}</ref> مئي 1967ع، جڏهن کان اهو پهريون ڀيرو بيونس آئرس ۾ ايڊيٽوريل سڊاميرڪانا پاران شايع ٿيو آهي، ڪتاب جو 46 ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي<ref name="PSinsights2">''One Hundred years of Solitude'', by Gabriel García Márquez, 2003, Harper Collins: New York, {{ISBN|0-06-088328-6}}, post-script section entitled: 'P.S. Insights, Interviews & More' pp. 2–12</ref> ۽ پنج ڪروڙ کان وڌيڪ ڪاپيون وڪرو ٿيون آهن. ناول جيڪا گارسيا مارڪيز جي عظيم تخليق ۽ مشهوري جو سبب سمجهيو ويندو آهي، وڏي پيماني تي ساراهيو ويو آهي ۽ ان کي هسپانوي ادبي ڪينن ۽ عالمي ادب ۾ ٻنهي ۾ سڀ کان اهم ڪمن مان هڪ تسليم ڪيو ويو آهي.<ref>{{Cite web|url=http://www.rae.es/obras-academicas/ediciones-conmemorativas|title=Ediciones conmemorativas &#124; Obras &#124; Real Academia Española}}</ref><ref name="telegraph.co.uk2">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/books/what-to-read/best-greatest-novels-of-all-time/|title=The 100 greatest novels of all time|last1=Writers|first1=Telegraph|date=23 July 2021|website=The Telegraph}}</ref> سال 2024ع ۾، ڪتاب کي هڪ مجاز ٽيليويزن سيريز طور ترتيب ڏنو ويو، جيڪا نيٽفلڪس (Netflix) ۽ گارسيا مارڪيز جي پٽن پاران تيار ڪيل ايگزيڪيوٽو سيريز طور جاري ڪئي وئي.<ref>{{cite web|url=https://culturacolectiva.com/entretenimiento/netflix-estrenara-su-nueva-serie-cien-anos-de-soledad|title=Esto es lo que sabemos de la serie de 'Cien Años de Soledad' que producirá Netflix|date=29 September 2020|website=culturacolectiva.com}}</ref> ==پس منظر== ==پلاٽ== ==ڪردار== ==علامتون ۽ استعارا== ==مکيه موضوع== ==تعبير== ==اندروني حوالا== ==مطابقت== ==سنڌي ترجمو== هسپانوي ٻوليءَ جي مشهور ناول نويس ۽ ڪهاڻيڪار، گئبريل گارشيا مارڪئيز جي مشهور ناول “One Hundred Years of Solitude” جو [[سنڌي ٻولي|سنڌيءَ]] ۾ ترجمو، سنڌيءَ جي نامور ڪهاڻيڪار، ناول نگار، ناٽڪ نويس، براڊڪاسٽر ۽ سنڌي ادبي بورڊ جي اڳوڻي سيڪريٽري مراد علي مرزا، "اڪيلائيءَ جا هڪ سؤ سال" نالي سان ڪيو آهي، جيڪو سنڌيڪا اڪيڊميءَ، ڊيمي سائيز جي 354 صفحن تي مشتمل، 2000ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو آهي، جنهن جي قيمت 160 رپيا آهي. هيءُ ناول ويهين صديءَ جي پوئين اڌ جو شاهڪار ناول آهي، جنهن کي 1982ع ۾ ادب جو نوبل انعام مليو. هيءُ ناول اصل ۾ هسپانوي ٻوليءَ ۾ لکيو ويو ۽ بعد ۾ دنيا جي پنجٽيهن ٻولين ۾ ان جو ترجمو ٿيو آهي ۽ اُن جو هي سنڌي ترجمو، ڇٽيهين ٻوليءَ ۾ ٿيو آهي. گارشيا مارڪئيز جي هن ناول توڙي ٻين تخليقن مان پبلو نرودا چواڻي "سندس وطن جي مٽيءَ جي ڀنل خوشبوءِ اُٿندي محسوس ٿئي ٿي". هن ناول ۾ اُتان جي خانه بدوشن، مظلومن ۽ مسڪينن جي حالت بابت ذڪر ڪيل آهي. هن ناول جون، دنيا اندر هڪ ڪروڙ کان وڌيڪ ڪاپيون ڇپجي چڪيون آهن. گارشيا مارڪئيز کي نوبل انعام ڏيندڙ بورڊ، پنهنجي انعام ڏيڻ واري اعلان ۾ چيو هو ته: "گارشيا مارڪئيز جي ناولن ۽ ڪهاڻين ۾ اچرج جهڙين حقيقي ڳالهين کي بيحد خوبصورت تصوراتي انداز ۾ بيان ڪيو ويو آهي، جن جي ذريعي هڪ وڏي کنڊ جي زندگيءَ ۽ اُن جي تضادن جي ڀرپور ترجماني ڪيل آهي".<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%DA%AA%D9%8A%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A1%D9%8E%20%D8%AC%D8%A7%20%D9%87%DA%AA%20%D8%B3%D8%A4%20%D8%B3%D8%A7%D9%84 اڪيلائيءَ جا هڪ سؤ سال : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ڪھڙو انگريز ڪشمنر جي حڪمن تحت سنڌي ٻولي ٔ لأِ صورتخطي مقر ٿي. ==پڻ ڏسو== * لي مونڊي جون 100 صدي جون ڪتابون * سڀ کان وڌيڪ وڪرو ٿيندڙ ڪتابن جي فهرست * هڪ سئو سال اڪيلائي (ٽي وي سيريز) * جيڪا باقي رهي ٿو، ايڊٿ فنچ کان ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ناول]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب]] [[زمرو:هسپانوي ادب]] [[زمرو:لاطين آمريڪي ادب]] 8qla8s6ork5yuy50vd8bomt7ifj71xg 0 21519 368937 177341 2026-03-31T19:04:35Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368937 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = الف لیلیٰ<br> {{nativename|ar|أَلْف لَيْلَة وَلَيْلَة}}<br>ʾAlf layla wa-layla | image = Ali-Baba.jpg | caption = علي بابا چاليھ چور جي ڪھاڻي ۾ قاسم غار ۾ ڏيکاريل، ميڪس فيلڊ جي 1909 ۾ ٺاھيل تصوير | country = [[وچ اوڀر]] | language = [[عربي]] | subject = ڪھاڻي | genre = لوڪ ڪٿا | set_in = [[وچولو دؤر]] }} '''الف لیلیٰ''' : '''ھزار داستان''' {{ٻيا نالا|انگريزي= '''One thousand nights '''}} هن ڪتاب جو اصل نالو ”الف ليله و ليله“ (هڪ هزار راتيون) آهي، جيڪو عام ٻوليءَ ۾ بدلجي ”الف ليليٰ“ مشهور ٿي ويو آهي. [[عربي ٻولي|عربي ٻوليءَ]] ۾ ڪهاڻين جو هڪ مشهور ڪتاب<ref name="انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام" />، جنهن جي مؤلف/ مؤلفن بابت ڪابه ڄاڻ نه آهي، پر ايتري خبر پوي ٿي ته اهي ڪهاڻيون عراق ۽ مصر ۾ مختلف وقتن تي قلمبند ٿيون آهن. هن ڪتاب جو بنياد هڪ ايراني افسانوي داستان تي ٻڌل آهي، جنهن جون حڪايتون ’شهرزاد‘ جي زباني بيان ٿيل آهن. آهستي آهستي ٻين حڪايتن جي اضافي جي ڪري هن جو نقشو اهڙو بدليو، جو ”الف ليليٰ“ پنهنجي موجوده صورت ۾ وچئين دؤر جي عربي اسلامي -تهذيب- ۽ تمدن جي مختلف پهلوئن جي هڪ نهايت دلڪش ۽ تقريباً هوبهو -تصوير- پيش ڪري ٿو. 1704- 1717ع جي زماني ۾ گالان (Galland) هن جو ترجمو فرانسيسي ٻوليءَ ۾ شايع ڪيو. -ان- کان پوءِ ٻين زبانن ۾ هن جو ترجمو ٿيندو رهيو، جنهنڪري ”الف ليليٰ“ کي دنيا جي -بين- الاقوامي ادب ۾ به هڪ ممتاز ۽ مستقل مقام مليو. الف ليليٰ جي -انگريزي- ترجمن مان سر رچرڊ برٽن (R.F.Burton) جو ترجمو، جيڪو 1888- 1885ع ۾ 16 جلدن ۾ شايع ٿيو، اصل متن جو مڪمل ترجمو آهي، جنهن ۾ حاشين جو به اضافو ڪيل آهي. هن کان پهرين 1840ع ۾ لين (Lane) به ترميم ٿيل ۽ چونڊ متن جو هڪ -انگريزي- ترجمو ڪيو هو. سنڌي ۽ -اردو- زبانن ۾ به هن ڪتاب جا ترجما ٿي چڪا آهن.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=الف%20ليليٰ الف ليليٰ : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> الف لیلیٰ عربي ٻولي جا لفظ آهن جن جي معني آهي ھڪ ھزار راتيون ۽ ”الف ليله و ليله“ جي معني آهي "ھڪ ھزار راتيون ۽ ھڪ رات " يعني 1001 راتيون. رچرڊ برٽن ان جو ترجمو انگريزي ۾ ڪري ان جو نالو ''عريبين نائيٽس'' رکيو<ref name="انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام" />۔. [[File:Ferdinand Keller - Scheherazade und Sultan Schariar (1880).jpg|thumb|300px|[[شهريار]] بادشاھ کي شھرزاد قصو ٻڌائيندي ڏيکاريل ھڪ پينٽنگ]] ھن ڪتاب ۾ ھڪ فرضي شھريار بادشاھ جو ذڪر آھي جنھن پنھنجي زال کي بيوفائي ڪرڻ تي مارائي ڇڏيو ۽ انتقام طور ھي روز رات ھڪ ڪنواري ڇوڪري سان شادي ڪري گذاري صبح جو ان کي مارائي ڇڏيندو هو.جڏھن ھن وزير جي نياڻي شھرزاد سان رات گذاري تہ ان کيس دل بھلائڻ لاء قصو شروع ڪيو ۽ جان بچائڻ لاءِ مھلت ان قصي ختم ٿيڻ تائين مليس. اھا ھر رات کيس قصو بيان ڪندي ھئي اھڙي طرح ھڪ ھزار راتين تائين قصو جاري رھيو. ان قصي ۾ ڪيتريون ئي ڪھاڻيون شامل آهن جن جو تعلق بغداد ۽ قاھرہ سان ھيو. <ref name="انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام "> - Encyclopedia of Islam- Juan E. Campo J. Gordon Melton, Series Editor-: Facts On File, Inc. An imprint of Infobase Publishing 132 West 31st Street New York NY 10001 - pages# 51-52, </ref>. ھن ڪتاب ۾ سوين مھمجوعانہ، عشقيہ، جنن پرين واريون ۽ ڳالھايون ٻولھيون ڪندڙ جانورن جون ڪھاڻيون آھن جيڪي صدين کان وچ اوڀر ۽ ايشيا ۾ قصہ خوان ماڻھن کي ٻڌائيندا رهندا هئا. 14 کان 18 صدي عيسويءَ ۾ اھي عربي ٻولي ۾لکجڻ شروع ٿيون ۽ انھن کي الف ليلي جي صورت ۾ سھيڙيو ويو<ref name="انسائيڪلوپيڊيا آف اسلام" />. == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:عربي ادب]] [[زمرو:عربي علم الاساطير]] [[زمرو:فارسي ادب]] j4u9wzlxz07fbpypszsnj6t9vp4ieom 0 22728 368964 129103 2026-03-31T19:34:06Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368964 wikitext text/x-wiki {{infobox book | name = ايمرسن جا علمي ۽ عقلي نقطا | title_orig = '''ايمرسن جا علمي ۽ عقلي نقطا''' | translator =[[مرزا قليچ بيگ]] | image = | caption= | author = [[سر والڊو روڊالف ايمرسن]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[سنڌ]], [[پاڪستان]] | language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] | series = | subject =[[ فلسفو]]<br />[[تنقيد]] | genre = [[فلسفو]] | publisher =[[ھارون پرنٽنگ پريس ڪراچي]] | pub_date = 1920 | pages = 60 | isbn = }} سروالڊو روڊالف ايمرسن جي هن ڪتاب جو مترجم مرزا قليچ بيگ آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 60 صفحا آهن . پهريون ڇاپو، هارون پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1920ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، ڪوهنور پرنٽنگ پريس، ورڪس [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان 1922ع ۾ شايع ٿيو. هن ڇاپي جي قيمت 6 -آنا- آهي.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%85%D8%B1%D8%B3%D9%86%20%D8%AC%D8%A7%20%D8%B9%D9%84%D9%85%D9%8A%20%DB%BD%20%D8%B9%D9%82%D9%84%D9%8A%20%D9%86%DA%AA%D8%AA%D8%A7 ايمرسن جا علمي ۽ عقلي نڪتا : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب]] 5g0z0keofqeofm7u5ykyjxwxwje70dq 0 23062 368977 363358 2026-03-31T19:53:43Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368977 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=نومبر 2019}} {{Orphan|date=نومبر 2019}} هيءُ ڪتاب [[علامه علي خان ابڙِو|علامه علي خان ابڙي]] جو لکيل آهي، جنهن ۾ -اسلام- ۽ علم دين جي ضرورت، -اسلام- جي صداقت، -توحيد- ۽ مساوات، دين جي اعليٰ مقصد، -اسلام- جي يگاني خصوصيت، -اسلام- جي مکيه اصولن،ا خلاقي تعليمات جي وسعت، قرآن پاڪ جي نزول، محبت جي اسلامي فلسفي ۽ ٻين سماجي مسئلن تي مضمون شامل آهن. ستر اسي سال اڳ سنڌ جي ٻهراڙين مان اُسرندڙ شعور کي جنهن -تعليم-، حڪمن ۽ شعور جي ضرورت هئي، علامه علي خان ابڙي هن ڪتاب ۾ -ان- جي زوردار دستڪ ڏني آهي. هنن مضمونن جي افاديت اڄ به ساڳي آهي. هن ڊيمي سائيز جي 130 صفحن تي مشتمل ڪتاب جو موجوده ڇاپو، سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچيءَ 1997ع ۾ ڇپايو آهي ۽ خوبصورت ٽائيٽل واري هن ڪتاب جي قيمت 30 رپيا آهي. هيءُ ڪتاب، آزاد ڪميونيڪيشنز ڪراچيءَ ڇپيو آهي.<ref>{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%8A%20%DA%80%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%8A%20%D8%B4%D8%B9%D9%88%D8%B1 |accessdate=2016-06-15 |archive-date=2025-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124183257/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%8A%20%DA%80%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%88%20%D8%AF%D9%8A%D9%86%D9%8A%20%D8%B4%D8%B9%D9%88%D8%B1 |dead-url=yes }}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] cg2xwnnl2a03c5b3mgfawngjk72w345 0 23093 368854 363378 2026-03-31T12:49:13Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ڪتاب]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 368854 wikitext text/x-wiki محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو لکيل هن ناول جو پهريون ڇاپو 1980ع ۾ [[اسلاميه پرنٽنگ پريس|اسلاميه پرنٽنگ پريس حيدرآباد]] مان ڇپيو. ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب ۾ حضرت -آيت- -الله- روح -الله- خمينيءَ جي اڳواڻيءَ ۾ -ايران- ۾ آندل -انقلاب- جو ذڪر آهي. -پاڪستان- رائيٽرز گلڊ طرفان هن ناول کي سال 1980ع جي بهترين سنڌي ناول جو اعزاز ڏنو ويو. هي ناول ڏيپلائي صاحب جو لکيل آخري ڪتاب آهي. قيمت پنج رپيا اٿس.<ref>{{Citation |title=انقلاب ايران : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title --> |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%20%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86 |accessdate=2016-06-16 |archive-date=2024-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241114063029/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%20%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86 |dead-url=yes }}</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ناول]] [[زمرو:ڪتاب]] pv0r9ha8qc9ho9agqz79x7qs70cwbpa 368869 368854 2026-03-31T13:17:50Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368869 wikitext text/x-wiki محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو لکيل هن ناول جو پهريون ڇاپو 1980ع ۾ [[اسلاميه پرنٽنگ پريس|اسلاميه پرنٽنگ پريس حيدرآباد]] مان ڇپيو. ڊيمي سائيز جي هن ڪتاب ۾ حضرت -آيت- -الله- روح -الله- خمينيءَ جي اڳواڻيءَ ۾ -ايران- ۾ آندل -انقلاب- جو ذڪر آهي. -پاڪستان- رائيٽرز گلڊ طرفان هن ناول کي سال 1980ع جي بهترين سنڌي ناول جو اعزاز ڏنو ويو. هي ناول ڏيپلائي صاحب جو لکيل آخري ڪتاب آهي. قيمت پنج رپيا اٿس.<ref>{{Citation |title=انقلاب ايران : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title --> |url=http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%20%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86 |accessdate=2016-06-16 |archive-date=2024-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241114063029/https://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%20%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86 |dead-url=yes }}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ناول]] [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:محمد عثمان ڏيپلائي]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ترجمو ڪيل ناول]] oozg0lzgrrkivqjme9xpv9qhs7bitji 0 23114 368992 287055 2026-03-31T20:12:33Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368992 wikitext text/x-wiki '''انگلينڊ جي تاريخ''' جي موضوع تي گهڻن ليکڪن [[انگريزي ٻولي|انگريزيءَ]] مان ڪتاب ترجمو ڪري ڇپايا، جو ان وقت ضرورت مطابق [[سنڌ]] جي شاگردن کي هاءِ اسڪولن ۾ [[انگلينڊ]] جي [[تاريخ]] پڙهڻ لازمي هئي. ڪن ليکڪن سڄا ڪتاب ترجمو ڪيا ته ڪن مختصر لکيا. ڪن ماڳهين اختصار ڪيو. بهرحال ان وقت هن نالي وارا جيڪي ڪتاب ڇپيا ۽ معلوم ٿي سگهيا، تن جي ڄاڻ هيٺ ڏجي ٿي: * انگلينڊ جي تاريخ (ڀاڱو پهريون): هن ڪتاب جو مترجم پرڀداس آنندرام آهي، جيڪو ڪراچيءَ ۾ تعليم کاتي سان لاڳاپيل هو. 400 صفحن جو هيءُ ڪتاب، ليٿو ۾ ڇپيل آهي ۽ ڪتاب جي قيمت هڪ رپيو آهي. هيءُ ڪتاب تعليم کاتي جي ڇاپخاني ڪراچيءَ مان 1868ع ۾ شايع ٿيو. * انگلينڊ جي تاريخ: هن ڪتاب جا ليکڪ واڌومل چنديرام ۽ پرڀداس آنندرام آهن، جيڪي ڪراچيءَ ۾ تعليم کاتي سان لاڳاپيل هئا. ليٿو ۾ ڇپيل هن ڪتاب جا 350 صفحا آهن. ڪتاب جو ملهه 14 آنا آهي. هيءُ ڪتاب تعليم کاتي جي ڇاپخاني، ڪراچيءَ مان 1871ع ۾ ڇپيو. * انگلينڊ جي تاريخ (ڀاڱو پهريون): هن ڪتاب جو ليکڪ تاراچند شوقيرام آڏواڻي هو، جيڪو ڪراچيءَ ۾ تعليم کاتي ۾ ٽرانسليٽر هو. هيءُ 79 صفحن جو ڪتاب الوهي ڇاپي ۾ ڇپيل آهي. ڪتاب جي قيمت 6 آنا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب ڪمشنر جي ڇاپخاني، ڪراچيءَ مان 1886ع ۾ شايع ٿيو. هن جو ٻيو ڀاڱو، جنهن جو ليکڪ پڻ تاراچند شوقيرام هو، ڪمشنر جي ڇاپخاني، ڪراچيءَ مان 1886ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب ۾ 52 صفحا آهن ۽ قيمت 3 آنا ڄاڻايل آهي. * انگلينڊ جي تاريخ: هن ڪتاب جو ليکڪ بولچند ڪوڙومل جڳتياڻي آهي، جيڪو ڪراچيءَ جي تعليم کاتي سان واسطو رکندڙ هو. ٽائيپ ۾ ڇپيل هن ڪتاب جا 567 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي. هيءُ ڪتاب ڪمشنر جي ڇاپخاني، ڪراچيءَ مان 1892ع ۾ ڇپيو. * انگلينڊ جي تاريخ (ڀاڱو ٻيو): هن ڪتاب جا مترجم چانڊومل ۽ مولچند آهن. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 14 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، هندو پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1925ع ۾ ڇپيو. * انگلينڊ جي تاريخ (ڀاڱو ٻيو): هيءُ ڪتاب چيلارام کيمچند آڏواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائونس ائيز واري هن ڪتاب ۾ 227 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي. ليکڪ هيءُ ڪتاب نئشنل اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1935ع ۾ ڇپايو. * انگلينڊ جي تاريخ: هيءُ ڪتاب راڌا ڪرشناڻيءَ ۽ رامچند لالومل جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جا 114 صفحا آهن ۽ قيمت 8 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٽيون، مولچند ميگهراج، راجپوت پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1937ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، جشن مل هيمنداس، هيمراج پرنٽنگ پريس، سکر مان سال 1954ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. * انگلينڊ جي تاريخ: هيءُ ڪتاب قاضي علي رضا جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 13 صفحا آهن ۽ قميت 12 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، نوتنداس گوپچند ڀاٽيا سال 1938ع ۾ ڇپايو. * انگلينڊ جي تاريخ: هيءُ ڪتاب ايڇ.ايل.ڇٻلاڻيءَ ۽ ڀيرومل مهرچند آڏواڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 148 صفحا آهن ۽ قيمت 12 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، ليکڪن، سواستڪا پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1940ع ۾ ڇپايو. * انگلينڊ جي تاريخ (ڀاڱو پهريون): هيءُ ڪتاب جشن مل شيوارام جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 220 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 2 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون موهن لعل پوڪرداس، مسلم ادبي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1946ع ۾ ڇپايو. * انگلينڊ جي تاريخ: هيءُ ڪتاب نند لال پوڪرداس ڪالرو جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 246 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 4 آنا ڄاڻايل آهي. اُن جو ڇاپو سترهون، موتي رام گرڌاري داس، موتي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپايو. * انگلينڊ جي تاريخ: هيءُ ڪتاب خانبهادر محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 103 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو 2 آنا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آر.ايڇ.احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد مان سال 1951ع ۾ ڇپايو. * انگلينڊ جي تاريخ: هيءُ ڪتاب مرزا اجمل بيگ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو پڪو جلد آهي، جنهن ۾ 253 صفحا آهن ۽ قيمت 2 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، محمد يوسف ائنڊ برادرس، حيدرآباد مان سال 1953ع ۾ ڇپايو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%D9%86%DA%8A%20%D8%AC%D9%8A%20%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE انگلنڊ جي تاريخ : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:سنڌي ٻولي]] [[زمرو:تاريخ جون ڪتابون]] qll41fntbwfnxav3b8v68ul8iaj59v8 0 23126 368886 294809 2026-03-31T13:50:32Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368886 wikitext text/x-wiki هيءُ ڪتاب ڪرمچند ليلارام هڱوراڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 377 صفحا آهن ۽ قيمت سوا رپيو ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ميشرس پوڪرداس، ڪارونس پرنٽنگ پريس، [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] مان سال 1929ع ۾ ڇپايو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2011 انگي حساب 11 : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ٻيو ڪتاب:هيءُ ڪتاب ڪرمچند ليلارام هڱوراڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 104 صفحا آهن ۽ قيمت 6 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، ڪارونس پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان سال 1930ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، پوڪرداس ائنڊ سنز، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1935ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو، ٽيڪچند ليکراج هوتاڻيءَ، 1936ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپايو. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، پوڪرداس ائنڊ سنز، 1937ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان ڇپايو. هن ڪتاب جو جدا ڇاپو لڪشمي پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان 1937ع ۾ ڇپيو، جنهن جي قيمت 5 -آنا- آهي. هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو، ڀوڄراج پوڪرداس سال 1938ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان ڇپايو. هيءُ ڪتاب پوڪرداس ائنڊ سنز، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان سال 1940ع ۾ شايع ڪيو.<ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2013</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:رياضي جي درسي ڪتابون]] chgwrymg7b5rveb3r233ni8alprn1x3 0 23127 368877 294805 2026-03-31T13:35:43Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368877 wikitext text/x-wiki هيءُ ڪتاب شيخ عبدالحق جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ صفحا 174 ۽ قيمت 14 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، پوڪرداس ٿانورداس، سنڌ پرنٽنگ پريس، [[شڪارپور]] مان سال 1929ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو اٺون، پوڪرداس ٿانورداس، سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان 1929ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو نائون، ساڳيءَ پريس، مان 1934ع ۾ ڇپيو، جنهن ۾ 128 صفحا آهن ۽ قيمت -اٺ- -آنا- ڄاڻايل آهي. هن ڪتاب جو ڏهون ڇاپو پوڪرداس ائنڊ سنز 1937ع ۾ سنڌ پرنٽنگ پريس، شڪارپور مان ڇپايو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2012 انگي حساب 12 : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ٻيون ڪتاب: هيءُ ڪتاب عبدالحق شيخ جو لکيل آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 86 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. پهريون ڇاپو، سيد مٺن شاهه، اسٽئنڊرڊ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1914ع ۾ ڇپايو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%206 انگي حساب 6 : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:رياضي جي درسي ڪتابون]] e8fpifi1qpl46qrpw897y9la8kacfpq 0 23132 368879 294807 2026-03-31T13:38:33Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368879 wikitext text/x-wiki هيءُ ڪتاب قاضي جان محمد اڪبر عليءَ جو لکيل آهي . ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 162 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي . پهريون ڇاپو ، پوڪرداس ائنڊ سنز ، سنڌ پرنٽنگ پريس ، شڪارپور مان سال 1937ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو ، به پوڪرداس ائنڊ سنز ، سال 1937ع ۾ چنڊن پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان ڇپايو . هن ڪتاب جو ٽيون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، اَمر اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان سال 1939ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو چوٿون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، امر اليڪٽرڪ ورڪس حيدرآباد مان سال 1940ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو پنجون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، چندن پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان 1941ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو ڇهون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، ڪرائون پرنٽنگ پريس ، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو ستون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، اَمر اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس ، حيدرآباد مان سال 1945ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو اَٺون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، ديش متر پرنٽنگ پريس ، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سال 1946ع ۾ ڇپايو . هن ڪتاب جو نائون ڇاپو ، مدن لال پوڪرداس ، آفتاب پرنٽنگ پريس ، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپايو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2018 انگي حساب 18 : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ٻيو ڪتاب:هيءُ ڪتاب قاضي جان محمد اڪبر عليءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 39 صفحا ۽ قيمت 12 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، مدن لال پوڪرداس، چندن پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ڇاپو ٽيون، مدن لال پوڪرداس، امر اليڪٽرڪ پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1941ع ۾ ڇپايو، جنهن ۾ 482 صفحا آهن ۽ قيمت 10 -آنا- ڄاڻايل آهي.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2019 انگي حساب 19 : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ٽيون ڪتاب:هيءُ ڪتاب قاضي جان محمد ۽ ساٿين جو گڏجي لکيل آهي، جيڪو ستين درجي جي شاگردن لاءِ لکيو ويو هو. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 212 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو -اٺ- -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، -آر-. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، اسٽئنڊر پريس، حيدرآباد مان سال 1955ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%2023 انگي حساب 23 : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:رياضي جي درسي ڪتابون]] snf7gfpzrp6rj8v0ttzr5bgofdexy1o 0 23146 368874 139057 2026-03-31T13:31:05Z Ibne maryam 17680 368874 wikitext text/x-wiki هن ڪتاب جو ليکڪ اوڌنمل سترامداس سڌاڻي آهي، جيڪو ڪراچيءَ ۾ -تعليم- کاتي ۾ ملازم هو. سندس ٺاهيل انگي حساب 84 صفحن تي مشتمل آهي، جيڪو ليٿو ۾ ڇپيل آهي. هن ڪتاب جي ڇپيل ڪاپين جو تعداد 500 آهي ۽ هڪ ڪاپيءَ جو ملهه 4- 1 (هڪ رپيو 4 -آنا-) آهي. هي5 ڪتاب قيصريه پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان 1897ع ۾ ڇپيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A83 انگي حساب3 : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:درسي ڪتابون]] [[زمرو:رياضي جي ڪتابون]] [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] d18zv4tcrnb876h1jx6mi1ls6xdikql 368875 368874 2026-03-31T13:32:06Z Ibne maryam 17680 368875 wikitext text/x-wiki هن ڪتاب جو ليکڪ اوڌنمل سترامداس سڌاڻي آهي، جيڪو ڪراچيءَ ۾ -تعليم- کاتي ۾ ملازم هو. سندس ٺاهيل انگي حساب 84 صفحن تي مشتمل آهي، جيڪو ليٿو ۾ ڇپيل آهي. هن ڪتاب جي ڇپيل ڪاپين جو تعداد 500 آهي ۽ هڪ ڪاپيءَ جو ملهه 4- 1 (هڪ رپيو 4 -آنا-) آهي. هي5 ڪتاب قيصريه پريس، [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان 1897ع ۾ ڇپيو.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A83 انگي حساب3 : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:درسي ڪتابون]] [[زمرو:رياضي جي درسي ڪتابون]] d9t0ljbtu29s14xi560cxdv0k1jzn2n 0 23169 368855 363413 2026-03-31T12:49:55Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ڪتاب]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 368855 wikitext text/x-wiki محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو هي ناول ڪتابي شڪل ۾ جون 1957ع ۾ شايع ٿيو. انهيءَ کان اڳ اهو ناول ماهوار ”انسان“ ۾ قسطن وار شايع ٿيو. انور پاشا جي خلافتي دور ۾ هليل جمهوري تحريڪ دوران ترڪيءَ جو مقبول ترين اڳواڻ هو، پر پهرئين مهاڀاري جنگ ۾ ترڪيءَ جي شموليت جي سندس غلط فيصلي ترڪيءَ کي تباهه ڪري ڇڏيو ۽ جلا وطن جي عبرتناڪ ڪهاڻي ناول جي شڪل ۾ سنڌيءَ ۾ پهريون دفعو آئي. دراصل هيءُ ناول، ون يونٽ خلاف مزاحمتي ادب جي هڪ اهم ڪڙي هو، جنهن ۾ سنڌي قومپرستيءَ جي تبليغ ڪيل هئي. نتيجي ۾ ناول کي 1957ع ۾ ئي ضبط ڪيو ويو. ناول جي متن ۾ جملي 284 صفحا آهن. پهرين ايڊيشن (1957ع ۾) قيمت 4.00 رپيا ۽ ٻيو ايڊيشن آگسٽ 1998ع ۾ عثمانيه لائبريري ڪنڊيارو طرفان ڇپايو ويو جنهن جي قيمت 35.00رپيا لکيل هئي.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%20%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%20%20(%20%D9%86%D8%A7%D9%88%D9%84%20) ''انور پاشا (ناول)'']{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين) جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ناول]] [[زمرو:ڪتاب]] blrfkouf8fap8b9l23ta5hy61vkrj9r 368881 368855 2026-03-31T13:43:20Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368881 wikitext text/x-wiki محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو هي ناول ڪتابي شڪل ۾ جون 1957ع ۾ شايع ٿيو. انهيءَ کان اڳ اهو ناول ماهوار ”انسان“ ۾ قسطن وار شايع ٿيو. انور پاشا جي خلافتي دور ۾ هليل جمهوري تحريڪ دوران ترڪيءَ جو مقبول ترين اڳواڻ هو، پر پهرئين مهاڀاري جنگ ۾ ترڪيءَ جي شموليت جي سندس غلط فيصلي ترڪيءَ کي تباهه ڪري ڇڏيو ۽ جلا وطن جي عبرتناڪ ڪهاڻي ناول جي شڪل ۾ سنڌيءَ ۾ پهريون دفعو آئي. دراصل هيءُ ناول، ون يونٽ خلاف مزاحمتي ادب جي هڪ اهم ڪڙي هو، جنهن ۾ سنڌي قومپرستيءَ جي تبليغ ڪيل هئي. نتيجي ۾ ناول کي 1957ع ۾ ئي ضبط ڪيو ويو. ناول جي متن ۾ جملي 284 صفحا آهن. پهرين ايڊيشن (1957ع ۾) قيمت 4.00 رپيا ۽ ٻيو ايڊيشن آگسٽ 1998ع ۾ عثمانيه لائبريري ڪنڊيارو طرفان ڇپايو ويو جنهن جي قيمت 35.00رپيا لکيل هئي.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%20%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%20%20(%20%D9%86%D8%A7%D9%88%D9%84%20) ''انور پاشا (ناول)'']{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين) جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:محمد عثمان ڏيپلائي]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ترجمو ڪيل ناول] petyh1k3370nwnxb0l5jo3z8w6m6set 368882 368881 2026-03-31T13:43:44Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368882 wikitext text/x-wiki محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو هي ناول ڪتابي شڪل ۾ جون 1957ع ۾ شايع ٿيو. انهيءَ کان اڳ اهو ناول ماهوار ”انسان“ ۾ قسطن وار شايع ٿيو. انور پاشا جي خلافتي دور ۾ هليل جمهوري تحريڪ دوران ترڪيءَ جو مقبول ترين اڳواڻ هو، پر پهرئين مهاڀاري جنگ ۾ ترڪيءَ جي شموليت جي سندس غلط فيصلي ترڪيءَ کي تباهه ڪري ڇڏيو ۽ جلا وطن جي عبرتناڪ ڪهاڻي ناول جي شڪل ۾ سنڌيءَ ۾ پهريون دفعو آئي. دراصل هيءُ ناول، ون يونٽ خلاف مزاحمتي ادب جي هڪ اهم ڪڙي هو، جنهن ۾ سنڌي قومپرستيءَ جي تبليغ ڪيل هئي. نتيجي ۾ ناول کي 1957ع ۾ ئي ضبط ڪيو ويو. ناول جي متن ۾ جملي 284 صفحا آهن. پهرين ايڊيشن (1957ع ۾) قيمت 4.00 رپيا ۽ ٻيو ايڊيشن آگسٽ 1998ع ۾ عثمانيه لائبريري ڪنڊيارو طرفان ڇپايو ويو جنهن جي قيمت 35.00رپيا لکيل هئي.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%20%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%20%20(%20%D9%86%D8%A7%D9%88%D9%84%20) ''انور پاشا (ناول)'']{{مئل ڳنڍڻو|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا]] (جي ويب-سرزمين) جلد پھريون، [[سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو]]، حيدرآباد. سال:2012ع</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:محمد عثمان ڏيپلائي]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ترجمو ڪيل ناول]] 65lhq3sq8567uw8ciusr40e0gt6p1ar 0 23173 368856 285515 2026-03-31T12:52:02Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368856 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = محمد عثمان ڏيپلائي | image = | imagesize = 180px | caption = | pseudonym = محمد عثمان ڏيپلائي | birth_name = | birth_date = {{birth date|1908|06|13}}ء | birth_place = [[ڏيپلو]]، [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿر پارڪر ضلعو]]، [[سنڌ]]، [[برطانوي ھندستان]] (ھاڻوڪو [[پاڪستان]]) | death_date = {{birth date|1981|02|07}}ء | death_place = | occupation = ناول نگار، افسانہ نگار، [[صحافي]] ، [[ڊراما نويس]]، [[مترجم]] | nationality = | citizenship = {{flag|پاڪستان}} [[پاڪستاني]] | religion = اسلام | ethnicity = [[سنڌي]] | language =[[سنڌي ٻولي]]، [[اردو]] | education = | alma_mater = | workplaces = | fields = [[افسانو]]، [[ناول]]، [[ترجمو]]، [[ڊرامو]] | genre = | subject = | movement = | notableworks =سانگھڙ<br/>گلستان حسن<br/>[[اسلام تي مقدمو (ڊرامو)|اسلام تي مقدمو]] <br/>گمراھ مسافر<br/>مجاھد ڪشمرر <br/>بلبل ايران | influences = | influenced = | awards = [[تمغه حسن ڪارڪردگي|صدارتي تمغو براءِ حسن ڪارڪردگي]] | signature = | website = | portaldisp = | students = }} '''محمد عثمان ڏيپلائي''' (Muhammad Usman Diplai)) (پيدائش: 13 جون، 1908ع - وفات: 7 فيبروري، 1981ع) [[پاڪستان]] سان لاڳاپو رکندڙ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[اردو]] جو مشھور ناول نگار، افسانہ نگار، ترجميڪار، ڊراما نويس ۽ [[صحافي]] ھو، جنھن [[سنڌي ٻولي]] ۾ جڳ مشهور ناول ''سانگھڙ'' لکيو۔ == زندگي == محمد عثمان ڏيپلائي 13 جون، 1908ع تي ڏيپلو، [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر ضلعي]]، [[سنڌ]]، برطانوی ھندستان, (ھاڻوڪي [[پاڪستان]]) ۾ پيدا ٿيا.<ref name="bio-bibliography.com">[http://www.bio-bibliography.com/authors/view/15573 محمد عثمان ڏيپلائي، ''سوانح و تصانيف ويب''، پاڪستان]</ref><ref name="پاڪستان ڪرونيڪل">ص 509، ''[[پاڪستان ڪرونیڪل]]''، [[عقيل عباس جعفري]]، ورثہ / فضلي سنز، ڪراچي، 2010ء</ref>۔ ھو ڪنھن درسگاھ جو فارغ التحصیل نه ھو پر ننڍپڻ کان ئي ھن کي علم حاصل ڪرڻ جي لگن ھئي۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> == ادبي خدمتون == محمد عثمان ڏيپلائي ننڍپڻ کان ئي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[اردو]] زبان ۾ ڪھاڻيون لکڻ شروع ڪري ڇڏيون۔ ھن لاتعداد علمي ۽ ادبي مضمون ۽ سو جي لڳ ڀگ تاريخي ناول تحرير ڪيا جن ۾ انھن جو ناول ''سانگھِڙ'' شھرۂ آفاق جي حيثيت رکي ٿو۔ ھن ناول ۾ [[سنڌ]] صوبي ۾ انگريز سامراج جي خلاف پير صبغت اللہ شاھ راشدي ۽ ان جي حوارين جي آزادي جي لاءِ جدوجھد کي موضوع بڻايو ويو آھي۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> محمد عثمان ڏيپلائي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] جي ھڪ اخبار ''روزاني عبرت'' جو باني ھو۔ ھن صحافت جي آزادي لاءِ قيد تڪليفون به سَٺيون پنھنجي آخري زماني ۾ ھو ھڪ ماھوار ادبي رسالي ''ساڻيھه'' (وطن) سان گڏ انگريزي ڊيلي ''سنڌ ٽائيمز'' جو ايڊيٽر به ھو۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> ڏيپلائي عالمي ادب جي سگهاري تحريڪ جو [[سنڌ]] جهڙي نظر انداز ٿيل پرڳڻي جو ميمبر هو، هو رڳو پنهنجي ضمير جو پوئلڳ هو. اُهو ضمير، هن جو منشور هو، هن جي سياست هو. منڍ کان وٺي، هن جي لکڻين ۾ ڪيئي لاها چاڙها ۽ ذهني ۽ فڪري تضاد نظر اچن ٿا. پر اُنهن تضادن ۽ عمر جي مختلف منزلن ۾ اختيار ڪيل، سندس لاڙن ۾ ڪنهن به ذهني ۽ فڪري بدديانتيءَ جو عنصر نظر نٿو اچي. اُن ڪري هن پنهنجي ضمير جي روشنيءَ ۾ هلندي، ڪڏهن به سرڪار يا سَرنديءَ وارن طبقن جو راضپو حاصل نه ڪيو. هن ڪيتريون ئي تڪليفون سٺيون، ذهني گهاءَ کاڌا، مالي قربانيون ڏنيون، جيل ياترائون ڪيون، اخبارون ۽ پريسون ضبط ڪرايون، پر پنهنجي ضمير جي پيروي نه ڇڏي. اُها ضمير جي پوئلڳي ئي هئي، جنهن ٿر جي هڪ گمنام ڇوڪري مان، سنڌي ادب جي آسمان تي چوڏهينءَ جي چنڊ وانگر چمڪايو ۽ عزت، شهرت ۽ حيثيت ڏيارائي. پر اُنهيءَ سڀ ڪجهه ملڻَ کان پوءِ به سندس طبيعت ۾ هٺ ۽ وڏماڻهپائي نه پيدا ڪئي ۽ هو پنهنجي سڀاءَ ۾ آخري گهڙيءَ تائين، ڏتڙيل، غريب ۽ بي پهچ ماڻهن جي گهڻائيءَ جو ئي پاڻ کي فرد سمجهندو رهيو. هو هڪ بيڊپو انسان هو. سادگي هن جي زندگيءَ جو حصو هئي، جيڪا هن جي کاڌي ۽ لکڻ ۾ بنهه ظاهر پئي ٿيندي هئي. <ref>{{Citation |title=ويراڳي جي وڃڻا ها (عبدالواحد آريسر) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر<!-- Bot generated title --> |url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=18 |accessdate=2016-09-10 |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506073355/https://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=18 |dead-url=yes }}</ref><ref>ڪتاب: ويراڳي جي وڃڻا ها، عبدالواحد آريسر</ref> == لکڻيون == * سانگھڙ (ناول) * گلستان حسن (ناول) * اسلام تي مقدمو (ڊرامو) * گمراھ مسافر (ناول) * مجاھد ڪشمیر (ناول) * بلبل ايران (ناول) * عيد جو چنڊ (ناول) * درد جو شھر (افسانا) * سنگدل شھزادي (ناول) * آخري اميد * وطن فروش (ڪھاڻي) * شاھ جي رسالي جو رھبر (لطيفيات) * مجاھد مصر (ناول) * غازي اورنگ زيب عالمگير * درگاھ شريف * [[احمد شاھ ابدالي (ڪتاب)|احمد شاھ ابدالي]] == ايڊيٽري == * روزانہ عبرت (سنڌي) [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] * روزانہ ''سنڌ ٽائيمز'' (انگريزي) [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] * ماھوار ادبي جريدو ''سانٽريھہ'' (وطن) == محمد عثمان ڏيپلائي جي فن ۽ شخصيت تي ڪتاب == * محمد عثمان ڏيپلائي : شخصيت ۽ فن، [[آفاق صديقي|پروفيسر آفاق صديقي]]، [[اڪادمي ادبيات پاڪستان]]، [[2009ء]] == اعزاز == محمد عثمان ڏيپلائي کي [[حڪومت پاڪستان]] جي طرفان ھن جي وفات کان بعد [[تمغه حسن ڪارڪردگي|صدارتي تمغو براءِ حسن ڪارڪردگي]] جي اعزاز سان نوازيو ويو۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> == وفات == محمد عثمان ڏيپلائي 7 فيبروري، 1981ع تي وفات ڪري ويو.<ref name="bio-bibliography.com"/><ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمر:محمد عثمان ڏيپلائي]] [[زمرو:سنڌي اديب]] [[زمرو:سنڌي شخصيتون]] [[زمرو:سنڌي مصنف]] [[زمرو:پاڪستاني افسانہ نگار]] [[زمرو:پاڪستاني صحافي]] [[زمرو:پاڪستاني ليکڪ]] [[زمرو:پاڪستاني مترجم]] [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]] [[زمرو:پاڪستاني ناول نگار]] [[زمرو:پاڪستاني نثر نگار]] [[زمرو:پاڪستاني ڊراما نگار]] [[زمرو:سنڌ جون شخصيتون]] [[زمرو:1908ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1981ع جو وفاتون]] [[زمرو:1981ع جون فوتگيون]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر جون شخصيتون]] [[زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي]] [[زمرو:ويھين صدي جا ناول نگار]] [[زمرو:ٿرپارڪر ضلعي جون شخصيتون]] j29z60oa1ftx6e96j5q4dsqnau6wzh7 368857 368856 2026-03-31T12:52:39Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368857 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = محمد عثمان ڏيپلائي | image = | imagesize = 180px | caption = | pseudonym = محمد عثمان ڏيپلائي | birth_name = | birth_date = {{birth date|1908|06|13}}ء | birth_place = [[ڏيپلو]]، [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿر پارڪر ضلعو]]، [[سنڌ]]، [[برطانوي ھندستان]] (ھاڻوڪو [[پاڪستان]]) | death_date = {{birth date|1981|02|07}}ء | death_place = | occupation = ناول نگار، افسانہ نگار، [[صحافي]] ، [[ڊراما نويس]]، [[مترجم]] | nationality = | citizenship = {{flag|پاڪستان}} [[پاڪستاني]] | religion = اسلام | ethnicity = [[سنڌي]] | language =[[سنڌي ٻولي]]، [[اردو]] | education = | alma_mater = | workplaces = | fields = [[افسانو]]، [[ناول]]، [[ترجمو]]، [[ڊرامو]] | genre = | subject = | movement = | notableworks =سانگھڙ<br/>گلستان حسن<br/>[[اسلام تي مقدمو (ڊرامو)|اسلام تي مقدمو]] <br/>گمراھ مسافر<br/>مجاھد ڪشمرر <br/>بلبل ايران | influences = | influenced = | awards = [[تمغه حسن ڪارڪردگي|صدارتي تمغو براءِ حسن ڪارڪردگي]] | signature = | website = | portaldisp = | students = }} '''محمد عثمان ڏيپلائي''' (Muhammad Usman Diplai)) (پيدائش: 13 جون، 1908ع - وفات: 7 فيبروري، 1981ع) [[پاڪستان]] سان لاڳاپو رکندڙ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[اردو]] جو مشھور ناول نگار، افسانہ نگار، ترجميڪار، ڊراما نويس ۽ [[صحافي]] ھو، جنھن [[سنڌي ٻولي]] ۾ جڳ مشهور ناول ''سانگھڙ'' لکيو۔ == زندگي == محمد عثمان ڏيپلائي 13 جون، 1908ع تي ڏيپلو، [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر ضلعي]]، [[سنڌ]]، برطانوی ھندستان, (ھاڻوڪي [[پاڪستان]]) ۾ پيدا ٿيا.<ref name="bio-bibliography.com">[http://www.bio-bibliography.com/authors/view/15573 محمد عثمان ڏيپلائي، ''سوانح و تصانيف ويب''، پاڪستان]</ref><ref name="پاڪستان ڪرونيڪل">ص 509، ''[[پاڪستان ڪرونیڪل]]''، [[عقيل عباس جعفري]]، ورثہ / فضلي سنز، ڪراچي، 2010ء</ref>۔ ھو ڪنھن درسگاھ جو فارغ التحصیل نه ھو پر ننڍپڻ کان ئي ھن کي علم حاصل ڪرڻ جي لگن ھئي۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> == ادبي خدمتون == محمد عثمان ڏيپلائي ننڍپڻ کان ئي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[اردو]] زبان ۾ ڪھاڻيون لکڻ شروع ڪري ڇڏيون۔ ھن لاتعداد علمي ۽ ادبي مضمون ۽ سو جي لڳ ڀگ تاريخي ناول تحرير ڪيا جن ۾ انھن جو ناول ''سانگھِڙ'' شھرۂ آفاق جي حيثيت رکي ٿو۔ ھن ناول ۾ [[سنڌ]] صوبي ۾ انگريز سامراج جي خلاف پير صبغت اللہ شاھ راشدي ۽ ان جي حوارين جي آزادي جي لاءِ جدوجھد کي موضوع بڻايو ويو آھي۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> محمد عثمان ڏيپلائي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] جي ھڪ اخبار ''روزاني عبرت'' جو باني ھو۔ ھن صحافت جي آزادي لاءِ قيد تڪليفون به سَٺيون پنھنجي آخري زماني ۾ ھو ھڪ ماھوار ادبي رسالي ''ساڻيھه'' (وطن) سان گڏ انگريزي ڊيلي ''سنڌ ٽائيمز'' جو ايڊيٽر به ھو۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> ڏيپلائي عالمي ادب جي سگهاري تحريڪ جو [[سنڌ]] جهڙي نظر انداز ٿيل پرڳڻي جو ميمبر هو، هو رڳو پنهنجي ضمير جو پوئلڳ هو. اُهو ضمير، هن جو منشور هو، هن جي سياست هو. منڍ کان وٺي، هن جي لکڻين ۾ ڪيئي لاها چاڙها ۽ ذهني ۽ فڪري تضاد نظر اچن ٿا. پر اُنهن تضادن ۽ عمر جي مختلف منزلن ۾ اختيار ڪيل، سندس لاڙن ۾ ڪنهن به ذهني ۽ فڪري بدديانتيءَ جو عنصر نظر نٿو اچي. اُن ڪري هن پنهنجي ضمير جي روشنيءَ ۾ هلندي، ڪڏهن به سرڪار يا سَرنديءَ وارن طبقن جو راضپو حاصل نه ڪيو. هن ڪيتريون ئي تڪليفون سٺيون، ذهني گهاءَ کاڌا، مالي قربانيون ڏنيون، جيل ياترائون ڪيون، اخبارون ۽ پريسون ضبط ڪرايون، پر پنهنجي ضمير جي پيروي نه ڇڏي. اُها ضمير جي پوئلڳي ئي هئي، جنهن ٿر جي هڪ گمنام ڇوڪري مان، سنڌي ادب جي آسمان تي چوڏهينءَ جي چنڊ وانگر چمڪايو ۽ عزت، شهرت ۽ حيثيت ڏيارائي. پر اُنهيءَ سڀ ڪجهه ملڻَ کان پوءِ به سندس طبيعت ۾ هٺ ۽ وڏماڻهپائي نه پيدا ڪئي ۽ هو پنهنجي سڀاءَ ۾ آخري گهڙيءَ تائين، ڏتڙيل، غريب ۽ بي پهچ ماڻهن جي گهڻائيءَ جو ئي پاڻ کي فرد سمجهندو رهيو. هو هڪ بيڊپو انسان هو. سادگي هن جي زندگيءَ جو حصو هئي، جيڪا هن جي کاڌي ۽ لکڻ ۾ بنهه ظاهر پئي ٿيندي هئي. <ref>{{Citation |title=ويراڳي جي وڃڻا ها (عبدالواحد آريسر) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر<!-- Bot generated title --> |url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=18 |accessdate=2016-09-10 |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506073355/https://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=18 |dead-url=yes }}</ref><ref>ڪتاب: ويراڳي جي وڃڻا ها، عبدالواحد آريسر</ref> == لکڻيون == * سانگھڙ (ناول) * گلستان حسن (ناول) * اسلام تي مقدمو (ڊرامو) * گمراھ مسافر (ناول) * مجاھد ڪشمیر (ناول) * بلبل ايران (ناول) * عيد جو چنڊ (ناول) * درد جو شھر (افسانا) * سنگدل شھزادي (ناول) * آخري اميد * وطن فروش (ڪھاڻي) * شاھ جي رسالي جو رھبر (لطيفيات) * مجاھد مصر (ناول) * غازي اورنگ زيب عالمگير * درگاھ شريف * [[احمد شاھ ابدالي (ڪتاب)|احمد شاھ ابدالي]] == ايڊيٽري == * روزانہ عبرت (سنڌي) [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] * روزانہ ''سنڌ ٽائيمز'' (انگريزي) [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] * ماھوار ادبي جريدو ''سانٽريھہ'' (وطن) == محمد عثمان ڏيپلائي جي فن ۽ شخصيت تي ڪتاب == * محمد عثمان ڏيپلائي : شخصيت ۽ فن، [[آفاق صديقي|پروفيسر آفاق صديقي]]، [[اڪادمي ادبيات پاڪستان]]، [[2009ء]] == اعزاز == محمد عثمان ڏيپلائي کي [[حڪومت پاڪستان]] جي طرفان ھن جي وفات کان بعد [[تمغه حسن ڪارڪردگي|صدارتي تمغو براءِ حسن ڪارڪردگي]] جي اعزاز سان نوازيو ويو۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> == وفات == محمد عثمان ڏيپلائي 7 فيبروري، 1981ع تي وفات ڪري ويو.<ref name="bio-bibliography.com"/><ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:محمد عثمان ڏيپلائي]] [[زمرو:سنڌي اديب]] [[زمرو:سنڌي شخصيتون]] [[زمرو:سنڌي مصنف]] [[زمرو:پاڪستاني افسانہ نگار]] [[زمرو:پاڪستاني صحافي]] [[زمرو:پاڪستاني ليکڪ]] [[زمرو:پاڪستاني مترجم]] [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]] [[زمرو:پاڪستاني ناول نگار]] [[زمرو:پاڪستاني نثر نگار]] [[زمرو:پاڪستاني ڊراما نگار]] [[زمرو:سنڌ جون شخصيتون]] [[زمرو:1908ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1981ع جو وفاتون]] [[زمرو:1981ع جون فوتگيون]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر جون شخصيتون]] [[زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي]] [[زمرو:ويھين صدي جا ناول نگار]] [[زمرو:ٿرپارڪر ضلعي جون شخصيتون]] i9mdpwl8hzvbshzjrhqggwkp5zsuau0 368858 368857 2026-03-31T12:53:20Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368858 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = محمد عثمان ڏيپلائي | image = | imagesize = 180px | caption = | pseudonym = محمد عثمان ڏيپلائي | birth_name = | birth_date = {{birth date|1908|06|13}}ء | birth_place = [[ڏيپلو]]، [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿر پارڪر ضلعو]]، [[سنڌ]]، [[برطانوي ھندستان]] (ھاڻوڪو [[پاڪستان]]) | death_date = {{birth date|1981|02|07}}ء | death_place = | occupation = ناول نگار، افسانہ نگار، [[صحافي]] ، [[ڊراما نويس]]، [[مترجم]] | nationality = | citizenship = {{flag|پاڪستان}} [[پاڪستاني]] | religion = اسلام | ethnicity = [[سنڌي]] | language =[[سنڌي ٻولي]]، [[اردو]] | education = | alma_mater = | workplaces = | fields = [[افسانو]]، [[ناول]]، [[ترجمو]]، [[ڊرامو]] | genre = | subject = | movement = | notableworks =سانگھڙ<br/>گلستان حسن<br/>[[اسلام تي مقدمو (ڊرامو)|اسلام تي مقدمو]] <br/>گمراھ مسافر<br/>مجاھد ڪشمرر <br/>بلبل ايران | influences = | influenced = | awards = [[تمغه حسن ڪارڪردگي|صدارتي تمغو براءِ حسن ڪارڪردگي]] | signature = | website = | portaldisp = | students = }} '''محمد عثمان ڏيپلائي''' (Muhammad Usman Diplai)) (پيدائش: 13 جون، 1908ع - وفات: 7 فيبروري، 1981ع) [[پاڪستان]] سان لاڳاپو رکندڙ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[اردو]] جو مشھور ناول نگار، افسانہ نگار، ترجميڪار، ڊراما نويس ۽ [[صحافي]] ھو، جنھن [[سنڌي ٻولي]] ۾ جڳ مشهور ناول ''سانگھڙ'' لکيو۔ == زندگي == محمد عثمان ڏيپلائي 13 جون، 1908ع تي ڏيپلو، [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر ضلعي]]، [[سنڌ]]، برطانوی ھندستان, (ھاڻوڪي [[پاڪستان]]) ۾ پيدا ٿيا.<ref name="bio-bibliography.com">[http://www.bio-bibliography.com/authors/view/15573 محمد عثمان ڏيپلائي، ''سوانح و تصانيف ويب''، پاڪستان]</ref><ref name="پاڪستان ڪرونيڪل">ص 509، ''[[پاڪستان ڪرونیڪل]]''، [[عقيل عباس جعفري]]، ورثہ / فضلي سنز، ڪراچي، 2010ء</ref>۔ ھو ڪنھن درسگاھ جو فارغ التحصیل نه ھو پر ننڍپڻ کان ئي ھن کي علم حاصل ڪرڻ جي لگن ھئي۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> == ادبي خدمتون == محمد عثمان ڏيپلائي ننڍپڻ کان ئي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[اردو]] زبان ۾ ڪھاڻيون لکڻ شروع ڪري ڇڏيون۔ ھن لاتعداد علمي ۽ ادبي مضمون ۽ سو جي لڳ ڀگ تاريخي ناول تحرير ڪيا جن ۾ انھن جو ناول ''سانگھِڙ'' شھرۂ آفاق جي حيثيت رکي ٿو۔ ھن ناول ۾ [[سنڌ]] صوبي ۾ انگريز سامراج جي خلاف پير صبغت اللہ شاھ راشدي ۽ ان جي حوارين جي آزادي جي لاءِ جدوجھد کي موضوع بڻايو ويو آھي۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> محمد عثمان ڏيپلائي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] جي ھڪ اخبار ''روزاني عبرت'' جو باني ھو۔ ھن صحافت جي آزادي لاءِ قيد تڪليفون به سَٺيون پنھنجي آخري زماني ۾ ھو ھڪ ماھوار ادبي رسالي ''ساڻيھه'' (وطن) سان گڏ انگريزي ڊيلي ''سنڌ ٽائيمز'' جو ايڊيٽر به ھو۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> ڏيپلائي عالمي ادب جي سگهاري تحريڪ جو [[سنڌ]] جهڙي نظر انداز ٿيل پرڳڻي جو ميمبر هو، هو رڳو پنهنجي ضمير جو پوئلڳ هو. اُهو ضمير، هن جو منشور هو، هن جي سياست هو. منڍ کان وٺي، هن جي لکڻين ۾ ڪيئي لاها چاڙها ۽ ذهني ۽ فڪري تضاد نظر اچن ٿا. پر اُنهن تضادن ۽ عمر جي مختلف منزلن ۾ اختيار ڪيل، سندس لاڙن ۾ ڪنهن به ذهني ۽ فڪري بدديانتيءَ جو عنصر نظر نٿو اچي. اُن ڪري هن پنهنجي ضمير جي روشنيءَ ۾ هلندي، ڪڏهن به سرڪار يا سَرنديءَ وارن طبقن جو راضپو حاصل نه ڪيو. هن ڪيتريون ئي تڪليفون سٺيون، ذهني گهاءَ کاڌا، مالي قربانيون ڏنيون، جيل ياترائون ڪيون، اخبارون ۽ پريسون ضبط ڪرايون، پر پنهنجي ضمير جي پيروي نه ڇڏي. اُها ضمير جي پوئلڳي ئي هئي، جنهن ٿر جي هڪ گمنام ڇوڪري مان، سنڌي ادب جي آسمان تي چوڏهينءَ جي چنڊ وانگر چمڪايو ۽ عزت، شهرت ۽ حيثيت ڏيارائي. پر اُنهيءَ سڀ ڪجهه ملڻَ کان پوءِ به سندس طبيعت ۾ هٺ ۽ وڏماڻهپائي نه پيدا ڪئي ۽ هو پنهنجي سڀاءَ ۾ آخري گهڙيءَ تائين، ڏتڙيل، غريب ۽ بي پهچ ماڻهن جي گهڻائيءَ جو ئي پاڻ کي فرد سمجهندو رهيو. هو هڪ بيڊپو انسان هو. سادگي هن جي زندگيءَ جو حصو هئي، جيڪا هن جي کاڌي ۽ لکڻ ۾ بنهه ظاهر پئي ٿيندي هئي. <ref>{{Citation |title=ويراڳي جي وڃڻا ها (عبدالواحد آريسر) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر<!-- Bot generated title --> |url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=18 |accessdate=2016-09-10 |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506073355/https://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=18 |dead-url=yes }}</ref><ref>ڪتاب: ويراڳي جي وڃڻا ها، عبدالواحد آريسر</ref> == لکڻيون == * سانگھڙ (ناول) * گلستان حسن (ناول) * اسلام تي مقدمو (ڊرامو) * گمراھ مسافر (ناول) * مجاھد ڪشمیر (ناول) * بلبل ايران (ناول) * عيد جو چنڊ (ناول) * درد جو شھر (افسانا) * سنگدل شھزادي (ناول) * آخري اميد * وطن فروش (ڪھاڻي) * شاھ جي رسالي جو رھبر (لطيفيات) * مجاھد مصر (ناول) * غازي اورنگ زيب عالمگير * درگاھ شريف * [[احمد شاھ ابدالي (ڪتاب)|احمد شاھ ابدالي]] == ايڊيٽري == * روزانہ عبرت (سنڌي) [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] * روزانہ ''سنڌ ٽائيمز'' (انگريزي) [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] * ماھوار ادبي جريدو ''سانٽريھہ'' (وطن) == محمد عثمان ڏيپلائي جي فن ۽ شخصيت تي ڪتاب == * محمد عثمان ڏيپلائي : شخصيت ۽ فن، [[آفاق صديقي|پروفيسر آفاق صديقي]]، [[اڪادمي ادبيات پاڪستان]]، [[2009ء]] == اعزاز == محمد عثمان ڏيپلائي کي [[حڪومت پاڪستان]] جي طرفان ھن جي وفات کان بعد [[تمغه حسن ڪارڪردگي|صدارتي تمغو براءِ حسن ڪارڪردگي]] جي اعزاز سان نوازيو ويو۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> == وفات == محمد عثمان ڏيپلائي 7 فيبروري، 1981ع تي وفات ڪري ويو.<ref name="bio-bibliography.com"/><ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:محمد عثمان ڏيپلائي]] [[زمرو:سنڌي اديب]] [[زمرو:سنڌي شخصيتون]] [[زمرو:سنڌي مصنف]] [[زمرو:پاڪستاني صحافي]] [[زمرو:پاڪستاني ليکڪ]] [[زمرو:مترجم]] [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]] [[زمرو:پاڪستاني ناول نگار]] [[زمرو:پاڪستاني نثر نگار]] [[زمرو:پاڪستاني ڊراما نگار]] [[زمرو:سنڌ جون شخصيتون]] [[زمرو:1908ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1981ع جو وفاتون]] [[زمرو:1981ع جون فوتگيون]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر جون شخصيتون]] [[زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي]] [[زمرو:ويھين صدي جا ناول نگار]] [[زمرو:ٿرپارڪر ضلعي جون شخصيتون]] 20h8jr7rkvoqxyy3xbuafb8lgvr9uu0 368859 368858 2026-03-31T12:55:03Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368859 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = محمد عثمان ڏيپلائي | image = | imagesize = 180px | caption = | pseudonym = محمد عثمان ڏيپلائي | birth_name = | birth_date = {{birth date|1908|06|13}}ء | birth_place = [[ڏيپلو]]، [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿر پارڪر ضلعو]]، [[سنڌ]]، [[برطانوي ھندستان]] (ھاڻوڪو [[پاڪستان]]) | death_date = {{birth date|1981|02|07}}ء | death_place = | occupation = ناول نگار، افسانہ نگار، [[صحافي]] ، [[ڊراما نويس]]، [[مترجم]] | nationality = | citizenship = {{flag|پاڪستان}} [[پاڪستاني]] | religion = اسلام | ethnicity = [[سنڌي]] | language =[[سنڌي ٻولي]]، [[اردو]] | education = | alma_mater = | workplaces = | fields = [[افسانو]]، [[ناول]]، [[ترجمو]]، [[ڊرامو]] | genre = | subject = | movement = | notableworks =سانگھڙ<br/>گلستان حسن<br/>[[اسلام تي مقدمو (ڊرامو)|اسلام تي مقدمو]] <br/>گمراھ مسافر<br/>مجاھد ڪشمرر <br/>بلبل ايران | influences = | influenced = | awards = [[تمغه حسن ڪارڪردگي|صدارتي تمغو براءِ حسن ڪارڪردگي]] | signature = | website = | portaldisp = | students = }} '''محمد عثمان ڏيپلائي''' (Muhammad Usman Diplai)) (پيدائش: 13 جون، 1908ع - وفات: 7 فيبروري، 1981ع) [[پاڪستان]] سان لاڳاپو رکندڙ [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[اردو]] جو مشھور ناول نگار، افسانہ نگار، ترجميڪار، ڊراما نويس ۽ [[صحافي]] ھو، جنھن [[سنڌي ٻولي]] ۾ جڳ مشهور ناول ''سانگھڙ'' لکيو۔ == زندگي == محمد عثمان ڏيپلائي 13 جون، 1908ع تي ڏيپلو، [[ٿرپارڪر ضلعو|ٿرپارڪر ضلعي]]، [[سنڌ]]، برطانوی ھندستان, (ھاڻوڪي [[پاڪستان]]) ۾ پيدا ٿيا.<ref name="bio-bibliography.com">[http://www.bio-bibliography.com/authors/view/15573 محمد عثمان ڏيپلائي، ''سوانح و تصانيف ويب''، پاڪستان]</ref><ref name="پاڪستان ڪرونيڪل">ص 509، ''[[پاڪستان ڪرونیڪل]]''، [[عقيل عباس جعفري]]، ورثہ / فضلي سنز، ڪراچي، 2010ء</ref>۔ ھو ڪنھن درسگاھ جو فارغ التحصیل نه ھو پر ننڍپڻ کان ئي ھن کي علم حاصل ڪرڻ جي لگن ھئي۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> == ادبي خدمتون == محمد عثمان ڏيپلائي ننڍپڻ کان ئي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[اردو]] زبان ۾ ڪھاڻيون لکڻ شروع ڪري ڇڏيون۔ ھن لاتعداد علمي ۽ ادبي مضمون ۽ سو جي لڳ ڀگ تاريخي ناول تحرير ڪيا جن ۾ انھن جو ناول ''سانگھِڙ'' شھرۂ آفاق جي حيثيت رکي ٿو۔ ھن ناول ۾ [[سنڌ]] صوبي ۾ انگريز سامراج جي خلاف پير صبغت اللہ شاھ راشدي ۽ ان جي حوارين جي آزادي جي لاءِ جدوجھد کي موضوع بڻايو ويو آھي۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> محمد عثمان ڏيپلائي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] جي ھڪ اخبار ''روزاني عبرت'' جو باني ھو۔ ھن صحافت جي آزادي لاءِ قيد تڪليفون به سَٺيون پنھنجي آخري زماني ۾ ھو ھڪ ماھوار ادبي رسالي ''ساڻيھه'' (وطن) سان گڏ انگريزي ڊيلي ''سنڌ ٽائيمز'' جو ايڊيٽر به ھو۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> ڏيپلائي عالمي ادب جي سگهاري تحريڪ جو [[سنڌ]] جهڙي نظر انداز ٿيل پرڳڻي جو ميمبر هو، هو رڳو پنهنجي ضمير جو پوئلڳ هو. اُهو ضمير، هن جو منشور هو، هن جي سياست هو. منڍ کان وٺي، هن جي لکڻين ۾ ڪيئي لاها چاڙها ۽ ذهني ۽ فڪري تضاد نظر اچن ٿا. پر اُنهن تضادن ۽ عمر جي مختلف منزلن ۾ اختيار ڪيل، سندس لاڙن ۾ ڪنهن به ذهني ۽ فڪري بدديانتيءَ جو عنصر نظر نٿو اچي. اُن ڪري هن پنهنجي ضمير جي روشنيءَ ۾ هلندي، ڪڏهن به سرڪار يا سَرنديءَ وارن طبقن جو راضپو حاصل نه ڪيو. هن ڪيتريون ئي تڪليفون سٺيون، ذهني گهاءَ کاڌا، مالي قربانيون ڏنيون، جيل ياترائون ڪيون، اخبارون ۽ پريسون ضبط ڪرايون، پر پنهنجي ضمير جي پيروي نه ڇڏي. اُها ضمير جي پوئلڳي ئي هئي، جنهن ٿر جي هڪ گمنام ڇوڪري مان، سنڌي ادب جي آسمان تي چوڏهينءَ جي چنڊ وانگر چمڪايو ۽ عزت، شهرت ۽ حيثيت ڏيارائي. پر اُنهيءَ سڀ ڪجهه ملڻَ کان پوءِ به سندس طبيعت ۾ هٺ ۽ وڏماڻهپائي نه پيدا ڪئي ۽ هو پنهنجي سڀاءَ ۾ آخري گهڙيءَ تائين، ڏتڙيل، غريب ۽ بي پهچ ماڻهن جي گهڻائيءَ جو ئي پاڻ کي فرد سمجهندو رهيو. هو هڪ بيڊپو انسان هو. سادگي هن جي زندگيءَ جو حصو هئي، جيڪا هن جي کاڌي ۽ لکڻ ۾ بنهه ظاهر پئي ٿيندي هئي. <ref>{{Citation |title=ويراڳي جي وڃڻا ها (عبدالواحد آريسر) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر<!-- Bot generated title --> |url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=18 |accessdate=2016-09-10 |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506073355/https://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=18 |dead-url=yes }}</ref><ref>ڪتاب: ويراڳي جي وڃڻا ها، عبدالواحد آريسر</ref> == لکڻيون == * سانگھڙ (ناول) * گلستان حسن (ناول) * اسلام تي مقدمو (ڊرامو) * گمراھ مسافر (ناول) * مجاھد ڪشمیر (ناول) * بلبل ايران (ناول) * عيد جو چنڊ (ناول) * درد جو شھر (افسانا) * سنگدل شھزادي (ناول) * آخري اميد * وطن فروش (ڪھاڻي) * شاھ جي رسالي جو رھبر (لطيفيات) * مجاھد مصر (ناول) * غازي اورنگ زيب عالمگير * درگاھ شريف * [[احمد شاھ ابدالي (ڪتاب)|احمد شاھ ابدالي]] == ايڊيٽري == * روزانہ عبرت (سنڌي) [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] * روزانہ ''سنڌ ٽائيمز'' (انگريزي) [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] * ماھوار ادبي جريدو ''سانٽريھہ'' (وطن) == محمد عثمان ڏيپلائي جي فن ۽ شخصيت تي ڪتاب == * محمد عثمان ڏيپلائي : شخصيت ۽ فن، [[آفاق صديقي|پروفيسر آفاق صديقي]]، [[اڪادمي ادبيات پاڪستان]]، [[2009ء]] == اعزاز == محمد عثمان ڏيپلائي کي [[حڪومت پاڪستان]] جي طرفان ھن جي وفات کان بعد [[تمغه حسن ڪارڪردگي|صدارتي تمغو براءِ حسن ڪارڪردگي]] جي اعزاز سان نوازيو ويو۔<ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> == وفات == محمد عثمان ڏيپلائي 7 فيبروري، 1981ع تي وفات ڪري ويو.<ref name="bio-bibliography.com"/><ref name="پاڪستان ڪرونيڪل"/> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:محمد عثمان ڏيپلائي]] [[زمرو:سنڌي اديب]] [[زمرو:سنڌي شخصيتون]] [[زمرو:سنڌي مصنف]] [[زمرو:پاڪستاني صحافي]] [[زمرو:پاڪستاني ليکڪ]] [[زمرو:سندي بولي ۾ ترجمو ڪندڙ]] [[زمرو:پاڪستاني شخصيتون]] [[زمرو:پاڪستاني ناول نگار]] [[زمرو:پاڪستاني نثر نگار]] [[زمرو:سنڌ جون شخصيتون]] [[زمرو:1908ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1981ع جون فوتگيون]] [[زمرو:ضلعو ٿرپارڪر جون شخصيتون]] [[زمرو:وصول ڪندڙ تمغو حسن ڪارڪردگي]] [[زمرو:ويھين صدي جا ناول نگار]] [[زمرو:ٿرپارڪر ضلعي جون شخصيتون]] 02q0znob4jrgn54dthotch48p9kzrwd 0 28636 368966 129104 2026-03-31T19:36:37Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368966 wikitext text/x-wiki {{infobox book | name = باغ ۽ باغباني | title_orig = '''باغ ۽ باغباني''' | translator = | image = | caption= | author = [[مرزا قليچ بيگ]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[سنڌ]], [[پاڪستان]] | language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] | series = | subject =[[ زراعت]]<br>[[باغباني]] | genre = [[زراعت]] | publisher =[[گورنمينٽ سينٽرل بڪ ڊيپو ڪراچي]] | pub_date = 1897 | pages = (رايل سائيز ۾ )272 | isbn = }} هيءُ ڪتاب [[مرزا قليچ بيگ]] جو لکيل آهي، جنهن ۾ باغبانيءَ جي فن جي ڄاڻ ڏنل آهي. هن رايل سائيز ڪتاب ۾ 272 صفحا آهن. پهريون ڇاپو، گورنمينت سينٽرل بوڪ ڊيپو ڪراچيءَ طرفان سال 1897ع ۾ ڇپيو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، سنڌي ادبي بورڊ، ڪراچي بورڊ جي پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1960ع ۾ ڇپايو، جيڪو ڊيمي سائيز ۾ 414 صفحن تي مشتمل آهي.<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%A7%D8%BA%20%DB%BD%20%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%8A باغ ۽ باغباني : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:ڪتاب]] bx24z8rax3sp11fm4ogjgl5hll8jpek 0 31106 368913 285609 2026-03-31T18:39:08Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 368913 wikitext text/x-wiki '''ابو زيد حسن سيرافي''' ايراني نار جي مشهور بندرگاهه سيراف جو رهاڪو هو. ان ڪري سيرافي سڏيو وڃي ٿو. هو ٽئين صدي هجريءَ جو عالم هو. سيرافي ڪيترا ئي ڀيرا سنڌ آيو. تنهنڪري سندس لکڻيون اکين ڏٺو احوال آهن. سندس مشهور ڪتاب جو نالو '''ڪتاب الثاني''' آهي. اهو ڪتاب سن 210ھ يعني 825ع ۾ لکيو ويو ۽ سن 264ھ يعني 877ع ۾ ڇپيو. ابو زيد سيرافي نه رڳو هنڌ سنڌ جي ريتن رسمن جو پنهنجي ڪتاب ۾ ذڪر ڪيو آهي پر ان سان گڏوگڏ هتان جي واپار ۽ راجائن جو احوال به لکيو آهي. هو لکي ٿو ته هند سنڌ ۽ چين جا ماڻهو پنرجنم (Reincarnation) جا قائل آهن. هت اهڙا به ماڻهو آهن، جيڪي پاڻ کي باهه ۾ ساڙين ٿا. ولڀ رائي ۽ ٻيا به اهڙا راجا آهن، جيڪي ڄاڻي واڻي پاڻ کي باهه ۾ وجهن ٿا. هت اونهاري جي ٽن مهينن دوران مينهنَ پون ٿا. هنن جا گهر ڪاٺ جا ٺهيل آهن. ڇتين ۾ گاهه، پن ۽ ڀوسو وجهي ليپو ڏيندا آهن. هتان جي عالمن ۽ عابدن کي برهمڻ چوندا آهن. جيڪي هتان جا درٻاري شاعر پڻ آهن. هت نجومي ۽ جادو ڦيڻا ڪرڻ وارا تمام گهڻا آهن. فالون وجهڻ، جادو ڪرڻ ۽ اک ٻوٽ ڪرڻ ۾ کين ڪمال حاصل آهي. هت هڪ ٿالهي ۾ کائڻ عيب سمجهيو ويندو آهي. منجهائن هر هڪ جدا جدا ٿانون ۾ کائيندو آهي. ماڻهن جو هڪ گروهه، جيڪو جيڪو سئو ماڻهن جو هو، جڏهن سيراف آيو ۽ هڪ وڏي واپاري سندن دعوت ڪئي، تڏهن هر هڪ شخص لاءِ جدا ٿالهي آندي وئي. جيئن اهي الڳ الڳ کائي سگهن. سيرافي لکي ٿو ته هت اهڙا به راجا آهن، جيڪي جڏهن تخت تي ويهندا آهن ته ڀت رڌي، ڪيلي جي پَن تي انهن آڏو رکيو ويندو آهي. ٽي چار سئو ماڻهو، خوشي سان راجا جي زور زبردستي کان سواءِ اچي گڏ ٿيندا آهن. راجا پهريائين پاڻ ٿورو ڀت کائي، پوءِ سڀني کي ورهائي ڏيندو آهي. جيڪي ماڻهو راجا جو ڀت کائيندا آهن، انهن لاءِ لازمي ٿي ويندو آهي ته راجا جي موت يا ان جي قتل ٿي وڃڻ تي، انهيءَ ڏينهن سواءِِ ڪنهن دير جي اهڙي طرح سڙي وڃن جو انهن جو نالو نشان ئي نه بچي. هو لکي ٿو ته هتان جا راجا گهڻو ڪري پنهنجي ڪنن ۾ سونا والا پائيندا آهن، جن ۾ قيمتي جواهر ۽ موتي جڙيل هوندا آهن. ڳچيءَ ۾ قيمتي هار پائيندا آهن، جن ۾ عمدا موتي ۽ ڳاڙهي سونهري رنگ جا جواهر هوندا آهن. اهي جواهر ۽ موتي سندن زاتي ملڪيت ۽ خزانو آهن. انهيءَ ساڳي قسم جا زيور فوجي سپهه سالار ۽ ٻيا آفيسر به پائيندا آهن. سنڌ جا راجا مصر جو زمرد پنهنجي منڊين ۾ ڪتب آڻين ٿا. مرجان به ٻاهران گهرايو وڃي ٿو. سنڌ جي معدنيات ۽ ٻين قيمتي شين جو ذڪر ڪندي لکي ٿو ته هتي موتي ۽ عنبير به آهي. سنڌ جي زمين ۾ آبنوس، بيد، عود، ڪافور، لونگ، جائفل، صندل ۽ هر قسم جون پاڪيزا شيون آهن. سنڌ جي سرزمين ۾ زباد، مشڪ وارا هرڻ ۽ اهڙي قسم جو ٻيون گهڻيون ئي شيون آهن، جن جي ڳڻپ ڪري ئي نٿي سگهجي. هتي طوطي جهڙا خوش الحان ۽ مور جهڙا سهڻا پکي آهن. قديم زماني ۾ سنڌي دنيار به ايڪسپورٽ ٿيندا هئا ۽ هڪ سنڌي دينار، ٽن يا ان کان وڌيڪ دينارن ۾ وڪو ويندو هو. هو وڌيڪ لکي ٿو ته هتان جا ڪجهه ماڻهو جوڳي، سامي ۽ سنياسي بيابانن ۽ جهنگلن ۽ پهاڙن جو سير ڪندا وتندا آهن ۽ ماڻهن سان ڏاڍو گهٽ ملندا آهن. هي پنهنجو پيٽ قوت مڙئي جهنگلي موو کائي ڪري وٺندا آهن. سندن وار ايڏا وڏا ٿين جو بدن جي اوگهڙ کي ڍڪين ٿا. سندن ننهن وڏا تيرن جيڏا اٿن. اهي پاڻ ننهن ۽ وار نه ڪٽرائيندا آهن، تنهنڪري اهي ننهن پاڻ ئي ڀڃي ڀري پوندا آهن. هي ماڻهو سير سياحت ڪندا رهندا آهن. سندن ڳچيءَ ۾ مڻڪن جي مالها هوندي آهي، جنهن ۾ ڪشڪول لڙڪندو رهندو آهي. جڏهن کين بک لڳندي آهي ته ڪنهن جي در تي هليا ويندا آهن. اڳيون وري پنهنجي لاءِ برڪت سمجهي کين اوٻاريل چانور (ڀت) ڏيندو آهي. جنهن کي هو ڪشڪول ۾ وجهي هليا ويندا آهن. هن دعوا ڪئي آهي ته مان پهريون شخص آهيان، جنهن ڏٺو ته هندوستان ۽ چين جو سمنڊ مٿان ڦري ميڊيٽرين سمنڊ سان ملي وڃي ٿو. مسعودي سياح 300 هجريءَ ۾ ساڻس سيراف ۾ مليو. هن سندس سفرنامي کي پڙهي پنجويهن ٽيهن سالن کان پوءِ ان تي مقدمو لکيو. <ref>ڪتاب: سنڌ گهمندڙ سيلاني، سنڌي ادبي بورڊ</ref> <ref>http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D8%A8%D9%88%20%D8%B2%D9%8A%D8%AF%20%D8%AD%D8%B3%D9%86%20%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%8A</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] cdc2567phe3px5ws2vatkujgnqlog76 0 31707 368957 356593 2026-03-31T19:22:03Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368957 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = سوفيءِ جي دنيا | author = [[جوسٽين گارڊر]] | language = [[نارويجين ٻولي|نارويجين]] | country = [[ناروي]] | genre = [[فلسفي ناول]] | publisher = [[سنڌيڪا اڪيڊمي]] | isbn = 978-1-85799-291-5 | title_orig = Sofies verden | translator = [[ممتاز بخاري]] | image = Sofies Welt, 1993.jpg | caption =جرمن ٻولي ۾ شايع ٿيندڙ ترجمي جو ڪور. | illustrator = | cover_artist = | series = | release_date = 1991 | english_release_date = | media_type = پڪي بائينڊنگ وارو ڪتاب | pages = 599 | isbn_note=<br>{{ISBN|978-1-4272-0087-7}}<br>{{ISBN|978-1-4272-0086-0}} | congress= MLCM 92/06829 (P) | oclc= 246845141 | preceded_by = | followed_by = }} '''سوفيءَ جي دنيا''' ({{lang-en|Sophie's World}}) [[ناروي|ناروري]] جي مشهور ناول نگار [[جوسٽين گارڊر]] جي ناول Sofies verden جو سنڌي ترجمو آهي. هي ناول ناوريجن ٻولي ۾ لکيل آهي، جنهن جو بعد ۾ ڪيترن ئي ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي. هي ناول هڪ چوڏانهن سالن جي ڇوڪري سوفي آموڊسين ۽ هڪ بزرگ فلسفي البرٽوناڪس جي ڪردارن تي ٻڌل آهي. سوفيءَ جي دنيا ناروي ۾ سڀ کان وڌيڪ وڪامندڙ ناول آهي. هن ناول جو انگريزي ترجمو 1994ع ۾ ٿيو ۽ 1995ع ۾ شايع ٿيو، ان سال هي انگريزي جو وڌيڪ وڪامندڙ ڪتاب پڻ ثابت ٿيو. 2011ع تائين هن ناول کي 58 ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو ۽ پنج ڪروڙ ڪتاب وڪرو ٿيا.<ref>(The National: Sophie's World author turns from philosophy to climate change on Sophie's World: "The novel has now been translated into 59 languages, and has sold an estimated 40 million copies." (14 مارچ 2011))</ref> هي ناروي جو عالمي دنيا ۾ وڌيڪ وڪرو ٿيندڙ ناول آهي. هن ناول تي هڪ فلم ۽ هڪ [[ڪمپيوٽر گيم]] پڻ جڙي چڪو آهي. == ڪردار == هن [[ناول]] جو مکيه ڪردار ناروي ۾ رهندڙ هڪ نوجوان ڇوڪري سوفي آموڊيسن آهي، جنهن مان هن جو نالو سوفيءِ جي دنيا پيو. جڏهن ته ٻيو ڪردار هڪ [[فلسفي]] البرٽو ناڪس آهي، جيڪو سوفيءِ کي فلسفي جي دنيا ۽ نظرين کان واقفيت ڪرائيندو آهي. == فلسفين جي فهرست == هن ناول ۾ جن [[فلسفي|فلسفين]] جو ذڪر ويو ڪيو آهي، انهن ۾ [[ٿاليز]]، [[اناڪسي مينس]]، [[ايمپيڊوڪليز]]، [[پرميندس]]، [[هيراڪليٽس]]، [[اناڪساگوارس]]، [[سقراط]]، [[ڊيموڪريٽس]]، [[افلاطون]]، [[ارسطو]]، [[انٽي شينز]] شامل آهن. == ٻيا استعمال == {{main| سوفيءِ جي دنيا (فلم)}} 1999ع ۾ [[ناروي]] ۾ [[ناول]] جي ڪهاڻي تي [[فلم]] پڻ ٺاهي وئي، جيڪا ناروي کان ٻاهر نه ڏيکاري وئي.<ref>{{cite web|url=http://www.filmweb.no/filmfestivalen2007/multimedia/archive/00115/Amandavinnere_1985__115375a.pdf|title=AMANDA-VINNERE 1985–2006|publisher=Filmweb.no|author=|date=|accessdate=2008-03-03}}</ref> == سنڌي ترجمو == هن ناول جو سنڌي ترجمو سال (2000ع) [[ممتاز بخاري]] ڪيو، [[سنڌيڪا اڪيڊمي]] پاران ڇاپيو ويو. 2019ع تائين ان جا چار ڇاپا اچي چڪا آهن.<ref name="ممتاز بخاري">{{cite book |last1=بخاري |first1=ممتاز |title=صوفيءِ جي دنيا |date=2016 |publisher=[[سنڌيڪا اڪيڊمي]] |url=http://sindhica.org/catalogue_detail.php?cat_id=7&id=418 |accessdate=17 June 2018 }}{{مئل ڳنڍڻو|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب]] [[زمرو:فلسفي تعليم]] [[زمرو:سينسرڊ ڪتاب]] 0vedcjhj6dbpcjo7qg80pqvsf23kyr1 368958 368957 2026-03-31T19:22:57Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368958 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = سوفيءِ جي دنيا | author = [[جوسٽين گارڊر]] | language = [[نارويجين ٻولي|نارويجين]] | country = [[ناروي]] | genre = [[فلسفي ناول]] | publisher = [[سنڌيڪا اڪيڊمي]] | isbn = 978-1-85799-291-5 | title_orig = Sofies verden | translator = [[ممتاز بخاري]] | image = Sofies Welt, 1993.jpg | caption =جرمن ٻولي ۾ شايع ٿيندڙ ترجمي جو ڪور. | illustrator = | cover_artist = | series = | release_date = 1991 | english_release_date = | media_type = پڪي بائينڊنگ وارو ڪتاب | pages = 599 | isbn_note=<br>{{ISBN|978-1-4272-0087-7}}<br>{{ISBN|978-1-4272-0086-0}} | congress= MLCM 92/06829 (P) | oclc= 246845141 | preceded_by = | followed_by = }} '''سوفيءَ جي دنيا''' ({{lang-en|Sophie's World}}) [[ناروي|ناروري]] جي مشهور ناول نگار [[جوسٽين گارڊر]] جي ناول Sofies verden جو سنڌي ترجمو آهي. هي ناول ناوريجن ٻولي ۾ لکيل آهي، جنهن جو بعد ۾ ڪيترن ئي ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي. هي ناول هڪ چوڏانهن سالن جي ڇوڪري سوفي آموڊسين ۽ هڪ بزرگ فلسفي البرٽوناڪس جي ڪردارن تي ٻڌل آهي. سوفيءَ جي دنيا ناروي ۾ سڀ کان وڌيڪ وڪامندڙ ناول آهي. هن ناول جو انگريزي ترجمو 1994ع ۾ ٿيو ۽ 1995ع ۾ شايع ٿيو، ان سال هي انگريزي جو وڌيڪ وڪامندڙ ڪتاب پڻ ثابت ٿيو. 2011ع تائين هن ناول کي 58 ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو ۽ پنج ڪروڙ ڪتاب وڪرو ٿيا.<ref>(The National: Sophie's World author turns from philosophy to climate change on Sophie's World: "The novel has now been translated into 59 languages, and has sold an estimated 40 million copies." (14 مارچ 2011))</ref> هي ناروي جو عالمي دنيا ۾ وڌيڪ وڪرو ٿيندڙ ناول آهي. هن ناول تي هڪ فلم ۽ هڪ [[ڪمپيوٽر گيم]] پڻ جڙي چڪو آهي. == ڪردار == هن [[ناول]] جو مکيه ڪردار ناروي ۾ رهندڙ هڪ نوجوان ڇوڪري سوفي آموڊيسن آهي، جنهن مان هن جو نالو سوفيءِ جي دنيا پيو. جڏهن ته ٻيو ڪردار هڪ [[فلسفي]] البرٽو ناڪس آهي، جيڪو سوفيءِ کي فلسفي جي دنيا ۽ نظرين کان واقفيت ڪرائيندو آهي. == فلسفين جي فهرست == هن ناول ۾ جن [[فلسفي|فلسفين]] جو ذڪر ويو ڪيو آهي، انهن ۾ [[ٿاليز]]، [[اناڪسي مينس]]، [[ايمپيڊوڪليز]]، [[پرميندس]]، [[هيراڪليٽس]]، [[اناڪساگوارس]]، [[سقراط]]، [[ڊيموڪريٽس]]، [[افلاطون]]، [[ارسطو]]، [[انٽي شينز]] شامل آهن. == ٻيا استعمال == {{main| سوفيءِ جي دنيا (فلم)}} 1999ع ۾ [[ناروي]] ۾ [[ناول]] جي ڪهاڻي تي [[فلم]] پڻ ٺاهي وئي، جيڪا ناروي کان ٻاهر نه ڏيکاري وئي.<ref>{{cite web|url=http://www.filmweb.no/filmfestivalen2007/multimedia/archive/00115/Amandavinnere_1985__115375a.pdf|title=AMANDA-VINNERE 1985–2006|publisher=Filmweb.no|author=|date=|accessdate=2008-03-03}}</ref> == سنڌي ترجمو == هن ناول جو سنڌي ترجمو سال (2000ع) [[ممتاز بخاري]] ڪيو، [[سنڌيڪا اڪيڊمي]] پاران ڇاپيو ويو. 2019ع تائين ان جا چار ڇاپا اچي چڪا آهن.<ref name="ممتاز بخاري">{{cite book |last1=بخاري |first1=ممتاز |title=صوفيءِ جي دنيا |date=2016 |publisher=[[سنڌيڪا اڪيڊمي]] |url=http://sindhica.org/catalogue_detail.php?cat_id=7&id=418 |accessdate=17 June 2018 }}{{مئل ڳنڍڻو|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:نارويجيئن ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب]] [[زمرو:فلسفي تعليم]] [[زمرو:سينسرڊ ڪتاب]] h5uo8jtvtk0605zfbafx9oj5rgbe5np 0 35965 368959 276950 2026-03-31T19:24:44Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368959 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = تحفته الڪرام | title_orig = | translator = مخدوم امير احمد <small>(سنڌي ۾)</small> | image = | image_size = 200px | author = [[مير علي شير قانع ٺٽوي]] | cover_artist = | country = پاڪستان | language = [[فارسي]] | series = | subject = [[تاريخ]] | publisher = [[سنڌي ادبي بورڊ]] [[ڄامشورو]] | release_date = | media_type = ڪتاب | pages = | isbn = }} '''تحفته الڪرام''' ({{lang-en|Tuhfatul Kiram}}) ڪتاب [[1767ع]] ۾ لکيل [[فارسي ٻولي]]ءَ ۾ ٽن جلدن تي مشتمل آهي جيڪو [[ڪلھوڙن جو دور|ڪلھوڙن جي دور]] جي قادرالڪلام شاعر، مؤرخ ۽ مصنف [[مير علي شير قانع ٺٽوي]] جو لکيل آهي.<ref>[http://sindhicriticism.blogspot.com/2013/01/blog-post_8519.html سنڌي ادب ۾ تنقيدون ۽ تجزيا: مير علي شير قانع جو ڪتاب - رکيل مورائي<!-- Bot generated title -->]</ref> <ref>{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=تحفة%20الڪرام|title=تحفة الڪرام : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2022-04-02}}</ref>[[سنڌي ادبي بورڊ]] [[ڄامشورو]] پاران هن ڪتاب جو سنڌي توڙي اردو ٻولين ۾ ترجمو ڪرايو ويو آهي. سنڌي ڇاپي جو مترجم مخدوم امير احمد ۽ مرتب ڊاڪٽر [[نبي بخش خان بلوچ]] آهي. ==متن== هن ڪتاب ۾ [[سنڌ]] جي تاريخ سان گڏ مشهور قديم شهرن ۽ ڳوٺن، عالمن، فقيهن، شاعرن، بزرگ شخصيتن ۽ ولين جو احوال به شامل آهي. == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:سنڌي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] ed2rlray2kmjew7jmkmlbmdpu469lji 0 37235 368891 93395 2026-03-31T13:55:44Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368891 wikitext text/x-wiki ''سنڌيءَ ۾ درود پاڪ جو ڪامل ۽ مڪمل مجموعو '''”برڪاة الصلواة“''' مرحوم فقير محمد اسماعيل نقشبندي ٺٽويءَ جي تصنيف آهي، جيڪا سيد قمرالزمان شاهه صاحب نئين سر ڪيترن اضافن سان ترتيب ڏئي ڇپائي آهي. هيءُ ڪتاب سڀ کان پهرين مرحوم عبدالحسين وينجهر ڇپايو هو. ڪتاب جو ڏهون ڇاپو، 1997ع ۾ نيوگرين پرنٽرس، صدر [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] مان سيد واجد علي حسينيءَ ڇاپيو. ڪتاب جي ڊزائين ۽ ڪتابت فيض محمد سڪندري پتافيءَ جي آهي. ڊيمي سائيز جي 360 صفحن جي هن ڪتاب جو ڪوبه هديو رکيل نه آهي ۽ مفت ۾ تقسيم ٿيندو رهيو آهي.''<ref>[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A8%D8%B1%DA%AA%D8%A7%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A9 ''انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد پھريون.''] ''سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو، حيدرآباد. سال 2012ع''</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتابون]] [[زمرو:1997ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب]] 50h79z4o2t30ghd3q738ks6tayz9e0d 0 38293 368974 307602 2026-03-31T19:50:35Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368974 wikitext text/x-wiki '''ذب ذبابات الدراسات''' ('''عربي'''): سنڌي ادبي بورڊ جو هي عربي ڪتاب آهي، جيڪو [[مخدوم محمد هاشم ٺٽوي]]ءَ جي پٽ مخدوم عبداللطيف ٺٽويءَ جي ياد گار تصنيف آهي. هي ڪتاب جو ٻيو حصو آهي. ڪتاب جي نالي جي معنيٰ آهي ”مکيون اڏائڻ“ يعني مخدوم محمد معين جي تصنيف ”دراسات اللبيب“ ۾ جيڪي ڳالهيون مخدوم عبداللطيف کي غلط نظر آيون تن جو هن ڪتاب ۾ رد ڏنو ويو آهي. مذهبي معاملن ۽ مسئلن ۾، اهڙن مناظرن يا بحثن يا رد ڪد جو رواج سنڌ ۾ ئي موقوف ڪينهي، پر اهو حال ساري عالم اسلام جو آهي، ۽ دراصل اهي متنازع فيہ مسئلائي آهن جن سببان ملت اسلاميه ۾ هميشہ انتشار ۽ ڪمزوري رهي آهي. قديم ٺٽي جهڙي شهر ۾ ڪنهن به عالم جي ڪا ڳالهه بناچون وچرا جي مڃي وڃي، سونا ممڪن هو. هن ڪتاب ۾ مخدوم عبداللطيف، جيڪو ٺٽي ۾ علامه محمد معين جو همعصر هو، ۽ اتي ئي 1775ع ۾ وفات ڪيائين. اهو ثابت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي ته [[اسلامي قانون]] ۾ [[’تقليد‘ ]]جي هڪ عليحده ۽ اهم ۽ صحيح حيثيت آهي ۽ علامه محمد معين جو نظريو غلط آهي. مخدوم صاحب اها ڪوشش اهل-[[سنت]] جي نظريي موجب، روايتي انداز سان ڪئي آهي، ۽ ان لاءِ حديثن جا حوالا ڏنا آهن. سندس تحرير مان اها ڀليءَ ڀت ڄاڻ پوي ٿي ته پنهنجي نظريي بابت سندن مطالعو نهايت وسيع آهي، پر ان ۾ ڪا به نئين يا طبعزاد ڳالهه ڏسڻ ۾ ڪين ٿي اچي. ازنسواءِ طرز تحرير، انشاء پردازي ۽ عربي زبان تي اهڙو عبور نظر نٿو اچي، جيڪو علامه محمد معين جي ڪتاب ”دراسات اللبيب“ جي خصوصيت آهي. هن ڪتاب ۾ جن موضوعات تي بحث ڪيو ويو آهي، انهن ۾ اسلامي شريعت جي چئن مڪتبن طرفان ڄاڻايل ماخذ، جيئن ته قرآن، سنت، اجماع ۽ قياس پڻ آهن، ۽ بحث جا دليل اهي ساڳيا آهن جيڪي اڳ هر ساڳئي نظريي واري عالم طرفان بيان ڪيا پئي ويا. پر انهيءَ هوندي به ائين ڪين چئي سگهبو، ته هن ڪتاب جي اشاعت بيڪار ۽ بي مقصد آهي ڇو ته هن ڪتاب ذريعي سنڌ جي هڪ عالم- دين جي حالات کان واقفيت ٿئي ٿي. ارڙهين صديءَ جي سنڌ جي مذهبي ۽ تمدني حالتن ۽ عربي زبان جي رواج جو پتو پئجي ٿو. ازنسواءِ هن ڪتاب ۾ بحث دوران، مخدوم عبداللطيف ڪيترن ڪتابن ۽ ڪيترن عالمن جا اقوال پنهنجي نظريي جي تائيد ۾ نقل ڪيا آهن، جنهن مان معلوم ٿو ٿئي ته ڪهڙن عالمن،هن علائقي جي مذهبي ۽ ثقافتي تحريڪن ۾ حصو پئي ورتو. هي ڪتاب پڻ مولانا محمد عبدالرشيد نعمانيءَ جي تحقيق، محنت ۽ ڪاوش جو نتيجو آهي،جنهن صاحب هن ڪتاب کي نه فقط ايڊٽ ڪيو آهي، پر ان ۾ نالن ۽ مقامات جون فهرستون شامل ڪري، ان کي محققن لاءِ وڌيڪ ڪار آمد بڻايو آهي. جيئن ته نعماني صاحب خود علامه محمد معين جي عقيدن جو معتقد ڏسڻ ۾ ٿو اچي، تنهنڪري [[”دراسات اللبيب“]] وانگر هن ڪتاب ۾ ’تعليقات‘ (وضاحت ۽ تشريح) طور ڪوبه مضمون شامل ڪين ڪيو اٿس. <ref>تبصرا ؛ رسالو:مهراڻ؛ ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ؛ 1962ع</ref> {{زمرو:ڪتاب}} {{زمرو:عربي ڪتاب}} {{زمرو: اسلامي قانون}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سندي ڪتاب]] [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] mo5sctl8yzceh4gkniwb4npgux7ddov 368975 368974 2026-03-31T19:51:14Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368975 wikitext text/x-wiki '''ذب ذبابات الدراسات''' ('''عربي'''): سنڌي ادبي بورڊ جو هي عربي ڪتاب آهي، جيڪو [[مخدوم محمد هاشم ٺٽوي]]ءَ جي پٽ مخدوم عبداللطيف ٺٽويءَ جي ياد گار تصنيف آهي. هي ڪتاب جو ٻيو حصو آهي. ڪتاب جي نالي جي معنيٰ آهي ”مکيون اڏائڻ“ يعني مخدوم محمد معين جي تصنيف ”دراسات اللبيب“ ۾ جيڪي ڳالهيون مخدوم عبداللطيف کي غلط نظر آيون تن جو هن ڪتاب ۾ رد ڏنو ويو آهي. مذهبي معاملن ۽ مسئلن ۾، اهڙن مناظرن يا بحثن يا رد ڪد جو رواج سنڌ ۾ ئي موقوف ڪينهي، پر اهو حال ساري عالم اسلام جو آهي، ۽ دراصل اهي متنازع فيہ مسئلائي آهن جن سببان ملت اسلاميه ۾ هميشہ انتشار ۽ ڪمزوري رهي آهي. قديم ٺٽي جهڙي شهر ۾ ڪنهن به عالم جي ڪا ڳالهه بناچون وچرا جي مڃي وڃي، سونا ممڪن هو. هن ڪتاب ۾ مخدوم عبداللطيف، جيڪو ٺٽي ۾ علامه محمد معين جو همعصر هو، ۽ اتي ئي 1775ع ۾ وفات ڪيائين. اهو ثابت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي ته [[اسلامي قانون]] ۾ [[’تقليد‘ ]]جي هڪ عليحده ۽ اهم ۽ صحيح حيثيت آهي ۽ علامه محمد معين جو نظريو غلط آهي. مخدوم صاحب اها ڪوشش اهل-[[سنت]] جي نظريي موجب، روايتي انداز سان ڪئي آهي، ۽ ان لاءِ حديثن جا حوالا ڏنا آهن. سندس تحرير مان اها ڀليءَ ڀت ڄاڻ پوي ٿي ته پنهنجي نظريي بابت سندن مطالعو نهايت وسيع آهي، پر ان ۾ ڪا به نئين يا طبعزاد ڳالهه ڏسڻ ۾ ڪين ٿي اچي. ازنسواءِ طرز تحرير، انشاء پردازي ۽ عربي زبان تي اهڙو عبور نظر نٿو اچي، جيڪو علامه محمد معين جي ڪتاب ”دراسات اللبيب“ جي خصوصيت آهي. هن ڪتاب ۾ جن موضوعات تي بحث ڪيو ويو آهي، انهن ۾ اسلامي شريعت جي چئن مڪتبن طرفان ڄاڻايل ماخذ، جيئن ته قرآن، سنت، اجماع ۽ قياس پڻ آهن، ۽ بحث جا دليل اهي ساڳيا آهن جيڪي اڳ هر ساڳئي نظريي واري عالم طرفان بيان ڪيا پئي ويا. پر انهيءَ هوندي به ائين ڪين چئي سگهبو، ته هن ڪتاب جي اشاعت بيڪار ۽ بي مقصد آهي ڇو ته هن ڪتاب ذريعي سنڌ جي هڪ عالم- دين جي حالات کان واقفيت ٿئي ٿي. ارڙهين صديءَ جي سنڌ جي مذهبي ۽ تمدني حالتن ۽ عربي زبان جي رواج جو پتو پئجي ٿو. ازنسواءِ هن ڪتاب ۾ بحث دوران، مخدوم عبداللطيف ڪيترن ڪتابن ۽ ڪيترن عالمن جا اقوال پنهنجي نظريي جي تائيد ۾ نقل ڪيا آهن، جنهن مان معلوم ٿو ٿئي ته ڪهڙن عالمن،هن علائقي جي مذهبي ۽ ثقافتي تحريڪن ۾ حصو پئي ورتو. هي ڪتاب پڻ مولانا محمد عبدالرشيد نعمانيءَ جي تحقيق، محنت ۽ ڪاوش جو نتيجو آهي،جنهن صاحب هن ڪتاب کي نه فقط ايڊٽ ڪيو آهي، پر ان ۾ نالن ۽ مقامات جون فهرستون شامل ڪري، ان کي محققن لاءِ وڌيڪ ڪار آمد بڻايو آهي. جيئن ته نعماني صاحب خود علامه محمد معين جي عقيدن جو معتقد ڏسڻ ۾ ٿو اچي، تنهنڪري [[”دراسات اللبيب“]] وانگر هن ڪتاب ۾ ’تعليقات‘ (وضاحت ۽ تشريح) طور ڪوبه مضمون شامل ڪين ڪيو اٿس. <ref>تبصرا ؛ رسالو:مهراڻ؛ ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ؛ 1962ع</ref> {{زمرو:ڪتاب}} {{زمرو:عربي ڪتاب}} {{زمرو: اسلامي قانون}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] [[زمرو:عربي ادب]] 65wmxtyk8csmuvsdvp9tmk9n0xykn2r 368976 368975 2026-03-31T19:52:26Z Ibne maryam 17680 368976 wikitext text/x-wiki '''ذب ذبابات الدراسات''' ('''عربي'''): سنڌي ادبي بورڊ جو هي عربي ڪتاب آهي، جيڪو [[مخدوم محمد هاشم ٺٽوي]]ءَ جي پٽ مخدوم عبداللطيف ٺٽويءَ جي ياد گار تصنيف آهي. هي ڪتاب جو ٻيو حصو آهي. ڪتاب جي نالي جي معنيٰ آهي ”مکيون اڏائڻ“ يعني مخدوم محمد معين جي تصنيف ”دراسات اللبيب“ ۾ جيڪي ڳالهيون مخدوم عبداللطيف کي غلط نظر آيون تن جو هن ڪتاب ۾ رد ڏنو ويو آهي. مذهبي معاملن ۽ مسئلن ۾، اهڙن مناظرن يا بحثن يا رد ڪد جو رواج سنڌ ۾ ئي موقوف ڪينهي، پر اهو حال ساري عالم اسلام جو آهي، ۽ دراصل اهي متنازع فيہ مسئلائي آهن جن سببان ملت اسلاميه ۾ هميشہ انتشار ۽ ڪمزوري رهي آهي. قديم ٺٽي جهڙي شهر ۾ ڪنهن به عالم جي ڪا ڳالهه بناچون وچرا جي مڃي وڃي، سونا ممڪن هو. هن ڪتاب ۾ مخدوم عبداللطيف، جيڪو ٺٽي ۾ علامه محمد معين جو همعصر هو، ۽ اتي ئي 1775ع ۾ وفات ڪيائين. اهو ثابت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي ته [[اسلامي قانون]] ۾ [[’تقليد‘ ]]جي هڪ عليحده ۽ اهم ۽ صحيح حيثيت آهي ۽ علامه محمد معين جو نظريو غلط آهي. مخدوم صاحب اها ڪوشش اهل-[[سنت]] جي نظريي موجب، روايتي انداز سان ڪئي آهي، ۽ ان لاءِ حديثن جا حوالا ڏنا آهن. سندس تحرير مان اها ڀليءَ ڀت ڄاڻ پوي ٿي ته پنهنجي نظريي بابت سندن مطالعو نهايت وسيع آهي، پر ان ۾ ڪا به نئين يا طبعزاد ڳالهه ڏسڻ ۾ ڪين ٿي اچي. ازنسواءِ طرز تحرير، انشاء پردازي ۽ عربي زبان تي اهڙو عبور نظر نٿو اچي، جيڪو علامه محمد معين جي ڪتاب ”دراسات اللبيب“ جي خصوصيت آهي. هن ڪتاب ۾ جن موضوعات تي بحث ڪيو ويو آهي، انهن ۾ اسلامي شريعت جي چئن مڪتبن طرفان ڄاڻايل ماخذ، جيئن ته قرآن، سنت، اجماع ۽ قياس پڻ آهن، ۽ بحث جا دليل اهي ساڳيا آهن جيڪي اڳ هر ساڳئي نظريي واري عالم طرفان بيان ڪيا پئي ويا. پر انهيءَ هوندي به ائين ڪين چئي سگهبو، ته هن ڪتاب جي اشاعت بيڪار ۽ بي مقصد آهي ڇو ته هن ڪتاب ذريعي سنڌ جي هڪ عالم- دين جي حالات کان واقفيت ٿئي ٿي. ارڙهين صديءَ جي سنڌ جي مذهبي ۽ تمدني حالتن ۽ عربي زبان جي رواج جو پتو پئجي ٿو. ازنسواءِ هن ڪتاب ۾ بحث دوران، مخدوم عبداللطيف ڪيترن ڪتابن ۽ ڪيترن عالمن جا اقوال پنهنجي نظريي جي تائيد ۾ نقل ڪيا آهن، جنهن مان معلوم ٿو ٿئي ته ڪهڙن عالمن،هن علائقي جي مذهبي ۽ ثقافتي تحريڪن ۾ حصو پئي ورتو. هي ڪتاب پڻ مولانا محمد عبدالرشيد نعمانيءَ جي تحقيق، محنت ۽ ڪاوش جو نتيجو آهي،جنهن صاحب هن ڪتاب کي نه فقط ايڊٽ ڪيو آهي، پر ان ۾ نالن ۽ مقامات جون فهرستون شامل ڪري، ان کي محققن لاءِ وڌيڪ ڪار آمد بڻايو آهي. جيئن ته نعماني صاحب خود علامه محمد معين جي عقيدن جو معتقد ڏسڻ ۾ ٿو اچي، تنهنڪري [[”دراسات اللبيب“]] وانگر هن ڪتاب ۾ ’تعليقات‘ (وضاحت ۽ تشريح) طور ڪوبه مضمون شامل ڪين ڪيو اٿس. <ref>تبصرا ؛ رسالو:مهراڻ؛ ڇپيندڙ:سنڌي ادبي بورڊ؛ 1962ع</ref> [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:عربي ڪتاب]] [[زمرو:اسلامي قانون]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] [[زمرو:عربي ادب]] oehhrvhdqolalxxrk3alyn847ovmf0o 0 38324 368973 124671 2026-03-31T19:48:17Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368973 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = چندر مکي | image = | caption = | author = [[ڪي.سي. کلناڻي]] | country = [[برطانوي هندستان]] (هاڻوڪو پاڪستان) | language = [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] | subject = | genre = | publisher = بگومل تلسيداس سنز | pub_date = 1917ع | published = | media_type = ڪتاب | pages = 95 | website = }} '''چندر مکي''' {{ٻيا نالا|انگريزي=Chander Mukhi}}، ھي ڪتاب [[ڪي.سي. کلناڻي]] لکيو ۽ [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] جي بگومل تلسيداس سنز 1917ع ۾ شايع ڪرايو. ڪتاب جا 95 صفحا ھيا ۽ ڇپائي اسٽئنڊرڊ پريس حيدرآباد ذريعي ٿي. == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سنڌي ڪتاب]] [[زمرو:سنڌي ادب]] et0wvp4xtu6bdzyvqlw0i88ocykh7a2 0 42808 369043 288561 2026-04-01T05:46:09Z ~2026-20140-64 21979 ھڪ بزرگ جو احوال شامل ڪيم 369043 wikitext text/x-wiki '''ڇر''' [[دولتپور]] جو ھڪ ننڍو ڳوٺ آھي؛ جيڪو دولتپور شھر جي اولھه طرف موجود آھي. ھن ڳوٺ جا اڪثر ماڻھو پوکي راھي سان لڳاپيل آھن. ھن ڳوٺ ۾ مختلف ذاتيون رھن ٿيون؛ جن ۾ [[سيد]]، [[انڙ]]، [[ملاح]]، اوٺا، ماڇي ۽ ڀٽي اچي وڃن ٿا. ھتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاء الڳ اسڪول قائم ڪيل آھن، جتي مفت تعليم حاصل ڪئي وڃي ٿي. ھن ڳوٺ ۾ مختلف نوجوان تعليم جي واڌاري لاء ڪوششون ڪري رھيا آھن.‍ ھن ڳوٺ ۾ بزرگن جون مزارون آھن جن ۾؛ * زڪريا فقير (جنھن کي مقامي ماڻھو ٻاگھلو پير سڏيندا آھن) * ناگي شاھ جنھن جي مزار ھن ڳوٺ م بند جي ٻئي پاسي موجود آھي. * ٿوٻي پير (جيڪو ڳوٺ جي ڏکڻ طرف واقع آھي) شامل آهن. (ھنن بزرگن تي تحقيق جي ضرورت آھي) [[زمرو:سنڌ جا ڳوٺ]] 3x5nv4141idii65vbs9jn7wxtyfjm5z 0 43036 368968 124619 2026-03-31T19:40:10Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368968 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = میرا داغستان <br> منھجو داغستان <br> My Dagestan | title_orig = My Dagestan | translator = | image = | caption = | author = [[رسول حمزه توف]] | cover_artist = | country = سويت يونين | language = اوار ٻولي (Avar language) | series = | genre = آتم ڪٿا | publisher = | release_date = | media_type = | pages = | isbn = | oclc= | preceded_by = | followed_by = }} ميرا داغستان يا منھنجو داغستان ({{lang-en|'''My Dagestan'''}})، [[داغستان]] جي مشھور قومي شاعر [[رسول حمزه توف]] جو لکيل ڪتاب آهي، جنھن جو مختلف ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي. [[پاڪستان]] ۾ [[اردو]] ۾ ان ترجمو ميرا داغستان جي نالي سان ٿيل آھي. [[روسي ٻولي]] ۾ ھن ڪتاب جو ترجمو ھڪ اديب [[ولاديمير سولواوخين]] ڪيو ھو. ھي ڪتاب رسول حمزه توف جي [[آتم ڪٿا]] آھي جنھن ۾ ھن پنھنجي ديس سان لازوال محبت جو اظھار ڪيو آھي.ڪتاب ۾ نثر سان گڏ ڪٿي ڪٿي شاعري بہ شامل ڪئي اٿائين.<ref>{{cite web | url=http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2506300070.html | title=Encyclopedia | accessdate=24 September 2014}}</ref> ڪتاب ۾ ھن داغستان جي ڳوٺاڻي ۽ پھاڙي زندگيءَ جا تفصيل وڏڙن جون حڪمت واريون ڳالھيون ۽ داغستان جي وڻ ٽڻ، پھاڙ، ماڻھن سان ليکڪ پنھنجي محبت جو خوبصورتي سان اظھار ڪيو آھي. <ref>{میرا داغستان: رسول حمزہ توف}</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:روسي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:سنڌي ۾ ترجمو ڪيل ادب]] 6zuwtewr5j25jqxejuxsnbenmn1gnm8 14 44205 368988 124618 2026-03-31T20:06:58Z Ibne maryam 17680 368988 wikitext text/x-wiki [[زمرو:جاگرافي]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ دلچسپي]] tvylury8ps971j9y8rk691jxjgvc2j1 368989 368988 2026-03-31T20:07:42Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[زمرو:سرورق سان عاري ڪتاب]] کي [[زمرو:جاگرافي جون ڪتابون]] ڏانھن چوريو 368988 wikitext text/x-wiki [[زمرو:جاگرافي]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ دلچسپي]] tvylury8ps971j9y8rk691jxjgvc2j1 14 44250 369002 333117 2026-03-31T20:25:09Z Ibne maryam 17680 369002 wikitext text/x-wiki {{زمرو ڪامنز}} [[زمرو:ادبي صنفون]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ دلچسپي]] rs8mbszdhks91ip1p6yxjpc940aum7s 828 44767 369030 126466 2026-04-01T00:32:57Z Intisar Ali 8681 369030 Scribunto text/plain local Ordinal = require('Module:Ordinal')._Ordinal local Roman = require('Module:Roman')._Numeral local linguistic = require('Module:Linguistic') local p = {} -- === Helper functions ==================================================== -- form of French "of" based on "precision", which is wikibase compatible date precision format: -- 6=millennium, 7=century, 8=decade, 9=year, 10=month, 11=day -- 1 2 3 4 5 mill cent deca year month day local frOf = {'du','du','du','du','du', 'du', 'du', 'de', 'de', 'de', 'du'} local function decYear(state,lang,case) --Declension of word "year" in several languages if state.precision == 9 then yearCase = { fi={xxx='vuosien', gen='vuoden', ill='vuoteen', ptv='vuotta', ela='vuodesta', ine='vuonna'}, sl={insP='letoma', ins='letom', gen='leta', loc='letu'}, hsb={insP='lětami', ins='lětom', gen='lěta', loc='lěće'} } return yearCase[lang][case] .. ' ' else return '' end end function decCentury(lang,case) --Declension of word "century" in several languages centuryCase = { pl={nom='wiek', gen='wieku', ins='wiekiem', loc='wieku', default = 'wiek'}, hsb={nom='lětstotk', gen='lětstotka', ins='lětstotkom', loc='lětstotku', default = 'lětstotk'} } return centuryCase[lang][case] or centuryCase[lang]['default'] end function decMillennium(lang,case) --Declension of word "century" in several languages millenniumCase = { pl={nom='tysiąclecie', gen='tysiąclecia', ins='tysiącleciem', loc='tysiącleciu', default = 'tysiąclecie'}, hsb={nom='lěttysac', gen='lěttysaca', ins='lěttysacom', loc='lěttysacu', default = 'lěttysac'} } return millenniumCase[lang][case] or millenniumCase[lang]['default'] end --[[ Multiple formats are possible: 1) string with key words "$date1" and "$date2" which will be replaced later by the date strings 2) function which can be used to create output string * Function INPUTS: - date1 and date2 string with date strings. "$date1" and "$date2" can also be used which will be replaced latter - state is a table with full description of the phrase we are trying to construct. It includes state.precision1 (and 2) which is wikibase compatible date precision format: 6=millennium, 7=century, 8=decade, 9=year, 10=month, 11=day 3) table with following fields: * table[1] is either string or a function * table.case is a 2 element table with Grammatical cases used by given language to alter month name or other adjective related to date # 1 and 2 ]] p.Translations = { -- ========================================== -- === Two date phrases ===================== -- ========================================== ['from-until'] = { nDates = 2, ar='من $date1 إلى $date2', ['be-tarask']={'з $date1 да $date2', case={'gen','gen'}}, bn='$date1 থেকে $date2 পর্যন্ত', ca='$date1 fins $date2', cs='$date1 až $date2', da='fra $date1 til $date2', de='$date1 bis $date2', el='από $date1 έως $date2', en='from $date1 until $date2', ['en-gb']='from $date1 until $date2', ['en-ca']='from $date1 until $date2', eo='de $date1 al $date2', es='de $date1 a $date2', et='$date1 kuni $date2', fa='از $date1 تا $date2', fi='$date1–$date2', -- välisenä aikana fr=function(date1, date2, state) -- could actually be better should be "d'octobre à mars 2013' not "de octore 2013 à mars 2013" if state.precision > 10 then -- precision > month return 'du $date1 au $date2' else -- "DE septebmbre" / "D'octobre" return linguistic.of(date1, 'fr') .. " à $date2" end end, gl='de $date1 a $date2', --Template:From until used 'desde $date1 ata $date2' he='מ- $date1 עד $date2', hr='od $date1 do $date2', hsb={'wot $date1 do $date2', case={'gen','gen'}}, hu='$date1 – $date2', it='dal $date1 al $date2', ja='$date1から$date2まで', mk='од $date1 до $date2', ml='$date1 മുതൽ $date2 വരെ', nb='fra $date1 til $date2', nds='$date1 bet $date2', nn='fra $date1 til $date2', nl='$date1 tot $date2', no='fra $date1 til $date2', pl={'od $date1 do $date2', case={'gen','gen'}}, ro='din $date1 până în $date2', pt='de $date1 a $date2', qu="$date1 p'unchawmanta $date2 p\'unchawkama", ru={'с $date1 по $date2', case={'gen','gen'}}, sk={'od $date1 do $date2', case={'gen','gen'}}, sl={'od $date1 do $date2', case={'gen','gen'}}, sv='från $date1 till $date2', uk={'з $date1 до $date2', case={'gen','gen'}}, ur='از $date1 تا $date2', vi='từ $date1 đến $date2', ['zh-hans']='从$date1到$date2', ['zh-hant']='從$date1到$date2', --['default']='{{Please translate|$date1-$date2|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1 - $date2</span>', }, ['between']={ nDates = 2, ar='بين $date1 و $date2', ['be-tarask']={'між $date1 і $date2', case={'ins','ins'}}, bn='$date1 এবং $date2-এর মাঝামাঝি', ca='entre $date1 i $date2', cs={'mezi $date1 a $date2', case={'ins','ins'}}, da='mellem $date1 og $date2', de='zwischen $date1 und $date2', el='μεταξύ $date1 και $date2', en='between $date1 and $date2', ['en-gb']='between $date1 and $date2', ['en-ca']='between $date1 and $date2', eo='inter $date1 kaj $date2', es='entre $date1 y $date2', et='$date1 ja $date2 vahel', fa='بین $date1 و $date2', fi={function(date1, date2, state) return decYear(state,'fi','xxx') .. '$date1 ja $date2 välisenä aikana' end, case={'gen','gen'}}, fr='entre $date1 et $date2', gl='entre $date1 e $date2', he='בין $date1 ו- $date2', hr='između $date1 i $date2', hsb={'mjez $date1 a $date2', case={'ins','ins'}}, hu='$date1 és $date2 között', hi='$date1 और $date2 के बीच', it='tra il $date1 e il $date2', ja='$date1と$date2の間', mk='помеѓу $date1 и $date2', ml='$date1, $date2 എന്നിവയ്ക്കിടയ്ക്ക്', nb='mellom $date1 og $date2', nds='twischen $date1 un $date2', nn='mellom $date1 og $date2', nl='tussen $date1 en $date2', no='mellom $date1 og $date2', pl={'między $date1 a $date2', case={'ins','ins'}}, ro='între $date1 și $date2', pt='entre $date1 e $date2', qu="$date1 p'unchawpa $date2 p'unchawpapas chawpin", ru={'между $date1 и $date2', case={'ins','ins'}}, sk={'medzi $date1 a $date2', case={'ins','ins'}}, sl={function(date1, date2, state) return 'med ' .. decYear(state,'sl','insP') .. '$date1 in $date2' end, case={'ins','ins'}}, sv='mellan $date1 och $date2', uk={'між $date1 та $date2', case={'ins','ins'}}, ur='بین $date1 و $date2', vec='tra el $date1 e el $date2', vi='giữa $date1 và $date2', ['zh-hans']='在$date1到$date2之间', ['zh-hant']='在$date1到$date2之間', --default='{{Please translate|$date1-$date2|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1 - $date2</span>', }, ['or'] = { nDates = 2, ar='$date1 أو $date2', ['be-tarask']='$date1 ці $date2', bn='$date1 অথবা $date2', ca='$date1 o $date2', cs='$date1 nebo $date2', da='$date1 eller $date2', de='$date1 oder $date2', el='$date1 ή $date2', en='$date1 or $date2', ['en-gb']='$date1 or $date2', ['en-ca']='$date1 or $date2', eo='$date1 aŭ $date2', es='$date1 o $date2', et='$date1 või $date2', fa='$date1 یا $date2', fi='$date1 tai $date2', fr='$date1 ou $date2', gl='$date1 ou $date2', he='$date1 או $date2', hr='$date1 ili $date2', hsb='$date1 abo $date2', hu='$date1 vagy $date2', it='$date1 o $date2', ja='$date1または$date2', mk='$date1 или $date2', ml='$date1 അഥവാ $date2', nb='$date1 eller $date2', nn='$date1 eller $date2', nds='$date1 oder $date2', nl='$date1 of $date2', no='$date1 eller $date2', pl='$date1 lub $date2', pt='$date1 ou $date2', qu='$date1 icha $date2', ro='$date1 sau $date2', ru='$date1 или $date2', sk='$date1 alebo $date2', sl='$date1 ali $date2', sv='$date1 eller $date2', uk='$date1 або $date2', ur='$date1 یا $date2', th='$date1 หรือ $date2', vi='$date1 hoặc $date2', ['zh-hans']='$date1或$date2', ['zh-hant']='$date1或$date2', default=function(date1, date2, state) return linguistic.conj({date1, date2}, state.lang, 'or') end, }, ['and'] = { nDates = 2, ar='$date1 و $date2', ['be-tarask']='$date1 і $date2', bn='$date1 এবং $date2', ca='$date1 i $date2', cs='$date1 a $date2', da='$date1 og $date2', de='$date1 und $date2', el='$date1 και $date2', en='$date1 and $date2', ['en-gb']='$date1 and $date2', ['en-ca']='$date1 and $date2', eo='$date1 kaj $date2', es='$date1 y $date2', et='$date1 ja $date2', fa='$date1 و $date2', fi='$date1 ja $date2', fr='$date1 et $date2', gl='$date1 e $date2', he='$date1 ו- $date2', hu='$date1 és $date2', hsb='$date1 a $date2', it='$date1 e $date2', ja='$date1および$date2', mk='$date1 и $date2', ml='$date1 ഒപ്പം $date2', nb='$date1 og $date2', nn='$date1 og $date2', nds='$date1 un $date2', nl='$date1 en $date2', no='$date1 og $date2', pl='$date1 i $date2', pt='$date1 e $date2', qu='$date1wan $date2pas', ro='$date1 și $date2', ru='$date1 и $date2', sk='$date1 a $date2', sl='$date1 in $date2', sv='$date1 och $date2', uk='$date1 та $date2', ur='$date1 و $date2', vi='$date1 và $date2', ['zh-hans']='$date1和$date2', ['zh-hant']='$date1和$date2', default=function(date1, date2, state) return linguistic.conj({date1, date2}, state.lang, 'and') end, }, -- ========================================== -- === Prepositions ========================= -- ========================================== ['by'] = { nDates = 1, ar='حوالي $date1', ['be-tarask']={'да $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1 কর্তৃক', ca='vers $date1', cs={'kolem $date1', case={'gen',''}}, da='mod $date1', de='spätestens $date1', el='έως $date1', en='by $date1', ['en-gb']='by $date1', ['en-ca']='by $date1', eo='ne post $date1', es='para $date1', et='hiljemalt $date1', fa='توسط $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','ill') .. '$date1 mennessä' end, case={'ill',''}}, fr='$date1 (au plus tard)', gl='cara a $date1', he='עד $date1', hr='do $date1', hsb={'do $date1', case={'gen',''}}, it='entro il $date1', ja='$date1まで', mk='кон $date1', ml='$date1-ൽ', nb='innen $date1', nn='innan $date1', nds='$date1 oder vördem al', nl='tegen $date1', no='innen $date1', pl={'przed $date1', case={'ins',''}}, pt='por $date1', qu="$date1 p'unchawkama", ro='de $date1', ru={'к $date1', case={'dat',''}}, sk={'okolo $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'najpozneje ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='senast $date1', uk={'до $date1', case={'dat',''}}, ur='توسط $date1', vi='vào $date1', -- need to insert "đã" somewhere later in the sentence --> ['zh-hans']='$date1前后', ['zh-hant']='$date1前后', --default='{{Please translate|by $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">by $date1</span>', }, ['before'] = { nDates = 1, ar='قبل $date1', ['be-tarask']={'перад $date1', case={'ins',''}}, bn='$date1-এর আগে', bg='Преди $date1', ca='abans $date1', cs={'před $date1', case={'ins',''}}, da='før $date1', de='vor $date1', el='πριν από $date1', en='before $date1', ['en-gb']='before $date1', ['en-ca']='before $date1', eo='antaŭ $date1', es='antes de $date1', et='enne $date1', fa='پیش از $date1', fi={function(date1, state) return 'ennen ' .. decYear(state,'fi','ptv') .. '$date1' end, case={'ptv',''}}, fr='avant $date1', gl='antes do $date1', he='לפני $date1', hr='prije $date1', hsb={'do $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 előtt', it='prima del $date1', ja='$date1より前', mk='пред $date1', ml='$date1-നു മുമ്പ്', nb='før $date1', nn='før $date1', nds='vör $date1', nl='voor $date1', no='før $date1', pl={'przed $date1', case={'ins',''}}, pt='antes de $date1', qu="$date1 p'unchaw ñawpan", ro='înainte de $date1', ru={'ранее $date1', case={'gen',''}}, sk={'pred $date1', case={'ins',''}}, sl={function(date1, state) return 'pred ' .. decYear(state,'sl','ins') .. ' $date1' end, case={'ins',''}}, sv='före $date1', uk={'до $date1', case={'gen',''}}, ur='قبل $date1', vi='trước $date1', ['zh-hans']='在$date1之前', ['zh-hant']='在$date1之前', --default='{{Please translate|before $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">before $date1</span>', }, ['from'] = { nDates = 1, ar='من $date1', ['be-tarask']={'з $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1 থেকে', cs={'od $date1', case={'gen',''}}, de='Seit $date1', el='από $date1', en='from $date1', ['en-gb']='from $date1', ['en-ca']='from $date1', eo='ekde $date1', es='desde $date1', et='alates $date1', fa='از $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','ela') .. '$date1 alkaen' end, case={'ela',''}}, fr= function(date1, state) return 'à partir '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, gl='desde o $date1', he='מ- $date1', hr='od $date1', hsb={'wot $date1', case={'gen',''}}, it='dal $date1', ja='$date1から', nds='vonaf $date1', mk='од $date1', nb='fra $date1', nn='frå $date1', ml='$date1 മുതൽ', nl='vanaf $date1', no='fra $date1', pl={'od $date1', case={'gen',''}}, qu="$date1 p'unchawmanta", ro='din $date1', ru={'С $date1', case={'gen',''}}, sk={'od $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'od ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='från $date1', uk={'з $date1', case={'gen',''}}, ur='از $date1', vi='từ $date1', ['zh-hans']='自$date1', ['zh-hant']='自$date1', --default='{{Please translate|from $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">from $date1</span>', }, ['until'] = { nDates = 1, ['be-tarask']={'усутыч да $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1 পর্যন্ত', cs={'do $date1', case={'gen', ''}}, de='bis $date1', en='until $date1', ['en-gb']='until $date1', ['en-ca']='until $date1', eo='ĝis $date1', es='hasta $date1', fr=function(date1, state) if state.precision > 10 then -- precision > month return "jusqu'au $date1" else return "jusqu'à $date1" end end, hr='do $date1', hsb={'do $date1', case={'gen',''}}, it='al $date1', nb= 'til $date1', nl= 'tot $date1', nn= 'til $date1', pl={'do $date1', case={'gen',''}}, ru={'вплоть до $date1', case={'gen',''}}, sk={'do $date1', case={'gen', ''}}, uk={'аж до $date1', case={'gen',''}}, ur='تک $date1', ['zh-hans']='直到$date1', ['zh-hant']='直到$date1', --default='{{Please translate|until $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">until $date1</span>', }, ['after'] = { nDates = 1, ar='بعد $date1', ['be-tarask']={'пасьля $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর পরে', ca='desprès $date1', cs={'po $date1', case={'loc',''}}, de='nach $date1', da='efter $date1', el='μετά από $date1', en='after $date1', ['en-gb']='after $date1', ['en-ca']='after $date1', eo='post $date1', es='después de $date1', et='pärast $date1', fa='پس از $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 jälkeen' end, case={'gen',''}}, fr='après $date1', gl='despois do $date1', he='לאחר $date1', hr='nakon $date1', hu='$date1 után', hsb={'po $date1', case={'loc',''}}, it='dopo il $date1', ja='$date1より後', mk='по $date1', ml='$date1-നു ശേഷം', nb='etter $date1', nn='etter $date1', nds='na $date1', nl='na $date1', no='etter $date1', pl={'po $date1', case={'loc',''}}, pt='após $date1', qu="$date1 p'unchaw qhipan", ro='după $date1', ru={'после $date1', case={'gen',''}}, sk={'po $date1', case={'loc',''}}, sl={function(date1, state) return 'po ' .. decYear(state,'sl','loc') .. ' $date1' end, case={'loc',''}}, sv='efter $date1', uk={'після $date1', case={'gen',''}}, ur='بعد $date1', vi='sau $date1', ['zh-hans']='在$date1之后', ['zh-hant']='在$date1之後', --default='{{Please translate|after $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">after $date1</span>', }, -- ========================================== -- === Adjectives =========================== -- ========================================== ['early'] = { nDates = 1, ar='بداية $date1', ['be-tarask']={'пачатак $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর শুরুতে', ca='al principi de $date1', cs={'začátek $date1', case={'gen',''}}, da='tidlig $date1', de='Anfang $date1', el='αρχές του $date1', en='early $date1', ['en-gb']='early $date1', ['en-ca']='early $date1', eo='komence de $date1', es='a principios de $date1', et='$date1 algus', fa='اوایل $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 alku' end, case={'gen',''}}, fr='début $date1', gl='a principios de $date1', he='תחילת $date1', hr='početak $date1', hsb={'spočatk $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 elején', it='inizio del $date1', ja='$date1初頭', mk='почеток на $date1', ml='$date1 ആദ്യപാദം', nb='tidlig $date1', nn='tidleg $date1', nds='Anfang $date1', nl='begin $date1', no='tidlig $date1', pl={'początek $date1', case={'gen',''}}, pt='a princípios de $date1', qu="$date1 ñawpaq p'unchawkunapi", ro='începând cu $date1', ru={'начало $date1', case={'gen',''}}, sk={'začiatok $date1', case={'gen',''}}, sl=function(date1, state)-- could actually be better should be "d'octobre à mars 2013' not "de octore 2013 à mars 2013" if state.precision == 9 then -- precision > month return 'zgodnje leto $date1' else -- "DE septebmbre" / "D'octobre" return 'zgodnji $date1' end end, sv='början av $date1', uk={'початок $date1', case={'gen',''}}, ur='ابتدا $date1', vi='đầu năm $date1', ['zh-hans']='$date1早期', ['zh-hant']='$date1早期', --default='{{Please translate|early $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">early $date1</span>', }, ['mid'] = { nDates = 1, ar='منتصف $date1', ['be-tarask']={'сярэдзіна $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর মাঝামাঝি', ca='a mitjan $date1', cs={'polovina $date1', case={'gen',''}}, da='midten af $date1', de='Mitte $date1', el='μέσα του $date1', en='mid $date1', ['en-gb']='mid $date1', ['en-ca']='mid $date1', eo='meze de $date1', es='a mediados de $date1', et='$date1 keskel', fa='اواسط $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 puoliväli' end, case={'gen',''}}, fr='mi $date1', gl='a mediados de $date1', he='אמצע $date1', hr='sredina $date1', hsb={'srjedź $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 közepén', it='metà del $date1', ja='$date1半ば', mk='средина на $date1', ml='$date1 മദ്ധ്യം', nb='midten av $date1', nn='midten av $date1', nds='Midd $date1', nl='midden $date1', no='midten av $date1', pl={'środek $date1', case={'gen',''}}, pt='meados de $date1', qu="$date1 chawpin p'unchawkunapi", ro='mijlocul lui $date1', ru={'середина $date1', case={'gen',''}}, sk={'polovica $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'sredina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='mitten av $date1', uk={'середина $date1', case={'gen',''}}, ur='وسط $date1', vi='giữa năm $date1', ['zh-hans']='$date1中期', ['zh-hant']='$date1中期', --default='{{Please translate|mid $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">mid $date1</span>', }, ['late'] = { nDates = 1, ar='نهاية $date1', bn='$date1-এর শেষে', ['be-tarask']={'канец $date1', case={'gen',''}}, ca='al final de $date1', cs='konec $date1', da='sen $date1', de='Ende $date1', el='τέλη του $date1', en='late $date1', ['en-gb']='late $date1', ['en-ca']='late $date1', eo='fine de $date1', es='a fines de $date1', et='$date1 lõpp', fa='اواخر $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 loppu' end, case={'gen',''}}, fr='fin $date1', gl='a finais de $date1', he='סוף $date1', hr='kraj $date1', hsb={'kónc $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 végén', it='fine del $date1', ja='$date1末', mk='крајот на $date1', ml='$date1 അന്ത്യപാദം', nb='sent $date1', no='seint $date1', nds='Enn $date1', nl='eind $date1', no='sent $date1', pl={'koniec $date1', case={'gen',''}}, pt='ao final de $date1', qu="$date1 qhipaq p'unchawkunapi", ro='sfârșitul lui $date1', ru={'конец $date1', case={'gen',''}}, sk={'koniec $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'pozno ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='slutet av $date1', uk={'кінець $date1', case={'gen',''}}, ur='اخیر $date1', vi='cuối năm $date1', ['zh-hans']='$date1晚期', ['zh-hant']='$date1晚期', --default='{{Please translate|late $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">late $date1</span>', }, ['circa'] = { nDates = 1, ar='حوالي $date1', ['be-tarask']={'каля $date1', case={'gen',''}}, bn='প্রায় $date1', ca='cap a $date1', cs='cca $date1', da='ca. $date1', de='etwa $date1', el='περ. $date1', en='circa $date1', ['en-gb']='circa $date1', ['en-ca']='circa $date1', eo='ĉirkaŭ $date1', es='hacia $date1', -- suggestion use "hacia"/"hacia el" or leave the latin circa or ca. et='ca. $date1', fa='حوالی $date1', -- template:Circa used 'حدود $date1' fi={function(date1, state) return 'suunnilleen ' .. decYear(state,'fi','ine') .. '$date1' end, case={'ine',''}}, -- template:Circa used 'noin $date1' fr=function(date1, state) if state.precision >= 11 then -- precision >= day return 'vers le $date1' else return 'vers $date1' end end, gl='entre $date1', -- template:Circa used 'cara a $date1' he='בסביבות $date1', hr='oko $date1', hsb={'wokoło $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 körül', it='$date1 circa', ja='$date1頃', ko='$date1경', mk='~ $date1', -- template:Circa used 'o. $date1' nb='ca. $date1', nn='ca. $date1', nds='üm un bi $date1', nl='ca. $date1', no='ca. $date1', pl={'około $date1', case={'gen',''}}, pt='cerca de $date1', qu='$date1chá', ro='circa $date1', ru={'около $date1', case={'gen',''}}, sk='cca $date1', sl={function(date1, state) return 'ok. ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='c:a $date1', -- template:Circa used 'ca $date1' uk={'близько $date1', case={'gen', ''}}, ur='قریباً $date1', vi='vào khoảng $date1', ['zh-hans']='约$date1', ['zh-hant']='約$date1', --default='{{Please translate|circa $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">circa $date1</span>', }, ['uncertain'] = { nDates = 1, ['zh-hans']='$date1（？）', ['zh-hant']='$date1（？）', default='$date1 (?)', }, ['year unknown']= { nDates = 0, ca='Any desconegut', ['be-tarask']='Год невядомы', bn='অজানা বছর', cs='neznámý rok', de='Jahr unbekannt', el='άγνωστο έτος', en='year unknown', ['en-gb']='year unknown', ['en-ca']='year unknown', eo='jaro nesciata', es='Año desconocido', fa='سال نامعلوم', fi='tuntematon vuosi', fr='Année inconnue', he='שנה לא ידועה', hsb='lěto njeznate', hr='nepoznata godina', it='anno sconosciuto', ja='年代不明', la='Sine anno', ml='വർഷം ലഭ്യമല്ല', mk='непозната година', nb='ukjent år', nn='ukjent år', nl='zonder jaar', no='ukjent år', pl='rok nieznany', qu='Mana riqsisqa wata', ru='Год неизвестен', sk='neznámy rok', sl='neznano leto', sv='Okänt år', uk='рік невідомий', ur='سال نامعلوم', vi='không rõ năm', ['zh-hans']='年份未知', ['zh-hant']='年份未知', --default='{{Please translate|year unknown|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">year unknown</span>', }, -- ========================================== -- === Parts of a whole ===================== -- ========================================== ['firsthalf'] = { nDates = 1, ar='النصف الأول من $date1', ['be-tarask']={'першая палова $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর প্রথমার্ধ', ca='1a meitat de $date1', cs={'1. polovina $date1', case={'gen',''}}, da='1. halvdel af $date1', de='1. Hälfte $date1', el='πρώτο μισό του $date1', en='first half of $date1', ['en-gb']='first half of $date1', ['en-ca']='first half of $date1', eo='unua duono de $date1', es='primera mitad de $date1', et='$date1 esimene pool', fa='نیمهٔ نخست $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 alkupuolisko' end, case={'gen',''}}, fr='1^re moitié de $date1', gl='primeira metade de $date1', he='במחצית הראשונה של $date1', hsb={'prěnja połojca $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 első felében', hr='prva polovina $date1', it='prima metà del $date1', ja='$date1上半期', mk='прва половина на $date1', ml='$date1 ആദ്യപകുതി', nb='første halvdel av $date1', nn='fyrste halvdelen av $date1', nds='1. Helft $date1', nl='eerste helft $date1', no='første halvdel av $date1', pl={'pierwsza połowa $date1', case={'gen',''}}, pt='primeira metade de $date1', qu='$date1 ñawpaq kuskanpi', ro='prima jumătate a lui $date1', ru={'первая половина $date1', case={'gen',''}}, sk={'1. polovica $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'prva polovica ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='första halvan av $date1', uk={'перша половина $date1', case={'gen',''}}, ur='نصف اول $date1', vi='nửa đầu năm $date1', ['zh-hans']='$date1上半期', ['zh-hant']='$date1上半期', --default='{{Please translate|first half of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">first half of $date1</span>', }, ['secondhalf'] = { nDates = 1, ar='النصف الثاني من $date1', ['be-tarask']={'другая палова $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর দ্বিতীয়ার্ধ', ca='2a meitat de $date1', cs={'2. polovina $date1', case={'gen',''}}, da='2. halvdel af $date1', de='2. Hälfte $date1', el='δεύτερο μισό του $date1', en='second half of $date1', ['en-gb']='second half of $date1', ['en-ca']='second half of $date1', eo='dua duono de $date1', es='segunda mitad de $date1', et='$date1 teine pool', fa='نیمهٔ دوم $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 loppupuolisko' end, case={'gen',''}}, fr='2^e moitié de $date1', gl='segunda metade de $date1', he='במחצית השנייה של $date1', hsb={'druha połojca $date1', case={'gen',''}}, hr='druga polovina $date1', hu='$date1 második felében', it='seconda metà del $date1', ja='$date1下半期', mk='втора половина на $date1', ml='$date1 രണ്ടാം പകുതി', nb='andre halvdel av $date1', nn='andre halvdelen av $date1', nds='2. Helft vun $date1', nl='tweede helft $date1', no='andre halvdel av $date1', pl={'druga połowa $date1', case={'gen',''}}, pt='segunda metade de $date1', qu='$date1 qhipaq kuskanpi', ro='a doua jumătate a lui $date1', ru={'вторая половина $date1', case={'gen',''}}, sk={'2. polovica $date1', case={'gen',''}}, sl={'druga polovica {{IfNum | $date0 | leta}} $date1', case={'gen',''}}, sv='andra halvan av $date1', uk={'друга половина $date1', case={'gen',''}}, ur='نصف آخر $date1', vi='nửa cuối năm $date1', ['zh-hans']='$date1下半期', ['zh-hant']='$date1下半期', --default='{{Please translate|second half of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">second half of $date1</span>', }, ['1quarter']= { nDates = 1, bn='$date1-এর প্রথম ত্রৈমাসিক', ['be-tarask']={'першая чвэрць $date1', case={'gen',''}}, cs={'1. čtvrtina $date1', case={'gen',''}}, de='erstes Viertel $date1', en='first quarter of $date1', ['en-gb']='first quarter of $date1', ['en-ca']='first quarter of $date1', eo='unua kvarono de $date1', es='primer cuarto del $date1', fa='ربع نخست $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 ensimmäinen neljännes' end, case={'gen',''}}, fr= function(date1, state) return 'premier quart '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, he='רבעון ראשון של $date1', hsb={'prěnja štwórćina $date1', case={'gen',''}}, hr='prva četvrtina $date1', it='primo quarto del $date1', ja='$date1第1四半期', nb='første kvartal av $date1', nl='eerste kwart $date1', nn='fyrste kvartalet av $date1', no='første kvartal av $date1', pl={'pierwsza ćwiartka $date1', case={'gen',''}}, qu='$date1 ñawpaq ñiqin tawa phatmanpi', ru={'первая четверть $date1', case={'gen',''}}, sk={'1. štvrtina $date1', case={'gen',''}}, sl={'prva četrtina {{IfNum | $date0 | leta}} $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'prva četrtina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='första kvartalet av $date1', uk={'1-ша чверть $date1', case={'gen',''}}, ur='پہلی سہ ماہی $date1', vi='quý 1 năm $date1', ['zh-hans']='$date1第一季度', ['zh-hant']='$date1第一季度', --default='{{Please translate|first quarter of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">first quarter of $date1</span>', }, ['2quarter']= { nDates = 1, ['be-tarask']={'другая чвэрць $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর দ্বিতীয় ত্রৈমাসিক', cs={'2. čtvrtina $date1', case={'gen',''}}, de='zweites Viertel $date1', en='second quarter of $date1', ['en-gb']='second quarter of $date1', ['en-ca']='second quarter of $date1', eo='dua kvarono de $date1', es='segundo cuarto del $date1', fa='ربع دوم $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 toinen neljännes' end, case={'gen',''}}, fr= function(date1, state) return 'deuxième quart '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, he='רבעון שני של $date1', hsb={'druha štwórćina $date1', case={'gen',''}}, hr='druga četvrtina $date1', it='secondo quarto del $date1', ja='$date1第2四半期', nb='andre kvartal av $date1', nl='tweede kwart $date1', nn='andre kvartalet av $date1', no='andre kvartal av $date1', pl={'druga ćwiartka $date1', case={'gen',''}}, qu='$date1 iskay ñiqin tawa phatmanpi', ru={'вторая четверть $date1', case={'gen',''}}, sk={'2. štvrtina $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'druga četrtina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='andra kvartalet av $date1', uk={'2-га чверть $date1', case={'gen',''}}, ur='دوسری سہ ماہی $date1', vi='quý 2 năm $date1', ['zh-hans']='$date1第二季度', ['zh-hant']='$date1第二季度', --default='{{Please translate|second quarter of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">second quarter of $date1</span>', }, ['3quarter']= { nDates = 1, ['be-tarask']={'трэцяя чвэрць $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর তৃতীয় ত্রৈমাসিক', cs={'3. čtvrtina $date1', case={'gen',''}}, de='drittes Viertel $date1', en='third quarter of $date1', ['en-gb']='third quarter of $date1', ['en-ca']='third quarter of $date1', eo='tria kvarono de $date1', es='tercer cuarto del $date1', fa='ربع سوم $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 kolmas neljännes' end, case={'gen',''}}, fr= function(date1, state) return 'troisième quart '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, he='רבעון שלישי של $date1', hsb={'třeća štwórćina $date1', case={'gen',''}}, hr='treća četvrtina $date1', it='terzo quarto del $date1', ja='$date1第3四半期', nb='tredje kvartal av $date1', nl='derde kwart $date1', nn='tredje kvartalet av $date1', no='tredje kvartal av $date1', pl={'trzecia ćwiartka $date1', case={'gen',''}}, qu='$date1 kimsa ñiqin tawa phatmanpi', sk={'3. štvrtina $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'tretja četrtina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, ru={'третья четверть $date1', case={'gen',''}}, sv='tredje kvartalet av $date1', uk={'3-тя чверть $date1', case={'gen',''}}, ur='تیسری سہ ماہی $date1', vi='quý 3 năm $date1', ['zh-hans']='$date1第三季度', ['zh-hant']='$date1第三季度', --default='{{Please translate|third quarter of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">third quarter of $date1</span>', }, ['4quarter']= { nDates = 1, ['be-tarask']={'чацьвёртая чвэрць $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর চতুর্থ ত্রৈমাসিক', cs={'4. čtvrtina $date1', case={'gen',''}}, de='letztes Viertel $date1', en='fourth quarter of $date1', ['en-gb']='fourth quarter of $date1', ['en-ca']='fourth quarter of $date1', eo='kvara kvarono de $date1', es='último cuarto del $date1', fa='ربع چهارم $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 viimeinen neljännes' end, case={'gen',''}}, fr= function(date1, state) return 'quatrième quart '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, he='רבעון רביעי של $date1', hsb={'poslednja štwórćina $date1', case={'gen',''}}, hr='četvrta četvrtina $date1', it='quarto quarto del $date1', ja='$date1第4四半期', nb='fjerde kvartal av $date1', nl='vierde kwart $date1', nn='tredje kvartalet av $date1', no='fjerde kvartal av $date1', pl={'czwarta ćwiartka $date1', case={'gen',''}}, qu='$date1 qhipaq ñiqin tawa phatmanpi', ru={'последняя четверть $date1', case={'gen',''}}, sk={'4. štvrtina $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'zadnja četrtina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='fjärde kvartalet av $date1', uk={'4-та чверть $date1', case={'gen',''}}, ur='چوتھی سہ ماہی $date1', vi='quý 4 năm $date1', ['zh-hans']='$date1第四季度', ['zh-hant']='$date1第四季度', --default='{{Please translate|forth quarter of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">forth quarter of $date1</span>', }, -- ========================================== -- === Seasons ============================== -- ========================================== ['spring'] = { nDates = 1, ar='ربيع $date1', ['be-tarask']='вясна $date1', bn='বসন্তকাল $date1', ca='primavera $date1', cs={'jaro $date1', case={'gen', ''}}, da='Forår $date1', de='Frühling $date1', en='Spring $date1', ['en-gb']='Spring $date1', ['en-ca']='Spring $date1', eo='printempo $date1', es='primavera de $date1', et='$date1 kevad', fa='بهار $date1', fi='Kevät $date1', fr='printemps $date1', gl='primavera $date1', he='אביב $date1', hr='proljeće $date1', hsb='nalěćo $date1', hu='$date1 tavasza', it='primavera $date1', ja='{{#if:$date1|$date1年}}春', mk='пролет $date1', ml='$date1 വസന്തം', nb='våren $date1', nds='Vörjohr $date1', nn='våren $date1', nl='voorjaar $date1', no='våren $date1', pl='wiosna $date1', pt='primavera de $date1', ro='primăvara lui $date1', ru='весна $date1', sk={'jar $date1', case={'gen', ''}}, sl='pomlad $date1', sv='våren $date1', uk='весна $date1', ur='بہار $date1', vi='mùa đông năm $date1', ['zh-hans']='{{#if:$date1|$date1年}}春季', ['zh-hant']='{{#if:$date1|$date1年}}春季', --default='{{Please translate|Spring $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">Spring $date1</span>', }, ['summer'] = { nDates = 1, ar='صيف $date1', ['be-tarask']='лета $date1', bn='গ্রীষ্মকাল $date1', ca='estiu $date1', cs={'léto $date1', case={'gen', ''}}, da='Sommer $date1', de='Sommer $date1', en='Summer $date1', ['en-gb']='Summer $date1', ['en-ca']='Summer $date1', eo='somero $date1', es='verano de $date1', et='$date1 suvi', fa='تابستان $date1', fi='Kesä $date1', fr='été $date1', gl='verán $date1', he='קיץ $date1', hr='ljeto $date1', hsb='lěćo $date1', hu='$date1 nyara', it='estate $date1', ja='{{#if:$date1|$date1年}}夏', mk='лето $date1', ml='$date1 വേനൽ', nb='sommeren $date1', nds='Sommer $date1', nn='sumaren $date1', nl='zomer $date1', no='sommeren $date1', pl='lato $date1', pt='verão de $date1', ro='vara lui $date1', ru='лето $date1', sk={'leto $date1', case={'gen', ''}}, sl='poletje $date1', sv='sommaren $date1', uk='літо $date1', ur='گرما $date1', vi='mùa hè năm $date1', ['zh-hans']='{{#if:$date1|$date1年}}夏季', ['zh-hant']='{{#if:$date1|$date1年}}夏季', --default='{{Please translate|SAutumn $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">Summer $date1</span>', }, ['autumn'] = { nDates = 1, ar='خريف $date1', ['be-tarask']='восень $date1', bn='শরত্কাল $date1', ca='tardor $date1', cs={'podzim $date1', case={'gen', ''}}, da='Efterår $date1', de='Herbst $date1', en='Autumn $date1', ['en-gb']='Autumn $date1', ['en-ca']='Autumn $date1', eo='aŭtuno $date1', es='otoño de $date1', et='$date1 sügis', fa='پاییز $date1', fi='Syksy $date1', fr='automne $date1', gl='outono $date1', he='סתיו $date1', hr='jesen $date1', hsb='nazyma $date1', hu='$date1 ősze', it='autunno $date1', ja='{{#if:$date1|$date1年}}秋', mk='есен $date1', ml='$date1 ശരത്കാലം', nb='høsten $date1', nds='Harvst $date1', nn='hausten $date1', nl='herfst $date1', no='høsten $date1', pl='jesień $date1', pt='outono de $date1', ro='toamna lui $date1', ru='осень $date1', sk={'jeseň $date1', case={'gen', ''}}, sl='jesen $date1', sv='hösten $date1', uk='осінь $date1', ur='خزاں $date1', vi='mùa thu năm $date1', ['zh-hans']='{{#if:$date1|$date1年}}秋季', ['zh-hant']='{{#if:$date1|$date1年}}秋季', --default='{{Please translate|Autumn $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">Autumn $date1</span>', }, ['winter'] = { nDates = 1, ar='شتاء $date1', ['be-tarask']='зіма $date1', bn='শীতকাল $date1', ca='hivern $date1', cs={'zima $date1', case={'gen', ''}}, da='Vinter $date1', de='Winter $date1', en='Winter $date1', ['en-gb']='Winter $date1', ['en-ca']='Winter $date1', eo='vintro $date1', es='invierno de $date1', et='$date1 talv', fa='زمستان $date1', fi='Talvi $date1', fr='hiver $date1', gl='inverno $date1', he='חורף $date1', hr='zima $date1', hsb='zyma $date1', hu='$date1 tele', it='inverno $date1', ja='{{#if:$date1|$date1年}}冬', mk='зима $date1', ml='$date1 ശൈത്യകാലം', nds='Winter $date1', nl='winter $date1', nb='vinteren $date1', nn='vinteren $date1', no='vinteren $date1', pl='zima $date1', pt='inverno de $date1', ro='iarna lui $date1', ru='зима $date1', sk={'zima $date1', case={'gen', ''}}, sl='zima $date1', sv='vintern $date1', uk='зима $date1', ur='سرما $date1', vi='mùa đông năm $date1', ['zh-hans']='{{#if:$date1|$date1年}}冬季', ['zh-hant']='{{#if:$date1|$date1年}}冬季', --default='{{Please translate|Winter $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">Winter $date1</span>', }, -- ========================================== -- === Decade/Century/Millennium ============ -- ========================================== ['decade'] = { nDates = 1, ar='أعوام $date1', ['be-tarask']='$date1-я гады', bn='$date1-এর দশক', ca='dècada del $date1', cs=function(date1, state) return ((date1 % 100 == 0) and 'první dekáda' or ((date1 % 100) .. '. léta')) .. ' ' .. (math.floor(date1 / 100) + 1) .. '. století' end, da="$date1'erne", de='$date1er-Jahre', el='δεκαετία του $date1', en='$date1s', ['en-gb']='$date1s', ['en-ca']='$date1s', eo='$date1-aj jaroj', es='años $date1', et='$date1ndad', fa='دههٔ $date1', fi='$date1-luvulla', fr='années $date1', gl='anos $date1', he='שנות ה-$date1', hr='$date1-ih', hsb='$date1te lěta', hu='$date1-s évek', it="{{#ifexpr: $date1 mod 100 = 0 | primo decennio del {{Roman|{{#expr: ($date1 / 100) + 1}}}} sec. | anni '{{#expr: $date1 mod 100 }} del {{Roman|{{#expr: floor($date1 / 100) + 1}}}} sec.}}", ja='$date1年代', mk='$date1-ти', ml='ദശകം $date1-ൽ', nb='$date1-årene', nn='$date1-åra', nds='Johren $date1', nl='jaren $date1', no='$date1-årene', pl=function(date1, state) local str = 'lata '..(date1 % 100)..'. ' if (date1 % 100 == 0) then str = 'pierwsza dekada ' elseif (date1 % 100 == 10) then str = 'druga dekada ' end return str .. Roman(math.floor(date1 / 100) + 1) .. ' wieku' end, pt='década de $date1', qu='$date1 watakuna', ro='anii $date1', ru='$date1-е годы', sk=function(date1, state) return ((date1 % 100 == 0) and 'prvé desaťročie' or ((date1 % 100) .. '. roky')) .. ' ' .. (math.floor(date1 / 100) + 1) .. '. storočia' end, sl='$date1-ta leta', sv='$date1-talet{{#switch:$date1|1300|1400|1500|1600|1700|1800|1900|2000|2100=&nbsp;(decennium)}}', uk='$date1-ті роки', ur='دہائی $date1', vi='thập niên $date1', ['zh-hans']='$date1年代', ['zh-hant']='$date1年代', --default='{{Please translate|$date1s|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1s</span>', }, ['century'] = { nDates = 1, ar='القرن $date1', ['be-tarask']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'be-tarask') .. ' стагодзьдзе' end, bn=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'bn') .. ' শতাব্দী' end, ca='segle {{small-caps|{{lc:{{Roman year|$date1}}}}}}', cs='$date1. století', da='$date1. århundrede', de='$date1. Jahrhundert', el='$date1ος αιώνας', en=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en') .. ' century' end, ['en-gb']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en-gb') .. ' century' end, ['en-ca']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en-ca') .. ' century' end, eo='$date1-a jarcento', es=function(date1, state) return 'siglo ' .. Roman(date1) end, et='$date1. sajand', fa='سدهٔ $date1', fi='{{#expr: ($date1 - 1) * 100}}-luvulla', fr=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'fr', 'roman', 'm') .. ' siècle' end, gl=function(date1, state) return 'século ' .. Roman(date1) end, he='המאה ה-$date1', hr='$date1. stoljeće', hsb='$date1. lětstotk', hu='$date1. évszázad', it=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' sec.' end, ja='$date1世紀', la='saeculum $date1', mk=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' век' end, ml='$date1-ആം നൂറ്റാണ്ട്', nb=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'nb') .. ' århundre' end, nn=function(date1, state) return 'det ' .. Ordinal(date1, 'no') .. ' århundre' end, nds='$date1. Johrhunnert', nl='$date1e eeuw', no=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'no') .. ' århundre' end, pl=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' ' .. decCentury('pl',state.case) end, pt=function(date1, state) return 'século ' .. Roman(date1) end, qu='$date1 ñiqin pachakwata', ro='secolul al $date1-lea', ru=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' век' end, sk='$date1. storočie', sl=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'sl') .. '. stoletje' end, sv='{{#expr:$date1 - 1}}00-talet', tt=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' гасыр' end, uk=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' ст.' end, ur='صدی $date1', vi='thế kỷ $date1', ['zh-hans']='$date1世纪', ['zh-hant']='$date1世紀', default='<span style="color:red">$date1 century</span>', }, ['millennium'] = { nDates = 1, ['be-tarask']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'be-tarask') .. ' тысячагодзьдзе' end, bn=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'bn') .. ' সহস্রাব্দ' end, cs='$date1. tisíciletí', de='$date1. Jahrtausend', en=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en') .. ' millennium' end, ['en-gb']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en-gb') .. ' millennium' end, ['en-ca']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en-ca') .. ' millennium' end, eo='$date1-a jarmilo', es=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' milenio' end, fa=function(date1, state) return 'هزارهٔ ' .. Ordinal(date1, 'fa') end, fr=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'fr', 'roman', 'm') .. ' millénaire' end, hr='$date1. tisućljeće', hsb='$date1. lěttysac', it=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' millennio' end, ja='$date1千年紀', la='millennium $date1', nb=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'nb') .. ' årtusen' end, nn=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'no') .. ' tusenår' end, nl='$date1e millennium', no=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'no') .. ' årtusen' end, pl=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' ' .. decMillennium('pl',state.case) end, pt=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' milénio' end, qu='$date1 ñiqin waranqawata', ru=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' тысячелетие' end, sk='$date1. tisícročie', sl=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'sl') .. '. tisočletje' end, sv=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'sv') .. ' årtusendet' end, uk=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' тис.' end, ur=function(date1, state) return 'ہزارہ ' .. Ordinal(date1, 'ur') end, vi='thiên niên kỷ $date1', ['zh-hans']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'zh-hans') .. '千年' end, ['zh-hant']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'zh-hant') .. '千年' end, --default='{{Please translate|$date1 millennium|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1 millennium</span>', }, ['million'] = { de = '$date1 Millionen Jahre', en = '$date1 million years', ['en-gb'] = '$date1 million years', ['en-ca'] = '$date1 million years', eo = '$date1 milionoj da jaroj', es = '$date1 millones de años', nl = '$date1e miljoen jaar', fr = '$date1 millions d’années', it = '$date1 milioni di anni', nb = '$date1 millioner år', nl = '$date1 miljoen jaar', nn = '$date1 millionar år', pl = '$date1 milionów lat', pt = '$date1 milhões de anos', ru = '$date1 миллиона лет', uk = '$date1 мільйони років', ur = '$date1 ملین سال', ['zh-hans'] = '$date1百万年', ['zh-hant'] = '$date1百万年', default='<span style="color:red">$date1 million years</span>', nDates = 1, }, ['billion'] = { de = '$date1 Milliarden Jahre', en = '$date1 billion years', ['en-gb'] = '$date1 billion years', ['en-ca'] = '$date1 billion years', es = '$date1 mil millones de años', nl = '$date1e miljard jaar', fr = '$date1 milliard d’années', it = '$date1 miliardi di anni', nb = '$date1 milliarder år', nl = '$date1 miljard jaar', nn = '$date1 milliardar år', pl = '$date1 miliardów lat', pt = '$date1 mil milhões de anos', ru = '$date1 миллиардов лет', uk = '$date1 мільярдів років', ur = '$date1 بلین سال', ['zh-hans'] = '$date1十亿年', ['zh-hant'] = '$date1十億年', default='<span style="color:red$date1 billion years</span>', nDates = 1, }, -- ========================================== -- === Complex phrases ====================== -- ========================================== -- Phrases which for some languages can be build out of simpler phrases -- Their "default" state, used when no translation in the requested language was found, returns a "state" like -- table which is used to call the function again and built the phrase out of simple phrases -- $date1 - original date - 1 -- $date2 - original date -- if era is BC than $date1 and $date2 are swapped ['turn of the century'] = { nDates = 2, ['be-tarask']=function(date1, date2, state) return 'канец ' .. Roman(date1) ..' — пачатак ' .. Roman(date2) ..' стагодзьдзя' end, bn=function(date1, date2, state) return '$date1/' .. Ordinal(date2, 'bn') .. ' শতাব্দীর পালাবদলে' end, cs='přelom $date1. a $date2. století', de=function(date1, date2, state) return 'Jahrhundertwende $date1/' .. Ordinal(date2, 'de') end, en=function(date1, date2, state) return 'turn of the $date1/' .. Ordinal(date2, 'en') .. ' century' end, ['en-gb']=function(date1, date2, state) return 'turn of the $date1/' .. Ordinal(date2, 'en-gb') .. ' century' end, ['en-ca']=function(date1, date2, state) return 'turn of the $date1/' .. Ordinal(date2, 'en-ca') .. ' century' end, eo='ŝanĝo de la $date1-a al la $date2-a jarcentoj', es=function(date1, date2, state) return 'hacia finales del siglo ' .. Roman(date1) .. ' y principios del siglo ' .. Roman(date2) .. '' end, fi='{{#expr: $date1 * 100-100}}-luvun loppu ja {{#expr: $date2 * 100-100}}-luvun alku', fr=function(date1, date2, state) return 'fin du ' .. Ordinal(date1, 'fr', 'roman', 'm') .. ' siècle / début du ' .. Ordinal(date2, 'fr', 'roman', 'm') end, hr='kraj $date1. i početak $date2. stoljeća', hsb=function(date1, date2, state) return 'přechod ' .. Roman(date1) ..' do ' .. Roman(date2) ..' lětstotka' end, it=function(date1, date2, state) return 'fine del ' .. Roman(date1) .. ' sec. e inizio del ' .. Roman(date2) .. ' sec.' end, ja='$date1世紀から$date2世紀への変わり目', nb=function(date1, date2, state) return 'slutten av det ' .. Ordinal(date1, 'nb') .. ' århundre/begynnelsen av det ' .. Ordinal(date2, 'nb') .. ' århundre' end, nl=function(date1, date2, state) return 'eind $date1e/begin $date2e eeuw' end, nn=function(date1, date2, state) return 'slutten av det ' .. Ordinal(date1, 'nn') .. ' hundreåret/byrjinga av det ' .. Ordinal(date2, 'nn') .. ' hundreåret' end, pl=function(date1, date2, state) return 'przełom ' .. Roman(date1) ..' i ' .. Roman(date2) ..' wieku' end, qu="$date1 ñiqin waranqawatamanta $date2 ñiqin waranqawataman t'ikrasqanpi", ru=function(date1, date2, state) return 'конец ' .. Roman(date1) ..' — начало ' .. Roman(date2) ..' века' end, sk='prelom $date1. a $date2. storočia', sl=function(date1, date2, state) return 'pozno ' .. Ordinal(date1, 'sl') .. '. in zgodnje ' .. Ordinal(date2, 'sl') .. '. stoletje' end, sv=function(date1, date2, state) return '$date1/' .. Ordinal(date2, 'sv') .. ' årtusendets sekelskifte' end, uk=function(date1, date2, state) return 'кін. ' .. Roman(date1) ..' ст. — поч. ' .. Roman(date2) ..' ст.' end, vi='bước sang thế kỷ $date2', ['zh-hans']=function(date1, date2, state) return '$date1世纪末' .. Ordinal(date2, 'zh-hans') .. '世纪初' end, ['zh-hant']=function(date1, date2, state) return '$date1世紀末' .. Ordinal(date2, 'zh-hant') .. '世紀初' end, default=function(date1, date2, state) return {conj='and', adj1 = 'late', unit1='century', era1=state.era1, adj2 = 'early', unit2='century', era2=state.era2} end, }, -- $date1 - original date - 10 -- $date2 - original date -- if era is BC than $date1 and $date2 are swapped ['turn of the decade']={ nDates = 2, ['be-tarask']='канец $date1-х — пачатак $date2-х гг.', bn='$date1-এর দশকের শেষে এবং $date2-এর দশকের শুরুতে', cs=function(date1, date2, state) local decade1 = math.floor((date1 % 100) / 10) local decade2 = math.floor((date2 % 100) / 10) local century1 = math.floor( date1 / 100) + 1 local century2 = math.floor( date2 / 100) + 1 if decade1 == 0 and date1 < date2 then return "přelom 1. a 2. dekády " .. century1 .. ". století" elseif decade2 == 0 and date2 < date1 then return "přelom 9. a 10. dekády " .. century1 .. ". století" elseif (decade1 == 9 and date1 < date2) or (decade2 == 9 and date2 < date1) then return "přelom " .. century1 .. ". a " .. century2 .. ". století" else return "přelom " .. decade1 .. "0. a " .. decade2 .. "0. let " .. century1 .. ". století" end end, de='späte $date1er und frühe $date2er', en='late $date1s and early $date2s', ['en-gb']='late $date1s and early $date2s', ['en-ca']='late $date1s and early $date2s', eo='ŝanĝo de la $date1-a al la $date2-a jardekoj', es='finales de los años $date1 y principios de los años $date2', fa='اواخر دههٔ $date1 و اوایل دههٔ $date2', fi='$date1-luvun loppu ja $date2-luvun alku', fr='fin des années $date1 / début des années $date2', hr='kraj $date1-ih i početak $date2-ih', hsb='pózdnje $date1te a zažne $date2te lěta', it='fine degli anni $date1 / inizio degli anni $date2', ja='$date1年代末から$date2年代初頭', nb = 'sent på $date1-tallet og tidlig på $date2-tallet', nl = 'eind $date1e/begin $date2e decennium', nn = 'seint på $date1-talet og tidleg på $date2-talet', pl=function(date1, date2, state) local decade1 = math.floor(date1 % 100) local decade2 = math.floor(date2 % 100) local century1 = Roman(math.floor( date1 / 100) + 1) local century2 = Roman(math.floor( date2 / 100) + 1) if decade1 == 0 and date1 < date2 then return "przełom pierwszej i drugiej dekady " .. century1 .. " wieku" elseif decade1 == 10 and date1 < date2 then return "przełom drugiej dekady i lat 20. " .. century1 .. " wieku" elseif decade1 == 90 and decade2 == 0 then return "przełom ostatniej dekady " .. century1 .. " i pierwszej dekady " .. century2 .. " wieku" else return "przełom lat " .. decade1 .. ". i " .. decade2 .. ". " .. century1 .. " wieku" end end, qu='qhipaq $date1 watakuna ñawpaq $date2 watakunapas', ru='конец $date1-х — начало $date2-х гг.', sv='sena $date1-talet och tidiga $date2-talet', sk=function(date1, date2, state) local decade1 = math.floor((date1 % 100) / 10) local decade2 = math.floor((date2 % 100) / 10) local century1 = math.floor( date1 / 100) + 1 local century2 = math.floor( date2 / 100) + 1 if decade1 == 0 and date1 < date2 then return "prelom 1. a 2. desaťročia " .. century1 .. ". storočia" elseif decade2 == 0 and date2 < date1 then return "prelom 9. a 10. desaťročia " .. century1 .. ". storočia" elseif (decade1 == 9 and date1 < date2) or (decade2 == 9 and date2 < date1) then return "prelom " .. century1 .. ". a " .. century2 .. ". storočia" else return "prelom " .. decade1 .. "0. a " .. decade2 .. "0. rokov " .. century1 .. ". storočia" end end, sl='pozna $date1-ta in zgodnja $date2-ta leta', uk='кінець $date1-х — початок $date2-х рр.', ur='اخیر دہائی $date1 و ابتدا دہائی $date2', vi='bước sang thập niên $date2', ['zh-hans']='$date1年代末$date2年代初', ['zh-hant']='$date1年代末$date2年代初', default=function(date1, date2, state) return {conj='and', adj1 = 'late', unit1='decade', era1=state.era1, adj2 = 'early', unit2='decade', era2=state.era2} end, }, -- $date1 - original date - 1 -- $date2 - original date -- if era is BC than $date1 and $date2 are swapped ['turn of the year']={ nDates = 2, ['be-tarask']='канец $date1 — пачатак $date2 г.', bn='$date1-এর শেষে এবং $date2-এর শুরুতে', cs='přelom roku $date1/$date2', de='Jahreswechsel $date1/$date2', en='late $date1 and early $date2', ['en-gb']='late $date1 and early $date2', ['en-ca']='late $date1 and early $date2', eo='jarŝanĝo $date1 / $date2', es='finales de $date1 y principios de $date2', fa='اواخر $date1 و اوایل $date2', fi='vuoden $date1 loppu ja vuoden $date2 alku', fr='fin $date1 / début $date2', hsb='kónc $date1/spočatk $date2', ja='$date1年末から$date2年初め', nb='årsskiftet $date1/$date2', nl='eind $date1 en begin $date2', nn='årsskiftet $date1/$date2', pl='koniec $date1 i początek $date2 roku', qu="$date1 qhipaq p'unchawkuna $date2 ñawpaq p'unchawkunapas", ru='конец $date1 — начало $date2 г.', sk='prelom rokov $date1/$date2', sl='konec leta $date1 in začetek $date2', sv='sena $date1 och tidiga $date2', uk='кінець $date1 — початок $date2 р.', ur='اخیر $date1 و ابتدا $date2', vi='bước sang năm $date2', ['zh-hans']='$date1年末$date2年初', ['zh-hant']='$date1年末$date2年初', default=function(date1, date2, state) return {conj='and', adj1 = 'late', unit1='year', era1=state.era1, adj2 = 'early', unit2='year', era2=state.era2} end, }, ['circa2'] = { nDates = 2, ar='حوالي $date1 – $date2', ['be-tarask']={'прыкладна з $date1 да прыкладна $date2', case={'gen','gen'}}, bn='প্রায় $date1 এবং প্রায় $date2-এর মাঝামাঝি', ca='cap a $date1 o $date2', cs='cca $date1 až $date2', da='ca. mellem $date1 og $date2', de='etwa $date1 bis $date2', el='περίπου μεταξύ $date1 και $date2', en='between circa $date1 and circa $date2', ['en-gb']='between circa $date1 and circa $date2', ['en-ca']='between circa $date1 and circa $date2', eo='proksimume de $date1 ĝis $date2', es='hacia $date1 o $date2', et='ca. $date1 ja $date2 vahel', fa='حدوداً بین $date1 و $date2', fi={function(date1, date2, state) return 'suunnilleen ' .. decYear(state,'fi','xxx') .. '$date1 ja $date2 välisenä aikana' end, case={'gen','gen'}}, fr='vers $date1-$date2', gl='entre $date1 e $date2', he='בסביבות ה- $date1 עד $date2', hr='oko između $date1 i $date2', hsb={'wot něhdźe $date1 do něhdźe $date2', case={'gen','gen'}}, hu='$date1 és $date2 között', it='tra il $date1 e il $date2 circa', ja='$date1頃と$date2頃の間', mk='~ помеѓу $date1 и $date2', nb='ca. mellom $date1 og $date2', nn='ca. mellom $date1 og $date2', nds='üm un bi $date1 bet $date2', nl='ca. $date1 tot $date2', no='ca. mellom $date1 og $date2', pl={'od około $date1 do około $date2', case={'gen','gen'}}, pt='cerca de $date1 a $date2', qu="$date1 p'unchawmantachá $date2 p'unchawkamachá", ro='circa $date1 – $date2', ru={'с около $date1 до, примерно, $date2', case={'gen','gen'}}, sk='cca $date1 až $date2', sl={function(date1, date2, state) return 'ok. ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1 do $date2' end, case={'gen','gen'}}, sv='c:a $date1 till $date2', uk={'з близько $date1 до, приблизно, $date2', case={'gen','gen'}}, ur='قریباً بین $date1 و $date2', vi='giữa vào khoảng $date1 và vào khoảng $date2', ['zh-hans']='约$date1~$date2间', ['zh-hant']='約$date1~$date2間', default=function(date1, date2, state) return {conj='between', adj1 = 'circa', unit1=state.unit1, era1=state.era1, adj2 = 'circa', unit2=state.unit2, era2=state.era2} end, }, -- ========================================== -- === Eras and calendars =================== -- ========================================== ['julian'] = { nDates = 2, ar='$date1 ($date2 حسب [[w:ar:التقويم اليولياني|تقويم يولياني]])', ['be-tarask']='$date1 ($date2 паводле [[w:be-tarask:Юліянскі каляндар|ст. ст.]]', bn='$date1 (জুলিয়ান ক্যালেন্ডারে $date2)', ca='$date1 ($date2 segons el [[w:ca:Calendari julià|calendari julià]])', cs='$date1 ($date2 podle [[w:cs:Juliánský kalendář|juliánského kalendáře]])', da='$date1 ($date2 [[w:da:Julianske kalender|Julianske kalender]])', de='$date1 ($date2 [[w:de:Julianischer Kalender|Julianischer Kalender]])', el='$date1 ($date2 με το [[w:el:Ιουλιανό ημερολόγιο|Ιουλιανό ημερολόγιο]])', en='$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])', ['en-gb']='$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])', ['en-ca']='$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])', fa='$date1 ($date2 در [[w:fa:Old Style and New Style dates|تقویم جولیان]])', eo='$date1 ($date2 laŭ la [[w:eo:Julia kalendaro|Julia Kalendaro]])', es='$date1 ($date2 según el [[w:es:Calendario juliano|calendario juliano]])', et='$date1 ($date2 [[w:et:Juliuse kalender|Juliuse kalendris]])', fi='$date1 ($date2 [[w:fi:juliaaninen kalenteri|juliaanisen kalenterin]] mukaan)', fr='$date1 ($date2 dans le [[w:fr:calendrier julien|calendrier julien]])', gl='$date1 ($date2 segundo o [[w:gl:Calendario xuliano|calendario xuliano]])', hu='$date1 ($date2 a [[w:hu:Julianus-naptár|Julián naptárban]])', hr='$date1 ($date2 prema [[w:hr:Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]])', he='$date1 ($date2 ב[[w:he:לוח היוליאני|הלוח היוליאני]])', hsb='$date1 ($date2 po julianiskej protyce)', it='$date1 ($date2 secondo il [[w:it:Calendario giuliano|calendario giuliano]])', ja='$date1（[[w:ja:ユリウス暦|ユリウス暦]] $date2）', mk='$date1 ($date2 по [[w:mk:Јулијански календар|Јулијанскиот календар]])', ml='$date1 ([[w:Old Style and New Style dates|ജൂലിയൻ കാലഗണനാരീതിയിൽ]] $date2)', nds='$date1 ($date2 na’n [[w:nds:Juliaansch Klenner|Juliaanschen Klenner]])', nb='$date1 ($date2 etter [[w:no:Juliansk kalender|den julianske kalenderen]])', nn='$date1 ($date2 etter [[w:no:Juliansk kalender|den julianske kalenderen]])', nl='$date1 ($date2 volgens de [[w:nl:Juliaanse kalender|Juliaanse kalender]])', no='$date1 ($date2 etter [[w:no:Juliansk kalender|den julianske kalender]])', pl='$date1 ($date2 wedle [[w:pl:Daty nowego i starego porządku|kalendarza juliańskiego]])', pt='$date1 ($date2 no [[w:pt:Mudança para o calendário gregoriano|calendário juliano]])', qu='$date1 ($date2 [[w:qu:Hulyanu kalindaryu|Hulyanu kalindaryupi]])', ro='$date1 ($date2 în [[w:ro:calendarul iulian|calendarul iulian]])', ru='$date1 ($date2 [[w:ru:Юлианский календарь|по ст. ст.]])', sk='$date1 ($date2 podľa [[w:sk:Juliánsky kalendár|juliánskeho kalendára]])', sl='$date1 ($date2 po [[w:sl:Julijanski koledar|julijanskem koledarju]])', sv='$date1 ($date2 [[w:sv:Gamla stilen|gamla stilen]])', uk='$date1 ($date2 [[w:uk:Юліанський календар|Юліанський календар]])', ur='$date1 ($date2 حسب [[w:ur:نئے اور پانے انداز کی تاریخ|جولین تقویم]])', vi='$date1 ($date2 trong [[w:vi:Lịch Julius|lịch Juliêng]])', ['zh-hans']='$date1（[[w:Old Style and New Style dates|格里历]]$date2）', ['zh-hant']='$date1（[[w:Old Style and New Style dates|格里曆]]$date2）', --default='{{Please translate|$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])</span>', }, ['ad'] = { nDates = 1, ['be-tarask']='$date1 [[w:be-tarask:ад Нараджэньня Хрыста|пасьля Н. Х.]]', bn ='$date1 খ্রিস্টাব্দ', ca ='$date1 dC', cs ='$date1 n. l.', de ='$date1 n. Chr.', el ='$date1 μ.Χ.', en ='$date1 [[w:en:Anno Domini|AD]]', ['en-gb'] ='$date1 [[w:en:Anno Domini|AD]]', ['en-ca'] ='$date1 [[w:en:Anno Domini|AD]]', eo ='$date1 pK', es ='$date1 [[w:es:Anno Dómini|d. C.]]', fa ='$date1 م.', fi ='$date1 jaa.', fr ='$date1 ap. J.-C.', gl ='$date1 d.C.', he ='$date1 לספירה', hu ='i. sz. $date1', hr ='$date1 p. Kr.', hsb='$date1 po Chr.', it ='$date1 d.C.', ja ='西暦$date1', mk ='$date1 н.е.', ml ='ക്രി.വ. $date1', nb ='$date1 e.Kr.', nl ='$date1 n.Chr.', nn ='$date1 e.Kr.', no ='$date1 e.Kr.', pl ='$date1 [[w:pl:naszej ery|n.e.]]', ro ='$date1 d.Hr.', ru ='$date1 н. э.', sk ='$date1 po Kr.', sl ='$date1 n. št.', sv ='$date1 [[w:sv:Efter Kristus|e.Kr.]]', uk ='$date1 н. е.', ur ='$date1 ء', vi ='$date1 [[w:vi:Công Nguyên|CN]]', ['zh-hans'] ='[[w:zh:基督纪年|公元]]$date1', ['zh-hant'] ='[[w:zh:基督纪年|公元]]$date1', default='<span style="color:red">$date1 [[w:en:Anno Domini|AD]]</span>', }, ['ah'] = { nDates = 1, ['be-tarask']='$date1 [[w:be-tarask:Ісламскі каляндар|хіджры]]', bn ='$date1 [[w:bn:ইসলামি বর্ষপঞ্জি|হিজরী]]', cs ='$date1 [[w:cs:Anno Hegirae|AH]]', en ='$date1 [[w:en:Hijri year|AH]]', ['en-gb'] ='$date1 [[w:en:Hijri year|AH]]', ['en-ca'] ='$date1 [[w:en:Hijri year|AH]]', eo ='$date1 post la [[w:eo:Heĝiro|Heĝiro]]', fa ='$date1 ه.ق.', fr ='$date1 [[w:fr:Calendrier musulman|A.H.]]', he ="$date1 [[w:he:הלוח המוסלמי|להג'רה]]", hr ='$date1 god. hidžre', ja ='[[w:ja:ヒジュラ暦|ヒジュラ暦]]$date1', nb ='$date1 [[w:no:Den muslimske kalenderen|A.H.]]', nn ='$date1 [[w:nn:Den muslimske kalenderen|A.H.]]', pl ='$date1 [[w:pl:Kalendarz muzułmański|A.H.]]', ru ='$date1 [[w:ru:Исламский календарь|хиджры]]', sk ='$date1 [[w:sk:A. H.|A. H.]]', sv ='$date1 [[w:sv:Muslimska kalendern|A.H.]]', uk ='$date1 [[w:uk:Мусульманський календар|хіджри]]', ur ='$date1 ھ', vi ='$date1 [[w:vi:Lịch Hồi giáo|AH]]', ['zh-hans'] ='[[w:en:Hijri year|Hijri历]]$date1', ['zh-hant'] ='[[w:en:Hijri year|Hijri曆]]$date1', default='<span style="color:red">$date1 [[w:en:Hijri year|AH]]</span>', }, ['bc'] = { nDates = 1, ar ='$date1 ق.م.', ['be-tarask']='$date1 [[w:be-tarask:да Нараджэньня Хрыста|да Н. Х.]]', bn ='খ্রিস্টপূর্ব $date1', ca ='$date1 [[w:ca:Abans de Crist|aC]]', cs ='$date1 [[w:cs:Př. n. l.|př. n. l.]]', de ='$date1 [[w:de:v. Chr.|v. Chr.]]', el ='$date1 π.Χ.', en ='$date1 [[w:en:Ante Christum Natum|BC]]', ['en-gb'] ='$date1 [[w:en:Ante Christum Natum|BC]]', ['en-ca'] ='$date1 [[w:en:Ante Christum Natum|BC]]', eo ='$date1 aK', es ='$date1 [[w:es:Antes de Cristo|a. C.]]', fa ='$date1 پ.م.', fi ='$date1 eaa.', fr ='$date1 av. J.-C.', gl ='$date1 [[w:gl:Antes de Cristo|a.C.]]', he ='$date1 לפני הספירה', hr ='$date1 [[w:hr:Pr. Kr.|pr. Kr.]]', hsb='$date1 do Chr.', hu ='i. e. $date1', it ='$date1 [[w:it:Avanti Cristo|a.C.]]', ja ='[[w:ja:紀元前|紀元前]]$date1', mk ='$date1 п.н.е.', ml ='ക്രി.മു. $date1', nds='$date1 vör uns Tied', nb ='$date1 f.Kr.', nl ='$date1 v.Chr.', nn ='$date1 f.Kr.', no ='$date1 f.Kr.', pl ='$date1 [[w:pl:przed naszą erą|p.n.e.]]', ro ='$date1 î.Hr.', ru ='$date1 до н. э.', sk ='$date1 [[w:sk:Pred Kristom|pred Kr.]]', sl ='$date1 pr. n. št.', sv ='$date1 [[w:sv:Före Kristus|f.Kr.]]', uk ='$date1 до н. е.', ur ='$date1 ق م', vi ='$date1 [[w:vi:Trước Công Nguyên|TCN]]', ['zh-hans'] ='[[w:zh:基督纪年|公元前]]$date1', ['zh-hant'] ='[[w:zh:基督纪年|公元前]]$date1', default='<span style="color:red">$date1 [[w:en:Ante Christum Natum|BC]]</span>', }, ['bp'] = { nDates = 1, ar ='$date1 [[w:ar:قبل الحاضر|قبل الحاضر]]', be ='$date1 [[w:be-tarask:Да нашых дзён|Да нашых дзён]]', ['be-tarask']='$date1 [[w:be-tarask:Да нашых дзён|Да нашых дзён]]', bn ='বর্তমানের আগে $date1', ca ='$date1 [[w:ca:BP (unitat de temps)|BP]]', cs ='$date1 [[w:cs:B. P.|B. P.]]', de ='$date1 [[w:de:Before Present|BP]]', el ='$date1 [[w:en:Before Present|BP]]', en ='$date1 [[w:en:Before Present|BP]]', ['en-gb'] ='$date1 [[w:en:Before Present|BP]]', ['en-ca'] ='$date1 [[w:en:Before Present|BP]]', eo='$date1 [[w:eo:Before Present|BP]]', es ='$date1 [[w:es:Before Present|BP]]', et ='$date1 [[w:et:Before Present|BP]]', fa ='$date1 پیش از اکنون', fi ='$date1 [[w:fi:BP (ajanlasku)|BP]]', fr ='$date1 [[w:fr:Avant le présent|avant le présent]]', hr ='$date1 [[w:hr:BP|prije današnjice]]', it ='$date1 [[w:it:Before Present|BP]]', ja ='$date1 [[w:ja:BP (年代測定)|BP]]', lv ='$date1 [[w:lv:Pirms mūsdienām|Pirms mūsdienām]]', mk ='$date1 [[w:mk:Пред сегашноста|п.с.]]', ml ='[[w:en:Before Present|ഇന്നത്തെ കാലത്തിനു മുമ്പ്]] $date1', nb ='$date1 [[w:no:Before Present|BP]]', nn ='$date1 [[w:nn:Before Present|BP]]', nl ='$date1 [[w:nl:Before Present|BP]]', no ='$date1 [[w:no:Before Present|BP]]', pl ='$date1 [[w:pl:Before Present|BP]]', pt ='$date1 [[w:pt:Antes do Presente|Antes do Presente]]', ru ='$date1 [[w:ru:До настоящего времени|до н. в.]]', sk ='$date1 [[w:sk:BP (čas)|BP]]', sl ='$date1 [[w:sl:pred sedanjostjo|p. s.]]', sr ='$date1 [[w:sr:Прије садашњости|Прије садашњости]]', sv ='$date1 [[w:sv:B.P.|B.P.]]', uk ='$date1 [[w:uk:Років тому|Років тому]]', ur ='$date1 قبل حاضر', vi ='$date1 [[w:en:Before Present|trước ngày nay]]', ['zh-hans'] ='[[w:zh:距今|距今]]$date1', ['zh-hant'] ='[[w:zh:距今|距今]]$date1', default='<span style="color:red">$date1 [[w:en:Before Present|BP]]</span>', }, } -- List of possible string inputs to "adj", "junction", "era", and "precision" fields -- Each term is matched to its synonym and the role: a - adjective, e - era -- p - precision, c - calendar and combos, and j - conjunction p.Synonyms = { -- adjectives and prepositions ['quarter1']={'1quarter','a'}, ['1stquarter']={'1quarter','a'}, ['1st quarter']={'1quarter','a'}, ['1quarter']={'1quarter','a'}, ['quarter2']={'2quarter','a'}, ['2ndquarter']={'2quarter','a'}, ['2nd quarter']={'2quarter','a'}, ['2quarter']={'2quarter','a'}, ['quarter3']={'3quarter','a'}, ['3rdquarter']={'3quarter','a'}, ['3rd quarter']={'3quarter','a'}, ['3quarter']={'3quarter','a'}, ['quarter4']={'4quarter','a'}, ['4thquarter']={'4quarter','a'}, ['4th quarter']={'4quarter','a'}, ['4quarter']={'4quarter','a'}, ['spring']={'spring','a'}, ['summer']={'summer','a'}, ['fall']={'autumn','a'}, ['autumn']={'autumn','a'}, ['winter']={'winter','a'}, ['beginning']={'early','a'}, ['early']={'early','a'}, ['1half']={'firsthalf','a'}, ['1sthalf']={'firsthalf','a'}, ['1st half']={'firsthalf','a'}, ['firsthalf']={'firsthalf','a'}, ['first half']={'firsthalf','a'}, ['end']={'late','a'}, ['late']={'late','a'}, ['middle']={'mid','a'}, ['mid']={'mid','a'}, ['2half']={'secondhalf','a'}, ['2ndhalf']={'secondhalf','a'}, ['2nd half']={'secondhalf','a'}, ['secondhalf']={'secondhalf','a'}, ['second half']={'secondhalf','a'}, ['<']={'before','a'}, ['b']={'before','a'}, ['before']={'before','a'}, ['>']={'after','a'}, ['a']={'after','a'}, ['after']={'after','a'}, ['~']={'circa','a'}, ['c']={'circa','a'}, ['ca']={'circa','a'}, ['circa']={'circa','a'}, ['by']={'by','a'}, ['from']={'from','a'}, ['until']={'until','a'}, ['uncertain']={'uncertain','a'}, -- eras ['bc']={'bc','e'}, ['bce']={'bc','e'}, ['before present']={'bp','e'}, ['bp']={'bp','e'}, ['ce']={'ad','e'}, ['ad']={'ad','e'}, ['ah']={'ah','e'}, -- conjunctions ['&']={'and','j'}, ['and']={'and','j'}, ['or']={'or','j'}, ['-']={'from-until','j'}, ['–']={'from-until','j'}, ['from-until']={'from-until','j'}, ['between']={'between','j'}, ['circa2']={'circa2','a'}, -- precision ['day']={'day','p'}, ['month']={'month','p'}, ['year']={'year','p'}, ['s']={'decade','p'}, ['decade']={'decade','p'}, ['century']={'century','p'}, ['millennium']={'millennium','p'}, ['million']={'million','p'}, ['billion']={'billion','p'}, -- calendar ['julian']={'julian','c'}, ['islamic']={'islamic','c'}, ['hijri']={'islamic','c'}, -- "Turn of the ..." options are a combos which will be handled in similar way as calendars ['turn of the century']={'turn of the century','c'}, ['century turn']={'turn of the century','c'}, ['turn of the decade']={'turn of the decade','c'}, ['decade turn']={'turn of the decade','c'}, ['turn of the year']={'turn of the year','c'}, ['year turn']={'turn of the year','c'}, -- other dates which will be handled in similar way as calendars ['?']={'unknown','c'}, ['unknown']={'unknown','c'}, ['unknown year']={'year unknown','c'}, ['year unknown']={'year unknown','c'}, } return p 76yetvqy3sp55az4j55sc1tb6i1xtaw 369031 369030 2026-04-01T00:35:11Z Intisar Ali 8681 369031 Scribunto text/plain local Ordinal = require('Module:Ordinal')._Ordinal local Roman = require('Module:Roman')._Numeral local linguistic = require('Module:Linguistic') local p = {} -- === Helper functions ==================================================== -- form of French "of" based on "precision", which is wikibase compatible date precision format: -- 6=millennium, 7=century, 8=decade, 9=year, 10=month, 11=day -- 1 2 3 4 5 mill cent deca year month day local frOf = {'du','du','du','du','du', 'du', 'du', 'de', 'de', 'de', 'du'} local function decYear(state,lang,case) --Declension of word "year" in several languages if state.precision == 9 then yearCase = { fi={xxx='vuosien', gen='vuoden', ill='vuoteen', ptv='vuotta', ela='vuodesta', ine='vuonna'}, sl={insP='letoma', ins='letom', gen='leta', loc='letu'}, hsb={insP='lětami', ins='lětom', gen='lěta', loc='lěće'} } return yearCase[lang][case] .. ' ' else return '' end end local function decCentury(lang,case) --Declension of word "century" in several languages centuryCase = { pl={nom='wiek', gen='wieku', ins='wiekiem', loc='wieku', default = 'wiek'}, hsb={nom='lětstotk', gen='lětstotka', ins='lětstotkom', loc='lětstotku', default = 'lětstotk'} } return centuryCase[lang][case] or centuryCase[lang]['default'] end function decMillennium(lang,case) --Declension of word "century" in several languages millenniumCase = { pl={nom='tysiąclecie', gen='tysiąclecia', ins='tysiącleciem', loc='tysiącleciu', default = 'tysiąclecie'}, hsb={nom='lěttysac', gen='lěttysaca', ins='lěttysacom', loc='lěttysacu', default = 'lěttysac'} } return millenniumCase[lang][case] or millenniumCase[lang]['default'] end --[[ Multiple formats are possible: 1) string with key words "$date1" and "$date2" which will be replaced later by the date strings 2) function which can be used to create output string * Function INPUTS: - date1 and date2 string with date strings. "$date1" and "$date2" can also be used which will be replaced latter - state is a table with full description of the phrase we are trying to construct. It includes state.precision1 (and 2) which is wikibase compatible date precision format: 6=millennium, 7=century, 8=decade, 9=year, 10=month, 11=day 3) table with following fields: * table[1] is either string or a function * table.case is a 2 element table with Grammatical cases used by given language to alter month name or other adjective related to date # 1 and 2 ]] p.Translations = { -- ========================================== -- === Two date phrases ===================== -- ========================================== ['from-until'] = { nDates = 2, ar='من $date1 إلى $date2', ['be-tarask']={'з $date1 да $date2', case={'gen','gen'}}, bn='$date1 থেকে $date2 পর্যন্ত', ca='$date1 fins $date2', cs='$date1 až $date2', da='fra $date1 til $date2', de='$date1 bis $date2', el='από $date1 έως $date2', en='from $date1 until $date2', ['en-gb']='from $date1 until $date2', ['en-ca']='from $date1 until $date2', eo='de $date1 al $date2', es='de $date1 a $date2', et='$date1 kuni $date2', fa='از $date1 تا $date2', fi='$date1–$date2', -- välisenä aikana fr=function(date1, date2, state) -- could actually be better should be "d'octobre à mars 2013' not "de octore 2013 à mars 2013" if state.precision > 10 then -- precision > month return 'du $date1 au $date2' else -- "DE septebmbre" / "D'octobre" return linguistic.of(date1, 'fr') .. " à $date2" end end, gl='de $date1 a $date2', --Template:From until used 'desde $date1 ata $date2' he='מ- $date1 עד $date2', hr='od $date1 do $date2', hsb={'wot $date1 do $date2', case={'gen','gen'}}, hu='$date1 – $date2', it='dal $date1 al $date2', ja='$date1から$date2まで', mk='од $date1 до $date2', ml='$date1 മുതൽ $date2 വരെ', nb='fra $date1 til $date2', nds='$date1 bet $date2', nn='fra $date1 til $date2', nl='$date1 tot $date2', no='fra $date1 til $date2', pl={'od $date1 do $date2', case={'gen','gen'}}, ro='din $date1 până în $date2', pt='de $date1 a $date2', qu="$date1 p'unchawmanta $date2 p\'unchawkama", ru={'с $date1 по $date2', case={'gen','gen'}}, sk={'od $date1 do $date2', case={'gen','gen'}}, sl={'od $date1 do $date2', case={'gen','gen'}}, sv='från $date1 till $date2', uk={'з $date1 до $date2', case={'gen','gen'}}, ur='از $date1 تا $date2', vi='từ $date1 đến $date2', ['zh-hans']='从$date1到$date2', ['zh-hant']='從$date1到$date2', --['default']='{{Please translate|$date1-$date2|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1 - $date2</span>', }, ['between']={ nDates = 2, ar='بين $date1 و $date2', ['be-tarask']={'між $date1 і $date2', case={'ins','ins'}}, bn='$date1 এবং $date2-এর মাঝামাঝি', ca='entre $date1 i $date2', cs={'mezi $date1 a $date2', case={'ins','ins'}}, da='mellem $date1 og $date2', de='zwischen $date1 und $date2', el='μεταξύ $date1 και $date2', en='between $date1 and $date2', ['en-gb']='between $date1 and $date2', ['en-ca']='between $date1 and $date2', eo='inter $date1 kaj $date2', es='entre $date1 y $date2', et='$date1 ja $date2 vahel', fa='بین $date1 و $date2', fi={function(date1, date2, state) return decYear(state,'fi','xxx') .. '$date1 ja $date2 välisenä aikana' end, case={'gen','gen'}}, fr='entre $date1 et $date2', gl='entre $date1 e $date2', he='בין $date1 ו- $date2', hr='između $date1 i $date2', hsb={'mjez $date1 a $date2', case={'ins','ins'}}, hu='$date1 és $date2 között', hi='$date1 और $date2 के बीच', it='tra il $date1 e il $date2', ja='$date1と$date2の間', mk='помеѓу $date1 и $date2', ml='$date1, $date2 എന്നിവയ്ക്കിടയ്ക്ക്', nb='mellom $date1 og $date2', nds='twischen $date1 un $date2', nn='mellom $date1 og $date2', nl='tussen $date1 en $date2', no='mellom $date1 og $date2', pl={'między $date1 a $date2', case={'ins','ins'}}, ro='între $date1 și $date2', pt='entre $date1 e $date2', qu="$date1 p'unchawpa $date2 p'unchawpapas chawpin", ru={'между $date1 и $date2', case={'ins','ins'}}, sk={'medzi $date1 a $date2', case={'ins','ins'}}, sl={function(date1, date2, state) return 'med ' .. decYear(state,'sl','insP') .. '$date1 in $date2' end, case={'ins','ins'}}, sv='mellan $date1 och $date2', uk={'між $date1 та $date2', case={'ins','ins'}}, ur='بین $date1 و $date2', vec='tra el $date1 e el $date2', vi='giữa $date1 và $date2', ['zh-hans']='在$date1到$date2之间', ['zh-hant']='在$date1到$date2之間', --default='{{Please translate|$date1-$date2|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1 - $date2</span>', }, ['or'] = { nDates = 2, ar='$date1 أو $date2', ['be-tarask']='$date1 ці $date2', bn='$date1 অথবা $date2', ca='$date1 o $date2', cs='$date1 nebo $date2', da='$date1 eller $date2', de='$date1 oder $date2', el='$date1 ή $date2', en='$date1 or $date2', ['en-gb']='$date1 or $date2', ['en-ca']='$date1 or $date2', eo='$date1 aŭ $date2', es='$date1 o $date2', et='$date1 või $date2', fa='$date1 یا $date2', fi='$date1 tai $date2', fr='$date1 ou $date2', gl='$date1 ou $date2', he='$date1 או $date2', hr='$date1 ili $date2', hsb='$date1 abo $date2', hu='$date1 vagy $date2', it='$date1 o $date2', ja='$date1または$date2', mk='$date1 или $date2', ml='$date1 അഥവാ $date2', nb='$date1 eller $date2', nn='$date1 eller $date2', nds='$date1 oder $date2', nl='$date1 of $date2', no='$date1 eller $date2', pl='$date1 lub $date2', pt='$date1 ou $date2', qu='$date1 icha $date2', ro='$date1 sau $date2', ru='$date1 или $date2', sk='$date1 alebo $date2', sl='$date1 ali $date2', sv='$date1 eller $date2', uk='$date1 або $date2', ur='$date1 یا $date2', th='$date1 หรือ $date2', vi='$date1 hoặc $date2', ['zh-hans']='$date1或$date2', ['zh-hant']='$date1或$date2', default=function(date1, date2, state) return linguistic.conj({date1, date2}, state.lang, 'or') end, }, ['and'] = { nDates = 2, ar='$date1 و $date2', ['be-tarask']='$date1 і $date2', bn='$date1 এবং $date2', ca='$date1 i $date2', cs='$date1 a $date2', da='$date1 og $date2', de='$date1 und $date2', el='$date1 και $date2', en='$date1 and $date2', ['en-gb']='$date1 and $date2', ['en-ca']='$date1 and $date2', eo='$date1 kaj $date2', es='$date1 y $date2', et='$date1 ja $date2', fa='$date1 و $date2', fi='$date1 ja $date2', fr='$date1 et $date2', gl='$date1 e $date2', he='$date1 ו- $date2', hu='$date1 és $date2', hsb='$date1 a $date2', it='$date1 e $date2', ja='$date1および$date2', mk='$date1 и $date2', ml='$date1 ഒപ്പം $date2', nb='$date1 og $date2', nn='$date1 og $date2', nds='$date1 un $date2', nl='$date1 en $date2', no='$date1 og $date2', pl='$date1 i $date2', pt='$date1 e $date2', qu='$date1wan $date2pas', ro='$date1 și $date2', ru='$date1 и $date2', sk='$date1 a $date2', sl='$date1 in $date2', sv='$date1 och $date2', uk='$date1 та $date2', ur='$date1 و $date2', vi='$date1 và $date2', ['zh-hans']='$date1和$date2', ['zh-hant']='$date1和$date2', default=function(date1, date2, state) return linguistic.conj({date1, date2}, state.lang, 'and') end, }, -- ========================================== -- === Prepositions ========================= -- ========================================== ['by'] = { nDates = 1, ar='حوالي $date1', ['be-tarask']={'да $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1 কর্তৃক', ca='vers $date1', cs={'kolem $date1', case={'gen',''}}, da='mod $date1', de='spätestens $date1', el='έως $date1', en='by $date1', ['en-gb']='by $date1', ['en-ca']='by $date1', eo='ne post $date1', es='para $date1', et='hiljemalt $date1', fa='توسط $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','ill') .. '$date1 mennessä' end, case={'ill',''}}, fr='$date1 (au plus tard)', gl='cara a $date1', he='עד $date1', hr='do $date1', hsb={'do $date1', case={'gen',''}}, it='entro il $date1', ja='$date1まで', mk='кон $date1', ml='$date1-ൽ', nb='innen $date1', nn='innan $date1', nds='$date1 oder vördem al', nl='tegen $date1', no='innen $date1', pl={'przed $date1', case={'ins',''}}, pt='por $date1', qu="$date1 p'unchawkama", ro='de $date1', ru={'к $date1', case={'dat',''}}, sk={'okolo $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'najpozneje ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='senast $date1', uk={'до $date1', case={'dat',''}}, ur='توسط $date1', vi='vào $date1', -- need to insert "đã" somewhere later in the sentence --> ['zh-hans']='$date1前后', ['zh-hant']='$date1前后', --default='{{Please translate|by $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">by $date1</span>', }, ['before'] = { nDates = 1, ar='قبل $date1', ['be-tarask']={'перад $date1', case={'ins',''}}, bn='$date1-এর আগে', bg='Преди $date1', ca='abans $date1', cs={'před $date1', case={'ins',''}}, da='før $date1', de='vor $date1', el='πριν από $date1', en='before $date1', ['en-gb']='before $date1', ['en-ca']='before $date1', eo='antaŭ $date1', es='antes de $date1', et='enne $date1', fa='پیش از $date1', fi={function(date1, state) return 'ennen ' .. decYear(state,'fi','ptv') .. '$date1' end, case={'ptv',''}}, fr='avant $date1', gl='antes do $date1', he='לפני $date1', hr='prije $date1', hsb={'do $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 előtt', it='prima del $date1', ja='$date1より前', mk='пред $date1', ml='$date1-നു മുമ്പ്', nb='før $date1', nn='før $date1', nds='vör $date1', nl='voor $date1', no='før $date1', pl={'przed $date1', case={'ins',''}}, pt='antes de $date1', qu="$date1 p'unchaw ñawpan", ro='înainte de $date1', ru={'ранее $date1', case={'gen',''}}, sk={'pred $date1', case={'ins',''}}, sl={function(date1, state) return 'pred ' .. decYear(state,'sl','ins') .. ' $date1' end, case={'ins',''}}, sv='före $date1', uk={'до $date1', case={'gen',''}}, ur='قبل $date1', vi='trước $date1', ['zh-hans']='在$date1之前', ['zh-hant']='在$date1之前', --default='{{Please translate|before $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">before $date1</span>', }, ['from'] = { nDates = 1, ar='من $date1', ['be-tarask']={'з $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1 থেকে', cs={'od $date1', case={'gen',''}}, de='Seit $date1', el='από $date1', en='from $date1', ['en-gb']='from $date1', ['en-ca']='from $date1', eo='ekde $date1', es='desde $date1', et='alates $date1', fa='از $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','ela') .. '$date1 alkaen' end, case={'ela',''}}, fr= function(date1, state) return 'à partir '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, gl='desde o $date1', he='מ- $date1', hr='od $date1', hsb={'wot $date1', case={'gen',''}}, it='dal $date1', ja='$date1から', nds='vonaf $date1', mk='од $date1', nb='fra $date1', nn='frå $date1', ml='$date1 മുതൽ', nl='vanaf $date1', no='fra $date1', pl={'od $date1', case={'gen',''}}, qu="$date1 p'unchawmanta", ro='din $date1', ru={'С $date1', case={'gen',''}}, sk={'od $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'od ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='från $date1', uk={'з $date1', case={'gen',''}}, ur='از $date1', vi='từ $date1', ['zh-hans']='自$date1', ['zh-hant']='自$date1', --default='{{Please translate|from $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">from $date1</span>', }, ['until'] = { nDates = 1, ['be-tarask']={'усутыч да $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1 পর্যন্ত', cs={'do $date1', case={'gen', ''}}, de='bis $date1', en='until $date1', ['en-gb']='until $date1', ['en-ca']='until $date1', eo='ĝis $date1', es='hasta $date1', fr=function(date1, state) if state.precision > 10 then -- precision > month return "jusqu'au $date1" else return "jusqu'à $date1" end end, hr='do $date1', hsb={'do $date1', case={'gen',''}}, it='al $date1', nb= 'til $date1', nl= 'tot $date1', nn= 'til $date1', pl={'do $date1', case={'gen',''}}, ru={'вплоть до $date1', case={'gen',''}}, sk={'do $date1', case={'gen', ''}}, uk={'аж до $date1', case={'gen',''}}, ur='تک $date1', ['zh-hans']='直到$date1', ['zh-hant']='直到$date1', --default='{{Please translate|until $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">until $date1</span>', }, ['after'] = { nDates = 1, ar='بعد $date1', ['be-tarask']={'пасьля $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর পরে', ca='desprès $date1', cs={'po $date1', case={'loc',''}}, de='nach $date1', da='efter $date1', el='μετά από $date1', en='after $date1', ['en-gb']='after $date1', ['en-ca']='after $date1', eo='post $date1', es='después de $date1', et='pärast $date1', fa='پس از $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 jälkeen' end, case={'gen',''}}, fr='après $date1', gl='despois do $date1', he='לאחר $date1', hr='nakon $date1', hu='$date1 után', hsb={'po $date1', case={'loc',''}}, it='dopo il $date1', ja='$date1より後', mk='по $date1', ml='$date1-നു ശേഷം', nb='etter $date1', nn='etter $date1', nds='na $date1', nl='na $date1', no='etter $date1', pl={'po $date1', case={'loc',''}}, pt='após $date1', qu="$date1 p'unchaw qhipan", ro='după $date1', ru={'после $date1', case={'gen',''}}, sk={'po $date1', case={'loc',''}}, sl={function(date1, state) return 'po ' .. decYear(state,'sl','loc') .. ' $date1' end, case={'loc',''}}, sv='efter $date1', uk={'після $date1', case={'gen',''}}, ur='بعد $date1', vi='sau $date1', ['zh-hans']='在$date1之后', ['zh-hant']='在$date1之後', --default='{{Please translate|after $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">after $date1</span>', }, -- ========================================== -- === Adjectives =========================== -- ========================================== ['early'] = { nDates = 1, ar='بداية $date1', ['be-tarask']={'пачатак $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর শুরুতে', ca='al principi de $date1', cs={'začátek $date1', case={'gen',''}}, da='tidlig $date1', de='Anfang $date1', el='αρχές του $date1', en='early $date1', ['en-gb']='early $date1', ['en-ca']='early $date1', eo='komence de $date1', es='a principios de $date1', et='$date1 algus', fa='اوایل $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 alku' end, case={'gen',''}}, fr='début $date1', gl='a principios de $date1', he='תחילת $date1', hr='početak $date1', hsb={'spočatk $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 elején', it='inizio del $date1', ja='$date1初頭', mk='почеток на $date1', ml='$date1 ആദ്യപാദം', nb='tidlig $date1', nn='tidleg $date1', nds='Anfang $date1', nl='begin $date1', no='tidlig $date1', pl={'początek $date1', case={'gen',''}}, pt='a princípios de $date1', qu="$date1 ñawpaq p'unchawkunapi", ro='începând cu $date1', ru={'начало $date1', case={'gen',''}}, sk={'začiatok $date1', case={'gen',''}}, sl=function(date1, state)-- could actually be better should be "d'octobre à mars 2013' not "de octore 2013 à mars 2013" if state.precision == 9 then -- precision > month return 'zgodnje leto $date1' else -- "DE septebmbre" / "D'octobre" return 'zgodnji $date1' end end, sv='början av $date1', uk={'початок $date1', case={'gen',''}}, ur='ابتدا $date1', vi='đầu năm $date1', ['zh-hans']='$date1早期', ['zh-hant']='$date1早期', --default='{{Please translate|early $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">early $date1</span>', }, ['mid'] = { nDates = 1, ar='منتصف $date1', ['be-tarask']={'сярэдзіна $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর মাঝামাঝি', ca='a mitjan $date1', cs={'polovina $date1', case={'gen',''}}, da='midten af $date1', de='Mitte $date1', el='μέσα του $date1', en='mid $date1', ['en-gb']='mid $date1', ['en-ca']='mid $date1', eo='meze de $date1', es='a mediados de $date1', et='$date1 keskel', fa='اواسط $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 puoliväli' end, case={'gen',''}}, fr='mi $date1', gl='a mediados de $date1', he='אמצע $date1', hr='sredina $date1', hsb={'srjedź $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 közepén', it='metà del $date1', ja='$date1半ば', mk='средина на $date1', ml='$date1 മദ്ധ്യം', nb='midten av $date1', nn='midten av $date1', nds='Midd $date1', nl='midden $date1', no='midten av $date1', pl={'środek $date1', case={'gen',''}}, pt='meados de $date1', qu="$date1 chawpin p'unchawkunapi", ro='mijlocul lui $date1', ru={'середина $date1', case={'gen',''}}, sk={'polovica $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'sredina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='mitten av $date1', uk={'середина $date1', case={'gen',''}}, ur='وسط $date1', vi='giữa năm $date1', ['zh-hans']='$date1中期', ['zh-hant']='$date1中期', --default='{{Please translate|mid $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">mid $date1</span>', }, ['late'] = { nDates = 1, ar='نهاية $date1', bn='$date1-এর শেষে', ['be-tarask']={'канец $date1', case={'gen',''}}, ca='al final de $date1', cs='konec $date1', da='sen $date1', de='Ende $date1', el='τέλη του $date1', en='late $date1', ['en-gb']='late $date1', ['en-ca']='late $date1', eo='fine de $date1', es='a fines de $date1', et='$date1 lõpp', fa='اواخر $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 loppu' end, case={'gen',''}}, fr='fin $date1', gl='a finais de $date1', he='סוף $date1', hr='kraj $date1', hsb={'kónc $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 végén', it='fine del $date1', ja='$date1末', mk='крајот на $date1', ml='$date1 അന്ത്യപാദം', nb='sent $date1', no='seint $date1', nds='Enn $date1', nl='eind $date1', no='sent $date1', pl={'koniec $date1', case={'gen',''}}, pt='ao final de $date1', qu="$date1 qhipaq p'unchawkunapi", ro='sfârșitul lui $date1', ru={'конец $date1', case={'gen',''}}, sk={'koniec $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'pozno ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='slutet av $date1', uk={'кінець $date1', case={'gen',''}}, ur='اخیر $date1', vi='cuối năm $date1', ['zh-hans']='$date1晚期', ['zh-hant']='$date1晚期', --default='{{Please translate|late $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">late $date1</span>', }, ['circa'] = { nDates = 1, ar='حوالي $date1', ['be-tarask']={'каля $date1', case={'gen',''}}, bn='প্রায় $date1', ca='cap a $date1', cs='cca $date1', da='ca. $date1', de='etwa $date1', el='περ. $date1', en='circa $date1', ['en-gb']='circa $date1', ['en-ca']='circa $date1', eo='ĉirkaŭ $date1', es='hacia $date1', -- suggestion use "hacia"/"hacia el" or leave the latin circa or ca. et='ca. $date1', fa='حوالی $date1', -- template:Circa used 'حدود $date1' fi={function(date1, state) return 'suunnilleen ' .. decYear(state,'fi','ine') .. '$date1' end, case={'ine',''}}, -- template:Circa used 'noin $date1' fr=function(date1, state) if state.precision >= 11 then -- precision >= day return 'vers le $date1' else return 'vers $date1' end end, gl='entre $date1', -- template:Circa used 'cara a $date1' he='בסביבות $date1', hr='oko $date1', hsb={'wokoło $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 körül', it='$date1 circa', ja='$date1頃', ko='$date1경', mk='~ $date1', -- template:Circa used 'o. $date1' nb='ca. $date1', nn='ca. $date1', nds='üm un bi $date1', nl='ca. $date1', no='ca. $date1', pl={'około $date1', case={'gen',''}}, pt='cerca de $date1', qu='$date1chá', ro='circa $date1', ru={'около $date1', case={'gen',''}}, sk='cca $date1', sl={function(date1, state) return 'ok. ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='c:a $date1', -- template:Circa used 'ca $date1' uk={'близько $date1', case={'gen', ''}}, ur='قریباً $date1', vi='vào khoảng $date1', ['zh-hans']='约$date1', ['zh-hant']='約$date1', --default='{{Please translate|circa $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">circa $date1</span>', }, ['uncertain'] = { nDates = 1, ['zh-hans']='$date1（？）', ['zh-hant']='$date1（？）', default='$date1 (?)', }, ['year unknown']= { nDates = 0, ca='Any desconegut', ['be-tarask']='Год невядомы', bn='অজানা বছর', cs='neznámý rok', de='Jahr unbekannt', el='άγνωστο έτος', en='year unknown', ['en-gb']='year unknown', ['en-ca']='year unknown', eo='jaro nesciata', es='Año desconocido', fa='سال نامعلوم', fi='tuntematon vuosi', fr='Année inconnue', he='שנה לא ידועה', hsb='lěto njeznate', hr='nepoznata godina', it='anno sconosciuto', ja='年代不明', la='Sine anno', ml='വർഷം ലഭ്യമല്ല', mk='непозната година', nb='ukjent år', nn='ukjent år', nl='zonder jaar', no='ukjent år', pl='rok nieznany', qu='Mana riqsisqa wata', ru='Год неизвестен', sk='neznámy rok', sl='neznano leto', sv='Okänt år', uk='рік невідомий', ur='سال نامعلوم', vi='không rõ năm', ['zh-hans']='年份未知', ['zh-hant']='年份未知', --default='{{Please translate|year unknown|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">year unknown</span>', }, -- ========================================== -- === Parts of a whole ===================== -- ========================================== ['firsthalf'] = { nDates = 1, ar='النصف الأول من $date1', ['be-tarask']={'першая палова $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর প্রথমার্ধ', ca='1a meitat de $date1', cs={'1. polovina $date1', case={'gen',''}}, da='1. halvdel af $date1', de='1. Hälfte $date1', el='πρώτο μισό του $date1', en='first half of $date1', ['en-gb']='first half of $date1', ['en-ca']='first half of $date1', eo='unua duono de $date1', es='primera mitad de $date1', et='$date1 esimene pool', fa='نیمهٔ نخست $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 alkupuolisko' end, case={'gen',''}}, fr='1^re moitié de $date1', gl='primeira metade de $date1', he='במחצית הראשונה של $date1', hsb={'prěnja połojca $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 első felében', hr='prva polovina $date1', it='prima metà del $date1', ja='$date1上半期', mk='прва половина на $date1', ml='$date1 ആദ്യപകുതി', nb='første halvdel av $date1', nn='fyrste halvdelen av $date1', nds='1. Helft $date1', nl='eerste helft $date1', no='første halvdel av $date1', pl={'pierwsza połowa $date1', case={'gen',''}}, pt='primeira metade de $date1', qu='$date1 ñawpaq kuskanpi', ro='prima jumătate a lui $date1', ru={'первая половина $date1', case={'gen',''}}, sk={'1. polovica $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'prva polovica ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='första halvan av $date1', uk={'перша половина $date1', case={'gen',''}}, ur='نصف اول $date1', vi='nửa đầu năm $date1', ['zh-hans']='$date1上半期', ['zh-hant']='$date1上半期', --default='{{Please translate|first half of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">first half of $date1</span>', }, ['secondhalf'] = { nDates = 1, ar='النصف الثاني من $date1', ['be-tarask']={'другая палова $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর দ্বিতীয়ার্ধ', ca='2a meitat de $date1', cs={'2. polovina $date1', case={'gen',''}}, da='2. halvdel af $date1', de='2. Hälfte $date1', el='δεύτερο μισό του $date1', en='second half of $date1', ['en-gb']='second half of $date1', ['en-ca']='second half of $date1', eo='dua duono de $date1', es='segunda mitad de $date1', et='$date1 teine pool', fa='نیمهٔ دوم $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 loppupuolisko' end, case={'gen',''}}, fr='2^e moitié de $date1', gl='segunda metade de $date1', he='במחצית השנייה של $date1', hsb={'druha połojca $date1', case={'gen',''}}, hr='druga polovina $date1', hu='$date1 második felében', it='seconda metà del $date1', ja='$date1下半期', mk='втора половина на $date1', ml='$date1 രണ്ടാം പകുതി', nb='andre halvdel av $date1', nn='andre halvdelen av $date1', nds='2. Helft vun $date1', nl='tweede helft $date1', no='andre halvdel av $date1', pl={'druga połowa $date1', case={'gen',''}}, pt='segunda metade de $date1', qu='$date1 qhipaq kuskanpi', ro='a doua jumătate a lui $date1', ru={'вторая половина $date1', case={'gen',''}}, sk={'2. polovica $date1', case={'gen',''}}, sl={'druga polovica {{IfNum | $date0 | leta}} $date1', case={'gen',''}}, sv='andra halvan av $date1', uk={'друга половина $date1', case={'gen',''}}, ur='نصف آخر $date1', vi='nửa cuối năm $date1', ['zh-hans']='$date1下半期', ['zh-hant']='$date1下半期', --default='{{Please translate|second half of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">second half of $date1</span>', }, ['1quarter']= { nDates = 1, bn='$date1-এর প্রথম ত্রৈমাসিক', ['be-tarask']={'першая чвэрць $date1', case={'gen',''}}, cs={'1. čtvrtina $date1', case={'gen',''}}, de='erstes Viertel $date1', en='first quarter of $date1', ['en-gb']='first quarter of $date1', ['en-ca']='first quarter of $date1', eo='unua kvarono de $date1', es='primer cuarto del $date1', fa='ربع نخست $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 ensimmäinen neljännes' end, case={'gen',''}}, fr= function(date1, state) return 'premier quart '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, he='רבעון ראשון של $date1', hsb={'prěnja štwórćina $date1', case={'gen',''}}, hr='prva četvrtina $date1', it='primo quarto del $date1', ja='$date1第1四半期', nb='første kvartal av $date1', nl='eerste kwart $date1', nn='fyrste kvartalet av $date1', no='første kvartal av $date1', pl={'pierwsza ćwiartka $date1', case={'gen',''}}, qu='$date1 ñawpaq ñiqin tawa phatmanpi', ru={'первая четверть $date1', case={'gen',''}}, sk={'1. štvrtina $date1', case={'gen',''}}, sl={'prva četrtina {{IfNum | $date0 | leta}} $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'prva četrtina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='första kvartalet av $date1', uk={'1-ша чверть $date1', case={'gen',''}}, ur='پہلی سہ ماہی $date1', vi='quý 1 năm $date1', ['zh-hans']='$date1第一季度', ['zh-hant']='$date1第一季度', --default='{{Please translate|first quarter of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">first quarter of $date1</span>', }, ['2quarter']= { nDates = 1, ['be-tarask']={'другая чвэрць $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর দ্বিতীয় ত্রৈমাসিক', cs={'2. čtvrtina $date1', case={'gen',''}}, de='zweites Viertel $date1', en='second quarter of $date1', ['en-gb']='second quarter of $date1', ['en-ca']='second quarter of $date1', eo='dua kvarono de $date1', es='segundo cuarto del $date1', fa='ربع دوم $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 toinen neljännes' end, case={'gen',''}}, fr= function(date1, state) return 'deuxième quart '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, he='רבעון שני של $date1', hsb={'druha štwórćina $date1', case={'gen',''}}, hr='druga četvrtina $date1', it='secondo quarto del $date1', ja='$date1第2四半期', nb='andre kvartal av $date1', nl='tweede kwart $date1', nn='andre kvartalet av $date1', no='andre kvartal av $date1', pl={'druga ćwiartka $date1', case={'gen',''}}, qu='$date1 iskay ñiqin tawa phatmanpi', ru={'вторая четверть $date1', case={'gen',''}}, sk={'2. štvrtina $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'druga četrtina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='andra kvartalet av $date1', uk={'2-га чверть $date1', case={'gen',''}}, ur='دوسری سہ ماہی $date1', vi='quý 2 năm $date1', ['zh-hans']='$date1第二季度', ['zh-hant']='$date1第二季度', --default='{{Please translate|second quarter of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">second quarter of $date1</span>', }, ['3quarter']= { nDates = 1, ['be-tarask']={'трэцяя чвэрць $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর তৃতীয় ত্রৈমাসিক', cs={'3. čtvrtina $date1', case={'gen',''}}, de='drittes Viertel $date1', en='third quarter of $date1', ['en-gb']='third quarter of $date1', ['en-ca']='third quarter of $date1', eo='tria kvarono de $date1', es='tercer cuarto del $date1', fa='ربع سوم $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 kolmas neljännes' end, case={'gen',''}}, fr= function(date1, state) return 'troisième quart '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, he='רבעון שלישי של $date1', hsb={'třeća štwórćina $date1', case={'gen',''}}, hr='treća četvrtina $date1', it='terzo quarto del $date1', ja='$date1第3四半期', nb='tredje kvartal av $date1', nl='derde kwart $date1', nn='tredje kvartalet av $date1', no='tredje kvartal av $date1', pl={'trzecia ćwiartka $date1', case={'gen',''}}, qu='$date1 kimsa ñiqin tawa phatmanpi', sk={'3. štvrtina $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'tretja četrtina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, ru={'третья четверть $date1', case={'gen',''}}, sv='tredje kvartalet av $date1', uk={'3-тя чверть $date1', case={'gen',''}}, ur='تیسری سہ ماہی $date1', vi='quý 3 năm $date1', ['zh-hans']='$date1第三季度', ['zh-hant']='$date1第三季度', --default='{{Please translate|third quarter of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">third quarter of $date1</span>', }, ['4quarter']= { nDates = 1, ['be-tarask']={'чацьвёртая чвэрць $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর চতুর্থ ত্রৈমাসিক', cs={'4. čtvrtina $date1', case={'gen',''}}, de='letztes Viertel $date1', en='fourth quarter of $date1', ['en-gb']='fourth quarter of $date1', ['en-ca']='fourth quarter of $date1', eo='kvara kvarono de $date1', es='último cuarto del $date1', fa='ربع چهارم $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 viimeinen neljännes' end, case={'gen',''}}, fr= function(date1, state) return 'quatrième quart '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, he='רבעון רביעי של $date1', hsb={'poslednja štwórćina $date1', case={'gen',''}}, hr='četvrta četvrtina $date1', it='quarto quarto del $date1', ja='$date1第4四半期', nb='fjerde kvartal av $date1', nl='vierde kwart $date1', nn='tredje kvartalet av $date1', no='fjerde kvartal av $date1', pl={'czwarta ćwiartka $date1', case={'gen',''}}, qu='$date1 qhipaq ñiqin tawa phatmanpi', ru={'последняя четверть $date1', case={'gen',''}}, sk={'4. štvrtina $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'zadnja četrtina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='fjärde kvartalet av $date1', uk={'4-та чверть $date1', case={'gen',''}}, ur='چوتھی سہ ماہی $date1', vi='quý 4 năm $date1', ['zh-hans']='$date1第四季度', ['zh-hant']='$date1第四季度', --default='{{Please translate|forth quarter of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">forth quarter of $date1</span>', }, -- ========================================== -- === Seasons ============================== -- ========================================== ['spring'] = { nDates = 1, ar='ربيع $date1', ['be-tarask']='вясна $date1', bn='বসন্তকাল $date1', ca='primavera $date1', cs={'jaro $date1', case={'gen', ''}}, da='Forår $date1', de='Frühling $date1', en='Spring $date1', ['en-gb']='Spring $date1', ['en-ca']='Spring $date1', eo='printempo $date1', es='primavera de $date1', et='$date1 kevad', fa='بهار $date1', fi='Kevät $date1', fr='printemps $date1', gl='primavera $date1', he='אביב $date1', hr='proljeće $date1', hsb='nalěćo $date1', hu='$date1 tavasza', it='primavera $date1', ja='{{#if:$date1|$date1年}}春', mk='пролет $date1', ml='$date1 വസന്തം', nb='våren $date1', nds='Vörjohr $date1', nn='våren $date1', nl='voorjaar $date1', no='våren $date1', pl='wiosna $date1', pt='primavera de $date1', ro='primăvara lui $date1', ru='весна $date1', sk={'jar $date1', case={'gen', ''}}, sl='pomlad $date1', sv='våren $date1', uk='весна $date1', ur='بہار $date1', vi='mùa đông năm $date1', ['zh-hans']='{{#if:$date1|$date1年}}春季', ['zh-hant']='{{#if:$date1|$date1年}}春季', --default='{{Please translate|Spring $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">Spring $date1</span>', }, ['summer'] = { nDates = 1, ar='صيف $date1', ['be-tarask']='лета $date1', bn='গ্রীষ্মকাল $date1', ca='estiu $date1', cs={'léto $date1', case={'gen', ''}}, da='Sommer $date1', de='Sommer $date1', en='Summer $date1', ['en-gb']='Summer $date1', ['en-ca']='Summer $date1', eo='somero $date1', es='verano de $date1', et='$date1 suvi', fa='تابستان $date1', fi='Kesä $date1', fr='été $date1', gl='verán $date1', he='קיץ $date1', hr='ljeto $date1', hsb='lěćo $date1', hu='$date1 nyara', it='estate $date1', ja='{{#if:$date1|$date1年}}夏', mk='лето $date1', ml='$date1 വേനൽ', nb='sommeren $date1', nds='Sommer $date1', nn='sumaren $date1', nl='zomer $date1', no='sommeren $date1', pl='lato $date1', pt='verão de $date1', ro='vara lui $date1', ru='лето $date1', sk={'leto $date1', case={'gen', ''}}, sl='poletje $date1', sv='sommaren $date1', uk='літо $date1', ur='گرما $date1', vi='mùa hè năm $date1', ['zh-hans']='{{#if:$date1|$date1年}}夏季', ['zh-hant']='{{#if:$date1|$date1年}}夏季', --default='{{Please translate|SAutumn $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">Summer $date1</span>', }, ['autumn'] = { nDates = 1, ar='خريف $date1', ['be-tarask']='восень $date1', bn='শরত্কাল $date1', ca='tardor $date1', cs={'podzim $date1', case={'gen', ''}}, da='Efterår $date1', de='Herbst $date1', en='Autumn $date1', ['en-gb']='Autumn $date1', ['en-ca']='Autumn $date1', eo='aŭtuno $date1', es='otoño de $date1', et='$date1 sügis', fa='پاییز $date1', fi='Syksy $date1', fr='automne $date1', gl='outono $date1', he='סתיו $date1', hr='jesen $date1', hsb='nazyma $date1', hu='$date1 ősze', it='autunno $date1', ja='{{#if:$date1|$date1年}}秋', mk='есен $date1', ml='$date1 ശരത്കാലം', nb='høsten $date1', nds='Harvst $date1', nn='hausten $date1', nl='herfst $date1', no='høsten $date1', pl='jesień $date1', pt='outono de $date1', ro='toamna lui $date1', ru='осень $date1', sk={'jeseň $date1', case={'gen', ''}}, sl='jesen $date1', sv='hösten $date1', uk='осінь $date1', ur='خزاں $date1', vi='mùa thu năm $date1', ['zh-hans']='{{#if:$date1|$date1年}}秋季', ['zh-hant']='{{#if:$date1|$date1年}}秋季', --default='{{Please translate|Autumn $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">Autumn $date1</span>', }, ['winter'] = { nDates = 1, ar='شتاء $date1', ['be-tarask']='зіма $date1', bn='শীতকাল $date1', ca='hivern $date1', cs={'zima $date1', case={'gen', ''}}, da='Vinter $date1', de='Winter $date1', en='Winter $date1', ['en-gb']='Winter $date1', ['en-ca']='Winter $date1', eo='vintro $date1', es='invierno de $date1', et='$date1 talv', fa='زمستان $date1', fi='Talvi $date1', fr='hiver $date1', gl='inverno $date1', he='חורף $date1', hr='zima $date1', hsb='zyma $date1', hu='$date1 tele', it='inverno $date1', ja='{{#if:$date1|$date1年}}冬', mk='зима $date1', ml='$date1 ശൈത്യകാലം', nds='Winter $date1', nl='winter $date1', nb='vinteren $date1', nn='vinteren $date1', no='vinteren $date1', pl='zima $date1', pt='inverno de $date1', ro='iarna lui $date1', ru='зима $date1', sk={'zima $date1', case={'gen', ''}}, sl='zima $date1', sv='vintern $date1', uk='зима $date1', ur='سرما $date1', vi='mùa đông năm $date1', ['zh-hans']='{{#if:$date1|$date1年}}冬季', ['zh-hant']='{{#if:$date1|$date1年}}冬季', --default='{{Please translate|Winter $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">Winter $date1</span>', }, -- ========================================== -- === Decade/Century/Millennium ============ -- ========================================== ['decade'] = { nDates = 1, ar='أعوام $date1', ['be-tarask']='$date1-я гады', bn='$date1-এর দশক', ca='dècada del $date1', cs=function(date1, state) return ((date1 % 100 == 0) and 'první dekáda' or ((date1 % 100) .. '. léta')) .. ' ' .. (math.floor(date1 / 100) + 1) .. '. století' end, da="$date1'erne", de='$date1er-Jahre', el='δεκαετία του $date1', en='$date1s', ['en-gb']='$date1s', ['en-ca']='$date1s', eo='$date1-aj jaroj', es='años $date1', et='$date1ndad', fa='دههٔ $date1', fi='$date1-luvulla', fr='années $date1', gl='anos $date1', he='שנות ה-$date1', hr='$date1-ih', hsb='$date1te lěta', hu='$date1-s évek', it="{{#ifexpr: $date1 mod 100 = 0 | primo decennio del {{Roman|{{#expr: ($date1 / 100) + 1}}}} sec. | anni '{{#expr: $date1 mod 100 }} del {{Roman|{{#expr: floor($date1 / 100) + 1}}}} sec.}}", ja='$date1年代', mk='$date1-ти', ml='ദശകം $date1-ൽ', nb='$date1-årene', nn='$date1-åra', nds='Johren $date1', nl='jaren $date1', no='$date1-årene', pl=function(date1, state) local str = 'lata '..(date1 % 100)..'. ' if (date1 % 100 == 0) then str = 'pierwsza dekada ' elseif (date1 % 100 == 10) then str = 'druga dekada ' end return str .. Roman(math.floor(date1 / 100) + 1) .. ' wieku' end, pt='década de $date1', qu='$date1 watakuna', ro='anii $date1', ru='$date1-е годы', sk=function(date1, state) return ((date1 % 100 == 0) and 'prvé desaťročie' or ((date1 % 100) .. '. roky')) .. ' ' .. (math.floor(date1 / 100) + 1) .. '. storočia' end, sl='$date1-ta leta', sv='$date1-talet{{#switch:$date1|1300|1400|1500|1600|1700|1800|1900|2000|2100=&nbsp;(decennium)}}', uk='$date1-ті роки', ur='دہائی $date1', vi='thập niên $date1', ['zh-hans']='$date1年代', ['zh-hant']='$date1年代', --default='{{Please translate|$date1s|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1s</span>', }, ['century'] = { nDates = 1, ar='القرن $date1', ['be-tarask']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'be-tarask') .. ' стагодзьдзе' end, bn=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'bn') .. ' শতাব্দী' end, ca='segle {{small-caps|{{lc:{{Roman year|$date1}}}}}}', cs='$date1. století', da='$date1. århundrede', de='$date1. Jahrhundert', el='$date1ος αιώνας', en=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en') .. ' century' end, ['en-gb']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en-gb') .. ' century' end, ['en-ca']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en-ca') .. ' century' end, eo='$date1-a jarcento', es=function(date1, state) return 'siglo ' .. Roman(date1) end, et='$date1. sajand', fa='سدهٔ $date1', fi='{{#expr: ($date1 - 1) * 100}}-luvulla', fr=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'fr', 'roman', 'm') .. ' siècle' end, gl=function(date1, state) return 'século ' .. Roman(date1) end, he='המאה ה-$date1', hr='$date1. stoljeće', hsb='$date1. lětstotk', hu='$date1. évszázad', it=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' sec.' end, ja='$date1世紀', la='saeculum $date1', mk=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' век' end, ml='$date1-ആം നൂറ്റാണ്ട്', nb=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'nb') .. ' århundre' end, nn=function(date1, state) return 'det ' .. Ordinal(date1, 'no') .. ' århundre' end, nds='$date1. Johrhunnert', nl='$date1e eeuw', no=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'no') .. ' århundre' end, pl=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' ' .. decCentury('pl',state.case) end, pt=function(date1, state) return 'século ' .. Roman(date1) end, qu='$date1 ñiqin pachakwata', ro='secolul al $date1-lea', ru=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' век' end, sk='$date1. storočie', sl=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'sl') .. '. stoletje' end, sv='{{#expr:$date1 - 1}}00-talet', tt=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' гасыр' end, uk=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' ст.' end, ur='صدی $date1', vi='thế kỷ $date1', ['zh-hans']='$date1世纪', ['zh-hant']='$date1世紀', default='<span style="color:red">$date1 century</span>', }, ['millennium'] = { nDates = 1, ['be-tarask']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'be-tarask') .. ' тысячагодзьдзе' end, bn=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'bn') .. ' সহস্রাব্দ' end, cs='$date1. tisíciletí', de='$date1. Jahrtausend', en=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en') .. ' millennium' end, ['en-gb']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en-gb') .. ' millennium' end, ['en-ca']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en-ca') .. ' millennium' end, eo='$date1-a jarmilo', es=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' milenio' end, fa=function(date1, state) return 'هزارهٔ ' .. Ordinal(date1, 'fa') end, fr=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'fr', 'roman', 'm') .. ' millénaire' end, hr='$date1. tisućljeće', hsb='$date1. lěttysac', it=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' millennio' end, ja='$date1千年紀', la='millennium $date1', nb=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'nb') .. ' årtusen' end, nn=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'no') .. ' tusenår' end, nl='$date1e millennium', no=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'no') .. ' årtusen' end, pl=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' ' .. decMillennium('pl',state.case) end, pt=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' milénio' end, qu='$date1 ñiqin waranqawata', ru=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' тысячелетие' end, sk='$date1. tisícročie', sl=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'sl') .. '. tisočletje' end, sv=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'sv') .. ' årtusendet' end, uk=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' тис.' end, ur=function(date1, state) return 'ہزارہ ' .. Ordinal(date1, 'ur') end, vi='thiên niên kỷ $date1', ['zh-hans']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'zh-hans') .. '千年' end, ['zh-hant']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'zh-hant') .. '千年' end, --default='{{Please translate|$date1 millennium|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1 millennium</span>', }, ['million'] = { de = '$date1 Millionen Jahre', en = '$date1 million years', ['en-gb'] = '$date1 million years', ['en-ca'] = '$date1 million years', eo = '$date1 milionoj da jaroj', es = '$date1 millones de años', nl = '$date1e miljoen jaar', fr = '$date1 millions d’années', it = '$date1 milioni di anni', nb = '$date1 millioner år', nl = '$date1 miljoen jaar', nn = '$date1 millionar år', pl = '$date1 milionów lat', pt = '$date1 milhões de anos', ru = '$date1 миллиона лет', uk = '$date1 мільйони років', ur = '$date1 ملین سال', ['zh-hans'] = '$date1百万年', ['zh-hant'] = '$date1百万年', default='<span style="color:red">$date1 million years</span>', nDates = 1, }, ['billion'] = { de = '$date1 Milliarden Jahre', en = '$date1 billion years', ['en-gb'] = '$date1 billion years', ['en-ca'] = '$date1 billion years', es = '$date1 mil millones de años', nl = '$date1e miljard jaar', fr = '$date1 milliard d’années', it = '$date1 miliardi di anni', nb = '$date1 milliarder år', nl = '$date1 miljard jaar', nn = '$date1 milliardar år', pl = '$date1 miliardów lat', pt = '$date1 mil milhões de anos', ru = '$date1 миллиардов лет', uk = '$date1 мільярдів років', ur = '$date1 بلین سال', ['zh-hans'] = '$date1十亿年', ['zh-hant'] = '$date1十億年', default='<span style="color:red$date1 billion years</span>', nDates = 1, }, -- ========================================== -- === Complex phrases ====================== -- ========================================== -- Phrases which for some languages can be build out of simpler phrases -- Their "default" state, used when no translation in the requested language was found, returns a "state" like -- table which is used to call the function again and built the phrase out of simple phrases -- $date1 - original date - 1 -- $date2 - original date -- if era is BC than $date1 and $date2 are swapped ['turn of the century'] = { nDates = 2, ['be-tarask']=function(date1, date2, state) return 'канец ' .. Roman(date1) ..' — пачатак ' .. Roman(date2) ..' стагодзьдзя' end, bn=function(date1, date2, state) return '$date1/' .. Ordinal(date2, 'bn') .. ' শতাব্দীর পালাবদলে' end, cs='přelom $date1. a $date2. století', de=function(date1, date2, state) return 'Jahrhundertwende $date1/' .. Ordinal(date2, 'de') end, en=function(date1, date2, state) return 'turn of the $date1/' .. Ordinal(date2, 'en') .. ' century' end, ['en-gb']=function(date1, date2, state) return 'turn of the $date1/' .. Ordinal(date2, 'en-gb') .. ' century' end, ['en-ca']=function(date1, date2, state) return 'turn of the $date1/' .. Ordinal(date2, 'en-ca') .. ' century' end, eo='ŝanĝo de la $date1-a al la $date2-a jarcentoj', es=function(date1, date2, state) return 'hacia finales del siglo ' .. Roman(date1) .. ' y principios del siglo ' .. Roman(date2) .. '' end, fi='{{#expr: $date1 * 100-100}}-luvun loppu ja {{#expr: $date2 * 100-100}}-luvun alku', fr=function(date1, date2, state) return 'fin du ' .. Ordinal(date1, 'fr', 'roman', 'm') .. ' siècle / début du ' .. Ordinal(date2, 'fr', 'roman', 'm') end, hr='kraj $date1. i početak $date2. stoljeća', hsb=function(date1, date2, state) return 'přechod ' .. Roman(date1) ..' do ' .. Roman(date2) ..' lětstotka' end, it=function(date1, date2, state) return 'fine del ' .. Roman(date1) .. ' sec. e inizio del ' .. Roman(date2) .. ' sec.' end, ja='$date1世紀から$date2世紀への変わり目', nb=function(date1, date2, state) return 'slutten av det ' .. Ordinal(date1, 'nb') .. ' århundre/begynnelsen av det ' .. Ordinal(date2, 'nb') .. ' århundre' end, nl=function(date1, date2, state) return 'eind $date1e/begin $date2e eeuw' end, nn=function(date1, date2, state) return 'slutten av det ' .. Ordinal(date1, 'nn') .. ' hundreåret/byrjinga av det ' .. Ordinal(date2, 'nn') .. ' hundreåret' end, pl=function(date1, date2, state) return 'przełom ' .. Roman(date1) ..' i ' .. Roman(date2) ..' wieku' end, qu="$date1 ñiqin waranqawatamanta $date2 ñiqin waranqawataman t'ikrasqanpi", ru=function(date1, date2, state) return 'конец ' .. Roman(date1) ..' — начало ' .. Roman(date2) ..' века' end, sk='prelom $date1. a $date2. storočia', sl=function(date1, date2, state) return 'pozno ' .. Ordinal(date1, 'sl') .. '. in zgodnje ' .. Ordinal(date2, 'sl') .. '. stoletje' end, sv=function(date1, date2, state) return '$date1/' .. Ordinal(date2, 'sv') .. ' årtusendets sekelskifte' end, uk=function(date1, date2, state) return 'кін. ' .. Roman(date1) ..' ст. — поч. ' .. Roman(date2) ..' ст.' end, vi='bước sang thế kỷ $date2', ['zh-hans']=function(date1, date2, state) return '$date1世纪末' .. Ordinal(date2, 'zh-hans') .. '世纪初' end, ['zh-hant']=function(date1, date2, state) return '$date1世紀末' .. Ordinal(date2, 'zh-hant') .. '世紀初' end, default=function(date1, date2, state) return {conj='and', adj1 = 'late', unit1='century', era1=state.era1, adj2 = 'early', unit2='century', era2=state.era2} end, }, -- $date1 - original date - 10 -- $date2 - original date -- if era is BC than $date1 and $date2 are swapped ['turn of the decade']={ nDates = 2, ['be-tarask']='канец $date1-х — пачатак $date2-х гг.', bn='$date1-এর দশকের শেষে এবং $date2-এর দশকের শুরুতে', cs=function(date1, date2, state) local decade1 = math.floor((date1 % 100) / 10) local decade2 = math.floor((date2 % 100) / 10) local century1 = math.floor( date1 / 100) + 1 local century2 = math.floor( date2 / 100) + 1 if decade1 == 0 and date1 < date2 then return "přelom 1. a 2. dekády " .. century1 .. ". století" elseif decade2 == 0 and date2 < date1 then return "přelom 9. a 10. dekády " .. century1 .. ". století" elseif (decade1 == 9 and date1 < date2) or (decade2 == 9 and date2 < date1) then return "přelom " .. century1 .. ". a " .. century2 .. ". století" else return "přelom " .. decade1 .. "0. a " .. decade2 .. "0. let " .. century1 .. ". století" end end, de='späte $date1er und frühe $date2er', en='late $date1s and early $date2s', ['en-gb']='late $date1s and early $date2s', ['en-ca']='late $date1s and early $date2s', eo='ŝanĝo de la $date1-a al la $date2-a jardekoj', es='finales de los años $date1 y principios de los años $date2', fa='اواخر دههٔ $date1 و اوایل دههٔ $date2', fi='$date1-luvun loppu ja $date2-luvun alku', fr='fin des années $date1 / début des années $date2', hr='kraj $date1-ih i početak $date2-ih', hsb='pózdnje $date1te a zažne $date2te lěta', it='fine degli anni $date1 / inizio degli anni $date2', ja='$date1年代末から$date2年代初頭', nb = 'sent på $date1-tallet og tidlig på $date2-tallet', nl = 'eind $date1e/begin $date2e decennium', nn = 'seint på $date1-talet og tidleg på $date2-talet', pl=function(date1, date2, state) local decade1 = math.floor(date1 % 100) local decade2 = math.floor(date2 % 100) local century1 = Roman(math.floor( date1 / 100) + 1) local century2 = Roman(math.floor( date2 / 100) + 1) if decade1 == 0 and date1 < date2 then return "przełom pierwszej i drugiej dekady " .. century1 .. " wieku" elseif decade1 == 10 and date1 < date2 then return "przełom drugiej dekady i lat 20. " .. century1 .. " wieku" elseif decade1 == 90 and decade2 == 0 then return "przełom ostatniej dekady " .. century1 .. " i pierwszej dekady " .. century2 .. " wieku" else return "przełom lat " .. decade1 .. ". i " .. decade2 .. ". " .. century1 .. " wieku" end end, qu='qhipaq $date1 watakuna ñawpaq $date2 watakunapas', ru='конец $date1-х — начало $date2-х гг.', sv='sena $date1-talet och tidiga $date2-talet', sk=function(date1, date2, state) local decade1 = math.floor((date1 % 100) / 10) local decade2 = math.floor((date2 % 100) / 10) local century1 = math.floor( date1 / 100) + 1 local century2 = math.floor( date2 / 100) + 1 if decade1 == 0 and date1 < date2 then return "prelom 1. a 2. desaťročia " .. century1 .. ". storočia" elseif decade2 == 0 and date2 < date1 then return "prelom 9. a 10. desaťročia " .. century1 .. ". storočia" elseif (decade1 == 9 and date1 < date2) or (decade2 == 9 and date2 < date1) then return "prelom " .. century1 .. ". a " .. century2 .. ". storočia" else return "prelom " .. decade1 .. "0. a " .. decade2 .. "0. rokov " .. century1 .. ". storočia" end end, sl='pozna $date1-ta in zgodnja $date2-ta leta', uk='кінець $date1-х — початок $date2-х рр.', ur='اخیر دہائی $date1 و ابتدا دہائی $date2', vi='bước sang thập niên $date2', ['zh-hans']='$date1年代末$date2年代初', ['zh-hant']='$date1年代末$date2年代初', default=function(date1, date2, state) return {conj='and', adj1 = 'late', unit1='decade', era1=state.era1, adj2 = 'early', unit2='decade', era2=state.era2} end, }, -- $date1 - original date - 1 -- $date2 - original date -- if era is BC than $date1 and $date2 are swapped ['turn of the year']={ nDates = 2, ['be-tarask']='канец $date1 — пачатак $date2 г.', bn='$date1-এর শেষে এবং $date2-এর শুরুতে', cs='přelom roku $date1/$date2', de='Jahreswechsel $date1/$date2', en='late $date1 and early $date2', ['en-gb']='late $date1 and early $date2', ['en-ca']='late $date1 and early $date2', eo='jarŝanĝo $date1 / $date2', es='finales de $date1 y principios de $date2', fa='اواخر $date1 و اوایل $date2', fi='vuoden $date1 loppu ja vuoden $date2 alku', fr='fin $date1 / début $date2', hsb='kónc $date1/spočatk $date2', ja='$date1年末から$date2年初め', nb='årsskiftet $date1/$date2', nl='eind $date1 en begin $date2', nn='årsskiftet $date1/$date2', pl='koniec $date1 i początek $date2 roku', qu="$date1 qhipaq p'unchawkuna $date2 ñawpaq p'unchawkunapas", ru='конец $date1 — начало $date2 г.', sk='prelom rokov $date1/$date2', sl='konec leta $date1 in začetek $date2', sv='sena $date1 och tidiga $date2', uk='кінець $date1 — початок $date2 р.', ur='اخیر $date1 و ابتدا $date2', vi='bước sang năm $date2', ['zh-hans']='$date1年末$date2年初', ['zh-hant']='$date1年末$date2年初', default=function(date1, date2, state) return {conj='and', adj1 = 'late', unit1='year', era1=state.era1, adj2 = 'early', unit2='year', era2=state.era2} end, }, ['circa2'] = { nDates = 2, ar='حوالي $date1 – $date2', ['be-tarask']={'прыкладна з $date1 да прыкладна $date2', case={'gen','gen'}}, bn='প্রায় $date1 এবং প্রায় $date2-এর মাঝামাঝি', ca='cap a $date1 o $date2', cs='cca $date1 až $date2', da='ca. mellem $date1 og $date2', de='etwa $date1 bis $date2', el='περίπου μεταξύ $date1 και $date2', en='between circa $date1 and circa $date2', ['en-gb']='between circa $date1 and circa $date2', ['en-ca']='between circa $date1 and circa $date2', eo='proksimume de $date1 ĝis $date2', es='hacia $date1 o $date2', et='ca. $date1 ja $date2 vahel', fa='حدوداً بین $date1 و $date2', fi={function(date1, date2, state) return 'suunnilleen ' .. decYear(state,'fi','xxx') .. '$date1 ja $date2 välisenä aikana' end, case={'gen','gen'}}, fr='vers $date1-$date2', gl='entre $date1 e $date2', he='בסביבות ה- $date1 עד $date2', hr='oko između $date1 i $date2', hsb={'wot něhdźe $date1 do něhdźe $date2', case={'gen','gen'}}, hu='$date1 és $date2 között', it='tra il $date1 e il $date2 circa', ja='$date1頃と$date2頃の間', mk='~ помеѓу $date1 и $date2', nb='ca. mellom $date1 og $date2', nn='ca. mellom $date1 og $date2', nds='üm un bi $date1 bet $date2', nl='ca. $date1 tot $date2', no='ca. mellom $date1 og $date2', pl={'od około $date1 do około $date2', case={'gen','gen'}}, pt='cerca de $date1 a $date2', qu="$date1 p'unchawmantachá $date2 p'unchawkamachá", ro='circa $date1 – $date2', ru={'с около $date1 до, примерно, $date2', case={'gen','gen'}}, sk='cca $date1 až $date2', sl={function(date1, date2, state) return 'ok. ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1 do $date2' end, case={'gen','gen'}}, sv='c:a $date1 till $date2', uk={'з близько $date1 до, приблизно, $date2', case={'gen','gen'}}, ur='قریباً بین $date1 و $date2', vi='giữa vào khoảng $date1 và vào khoảng $date2', ['zh-hans']='约$date1~$date2间', ['zh-hant']='約$date1~$date2間', default=function(date1, date2, state) return {conj='between', adj1 = 'circa', unit1=state.unit1, era1=state.era1, adj2 = 'circa', unit2=state.unit2, era2=state.era2} end, }, -- ========================================== -- === Eras and calendars =================== -- ========================================== ['julian'] = { nDates = 2, ar='$date1 ($date2 حسب [[w:ar:التقويم اليولياني|تقويم يولياني]])', ['be-tarask']='$date1 ($date2 паводле [[w:be-tarask:Юліянскі каляндар|ст. ст.]]', bn='$date1 (জুলিয়ান ক্যালেন্ডারে $date2)', ca='$date1 ($date2 segons el [[w:ca:Calendari julià|calendari julià]])', cs='$date1 ($date2 podle [[w:cs:Juliánský kalendář|juliánského kalendáře]])', da='$date1 ($date2 [[w:da:Julianske kalender|Julianske kalender]])', de='$date1 ($date2 [[w:de:Julianischer Kalender|Julianischer Kalender]])', el='$date1 ($date2 με το [[w:el:Ιουλιανό ημερολόγιο|Ιουλιανό ημερολόγιο]])', en='$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])', ['en-gb']='$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])', ['en-ca']='$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])', fa='$date1 ($date2 در [[w:fa:Old Style and New Style dates|تقویم جولیان]])', eo='$date1 ($date2 laŭ la [[w:eo:Julia kalendaro|Julia Kalendaro]])', es='$date1 ($date2 según el [[w:es:Calendario juliano|calendario juliano]])', et='$date1 ($date2 [[w:et:Juliuse kalender|Juliuse kalendris]])', fi='$date1 ($date2 [[w:fi:juliaaninen kalenteri|juliaanisen kalenterin]] mukaan)', fr='$date1 ($date2 dans le [[w:fr:calendrier julien|calendrier julien]])', gl='$date1 ($date2 segundo o [[w:gl:Calendario xuliano|calendario xuliano]])', hu='$date1 ($date2 a [[w:hu:Julianus-naptár|Julián naptárban]])', hr='$date1 ($date2 prema [[w:hr:Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]])', he='$date1 ($date2 ב[[w:he:לוח היוליאני|הלוח היוליאני]])', hsb='$date1 ($date2 po julianiskej protyce)', it='$date1 ($date2 secondo il [[w:it:Calendario giuliano|calendario giuliano]])', ja='$date1（[[w:ja:ユリウス暦|ユリウス暦]] $date2）', mk='$date1 ($date2 по [[w:mk:Јулијански календар|Јулијанскиот календар]])', ml='$date1 ([[w:Old Style and New Style dates|ജൂലിയൻ കാലഗണനാരീതിയിൽ]] $date2)', nds='$date1 ($date2 na’n [[w:nds:Juliaansch Klenner|Juliaanschen Klenner]])', nb='$date1 ($date2 etter [[w:no:Juliansk kalender|den julianske kalenderen]])', nn='$date1 ($date2 etter [[w:no:Juliansk kalender|den julianske kalenderen]])', nl='$date1 ($date2 volgens de [[w:nl:Juliaanse kalender|Juliaanse kalender]])', no='$date1 ($date2 etter [[w:no:Juliansk kalender|den julianske kalender]])', pl='$date1 ($date2 wedle [[w:pl:Daty nowego i starego porządku|kalendarza juliańskiego]])', pt='$date1 ($date2 no [[w:pt:Mudança para o calendário gregoriano|calendário juliano]])', qu='$date1 ($date2 [[w:qu:Hulyanu kalindaryu|Hulyanu kalindaryupi]])', ro='$date1 ($date2 în [[w:ro:calendarul iulian|calendarul iulian]])', ru='$date1 ($date2 [[w:ru:Юлианский календарь|по ст. ст.]])', sk='$date1 ($date2 podľa [[w:sk:Juliánsky kalendár|juliánskeho kalendára]])', sl='$date1 ($date2 po [[w:sl:Julijanski koledar|julijanskem koledarju]])', sv='$date1 ($date2 [[w:sv:Gamla stilen|gamla stilen]])', uk='$date1 ($date2 [[w:uk:Юліанський календар|Юліанський календар]])', ur='$date1 ($date2 حسب [[w:ur:نئے اور پانے انداز کی تاریخ|جولین تقویم]])', vi='$date1 ($date2 trong [[w:vi:Lịch Julius|lịch Juliêng]])', ['zh-hans']='$date1（[[w:Old Style and New Style dates|格里历]]$date2）', ['zh-hant']='$date1（[[w:Old Style and New Style dates|格里曆]]$date2）', --default='{{Please translate|$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])</span>', }, ['ad'] = { nDates = 1, ['be-tarask']='$date1 [[w:be-tarask:ад Нараджэньня Хрыста|пасьля Н. Х.]]', bn ='$date1 খ্রিস্টাব্দ', ca ='$date1 dC', cs ='$date1 n. l.', de ='$date1 n. Chr.', el ='$date1 μ.Χ.', en ='$date1 [[w:en:Anno Domini|AD]]', ['en-gb'] ='$date1 [[w:en:Anno Domini|AD]]', ['en-ca'] ='$date1 [[w:en:Anno Domini|AD]]', eo ='$date1 pK', es ='$date1 [[w:es:Anno Dómini|d. C.]]', fa ='$date1 م.', fi ='$date1 jaa.', fr ='$date1 ap. J.-C.', gl ='$date1 d.C.', he ='$date1 לספירה', hu ='i. sz. $date1', hr ='$date1 p. Kr.', hsb='$date1 po Chr.', it ='$date1 d.C.', ja ='西暦$date1', mk ='$date1 н.е.', ml ='ക്രി.വ. $date1', nb ='$date1 e.Kr.', nl ='$date1 n.Chr.', nn ='$date1 e.Kr.', no ='$date1 e.Kr.', pl ='$date1 [[w:pl:naszej ery|n.e.]]', ro ='$date1 d.Hr.', ru ='$date1 н. э.', sk ='$date1 po Kr.', sl ='$date1 n. št.', sv ='$date1 [[w:sv:Efter Kristus|e.Kr.]]', uk ='$date1 н. е.', ur ='$date1 ء', vi ='$date1 [[w:vi:Công Nguyên|CN]]', ['zh-hans'] ='[[w:zh:基督纪年|公元]]$date1', ['zh-hant'] ='[[w:zh:基督纪年|公元]]$date1', default='<span style="color:red">$date1 [[w:en:Anno Domini|AD]]</span>', }, ['ah'] = { nDates = 1, ['be-tarask']='$date1 [[w:be-tarask:Ісламскі каляндар|хіджры]]', bn ='$date1 [[w:bn:ইসলামি বর্ষপঞ্জি|হিজরী]]', cs ='$date1 [[w:cs:Anno Hegirae|AH]]', en ='$date1 [[w:en:Hijri year|AH]]', ['en-gb'] ='$date1 [[w:en:Hijri year|AH]]', ['en-ca'] ='$date1 [[w:en:Hijri year|AH]]', eo ='$date1 post la [[w:eo:Heĝiro|Heĝiro]]', fa ='$date1 ه.ق.', fr ='$date1 [[w:fr:Calendrier musulman|A.H.]]', he ="$date1 [[w:he:הלוח המוסלמי|להג'רה]]", hr ='$date1 god. hidžre', ja ='[[w:ja:ヒジュラ暦|ヒジュラ暦]]$date1', nb ='$date1 [[w:no:Den muslimske kalenderen|A.H.]]', nn ='$date1 [[w:nn:Den muslimske kalenderen|A.H.]]', pl ='$date1 [[w:pl:Kalendarz muzułmański|A.H.]]', ru ='$date1 [[w:ru:Исламский календарь|хиджры]]', sk ='$date1 [[w:sk:A. H.|A. H.]]', sv ='$date1 [[w:sv:Muslimska kalendern|A.H.]]', uk ='$date1 [[w:uk:Мусульманський календар|хіджри]]', ur ='$date1 ھ', vi ='$date1 [[w:vi:Lịch Hồi giáo|AH]]', ['zh-hans'] ='[[w:en:Hijri year|Hijri历]]$date1', ['zh-hant'] ='[[w:en:Hijri year|Hijri曆]]$date1', default='<span style="color:red">$date1 [[w:en:Hijri year|AH]]</span>', }, ['bc'] = { nDates = 1, ar ='$date1 ق.م.', ['be-tarask']='$date1 [[w:be-tarask:да Нараджэньня Хрыста|да Н. Х.]]', bn ='খ্রিস্টপূর্ব $date1', ca ='$date1 [[w:ca:Abans de Crist|aC]]', cs ='$date1 [[w:cs:Př. n. l.|př. n. l.]]', de ='$date1 [[w:de:v. Chr.|v. Chr.]]', el ='$date1 π.Χ.', en ='$date1 [[w:en:Ante Christum Natum|BC]]', ['en-gb'] ='$date1 [[w:en:Ante Christum Natum|BC]]', ['en-ca'] ='$date1 [[w:en:Ante Christum Natum|BC]]', eo ='$date1 aK', es ='$date1 [[w:es:Antes de Cristo|a. C.]]', fa ='$date1 پ.م.', fi ='$date1 eaa.', fr ='$date1 av. J.-C.', gl ='$date1 [[w:gl:Antes de Cristo|a.C.]]', he ='$date1 לפני הספירה', hr ='$date1 [[w:hr:Pr. Kr.|pr. Kr.]]', hsb='$date1 do Chr.', hu ='i. e. $date1', it ='$date1 [[w:it:Avanti Cristo|a.C.]]', ja ='[[w:ja:紀元前|紀元前]]$date1', mk ='$date1 п.н.е.', ml ='ക്രി.മു. $date1', nds='$date1 vör uns Tied', nb ='$date1 f.Kr.', nl ='$date1 v.Chr.', nn ='$date1 f.Kr.', no ='$date1 f.Kr.', pl ='$date1 [[w:pl:przed naszą erą|p.n.e.]]', ro ='$date1 î.Hr.', ru ='$date1 до н. э.', sk ='$date1 [[w:sk:Pred Kristom|pred Kr.]]', sl ='$date1 pr. n. št.', sv ='$date1 [[w:sv:Före Kristus|f.Kr.]]', uk ='$date1 до н. е.', ur ='$date1 ق م', vi ='$date1 [[w:vi:Trước Công Nguyên|TCN]]', ['zh-hans'] ='[[w:zh:基督纪年|公元前]]$date1', ['zh-hant'] ='[[w:zh:基督纪年|公元前]]$date1', default='<span style="color:red">$date1 [[w:en:Ante Christum Natum|BC]]</span>', }, ['bp'] = { nDates = 1, ar ='$date1 [[w:ar:قبل الحاضر|قبل الحاضر]]', be ='$date1 [[w:be-tarask:Да нашых дзён|Да нашых дзён]]', ['be-tarask']='$date1 [[w:be-tarask:Да нашых дзён|Да нашых дзён]]', bn ='বর্তমানের আগে $date1', ca ='$date1 [[w:ca:BP (unitat de temps)|BP]]', cs ='$date1 [[w:cs:B. P.|B. P.]]', de ='$date1 [[w:de:Before Present|BP]]', el ='$date1 [[w:en:Before Present|BP]]', en ='$date1 [[w:en:Before Present|BP]]', ['en-gb'] ='$date1 [[w:en:Before Present|BP]]', ['en-ca'] ='$date1 [[w:en:Before Present|BP]]', eo='$date1 [[w:eo:Before Present|BP]]', es ='$date1 [[w:es:Before Present|BP]]', et ='$date1 [[w:et:Before Present|BP]]', fa ='$date1 پیش از اکنون', fi ='$date1 [[w:fi:BP (ajanlasku)|BP]]', fr ='$date1 [[w:fr:Avant le présent|avant le présent]]', hr ='$date1 [[w:hr:BP|prije današnjice]]', it ='$date1 [[w:it:Before Present|BP]]', ja ='$date1 [[w:ja:BP (年代測定)|BP]]', lv ='$date1 [[w:lv:Pirms mūsdienām|Pirms mūsdienām]]', mk ='$date1 [[w:mk:Пред сегашноста|п.с.]]', ml ='[[w:en:Before Present|ഇന്നത്തെ കാലത്തിനു മുമ്പ്]] $date1', nb ='$date1 [[w:no:Before Present|BP]]', nn ='$date1 [[w:nn:Before Present|BP]]', nl ='$date1 [[w:nl:Before Present|BP]]', no ='$date1 [[w:no:Before Present|BP]]', pl ='$date1 [[w:pl:Before Present|BP]]', pt ='$date1 [[w:pt:Antes do Presente|Antes do Presente]]', ru ='$date1 [[w:ru:До настоящего времени|до н. в.]]', sk ='$date1 [[w:sk:BP (čas)|BP]]', sl ='$date1 [[w:sl:pred sedanjostjo|p. s.]]', sr ='$date1 [[w:sr:Прије садашњости|Прије садашњости]]', sv ='$date1 [[w:sv:B.P.|B.P.]]', uk ='$date1 [[w:uk:Років тому|Років тому]]', ur ='$date1 قبل حاضر', vi ='$date1 [[w:en:Before Present|trước ngày nay]]', ['zh-hans'] ='[[w:zh:距今|距今]]$date1', ['zh-hant'] ='[[w:zh:距今|距今]]$date1', default='<span style="color:red">$date1 [[w:en:Before Present|BP]]</span>', }, } -- List of possible string inputs to "adj", "junction", "era", and "precision" fields -- Each term is matched to its synonym and the role: a - adjective, e - era -- p - precision, c - calendar and combos, and j - conjunction p.Synonyms = { -- adjectives and prepositions ['quarter1']={'1quarter','a'}, ['1stquarter']={'1quarter','a'}, ['1st quarter']={'1quarter','a'}, ['1quarter']={'1quarter','a'}, ['quarter2']={'2quarter','a'}, ['2ndquarter']={'2quarter','a'}, ['2nd quarter']={'2quarter','a'}, ['2quarter']={'2quarter','a'}, ['quarter3']={'3quarter','a'}, ['3rdquarter']={'3quarter','a'}, ['3rd quarter']={'3quarter','a'}, ['3quarter']={'3quarter','a'}, ['quarter4']={'4quarter','a'}, ['4thquarter']={'4quarter','a'}, ['4th quarter']={'4quarter','a'}, ['4quarter']={'4quarter','a'}, ['spring']={'spring','a'}, ['summer']={'summer','a'}, ['fall']={'autumn','a'}, ['autumn']={'autumn','a'}, ['winter']={'winter','a'}, ['beginning']={'early','a'}, ['early']={'early','a'}, ['1half']={'firsthalf','a'}, ['1sthalf']={'firsthalf','a'}, ['1st half']={'firsthalf','a'}, ['firsthalf']={'firsthalf','a'}, ['first half']={'firsthalf','a'}, ['end']={'late','a'}, ['late']={'late','a'}, ['middle']={'mid','a'}, ['mid']={'mid','a'}, ['2half']={'secondhalf','a'}, ['2ndhalf']={'secondhalf','a'}, ['2nd half']={'secondhalf','a'}, ['secondhalf']={'secondhalf','a'}, ['second half']={'secondhalf','a'}, ['<']={'before','a'}, ['b']={'before','a'}, ['before']={'before','a'}, ['>']={'after','a'}, ['a']={'after','a'}, ['after']={'after','a'}, ['~']={'circa','a'}, ['c']={'circa','a'}, ['ca']={'circa','a'}, ['circa']={'circa','a'}, ['by']={'by','a'}, ['from']={'from','a'}, ['until']={'until','a'}, ['uncertain']={'uncertain','a'}, -- eras ['bc']={'bc','e'}, ['bce']={'bc','e'}, ['before present']={'bp','e'}, ['bp']={'bp','e'}, ['ce']={'ad','e'}, ['ad']={'ad','e'}, ['ah']={'ah','e'}, -- conjunctions ['&']={'and','j'}, ['and']={'and','j'}, ['or']={'or','j'}, ['-']={'from-until','j'}, ['–']={'from-until','j'}, ['from-until']={'from-until','j'}, ['between']={'between','j'}, ['circa2']={'circa2','a'}, -- precision ['day']={'day','p'}, ['month']={'month','p'}, ['year']={'year','p'}, ['s']={'decade','p'}, ['decade']={'decade','p'}, ['century']={'century','p'}, ['millennium']={'millennium','p'}, ['million']={'million','p'}, ['billion']={'billion','p'}, -- calendar ['julian']={'julian','c'}, ['islamic']={'islamic','c'}, ['hijri']={'islamic','c'}, -- "Turn of the ..." options are a combos which will be handled in similar way as calendars ['turn of the century']={'turn of the century','c'}, ['century turn']={'turn of the century','c'}, ['turn of the decade']={'turn of the decade','c'}, ['decade turn']={'turn of the decade','c'}, ['turn of the year']={'turn of the year','c'}, ['year turn']={'turn of the year','c'}, -- other dates which will be handled in similar way as calendars ['?']={'unknown','c'}, ['unknown']={'unknown','c'}, ['unknown year']={'year unknown','c'}, ['year unknown']={'year unknown','c'}, } return p nyj3ip8ud0jxkqtoeb29qtge4fgwwea 369032 369031 2026-04-01T00:36:58Z Intisar Ali 8681 369032 Scribunto text/plain local Ordinal = require('Module:Ordinal')._Ordinal local Roman = require('Module:Roman')._Numeral local linguistic = require('Module:Linguistic') local p = {} -- === Helper functions ==================================================== -- form of French "of" based on "precision", which is wikibase compatible date precision format: -- 6=millennium, 7=century, 8=decade, 9=year, 10=month, 11=day -- 1 2 3 4 5 mill cent deca year month day local frOf = {'du','du','du','du','du', 'du', 'du', 'de', 'de', 'de', 'du'} local function decYear(state,lang,case) --Declension of word "year" in several languages if state.precision == 9 then yearCase = { fi={xxx='vuosien', gen='vuoden', ill='vuoteen', ptv='vuotta', ela='vuodesta', ine='vuonna'}, sl={insP='letoma', ins='letom', gen='leta', loc='letu'}, hsb={insP='lětami', ins='lětom', gen='lěta', loc='lěće'} } return yearCase[lang][case] .. ' ' else return '' end end local function decCentury(lang,case) --Declension of word "century" in several languages centuryCase = { pl={nom='wiek', gen='wieku', ins='wiekiem', loc='wieku', default = 'wiek'}, hsb={nom='lětstotk', gen='lětstotka', ins='lětstotkom', loc='lětstotku', default = 'lětstotk'} } return centuryCase[lang][case] or centuryCase[lang]['default'] end local function decMillennium(lang,case) --Declension of word "century" in several languages millenniumCase = { pl={nom='tysiąclecie', gen='tysiąclecia', ins='tysiącleciem', loc='tysiącleciu', default = 'tysiąclecie'}, hsb={nom='lěttysac', gen='lěttysaca', ins='lěttysacom', loc='lěttysacu', default = 'lěttysac'} } return millenniumCase[lang][case] or millenniumCase[lang]['default'] end --[[ Multiple formats are possible: 1) string with key words "$date1" and "$date2" which will be replaced later by the date strings 2) function which can be used to create output string * Function INPUTS: - date1 and date2 string with date strings. "$date1" and "$date2" can also be used which will be replaced latter - state is a table with full description of the phrase we are trying to construct. It includes state.precision1 (and 2) which is wikibase compatible date precision format: 6=millennium, 7=century, 8=decade, 9=year, 10=month, 11=day 3) table with following fields: * table[1] is either string or a function * table.case is a 2 element table with Grammatical cases used by given language to alter month name or other adjective related to date # 1 and 2 ]] p.Translations = { -- ========================================== -- === Two date phrases ===================== -- ========================================== ['from-until'] = { nDates = 2, ar='من $date1 إلى $date2', ['be-tarask']={'з $date1 да $date2', case={'gen','gen'}}, bn='$date1 থেকে $date2 পর্যন্ত', ca='$date1 fins $date2', cs='$date1 až $date2', da='fra $date1 til $date2', de='$date1 bis $date2', el='από $date1 έως $date2', en='from $date1 until $date2', ['en-gb']='from $date1 until $date2', ['en-ca']='from $date1 until $date2', eo='de $date1 al $date2', es='de $date1 a $date2', et='$date1 kuni $date2', fa='از $date1 تا $date2', fi='$date1–$date2', -- välisenä aikana fr=function(date1, date2, state) -- could actually be better should be "d'octobre à mars 2013' not "de octore 2013 à mars 2013" if state.precision > 10 then -- precision > month return 'du $date1 au $date2' else -- "DE septebmbre" / "D'octobre" return linguistic.of(date1, 'fr') .. " à $date2" end end, gl='de $date1 a $date2', --Template:From until used 'desde $date1 ata $date2' he='מ- $date1 עד $date2', hr='od $date1 do $date2', hsb={'wot $date1 do $date2', case={'gen','gen'}}, hu='$date1 – $date2', it='dal $date1 al $date2', ja='$date1から$date2まで', mk='од $date1 до $date2', ml='$date1 മുതൽ $date2 വരെ', nb='fra $date1 til $date2', nds='$date1 bet $date2', nn='fra $date1 til $date2', nl='$date1 tot $date2', no='fra $date1 til $date2', pl={'od $date1 do $date2', case={'gen','gen'}}, ro='din $date1 până în $date2', pt='de $date1 a $date2', qu="$date1 p'unchawmanta $date2 p\'unchawkama", ru={'с $date1 по $date2', case={'gen','gen'}}, sk={'od $date1 do $date2', case={'gen','gen'}}, sl={'od $date1 do $date2', case={'gen','gen'}}, sv='från $date1 till $date2', uk={'з $date1 до $date2', case={'gen','gen'}}, ur='از $date1 تا $date2', vi='từ $date1 đến $date2', ['zh-hans']='从$date1到$date2', ['zh-hant']='從$date1到$date2', --['default']='{{Please translate|$date1-$date2|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1 - $date2</span>', }, ['between']={ nDates = 2, ar='بين $date1 و $date2', ['be-tarask']={'між $date1 і $date2', case={'ins','ins'}}, bn='$date1 এবং $date2-এর মাঝামাঝি', ca='entre $date1 i $date2', cs={'mezi $date1 a $date2', case={'ins','ins'}}, da='mellem $date1 og $date2', de='zwischen $date1 und $date2', el='μεταξύ $date1 και $date2', en='between $date1 and $date2', ['en-gb']='between $date1 and $date2', ['en-ca']='between $date1 and $date2', eo='inter $date1 kaj $date2', es='entre $date1 y $date2', et='$date1 ja $date2 vahel', fa='بین $date1 و $date2', fi={function(date1, date2, state) return decYear(state,'fi','xxx') .. '$date1 ja $date2 välisenä aikana' end, case={'gen','gen'}}, fr='entre $date1 et $date2', gl='entre $date1 e $date2', he='בין $date1 ו- $date2', hr='između $date1 i $date2', hsb={'mjez $date1 a $date2', case={'ins','ins'}}, hu='$date1 és $date2 között', hi='$date1 और $date2 के बीच', it='tra il $date1 e il $date2', ja='$date1と$date2の間', mk='помеѓу $date1 и $date2', ml='$date1, $date2 എന്നിവയ്ക്കിടയ്ക്ക്', nb='mellom $date1 og $date2', nds='twischen $date1 un $date2', nn='mellom $date1 og $date2', nl='tussen $date1 en $date2', no='mellom $date1 og $date2', pl={'między $date1 a $date2', case={'ins','ins'}}, ro='între $date1 și $date2', pt='entre $date1 e $date2', qu="$date1 p'unchawpa $date2 p'unchawpapas chawpin", ru={'между $date1 и $date2', case={'ins','ins'}}, sk={'medzi $date1 a $date2', case={'ins','ins'}}, sl={function(date1, date2, state) return 'med ' .. decYear(state,'sl','insP') .. '$date1 in $date2' end, case={'ins','ins'}}, sv='mellan $date1 och $date2', uk={'між $date1 та $date2', case={'ins','ins'}}, ur='بین $date1 و $date2', vec='tra el $date1 e el $date2', vi='giữa $date1 và $date2', ['zh-hans']='在$date1到$date2之间', ['zh-hant']='在$date1到$date2之間', --default='{{Please translate|$date1-$date2|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1 - $date2</span>', }, ['or'] = { nDates = 2, ar='$date1 أو $date2', ['be-tarask']='$date1 ці $date2', bn='$date1 অথবা $date2', ca='$date1 o $date2', cs='$date1 nebo $date2', da='$date1 eller $date2', de='$date1 oder $date2', el='$date1 ή $date2', en='$date1 or $date2', ['en-gb']='$date1 or $date2', ['en-ca']='$date1 or $date2', eo='$date1 aŭ $date2', es='$date1 o $date2', et='$date1 või $date2', fa='$date1 یا $date2', fi='$date1 tai $date2', fr='$date1 ou $date2', gl='$date1 ou $date2', he='$date1 או $date2', hr='$date1 ili $date2', hsb='$date1 abo $date2', hu='$date1 vagy $date2', it='$date1 o $date2', ja='$date1または$date2', mk='$date1 или $date2', ml='$date1 അഥവാ $date2', nb='$date1 eller $date2', nn='$date1 eller $date2', nds='$date1 oder $date2', nl='$date1 of $date2', no='$date1 eller $date2', pl='$date1 lub $date2', pt='$date1 ou $date2', qu='$date1 icha $date2', ro='$date1 sau $date2', ru='$date1 или $date2', sk='$date1 alebo $date2', sl='$date1 ali $date2', sv='$date1 eller $date2', uk='$date1 або $date2', ur='$date1 یا $date2', th='$date1 หรือ $date2', vi='$date1 hoặc $date2', ['zh-hans']='$date1或$date2', ['zh-hant']='$date1或$date2', default=function(date1, date2, state) return linguistic.conj({date1, date2}, state.lang, 'or') end, }, ['and'] = { nDates = 2, ar='$date1 و $date2', ['be-tarask']='$date1 і $date2', bn='$date1 এবং $date2', ca='$date1 i $date2', cs='$date1 a $date2', da='$date1 og $date2', de='$date1 und $date2', el='$date1 και $date2', en='$date1 and $date2', ['en-gb']='$date1 and $date2', ['en-ca']='$date1 and $date2', eo='$date1 kaj $date2', es='$date1 y $date2', et='$date1 ja $date2', fa='$date1 و $date2', fi='$date1 ja $date2', fr='$date1 et $date2', gl='$date1 e $date2', he='$date1 ו- $date2', hu='$date1 és $date2', hsb='$date1 a $date2', it='$date1 e $date2', ja='$date1および$date2', mk='$date1 и $date2', ml='$date1 ഒപ്പം $date2', nb='$date1 og $date2', nn='$date1 og $date2', nds='$date1 un $date2', nl='$date1 en $date2', no='$date1 og $date2', pl='$date1 i $date2', pt='$date1 e $date2', qu='$date1wan $date2pas', ro='$date1 și $date2', ru='$date1 и $date2', sk='$date1 a $date2', sl='$date1 in $date2', sv='$date1 och $date2', uk='$date1 та $date2', ur='$date1 و $date2', vi='$date1 và $date2', ['zh-hans']='$date1和$date2', ['zh-hant']='$date1和$date2', default=function(date1, date2, state) return linguistic.conj({date1, date2}, state.lang, 'and') end, }, -- ========================================== -- === Prepositions ========================= -- ========================================== ['by'] = { nDates = 1, ar='حوالي $date1', ['be-tarask']={'да $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1 কর্তৃক', ca='vers $date1', cs={'kolem $date1', case={'gen',''}}, da='mod $date1', de='spätestens $date1', el='έως $date1', en='by $date1', ['en-gb']='by $date1', ['en-ca']='by $date1', eo='ne post $date1', es='para $date1', et='hiljemalt $date1', fa='توسط $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','ill') .. '$date1 mennessä' end, case={'ill',''}}, fr='$date1 (au plus tard)', gl='cara a $date1', he='עד $date1', hr='do $date1', hsb={'do $date1', case={'gen',''}}, it='entro il $date1', ja='$date1まで', mk='кон $date1', ml='$date1-ൽ', nb='innen $date1', nn='innan $date1', nds='$date1 oder vördem al', nl='tegen $date1', no='innen $date1', pl={'przed $date1', case={'ins',''}}, pt='por $date1', qu="$date1 p'unchawkama", ro='de $date1', ru={'к $date1', case={'dat',''}}, sk={'okolo $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'najpozneje ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='senast $date1', uk={'до $date1', case={'dat',''}}, ur='توسط $date1', vi='vào $date1', -- need to insert "đã" somewhere later in the sentence --> ['zh-hans']='$date1前后', ['zh-hant']='$date1前后', --default='{{Please translate|by $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">by $date1</span>', }, ['before'] = { nDates = 1, ar='قبل $date1', ['be-tarask']={'перад $date1', case={'ins',''}}, bn='$date1-এর আগে', bg='Преди $date1', ca='abans $date1', cs={'před $date1', case={'ins',''}}, da='før $date1', de='vor $date1', el='πριν από $date1', en='before $date1', ['en-gb']='before $date1', ['en-ca']='before $date1', eo='antaŭ $date1', es='antes de $date1', et='enne $date1', fa='پیش از $date1', fi={function(date1, state) return 'ennen ' .. decYear(state,'fi','ptv') .. '$date1' end, case={'ptv',''}}, fr='avant $date1', gl='antes do $date1', he='לפני $date1', hr='prije $date1', hsb={'do $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 előtt', it='prima del $date1', ja='$date1より前', mk='пред $date1', ml='$date1-നു മുമ്പ്', nb='før $date1', nn='før $date1', nds='vör $date1', nl='voor $date1', no='før $date1', pl={'przed $date1', case={'ins',''}}, pt='antes de $date1', qu="$date1 p'unchaw ñawpan", ro='înainte de $date1', ru={'ранее $date1', case={'gen',''}}, sk={'pred $date1', case={'ins',''}}, sl={function(date1, state) return 'pred ' .. decYear(state,'sl','ins') .. ' $date1' end, case={'ins',''}}, sv='före $date1', uk={'до $date1', case={'gen',''}}, ur='قبل $date1', vi='trước $date1', ['zh-hans']='在$date1之前', ['zh-hant']='在$date1之前', --default='{{Please translate|before $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">before $date1</span>', }, ['from'] = { nDates = 1, ar='من $date1', ['be-tarask']={'з $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1 থেকে', cs={'od $date1', case={'gen',''}}, de='Seit $date1', el='από $date1', en='from $date1', ['en-gb']='from $date1', ['en-ca']='from $date1', eo='ekde $date1', es='desde $date1', et='alates $date1', fa='از $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','ela') .. '$date1 alkaen' end, case={'ela',''}}, fr= function(date1, state) return 'à partir '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, gl='desde o $date1', he='מ- $date1', hr='od $date1', hsb={'wot $date1', case={'gen',''}}, it='dal $date1', ja='$date1から', nds='vonaf $date1', mk='од $date1', nb='fra $date1', nn='frå $date1', ml='$date1 മുതൽ', nl='vanaf $date1', no='fra $date1', pl={'od $date1', case={'gen',''}}, qu="$date1 p'unchawmanta", ro='din $date1', ru={'С $date1', case={'gen',''}}, sk={'od $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'od ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='från $date1', uk={'з $date1', case={'gen',''}}, ur='از $date1', vi='từ $date1', ['zh-hans']='自$date1', ['zh-hant']='自$date1', --default='{{Please translate|from $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">from $date1</span>', }, ['until'] = { nDates = 1, ['be-tarask']={'усутыч да $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1 পর্যন্ত', cs={'do $date1', case={'gen', ''}}, de='bis $date1', en='until $date1', ['en-gb']='until $date1', ['en-ca']='until $date1', eo='ĝis $date1', es='hasta $date1', fr=function(date1, state) if state.precision > 10 then -- precision > month return "jusqu'au $date1" else return "jusqu'à $date1" end end, hr='do $date1', hsb={'do $date1', case={'gen',''}}, it='al $date1', nb= 'til $date1', nl= 'tot $date1', nn= 'til $date1', pl={'do $date1', case={'gen',''}}, ru={'вплоть до $date1', case={'gen',''}}, sk={'do $date1', case={'gen', ''}}, uk={'аж до $date1', case={'gen',''}}, ur='تک $date1', ['zh-hans']='直到$date1', ['zh-hant']='直到$date1', --default='{{Please translate|until $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">until $date1</span>', }, ['after'] = { nDates = 1, ar='بعد $date1', ['be-tarask']={'пасьля $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর পরে', ca='desprès $date1', cs={'po $date1', case={'loc',''}}, de='nach $date1', da='efter $date1', el='μετά από $date1', en='after $date1', ['en-gb']='after $date1', ['en-ca']='after $date1', eo='post $date1', es='después de $date1', et='pärast $date1', fa='پس از $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 jälkeen' end, case={'gen',''}}, fr='après $date1', gl='despois do $date1', he='לאחר $date1', hr='nakon $date1', hu='$date1 után', hsb={'po $date1', case={'loc',''}}, it='dopo il $date1', ja='$date1より後', mk='по $date1', ml='$date1-നു ശേഷം', nb='etter $date1', nn='etter $date1', nds='na $date1', nl='na $date1', no='etter $date1', pl={'po $date1', case={'loc',''}}, pt='após $date1', qu="$date1 p'unchaw qhipan", ro='după $date1', ru={'после $date1', case={'gen',''}}, sk={'po $date1', case={'loc',''}}, sl={function(date1, state) return 'po ' .. decYear(state,'sl','loc') .. ' $date1' end, case={'loc',''}}, sv='efter $date1', uk={'після $date1', case={'gen',''}}, ur='بعد $date1', vi='sau $date1', ['zh-hans']='在$date1之后', ['zh-hant']='在$date1之後', --default='{{Please translate|after $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">after $date1</span>', }, -- ========================================== -- === Adjectives =========================== -- ========================================== ['early'] = { nDates = 1, ar='بداية $date1', ['be-tarask']={'пачатак $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর শুরুতে', ca='al principi de $date1', cs={'začátek $date1', case={'gen',''}}, da='tidlig $date1', de='Anfang $date1', el='αρχές του $date1', en='early $date1', ['en-gb']='early $date1', ['en-ca']='early $date1', eo='komence de $date1', es='a principios de $date1', et='$date1 algus', fa='اوایل $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 alku' end, case={'gen',''}}, fr='début $date1', gl='a principios de $date1', he='תחילת $date1', hr='početak $date1', hsb={'spočatk $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 elején', it='inizio del $date1', ja='$date1初頭', mk='почеток на $date1', ml='$date1 ആദ്യപാദം', nb='tidlig $date1', nn='tidleg $date1', nds='Anfang $date1', nl='begin $date1', no='tidlig $date1', pl={'początek $date1', case={'gen',''}}, pt='a princípios de $date1', qu="$date1 ñawpaq p'unchawkunapi", ro='începând cu $date1', ru={'начало $date1', case={'gen',''}}, sk={'začiatok $date1', case={'gen',''}}, sl=function(date1, state)-- could actually be better should be "d'octobre à mars 2013' not "de octore 2013 à mars 2013" if state.precision == 9 then -- precision > month return 'zgodnje leto $date1' else -- "DE septebmbre" / "D'octobre" return 'zgodnji $date1' end end, sv='början av $date1', uk={'початок $date1', case={'gen',''}}, ur='ابتدا $date1', vi='đầu năm $date1', ['zh-hans']='$date1早期', ['zh-hant']='$date1早期', --default='{{Please translate|early $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">early $date1</span>', }, ['mid'] = { nDates = 1, ar='منتصف $date1', ['be-tarask']={'сярэдзіна $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর মাঝামাঝি', ca='a mitjan $date1', cs={'polovina $date1', case={'gen',''}}, da='midten af $date1', de='Mitte $date1', el='μέσα του $date1', en='mid $date1', ['en-gb']='mid $date1', ['en-ca']='mid $date1', eo='meze de $date1', es='a mediados de $date1', et='$date1 keskel', fa='اواسط $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 puoliväli' end, case={'gen',''}}, fr='mi $date1', gl='a mediados de $date1', he='אמצע $date1', hr='sredina $date1', hsb={'srjedź $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 közepén', it='metà del $date1', ja='$date1半ば', mk='средина на $date1', ml='$date1 മദ്ധ്യം', nb='midten av $date1', nn='midten av $date1', nds='Midd $date1', nl='midden $date1', no='midten av $date1', pl={'środek $date1', case={'gen',''}}, pt='meados de $date1', qu="$date1 chawpin p'unchawkunapi", ro='mijlocul lui $date1', ru={'середина $date1', case={'gen',''}}, sk={'polovica $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'sredina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='mitten av $date1', uk={'середина $date1', case={'gen',''}}, ur='وسط $date1', vi='giữa năm $date1', ['zh-hans']='$date1中期', ['zh-hant']='$date1中期', --default='{{Please translate|mid $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">mid $date1</span>', }, ['late'] = { nDates = 1, ar='نهاية $date1', bn='$date1-এর শেষে', ['be-tarask']={'канец $date1', case={'gen',''}}, ca='al final de $date1', cs='konec $date1', da='sen $date1', de='Ende $date1', el='τέλη του $date1', en='late $date1', ['en-gb']='late $date1', ['en-ca']='late $date1', eo='fine de $date1', es='a fines de $date1', et='$date1 lõpp', fa='اواخر $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 loppu' end, case={'gen',''}}, fr='fin $date1', gl='a finais de $date1', he='סוף $date1', hr='kraj $date1', hsb={'kónc $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 végén', it='fine del $date1', ja='$date1末', mk='крајот на $date1', ml='$date1 അന്ത്യപാദം', nb='sent $date1', no='seint $date1', nds='Enn $date1', nl='eind $date1', no='sent $date1', pl={'koniec $date1', case={'gen',''}}, pt='ao final de $date1', qu="$date1 qhipaq p'unchawkunapi", ro='sfârșitul lui $date1', ru={'конец $date1', case={'gen',''}}, sk={'koniec $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'pozno ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='slutet av $date1', uk={'кінець $date1', case={'gen',''}}, ur='اخیر $date1', vi='cuối năm $date1', ['zh-hans']='$date1晚期', ['zh-hant']='$date1晚期', --default='{{Please translate|late $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">late $date1</span>', }, ['circa'] = { nDates = 1, ar='حوالي $date1', ['be-tarask']={'каля $date1', case={'gen',''}}, bn='প্রায় $date1', ca='cap a $date1', cs='cca $date1', da='ca. $date1', de='etwa $date1', el='περ. $date1', en='circa $date1', ['en-gb']='circa $date1', ['en-ca']='circa $date1', eo='ĉirkaŭ $date1', es='hacia $date1', -- suggestion use "hacia"/"hacia el" or leave the latin circa or ca. et='ca. $date1', fa='حوالی $date1', -- template:Circa used 'حدود $date1' fi={function(date1, state) return 'suunnilleen ' .. decYear(state,'fi','ine') .. '$date1' end, case={'ine',''}}, -- template:Circa used 'noin $date1' fr=function(date1, state) if state.precision >= 11 then -- precision >= day return 'vers le $date1' else return 'vers $date1' end end, gl='entre $date1', -- template:Circa used 'cara a $date1' he='בסביבות $date1', hr='oko $date1', hsb={'wokoło $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 körül', it='$date1 circa', ja='$date1頃', ko='$date1경', mk='~ $date1', -- template:Circa used 'o. $date1' nb='ca. $date1', nn='ca. $date1', nds='üm un bi $date1', nl='ca. $date1', no='ca. $date1', pl={'około $date1', case={'gen',''}}, pt='cerca de $date1', qu='$date1chá', ro='circa $date1', ru={'около $date1', case={'gen',''}}, sk='cca $date1', sl={function(date1, state) return 'ok. ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='c:a $date1', -- template:Circa used 'ca $date1' uk={'близько $date1', case={'gen', ''}}, ur='قریباً $date1', vi='vào khoảng $date1', ['zh-hans']='约$date1', ['zh-hant']='約$date1', --default='{{Please translate|circa $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">circa $date1</span>', }, ['uncertain'] = { nDates = 1, ['zh-hans']='$date1（？）', ['zh-hant']='$date1（？）', default='$date1 (?)', }, ['year unknown']= { nDates = 0, ca='Any desconegut', ['be-tarask']='Год невядомы', bn='অজানা বছর', cs='neznámý rok', de='Jahr unbekannt', el='άγνωστο έτος', en='year unknown', ['en-gb']='year unknown', ['en-ca']='year unknown', eo='jaro nesciata', es='Año desconocido', fa='سال نامعلوم', fi='tuntematon vuosi', fr='Année inconnue', he='שנה לא ידועה', hsb='lěto njeznate', hr='nepoznata godina', it='anno sconosciuto', ja='年代不明', la='Sine anno', ml='വർഷം ലഭ്യമല്ല', mk='непозната година', nb='ukjent år', nn='ukjent år', nl='zonder jaar', no='ukjent år', pl='rok nieznany', qu='Mana riqsisqa wata', ru='Год неизвестен', sk='neznámy rok', sl='neznano leto', sv='Okänt år', uk='рік невідомий', ur='سال نامعلوم', vi='không rõ năm', ['zh-hans']='年份未知', ['zh-hant']='年份未知', --default='{{Please translate|year unknown|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">year unknown</span>', }, -- ========================================== -- === Parts of a whole ===================== -- ========================================== ['firsthalf'] = { nDates = 1, ar='النصف الأول من $date1', ['be-tarask']={'першая палова $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর প্রথমার্ধ', ca='1a meitat de $date1', cs={'1. polovina $date1', case={'gen',''}}, da='1. halvdel af $date1', de='1. Hälfte $date1', el='πρώτο μισό του $date1', en='first half of $date1', ['en-gb']='first half of $date1', ['en-ca']='first half of $date1', eo='unua duono de $date1', es='primera mitad de $date1', et='$date1 esimene pool', fa='نیمهٔ نخست $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 alkupuolisko' end, case={'gen',''}}, fr='1^re moitié de $date1', gl='primeira metade de $date1', he='במחצית הראשונה של $date1', hsb={'prěnja połojca $date1', case={'gen',''}}, hu='$date1 első felében', hr='prva polovina $date1', it='prima metà del $date1', ja='$date1上半期', mk='прва половина на $date1', ml='$date1 ആദ്യപകുതി', nb='første halvdel av $date1', nn='fyrste halvdelen av $date1', nds='1. Helft $date1', nl='eerste helft $date1', no='første halvdel av $date1', pl={'pierwsza połowa $date1', case={'gen',''}}, pt='primeira metade de $date1', qu='$date1 ñawpaq kuskanpi', ro='prima jumătate a lui $date1', ru={'первая половина $date1', case={'gen',''}}, sk={'1. polovica $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'prva polovica ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='första halvan av $date1', uk={'перша половина $date1', case={'gen',''}}, ur='نصف اول $date1', vi='nửa đầu năm $date1', ['zh-hans']='$date1上半期', ['zh-hant']='$date1上半期', --default='{{Please translate|first half of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">first half of $date1</span>', }, ['secondhalf'] = { nDates = 1, ar='النصف الثاني من $date1', ['be-tarask']={'другая палова $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর দ্বিতীয়ার্ধ', ca='2a meitat de $date1', cs={'2. polovina $date1', case={'gen',''}}, da='2. halvdel af $date1', de='2. Hälfte $date1', el='δεύτερο μισό του $date1', en='second half of $date1', ['en-gb']='second half of $date1', ['en-ca']='second half of $date1', eo='dua duono de $date1', es='segunda mitad de $date1', et='$date1 teine pool', fa='نیمهٔ دوم $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 loppupuolisko' end, case={'gen',''}}, fr='2^e moitié de $date1', gl='segunda metade de $date1', he='במחצית השנייה של $date1', hsb={'druha połojca $date1', case={'gen',''}}, hr='druga polovina $date1', hu='$date1 második felében', it='seconda metà del $date1', ja='$date1下半期', mk='втора половина на $date1', ml='$date1 രണ്ടാം പകുതി', nb='andre halvdel av $date1', nn='andre halvdelen av $date1', nds='2. Helft vun $date1', nl='tweede helft $date1', no='andre halvdel av $date1', pl={'druga połowa $date1', case={'gen',''}}, pt='segunda metade de $date1', qu='$date1 qhipaq kuskanpi', ro='a doua jumătate a lui $date1', ru={'вторая половина $date1', case={'gen',''}}, sk={'2. polovica $date1', case={'gen',''}}, sl={'druga polovica {{IfNum | $date0 | leta}} $date1', case={'gen',''}}, sv='andra halvan av $date1', uk={'друга половина $date1', case={'gen',''}}, ur='نصف آخر $date1', vi='nửa cuối năm $date1', ['zh-hans']='$date1下半期', ['zh-hant']='$date1下半期', --default='{{Please translate|second half of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">second half of $date1</span>', }, ['1quarter']= { nDates = 1, bn='$date1-এর প্রথম ত্রৈমাসিক', ['be-tarask']={'першая чвэрць $date1', case={'gen',''}}, cs={'1. čtvrtina $date1', case={'gen',''}}, de='erstes Viertel $date1', en='first quarter of $date1', ['en-gb']='first quarter of $date1', ['en-ca']='first quarter of $date1', eo='unua kvarono de $date1', es='primer cuarto del $date1', fa='ربع نخست $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 ensimmäinen neljännes' end, case={'gen',''}}, fr= function(date1, state) return 'premier quart '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, he='רבעון ראשון של $date1', hsb={'prěnja štwórćina $date1', case={'gen',''}}, hr='prva četvrtina $date1', it='primo quarto del $date1', ja='$date1第1四半期', nb='første kvartal av $date1', nl='eerste kwart $date1', nn='fyrste kvartalet av $date1', no='første kvartal av $date1', pl={'pierwsza ćwiartka $date1', case={'gen',''}}, qu='$date1 ñawpaq ñiqin tawa phatmanpi', ru={'первая четверть $date1', case={'gen',''}}, sk={'1. štvrtina $date1', case={'gen',''}}, sl={'prva četrtina {{IfNum | $date0 | leta}} $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'prva četrtina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='första kvartalet av $date1', uk={'1-ша чверть $date1', case={'gen',''}}, ur='پہلی سہ ماہی $date1', vi='quý 1 năm $date1', ['zh-hans']='$date1第一季度', ['zh-hant']='$date1第一季度', --default='{{Please translate|first quarter of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">first quarter of $date1</span>', }, ['2quarter']= { nDates = 1, ['be-tarask']={'другая чвэрць $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর দ্বিতীয় ত্রৈমাসিক', cs={'2. čtvrtina $date1', case={'gen',''}}, de='zweites Viertel $date1', en='second quarter of $date1', ['en-gb']='second quarter of $date1', ['en-ca']='second quarter of $date1', eo='dua kvarono de $date1', es='segundo cuarto del $date1', fa='ربع دوم $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 toinen neljännes' end, case={'gen',''}}, fr= function(date1, state) return 'deuxième quart '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, he='רבעון שני של $date1', hsb={'druha štwórćina $date1', case={'gen',''}}, hr='druga četvrtina $date1', it='secondo quarto del $date1', ja='$date1第2四半期', nb='andre kvartal av $date1', nl='tweede kwart $date1', nn='andre kvartalet av $date1', no='andre kvartal av $date1', pl={'druga ćwiartka $date1', case={'gen',''}}, qu='$date1 iskay ñiqin tawa phatmanpi', ru={'вторая четверть $date1', case={'gen',''}}, sk={'2. štvrtina $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'druga četrtina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='andra kvartalet av $date1', uk={'2-га чверть $date1', case={'gen',''}}, ur='دوسری سہ ماہی $date1', vi='quý 2 năm $date1', ['zh-hans']='$date1第二季度', ['zh-hant']='$date1第二季度', --default='{{Please translate|second quarter of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">second quarter of $date1</span>', }, ['3quarter']= { nDates = 1, ['be-tarask']={'трэцяя чвэрць $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর তৃতীয় ত্রৈমাসিক', cs={'3. čtvrtina $date1', case={'gen',''}}, de='drittes Viertel $date1', en='third quarter of $date1', ['en-gb']='third quarter of $date1', ['en-ca']='third quarter of $date1', eo='tria kvarono de $date1', es='tercer cuarto del $date1', fa='ربع سوم $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 kolmas neljännes' end, case={'gen',''}}, fr= function(date1, state) return 'troisième quart '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, he='רבעון שלישי של $date1', hsb={'třeća štwórćina $date1', case={'gen',''}}, hr='treća četvrtina $date1', it='terzo quarto del $date1', ja='$date1第3四半期', nb='tredje kvartal av $date1', nl='derde kwart $date1', nn='tredje kvartalet av $date1', no='tredje kvartal av $date1', pl={'trzecia ćwiartka $date1', case={'gen',''}}, qu='$date1 kimsa ñiqin tawa phatmanpi', sk={'3. štvrtina $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'tretja četrtina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, ru={'третья четверть $date1', case={'gen',''}}, sv='tredje kvartalet av $date1', uk={'3-тя чверть $date1', case={'gen',''}}, ur='تیسری سہ ماہی $date1', vi='quý 3 năm $date1', ['zh-hans']='$date1第三季度', ['zh-hant']='$date1第三季度', --default='{{Please translate|third quarter of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">third quarter of $date1</span>', }, ['4quarter']= { nDates = 1, ['be-tarask']={'чацьвёртая чвэрць $date1', case={'gen',''}}, bn='$date1-এর চতুর্থ ত্রৈমাসিক', cs={'4. čtvrtina $date1', case={'gen',''}}, de='letztes Viertel $date1', en='fourth quarter of $date1', ['en-gb']='fourth quarter of $date1', ['en-ca']='fourth quarter of $date1', eo='kvara kvarono de $date1', es='último cuarto del $date1', fa='ربع چهارم $date1', fi={function(date1, state) return decYear(state,'fi','gen') .. '$date1 viimeinen neljännes' end, case={'gen',''}}, fr= function(date1, state) return 'quatrième quart '.. frOf[state.precision] ..' $date1' end, he='רבעון רביעי של $date1', hsb={'poslednja štwórćina $date1', case={'gen',''}}, hr='četvrta četvrtina $date1', it='quarto quarto del $date1', ja='$date1第4四半期', nb='fjerde kvartal av $date1', nl='vierde kwart $date1', nn='tredje kvartalet av $date1', no='fjerde kvartal av $date1', pl={'czwarta ćwiartka $date1', case={'gen',''}}, qu='$date1 qhipaq ñiqin tawa phatmanpi', ru={'последняя четверть $date1', case={'gen',''}}, sk={'4. štvrtina $date1', case={'gen',''}}, sl={function(date1, state) return 'zadnja četrtina ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1' end, case={'gen',''}}, sv='fjärde kvartalet av $date1', uk={'4-та чверть $date1', case={'gen',''}}, ur='چوتھی سہ ماہی $date1', vi='quý 4 năm $date1', ['zh-hans']='$date1第四季度', ['zh-hant']='$date1第四季度', --default='{{Please translate|forth quarter of $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">forth quarter of $date1</span>', }, -- ========================================== -- === Seasons ============================== -- ========================================== ['spring'] = { nDates = 1, ar='ربيع $date1', ['be-tarask']='вясна $date1', bn='বসন্তকাল $date1', ca='primavera $date1', cs={'jaro $date1', case={'gen', ''}}, da='Forår $date1', de='Frühling $date1', en='Spring $date1', ['en-gb']='Spring $date1', ['en-ca']='Spring $date1', eo='printempo $date1', es='primavera de $date1', et='$date1 kevad', fa='بهار $date1', fi='Kevät $date1', fr='printemps $date1', gl='primavera $date1', he='אביב $date1', hr='proljeće $date1', hsb='nalěćo $date1', hu='$date1 tavasza', it='primavera $date1', ja='{{#if:$date1|$date1年}}春', mk='пролет $date1', ml='$date1 വസന്തം', nb='våren $date1', nds='Vörjohr $date1', nn='våren $date1', nl='voorjaar $date1', no='våren $date1', pl='wiosna $date1', pt='primavera de $date1', ro='primăvara lui $date1', ru='весна $date1', sk={'jar $date1', case={'gen', ''}}, sl='pomlad $date1', sv='våren $date1', uk='весна $date1', ur='بہار $date1', vi='mùa đông năm $date1', ['zh-hans']='{{#if:$date1|$date1年}}春季', ['zh-hant']='{{#if:$date1|$date1年}}春季', --default='{{Please translate|Spring $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">Spring $date1</span>', }, ['summer'] = { nDates = 1, ar='صيف $date1', ['be-tarask']='лета $date1', bn='গ্রীষ্মকাল $date1', ca='estiu $date1', cs={'léto $date1', case={'gen', ''}}, da='Sommer $date1', de='Sommer $date1', en='Summer $date1', ['en-gb']='Summer $date1', ['en-ca']='Summer $date1', eo='somero $date1', es='verano de $date1', et='$date1 suvi', fa='تابستان $date1', fi='Kesä $date1', fr='été $date1', gl='verán $date1', he='קיץ $date1', hr='ljeto $date1', hsb='lěćo $date1', hu='$date1 nyara', it='estate $date1', ja='{{#if:$date1|$date1年}}夏', mk='лето $date1', ml='$date1 വേനൽ', nb='sommeren $date1', nds='Sommer $date1', nn='sumaren $date1', nl='zomer $date1', no='sommeren $date1', pl='lato $date1', pt='verão de $date1', ro='vara lui $date1', ru='лето $date1', sk={'leto $date1', case={'gen', ''}}, sl='poletje $date1', sv='sommaren $date1', uk='літо $date1', ur='گرما $date1', vi='mùa hè năm $date1', ['zh-hans']='{{#if:$date1|$date1年}}夏季', ['zh-hant']='{{#if:$date1|$date1年}}夏季', --default='{{Please translate|SAutumn $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">Summer $date1</span>', }, ['autumn'] = { nDates = 1, ar='خريف $date1', ['be-tarask']='восень $date1', bn='শরত্কাল $date1', ca='tardor $date1', cs={'podzim $date1', case={'gen', ''}}, da='Efterår $date1', de='Herbst $date1', en='Autumn $date1', ['en-gb']='Autumn $date1', ['en-ca']='Autumn $date1', eo='aŭtuno $date1', es='otoño de $date1', et='$date1 sügis', fa='پاییز $date1', fi='Syksy $date1', fr='automne $date1', gl='outono $date1', he='סתיו $date1', hr='jesen $date1', hsb='nazyma $date1', hu='$date1 ősze', it='autunno $date1', ja='{{#if:$date1|$date1年}}秋', mk='есен $date1', ml='$date1 ശരത്കാലം', nb='høsten $date1', nds='Harvst $date1', nn='hausten $date1', nl='herfst $date1', no='høsten $date1', pl='jesień $date1', pt='outono de $date1', ro='toamna lui $date1', ru='осень $date1', sk={'jeseň $date1', case={'gen', ''}}, sl='jesen $date1', sv='hösten $date1', uk='осінь $date1', ur='خزاں $date1', vi='mùa thu năm $date1', ['zh-hans']='{{#if:$date1|$date1年}}秋季', ['zh-hant']='{{#if:$date1|$date1年}}秋季', --default='{{Please translate|Autumn $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">Autumn $date1</span>', }, ['winter'] = { nDates = 1, ar='شتاء $date1', ['be-tarask']='зіма $date1', bn='শীতকাল $date1', ca='hivern $date1', cs={'zima $date1', case={'gen', ''}}, da='Vinter $date1', de='Winter $date1', en='Winter $date1', ['en-gb']='Winter $date1', ['en-ca']='Winter $date1', eo='vintro $date1', es='invierno de $date1', et='$date1 talv', fa='زمستان $date1', fi='Talvi $date1', fr='hiver $date1', gl='inverno $date1', he='חורף $date1', hr='zima $date1', hsb='zyma $date1', hu='$date1 tele', it='inverno $date1', ja='{{#if:$date1|$date1年}}冬', mk='зима $date1', ml='$date1 ശൈത്യകാലം', nds='Winter $date1', nl='winter $date1', nb='vinteren $date1', nn='vinteren $date1', no='vinteren $date1', pl='zima $date1', pt='inverno de $date1', ro='iarna lui $date1', ru='зима $date1', sk={'zima $date1', case={'gen', ''}}, sl='zima $date1', sv='vintern $date1', uk='зима $date1', ur='سرما $date1', vi='mùa đông năm $date1', ['zh-hans']='{{#if:$date1|$date1年}}冬季', ['zh-hant']='{{#if:$date1|$date1年}}冬季', --default='{{Please translate|Winter $date1|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">Winter $date1</span>', }, -- ========================================== -- === Decade/Century/Millennium ============ -- ========================================== ['decade'] = { nDates = 1, ar='أعوام $date1', ['be-tarask']='$date1-я гады', bn='$date1-এর দশক', ca='dècada del $date1', cs=function(date1, state) return ((date1 % 100 == 0) and 'první dekáda' or ((date1 % 100) .. '. léta')) .. ' ' .. (math.floor(date1 / 100) + 1) .. '. století' end, da="$date1'erne", de='$date1er-Jahre', el='δεκαετία του $date1', en='$date1s', ['en-gb']='$date1s', ['en-ca']='$date1s', eo='$date1-aj jaroj', es='años $date1', et='$date1ndad', fa='دههٔ $date1', fi='$date1-luvulla', fr='années $date1', gl='anos $date1', he='שנות ה-$date1', hr='$date1-ih', hsb='$date1te lěta', hu='$date1-s évek', it="{{#ifexpr: $date1 mod 100 = 0 | primo decennio del {{Roman|{{#expr: ($date1 / 100) + 1}}}} sec. | anni '{{#expr: $date1 mod 100 }} del {{Roman|{{#expr: floor($date1 / 100) + 1}}}} sec.}}", ja='$date1年代', mk='$date1-ти', ml='ദശകം $date1-ൽ', nb='$date1-årene', nn='$date1-åra', nds='Johren $date1', nl='jaren $date1', no='$date1-årene', pl=function(date1, state) local str = 'lata '..(date1 % 100)..'. ' if (date1 % 100 == 0) then str = 'pierwsza dekada ' elseif (date1 % 100 == 10) then str = 'druga dekada ' end return str .. Roman(math.floor(date1 / 100) + 1) .. ' wieku' end, pt='década de $date1', qu='$date1 watakuna', ro='anii $date1', ru='$date1-е годы', sk=function(date1, state) return ((date1 % 100 == 0) and 'prvé desaťročie' or ((date1 % 100) .. '. roky')) .. ' ' .. (math.floor(date1 / 100) + 1) .. '. storočia' end, sl='$date1-ta leta', sv='$date1-talet{{#switch:$date1|1300|1400|1500|1600|1700|1800|1900|2000|2100=&nbsp;(decennium)}}', uk='$date1-ті роки', ur='دہائی $date1', vi='thập niên $date1', ['zh-hans']='$date1年代', ['zh-hant']='$date1年代', --default='{{Please translate|$date1s|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1s</span>', }, ['century'] = { nDates = 1, ar='القرن $date1', ['be-tarask']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'be-tarask') .. ' стагодзьдзе' end, bn=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'bn') .. ' শতাব্দী' end, ca='segle {{small-caps|{{lc:{{Roman year|$date1}}}}}}', cs='$date1. století', da='$date1. århundrede', de='$date1. Jahrhundert', el='$date1ος αιώνας', en=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en') .. ' century' end, ['en-gb']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en-gb') .. ' century' end, ['en-ca']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en-ca') .. ' century' end, eo='$date1-a jarcento', es=function(date1, state) return 'siglo ' .. Roman(date1) end, et='$date1. sajand', fa='سدهٔ $date1', fi='{{#expr: ($date1 - 1) * 100}}-luvulla', fr=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'fr', 'roman', 'm') .. ' siècle' end, gl=function(date1, state) return 'século ' .. Roman(date1) end, he='המאה ה-$date1', hr='$date1. stoljeće', hsb='$date1. lětstotk', hu='$date1. évszázad', it=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' sec.' end, ja='$date1世紀', la='saeculum $date1', mk=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' век' end, ml='$date1-ആം നൂറ്റാണ്ട്', nb=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'nb') .. ' århundre' end, nn=function(date1, state) return 'det ' .. Ordinal(date1, 'no') .. ' århundre' end, nds='$date1. Johrhunnert', nl='$date1e eeuw', no=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'no') .. ' århundre' end, pl=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' ' .. decCentury('pl',state.case) end, pt=function(date1, state) return 'século ' .. Roman(date1) end, qu='$date1 ñiqin pachakwata', ro='secolul al $date1-lea', ru=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' век' end, sk='$date1. storočie', sl=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'sl') .. '. stoletje' end, sv='{{#expr:$date1 - 1}}00-talet', tt=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' гасыр' end, uk=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' ст.' end, ur='صدی $date1', vi='thế kỷ $date1', ['zh-hans']='$date1世纪', ['zh-hant']='$date1世紀', default='<span style="color:red">$date1 century</span>', }, ['millennium'] = { nDates = 1, ['be-tarask']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'be-tarask') .. ' тысячагодзьдзе' end, bn=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'bn') .. ' সহস্রাব্দ' end, cs='$date1. tisíciletí', de='$date1. Jahrtausend', en=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en') .. ' millennium' end, ['en-gb']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en-gb') .. ' millennium' end, ['en-ca']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'en-ca') .. ' millennium' end, eo='$date1-a jarmilo', es=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' milenio' end, fa=function(date1, state) return 'هزارهٔ ' .. Ordinal(date1, 'fa') end, fr=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'fr', 'roman', 'm') .. ' millénaire' end, hr='$date1. tisućljeće', hsb='$date1. lěttysac', it=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' millennio' end, ja='$date1千年紀', la='millennium $date1', nb=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'nb') .. ' årtusen' end, nn=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'no') .. ' tusenår' end, nl='$date1e millennium', no=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'no') .. ' årtusen' end, pl=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' ' .. decMillennium('pl',state.case) end, pt=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' milénio' end, qu='$date1 ñiqin waranqawata', ru=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' тысячелетие' end, sk='$date1. tisícročie', sl=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'sl') .. '. tisočletje' end, sv=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'sv') .. ' årtusendet' end, uk=function(date1, state) return Roman(date1) .. ' тис.' end, ur=function(date1, state) return 'ہزارہ ' .. Ordinal(date1, 'ur') end, vi='thiên niên kỷ $date1', ['zh-hans']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'zh-hans') .. '千年' end, ['zh-hant']=function(date1, state) return Ordinal(date1, 'zh-hant') .. '千年' end, --default='{{Please translate|$date1 millennium|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1 millennium</span>', }, ['million'] = { de = '$date1 Millionen Jahre', en = '$date1 million years', ['en-gb'] = '$date1 million years', ['en-ca'] = '$date1 million years', eo = '$date1 milionoj da jaroj', es = '$date1 millones de años', nl = '$date1e miljoen jaar', fr = '$date1 millions d’années', it = '$date1 milioni di anni', nb = '$date1 millioner år', nl = '$date1 miljoen jaar', nn = '$date1 millionar år', pl = '$date1 milionów lat', pt = '$date1 milhões de anos', ru = '$date1 миллиона лет', uk = '$date1 мільйони років', ur = '$date1 ملین سال', ['zh-hans'] = '$date1百万年', ['zh-hant'] = '$date1百万年', default='<span style="color:red">$date1 million years</span>', nDates = 1, }, ['billion'] = { de = '$date1 Milliarden Jahre', en = '$date1 billion years', ['en-gb'] = '$date1 billion years', ['en-ca'] = '$date1 billion years', es = '$date1 mil millones de años', nl = '$date1e miljard jaar', fr = '$date1 milliard d’années', it = '$date1 miliardi di anni', nb = '$date1 milliarder år', nl = '$date1 miljard jaar', nn = '$date1 milliardar år', pl = '$date1 miliardów lat', pt = '$date1 mil milhões de anos', ru = '$date1 миллиардов лет', uk = '$date1 мільярдів років', ur = '$date1 بلین سال', ['zh-hans'] = '$date1十亿年', ['zh-hant'] = '$date1十億年', default='<span style="color:red$date1 billion years</span>', nDates = 1, }, -- ========================================== -- === Complex phrases ====================== -- ========================================== -- Phrases which for some languages can be build out of simpler phrases -- Their "default" state, used when no translation in the requested language was found, returns a "state" like -- table which is used to call the function again and built the phrase out of simple phrases -- $date1 - original date - 1 -- $date2 - original date -- if era is BC than $date1 and $date2 are swapped ['turn of the century'] = { nDates = 2, ['be-tarask']=function(date1, date2, state) return 'канец ' .. Roman(date1) ..' — пачатак ' .. Roman(date2) ..' стагодзьдзя' end, bn=function(date1, date2, state) return '$date1/' .. Ordinal(date2, 'bn') .. ' শতাব্দীর পালাবদলে' end, cs='přelom $date1. a $date2. století', de=function(date1, date2, state) return 'Jahrhundertwende $date1/' .. Ordinal(date2, 'de') end, en=function(date1, date2, state) return 'turn of the $date1/' .. Ordinal(date2, 'en') .. ' century' end, ['en-gb']=function(date1, date2, state) return 'turn of the $date1/' .. Ordinal(date2, 'en-gb') .. ' century' end, ['en-ca']=function(date1, date2, state) return 'turn of the $date1/' .. Ordinal(date2, 'en-ca') .. ' century' end, eo='ŝanĝo de la $date1-a al la $date2-a jarcentoj', es=function(date1, date2, state) return 'hacia finales del siglo ' .. Roman(date1) .. ' y principios del siglo ' .. Roman(date2) .. '' end, fi='{{#expr: $date1 * 100-100}}-luvun loppu ja {{#expr: $date2 * 100-100}}-luvun alku', fr=function(date1, date2, state) return 'fin du ' .. Ordinal(date1, 'fr', 'roman', 'm') .. ' siècle / début du ' .. Ordinal(date2, 'fr', 'roman', 'm') end, hr='kraj $date1. i početak $date2. stoljeća', hsb=function(date1, date2, state) return 'přechod ' .. Roman(date1) ..' do ' .. Roman(date2) ..' lětstotka' end, it=function(date1, date2, state) return 'fine del ' .. Roman(date1) .. ' sec. e inizio del ' .. Roman(date2) .. ' sec.' end, ja='$date1世紀から$date2世紀への変わり目', nb=function(date1, date2, state) return 'slutten av det ' .. Ordinal(date1, 'nb') .. ' århundre/begynnelsen av det ' .. Ordinal(date2, 'nb') .. ' århundre' end, nl=function(date1, date2, state) return 'eind $date1e/begin $date2e eeuw' end, nn=function(date1, date2, state) return 'slutten av det ' .. Ordinal(date1, 'nn') .. ' hundreåret/byrjinga av det ' .. Ordinal(date2, 'nn') .. ' hundreåret' end, pl=function(date1, date2, state) return 'przełom ' .. Roman(date1) ..' i ' .. Roman(date2) ..' wieku' end, qu="$date1 ñiqin waranqawatamanta $date2 ñiqin waranqawataman t'ikrasqanpi", ru=function(date1, date2, state) return 'конец ' .. Roman(date1) ..' — начало ' .. Roman(date2) ..' века' end, sk='prelom $date1. a $date2. storočia', sl=function(date1, date2, state) return 'pozno ' .. Ordinal(date1, 'sl') .. '. in zgodnje ' .. Ordinal(date2, 'sl') .. '. stoletje' end, sv=function(date1, date2, state) return '$date1/' .. Ordinal(date2, 'sv') .. ' årtusendets sekelskifte' end, uk=function(date1, date2, state) return 'кін. ' .. Roman(date1) ..' ст. — поч. ' .. Roman(date2) ..' ст.' end, vi='bước sang thế kỷ $date2', ['zh-hans']=function(date1, date2, state) return '$date1世纪末' .. Ordinal(date2, 'zh-hans') .. '世纪初' end, ['zh-hant']=function(date1, date2, state) return '$date1世紀末' .. Ordinal(date2, 'zh-hant') .. '世紀初' end, default=function(date1, date2, state) return {conj='and', adj1 = 'late', unit1='century', era1=state.era1, adj2 = 'early', unit2='century', era2=state.era2} end, }, -- $date1 - original date - 10 -- $date2 - original date -- if era is BC than $date1 and $date2 are swapped ['turn of the decade']={ nDates = 2, ['be-tarask']='канец $date1-х — пачатак $date2-х гг.', bn='$date1-এর দশকের শেষে এবং $date2-এর দশকের শুরুতে', cs=function(date1, date2, state) local decade1 = math.floor((date1 % 100) / 10) local decade2 = math.floor((date2 % 100) / 10) local century1 = math.floor( date1 / 100) + 1 local century2 = math.floor( date2 / 100) + 1 if decade1 == 0 and date1 < date2 then return "přelom 1. a 2. dekády " .. century1 .. ". století" elseif decade2 == 0 and date2 < date1 then return "přelom 9. a 10. dekády " .. century1 .. ". století" elseif (decade1 == 9 and date1 < date2) or (decade2 == 9 and date2 < date1) then return "přelom " .. century1 .. ". a " .. century2 .. ". století" else return "přelom " .. decade1 .. "0. a " .. decade2 .. "0. let " .. century1 .. ". století" end end, de='späte $date1er und frühe $date2er', en='late $date1s and early $date2s', ['en-gb']='late $date1s and early $date2s', ['en-ca']='late $date1s and early $date2s', eo='ŝanĝo de la $date1-a al la $date2-a jardekoj', es='finales de los años $date1 y principios de los años $date2', fa='اواخر دههٔ $date1 و اوایل دههٔ $date2', fi='$date1-luvun loppu ja $date2-luvun alku', fr='fin des années $date1 / début des années $date2', hr='kraj $date1-ih i početak $date2-ih', hsb='pózdnje $date1te a zažne $date2te lěta', it='fine degli anni $date1 / inizio degli anni $date2', ja='$date1年代末から$date2年代初頭', nb = 'sent på $date1-tallet og tidlig på $date2-tallet', nl = 'eind $date1e/begin $date2e decennium', nn = 'seint på $date1-talet og tidleg på $date2-talet', pl=function(date1, date2, state) local decade1 = math.floor(date1 % 100) local decade2 = math.floor(date2 % 100) local century1 = Roman(math.floor( date1 / 100) + 1) local century2 = Roman(math.floor( date2 / 100) + 1) if decade1 == 0 and date1 < date2 then return "przełom pierwszej i drugiej dekady " .. century1 .. " wieku" elseif decade1 == 10 and date1 < date2 then return "przełom drugiej dekady i lat 20. " .. century1 .. " wieku" elseif decade1 == 90 and decade2 == 0 then return "przełom ostatniej dekady " .. century1 .. " i pierwszej dekady " .. century2 .. " wieku" else return "przełom lat " .. decade1 .. ". i " .. decade2 .. ". " .. century1 .. " wieku" end end, qu='qhipaq $date1 watakuna ñawpaq $date2 watakunapas', ru='конец $date1-х — начало $date2-х гг.', sv='sena $date1-talet och tidiga $date2-talet', sk=function(date1, date2, state) local decade1 = math.floor((date1 % 100) / 10) local decade2 = math.floor((date2 % 100) / 10) local century1 = math.floor( date1 / 100) + 1 local century2 = math.floor( date2 / 100) + 1 if decade1 == 0 and date1 < date2 then return "prelom 1. a 2. desaťročia " .. century1 .. ". storočia" elseif decade2 == 0 and date2 < date1 then return "prelom 9. a 10. desaťročia " .. century1 .. ". storočia" elseif (decade1 == 9 and date1 < date2) or (decade2 == 9 and date2 < date1) then return "prelom " .. century1 .. ". a " .. century2 .. ". storočia" else return "prelom " .. decade1 .. "0. a " .. decade2 .. "0. rokov " .. century1 .. ". storočia" end end, sl='pozna $date1-ta in zgodnja $date2-ta leta', uk='кінець $date1-х — початок $date2-х рр.', ur='اخیر دہائی $date1 و ابتدا دہائی $date2', vi='bước sang thập niên $date2', ['zh-hans']='$date1年代末$date2年代初', ['zh-hant']='$date1年代末$date2年代初', default=function(date1, date2, state) return {conj='and', adj1 = 'late', unit1='decade', era1=state.era1, adj2 = 'early', unit2='decade', era2=state.era2} end, }, -- $date1 - original date - 1 -- $date2 - original date -- if era is BC than $date1 and $date2 are swapped ['turn of the year']={ nDates = 2, ['be-tarask']='канец $date1 — пачатак $date2 г.', bn='$date1-এর শেষে এবং $date2-এর শুরুতে', cs='přelom roku $date1/$date2', de='Jahreswechsel $date1/$date2', en='late $date1 and early $date2', ['en-gb']='late $date1 and early $date2', ['en-ca']='late $date1 and early $date2', eo='jarŝanĝo $date1 / $date2', es='finales de $date1 y principios de $date2', fa='اواخر $date1 و اوایل $date2', fi='vuoden $date1 loppu ja vuoden $date2 alku', fr='fin $date1 / début $date2', hsb='kónc $date1/spočatk $date2', ja='$date1年末から$date2年初め', nb='årsskiftet $date1/$date2', nl='eind $date1 en begin $date2', nn='årsskiftet $date1/$date2', pl='koniec $date1 i początek $date2 roku', qu="$date1 qhipaq p'unchawkuna $date2 ñawpaq p'unchawkunapas", ru='конец $date1 — начало $date2 г.', sk='prelom rokov $date1/$date2', sl='konec leta $date1 in začetek $date2', sv='sena $date1 och tidiga $date2', uk='кінець $date1 — початок $date2 р.', ur='اخیر $date1 و ابتدا $date2', vi='bước sang năm $date2', ['zh-hans']='$date1年末$date2年初', ['zh-hant']='$date1年末$date2年初', default=function(date1, date2, state) return {conj='and', adj1 = 'late', unit1='year', era1=state.era1, adj2 = 'early', unit2='year', era2=state.era2} end, }, ['circa2'] = { nDates = 2, ar='حوالي $date1 – $date2', ['be-tarask']={'прыкладна з $date1 да прыкладна $date2', case={'gen','gen'}}, bn='প্রায় $date1 এবং প্রায় $date2-এর মাঝামাঝি', ca='cap a $date1 o $date2', cs='cca $date1 až $date2', da='ca. mellem $date1 og $date2', de='etwa $date1 bis $date2', el='περίπου μεταξύ $date1 και $date2', en='between circa $date1 and circa $date2', ['en-gb']='between circa $date1 and circa $date2', ['en-ca']='between circa $date1 and circa $date2', eo='proksimume de $date1 ĝis $date2', es='hacia $date1 o $date2', et='ca. $date1 ja $date2 vahel', fa='حدوداً بین $date1 و $date2', fi={function(date1, date2, state) return 'suunnilleen ' .. decYear(state,'fi','xxx') .. '$date1 ja $date2 välisenä aikana' end, case={'gen','gen'}}, fr='vers $date1-$date2', gl='entre $date1 e $date2', he='בסביבות ה- $date1 עד $date2', hr='oko između $date1 i $date2', hsb={'wot něhdźe $date1 do něhdźe $date2', case={'gen','gen'}}, hu='$date1 és $date2 között', it='tra il $date1 e il $date2 circa', ja='$date1頃と$date2頃の間', mk='~ помеѓу $date1 и $date2', nb='ca. mellom $date1 og $date2', nn='ca. mellom $date1 og $date2', nds='üm un bi $date1 bet $date2', nl='ca. $date1 tot $date2', no='ca. mellom $date1 og $date2', pl={'od około $date1 do około $date2', case={'gen','gen'}}, pt='cerca de $date1 a $date2', qu="$date1 p'unchawmantachá $date2 p'unchawkamachá", ro='circa $date1 – $date2', ru={'с около $date1 до, примерно, $date2', case={'gen','gen'}}, sk='cca $date1 až $date2', sl={function(date1, date2, state) return 'ok. ' .. decYear(state,'sl','gen') .. ' $date1 do $date2' end, case={'gen','gen'}}, sv='c:a $date1 till $date2', uk={'з близько $date1 до, приблизно, $date2', case={'gen','gen'}}, ur='قریباً بین $date1 و $date2', vi='giữa vào khoảng $date1 và vào khoảng $date2', ['zh-hans']='约$date1~$date2间', ['zh-hant']='約$date1~$date2間', default=function(date1, date2, state) return {conj='between', adj1 = 'circa', unit1=state.unit1, era1=state.era1, adj2 = 'circa', unit2=state.unit2, era2=state.era2} end, }, -- ========================================== -- === Eras and calendars =================== -- ========================================== ['julian'] = { nDates = 2, ar='$date1 ($date2 حسب [[w:ar:التقويم اليولياني|تقويم يولياني]])', ['be-tarask']='$date1 ($date2 паводле [[w:be-tarask:Юліянскі каляндар|ст. ст.]]', bn='$date1 (জুলিয়ান ক্যালেন্ডারে $date2)', ca='$date1 ($date2 segons el [[w:ca:Calendari julià|calendari julià]])', cs='$date1 ($date2 podle [[w:cs:Juliánský kalendář|juliánského kalendáře]])', da='$date1 ($date2 [[w:da:Julianske kalender|Julianske kalender]])', de='$date1 ($date2 [[w:de:Julianischer Kalender|Julianischer Kalender]])', el='$date1 ($date2 με το [[w:el:Ιουλιανό ημερολόγιο|Ιουλιανό ημερολόγιο]])', en='$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])', ['en-gb']='$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])', ['en-ca']='$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])', fa='$date1 ($date2 در [[w:fa:Old Style and New Style dates|تقویم جولیان]])', eo='$date1 ($date2 laŭ la [[w:eo:Julia kalendaro|Julia Kalendaro]])', es='$date1 ($date2 según el [[w:es:Calendario juliano|calendario juliano]])', et='$date1 ($date2 [[w:et:Juliuse kalender|Juliuse kalendris]])', fi='$date1 ($date2 [[w:fi:juliaaninen kalenteri|juliaanisen kalenterin]] mukaan)', fr='$date1 ($date2 dans le [[w:fr:calendrier julien|calendrier julien]])', gl='$date1 ($date2 segundo o [[w:gl:Calendario xuliano|calendario xuliano]])', hu='$date1 ($date2 a [[w:hu:Julianus-naptár|Julián naptárban]])', hr='$date1 ($date2 prema [[w:hr:Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]])', he='$date1 ($date2 ב[[w:he:לוח היוליאני|הלוח היוליאני]])', hsb='$date1 ($date2 po julianiskej protyce)', it='$date1 ($date2 secondo il [[w:it:Calendario giuliano|calendario giuliano]])', ja='$date1（[[w:ja:ユリウス暦|ユリウス暦]] $date2）', mk='$date1 ($date2 по [[w:mk:Јулијански календар|Јулијанскиот календар]])', ml='$date1 ([[w:Old Style and New Style dates|ജൂലിയൻ കാലഗണനാരീതിയിൽ]] $date2)', nds='$date1 ($date2 na’n [[w:nds:Juliaansch Klenner|Juliaanschen Klenner]])', nb='$date1 ($date2 etter [[w:no:Juliansk kalender|den julianske kalenderen]])', nn='$date1 ($date2 etter [[w:no:Juliansk kalender|den julianske kalenderen]])', nl='$date1 ($date2 volgens de [[w:nl:Juliaanse kalender|Juliaanse kalender]])', no='$date1 ($date2 etter [[w:no:Juliansk kalender|den julianske kalender]])', pl='$date1 ($date2 wedle [[w:pl:Daty nowego i starego porządku|kalendarza juliańskiego]])', pt='$date1 ($date2 no [[w:pt:Mudança para o calendário gregoriano|calendário juliano]])', qu='$date1 ($date2 [[w:qu:Hulyanu kalindaryu|Hulyanu kalindaryupi]])', ro='$date1 ($date2 în [[w:ro:calendarul iulian|calendarul iulian]])', ru='$date1 ($date2 [[w:ru:Юлианский календарь|по ст. ст.]])', sk='$date1 ($date2 podľa [[w:sk:Juliánsky kalendár|juliánskeho kalendára]])', sl='$date1 ($date2 po [[w:sl:Julijanski koledar|julijanskem koledarju]])', sv='$date1 ($date2 [[w:sv:Gamla stilen|gamla stilen]])', uk='$date1 ($date2 [[w:uk:Юліанський календар|Юліанський календар]])', ur='$date1 ($date2 حسب [[w:ur:نئے اور پانے انداز کی تاریخ|جولین تقویم]])', vi='$date1 ($date2 trong [[w:vi:Lịch Julius|lịch Juliêng]])', ['zh-hans']='$date1（[[w:Old Style and New Style dates|格里历]]$date2）', ['zh-hant']='$date1（[[w:Old Style and New Style dates|格里曆]]$date2）', --default='{{Please translate|$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])|Module:I18n/complex date}}', default='<span style="color:red">$date1 ($date2 in [[w:Old Style and New Style dates|Julian calendar]])</span>', }, ['ad'] = { nDates = 1, ['be-tarask']='$date1 [[w:be-tarask:ад Нараджэньня Хрыста|пасьля Н. Х.]]', bn ='$date1 খ্রিস্টাব্দ', ca ='$date1 dC', cs ='$date1 n. l.', de ='$date1 n. Chr.', el ='$date1 μ.Χ.', en ='$date1 [[w:en:Anno Domini|AD]]', ['en-gb'] ='$date1 [[w:en:Anno Domini|AD]]', ['en-ca'] ='$date1 [[w:en:Anno Domini|AD]]', eo ='$date1 pK', es ='$date1 [[w:es:Anno Dómini|d. C.]]', fa ='$date1 م.', fi ='$date1 jaa.', fr ='$date1 ap. J.-C.', gl ='$date1 d.C.', he ='$date1 לספירה', hu ='i. sz. $date1', hr ='$date1 p. Kr.', hsb='$date1 po Chr.', it ='$date1 d.C.', ja ='西暦$date1', mk ='$date1 н.е.', ml ='ക്രി.വ. $date1', nb ='$date1 e.Kr.', nl ='$date1 n.Chr.', nn ='$date1 e.Kr.', no ='$date1 e.Kr.', pl ='$date1 [[w:pl:naszej ery|n.e.]]', ro ='$date1 d.Hr.', ru ='$date1 н. э.', sk ='$date1 po Kr.', sl ='$date1 n. št.', sv ='$date1 [[w:sv:Efter Kristus|e.Kr.]]', uk ='$date1 н. е.', ur ='$date1 ء', vi ='$date1 [[w:vi:Công Nguyên|CN]]', ['zh-hans'] ='[[w:zh:基督纪年|公元]]$date1', ['zh-hant'] ='[[w:zh:基督纪年|公元]]$date1', default='<span style="color:red">$date1 [[w:en:Anno Domini|AD]]</span>', }, ['ah'] = { nDates = 1, ['be-tarask']='$date1 [[w:be-tarask:Ісламскі каляндар|хіджры]]', bn ='$date1 [[w:bn:ইসলামি বর্ষপঞ্জি|হিজরী]]', cs ='$date1 [[w:cs:Anno Hegirae|AH]]', en ='$date1 [[w:en:Hijri year|AH]]', ['en-gb'] ='$date1 [[w:en:Hijri year|AH]]', ['en-ca'] ='$date1 [[w:en:Hijri year|AH]]', eo ='$date1 post la [[w:eo:Heĝiro|Heĝiro]]', fa ='$date1 ه.ق.', fr ='$date1 [[w:fr:Calendrier musulman|A.H.]]', he ="$date1 [[w:he:הלוח המוסלמי|להג'רה]]", hr ='$date1 god. hidžre', ja ='[[w:ja:ヒジュラ暦|ヒジュラ暦]]$date1', nb ='$date1 [[w:no:Den muslimske kalenderen|A.H.]]', nn ='$date1 [[w:nn:Den muslimske kalenderen|A.H.]]', pl ='$date1 [[w:pl:Kalendarz muzułmański|A.H.]]', ru ='$date1 [[w:ru:Исламский календарь|хиджры]]', sk ='$date1 [[w:sk:A. H.|A. H.]]', sv ='$date1 [[w:sv:Muslimska kalendern|A.H.]]', uk ='$date1 [[w:uk:Мусульманський календар|хіджри]]', ur ='$date1 ھ', vi ='$date1 [[w:vi:Lịch Hồi giáo|AH]]', ['zh-hans'] ='[[w:en:Hijri year|Hijri历]]$date1', ['zh-hant'] ='[[w:en:Hijri year|Hijri曆]]$date1', default='<span style="color:red">$date1 [[w:en:Hijri year|AH]]</span>', }, ['bc'] = { nDates = 1, ar ='$date1 ق.م.', ['be-tarask']='$date1 [[w:be-tarask:да Нараджэньня Хрыста|да Н. Х.]]', bn ='খ্রিস্টপূর্ব $date1', ca ='$date1 [[w:ca:Abans de Crist|aC]]', cs ='$date1 [[w:cs:Př. n. l.|př. n. l.]]', de ='$date1 [[w:de:v. Chr.|v. Chr.]]', el ='$date1 π.Χ.', en ='$date1 [[w:en:Ante Christum Natum|BC]]', ['en-gb'] ='$date1 [[w:en:Ante Christum Natum|BC]]', ['en-ca'] ='$date1 [[w:en:Ante Christum Natum|BC]]', eo ='$date1 aK', es ='$date1 [[w:es:Antes de Cristo|a. C.]]', fa ='$date1 پ.م.', fi ='$date1 eaa.', fr ='$date1 av. J.-C.', gl ='$date1 [[w:gl:Antes de Cristo|a.C.]]', he ='$date1 לפני הספירה', hr ='$date1 [[w:hr:Pr. Kr.|pr. Kr.]]', hsb='$date1 do Chr.', hu ='i. e. $date1', it ='$date1 [[w:it:Avanti Cristo|a.C.]]', ja ='[[w:ja:紀元前|紀元前]]$date1', mk ='$date1 п.н.е.', ml ='ക്രി.മു. $date1', nds='$date1 vör uns Tied', nb ='$date1 f.Kr.', nl ='$date1 v.Chr.', nn ='$date1 f.Kr.', no ='$date1 f.Kr.', pl ='$date1 [[w:pl:przed naszą erą|p.n.e.]]', ro ='$date1 î.Hr.', ru ='$date1 до н. э.', sk ='$date1 [[w:sk:Pred Kristom|pred Kr.]]', sl ='$date1 pr. n. št.', sv ='$date1 [[w:sv:Före Kristus|f.Kr.]]', uk ='$date1 до н. е.', ur ='$date1 ق م', vi ='$date1 [[w:vi:Trước Công Nguyên|TCN]]', ['zh-hans'] ='[[w:zh:基督纪年|公元前]]$date1', ['zh-hant'] ='[[w:zh:基督纪年|公元前]]$date1', default='<span style="color:red">$date1 [[w:en:Ante Christum Natum|BC]]</span>', }, ['bp'] = { nDates = 1, ar ='$date1 [[w:ar:قبل الحاضر|قبل الحاضر]]', be ='$date1 [[w:be-tarask:Да нашых дзён|Да нашых дзён]]', ['be-tarask']='$date1 [[w:be-tarask:Да нашых дзён|Да нашых дзён]]', bn ='বর্তমানের আগে $date1', ca ='$date1 [[w:ca:BP (unitat de temps)|BP]]', cs ='$date1 [[w:cs:B. P.|B. P.]]', de ='$date1 [[w:de:Before Present|BP]]', el ='$date1 [[w:en:Before Present|BP]]', en ='$date1 [[w:en:Before Present|BP]]', ['en-gb'] ='$date1 [[w:en:Before Present|BP]]', ['en-ca'] ='$date1 [[w:en:Before Present|BP]]', eo='$date1 [[w:eo:Before Present|BP]]', es ='$date1 [[w:es:Before Present|BP]]', et ='$date1 [[w:et:Before Present|BP]]', fa ='$date1 پیش از اکنون', fi ='$date1 [[w:fi:BP (ajanlasku)|BP]]', fr ='$date1 [[w:fr:Avant le présent|avant le présent]]', hr ='$date1 [[w:hr:BP|prije današnjice]]', it ='$date1 [[w:it:Before Present|BP]]', ja ='$date1 [[w:ja:BP (年代測定)|BP]]', lv ='$date1 [[w:lv:Pirms mūsdienām|Pirms mūsdienām]]', mk ='$date1 [[w:mk:Пред сегашноста|п.с.]]', ml ='[[w:en:Before Present|ഇന്നത്തെ കാലത്തിനു മുമ്പ്]] $date1', nb ='$date1 [[w:no:Before Present|BP]]', nn ='$date1 [[w:nn:Before Present|BP]]', nl ='$date1 [[w:nl:Before Present|BP]]', no ='$date1 [[w:no:Before Present|BP]]', pl ='$date1 [[w:pl:Before Present|BP]]', pt ='$date1 [[w:pt:Antes do Presente|Antes do Presente]]', ru ='$date1 [[w:ru:До настоящего времени|до н. в.]]', sk ='$date1 [[w:sk:BP (čas)|BP]]', sl ='$date1 [[w:sl:pred sedanjostjo|p. s.]]', sr ='$date1 [[w:sr:Прије садашњости|Прије садашњости]]', sv ='$date1 [[w:sv:B.P.|B.P.]]', uk ='$date1 [[w:uk:Років тому|Років тому]]', ur ='$date1 قبل حاضر', vi ='$date1 [[w:en:Before Present|trước ngày nay]]', ['zh-hans'] ='[[w:zh:距今|距今]]$date1', ['zh-hant'] ='[[w:zh:距今|距今]]$date1', default='<span style="color:red">$date1 [[w:en:Before Present|BP]]</span>', }, } -- List of possible string inputs to "adj", "junction", "era", and "precision" fields -- Each term is matched to its synonym and the role: a - adjective, e - era -- p - precision, c - calendar and combos, and j - conjunction p.Synonyms = { -- adjectives and prepositions ['quarter1']={'1quarter','a'}, ['1stquarter']={'1quarter','a'}, ['1st quarter']={'1quarter','a'}, ['1quarter']={'1quarter','a'}, ['quarter2']={'2quarter','a'}, ['2ndquarter']={'2quarter','a'}, ['2nd quarter']={'2quarter','a'}, ['2quarter']={'2quarter','a'}, ['quarter3']={'3quarter','a'}, ['3rdquarter']={'3quarter','a'}, ['3rd quarter']={'3quarter','a'}, ['3quarter']={'3quarter','a'}, ['quarter4']={'4quarter','a'}, ['4thquarter']={'4quarter','a'}, ['4th quarter']={'4quarter','a'}, ['4quarter']={'4quarter','a'}, ['spring']={'spring','a'}, ['summer']={'summer','a'}, ['fall']={'autumn','a'}, ['autumn']={'autumn','a'}, ['winter']={'winter','a'}, ['beginning']={'early','a'}, ['early']={'early','a'}, ['1half']={'firsthalf','a'}, ['1sthalf']={'firsthalf','a'}, ['1st half']={'firsthalf','a'}, ['firsthalf']={'firsthalf','a'}, ['first half']={'firsthalf','a'}, ['end']={'late','a'}, ['late']={'late','a'}, ['middle']={'mid','a'}, ['mid']={'mid','a'}, ['2half']={'secondhalf','a'}, ['2ndhalf']={'secondhalf','a'}, ['2nd half']={'secondhalf','a'}, ['secondhalf']={'secondhalf','a'}, ['second half']={'secondhalf','a'}, ['<']={'before','a'}, ['b']={'before','a'}, ['before']={'before','a'}, ['>']={'after','a'}, ['a']={'after','a'}, ['after']={'after','a'}, ['~']={'circa','a'}, ['c']={'circa','a'}, ['ca']={'circa','a'}, ['circa']={'circa','a'}, ['by']={'by','a'}, ['from']={'from','a'}, ['until']={'until','a'}, ['uncertain']={'uncertain','a'}, -- eras ['bc']={'bc','e'}, ['bce']={'bc','e'}, ['before present']={'bp','e'}, ['bp']={'bp','e'}, ['ce']={'ad','e'}, ['ad']={'ad','e'}, ['ah']={'ah','e'}, -- conjunctions ['&']={'and','j'}, ['and']={'and','j'}, ['or']={'or','j'}, ['-']={'from-until','j'}, ['–']={'from-until','j'}, ['from-until']={'from-until','j'}, ['between']={'between','j'}, ['circa2']={'circa2','a'}, -- precision ['day']={'day','p'}, ['month']={'month','p'}, ['year']={'year','p'}, ['s']={'decade','p'}, ['decade']={'decade','p'}, ['century']={'century','p'}, ['millennium']={'millennium','p'}, ['million']={'million','p'}, ['billion']={'billion','p'}, -- calendar ['julian']={'julian','c'}, ['islamic']={'islamic','c'}, ['hijri']={'islamic','c'}, -- "Turn of the ..." options are a combos which will be handled in similar way as calendars ['turn of the century']={'turn of the century','c'}, ['century turn']={'turn of the century','c'}, ['turn of the decade']={'turn of the decade','c'}, ['decade turn']={'turn of the decade','c'}, ['turn of the year']={'turn of the year','c'}, ['year turn']={'turn of the year','c'}, -- other dates which will be handled in similar way as calendars ['?']={'unknown','c'}, ['unknown']={'unknown','c'}, ['unknown year']={'year unknown','c'}, ['year unknown']={'year unknown','c'}, } return p r1watj52lecbtxui8529mj9gemc403q 0 46051 368938 279792 2026-03-31T19:05:49Z Ibne maryam 17680 368938 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = يوٽوپيا | title_orig =Libellus vere aureus, nec minus salutaris quam festivus, de optimo rei publicae statu deque nova insula Utopia | translator = [[رالف رابنسن]] <br /> [[گلبرٽ بورنيٽ]] | image = Isola di Utopia Moro.jpg | caption =1516 ۾ يوٽوپيا جو پھريون ايڊيشن | author = [[ٿامس مور]] | illustrator =[[ايمبروسيس ھولبيئن]] | cover_artist = | country = [[ھيبسبرگ نيدرلينڊز]] | language = [[لاطيني]] | series = | subject = | genre =[[سياسي فلسفو]] | publisher = مور | pub_date = 1516 | english_pub_date = 1551 | media_type = ڇپائي | pages = 359 | isbn = | oclc =863744174 | dewey =335.02 | congress =HX810.5 .E54 | preceded_by = آ ميري جيسٽ | followed_by =لاطيني نظم }} ''' يوٽوپيا (ڪتاب)'''{{ٻيا نالا|انگريزي=Utopia (Book)}} مشھور ڪتاب جيڪو ٿامس مور لکيو ھو.سر ٿامس مور پنهنجي ڪتاب ـــــ يُوٽوپيا ـــــ جو گهڻو حصو 1516ع ۾ اينٽ ورپ (بيلجيم) ۾ لکيو هو. اينٽ ورپ انهن ڏينهن ۾ [[يُورَپ|يورپ]] جو سڀ کان وڌيڪ اهم واپاري بندرگاهه هو ۽ سر ٿامس مور اتي برطانوي واپارين جي ڪنهن ڪم سان ويو هو. يوٽوپيا سفرنامي واري نموني تي لکيل آهي. گهڻو ممڪن آهي ته سر ٿامس مور جي ملاقات اينٽ ورپ ۾ ڪنهن سامونڊي سوداگر سان ٿي هجي ۽ ان جي آتم ڪٿا ٻڌي سر ٿامس مور يوٽوپيا لکڻ جو منصوبو سٽيو هجي.<ref name="سبط حسن">[http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=272] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191111144008/https://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=272|date=2019-11-11}} (ڪتاب: موسیٰ کان مارڪس تائين؛ ليکڪ: سبط حسن)</ref>سر ٿامس مور يوٽوپيا لاطيني ٻولي ۾ لکيو هو، جيڪا سورهين صديءَ ۾ يورپ جي تهذيبي ٻولي هئي. اهو ڪتاب پهريون ڀيرو بيلجيم ۾ 1516ع ۾ شايع ٿيو ۽ ايترو ته پسند ڪيو ويو جو جلد ئي ان جا ترجما ٻين ٻولين ۾ ٿي ويا، پر يوٽوپيا جو پهريون [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] ترجمو مور جي وفات کان 16 سال پوءِ لنڊن مان ڇپيو. دير جو سبب اهو هو ته ان وچ ۾ مور جي سِسي ڪپجي چڪي هئي ۽ ڪنهن کي به همٿ نه هئي ته هنري اٺين جي زندگيءَ ۾ مور جو ڪتاب برطانيا ۾ ڇپي ها.<ref name = " سبط حسن"/>يوٽوپيا اسپين جي هڪ فرضي سياح جو فرضي سفرنامو آهي. ان سياح جو نالو رافيل هيٿ ڪوڊي هو. سر ٿامس مور جي چواڻي رافيل يوناني ۽ لاطيني ٻولين کان چڱيءَ طرح واقف هو ۽ وِس پوچي سان گڏ ٽي ڀيرا آمريڪا جو سفر ڪري چڪو هو، پر آخري ڀيري هو وِس پوچي سان گڏ نه موٽيو، پر اهڙن اڻ ڄاتل علائقن جي سير تي نڪري ويو جيڪي نقشن ۾ به ڪو نه هئا. يوٽوپيا ۾ ذڪر ڪيل ملڪ به انهن ئي علائقن مان هڪ هو. رافيل پنجن ڇهن سالن تائين انهن پرانهن ڏيهن جو سير ڪندو رهيو. پوءِ هو ڪالي ڪٽ پهتو، جتي انهن ڏينهن ۾ اسپيني جهاز واپاري سامان کڻي ايندا رهندا هئا. ڪجهه ڏينهن ڪالي ڪٽ ۾ رهي هو وطن واپس موٽي ويو<ref name = "سبط حسن "/>. رافيل جي ملاقات سر ٿامس مور سان اينٽ وَرپ ۾ ٿئي ٿي. رافيل گفتگو ڪندي هڪ اهڙي ٻيٽ جون حالتون بيان ڪري ٿو جتي ماڻهو ڪميونسٽ اصولن مطابق زندگي گذاريندا آهن. ان جزيري جو نالو يوٽوپيا (خيالي) آهي. سر ٿامس مور رافيل جي سرگذشت ڏاڍي شوق سان ٻڌندو آهي ۽ لکي ڇڏيندو آهي.<ref name = " سبط حسن "/> رافيل جي داستان کي ٻن حصن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. پهرئين حصي ۾ سر ٿامس مور رافيل جي حوالي سان برطانيا جي سماجي براين جو جائزو ورتو آهي ۽ ٻئي حصي ۾ يوٽوپيا جي ڌرتيءَ جي جنت جا تفصيل لکيا آهن. ان ٻيٽ جو مقصد هي هو ته پڙهڻ وارن تي ذاتي ملڪيت جون خرابيون ۽ ڪميونزم جون خوبيون واضح ٿي وڃن. رافيل پنهنجي سير سفر دوران ڪجهه عرصو برطانيا ۾ به رهي چڪو هو ۽ اتان جي ظالم قانونن کان ذاتي طور واقف هو، تنهنڪري ڳالهين ڳالهين ۾ جڏهن برطانيا جو ذڪر اچي ٿو، ته رافيل برطانيا جي قانوني برائين ۽ برطانوي سماج جي خرابين تي آڱر کڻي ٿو. مثال طور، ان زماني ۾ چوريءَ جي سزا موت هئي، تڏهن به چوريون وڌنديون ٿي رهيون. هڪ هڪ ڦاهي گهاٽ تي ويهه ويهه چور روزانو ڦاهي چڙهندا هئا، پر چورن جي ڳاڻاٽي ۾ ڪا به کوٽ نه پئي ٿي. رافيل چوي ٿو ته ”ڦاهي ڏيڻ وسيلي ته چورن جو تعداد گهٽجي نه ٿو سگهي پر جيڪڏهن حاجتمندن جي گذر جو بندوبست ڪيو وڃي ۽ انهن کي روزگار ملي پوي ته چوريون پنهنجو پاڻ گهٽجي وينديون. اهو ڪٿان جو انصاف آهي ته توهان ڪنهن بدنصيب کي اول ته چوري ڪرڻ تي مجبور ڪيو ۽ پوءِ ان کي ٽياس تي ٽنگيو.“<ref name = " سبط حسن "/> رافيل جي نظر ۾ چوري چڪاريءَ جو ٻيو سبب برطانيا جي نڪمن، بيڪار نوابن ۽ رئيسن جون عياشيون هيون. ”اهي پاڻ ڪو به ڪم ڪو نه ٿا ڪن، ويندي پاڻي به ٻين جي هٿان ٿا پيئن. نتيجو اهو ٿو نڪري ته انهن جي اوطاقن ۾ مفت خور مصاحبن، جِي حضورين، خوشامدڙين ۽ نوڪرن جي رش رهي ٿي، پر جڏهن اهي ماڻهو پنهنجي آقا جي ڪم جا نه ٿا رهن يا آقا مري پوي ٿو، ته آقا جو اولاد انهن کي گهرن مان ڪڍي ڇڏي ٿو ۽ جيئن ته انهن کي ڪو به هنر نه ٿو اچي تنهنڪري هو چوري ڪندا رهن ٿا.“<ref name = " سبط حسن "/> رافيل وٽ چوري جو اصل سبب اهو آهي ته نواب ۽ جاگيردار هاڻي اُن جو ڪاروبار ڪرڻ لڳا آهن. هنن هارين کي ٻنين مان بي دخل ڪري ڇڏيو آهي، انهن جي چراگاهن کي لوڙهن ۾ بند ڪري ڇڏيو آهي ۽ انهن جون رڍون پاليون وڃن ٿيون. زمين تان بيدخل ٿيڻ کان پوءِ هارين جي لاءِ ڳوٺ ۾ گذر جو ڪو به وسيلو نه ٿو رهي، ان ڪري هو روزگار جي ڳولا ۾ شهرن ڏانهن رخ رکن ٿا. جن کي روزگار نه ٿو ملي، اهي چوري ڪرڻ تي مجبور هوندا آهن ۽ ڦاهيءَ تي لٽڪايا وڃن ٿا ۽ جيڪي پنندڙ فقير بڻجن ٿا انهن کي بدمعاش چئي قيدخاني ۾ وڌو وڃي ٿو.<ref name = "سبط حسن "/> بس اُن جي ڪاروبار ڪري هڪ طبقو امير مان وڌيڪ امير ۽ ٻيو غريب کان وڌيڪ غريب ٿيندو وڃي ٿو. ان دولتمنديءَ سماجي براين جي لاءِ نوان نوان گهاٽ کولي ڇڏيا آهن. مثال طور، چانهه (قحبه) گهرن، شراب خانن ۽ جوئا جي اڏن جو تعداد وڌندو وڃي ٿو ۽ ٻين اخلاقي براين کي واڌ ملي ٿ<ref name = "سبط حسن "/>ا. سر ٿامس مور رافيل کي چوي ٿو ته جيڪڏهن تون ڪنهن بادشاهه جو صلاحڪار بڻجي وڃين ته ڏاڍو فائديمند ثابت ٿيندين. رافيل جواب ڏئي ٿو ته افلاطون کي به اها ئي غلط فهمي هئي ته بادشاهه جيڪڏهن فلسفي ٿي پوي يا فلسفي بادشاهه ٿي پوي ته ملڪ ۾ ماکيءَ ۽ کير جون نهرون وهڻ لڳنديون، تنهنڪري هن سسلي جي بادشاهه کي فلسفي بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي، پر ناڪام ٿيو. ان ڪري بادشاهن کي سٺن ۽ سچن صلاحڪارن جي نه، پر خوشامندي ۽ جِي حضورين جي گهرج هوندي آهي. رافيل تنقيد جو سلسلو جاري رکندي چوي ٿو ته: ”جتي ملڪيت ذاتي هجي، جتي انسانيت جو معيار پيسو هجي، اتي اها ڳالهه لڳ ڀڳ ناممڪن آهي ته عوام تي انصاف سان حڪومت ڪري سگهجي ۽ رعيت خوشحال ۽ آسودي ٿئي. جتي آڱرين تي ڳڻڻ جيترا دولتمند سڀ ڪجهه پاڻ ۾ ورهائي کڻن اتي گهڻائي ڪيئن ٿي سگهي ٿي، سڀني جون ضرورتون ڪيئن پوريون ٿي سگهنديون. حقيقت اها آهي ته شين جي برابر ۽ انصاف ڀري ورهاست ان وقت تائين ممڪن نه آهي جيستائين ذاتي ملڪيت جو حق پاڙَون پٽيو نه وڃي. جيستائين ذاتي ملڪيت جو رواج رهندو آباديءَ جي وڏي گهڻائي، جيڪا انسانيت جو اعلى جزو آهي، هيڻائيءَ ۽ بک جو بار کڻڻ تي مجبور هوندي.“ (ص 51). اهو نُڪتو، ته طبقاتي سماج ۾ جتي دولت وڌائڻ جا سمورا وسيلا ـــــ زمين، فيڪٽريون ڪارخانا، بئنڪون، کاڻيون وغيره ـــــــ هڪ طبقي جي ذاتي ملڪيت هونديون آهن، اتي سماجي برابري ممڪن ناهي. سر ٿامس مور اڄ کان ساڍا چار سَو سال اڳ سمجهي ويو هو، پر اسان جا اسلام پسند مفڪر ويهين صديءَ ۾ به هڪ طرف ذاتي ملڪيت کي مقدس سمجهن ٿا ته ٻئي طرف ماڻهن کي برابريءَ جو سبق به سيکارن ٿا. سر ٿامس مور گڏيل ملڪيت جي خلاف اهو دليل پيش ڪري ٿو ته هر ماڻهو ذاتي فائدي لاءِ ڪم ڪري ٿو ۽ جڏهن ذاتي فائدي جو امڪان نه هوندو، ته پوءِ ماڻهو ڪم ڇو ڪندو ۽ جڏهن ماڻهو ڪم ڪرڻ ڇڏي ڏيندا، ته پوءِ شين جي گهڻائي ڪيئن ٿيندي؟ رافيل ان اعتراض جو جواب دليل سان ڪو نه ٿو ڏئي، پر چوي ٿو ته جيڪڏهن توهان مون جيان پنج سال يوٽوپيا ۾ گذاريا هجن ها، ته توهان اهو اعتراض ڪڏهن به نه ڪيو ها. ان تي سر ٿامس مور رافيل کي چوي ٿو، ته مهرباني ڪري اسان کي يوٽوپيا جون حالتون ٻڌاءِ. رافيل جي روايت موجب يوٽوپيا جو ٻيٽ ڏکڻ آمريڪا جي ويجهو آهي. ٻيٽ جي ڊيگهه لڳ ڀڳ 500 ميل ۽ ويڪر 200 ميل آهي. ان ٻيٽ ۾ اڳي وحشي ماڻهو آباد هئا. تڏهن بادشاهه يُوٽوپس ان کي فتح ڪيو ۽ اتي ڪميونزم جو بنياد وڌو. بادشاهه جي نالي پٺيان اهو ٻيٽ يوٽوپيا سڏجي ٿو. يوٽوپيا کي نظم ۽ ضبط جي سهولت خاطر 54 ضلعن ۾ ورهايو ويو آهي. اهڙيءَ طرح ڄڻڪ اتي 54 شهر آهن. انهن جي وچ ۾ 24 ميلن جو مفاصلو آهي. رياست جي گاديءَ جو هنڌ اَمارُوت آهي. يوٽوپيا جي رياست هڪ جمهوري وفاق آهي، جنهن ۾ ملڪ جي سڀني ضلعن کي هڪ جيترا حق ۽ اختيار حاصل آهن. وفاق جو انتظام 162 رڪنن جي هڪ مجلس هلائيندي آهي، جنهن ۾ هر ضلعي مان ٽي نمائندا چونڊيا ويندا آهن. زندگيءَ جي ضرورتن جي پيداوار ۽ ورهاست جا فرض انهيءَ مجلس جي حوالي آهن. هر ضلعي ۾ ڇهه هزار گهراڻا ۽ ايتريون ئي ٻنيون آهن. هر ٽيهن گهراڻن جو هڪ مُکي هوندو آهي، جنهن کي واسطيدار گهراڻن جا ماڻهو هر سال چونڊيندا آهن. هر ڏهن مُکين تي هڪ مها مُکي هوندو آهي. اهڙيءَ طرح هر ضلعي ۾ 200 مکي هوندا آهن جيڪي ڳجهي راءِ جي اصول تي پنهنجو حاڪم چونڊيندا آهن. ضلعي جي انتظامي مجلس مها مکين ۽ حاڪمن تي ٻڌل هوندي آهي. اها مجلس هفتي ۾ ٻه ڀيرا ضرور ملندي آهي. ان جي هر گڏجاڻيءَ ۾ ٻِن مکين کي به صلاح مشوري لاءِ ضرور سڏايو ويندو آهي. ان گڏيل ملڪ جو بنيادي ڌنڌو زراعت آهي، تنهنڪري هر مرد ۽ عورت جي لاءِ زراعت جي فن کان واقف هئڻ لازمي آهي، پوءِ ڀل ته اهي شهر ۾ رهندا هجن يا ڳوٺ ۾، تنهنڪري شهرين جي هڪ مقرر تعداد کي هر سال ڳوٺن ۾ وڃي رهڻو پوندو آهي ۽ انهن جي جاءِ تان ڳوٺاڻا شهرن ۾ ايندا آهن. اهڙيءَ طرح شهر ۽ ڳوٺ جو رشتو ٽٽي نه سگهندو آهي ۽ نه ئي شهرين ۽ ڳوٺاڻن جي وچ ۾ فرق جي سماجي وٿي پيدا ٿيندي آهي. فصل لڻڻ وقت شهرين جو هڪ مقرر تعداد ڳوٺن ۾ وڃي هارين جو هٿ ونڊائيندو آهي. اهڙيءَ طرح هفتن جو ڪم ڏينهن ۾ پورو ٿي ويندو آهي. هر ماڻهو لاءِ زراعت سان گڏ ٻيو هنر به سکڻو پوندو آهي، ان ڪري ماڻهو عام طرح پنهنجو اباڻو ڌنڌو اختيار ڪندا آهن، پر حقيقت اها آهي ته هر ماڻهوءَ لاءِ اباڻو ڌنڌو اختيار ڪرڻ ضروري هوندو آهي<ref name = " سبط حسن "/>. تندرست مرد۽ عورتون ڇهه ڪلاڪ ڪم ڪندا آهن - نه گهٽ نه وڌ، پر پوڙها، ٻار، بيمار ۽ علمي تحقيق ڪرڻ وارا ان فرض کان ڇٽل آهن. انهن ڏينهن ۾ برطانيا ۾ مزورن کي ٻارهن چوڏهن ڪلاڪ روزانو ڪم ڪرڻو پوندو هو، پوءِ به ملڪ ۾ شين جي گهڻائي ڪا نه هئي، ان ڪري سر ٿامس مور کي رافيل جو اهو بيان شڪ ڀريو نظر اچي ٿو ته يوٽوپيا ۾ ماڻهو رڳو ڇهه ڪلاڪ ڪم ڪندا آهن. ٿامس مور جي جواب ۾ رافيل چوي ٿو ته يوٽوپيا ۾ هر ماڻهو ڪم ڪندو آهي، جڏهن ته برطانيا ۾ نڪمن ۽ مفت خورن جو وڏو تعداد ٻين جي پورهيي تي گذارو ڪري ٿو. ”پادرين ۽ ڪليسا سان لاڳاپيل ڪيترا ماڻهو آهن جيڪي مورڳو ڪم ئي ڪو نه ٿا ڪن. انهن ۾ دولتمندن، خاص طرح نوابن ۽ رئيسن کي شامل ڪيو ۽ انهن جي نوڪرن چاڪرن کي ۽ وري ڏنڊن مسٽنڊن فقيرن کي، ته پوءِ توهان کي اندازو ٿي ويندو ته اسان جي سماج ۾ مفيد ۽ تخليقي ڪم ڪندڙن جو تعداد ڪيترو ٿورو آهي.“ (ص 66) يوٽوپيا ۾ علم ۽ فن جي تحقيق ڪرڻ وارن کي رياست کان وظيفو ملندو آهي.<ref name = " سبط حسن"/> گندا ۽ سخت مشقت جا ڪم قيدين کان ورتا ويندا آهن. هي اهي ڏوهاري هوندا آهن، جيڪي ڪنهن به ٻئي ملڪ ۾ هجن ته ٽياس تي ٽنگجي وڃن. ٻين ملڪن کان ڀڄي ايندڙ حاجتمندن کان به ان قسم جا ڪم ورتا ويندا آهن. يوٽوپيا جا ماڻهو زراعت لاءِ ڏاند استعمال ڪندا آهن. هو ڪڻڪ، داليون ۽ سبزيون پيدا ڪندا آهن. انگور، صوف ۽ ناشپاتي سندن من پسند ميوا آهن. انگور مان هو شراب به ٺاهيندا آهن ۽ سال ۾ ايترو اناج پيدا ڪندا آهن جيڪو شهرين ۽ ڳوٺاڻن ٻنهي لاءِ کوڙ هوندو آهي. ان اناج جي بدلي ۾ هو شهر ۾ تيار ٿيڻ واريون شيون مفت وٺي ايندا آهن<ref name = " سبط حسن "/>. شهرن جيان ڳوٺن ۾ به هر گهر ۾ چلهه نه ٻرندي آهي، پر هر ڳوٺ جو هڪ گڏيل رڌڻو هوندو آهي ۽ سڀ ماڻهو پنهنجي مُکيءَ جي نگهبانيءَ ۾ گڏجي ويهي کائيندا آهن، پر جيڪڏهن ڪو ماڻهو چاهي ته گهر ۾ به (کاڌو) پچائي سگهي ٿو، پر گڏيل رڌڻي جي ڪري ٻارڻ ۾ بچت ٿيندي آهي ۽ وقت به بچندو آهي. رات جي کاڌي کان پوءِ ماڻهو نچندا ۽ ڳائيندا آهن پر اٺين وڳي سمهڻ هليا ويندا آهن ۽ چئين وڳي جاڳندا آهن. رڌڻي جو ڏکيو ڪم، مثال طور چلهو ٻارڻ ۽ ٿانوَ ڌوئڻ، قيدي ڪندا آهن، پر ديڳڙن جي نظرداري عورتن جو ڪم آهي. سڀ ماڻهو، شهري هجن يا ڳوٺاڻا، اُن ۽ فليڪس جا سادا ڪپڙا پائيندا آهن. هر گهراڻو ڪپڙو پاڻ اُڻندو آهي. ڪنوارين ڇوڪرين جو لباس شادي شده عورتن کان ٻئي قسم جو هوندو آهي. شهرن جي آبادي ڇهن هزارن کان وڌيڪ نه ٿي سگهندي آهي. جيڪڏهن اها وڌي وڃي ته واڌو آباديءَ کي نئين شهر ۾ تبديل ڪيو ويندو آهي. هر شهر جا چار هڪ جيترا حصا آهن. هر حصي جي وچ ۾ هڪ بازار آهي، جتي ضرورت جون سڀ شيون مفت ۾ ملنديون آهن. پيداوار گدامن ۾ جمع ڪئي ويندي آهي ۽ پيداوار جي گهڻائيءَ جي ڪري ڪنهن کي به آئيندي متعلق انديشو نه هوندو آهي. ان ڪري ماڻهو ضرورت کان وڌيڪ شيون ذخيرو ئي نه ڪندا آهن<ref name = "سبط حسن "/>. شهر جا رستا 20 فوٽ ويڪرا آهن. رستن جي ٻنهي پاسي گهرن جون قطارون آهن. گهرُ گهرَ سان مليل آهي ۽ انهن جي پوئين حصي ۾ باغ هوندو آهي. گهرن ۾ قلف ڪڙو لڳل نه هوندو آهي. هر ڏهين سال ماڻهو ڪُڻا وجهي پنهنجا گهرَ بدلائيندا آهن، ڇو ته گهر ڪنهن جي ذاتي ملڪيت ناهن. هر ٽيهن گهراڻن جو هڪ ڪشادو طعام گاهه هوندو آهي، جتي سڀ گڏجي ٺِڪر ۽ شيشي جي ٿانون ۾ کاڌو کائيندا آهن، پر ڪموڊ، سلفنچي ۽ ٿُڪدان وغيره سونَ ۽ چانديءَ جا هوندا آهن. ساڳيءَ طرح قيدين جون هٿڪڙيون، ٻيڙيون ۽ زنجير به ڌاتن مان ٺاهيا ويندا آهن<ref name = "سبط حسن "/>. گهڻين زالن رکڻ جي اجازت ڪانهي. شاديءَ کان اڳ ڇوڪرو ۽ ڇوڪرِي هڪ ٻئي کي اگهاڙو ڏسي سگهن ٿا، ته جيئن جسماني عيب جي خبر پئجي وڃي. رافيل چيو ته اسان ان رواج تي اعتراض ڪيو، ته يوٽوپيا وارن جواب ڏنو ته جڏهن توهان گهوڙو خريد ڪيو ٿا، تڏهن ان جي زين لاهي ڏسو ٿا، ته جانور جي پٺ تي ڪو زخم ته ڪونهي، ته پوءِ توهان کي جنهن سان سڄي زندگي گذارڻي آهي، ان کي اگهاڙو ڏسڻ ۾ ڪهڙي برائي آهي. جيڪڏهن زال مڙس گڏجي عدالت کي درخواست ڪن ته طبيعتن ۾ فرق جي ڪري اهي هڪ ٻئي سان زندگي گذاري نه ٿا سگهن، ته پوءِ کين طلاق ۽ ٻيءَ شاديءَ جي اجازت ملي ويندي.<ref name = " سبط حسن "/> يوٽوپيا ۾ ٻارن جي تعليم تي ڏاڍو زور ڏنو ويندو آهي. ٻارن جي تعليم لازمي ۽ مفت هوندي آهي. انهن جي نصاب ۾ حساب، موسيقي، منطق، جاميٽري ۽ نجوم وغيره شامل آهن. تعليم مادري ٻوليءَ ۾ ملندي آهي. اها ٻولي، رافيل جي خيال مطابق، فارسي ٻوليءَ سان ملندڙ آهي. اهي ماڻهو اڳي وڻن جي ڇوڏن ۽ نرسل تي لکندا هئا، پر رافيل انهن کي ڪاغذ ٺاهڻ ۽ ڇاپي خاني جو استعمال سيکاريو، ته اهي ڏاڍو خوش ٿيا. يوٽوپيا جا رهاڪو مذهب جي باري ۾ ڏاڍا آزاد خيال آهن. ڪو به ڪنهن جي عقيدن ۾ مداخلت نه ڪندو آهي ۽ نه ئي ڪنهن کي زوريءَ پنهنجو هم عقيدو بڻائڻ جي ڪوشش ڪندو آهي. ڪجهه ماڻهو سج جي عبادت ڪندا آهن، ڪجهه چنڊ جي ۽ ڪجهه ٻين سيارن (گرهن) جي، پر انهن کان هڪ بالاتر هستي آهي، جنهن کي هُو مٿرا (مهر) چوندا آهن. هنن رافيل جي چوڻ تي، حضرت مسيح کي به قبول ڪيو، ڇو ته ”اسان انهن کي يقين ڏياريو ته حضرت مسيح به سوشلزم جي تعليم ڏئي ٿو.“<ref name = " سبط حسن "/> (ص 118) هو ماڻهو رواقين جيان جسم کي ايذاءَ ڏيڻ يا بک ڪٽڻ ۽ رياضت جا سخت مخالف آهن. ان جي ابتڙ، هو خوش رهڻ ۽ زندگيءَ جو مزو ماڻڻ وڌيڪ پسند ڪندا آهن، پر انهن وٽ مسرت ۽ شادمانيءَ جي حياتي اها آهي جيڪا عين قدرت مطابق هجي. هو جنگ ۽ خون خرابي کي ڏاڍو خراب سمجهندا آهن ۽ بيمارن جي دوا درمل تي ڏاڍو ڌيان ڏيندا آهن، پر مرض جيڪڏهن لاعلاج ٿي وڃي يا مريض تڪليف سهي نه سگهي، ته ان کي خودڪشي ڪرڻ جي اجازت هوندي آهي. يوٽوپيا جو داستان ختم ٿئي ٿو، ته سر ٿامس مور برطانوي ”دولت مشترڪه“ جو ذڪر وري ڪڍي ٿو. رافيل چوي ٿو: ”ٻيا ملڪ ”دولت مشترڪه“ هئڻ جي دعوى ڪن ٿا. ان دولت مشترڪه ۽ يوٽوپيا جي دولت مشترڪه ۾ فرق اهو آهي ته يوٽوپيا ۾ ڪا به شَي ڪنهن جي ذاتي ملڪيت ناهي. ان جي ابتڙ برطانوي دولت مشترڪه ۾ هر ماڻهو پنهنجي ذاتي مفاد کي وڌائڻ جي ڳڻتيءَ ۾ لڳو رهندو آهي. ان جو سبب اهو آهي ته هر ماڻهو ڄاڻي ٿو ته جيڪڏهن هن پنهنجي لاءِ ڪجهه نه بچايو، ته بک مرندو. ڪٿي وري يوٽوپيا جي حقيقي دولت مشترڪه ۾ جتي سڀ شيون سڀني لاءِ گڏيل آهن، ڪنهن کي ڀل ۾ به اهو خيال نه ٿو اچي ته ذاتي استعمال جون شيون نه مليون، ته ڇا ٿيندو. ڇو ته اتي گڏيل اسٽورن ۽ گدامن ۾ شين جي گهڻائي هوندي آهي. اتي نه ته شين جي ورهاست ۾ بخل ڪيو ويندو آهي ۽ نه اتي ڪو حاجتمند يا فقير آهي. يوٽوپيا ۾ جيتوڻيڪ ڪنهن وٽ ڪا ملڪيت ڪانهي، پر پوءِ به هر ماڻهو آسودو ۽ مطمئن نظر ايندو آهي. ان کي نه پنهنجي گذر جي ڳڻتي هوندي آهي ۽ نه زال جي شڪايت جو اونو، نه پٽ جي بيروزگاريءَ جو انديشو ۽ نه ڌيءَ جي ڏاج جي مونجهه.“<ref name = " سبط حسن "/> (ص 130-131) پڙهندڙن کي ياد هوندو ته افلاطون جي ڪتاب ”رعيتي راڄ“ (ريپبلڪ) جو بنيادي موضوع عمل ۽ انصاف آهي، پر سر ٿامس مور ڄاڻي ٿو ته دولتمندن جي قائم ڪيل رياست ۾ انصاف جي معنى اها آهي ته دولتمندن جي مفادن ۽ حقن کي قانوني تحفظ هجي، تنهنڪري هن جي دعوى آهي ته معاشي مساوات کان سواءِ حقيقي انصاف ممڪن ئي ڪونهي. ان ڳالهه کي رافيل جي زباني، هو هيئن ٿو بيان ڪري: ”ڪنهن جي همٿ آهي ته يوٽوپيا ۾ جيڪا مساوات رائج آهي، ان جي ڀيٽ ٻين ملڪن جي انصاف سان ڪري؟ مون کي ته انهن ملڪن ۾ نه انصاف نظر اچي ٿو ۽ نه مساوات، ڇو ته اهو ڪهڙو انصاف آهي جو هڪ شاهوڪار، جيڪو دولت مشترڪه لاءِ ڪو به مفيد ڪم نه ٿو ڪري، عيش ۽ آرام جي زندگي گذاري ٿو، پر هڪ غريب مزور، بار ڍوئيندڙ، لوهر، ڊکڻ ۽ هاري، جيڪي جانورن جيان گهرڙِن ٿا، جانورن کان به بدتر زندگي گذارن ٿا. انهن جو روزانو اجورو هڪ ڏينهن جي ضرورتن لاءِ به ڪافي ناهي، ڪٿي وري ايترو بچائڻ جيڪو ٻڍاپڻ ۾ سهارو بڻجي سگهي. ”ڇا اها بي انصافي ۽ بي رحمي ناهي، ته اهي ماڻهو جيڪي پاڻ کي اميرن جي طبقي ۾ شمار ڪن ٿا ۽ شاهوڪار ۽ سندن خوشامدي ته آسودگيءَ ۽ فراغت (واندڪائيءَ) سان رهن ٿا ۽ ٻئي طرف پورهيو ۽ محنت ڪندڙن جو ڪو سهارو نه هجي، جڏهن ته انهن کان سواءِ ڪو به ملڪ جيئرو رهي نه ٿو سگهي. ايترو ئي نه، پر دولتمند ماڻهو قانوني طور پورهيتن جي روزيءَ جو هڪ حصو هڙپ ڪري وڃن ٿا. انهن جون اڳوڻيون بي انصافيون ڪو گهٽ هيون، جو هاڻي انهن بي انصافين کي قانوني تحفظ ملي ويو آهي.“<ref name = " سبط حسن "/> (ص 132) ”جڏهن مان اڄ ڪلهه جي هٿ ٺوڪيي دولتِ مشترڪه جي باري ۾ سوچ ڪيان ٿو، ته ان نتيجي تي پهچان ٿو ته اهو سڀ ڪجهه حقيقت ۾ مال متاع حاصل ڪرڻ لاءِ دولتمندن جي هڪ سازش آهي. دولت مشترڪه جي آڙ ۾ هو نت نيون چالون ۽ تدبيرون اختيار ڪن ٿا ـــــــ پهريون، ناجائز طور گڏ ڪيل سرمائي جي بچاءَ جون ۽ ٻيو، غريبن جي پورهيي کي گهٽ کان گهٽ اجوري تي حاصل ڪرڻ جون. انهن چالن کي هُو قانوني شڪل ڏين ٿا.“ سر ٿامس مور جو خيال آهي ته دولت جي هوس هڪ اهڙو مرض آهي جيڪو انسان کي ذهني سڪون ۽ روحاني خوشين کان محروم ڪري ڇڏي ٿو. ان جي ابتڙ سوشلسٽ سماج ان قاتل بيماريءَ کان محفوظ رهي ٿو. ”دولت جي هوس کان آزاد ٿي يوٽوپيا جا رهاڪو ڪيترين ڳڻتين کان آزاد ٿي وڃن ٿا. سياهه ڪاري ۽ شرارت جون پاڙون ڪٽجي وڃن ٿيون، ڇو ته ڪير به نه ٿو ڄاڻي ته ڌوڪو، فريب، چوري چڪاري، مار پٽ، قتل، غداري وغيره پيسي سان گڏ ختم ٿي وڃن ٿا.<ref name = " سبط حسن"/>“ سر ٿامس مور يوٽوپيا ۾ انهن مسئلن جو مثالي حل پيش ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي جن جي ڪري هنري اٺين جي دؤر جو برطانوي سماج منجهيل هو. مثال طور، رياست ڪهڙي قسم جي هجي، ملڪ جو نظم نسق ڪيئن هلايو وڃي، قانون ۽ عدالتون ڪيئن هجن، پيداوار ۽ ان جي ورهاست ڪهڙن اصولن هيٺ ڪئي وڃي، شهرن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ ڪهڙو رشتو هجي، ماڻهن جي رهڻي ڪهڻي ڪيئن هجي، دولتمندن جي عياشين ۽ عوام جي غريبيءَ جي ڪري سماج ۾ جيڪي اخلاقي برايون پيدا ٿين ٿيون، انهن کي ڪيئن ختم ڪيو وڃي، تعليم جو نظام ڪيئن هجي ۽ سماج ۾ مذهب جي ڪهڙي جاءِ هئڻ گهرجي. سرٿامس مور ڳوڙهي سوچ ويچار کان پوءِ ان نتيجي تي پهتو ته سڀني خرابين جي پاڙ ذاتي ملڪيت آهي، خاص ڪري زمين ۽ ان جي پيداوار تي هڪ مخصوص طبقي جو قبضو. سندس خيال آهي ته جيڪڏهن دولت جي پيداوار ۽ ورهاست سوشلسٽ اصولن تي ڪئي وڃي ته ملڪ جو نظم ۽ نسق ٺيڪ ٿي ويندو، استعمال جي شين جي گهڻائي ٿي ويندي، چوري چڪاري، مار پٽ، قتل غارت ۽ ٻيون اخلاقي برايون ختم ٿي وينديون، ماڻهو گذر جي ڳڻتيءَ کان آزاد ٿي امن ۽ آرام جي زندگي گذاري سگهندا، ۽ اٺن ڪلاڪن جو ڪم ڪرڻ کان پوءِ ماڻهوءَ وٽ کوڙ بچتو وقت هوندو، ته جيئن علم ۽ فن حاصل ڪري سگهي<ref name = " سبط حسن "/>. سر ٿامس مور جو دؤر سرمائيداريءَ جي واڌ ويجهه جو دؤر هو. ان نظام جي گهر هئي ته ملڪ ۾ هڪ مضبوط مرڪزي حڪومت قائم هجي جيڪا سرمائيدار طبقي جي مفاد جي حفاظت ڪري سگهي. اها حڪومت اهڙا قانون ۽ ضابطا ٺاهي جن وسيلي سرمائيداري نظام کي قوت ملي. انهن حڪمن تي رياست جي ڪنڊڪڙڇ ۾ هڪ ڪرو عمل ڪيو وڃي. رستا چورن ۽ ڌاڙيلن کان محفوظ هجن، ته جيئن واپاري مال جي چرپر ۾ ڏکيائي نه ٿئي. وچين دؤر جي نوابن جو زور ختم ڪيو وڃي، ته جيئن اهي پنهنجي جاگيرن ۾ ڏاڍ نه ڪري سگهن ۽ رياست ۾ هر طرف امن هجي (سرمائيداري طبقو بد امنيءَ کان ڏاڍو ڊڄندو آهي)<ref name = " سبط حسن "/>. سر ٿامس مور به هڪ مضبوط ۽ پُر امن مرڪزي حڪومت جو حامي آهي پر هو ڄاڻي ٿو ته سرمائيداري جي نام نهاد قومي رياست (دولت مشترڪ) دراصل پورهيتن کي ڦرڻ ۽ انهن جي پورهيي جو ناجائز فائدو وٺڻ جي هڪ منظم سازش آهي. بادشاهه، ان جا درٻاري، سرڪاري عملدار ۽ عدالتون سڀ ان سازش جا پرزا آهن. رشوت، بي ايماني، اقربا پروري ۽ خوشامد انهن جو شعار آهي. ان ڪري رياست کي انهن خرابين کان پاڪ ڪرڻ لاءِ ضروري آهي ته معاشي مساوات سان گڏ سياسي مساوات به قائم هجي ۽ رياست جو نظم ۽ نسق مٿان کان هيٺ تائين ماڻهن مان چونڊيل نمائندن جي هٿ ۾ هجي. اهي نمائنده عوام آڏو جوابده هجن ۽ عوام جڏهن چاهي انهن کي عهدن کان ڌار ڪري ڇڏي<ref name = " سبط حسن"/>. سرمائيداريءَ جي ٻِي خصوصيت شهري ۽ ڳوٺاڻي زندگيءَ جو تضاد آهي. وچين دؤر جي سرمائيداري نظام ۾ شهرن جو تعداد ۽ انهن جي آبادي ڏاڍي گهٽ هوندي آهي. ملڪي معيشيت جو مرڪز ڳوٺ هوندا هئا ۽ شهرن جي حيثيت ثانوي هئي. اڃا به ائين چئجي ته شهر پاڻ به هڪ وڏي ڳوٺ يا قصبي کان وڌيڪ حيثيت نه رکندا هئا. ان ڪري ڳوٺ ۽ شهر ۾ ڏاڍو ويجهو تعلق هوندو هو. شهرين جا گهڻا ئي مائٽ مِٽ ڳوٺن ۾ رهندا هئا. انهن جا اباڻا گهر ۽ ملڪيتون ڳوٺن ۾ هونديون هيون. هُو پاڻ ۾ شادي ڪندا ۽ خوشيءَ ۽ ڏک جي موقعن تي هڪ ٻئي سان گڏبا هئا. مطلب ته انهن جو هڪ پير شهر ۾ هوندو هو ته ٻيو ڳوٺ ۾<ref name = "سبط حسن "/>. سرمائيداري نظام انهن رشتن کي تباهه برباد ڪري ڇڏيو. شهرن ۾ واپار، صنعت ۽ هنر جو واڌارو ٿيو ته ڳوٺن جا ماڻهو ٽولا ٽولا ٿي اچي شهرن ۾ آباد ٿيڻ لڳا. معيشت جو مرڪز ڳوٺن کان بدلجي شهرن ۾ ٿي ويو ۽ ڳوٺن جي حيثيت ثانوي ٿي وئي. ڪجهه عرصي کان پوءِ شهر خوشحاليءَ ۽ ترقيءَ جي نشاني بڻجي ويا ۽ ڳوٺ پسماندگيءَ ۽ بدحاليءَ جي<ref name = "سبط حسن "/>. سر ٿامس مور پنهنجي يوٽوپيا ۾ شهرن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ ان وٿيءَ کي ختم ڪرڻ لاءِ رٿون پيش ڪري ٿو. هو اڳ ۾ ته شهرن جي آباديءَ جي هڪ حد مقرر ڪري ٿو، ته جيئن ڪو شهر [[ڪراچي]] جيان ايڏو وڏو به نه ٿي وڃي جو ان جو لنگر (گڏيل کاڌو) سنڀاليو نه سنڀالجي. ٻيو ته هو شهرين کي فصل جي لاباري وقت ڳوٺن ۾ وڃي هٿ ونڊائڻ تي مجبور ڪري ٿو. ٽيون ته هو ٿوري ٿوري وقت کان پوءِ شهرين کي ڳوٺن ۾ ۽ ڳوٺاڻن کي شهرن ۾ رهائش رکڻ جو حڪم ٿو ڏئي، ته جيئن شهر جا ماڻهو ڳوٺاڻي زندگيءَ ۽ ڳوٺاڻا ماڻهو شهري زندگيءَ جي مختلف پاسن ۽ طور طريقن کان چڱيءَ پر واقف ٿي وڃن.<ref name = " سبط حسن "/> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] bjakhbjs7rxo0vs8qzuf4qbfvhsppnd 0 46665 368942 252471 2026-03-31T19:08:18Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368942 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = '''<span style='color: Green'>دي اسٽارز شائين ڊائون</span>'''<br>The Stars Shine Down | title_orig = | translator = | image =TheStarsShineDown.jpg | border = yes | caption = ڪتاب جي تصوير | author = [[سڊني شيلڊن]] | country = يونائيٽيڊ اسٽيٽس | language =انگريزي | genre = [[سنسني خيز]]<br>{{ٻيا نالا|انگريزي=Thriller}} | media_type = پني تي ڇاپيل | publisher = [[وليم مارو (پبلشر)]] | pub_date = آڪٽوبر 1992 | pages = 400 | ISBN = 0-688-08490-7 | preceded_by = [[دي ڊومس ڊي ڪنسپئريسي (ناول)]] | followed_by = [[نٿنگ لاسٽس فارايور (ناول)]] }} '''دي اسٽارز شائين ڊائون'''{{ٻيا نالا|انگريزي='''The Stars Shine Down'''}} [[سڊني شيلڊن]] جو 1992 ۾ لکيل ھڪ ناول ==ناول جو سٽاء== ناول م ھڪ ڪردار لارا ڪيمرون جي ڪھاڻي ٻڌايل آهي جيڪا ھڪ ڪامياب بلڊر ھئي جيڪا اسڪاٽ لينڊ جي [[نووا اسڪوٽيا]] جي ھڪ غريب خاندان مان ھئي ۽ ان جي ڄمڻ وقت سندس ماء ۽ جاڙو ڀاء مري ويا. ان جو پيء ھڪ بورڊنگ ھائوس جو ملازم ھو ۽ ڪرائي جي وصولي وارو ڪم ڪندو هو. لارا زندگي جي شروعات ۾ مردن جي معاشري ۾ پاڻ کي بچائڻ سکي ٿي ۽ پيء جي وفات بعد ان جي جاء تي ملازم ٿي ڪم جي شروعات ڪيائين ۽ ان سان گڏوگڏ بورڊنگ ھائوس جي بورچياڻي پڻ ٿئي ٿي ھڪ شخص چارلس ڪوھن ھن مان متاثر ٿي کيس ھڪ تعميراتي ٺيڪو ڏيندو آھي ۽ ان لاء سٺي زمين حاصل ڪرڻ لاءِ سودي ۾ پئسن سان گڏ زمين جي مالڪ کي پنھجو جسم بہ حوالي ڪري ٿي ۽ اھڙي طرح ان ٺيڪي جي تڪميل سان پئسي واري ٿي آمريڪا جي شھر [[شڪاگو]] ۾ جائداد جو ڌنڌو شروع ڪري ھڪ بزنس ايمپائر ٺاھي ھڪ امير ترين عورت ٿي وڃي ٿي. کيس ھڪ ذھين پيانو وڄائيندڙ فلپ ايڊلر سان پيار ٿي وڃي ٿو ۽ ساڻس شادي ڪري ٿي . ان بعد ھر چيز، مڙس سميت، جيڪا حاصل ڪيائين اھا وڃائي وہھي ٿي ۽ پوء ٻيھر سڀ ڪجهه حاصل ڪري ٿي ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] d7xp68iekx3444qmfr684tslckln8fy 0 48917 368961 353934 2026-03-31T19:28:10Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368961 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | italic title = yes | name = Fatawa 'Alamgiri | image = Manuscript copy of al-Fatawa al-'Alamgiriyyah.jpg | caption = فتاوىٰ عالمگيري جو قلمي نسخو | author = تقريباً ۵۰۰ اسلامي فقهاءِ حنفي | country = [[مغل سلطنت]] | language = [[عربي]] ۽ [[فارسي ٻولي|فارسي]] | subject = فقہ حنفي، شريعت، رياستي قانون | genre = [[اسلامي قانون]] (فقه حنفي) | publisher = مغل شهنشاهه [[اورنگزيب عالمگير]] | pub_date = 1672 | media_type = مخطوطو (قلمي)، بعد ۾ ڇپيل جلد | pages = متعدد جلد (عام طور تي 6 جلد) | native_wikisource = ar:الفتاوى الهندية }} [[File:Aurangzeb_moguln.jpg|thumb|مغل شهنشاهه اورنگزيب عالمگير قرآن شريف جي تلاوت ڪندي]] '''فتاوىٰ عالمگيري'''، جنهن کي '''الفتاوىٰ الهندية''' ({{lang|ar|الفتاوى الهندية}}؛ معنيٰ: ''هند جون فتوائون'') پڻ چيو وڃي ٿو، ۽ جيڪا '''فتاوىٰ هنديه'''، '''فتاوىٰ عالمگيري''' يا '''الفتاوىٰ العالمگيرية''' ({{lang|ar|الفتاوى العالمكيرية}}؛ معنيٰ: *عالمگير جون فتوائون*) جي نالن سان پڻ سڃاتي وڃي ٿي،<ref>{{cite book|quote=Aurangzeb 'Alamgir got the legal document Fatāwā al-Hindiyyah, popularly called Fatāwā-e-'Alamgiri, composed during his rule.|author=Tariq Rahman|url=https://books.google.com/books?id=oLL8DwAAQBAJ|title=Interpretations of Jihad in South Asia: An Intellectual History|date=7 September 2020|publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG|isbn=978-3-11-071700-6}}</ref> سترهين صديءَ جو هڪ جامع [[شريعت]]-بنياد فقهي مجموعو آهي. هي ڪتاب مغل شهنشاهه [[اورنگزيب عالمگير|محمد محيي الدين اورنگزيب عالمگير]] جي دورِ حڪومت ۾ ترتيب ڏنو ويو، ۽ ان ۾ رياست جي انتظام، اخلاقي قدرن، فوجي حڪمتِ عملي، معاشي پاليسي، عدل و انصاف ۽ سزائن بابت فقهي هدايتون شامل آهن. هي مجموعو [[مغل سلطنت]] دوران سرڪاري قانون ۽ بنيادي ضابطه اخلاق طور استعمال ٿيندو رهيو.<ref name="jm">Jamal Malik (2008), ''Islam in South Asia: A Short History'', Brill Academic, ISBN 978-9004168596، ص. 194–197</ref> بعد ۾، هي ڪتاب اٺارهين صديءَ کان وٺي ويهين صديءَ جي شروعاتي دور تائين، برطانوي نوآبادي دور ۾ به ڏکڻ ايشيا ۾ شريعت جي نفاذ لاءِ هڪ بنيادي قانوني حوالو بڻيو رهيو.<ref name="da1">David Arnold and Peter Robb, ''Institutions and Ideologies: A SOAS South Asia Reader'', Psychology Press، ص. 171–176</ref> ڪيترن مؤرخن ۽ قانوني ماهرن فتاوىٰ عالمگيري کي “مغل هندستان جي دور ۾ مسلمان قانون جو سڀ کان وڏو ۽ جامع فقهي مجموعو” قرار ڏنو آهي.<ref>The Cambridge History of India, Volume 5, Page 317</ref><ref>The End of Muslim Rule in India, Volume 1, ص. 192–198</ref> فتاوا عالمگيري مغل بادشاهه اورنگزيب (1658-1707ع) جي حڪم سان، فقہ جو هڪ مستند ۽ جامع ڪتاب عربي زبان ۾ تيار ڪيو ويو. هي ڪتاب پوءِ فتاوي عالمگيري جي نالي سان مشهور ٿيو. هن علمي ڪم جي پورائي لاءِ شيخ نظام الدين. برهانپوريءَ جي سربراهيءَ ۾ عالمن جي هڪ ڪميٽي جوڙي وئي. ساڻس گڏ چار وڏا عالم: قاضي محمد حسين جونپوري، سيد علي اڪبر سعدالله خاني، ملا حامد جونپوري ۽ محمد اڪرم لاهوري شريڪ ڪار رهيا. هرهڪ عالم سان گڏ ڏهه معاون عالم مقرر ٿيا، جن ۾ سيد نظام الدين ٺٽوي ۽ قاضي ابوالخير ٺٽوي به شامل رهيا. فقہ جو هي جامع ڪتاب اٺن سالن ۾ تيار ٿيو ۽ ان تي عالمگيري سڪي جا ٻه لک رپيا خرچ ٿيا <ref name =" راشدي " > ڪتاب جو نالو ؛ ڳالهيون منهنجي سنڌ جون :مصنف؛سيد حسام الدين راشدي: مرتب؛ غلام محمد لاکو: ايڊيشن؛ پهريون 1992ع، ٻيو 2007ع ڇپائيندڙ؛ سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو </ref>. ڏکڻ ايشيا لاءِ حنفي مسلڪ جي ھن اسلامي ڪوڊ جي تياري ۾ اورنگزيب 500 جي لڳ ڀڳ ديني عالمن جون خدمتون حاصل ڪيون جن ۾ 300 کن ڏکڻ ايشيا جا ، 100 کن عراق جا ۽ 100 کن [[حجاز]] (سعودي عرب ) جا عالم دين شامل ھيا. ھن ڪتابن جي مجموعي ۾ خاندان، غلامن، جنگ، ملڪيت، مذھبن جي تعلقن جا، ڏيتي ليتي، محصولن، معاشي ۽ ٻين معاملن جي مسئلن مذھبي فتوائن جو ذڪر ڪيل آهي. انھن فتوائن جو مجموعو (Code) 30 جلدن تي مشتمل ھيو پر ھاڻي ڪيترين ئي ٻولين ۾ نئين ڇاپن ۾ سمورو 6 جلدن ۾ ڇپيل آهي.<ref>Al-Bernhapuri, Nazarudeen. Fatawa Hindiyyah. 1st ed. Vol. 1. 6 vols. Damascus, Beirut, Kuwait: Dar an-Nawadir, 2013.</ref> برطانيا جي راڄ جي شروعات ۾ ئي سيڪيولر قانوني نظام قائم ڪرڻ جي بدران مقامي تيار ڪيل ادارن ۽ قانونن کي قائم رکڻ جو فيصلو ڪيو ويو اھڙي طرح فتوا عالمگيري جو ڪوڊ قانوني نظام جو بنيادي حصو رھيو. ==خاڪو== '''فتاوىٰ عالمگيري''' دنيا جي مختلف علائقن مان آيل ڪيترن ئي نامور اسلامي عالمن جو گڏيل علمي ڪم هو، جن ۾ [[حجاز]] جا عالم به شامل هئا، ۽ اهي گهڻو ڪري [[حنفي]] فقهي مذهب سان تعلق رکندا هئا. فتاوىٰ عالمگيري جي ترتيب لاءِ مغل شهنشاهه اورنگزيب اسلامي فقھ جا 500 ماهر گڏ ڪيا، جن مان 300 [[ڏکڻ ايشيا]] مان، 100 [[عراق]] مان، ۽ 100 [[حجاز]] مان هئا. [[لاهور]] جي مشهور فقيه شيخ نظام کي هن ڪميشن جو چيئرمين مقرر ڪيو ويو، جنهن فتاوىٰ عالمگيري جي تدوين جي نگراني ڪئي.<ref>{{Cite book |last=Ahmad |first=Muhammad Basheer |url=https://books.google.com/books?id=8yw9AQAAIAAJ |title=The Administration of Justice in Medieval India |date=1951 |publisher=Manager of Publications |pages=42 |language=en}}</ref> انهن عالمن جي ڪيترن سالن جي محنت جي نتيجي ۾، ديرين [[مغل دور]] ۾ ڏکڻ ايشيا لاءِ اسلامي قانون جو هڪ جامع ضابطو تيار ٿيو. هن مجموعي ۾ ذاتي، خانداني، غلامي، جنگ، ملڪيت، بين المذهبي لاڳاپن، واپار، محصول، معيشت ۽ ٻين ڪيترن ئي حالتن بابت قانوني ضابطا ۽ ان وقت جي [[فقیه]]ن جون اجتهادي فيصلا شامل آهن.{{citation needed|date=March 2022}} هي مجموعو [[قرآن]] جي آيتن تي ٻڌل آهي، جن کي [[حديث]]ي روايتن سان تقويت ڏني وئي آهي، جن ۾ [[صحيح البخاري]]، [[صحيح مسلم]]، [[سنن ابو دائود]] ۽ [[جامع ترمذي]] جون روايتون شامل آهن.<ref>[https://archive.org/stream/administrationof029109mbp/administrationof029109mbp_djvu.txt The Administration of Justice in Medieval India], MB Ahmad, Aligarh University (1941)</ref> فتاوىٰ عالمگيري ڪيترن سببن ڪري نمايان حيثيت رکي ٿي: * هي مجموعو شروعات ۾ مختلف ٻولين ۾ 30 جلدن تي مشتمل هو، جڏهن⁠ته جديد ڇاپن ۾ عام طور 6 جلدن ۾ شايع ڪيو ويندو آهي.<ref>Al-Bernhapuri, Nazarudeen. ''Fatawa Hindiyyah''. 2013.</ref> * هن مجموعي [[ڏکڻ ايشيا]]، خاص طور [[بنگال صوبه]]، جي معيشت ۾ سڌو ۽ نمايان ڪردار ادا ڪيو، ۽ [[ابتدائي صنعتڪاري]] (proto-industrialization) کي هٿي ڏني.<ref name="Hussein2002">{{cite book |last=Hussein |first=S M |title=Structure of Politics Under Aurangzeb 1658–1707 |date=2002 |page=158}}</ref> * هي مغل سلطنت جي سڄي علائقي ۾ عدالتي قانون جو بنياد بڻيو. * هن اهڙو قانوني نظام قائم ڪيو، جنهن ۾ ماڻهن سان سندن مذهب جي بنياد تي مختلف سلوڪ ڪيو ويندو هو. ٻين [[حنفي]] فقهي متنن سان گهڻي مشابهت رکندي،<ref>Alan Guenther (2006)</ref> فتاوىٰ عالمگيري هيٺين معاملن بابت قانوني احڪام بيان ڪري ٿي: ===فوجداري ۽ ذاتي قانون=== * 18هين صديءَ ۾ ڏکڻ ايشيا جي مسلمانن لاءِ ذاتي قانون ۽ وراثت جا حق.<ref>Neil Baillie, ''Digest of Muhammadan Law''</ref> * تحفن بابت ذاتي قانون. * [[اسلام ۾ ارتداد|مرتد]] شخص کي سزا بعد نه وراثت جو حق حاصل هوندو آهي ۽ نه ئي هو وراثت ڇڏي سگهي ٿو.<ref>Fatawa-i Alamgiri, Vol 6</ref> * مسلمان ڇوڪري جي ولي کي سندس رضامندي سان نڪاح ڪرائڻ جو اختيار حاصل آهي. * بالغ مسلمان ڇوڪري کي نڪاح لاءِ ولي جي اجازت ضروري آهي. * صحيح يا غير صحيح شادين مان پيدا ٿيندڙ ٻارن جي نسب بابت قانون. * چار زالن وارو مسلمان مڙس سڀني سان انصاف، برابري ۽ ازدواجي حقن جي ادائيگي جو پابند آهي. * [[حدود]] قانون تحت [[زنا]] جي سزا: شادي شده شخص لاءِ [[رجم]] (سنگسار)، ۽ غير شادي شده لاءِ ڪوڙا، سزا جو دارومدار ملزم جي حيثيت تي هوندو آهي.<ref>Neil Baillie</ref> ===لوٽ مار ۽ غلامي=== * جيڪڏهن ٻه يا وڌيڪ مسلمان، يا مسلمانن جي تابع ماڻهو، امام جي اجازت کان سواءِ غير مسلم علائقي ۾ داخل ٿي مالِ غنيمت حاصل ڪن ۽ اهو مال مسلمان علائقي ۾ آڻين، ته اهو مال قانوني طور سندن ملڪيت بڻجي سگهي ٿو.<ref>Neil Baillie</ref> * رهائشي علائقن جي لوٽ مار اسلام ۾ منع ٿيل آهي.<ref>{{Cite web |title=Human Rights in Islam}}</ref> * مسلمانن کي غلام خريد ڪرڻ ۽ رکڻ جو حق حاصل آهي. * مسلمان مرد کي پنهنجي قبضي ۾ موجود غلام عورت سان جنسي تعلق جو حق آهي. * غلامن کي وراثت جو ڪو حق حاصل ناهي. * غلامن جي شاهدي عدالت ۾ قبول نه ٿيندي. * غلام کي شادي لاءِ پنهنجي مالڪ جي اجازت ضروري آهي. * غلامن جي جزوي يا مڪمل آزاديءَ بابت قانوني شرطون مقرر ڪيل آهن. ===احتساب (محتسب) جو ادارو=== فتاوىٰ عالمگيري ''محتسب'' جي اداري کي قانوني صورت ۾ منظم ڪيو، جيڪو اڳ به مغل حڪمرانن جي دور ۾ موجود هو.<ref>Mughal Administration, J Sircar</ref> ڪنهن به اشاعت يا ڄاڻ کي بدعت قرار ڏئي ان جي اشاعت کي جرم بڻائي سگهجي ٿي. ''ڪوتوال'' جهڙا عملدار مقرر ڪيا ويا، جيڪي [[حسبه]] جي اصولن کي نافذ ڪندا هئا. هن انتظامي ڍانچي جو مقصد ڏکڻ ايشيا ۾ اسلامي قانون جي نفاذ ۽ اسلامائيت هو.<ref name=jm/> ==ترتيب ۽ ارتقا== '''فتاوىٰ عالمگيري''' (جنهن کي '''فتاوىٰ العالمگيرية''' پڻ لکيو وڃي ٿو) سنه 1672ع جي آخر ڌاري ترتيب ڏني وئي. هي مجموعو 500 مسلمان عالمن تي ٻڌل هو، جيڪي [[مدينه]]، [[بغداد]] ۽ ڀارتي برصغير مان آيل هئا، ۽ هن ڪم جي تدوين [[دهلي]] (ڀارت) ۽ [[لاهور]] (پاڪستان) ۾ ٿي. هن علمي منصوبي جي اڳواڻي شيخ نظام برهانپوري ڪئي.<ref name=mrp1>M. Reza Pirbhai (2009), Reconsidering Islam in a South Asian Context, Brill Academic, {{ISBN|978-9004177581}}, pp. 131–154</ref><ref>{{Cite book |url=https://library.villanova.edu/Find/Record/433376/TOC |title=Feminism and Islam: legal and literary perspectives |date=1996 |publisher=New York University Press |isbn=978-0-8147-9680-1 |editor-last=Yamani |editor-first=Mai |location=New York |editor-last2=Allen |editor-first2=Andrew}}</ref> هي ڪم [[حنفي]] فقھ جي دائري اندر اسلامي قانون جو هڪ تخليقي اطلاق هو.<ref name=jm/> ان سان گڏ، هن مجموعي مسلمان عدليه ۽ اسلامي فقيهن جي صوابديدي [[فتويٰ]] جاري ڪرڻ جي اختيارن کي محدود ڪيو.<ref name=mrp1/><ref>Jamal Malik (2008), Islam in South Asia: A Short History, Brill Academic, {{ISBN|978-9004168596}}, pp. 192–199</ref> فتاوىٰ عالمگيري لڳ ڀڳ اٺن سالن (1664ع کان 1672ع) ۾ مڪمل ٿي. ترڪي جي [[اتاترڪ يونيورسٽي]] سان لاڳاپيل محقق احمد اوزيل پنهنجي ڪم ''TDV İslâm Ansiklopedisi، el-alemgiriyye'' ۾ ڄاڻايو آهي ته اورنگزيب جي دور ۾ هي مجموعو مسافرن، عالمن ۽ سرڪاري عملدارن جي ذريعي تيزي سان [[اناطوليه]] تائين پکڙيو.<ref name="Handbook of Hinduism in Europe (2 Vols); Alamgiri">{{cite book |editor1-last=Sardella |editor1-first=Ferdinando |editor2-last=Jacobsen |editor2-first=Knut A. |title=Handbook of Hinduism in Europe (2 Vols) |date=2020 |publisher=Brill |isbn=9789004432284 |pages=1507 |url=https://books.google.com/books?id=rAT1DwAAQBAJ |access-date=25 April 2024 |language=en}}</ref> جڏهن ڀارت ۾ اقتدار مسلمان حڪمرانن کان [[برطانوي راج]] ڏانهن منتقل ٿيو، تڏهن نوآبادي حڪمرانن مقامي ادارن ۽ روايتي قانونن کي برقرار رکڻ جو فيصلو ڪيو، ۽ يورپي سيڪيولر [[ڪامن لا]] لاڳو ڪرڻ بدران اڳ-نوآبادي دور جي قانونن تي عمل جاري رکيو.<ref name=da1/> فتاوىٰ عالمگيري، هڪ مرتب اسلامي قانوني متن جي حيثيت سان، اورنگزيب ۽ پوءِ وارن مسلمان حڪمرانن جي دور ۾ ڀارت جي قانوني نظام جو بنياد بڻيو. انگريزي ڳالهائيندڙ ججن کي، ڇاڪاڻ⁠تہ فتاوىٰ عالمگيري (الھنديه) عربي زبان ۾ هئي، مسلمان قانوني ماهرن تي ڀاڙڻو پيو. ان عمل سان اسلامي اشرافيه (legal gentry) جو هڪ سماجي طبقو وجود ۾ آيو، جيڪو پنهنجي علمي مهارت، قانوني اختيار ۽ خودمختياري کي سختي سان محفوظ رکندو هو. ساڳئي وقت، ساڳين نوعيت جي ڪيسن ۾ تشريح تي ٻڌل مختلف ۽ متضاد فيصلا ٿيڻ لڳا، جيڪو معاملو برطانوي نوآبادي عملدارن لاءِ پريشاني جو سبب بڻيو.<ref name=da1/><ref>K. Ewing (1988), Sharia and Ambiguity in South Asian Islam, University of California Press, {{ISBN|978-0520055759}}</ref> نوآبادي حڪومت جو خيال هو ته فتاوىٰ عالمگيري مان اخذ ڪيل روايتي شريعت تي ٻڌل قانون کي [[ڪامن لا]] طرز جي ادارن ذريعي منصفاڻي نموني لاڳو ڪري سگهجي ٿو.<ref name=da1/><ref name=jdd/> پر اوڻيهين صدي جي ٻئي اڌ ۾ هي خيال ڪمزور ٿي پيو، ڇاڪاڻ⁠تہ فتاوىٰ عالمگيري اندروني تضادن ۽ اختلافن سان ڀريل هئي، ۽ ان کان علاوه هي متن حنفي سني شريعت تي ٻڌل هو. ڏکڻ ايشيا ۾ شيعه مسلمانن جا سني مسلمانن سان اختلاف هئا، ۽ ٻين اقليتي اسلامي فرقن پڻ فتاوىٰ عالمگيري جي لاڳو ٿيڻ تي سوال کنيا.<ref name=da1/> ان کان علاوه، هندو آبادي به حنفي شريعت تي ٻڌل هن قانوني ضابطي کي قبول نه ڪيو. ٽيون اهم مسئلو اهو هو ته نوآبادي حڪومت جو "قانوني نظير" (legal precedent) تي يقين، انگلو-محمدن قانوني نظام ۾ نظير کي نظرانداز ڪرڻ واري روايت سان ٽڪراءُ ۾ آيو، جنهن سبب برطانوي عملدارن کي مولوين (اسلامي عالمن) تي بي اعتمادي ٿي.<ref name=da1/> ان جي نتيجي ۾ نوآبادي انتظاميا هڪ اهڙي بيوروڪريسي جوڙڻ لڳي، جنهن مسلمان فرقن لاءِ الڳ مذهبي قانون ۽ غير مسلمانن (هندو، ٻڌ، جين، سِک) لاءِ عام قانون تيار ڪيا.<ref name=da1/> هن بيوروڪريسي فتاوىٰ عالمگيري کي بنياد بڻائي مسلمانن لاءِ جدا مذهبي قانون ٺاهيا، جڏهن⁠ته غير مسلمانن لاءِ جدا قانون لاڳو ڪيا ويا، جن مان گهڻا 1947ع کان پوءِ آزاد [[ڀارت]] ۾ پڻ اختيار ڪيا ويا.<ref name=jdd>J. Duncan Derrett (1999), Religion, Law and State in India, Oxford University Press, {{ISBN|978-0195647938}}</ref> برطانوي دور ۾ فتاوىٰ عالمگيري جا ترجما پڻ ڪرايا ويا. اوڻيهين صدي جي آخر ۾، برطانوي اصرار تي [[الهدايه|الھدايه]] کي عربي مان فارسي ۾ ترجمو ڪيو ويو. چارلس هيملٽن<ref>Charles Hamilton, {{Google books|tc4DAAAAQAAJ|Guide: A Commentary on the Mussulman Laws}}, Allen & Co, London</ref> ۽ وليم جونز شريعت سان لاڳاپيل ٻين متنن سان گڏ فتاوىٰ عالمگيري جا حصا انگريزي ۾ ترجمو ڪيا. انهن ترجمن نوآبادي ڀارت ۾ [[قاضي]]ن جي طاقت ۽ ڪردار ۾ گهٽتائي آندي.<ref>U. Yaduvansh (1969), The decline of the role of the qadis in India: 1793–1876, Studies in Islam, Vol. 6, pp. 155–171</ref>in 1865ع ۾ نيل بيلي فتاوىٰ عالمگيري سميت ٻين اسلامي متنن جي بنياد تي ''A Digest of Muhammadan Law'' شايع ڪيو.<ref name=da1/><ref>{{Google books|NB4YAAAAYAAJ|A Digest of Moohummudan Law}}, Smith Elder, London</ref> 1873ع ۾ سرڪار هڪ ٻيو انگريزي مجموعو ''The Muhammadan Law'' شايع ڪيو، جنهن ۾ فتاوىٰ عالمگيري جا ڪيترائي حصا شامل هئا.<ref>{{Google books|BUgOAAAAQAAJ|The Muhammadan Law}}, SC Sircar, Calcutta, 1873</ref> اهي سڀئي متن اوڻيهين صدي جي آخر ۽ ويهين صدي جي شروعات ۾ نوآبادي ڀارت جي قانوني نظام ۽ عدليه کي شڪل ڏيڻ ۾ اهم حوالا بڻيا، ۽ انهن مان ڪيترائي قانون آزاد [[ڀارت]]، [[پاڪستان]] ۽ [[بنگلاديش]] ۾ به جاري رهيا.<ref name=da1/><ref name=jdd/> ==همعصر تبصرا== [[برٽن اسٽين]] موجب، '''فتاوىٰ عالمگيري''' مغلي دور ۾ مسلمان ''[[عالِم|علما]]'' جي سياسي ۽ انتظامي حيثيت کي ٻيهر مستحڪم ڪرڻ جي علامت هئي، جيڪا اڳ ۾ مغل شهنشاهه [[اڪبر]] جي دور ۾ مسلمان اشرافيه ۽ عوام کان گهڻي حد تائين وڃائجي چڪي هئي. هن مجموعي قانوني اصولن کي نئين سر ترتيب ڏنو ۽ اسلام ۽ مسلمان سماج جي دائري کي وڌائڻ لاءِ اسلامي قانون جو هڪ نئون ۽ وسيع ضابطو ترتيب ڏنو.<ref name=burton1>Burton Stein (2010), ''A History of India'', John Wiley & Sons, {{ISBN|978-1405195096}}, pp. 177–178</ref> ڪجهه جديد مؤرخن<ref>Scott Kugle (2001), [https://dx.doi.org/10.1017/S0026749X01002013 Framed, Blamed and Renamed: The Recasting of Islamic Jurisprudence in Colonial South Asia], ''Modern Asian Studies'', Volume 35, Issue 02, pp. 257–313</ref><ref>Mona Siddiqui (1996), ''Law and the Desire for Social Control: An Insight into the Hanafi Concept of Kafa'a with Reference to the Fatawa 'Alamgiri'', In Mai Yamani (ed.), ''Feminism in Islam: Legal and Literary Perspectives'', {{ISBN|978-0814796818}}, New York University Press</ref><ref>Daniel Collins (1987), ''Islamization of Pakistani Law: A Historical Perspective'', ''Stanford Journal of International Law'', Vol. 24, pp. 511–532</ref> لکيو آهي ته برطانوي دور ۾ فتاوىٰ عالمگيري جهڙن متنن مان شريعت کي ترجمو ڪرڻ ۽ لاڳو ڪرڻ جون ڪوششون نوآبادي دور ۽ آزادي کان پوءِ به (پاڪستان، ڀارت، بنگلاديش ۽ سري لنڪا ۾) ڊگهي مدي واري قانوني وراثت ڇڏي ويون. جمال ملڪ جي خيال ۾، هن دستاويز مسلمان سماج اندر سماجي درجا بندي کي وڌيڪ سخت ڪيو ۽ حنفي فقھ جي اڳئين اتفاق (اجماع) کان ڪٿي ڪٿي انحراف پڻ ڪيو.<ref>Jamal Malik (2008), ''Islam in South Asia: A Short History'', Brill Academic, {{ISBN|978-9004168596}}, p. 195</ref><ref>Jamal Malik (2008), ''Islam in South Asia: A Short History'', Brill Academic, {{ISBN|978-9004168596}}, p. 195</ref> سندس دليل آهي ته ڪجهه سزائن ذريعي اڳ ۾ قائم سماجي درجا قانوني صورت اختيار ڪري ويا: مسلمان اشرافيه، جهڙوڪ ''سيد''، جسماني سزائن کان مستثنىٰ قرار ڏنا ويا، جڏهن⁠ته گورنرن ۽ زميندارن کي ذليل ته ڪري سگهجي ٿو، پر نه گرفتار ڪري سگهجي ٿو ۽ نه جسماني سزا ڏئي سگهجي ٿي؛ وچولي طبقي کي ذليل ڪري قيد ڪري سگهجي ٿو، پر جسماني سزا نٿي ڏئي سگهجي؛ جڏهن⁠ته هيٺين طبقي جي عام ماڻهن کي ذلت، جسماني سزا ۽ قيد—ٽئي سزائون ڏئي سگهجن ٿيون.<ref>Jamal Malik (2008), ''Islam in South Asia: A Short History'', Brill Academic, {{ISBN|978-9004168596}}, p. 195</ref> ان سان گڏ، شهنشاهه کي اهو اختيار پڻ حاصل هو ته هو ''فرمان'' (قانوني حڪم) جاري ڪري، جيڪي اسلامي فقيهن جي فتوائن تي بالادست حيثيت رکندا هئا.<ref name=mrp1/> [[مونا صديقي]] نشاندهي ڪري ٿي ته جيتوڻيڪ هن متن کي ''فتاوىٰ'' سڏيو وڃي ٿو، پر حقيقت ۾ اهو نه ڪو هڪ فتوو آهي ۽ نه ئي اورنگزيب جي دور جون فتوائون گڏ ڪيل آهن.<ref name=msid/> هي دراصل ''مبسوط'' طرز جو، ''فروع الفقه'' صنف جو اسلامي قانوني متن آهي، جنهن ۾ ڪيترن بيانن کي گڏ ڪري اڳين [[حنفي]] شريعت متنن ڏانهن حوالا ڏنا ويا آهن. هن متن موجب، معاهدو لازمي طور لکيل دستاويز نه هوندو آهي، پر گهڻين حالتن ۾ اهو زباني اتفاق به ٿي سگهي ٿو، جيئن نڪاح، جيڪو شاهدن جي موجودگيءَ ۾ طئي ڪيو وڃي ٿو.<ref name=msid>Mona Siddiqui (2012), ''The Good Muslim: Reflections on Classical Islamic Law and Theology'', Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521518642}}, pp. 12–16</ref> ==برطانوي دور== برطانوي حڪمراني دوران مقامي قانوني ادارا برقرار رکيا ويا، ۽ فتاوىٰ عالمگيري اسلامي قانون جو بنياد بڻجي ويو. انگريز ججن کي عربي متن سبب مسلمان قانوني ماهرن تي ڀاڙڻو پيو، جنهن سبب تشريحي اختلاف وڌيا.<ref name=da1/> بعد ۾ الڳ مذهبي قانون ترتيب ڏنا ويا، جيڪي 1947ع کان پوءِ [[ڀارت]]، [[پاڪستان]] ۽ [[بنگلاديش]] ۾ به جاري رهيا.<ref name=jdd/> برطانوي دور ۾ فتاوىٰ عالمگيري جا انگريزي ترجما ڪرايا ويا، جن مان نيل بيلي، چارلس هيملٽن ۽ سرڪار جا ترجما نمايان آهن. اهي متن نوآبادي دور جي قانون سازيءَ جو بنياد بڻيا.<ref name=da1/> ==ترجما== ۱۸۹۲ع ۾، بنگالي عالم [[محمد نعيم الدين]]، [[واجد علي خان پني]] جي مدد سان ۽ حافظ محمود علي خان پني جي سرپرستي هيٺ—جيڪو [[بنگال جا زميندار|زميندار]] [[ڪراتيا زمينداري|ڪراتيا]] جو هو—''فتاوىٰ عالمگيري'' جو [[بنگالي ٻولي]] ۾ چار جلدن تي مشتمل ترجمو شايع ڪيو.<ref name=":1">{{Cite book|last=Islam Khan|first=Nurul|script-title=bn:বাংলাদেশ জেলা গেজেটীয়ার টাংগাইল|publisher=Establishment Ministry|year=1990|language=bn|pages=277}}</ref><ref name="rcv">{{cite Banglapedia|article=Panni, Wazed Ali Khan|author=Mir Shamsur Rahman}}</ref> [[ڪفيل الرحمن نشاط عثماني]]، جيڪو ديوبندي فقهي عالم هو، ''فتاوىٰ عالمگيري'' جو [[اردو ٻولي]] ۾ ترجمو ڪيو.<ref>{{cite news |last1=Qasmi |first1=Amanat Ali |title=نستعلیق صفت انسان مفتی کفیل الرحمن نشاط عثمانی |trans-title=سٺي سيرت وارو انسان: مفتي ڪفيل الرحمن نشاط عثماني |url=https://www.jahan-e-urdu.com/mufti-kafeelur-rahaman-nishat-usmani/ |access-date=12 January 2021 |work=Jahan-e-Urdu |date=28 February 2018 |language=Urdu}}</ref> ==وڌيڪ پڙهڻ لاءِ== * {{Google books|BUgOAAAAQAAJ|The Muhammadan Law}} – فتاوىٰ عالمگيري جي ڪيترن ئي حصن جو انگريزي ترجمو (مترجم: ايس. سي. سرڪار، ٽيگور پروفيسر آف لا، ڪلڪتو، ۱۸۷۳ع) * شيخ نظام، ''الفتاوىٰ الهندية''، ۶ جلد، بيروت: دار احياء التراث العربي، ٽيون ايڊيشن، ۱۹۸۰ع {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Fatawa-E-Alamgiri}} [[Category:اسلامي فقھ بابت ڪتاب]] [[Category:حنفي فقھ جو ادب]] [[Category:ڀارت ۾ شريعت]] [[Category:مغليه دور جا شاهي ڪتاب]] [[Category:ڀارت جي قانوني تاريخ]] [[Category:پاڪستان جي قانوني تاريخ]] [[Category:قانوني ضابطا]] [[Category:۱۷هين صدي جا ڀارتي ڪتاب]] [[Category:سني ادب]] [[Category:اسلامي ادب]] [[Category:ڀارتي غير افسانوي ڪتاب]] [[Category:ڀارتي مذهبي متن]] [[Category:ڀارت جي تاريخ نويسي]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:فارسي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:اسلامي ڪتابون]] pqkzj4ebd27wp35i91g64766yxosszo 0 49955 368866 367258 2026-03-31T13:09:39Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368866 wikitext text/x-wiki '''گورک مٿي چنڊ''' [[سنڌي ٻولي]]ءَ ۾ شاعريءَ جو ڪتاب آهي جنهن جو ليکڪ [[عزيز ڪنگراڻي]] آهي. هن ڪتاب ۾ بيت، وايون، غزل، نظم، ترائيل، آزاد نظم ۽ هائيڪا شامل آهن. هيءُ ڪتاب نئون نياپو پبليڪيشن [[ڪراچي]] پاران آڪٽوبر 2016ع ڇپيل آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://books.sindhsalamat.com:443/book.php?book_id=450|title=گورک مٿي چنڊ (عزيز ڪنگراڻي) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر|website=books.sindhsalamat.com|language=en|access-date=2019-10-22}}</ref><ref>{{Cite book|title=گورک مٿي چنڊ|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16449&BookTitle=Gorakh%20Mathy%20Chand|access-date=2019-10-22|archive-date=2019-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022183758/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16449&BookTitle=Gorakh%20Mathy%20Chand|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022183758/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16449&BookTitle=Gorakh%20Mathy%20Chand |date=2019-10-22 }}</ref><ref>{{Cite book|title=گورک مٿي چنڊ|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16449&BookTitle=Gorakh%20Mathy%20Chand|access-date=2019-10-22|archive-date=2019-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022183758/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16449&BookTitle=Gorakh%20Mathy%20Chand|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022183758/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16449&BookTitle=Gorakh%20Mathy%20Chand |date=2019-10-22 }}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتاب]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتابون]] 35g1bya002huc0ozda13s86nusg1ol1 14 50022 368862 156362 2026-03-31T13:00:13Z Ibne maryam 17680 368862 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:سنڌي ٻولي]] 12j6172nl4c128yt4g6m4eq160xfrw8 368865 368862 2026-03-31T13:07:33Z Ibne maryam 17680 368865 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:سنڌي ٻولي]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتابون]] 38mi8qfj3ye304wrd3g4tieu8glolyp 368867 368865 2026-03-31T13:10:23Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتاب]] کي [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتابون]] ڏانھن چوريو 368865 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:سنڌي ٻولي]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتابون]] 38mi8qfj3ye304wrd3g4tieu8glolyp 14 50037 368863 242038 2026-03-31T13:02:10Z Ibne maryam 17680 368863 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سنڌي ادب]] [[زمرو:سنڌي ٻولي]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ ٻولي]] c8938t9eodv2vkwktdwarykc4qe46d0 368864 368863 2026-03-31T13:05:18Z Ibne maryam 17680 368864 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سنڌي ادب]] [[زمرو:سنڌي ٻولي]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ ٻولي]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتابون]] i8qoyp4zovm2dkvkea85o7jwf1pbqp5 368871 368864 2026-03-31T13:19:40Z Ibne maryam 17680 368871 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سنڌي ادب]] [[زمرو:سنڌي ٻولي]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ ٻولي]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتابون]] [[زمرو:محمد عثمان ڏيپلائي]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ترجمو ڪيل ناول]] 7srrlizji30904510c000dqvspxttc1 368878 368871 2026-03-31T13:36:55Z Ibne maryam 17680 368878 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سنڌي ادب]] [[زمرو:سنڌي ٻولي]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ ٻولي]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتابون]] i8qoyp4zovm2dkvkea85o7jwf1pbqp5 0 55314 368933 179093 2026-03-31T19:02:41Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368933 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- |italic title = (No or Force) --> |name = پنجر |image = Pinjar (novel).jpg |caption = |author = [[امرتا پريتم]] |title_orig = ਪਿੰਜਰ |translator = [[خشونت سنگھ]] (انگريزي ۾)<br/>Denis Matringe (فرانسيسي ۾) |illustrator = |cover_artist = |country = [[ڀارت]] |language = [[پنجابي ٻولي]] |series = |subject = |genre = [[سماجي ناول|سماجي]] |publisher = تارا پريس (نئون ڇاپو) |pub_date = 2009 (نئون ڇاپو) |english_pub_date = |media_type = ڇپيل |pages = |isbn = 978-81-83860-97-0 |oclc = |dewey = |congress = |preceded_by = |followed_by = }} '''پنجر''' ({{lang-sd|پنڃرو}}, {{lang-en|The Skeleton}}) هڪ اغوا ٿيل [[هندو]] ڇوڪريءَ ۽ هندو مسلم تڪرار سال 1950 جو [[پنجابي ٻولي|پنجابي]] [[ناول]] آهي. هي ناول [[ڀارت]] جي مشهور ليکڪا، ناول نگار ۽ شاعرا [[امرتا پريتم]] جو جڳ مشهور [[ناول]] آهي.<ref name="ti">{{cite news | url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050220/spectrum/book3.htm | title=Pinjar: a novel ahead of its times | work=The Sunday Tribune – Books | date=فيبروري 20, 2005 | agency=[[دي ٽريبيون]] | accessdate=مارچ 29, 2012 | author=Dutt, Nirupama | location=Chandigarh}}</ref> انهيءَ عنوان سان هڪ [[فلم]] پڻ ٺهي چُڪي آهي. == آکاڻي == انساني جبلّت جو ٽڪراءُ جڏهن انساني قدرن سان ٿيندو آهي تہ وڏو الميو جنم وٺندو آهي. اهو ئي الميو [[امرتا پريتم]] جي ناول پنجر ۾ پڻ نظر اچي ٿو. ليکڪا پاڻ چوي ٿي تہ ’الميو هي ناهي تہ زندگي جي ڊگهي سفر تي سماج جا ٻنڌڻ پنهجا ڪنڊا وکيريندا رهن ۽ اسان جي پيرن منجهان سموري عمر رت وهندو رهي، پر الميو هي ٿيندو آهي تہ توهان رتورت پيرَن سان هڪ اهڙي مقام تي بيٺا هجو، جنهن لاءِ اڳتي ڪوبہ رستو توهان کي سڏيندو ئي نہ هُجي‘.<ref name="ti2">{{cite news | url=http://www.tribuneindia.com/2005/20051105/saturday/main1.htm | title=Always Amrita, Always Pritam | date=نومبر 5, 2005 | agency=[[دي ٽريبيون]] | accessdate=مارچ 29, 2012 | location=Chandigarh}}</ref> پِنجر جي ڇوڪري پڻ نيٺ هڪ اهڙي ئي چوراهي تي وڃي پهچي ٿي. ساڳئي جوڀن جواني جنهن کي امرتا پريتم ڪُجھ هن ريت عڪاسي ڪئي آهي ’پندرنين سال ڄمار ۾ پارو جي انگ انگ ۾ چُرپُر (هلچل) مچي وئي. گُذريل سال وارا سمورا چولا (قميضون) کيس سوڙها ٿي پيا، ويجهي هڪ پِڙيءَ (بازار، منڊي) تان پارو گُلن واري چتتي وارو نئون چولو (قميض) سُبرايائين، اوڍڻيءَ کي تمام ننڍو ابرق لڳايائين، پارو جي ساهيڙين سندس منڱيندي رام چند کي پري کان پارو ڏيکاري. پارو جي اکڙين ۾ ان جي صورت سموهجي وئي. ان جي باري ۾ سَوچي سَوچي پارو جو مُنهن ڳاڙهو ٿي وڃي ٿو‘. بهرحال رام چند بدران ناريءَ جي مُقدّر ۾ هڪ ٻيو همراهه رشيد لکيل آهي: هڪ مسلمان ڇوڪرو جنهن جا گهرڀاتي هڪ پُراڻي خانداني قتل جو بدلو وٺڻ جي لاءِ پارو کي اغوا ڪري آڻين ٿا ۽ رشيد سان زوري پاندَ ۾ وجهي ڇڏين ٿا۔ انهي ءَ دوران مُلڪ جو ورهاڱو ٿي وڃِي ٿو. رشيد پارو سان زبردستي شادي ڪري سندس اسلامي نالو حميدهہ رکي ڇڏي ٿو ۽ [[پاڪستان]] وٺي وڃِيس ٿو، پر اهو پارو جي لاءِ ڏکن ڏولاون جو انتُ نہ پر اها تہ شروعات هُئي. == فلم == ان حقيقت کان انڪار ڏاڍو مُشڪل آهي تہ امرتا پريتم جو هي مختصر ناول ان جي هڪ غير معروف تحرير هُئي، جنهن سان تمام ٿورڙا ماڻهو ئي واقف هيا، پر 2003 ۾ چندر پرڪاش دِويدي انکي اسڪرين پلي جي شڪل ڏني ۽ ان ناول تي فلم تيار ٿي ٻاهر پهتي تہ چئوطرف ان ڪهاڻيءَ جي واکاڻ ٿيڻ لڳي. پارو/ حميدہ جو ڪردار انتهائي مهارت سان ارميلا مٽونڊلڪر نڀايو آهي ۽ ان جي مڱيندي رام چند جي ڪردار ۾ سنجي سوري پنهنجي فن جو ڪمال ڏيکاريو، پر رشيد جو مشڪل ۽ پيچيدہ ڪردار هڪ اهڙو چيلنج هيو، جنهن کي منوج واجپائي کانسواءِ شايد ڪو قبول نہ ڪري سگهي ها. == حوالا == {{حوالا}} {{اختياري سَندَ|}} [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:1950ع جا ناول]] [[زمرو:1950ع ڀارتي ناولَ]] [[زمرو:پنجابي ٻولي جا ناول]] [[زمرو:فلمن ۾ ورتل هندستاني ناولَ]] [[زمرو:فڪشن ۾ هندستان جو ورهاڱو]] [[زمرو:هندستاني عورتن بابت ناولَ]] lrdm8wugmj05au1058dm60aap7fucdl 10 55861 369007 181145 2026-03-31T20:30:24Z EmausBot 1754 Fixing double redirect from [[سانچو:حوالا سڌارو]] to [[سانچو:حوالا سڌاريو]] 369007 wikitext text/x-wiki #چوريو [[سانچو:حوالا سڌاريو]] d42jbgmi42oteg9fxssrd9yahpt1mgp 10 56633 369009 184949 2026-03-31T20:30:44Z EmausBot 1754 Fixing double redirect from [[سانچو:Nowrap]] to [[سانچو:No wrap]] 369009 wikitext text/x-wiki #چوريو [[سانچو:No wrap]] rom8ko03hf1vomd74x6lcz1nj2gncmn 0 62496 368955 293657 2026-03-31T19:20:57Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368955 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = The Alchemist | title_orig = O Alquimista | translator = | image = File:TheAlchemist.jpg | caption = Original Brazilian publication | author = [[Paulo Coelho]] | illustrator = | cover_artist = [[Caravaggio]], "[[Narcissus (Caravaggio)|Narcissus]]", 1597-9 | country = Brazil | language = Portuguese | series = | genre = [[Quest]], [[Adventure novel|adventure]], [[Fantasy novel|fantasy]] | publisher = [[HarperCollins|HarperTorch]] (English translation) | release_date = 1988 | english_release_date = 1993 | media_type = Print (hardback, paperback and [[iTunes]]) | pages = 163 pp (first English edition, hardcover), 208 pages (25th Anniversary Edition) | dewey= 869.3 | isbn = 0-06-250217-4 | isbn_note= (first English edition, hardcover) | oclc = 26857452 | preceded_by = [[The Pilgrimage]] ''(1987)'' | followed_by = Brida ''(1990)'' }} ڪيمياگر مشهور [[برازيل|برازيلي]] ڪهاڻيڪار [[پائلو ڪوليهو]] جو [[1988ع]] ۾ لکيل [[ناول]] آھي. اصل [[پورچوگيزي ٻولي|پرتگالي]] ٻوليءَ ۾ لکيل هي ناول گهڻو ترجمو ٿيندڙ ۽ گهڻ وڪرو ٿيندڙ ناول آھي. هي هڪ حوصلو ڏياريندڙ [[ناول]] آھي جو هڪ نوجوان [[رڍ|ريڍار]] سانتياگو تي فوڪسڊ آھي جو پنهنجي [[خواب]] جي ساڀيان لاءِ [[مصر]] جي [[اهرام|اهرامن]] ڏانهن راهي ٿئي ٿو. جتي هڪ بزرگ جي ڏس موجب سندس خزانو پوريل آھي. هن ناول جو سنڌي ترجمو [[احرار يوسف]] ڪيو آھي جو هڪ سٺو ليکڪ هجڻ سان گڏ [[ڪيريئر ڪائونسلر]] پڻ آھي. == پلاٽ == [[File:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|left|[[Giza Necropolis|The Pyramids of Giza]]]] == پسمنظر == == استعمال == == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:پرتگالي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:لاطين آمريڪي ادب]] qz9sbz802v37ljb9do0a1m6agm35pi6 0 62526 368967 283567 2026-03-31T19:38:25Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368967 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = داس ڪيپيٽل | image = Zentralbibliothek Zürich Das Kapital Marx 1867.jpg | alt = | caption =پھرين ڇاپي جو ڪور (1867ع) | author = [[ڪارل مارڪس]] | title_orig = Das Kapital. Kritik der politischen Oekonomie | orig_lang_code = de | translator = | country = جرمني | language = جرمن | subject = | published = 1867ع کان 1894ع | publisher = Verlag von Otto Meisner | english_pub_date = | media_type = پرنٽ | pages = <!-- The sum total of the pages of the first edition of the three volumes in the German language --> | awards = | wikisource = داس ڪيپيٽل }} '''داس ڪيپيٽل''' {{ٻيا نالا|جرمن=Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie}}، [[ڪارل مارڪس]] جو [[تاريخي ماديت]] ۽ [[سياسي معيشت تي تنقيد|سياسي معيشت جي تنقيد]] تي ٻڌل بنيادي ڪتاب آھي. ھي ڪتاب ٽن جلدن تي مشتمل آھي، جيڪي 1867ع، 1885ع، ۽ 1894ع تي شايع ٿيا. سندس زندگي جي ھن آخري ڪم ۾ ھن [[سرمائيدارانہ نظام]] جو تجزيو تاريخي ماديت تحت ”جديد سماج جي اقتصادي قانون کي ننگو ڪرڻ“ جي لفظن سان ڪيو آھي, جيئن ھن کان اڳ [[آدم سمٿ]] ۽ [[ڊيوڊ ريڪارڊو]] ڪيو ھو. داس ڪيپيٽل جو ٻيو ۽ ٽيون جلد مارڪس جي نوٽس مان، سندس وفات کان پوءِ ھن جي ساٿي [[فريڊرڪ اينگلس]] چپرايا. داس ڪيپيٽل 1950ع کان اڳ شايع ٿيل سماجي سائنس جي ڪتاب ۾ سڀ کان وڌيڪ حوالي طور استعمال ٿيندڙ ڪتاب آهي.<ref>{{cite web|last1=Green|first1=Elliott|title=What are the most-cited publications in the social sciences (according to Google Scholar)?|url=http://blogs.lse.ac.uk/impactofsocialsciences/2016/05/12/what-are-the-most-cited-publications-in-the-social-sciences-according-to-google-scholar/|website=LSE Impact Blog|publisher=[[London School of Economics]]|date=12 May 2016|access-date=14 November 2017|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225111653/http://blogs.lse.ac.uk/impactofsocialsciences/2016/05/12/what-are-the-most-cited-publications-in-the-social-sciences-according-to-google-scholar/|url-status=live}}</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:ڪارل مارڪس]] [[زمرو:جرمن ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:ڪميونزم]] osd99auo7cs252us2mj4a3nr9pl1eta 10 63393 369005 366401 2026-03-31T20:30:04Z EmausBot 1754 Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو]] to [[سانچو:ڄاڻ دٻو]] 369005 wikitext text/x-wiki #چوريو [[سانچو:ڄاڻ دٻو]] 13xha75hls0wshy1jnl9yedon4b6800 10 63396 369006 366402 2026-03-31T20:30:14Z EmausBot 1754 Fixing double redirect from [[سانچو:ڄاڻخانو/doc]] to [[سانچو:ڄاڻ دٻو/doc]] 369006 wikitext text/x-wiki #چوريو [[سانچو:ڄاڻ دٻو/doc]] s5rv6qckag08ajdpmd7n9750fz7p0ap 0 71460 368948 235716 2026-03-31T19:13:18Z Ibne maryam 17680 368948 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | | name = Silent Spring | image = SilentSpring.jpg | image_size = | caption = پھرين ڇاپي جو ڪور | author = [[رچل ڪارسن]] | cover_artist = | country = آمريڪا جون گڏيل رياستون | language = انگريزي | subjects = [[Pesticide]]s, [[ecology]], [[environmentalism]] | published = سيپٽمبر 27، 1962ع ([[ھفٽن مفلن]]) | media_type = پرنٽ ([[ھارڊ ڪور]] ۽ [[پيپر بيڪ]]) | preceded_by = | followed_by = }} '''''گونگي بسنت يا خاموش بهار''''' ([[انگريزي]]: ( Silent Spring) هڪ ماحولياتي [[سائنس|سائنسي]] ڪتاب آھي جو [[27 سيپٽمبر|27]] [[سيپٽمبر]] [[1962ع]] ۾ ھڪ  آمريڪي سامونڊي جيو ودياتي ماهر، ماحولياتي بچائُڪ ۽ ليکڪا ”[[رچل ڪارسن]]“ لکيو. هن ڪتاب جو موضوع زهريلين جيت مار دوائن جي ڌڙاڌڙ استعمال سببان فطرت تي پوندڙ ھاڃڪارَوِ اثرن کي چٽو ڪرڻ آھي. هن ڪتاب ۾ ڪارسن ڪئميڪل انڊسٽريءَ  کي عوام کي ان قسم جي خطرن کان بيخبر رکڻ جو ذميوار ڄاڻايو آھي جي زهريلين دوائن جي جهجهي واهپي جي ڪري جنم وٺن ٿا. جڏهن ته عوامي نمائنده ادارن کي ان انڊسٽريءَ جي [[مارڪيٽنگ]] دعوائن کي سواءِ سوال جي قبول ڪرڻ جو ذميوار ٺھرايو اٿائين. 1950ع ۾ ھن ڪتاب جي ڇپجڻ کان اڳ ڪارسن پنهنجو سڄو ڌيان [[ماحولياتي تحفظ ۾ مقام|ماحولياتي]] بچاءَ جي بابت ڄاڻ پرائڻ تي کپايو، خاص طور ماحولياتي مسئلن طرف جنهن بابت سندس مڃڻ هيو ته اهي هٿرادو جيت مار دوائن جي ڪري پيدا ٿين ٿا. گونگو [[بسنت]] هن جي کوجنا ۽ محنت جو نتيجو هيو، جنهن نه فقط آمريڪي پر پوري دنيا جي عوام ۾ ماحولياتي تحفظ جو شعور آندو. ڪتاب کي ڪئميڪل ڪمپنين جي ڇتي مخالفت سان به ملڻو پيو ڇو ته اهو ڪتاب سندن سيڙپڪاريءَ جي خلاف هيو پر عوامي ساٿ هئڻ ڪري هن ڪتاب ڪيترو ئي بدلاءُ آندو. اصل ۾ ان ڪتاب ئي ”گڏيل آمريڪي رياستن جي پيسٽيسائيڊ پاليسيء“ کي اها سگھ ڏني جو ان ”ڊي ڊي ٽي(DDT)“ کي زرعي استعمال لاءِ هاڃيڪارَوِ ڄاڻائيندي ان جي پوري ملڪ ۾  واهپي تي پابندي مڙھي. هن ئي ڪتاب ”آمريڪي ماحولياتي بچاءُ واري ايجنسي“ جو بنياد وجهڻ ۾ مدد ڪئي. [[1996ع]] ۾ ”گونگي بسنت“ جي پوئواريءَ ۾ ”گونگي بنست جو ٻيو پاسو“ نالي ڪتاب ڇپيو، جنهن جا ليکڪ ايڇ ايف وئن ايمڊن ۽ ڊئويڊ پيڪال هئا. [[2006ع]] ۾ ”ڊِسڪَور مئگزين“ پاران ھن ڪتاب کي هر دور جي پنجويھ سٺن ترين سائنسي ڪتابن ۾ شامل ڪيو ويو. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] 04612os3y02le1e3rkws5h5xtclw1o2 0 71866 368931 238987 2026-03-31T19:00:54Z Ibne maryam 17680 368931 wikitext text/x-wiki {{چونڊ مضمون|مهينو مئي 2022}} {{TAFI}} {{Infobox book | name =دي گريٽ گيٽسبي The Great Gatsby | image = The Great Gatsby Cover 1925 Retouched.jpg | alt = The book cover with title against a dark sky. Beneath the title are lips and two eyes, looming over a city. | caption = پهرين ڇاپي جو ڍڪ | author = [[ايف. اسڪاٽ فتزجرالد|ايف اسڪاٽ فٽز جيرالڊ]] | cover_artist = [[فرانسس ڪوگٽ]] | country = آمريڪا | language = انگزي | genre = [[ٽريجڊي]] | publisher = [[چارلس اسڪريبنرز سنز]] | published = اپريل 10, 1925 | media_type = Print ([[سخت پاٺو|هارڊ ڪَوَر]] & [[پيپر بئڪ]]) | preceded_by = [[دي بيوٽيفل اينڊ ڊيمنڊ|سونھارو ۽ ڦٽڪار جهڙو]]'' (1922)'' | followed_by = [[ٽينڊر از دي نائٽ]]'' (1934)'' | wikisource = The Great Gatsby (1925) }} '''دي گريٽ گيٽسبي''' (انگريزي: The Great Gatsby) (سنڌي: مَهان گيٽسبي) آمريڪي اديب ايف اسڪاٽ فٽز جيرالڊ جو لکيل 1925ع جو ناول آهي. هي ناول ويهين صديءَ جي مشهور آمريڪي ناولن مان هڪ آهي.دي گريٽ گيٽسبي جو هيرو روايت ۽ ويچار شڪتي جي ميلاپ جي لحاظ کان نه وِسارڻ جوڳو چئي سگهجي ٿو. هي ناول پڻ مشهور آمريڪي تشبيھ American Dream (امريڪي خواب) تي هڪ چرچو سمجهيو ويندو آهي. ناول ويهين صديءَ جي اڀرندڙ آمريڪي سماج تي هڪ ٽَوڪ آهي. == ڪهاڻي == گيٽسبي هڪ هيرو آهي جيڪو تمام گهڻو دولت مند ٿي ويندو آهي ۽ پنهنجي اڪيلائپ دور ڪرڻ لاءِ پنهنجي قلعي نما حويلي ۾ هر هفتي هڪ تقريب سڏائيندو آهي<ref>{{حوالو_ويب|url=https://sd.westhighschool.org/gatsby-879|title=عظيم گيٽسبي - هڪ شهو - 2022|website=westhighschool|language=sd|access-date=2022-05-04}}</ref>. ان جي گڏجاڻين جي ڪري هُو اشرافيه ۾ تمام گهڻو مشهور ٿي ويندو آهي. انهن گڏجاڻين جو مقصد هڪ بورژوا طبقي جي پرڻيل حسينه ڊيزي بوڪانن جي قربت ماڻڻ لاءِ آهي، جنهن سان هو ڏاڍو پريم ڪندو آهي، پر هوءَ عورت ۽ اُن جو طبقو هن کي قبول نٿا ڪن.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://www.postposmo.com/ur/%D8%B9%D8%B8%DB%8C%D9%85-%DA%AF%DB%8C%D9%B9%D8%B3%D8%A8%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%DA%A9%D8%A7-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%DB%81-%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%81-%D8%AC%D8%A7%D8%A6%D8%B2%DB%81/|title=دی گریٹ گیٹسبی کا خلاصہ {{!}} F. Scott Fitzgerald کے عظیم ناول کو سمجھنے کے لیے گائیڈ ▷➡️ Postposmo|last=García|first=Elías|date=2019-10-29|website=Postposmo|language=ur|access-date=2022-05-04}}</ref> == مُکيا ڪردار == * '''نِڪ ڪيراوي'''؛ مڊ ويسٽ کان هڪ ييل يونيورسٽي جو اڳوڻو شاگرد، پهرين عالمي جنگ جو تجربيڪار، ۽ ويسٽ ايگ جو هڪ نئون آيل رهواسي، عمر 29 (بعد ۾ 30) جيڪو پهرئين ماڻهوءَ جي ڪهاڻي بيان ڪندڙ طور ڪم ڪري ٿو. هو گيٽسبي جو پاڙيسري ۽ هڪ بانڊ وڪرو ڪندڙ آهي. ڪاراوي آسان ۽ پراميد آهي، جيتوڻيڪ ناول جي ترقي سميت هي آخري ذڪر معيار دنڌلو ٿي ويندو آهي. هو آخرڪار مشرقي آمريڪا جي زوال ٿيڻ ۽ بي حسي کان نِراش ٿيڻ کان پوءِ مڊ ويسٽ ڏانهن موٽندو آهي.{{sfn|Mizener|1965|p=190}} * '''جي گيٽسبي'''؛ (اصل ۾ جيمز "جمي" گيٽز) - هڪ نوجوان، پراسرار ڪروڙپتي جنهن ۾ مشڪوڪ ڪاروبار ڳانڍاپا آهن (بعد ۾ هڪ بوٽ ليگر هجڻ جو انڪشاف ٿيو)، هُو اصل ۾ اتر ڊڪوٽا کان آهي. [[پهرين مهاڀاري جنگ|پهرين عالمي جنگ]] دوران، جڏهن هو هڪ نوجوان فوجي آفيسر هو، جيڪو آمريڪي فوج جي ڪيمپ ٽيلر لوئس ويل، ڪينٽڪي ۾ مقرر هو، گيٽسبي کي پنهنجي زندگيءَ جي پريم، ڊيبيوٽينٽ ڊيزي بوچانن سان ملاقات ٿي. بعد ۾، جنگ کانپوء، هو مختصر طور تي ٽرينٽي ڪاليج، آڪسفورڊ، انگلينڊ ۾ پڙهيو..{{sfn|McCullen|2007|pp=11–20}} فٽزجيرالڊ جي زال زيلڊا جي مطابق، هن جزوي طور تي گيٽسبي جو بنياد سندن پراسرار لانگ آئلينڊ جي پاڙيسري ميڪس گيرلاچ تي رکيو. <ref name="Max Gerlach">{{harvnb|Bruccoli|2002|p=178}}: "Jay Gatsby was inspired in part by a local figure, Max Gerlach. Near the end of her life [[زيلڊا فٽزجيرالڊ]] said that Gatsby was based on 'a neighbor named Von Guerlach or something who was said to be [[جان جي. پرشينگ|General Pershing]]'s nephew and was in trouble over bootlegging'".</ref> هڪ فوجي ماهر، گيرلاچ پنهنجي بوٽ ليگنگ ڪوششن جي ڪري هڪ سيلف ـ ميڊ ڪروڙپتي (ملينئر) بڻجي ويو ۽ هن کي فتزجيرالڊ ڏانهن لکيل خطن ۾ "پراڻي راند" لفظ استعمال ڪرڻ جو شوق هو.{{sfn|Kruse|2002|pp=45–46}} * '''ڊيزي بچانن'''؛- لوئس ول، ڪينٽڪي مان هڪ اٿلي، خود جذب، ۽ نوجوان ڊيبيوٽينٽ ۽ سوشلائٽ، هڪ فليپر طور سڃاتي وڃي ٿو.<ref name="Daisy as Flapper Archetype">{{harvnb|Conor|2004|p=301}}: "Fitzgerald's literary creation Daisy Buchanan in ''The Great Gatsby'' was identified with the type of the [[flapper]]. Her pictorial counterpart was drawn by the American cartoonist [[جان هلد جونيئر|John Held Jr.]], whose images of party-going flappers who petted in cars frequented the cover of the American magazine ''[[لائيف (ميگزين)|Life]]'' during the 1920s".</ref> * '''ٿامس "ٽام" بوچانن''' ـ ڊيزي جو مڙس، هڪ ملينئر جيڪو ايسٽ ايگ ۾ رهندو آهي. * '''جارڊن بيڪر''' - هڪ ٺٺول وارو انداز وارو ۽ هڪ نرالو ورتاءُ وارو شوقين گولفر، ۽ ڊيزي جو ڊگهي وقت کان دوست. * '''جارج بي ولسن''' - هڪ مڪينڪ ۽ هڪ گيراج جو مالڪ. * '''ميرٽل ولسن''' - جارج جي زال ۽ ٽام بوچانن جي سُريت (يار). == پڻ ڏسو== * [[دي گريٽ گيٽسبي (2013 فلم)|مهان گيٽسبي (2013 فلم)]] == حوالا == {{حوالا|2}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Wikisource}} {{Wikiquote}} {{Commons category}} * {{wikisource-inline|The Great Gatsby (1925)|''The Great Gatsby''|single=true}} * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/f-scott-fitzgerald/the-great-gatsby}} * {{Google books|id=oYAh96Xo4pUC|title=The Great Gatsby}} * {{Gutenberg|no=64317|name=The Great Gatsby}} * {{librivox book | title=The Great Gatsby | author=F. Scott Fitzgerald }} * {{FadedPage|id=20181181|name=The Great Gatsby}} * [https://brtom.typepad.com/indexing/an-index-to-the-great-gatsby.html "An Index to ''The Great Gatsby''"] * [https://www.nytimes.com/interactive/2013/04/14/t-magazine/14document.html ''The Great Gatsby''&nbsp;– "A Book by Its Covers"] at ''[[T: The New York Times Style Magazine]]''. [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] 07408mg9i17n1kd0dylxdrt0gcmg6d1 14 72363 368880 242037 2026-03-31T13:40:48Z Ibne maryam 17680 368880 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:زمرا بلحاظ ٻوليون]] 38g9yss1y06myev0n1mn39smf29mlqx 14 72365 368904 242051 2026-03-31T18:19:40Z Ibne maryam 17680 368904 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪتاب بلحاظ ٻولي]] [[زمرو:عربي ٻولي]] [[زمرو:عربي ادب]] eth19jwu9hw00pfraipfobfuqphvyfr 0 73520 369010 246755 2026-03-31T20:35:12Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[تيز ڪمپني]] کي [[شارپ ڪارپوريشن]] ڏانھن چوريو 246755 wikitext text/x-wiki شارپ ڪارپوريشن (جاپاني ۾: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جنهن جو هيڊ ڪوارٽر Sakai-ku، Sakai، Osaka Profeminent ڪمپنين مان هڪ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> 0cxxr9s7ktxxc6dx9vq9eq390mk2vsl 369012 369010 2026-03-31T20:38:56Z Ibne maryam 17680 369012 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Redirect|Sharp (company)|other companies with the same name|Sharp (disambiguation)#Companies}} {{Use dmy dates|date=May 2023}} {{Infobox company | name = Sharp Corporation | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = Shāpu kabushiki gaisha | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = Headquarters at its factory in [[Sakai-ku, Sakai]], [[Osaka Prefecture]] | former_name = Hayakawa Metal Works (1924–1942)<br />Hayakawa Electric Industry Co., Ltd. (1942–1970)<br />Sharp Electric Co. (spin-off) (1956–1967) | type = [[Public company|Public]] | traded_as = {{Tyo|6753}}<br />[[Nikkei 225]] Component | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = Logo since 1990 | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br />Tokyo, Japan<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp">{{cite web|url=http://ns6-tmp.sharp.co.jp/corporate/info/his/h_company/1912_1914/index.html|title=data|website=ns6-tmp.sharp.co.jp|access-date=11 February 2016|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009213607/http://ns6-tmp.sharp.co.jp/corporate/info/his/h_company/1912_1914/index.html|url-status=dead}}</ref> | founder = [[Tokuji Hayakawa]]<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = [[Sakai-ku, Sakai|Sakai-ku]], [[Sakai]], [[Osaka Prefecture]], Japan | area_served = Worldwide | key_people = Po-Hsuan Wu<br />{{small|(president and CEO)}}<br />Masahiro Okitsu<br />{{small|(Executive Vice President)}} | revenue = {{decrease}} {{JPY|2.27&nbsp;trillion|link=yes}} (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} {{JPY|52.77&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} {{JPY|20.96&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} {{JPY|1.83&nbsp;trillion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} {{JPY|364.59&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = [[Consumer electronics]] | products = [[Television]]s, [[audiovisual]], [[home appliances]], [[Air conditioning|air conditioner]], information equipment, [[Integrated circuit|ICs]], [[solar cell]]s, [[mobile phone]]s, [[fax machine]]s, [[electronic component]]s, calculators, LCD panels, [[personal computer]]s, [[pump]]s | owners = {{plainlist| * [[Foxconn|Hon Hai Precision Industry Co., Ltd.]] (22.32%) * SIO International Holdings Limited (13.23%) * Foxconn (Far East) Limited (11.81%) * Foxconn Technology Pte. Ltd. (9.96%) }} | parent = | subsid = [[Dynabook Inc.|Dynabook]]<br>[[Sharp NEC Display Solutions]] (66.0%)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جنهن جو هيڊ ڪوارٽر Sakai-ku، Sakai، Osaka Profeminent ڪمپنين مان هڪ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> {{Nihongo|'''Sharp Corporation'''|シャープ株式会社|Shāpu [[Kabushiki-gaisha]]}} is a Japanese electronics company.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company. |title=Japan Electronics Almanac |date=1995 |publisher=Dempa Publications |pages=250 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US |access-date=2024-03-25 |website=www.bloomberg.com}}</ref> It is headquartered in [[Sakai]], Osaka, and was founded by [[Tokuji Hayakawa]] in 1912 in [[Honjo, Tokyo]], and established as the Hayakawa Metal Works Institute in [[Abeno-ku, Osaka]], in 1924.<ref>{{Cite book |last1=Uden |first1=Lorna |url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119 |title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings |last2=Ting |first2=I.-Hsien |last3=Feldmann |first3=Birgit |date=2022-07-04 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-07920-7 |pages=119 |language=en}}</ref> Since 2016, it is majority owned by the Taiwan-based manufacturer Hon Hai Precision Industry Co., Ltd., better known as [[Foxconn]].<ref>{{Cite web |last=Nam |first=Thời báo Tài chính Việt |title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan |url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html |access-date=2024-03-25 |website=Thời báo Tài chính Việt Nam |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management |url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management |access-date=2024-03-25 |website=Nikkei Asia |language=en-GB}}</ref> Sharp makes and has made throughout its history various different [[Consumer electronics|consumer electronic]] products, including kitchen appliances such as [[Microwave oven|microwave ovens]], cookers, washing machines and [[refrigerators]]; home appliances such as [[solar cells]], [[vacuum cleaners]], [[Air purifier|air purifiers]] dehumidifier and lighting; home and office devices such as [[Printer (computing)|printers]], [[Computer monitor|computer displays]], [[Television set|TV sets]], [[camcorders]], [[Videocassette recorder|VCRs]], as well as [[calculators]] and various audio products such as [[Radio receiver|radios]], [[Home audio|audio systems]] and [[wireless speakers]].<ref>{{Cite web |title=History |url=https://sharp.ca/en/history |access-date=2024-11-20 |website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx | title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP }}</ref> Sharp's net sales reached 2.55 trillion [[Japanese yen|yen]] in fiscal year 2022 (ending 29 February 2024), according to [[Statista]]. This represents a slight increase from the previous year's figure of 2.5 trillion yen.<ref>{{Cite web |title=Sharp: net sales |url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/ |access-date=2024-03-25 |website=Statista |language=en}}</ref> ==History== ===Early years 1912–1945=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==Sponsorships== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==Product gallery== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == Slogans == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == References == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==External links== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=Sharp Corporation}} * {{official}} {{Sharp Corporation}} {{Foxconn}} {{Navboxes|list1= {{Nikkei 225}} {{Electronics industry in Japan}} {{Major imaging companies}} {{Major point of sale companies}} {{Solar power in Japan}} }} {{Home appliance brands}} {{Portal bar|Companies|Japan|Taiwan}} {{Authority control}} [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] 55f07rs4a2yjgs3o44ha4p7dxptholk 369013 369012 2026-03-31T20:39:44Z Ibne maryam 17680 369013 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = Sharp Corporation | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = Shāpu kabushiki gaisha | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = Headquarters at its factory in [[Sakai-ku, Sakai]], [[Osaka Prefecture]] | former_name = Hayakawa Metal Works (1924–1942)<br />Hayakawa Electric Industry Co., Ltd. (1942–1970)<br />Sharp Electric Co. (spin-off) (1956–1967) | type = [[Public company|Public]] | traded_as = {{Tyo|6753}}<br />[[Nikkei 225]] Component | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = Logo since 1990 | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br />Tokyo, Japan<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp">{{cite web|url=http://ns6-tmp.sharp.co.jp/corporate/info/his/h_company/1912_1914/index.html|title=data|website=ns6-tmp.sharp.co.jp|access-date=11 February 2016|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009213607/http://ns6-tmp.sharp.co.jp/corporate/info/his/h_company/1912_1914/index.html|url-status=dead}}</ref> | founder = [[Tokuji Hayakawa]]<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = [[Sakai-ku, Sakai|Sakai-ku]], [[Sakai]], [[Osaka Prefecture]], Japan | area_served = Worldwide | key_people = Po-Hsuan Wu<br />{{small|(president and CEO)}}<br />Masahiro Okitsu<br />{{small|(Executive Vice President)}} | revenue = {{decrease}} {{JPY|2.27&nbsp;trillion|link=yes}} (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} {{JPY|52.77&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} {{JPY|20.96&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} {{JPY|1.83&nbsp;trillion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} {{JPY|364.59&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = [[Consumer electronics]] | products = [[Television]]s, [[audiovisual]], [[home appliances]], [[Air conditioning|air conditioner]], information equipment, [[Integrated circuit|ICs]], [[solar cell]]s, [[mobile phone]]s, [[fax machine]]s, [[electronic component]]s, calculators, LCD panels, [[personal computer]]s, [[pump]]s | owners = {{plainlist| * [[Foxconn|Hon Hai Precision Industry Co., Ltd.]] (22.32%) * SIO International Holdings Limited (13.23%) * Foxconn (Far East) Limited (11.81%) * Foxconn Technology Pte. Ltd. (9.96%) }} | parent = | subsid = [[Dynabook Inc.|Dynabook]]<br>[[Sharp NEC Display Solutions]] (66.0%)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جنهن جو هيڊ ڪوارٽر Sakai-ku، Sakai، Osaka Profeminent ڪمپنين مان هڪ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> {{Nihongo|'''Sharp Corporation'''|シャープ株式会社|Shāpu [[Kabushiki-gaisha]]}} is a Japanese electronics company.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company. |title=Japan Electronics Almanac |date=1995 |publisher=Dempa Publications |pages=250 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US |access-date=2024-03-25 |website=www.bloomberg.com}}</ref> It is headquartered in [[Sakai]], Osaka, and was founded by [[Tokuji Hayakawa]] in 1912 in [[Honjo, Tokyo]], and established as the Hayakawa Metal Works Institute in [[Abeno-ku, Osaka]], in 1924.<ref>{{Cite book |last1=Uden |first1=Lorna |url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119 |title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings |last2=Ting |first2=I.-Hsien |last3=Feldmann |first3=Birgit |date=2022-07-04 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-07920-7 |pages=119 |language=en}}</ref> Since 2016, it is majority owned by the Taiwan-based manufacturer Hon Hai Precision Industry Co., Ltd., better known as [[Foxconn]].<ref>{{Cite web |last=Nam |first=Thời báo Tài chính Việt |title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan |url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html |access-date=2024-03-25 |website=Thời báo Tài chính Việt Nam |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management |url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management |access-date=2024-03-25 |website=Nikkei Asia |language=en-GB}}</ref> Sharp makes and has made throughout its history various different [[Consumer electronics|consumer electronic]] products, including kitchen appliances such as [[Microwave oven|microwave ovens]], cookers, washing machines and [[refrigerators]]; home appliances such as [[solar cells]], [[vacuum cleaners]], [[Air purifier|air purifiers]] dehumidifier and lighting; home and office devices such as [[Printer (computing)|printers]], [[Computer monitor|computer displays]], [[Television set|TV sets]], [[camcorders]], [[Videocassette recorder|VCRs]], as well as [[calculators]] and various audio products such as [[Radio receiver|radios]], [[Home audio|audio systems]] and [[wireless speakers]].<ref>{{Cite web |title=History |url=https://sharp.ca/en/history |access-date=2024-11-20 |website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx | title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP }}</ref> Sharp's net sales reached 2.55 trillion [[Japanese yen|yen]] in fiscal year 2022 (ending 29 February 2024), according to [[Statista]]. This represents a slight increase from the previous year's figure of 2.5 trillion yen.<ref>{{Cite web |title=Sharp: net sales |url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/ |access-date=2024-03-25 |website=Statista |language=en}}</ref> ==History== ===Early years 1912–1945=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==Sponsorships== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==Product gallery== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == Slogans == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == References == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==External links== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=Sharp Corporation}} * {{official}} {{Sharp Corporation}} {{Foxconn}} {{Navboxes|list1= {{Nikkei 225}} {{Electronics industry in Japan}} {{Major imaging companies}} {{Major point of sale companies}} {{Solar power in Japan}} }} {{Home appliance brands}} {{Portal bar|Companies|Japan|Taiwan}} {{Authority control}} [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] tbi4rpayixzpfth0ad0qeai90ver9d3 369014 369013 2026-03-31T20:44:38Z Ibne maryam 17680 369014 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = Sharp Corporation | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = Shāpu kabushiki gaisha | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = Headquarters at its factory in [[Sakai-ku, Sakai]], [[Osaka Prefecture]] | former_name = Hayakawa Metal Works (1924–1942)<br />Hayakawa Electric Industry Co., Ltd. (1942–1970)<br />Sharp Electric Co. (spin-off) (1956–1967) | type = [[Public company|Public]] | traded_as = {{Tyo|6753}}<br />[[Nikkei 225]] Component | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = Logo since 1990 | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br />Tokyo, Japan<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp">{{cite web|url=http://ns6-tmp.sharp.co.jp/corporate/info/his/h_company/1912_1914/index.html|title=data|website=ns6-tmp.sharp.co.jp|access-date=11 February 2016|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009213607/http://ns6-tmp.sharp.co.jp/corporate/info/his/h_company/1912_1914/index.html|url-status=dead}}</ref> | founder = [[Tokuji Hayakawa]]<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = [[Sakai-ku, Sakai|Sakai-ku]], [[Sakai]], [[Osaka Prefecture]], Japan | area_served = Worldwide | key_people = Po-Hsuan Wu<br />{{small|(president and CEO)}}<br />Masahiro Okitsu<br />{{small|(Executive Vice President)}} | revenue = {{decrease}} {{JPY|2.27&nbsp;trillion|link=yes}} (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} {{JPY|52.77&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} {{JPY|20.96&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} {{JPY|1.83&nbsp;trillion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} {{JPY|364.59&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = [[Consumer electronics]] | products = [[Television]]s, [[audiovisual]], [[home appliances]], [[Air conditioning|air conditioner]], information equipment, [[Integrated circuit|ICs]], [[solar cell]]s, [[mobile phone]]s, [[fax machine]]s, [[electronic component]]s, calculators, LCD panels, [[personal computer]]s, [[pump]]s | owners = {{plainlist| * [[Foxconn|Hon Hai Precision Industry Co., Ltd.]] (22.32%) * SIO International Holdings Limited (13.23%) * Foxconn (Far East) Limited (11.81%) * Foxconn Technology Pte. Ltd. (9.96%) }} | parent = | subsid = [[Dynabook Inc.|Dynabook]]<br>[[Sharp NEC Display Solutions]] (66.0%)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جنهن جو هيڊ ڪوارٽر Sakai-ku، Sakai، Osaka Profeminent ڪمپنين مان هڪ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> {{Nihongo|'''Sharp Corporation'''|シャープ株式会社|Shāpu [[Kabushiki-gaisha]]}} is a Japanese electronics company.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company. |title=Japan Electronics Almanac |date=1995 |publisher=Dempa Publications |pages=250 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US |access-date=2024-03-25 |website=www.bloomberg.com}}</ref> It is headquartered in [[Sakai]], Osaka, and was founded by [[Tokuji Hayakawa]] in 1912 in [[Honjo, Tokyo]], and established as the Hayakawa Metal Works Institute in [[Abeno-ku, Osaka]], in 1924.<ref>{{Cite book |last1=Uden |first1=Lorna |url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119 |title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings |last2=Ting |first2=I.-Hsien |last3=Feldmann |first3=Birgit |date=2022-07-04 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-07920-7 |pages=119 |language=en}}</ref> Since 2016, it is majority owned by the Taiwan-based manufacturer Hon Hai Precision Industry Co., Ltd., better known as [[Foxconn]].<ref>{{Cite web |last=Nam |first=Thời báo Tài chính Việt |title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan |url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html |access-date=2024-03-25 |website=Thời báo Tài chính Việt Nam |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management |url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management |access-date=2024-03-25 |website=Nikkei Asia |language=en-GB}}</ref> Sharp makes and has made throughout its history various different [[Consumer electronics|consumer electronic]] products, including kitchen appliances such as [[Microwave oven|microwave ovens]], cookers, washing machines and [[refrigerators]]; home appliances such as [[solar cells]], [[vacuum cleaners]], [[Air purifier|air purifiers]] dehumidifier and lighting; home and office devices such as [[Printer (computing)|printers]], [[Computer monitor|computer displays]], [[Television set|TV sets]], [[camcorders]], [[Videocassette recorder|VCRs]], as well as [[calculators]] and various audio products such as [[Radio receiver|radios]], [[Home audio|audio systems]] and [[wireless speakers]].<ref>{{Cite web |title=History |url=https://sharp.ca/en/history |access-date=2024-11-20 |website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx | title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP }}</ref> Sharp's net sales reached 2.55 trillion [[Japanese yen|yen]] in fiscal year 2022 (ending 29 February 2024), according to [[Statista]]. This represents a slight increase from the previous year's figure of 2.5 trillion yen.<ref>{{Cite web |title=Sharp: net sales |url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/ |access-date=2024-03-25 |website=Statista |language=en}}</ref> ==History== ===Early years 1912–1945=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==Sponsorships== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==Product gallery== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == Slogans == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == References == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} * {{official}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]]} [[زمرو:ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:جاپاني ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] btw4r0hotadfk7zs4jz6eqkzw5wh3be 369015 369014 2026-03-31T21:05:25Z Ibne maryam 17680 369015 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = Sharp Corporation | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = Shāpu kabushiki gaisha | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = Headquarters at its factory in [[Sakai-ku, Sakai]], [[Osaka Prefecture]] | former_name = Hayakawa Metal Works (1924–1942)<br />Hayakawa Electric Industry Co., Ltd. (1942–1970)<br />Sharp Electric Co. (spin-off) (1956–1967) | type = [[Public company|Public]] | traded_as = {{Tyo|6753}}<br />[[Nikkei 225]] Component | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = Logo since 1990 | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br />Tokyo, Japan<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp">{{cite web|url=http://ns6-tmp.sharp.co.jp/corporate/info/his/h_company/1912_1914/index.html|title=data|website=ns6-tmp.sharp.co.jp|access-date=11 February 2016|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009213607/http://ns6-tmp.sharp.co.jp/corporate/info/his/h_company/1912_1914/index.html|url-status=dead}}</ref> | founder = [[Tokuji Hayakawa]]<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = [[Sakai-ku, Sakai|Sakai-ku]], [[Sakai]], [[Osaka Prefecture]], Japan | area_served = Worldwide | key_people = Po-Hsuan Wu<br />{{small|(president and CEO)}}<br />Masahiro Okitsu<br />{{small|(Executive Vice President)}} | revenue = {{decrease}} {{JPY|2.27&nbsp;trillion|link=yes}} (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} {{JPY|52.77&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} {{JPY|20.96&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} {{JPY|1.83&nbsp;trillion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} {{JPY|364.59&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = [[Consumer electronics]] | products = [[Television]]s, [[audiovisual]], [[home appliances]], [[Air conditioning|air conditioner]], information equipment, [[Integrated circuit|ICs]], [[solar cell]]s, [[mobile phone]]s, [[fax machine]]s, [[electronic component]]s, calculators, LCD panels, [[personal computer]]s, [[pump]]s | owners = {{plainlist| * [[Foxconn|Hon Hai Precision Industry Co., Ltd.]] (22.32%) * SIO International Holdings Limited (13.23%) * Foxconn (Far East) Limited (11.81%) * Foxconn Technology Pte. Ltd. (9.96%) }} | parent = | subsid = [[Dynabook Inc.|Dynabook]]<br>[[Sharp NEC Display Solutions]] (66.0%)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جنهن جو هيڊ ڪوارٽر Sakai-ku، Sakai، Osaka Profeminent ڪمپنين مان هڪ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> {{Nihongo|'''Sharp Corporation'''|シャープ株式会社|Shāpu [[Kabushiki-gaisha]]}} is a Japanese electronics company.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company. |title=Japan Electronics Almanac |date=1995 |publisher=Dempa Publications |pages=250 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US |access-date=2024-03-25 |website=www.bloomberg.com}}</ref> It is headquartered in [[Sakai]], Osaka, and was founded by [[Tokuji Hayakawa]] in 1912 in [[Honjo, Tokyo]], and established as the Hayakawa Metal Works Institute in [[Abeno-ku, Osaka]], in 1924.<ref>{{Cite book |last1=Uden |first1=Lorna |url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119 |title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings |last2=Ting |first2=I.-Hsien |last3=Feldmann |first3=Birgit |date=2022-07-04 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-07920-7 |pages=119 |language=en}}</ref> Since 2016, it is majority owned by the Taiwan-based manufacturer Hon Hai Precision Industry Co., Ltd., better known as [[Foxconn]].<ref>{{Cite web |last=Nam |first=Thời báo Tài chính Việt |title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan |url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html |access-date=2024-03-25 |website=Thời báo Tài chính Việt Nam |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management |url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management |access-date=2024-03-25 |website=Nikkei Asia |language=en-GB}}</ref> Sharp makes and has made throughout its history various different [[Consumer electronics|consumer electronic]] products, including kitchen appliances such as [[Microwave oven|microwave ovens]], cookers, washing machines and [[refrigerators]]; home appliances such as [[solar cells]], [[vacuum cleaners]], [[Air purifier|air purifiers]] dehumidifier and lighting; home and office devices such as [[Printer (computing)|printers]], [[Computer monitor|computer displays]], [[Television set|TV sets]], [[camcorders]], [[Videocassette recorder|VCRs]], as well as [[calculators]] and various audio products such as [[Radio receiver|radios]], [[Home audio|audio systems]] and [[wireless speakers]].<ref>{{Cite web |title=History |url=https://sharp.ca/en/history |access-date=2024-11-20 |website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx | title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP }}</ref> Sharp's net sales reached 2.55 trillion [[Japanese yen|yen]] in fiscal year 2022 (ending 29 February 2024), according to [[Statista]]. This represents a slight increase from the previous year's figure of 2.5 trillion yen.<ref>{{Cite web |title=Sharp: net sales |url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/ |access-date=2024-03-25 |website=Statista |language=en}}</ref> ==History== ===Early years 1912–1945=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==Sponsorships== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==Product gallery== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == Slogans == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == References == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] mgwuo0e5irj209m280qej69bkei6gn1 369045 369015 2026-04-01T06:17:55Z Ibne maryam 17680 369045 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = Sharp Corporation | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = Shāpu kabushiki gaisha | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = Headquarters at its factory in [[Sakai-ku, Sakai]], [[Osaka Prefecture]] | former_name = Hayakawa Metal Works (1924–1942)<br />Hayakawa Electric Industry Co., Ltd. (1942–1970)<br />Sharp Electric Co. (spin-off) (1956–1967) | type = [[Public company|Public]] | traded_as = {{Tyo|6753}}<br />[[Nikkei 225]] Component | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = Logo since 1990 | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br />Tokyo, Japan<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp">{{cite web|url=http://ns6-tmp.sharp.co.jp/corporate/info/his/h_company/1912_1914/index.html|title=data|website=ns6-tmp.sharp.co.jp|access-date=11 February 2016|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009213607/http://ns6-tmp.sharp.co.jp/corporate/info/his/h_company/1912_1914/index.html|url-status=dead}}</ref> | founder = [[Tokuji Hayakawa]]<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = [[Sakai-ku, Sakai|Sakai-ku]], [[Sakai]], [[Osaka Prefecture]], Japan | area_served = Worldwide | key_people = Po-Hsuan Wu<br />{{small|(president and CEO)}}<br />Masahiro Okitsu<br />{{small|(Executive Vice President)}} | revenue = {{decrease}} {{JPY|2.27&nbsp;trillion|link=yes}} (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} {{JPY|52.77&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} {{JPY|20.96&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} {{JPY|1.83&nbsp;trillion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} {{JPY|364.59&nbsp;billion}} (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = [[Consumer electronics]] | products = [[Television]]s, [[audiovisual]], [[home appliances]], [[Air conditioning|air conditioner]], information equipment, [[Integrated circuit|ICs]], [[solar cell]]s, [[mobile phone]]s, [[fax machine]]s, [[electronic component]]s, calculators, LCD panels, [[personal computer]]s, [[pump]]s | owners = {{plainlist| * [[Foxconn|Hon Hai Precision Industry Co., Ltd.]] (22.32%) * SIO International Holdings Limited (13.23%) * Foxconn (Far East) Limited (11.81%) * Foxconn Technology Pte. Ltd. (9.96%) }} | parent = | subsid = [[Dynabook Inc.|Dynabook]]<br>[[Sharp NEC Display Solutions]] (66.0%)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جنهن جو هيڊ ڪوارٽر Sakai-ku، Sakai، Osaka Profeminent ڪمپنين مان هڪ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> '''شارپ ڪارپوريشن''' ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]]: シャープ株式会社، شاپو ڪابو شيڪي-گائشا) هڪ جاپاني اليڪٽرانڪس ڪمپني آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي آهي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company.|title=Japan Electronics Almanac|date=1995|publisher=Dempa Publications|pages=250|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US|access-date=2024-03-25|website=www.bloomberg.com}}</ref> ان جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي، [[اوساڪا]] ۾ آهي ۽ ان جو بنياد ٽوڪوجي هائيڪاوا سال 1912ع ۾ هونجو، ٽوڪيو ۾ رکيو ويو هو ۽ ان کي سال 1924ع ۾ [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] جي ابينو-ڪو ۾ هائيڪاوا ميٽل ورڪس انسٽيٽيوٽ جي نالي سان قائم ڪيو ويو.<ref>{{Cite book|last1=Uden|first1=Lorna|url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119|title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings|last2=Ting|first2=I.-Hsien|last3=Feldmann|first3=Birgit|date=2022-07-04|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-07920-7|pages=119|language=en}}</ref> <small>2016ع</small> کان وٺي، اها هڪ تائيواني ڪمپني، هون هائي پريسيشن انڊسٽري ڪمپني لميٽيڊ جي اڪثريتي ملڪيت آهي، جيڪي فاڪسڪون جي نالي سان مشهور آهي.<ref>{{Cite web|last=Nam|first=Thời báo Tài chính Việt|title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan|url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html|access-date=2024-03-25|website=Thời báo Tài chính Việt Nam|language=vi}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management|url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management|access-date=2024-03-25|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> شارپ پنهنجي تاريخ ۾ مختلف برقي ۽ گهريلو استعمال جي پراڊڪٽس ٺاهيندو رهيو آهي، جنهن ۾ باورچی خانه جا سامان، جهڙوڪ مائڪرو ويو اوون، پريشر ڪوڪر، واشنگ مشينون ۽ ريفريجريٽر، گهريلو سامان جهڙوڪ سولر ٻيٽريون، ويڪيوم ڪلينر، ايئر پيوريفائر ڊي-هوميڊيفائر ۽ لائٽنگ، گهر ۽ آفيس جا آلات جهڙوڪ پرنٽر، ڪمپيوٽر ڊسپلي، ٽي وي سيٽ، ڪيمرا ريڪارڊر، وي سي آر ۽ انهي سان گڏ ڪيلڪيوليٽر ۽ مختلف آڊيو پراڊڪٽس جهڙوڪ ريڊيو، آڊيو سسٽم ۽ وائرليس اسپيڪر شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://sharp.ca/en/history|access-date=2024-11-20|website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx|title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP}}</ref> اسٽيٽسٽا جي مطابق، مالي سال <small>2022</small>ع (<small>29</small> فيبروري <small>2024</small>ع تي ختم ٿيڻ واري) ۾ شارپ جي خالص وڪرو 2.55 ٽريلين ين تائين پهچي وئي، جيڪي گذريل سال جي 2.5 ٽريلين ين جي انگن اکرن کان ٿورو اضافو ظاهر ڪري ٿي.<ref>{{Cite web|title=Sharp: net sales|url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/|access-date=2024-03-25|website=Statista|language=en}}</ref> == تاريخ: == <nowiki/>* شروعاتي سال 1912-1945 Sharp makes and has made throughout its history various different [[Consumer electronics|consumer electronic]] products, including kitchen appliances such as [[Microwave oven|microwave ovens]], cookers, washing machines and [[refrigerators]]; home appliances such as [[solar cells]], [[vacuum cleaners]], [[Air purifier|air purifiers]] dehumidifier and lighting; home and office devices such as [[Printer (computing)|printers]], [[Computer monitor|computer displays]], [[Television set|TV sets]], [[camcorders]], [[Videocassette recorder|VCRs]], as well as [[calculators]] and various audio products such as [[Radio receiver|radios]], [[Home audio|audio systems]] and [[wireless speakers]]. Sharp's net sales reached 2.55 trillion [[Japanese yen|yen]] in fiscal year 2022 (ending 29 February 2024), according to [[Statista]]. This represents a slight increase from the previous year's figure of 2.5 trillion yen. ==History== ===Early years 1912–1945=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==Sponsorships== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==Product gallery== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == Slogans == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == References == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] 92ywxld6xrarl4j9hde08i5pacxc6vu 369051 369045 2026-04-01T07:53:04Z Ibne maryam 17680 369051 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = شارپ ڪارپوريشن | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = شاپو ڪابوشيڪي گيشا | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = ساڪائي-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر]] ۾ ان جي ڪارخاني ۾ هيڊ ڪوارٽر | former_name = هائيڪاوا ميٽل ورڪس (1924–1942ع)<br>هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (1942–1970ع)<br>شارپ اليڪٽرڪ ڪمپني (اسپن آف) (1956–1967ع) | type = پبلڪ لميٽيڊ ڪمپني | traded_as = Tyo-6753<br />Nikkei 225 ڪمپونينٽ | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = لوگو (1990ع کان) | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br /> [[ٽوڪيو]]، [[جاپان]] | founder = ٽوڪوجي هايڪاوا<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = ساڪائي-ڪو، ساڪائي، [[اوساڪا پريفيڪچر]]، [[جاپان]] | area_served = سڃي دنيا ۾ | key_people = پو-هسوان وو<br />{{small|(صدر ۽ سي اي او)}}<br />ماساهرو اوڪيٽسو<br />{{small|(ايگزيڪيوٽو نائب صدر)}} | revenue = {{decrease}} 2270 کرب جاپاني ين (JPY 2.27 trillions) (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} 52770 کرب جاپاني ين ({{JPY|52.77&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} 20960 کرب جاپاني ين ({{JPY|20.96&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} 1830 کرب جاپاني ين ({{JPY|1.83&nbsp;trillion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} 365 ارب جاپاني ين ({{JPY|364.59&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = ڪنزيومر اليڪٽرانڪس | products = [[ٽيليويزن]]، آڊيو ويزول، گھريلو سامان، [[ايئر ڪنڊيشنر]]، معلوماتي سامان، آئي سي، سولر سيل، [[موبائل فون]]، فيڪس مشينون، اليڪٽرانڪ جزا، [[ڪيلڪيوليٽر]]، ايل سي ڊي پينل، [[ڪمپيوٽر|پرسنل ڪمپيوٽر]]، اليڪٽرڪ پمپ | owners = {{plainlist|* هون هاءِ پريسيشن انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (%22.32) * ايس آءِ او انٽرنيشنل هولڊنگز لميٽيڊ (%13.23) * فاڪسڪون (فار ايسٽ) لميٽيڊ (%11.81) * فاڪسڪون ٽيڪنالاجي پرائيويٽ لميٽيڊ (%9.96)}} | parent = | subsid = ڊائنابوڪ انڪارپوريشن<br>شارپ اين اي سي ڊسپلي سلوشنز (%66.0)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جنهن جو هيڊ ڪوارٽر Sakai-ku، Sakai، Osaka Profeminent ڪمپنين مان هڪ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> '''شارپ ڪارپوريشن''' ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]]: シャープ株式会社، شاپو ڪابو شيڪي-گائشا) هڪ جاپاني اليڪٽرانڪس ڪمپني آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي آهي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company.|title=Japan Electronics Almanac|date=1995|publisher=Dempa Publications|pages=250|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US|access-date=2024-03-25|website=www.bloomberg.com}}</ref> ان جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي، [[اوساڪا]] ۾ آهي ۽ ان جو بنياد ٽوڪوجي هائيڪاوا سال 1912ع ۾ هونجو، ٽوڪيو ۾ رکيو ويو هو ۽ ان کي سال 1924ع ۾ [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] جي ابينو-ڪو ۾ هائيڪاوا ميٽل ورڪس انسٽيٽيوٽ جي نالي سان قائم ڪيو ويو.<ref>{{Cite book|last1=Uden|first1=Lorna|url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119|title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings|last2=Ting|first2=I.-Hsien|last3=Feldmann|first3=Birgit|date=2022-07-04|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-07920-7|pages=119|language=en}}</ref> <small>2016ع</small> کان وٺي، اها هڪ تائيواني ڪمپني، هون هائي پريسيشن انڊسٽري ڪمپني لميٽيڊ جي اڪثريتي ملڪيت آهي، جيڪي فاڪسڪون جي نالي سان مشهور آهي.<ref>{{Cite web|last=Nam|first=Thời báo Tài chính Việt|title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan|url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html|access-date=2024-03-25|website=Thời báo Tài chính Việt Nam|language=vi}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management|url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management|access-date=2024-03-25|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> شارپ پنهنجي تاريخ ۾ مختلف برقي ۽ گهريلو استعمال جي پراڊڪٽس ٺاهيندو رهيو آهي، جنهن ۾ باورچی خانه جا سامان، جهڙوڪ مائڪرو ويو اوون، پريشر ڪوڪر، واشنگ مشينون ۽ ريفريجريٽر، گهريلو سامان جهڙوڪ سولر ٻيٽريون، ويڪيوم ڪلينر، ايئر پيوريفائر ڊي-هوميڊيفائر ۽ لائٽنگ، گهر ۽ آفيس جا آلات جهڙوڪ پرنٽر، ڪمپيوٽر ڊسپلي، ٽي وي سيٽ، ڪيمرا ريڪارڊر، وي سي آر ۽ انهي سان گڏ ڪيلڪيوليٽر ۽ مختلف آڊيو پراڊڪٽس جهڙوڪ ريڊيو، آڊيو سسٽم ۽ وائرليس اسپيڪر شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://sharp.ca/en/history|access-date=2024-11-20|website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx|title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP}}</ref> اسٽيٽسٽا جي مطابق، مالي سال <small>2022</small>ع (<small>29</small> فيبروري <small>2024</small>ع تي ختم ٿيڻ واري) ۾ شارپ جي خالص وڪرو 2.55 ٽريلين ين تائين پهچي وئي، جيڪي گذريل سال جي 2.5 ٽريلين ين جي انگن اکرن کان ٿورو اضافو ظاهر ڪري ٿي.<ref>{{Cite web|title=Sharp: net sales|url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/|access-date=2024-03-25|website=Statista|language=en}}</ref> == تاريخ: == <nowiki/>* شروعاتي سال 1912-1945 Sharp makes and has made throughout its history various different [[Consumer electronics|consumer electronic]] products, including kitchen appliances such as [[Microwave oven|microwave ovens]], cookers, washing machines and [[refrigerators]]; home appliances such as [[solar cells]], [[vacuum cleaners]], [[Air purifier|air purifiers]] dehumidifier and lighting; home and office devices such as [[Printer (computing)|printers]], [[Computer monitor|computer displays]], [[Television set|TV sets]], [[camcorders]], [[Videocassette recorder|VCRs]], as well as [[calculators]] and various audio products such as [[Radio receiver|radios]], [[Home audio|audio systems]] and [[wireless speakers]]. Sharp's net sales reached 2.55 trillion [[Japanese yen|yen]] in fiscal year 2022 (ending 29 February 2024), according to [[Statista]]. This represents a slight increase from the previous year's figure of 2.5 trillion yen. ==History== ===Early years 1912–1945=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==Sponsorships== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==Product gallery== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == Slogans == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == References == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] 0icahu15lmogmsllxkkpe61eiem2unn 369052 369051 2026-04-01T07:54:36Z Ibne maryam 17680 369052 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = شارپ ڪارپوريشن | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = شاپو ڪابوشيڪي گيشا | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = ساڪائي-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر]] ۾ ان جي ڪارخاني ۾ هيڊ ڪوارٽر | former_name = هائيڪاوا ميٽل ورڪس (1924–1942ع)<br>هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (1942–1970ع)<br>شارپ اليڪٽرڪ ڪمپني (اسپن آف) (1956–1967ع) | type = پبلڪ لميٽيڊ ڪمپني | traded_as = Tyo-6753<br />Nikkei 225 ڪمپونينٽ | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = لوگو (1990ع کان) | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br /> [[ٽوڪيو]]، [[جاپان]] | founder = ٽوڪوجي هايڪاوا<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = ساڪائي-ڪو، ساڪائي، [[اوساڪا پريفيڪچر]]، [[جاپان]] | area_served = سڃي دنيا ۾ | key_people = پو-هسوان وو<br />{{small|(صدر ۽ سي اي او)}}<br />ماساهرو اوڪيٽسو<br />{{small|(ايگزيڪيوٽو نائب صدر)}} | revenue = {{decrease}} 2270 کرب جاپاني ين (JPY 2.27 trillions) (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} 52770 کرب جاپاني ين ({{JPY|52.77&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} 20960 کرب جاپاني ين ({{JPY|20.96&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} 1830 کرب جاپاني ين ({{JPY|1.83&nbsp;trillion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} 365 ارب جاپاني ين ({{JPY|364.59&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = ڪنزيومر اليڪٽرانڪس | products = [[ٽيليويزن]]، آڊيو ويزول، گھريلو سامان، [[ايئر ڪنڊيشنر]]، معلوماتي سامان، آئي سي، سولر سيل، [[موبائل فون]]، فيڪس مشينون، اليڪٽرانڪ جزا، [[ڪيلڪيوليٽر]]، ايل سي ڊي پينل، [[ڪمپيوٽر|پرسنل ڪمپيوٽر]]، اليڪٽرڪ پمپ | owners = {{plainlist|* هون هاءِ پريسيشن انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (%22.32) * ايس آءِ او انٽرنيشنل هولڊنگز لميٽيڊ (%13.23) * فاڪسڪون (فار ايسٽ) لميٽيڊ (%11.81) * فاڪسڪون ٽيڪنالاجي پرائيويٽ لميٽيڊ (%9.96)}} | parent = | subsid = ڊائنابوڪ انڪارپوريشن<br>شارپ اين اي سي ڊسپلي سلوشنز (%66.0)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جنهن جو هيڊ ڪوارٽر Sakai-ku، Sakai، Osaka Profeminent ڪمپنين مان هڪ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> '''شارپ ڪارپوريشن''' ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]]: シャープ株式会社، شاپو ڪابو شيڪي-گائشا) هڪ جاپاني اليڪٽرانڪس ڪمپني آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي آهي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company.|title=Japan Electronics Almanac|date=1995|publisher=Dempa Publications|pages=250|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US|access-date=2024-03-25|website=www.bloomberg.com}}</ref> ان جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي، [[اوساڪا]] ۾ آهي ۽ ان جو بنياد ٽوڪوجي هائيڪاوا سال 1912ع ۾ هونجو، ٽوڪيو ۾ رکيو ويو هو ۽ ان کي سال 1924ع ۾ [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] جي ابينو-ڪو ۾ هائيڪاوا ميٽل ورڪس انسٽيٽيوٽ جي نالي سان قائم ڪيو ويو.<ref>{{Cite book|last1=Uden|first1=Lorna|url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119|title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings|last2=Ting|first2=I.-Hsien|last3=Feldmann|first3=Birgit|date=2022-07-04|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-07920-7|pages=119|language=en}}</ref> <small>2016ع</small> کان وٺي، اها هڪ تائيواني ڪمپني، هون هائي پريسيشن انڊسٽري ڪمپني لميٽيڊ جي اڪثريتي ملڪيت آهي، جيڪي فاڪسڪون جي نالي سان مشهور آهي.<ref>{{Cite web|last=Nam|first=Thời báo Tài chính Việt|title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan|url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html|access-date=2024-03-25|website=Thời báo Tài chính Việt Nam|language=vi}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management|url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management|access-date=2024-03-25|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> شارپ پنهنجي تاريخ ۾ مختلف برقي ۽ گهريلو استعمال جي پراڊڪٽس ٺاهيندو رهيو آهي، جنهن ۾ باورچی خانه جا سامان، جهڙوڪ مائڪرو ويو اوون، پريشر ڪوڪر، واشنگ مشينون ۽ ريفريجريٽر، گهريلو سامان جهڙوڪ سولر ٻيٽريون، ويڪيوم ڪلينر، ايئر پيوريفائر ڊي-هوميڊيفائر ۽ لائٽنگ، گهر ۽ آفيس جا آلات جهڙوڪ پرنٽر، ڪمپيوٽر ڊسپلي، ٽي وي سيٽ، ڪيمرا ريڪارڊر، وي سي آر ۽ انهي سان گڏ ڪيلڪيوليٽر ۽ مختلف آڊيو پراڊڪٽس جهڙوڪ ريڊيو، آڊيو سسٽم ۽ وائرليس اسپيڪر شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://sharp.ca/en/history|access-date=2024-11-20|website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx|title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP}}</ref> اسٽيٽسٽا جي مطابق، مالي سال <small>2022</small>ع (<small>29</small> فيبروري <small>2024</small>ع تي ختم ٿيڻ واري) ۾ شارپ جي خالص وڪرو 2.55 ٽريلين ين تائين پهچي وئي، جيڪي گذريل سال جي 2.5 ٽريلين ين جي انگن اکرن کان ٿورو اضافو ظاهر ڪري ٿي.<ref>{{Cite web|title=Sharp: net sales|url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/|access-date=2024-03-25|website=Statista|language=en}}</ref> ==History== ===Early years 1912–1945=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==Sponsorships== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==Product gallery== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == Slogans == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == References == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] s7n48w4ffgpuub0abuwvtby28zq8fea 369053 369052 2026-04-01T07:55:54Z Ibne maryam 17680 369053 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = شارپ ڪارپوريشن | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = شاپو ڪابوشيڪي گيشا | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = ساڪائي-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر]] ۾ ان جي ڪارخاني ۾ هيڊ ڪوارٽر | former_name = هائيڪاوا ميٽل ورڪس (1924–1942ع)<br>هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (1942–1970ع)<br>شارپ اليڪٽرڪ ڪمپني (اسپن آف) (1956–1967ع) | type = پبلڪ لميٽيڊ ڪمپني | traded_as = Tyo-6753<br />Nikkei 225 ڪمپونينٽ | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = لوگو (1990ع کان) | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br /> [[ٽوڪيو]]، [[جاپان]] | founder = ٽوڪوجي هايڪاوا<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = ساڪائي-ڪو، ساڪائي، [[اوساڪا پريفيڪچر]]، [[جاپان]] | area_served = سڃي دنيا ۾ | key_people = پو-هسوان وو<br />{{small|(صدر ۽ سي اي او)}}<br />ماساهرو اوڪيٽسو<br />{{small|(ايگزيڪيوٽو نائب صدر)}} | revenue = {{decrease}} 2270 کرب جاپاني ين (JPY 2.27 trillions) (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} 52770 کرب جاپاني ين ({{JPY|52.77&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} 20960 کرب جاپاني ين ({{JPY|20.96&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} 1830 کرب جاپاني ين ({{JPY|1.83&nbsp;trillion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} 365 ارب جاپاني ين ({{JPY|364.59&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = ڪنزيومر اليڪٽرانڪس | products = [[ٽيليويزن]]، آڊيو ويزول، گھريلو سامان، [[ايئر ڪنڊيشنر]]، معلوماتي سامان، آئي سي، سولر سيل، [[موبائل فون]]، فيڪس مشينون، اليڪٽرانڪ جزا، [[ڪيلڪيوليٽر]]، ايل سي ڊي پينل، [[ڪمپيوٽر|پرسنل ڪمپيوٽر]]، اليڪٽرڪ پمپ | owners = {{plainlist|* هون هاءِ پريسيشن انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (%22.32) * ايس آءِ او انٽرنيشنل هولڊنگز لميٽيڊ (%13.23) * فاڪسڪون (فار ايسٽ) لميٽيڊ (%11.81) * فاڪسڪون ٽيڪنالاجي پرائيويٽ لميٽيڊ (%9.96)}} | parent = | subsid = ڊائنابوڪ انڪارپوريشن<br>شارپ اين اي سي ڊسپلي سلوشنز (%66.0)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جنهن جو هيڊ ڪوارٽر Sakai-ku، Sakai، Osaka Profeminent ڪمپنين مان هڪ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> '''شارپ ڪارپوريشن''' ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]]: シャープ株式会社، شاپو ڪابو شيڪي-گائشا) هڪ جاپاني اليڪٽرانڪس ڪمپني آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي آهي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company.|title=Japan Electronics Almanac|date=1995|publisher=Dempa Publications|pages=250|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US|access-date=2024-03-25|website=www.bloomberg.com}}</ref> ان جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي، [[اوساڪا]] ۾ آهي ۽ ان جو بنياد ٽوڪوجي هائيڪاوا سال 1912ع ۾ هونجو، ٽوڪيو ۾ رکيو ويو هو ۽ ان کي سال 1924ع ۾ [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] جي ابينو-ڪو ۾ هائيڪاوا ميٽل ورڪس انسٽيٽيوٽ جي نالي سان قائم ڪيو ويو.<ref>{{Cite book|last1=Uden|first1=Lorna|url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119|title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings|last2=Ting|first2=I.-Hsien|last3=Feldmann|first3=Birgit|date=2022-07-04|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-07920-7|pages=119|language=en}}</ref> <small>2016ع</small> کان وٺي، اها هڪ تائيواني ڪمپني، هون هائي پريسيشن انڊسٽري ڪمپني لميٽيڊ جي اڪثريتي ملڪيت آهي، جيڪي فاڪسڪون جي نالي سان مشهور آهي.<ref>{{Cite web|last=Nam|first=Thời báo Tài chính Việt|title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan|url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html|access-date=2024-03-25|website=Thời báo Tài chính Việt Nam|language=vi}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management|url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management|access-date=2024-03-25|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> شارپ پنهنجي تاريخ ۾ مختلف برقي ۽ گهريلو استعمال جي پراڊڪٽس ٺاهيندو رهيو آهي، جنهن ۾ باورچی خانه جا سامان، جهڙوڪ مائڪرو ويو اوون، پريشر ڪوڪر، واشنگ مشينون ۽ ريفريجريٽر، گهريلو سامان جهڙوڪ سولر ٻيٽريون، ويڪيوم ڪلينر، ايئر پيوريفائر ڊي-هوميڊيفائر ۽ لائٽنگ، گهر ۽ آفيس جا آلات جهڙوڪ پرنٽر، ڪمپيوٽر ڊسپلي، ٽي وي سيٽ، ڪيمرا ريڪارڊر، وي سي آر ۽ انهي سان گڏ ڪيلڪيوليٽر ۽ مختلف آڊيو پراڊڪٽس جهڙوڪ ريڊيو، آڊيو سسٽم ۽ وائرليس اسپيڪر شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://sharp.ca/en/history|access-date=2024-11-20|website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx|title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP}}</ref> اسٽيٽسٽا جي مطابق، مالي سال <small>2022</small>ع (<small>29</small> فيبروري <small>2024</small>ع تي ختم ٿيڻ واري) ۾ شارپ جي خالص وڪرو 2.55 ٽريلين ين تائين پهچي وئي، جيڪي گذريل سال جي 2.5 ٽريلين ين جي انگن اکرن کان ٿورو اضافو ظاهر ڪري ٿي.<ref>{{Cite web|title=Sharp: net sales|url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/|access-date=2024-03-25|website=Statista|language=en}}</ref> ==تاريخ == ===شروعاتي سال 1912 کان 1945ع=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==Sponsorships== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==Product gallery== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == Slogans == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == References == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] 2iswt9d0e28mto52qsj7hcyto8n5ek7 369054 369053 2026-04-01T07:57:24Z Ibne maryam 17680 369054 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = شارپ ڪارپوريشن | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = شاپو ڪابوشيڪي گيشا | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = ساڪائي-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر]] ۾ ان جي ڪارخاني ۾ هيڊ ڪوارٽر | former_name = هائيڪاوا ميٽل ورڪس (1924–1942ع)<br>هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (1942–1970ع)<br>شارپ اليڪٽرڪ ڪمپني (اسپن آف) (1956–1967ع) | type = پبلڪ لميٽيڊ ڪمپني | traded_as = Tyo-6753<br />Nikkei 225 ڪمپونينٽ | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = لوگو (1990ع کان) | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br /> [[ٽوڪيو]]، [[جاپان]] | founder = ٽوڪوجي هايڪاوا<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = ساڪائي-ڪو، ساڪائي، [[اوساڪا پريفيڪچر]]، [[جاپان]] | area_served = سڃي دنيا ۾ | key_people = پو-هسوان وو<br />{{small|(صدر ۽ سي اي او)}}<br />ماساهرو اوڪيٽسو<br />{{small|(ايگزيڪيوٽو نائب صدر)}} | revenue = {{decrease}} 2270 کرب جاپاني ين (JPY 2.27 trillions) (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} 52770 کرب جاپاني ين ({{JPY|52.77&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} 20960 کرب جاپاني ين ({{JPY|20.96&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} 1830 کرب جاپاني ين ({{JPY|1.83&nbsp;trillion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} 365 ارب جاپاني ين ({{JPY|364.59&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = ڪنزيومر اليڪٽرانڪس | products = [[ٽيليويزن]]، آڊيو ويزول، گھريلو سامان، [[ايئر ڪنڊيشنر]]، معلوماتي سامان، آئي سي، سولر سيل، [[موبائل فون]]، فيڪس مشينون، اليڪٽرانڪ جزا، [[ڪيلڪيوليٽر]]، ايل سي ڊي پينل، [[ڪمپيوٽر|پرسنل ڪمپيوٽر]]، اليڪٽرڪ پمپ | owners = {{plainlist|* هون هاءِ پريسيشن انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (%22.32) * ايس آءِ او انٽرنيشنل هولڊنگز لميٽيڊ (%13.23) * فاڪسڪون (فار ايسٽ) لميٽيڊ (%11.81) * فاڪسڪون ٽيڪنالاجي پرائيويٽ لميٽيڊ (%9.96)}} | parent = | subsid = ڊائنابوڪ انڪارپوريشن<br>شارپ اين اي سي ڊسپلي سلوشنز (%66.0)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جنهن جو هيڊ ڪوارٽر Sakai-ku، Sakai، Osaka Profeminent ڪمپنين مان هڪ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> '''شارپ ڪارپوريشن''' ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]]: シャープ株式会社، شاپو ڪابو شيڪي-گائشا) هڪ جاپاني اليڪٽرانڪس ڪمپني آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي آهي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company.|title=Japan Electronics Almanac|date=1995|publisher=Dempa Publications|pages=250|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US|access-date=2024-03-25|website=www.bloomberg.com}}</ref> ان جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي، [[اوساڪا]] ۾ آهي ۽ ان جو بنياد ٽوڪوجي هائيڪاوا سال 1912ع ۾ هونجو، ٽوڪيو ۾ رکيو ويو هو ۽ ان کي سال 1924ع ۾ [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] جي ابينو-ڪو ۾ هائيڪاوا ميٽل ورڪس انسٽيٽيوٽ جي نالي سان قائم ڪيو ويو.<ref>{{Cite book|last1=Uden|first1=Lorna|url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119|title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings|last2=Ting|first2=I.-Hsien|last3=Feldmann|first3=Birgit|date=2022-07-04|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-07920-7|pages=119|language=en}}</ref> <small>2016ع</small> کان وٺي، اها هڪ تائيواني ڪمپني، هون هائي پريسيشن انڊسٽري ڪمپني لميٽيڊ جي اڪثريتي ملڪيت آهي، جيڪي فاڪسڪون جي نالي سان مشهور آهي.<ref>{{Cite web|last=Nam|first=Thời báo Tài chính Việt|title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan|url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html|access-date=2024-03-25|website=Thời báo Tài chính Việt Nam|language=vi}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management|url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management|access-date=2024-03-25|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> شارپ پنهنجي تاريخ ۾ مختلف برقي ۽ گهريلو استعمال جي پراڊڪٽس ٺاهيندو رهيو آهي، جنهن ۾ باورچی خانه جا سامان، جهڙوڪ مائڪرو ويو اوون، پريشر ڪوڪر، واشنگ مشينون ۽ ريفريجريٽر، گهريلو سامان جهڙوڪ سولر ٻيٽريون، ويڪيوم ڪلينر، ايئر پيوريفائر ڊي-هوميڊيفائر ۽ لائٽنگ، گهر ۽ آفيس جا آلات جهڙوڪ پرنٽر، ڪمپيوٽر ڊسپلي، ٽي وي سيٽ، ڪيمرا ريڪارڊر، وي سي آر ۽ انهي سان گڏ ڪيلڪيوليٽر ۽ مختلف آڊيو پراڊڪٽس جهڙوڪ ريڊيو، آڊيو سسٽم ۽ وائرليس اسپيڪر شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://sharp.ca/en/history|access-date=2024-11-20|website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx|title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP}}</ref> اسٽيٽسٽا جي مطابق، مالي سال <small>2022</small>ع (<small>29</small> فيبروري <small>2024</small>ع تي ختم ٿيڻ واري) ۾ شارپ جي خالص وڪرو 2.55 ٽريلين ين تائين پهچي وئي، جيڪي گذريل سال جي 2.5 ٽريلين ين جي انگن اکرن کان ٿورو اضافو ظاهر ڪري ٿي.<ref>{{Cite web|title=Sharp: net sales|url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/|access-date=2024-03-25|website=Statista|language=en}}</ref> ==تاريخ == ===شروعاتي سال 1912 کان 1945ع=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==Sponsorships== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==Product gallery== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == Slogans == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == حوالا == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] otwm5w8mykoc19bdb6lyj3e8jrtkk6n 369055 369054 2026-04-01T07:57:56Z Ibne maryam 17680 369055 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = شارپ ڪارپوريشن | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = شاپو ڪابوشيڪي گيشا | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = ساڪائي-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر]] ۾ ان جي ڪارخاني ۾ هيڊ ڪوارٽر | former_name = هائيڪاوا ميٽل ورڪس (1924–1942ع)<br>هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (1942–1970ع)<br>شارپ اليڪٽرڪ ڪمپني (اسپن آف) (1956–1967ع) | type = پبلڪ لميٽيڊ ڪمپني | traded_as = Tyo-6753<br />Nikkei 225 ڪمپونينٽ | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = لوگو (1990ع کان) | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br /> [[ٽوڪيو]]، [[جاپان]] | founder = ٽوڪوجي هايڪاوا<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = ساڪائي-ڪو، ساڪائي، [[اوساڪا پريفيڪچر]]، [[جاپان]] | area_served = سڃي دنيا ۾ | key_people = پو-هسوان وو<br />{{small|(صدر ۽ سي اي او)}}<br />ماساهرو اوڪيٽسو<br />{{small|(ايگزيڪيوٽو نائب صدر)}} | revenue = {{decrease}} 2270 کرب جاپاني ين (JPY 2.27 trillions) (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} 52770 کرب جاپاني ين ({{JPY|52.77&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} 20960 کرب جاپاني ين ({{JPY|20.96&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} 1830 کرب جاپاني ين ({{JPY|1.83&nbsp;trillion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} 365 ارب جاپاني ين ({{JPY|364.59&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = ڪنزيومر اليڪٽرانڪس | products = [[ٽيليويزن]]، آڊيو ويزول، گھريلو سامان، [[ايئر ڪنڊيشنر]]، معلوماتي سامان، آئي سي، سولر سيل، [[موبائل فون]]، فيڪس مشينون، اليڪٽرانڪ جزا، [[ڪيلڪيوليٽر]]، ايل سي ڊي پينل، [[ڪمپيوٽر|پرسنل ڪمپيوٽر]]، اليڪٽرڪ پمپ | owners = {{plainlist|* هون هاءِ پريسيشن انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (%22.32) * ايس آءِ او انٽرنيشنل هولڊنگز لميٽيڊ (%13.23) * فاڪسڪون (فار ايسٽ) لميٽيڊ (%11.81) * فاڪسڪون ٽيڪنالاجي پرائيويٽ لميٽيڊ (%9.96)}} | parent = | subsid = ڊائنابوڪ انڪارپوريشن<br>شارپ اين اي سي ڊسپلي سلوشنز (%66.0)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جنهن جو هيڊ ڪوارٽر Sakai-ku، Sakai، Osaka Profeminent ڪمپنين مان هڪ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> '''شارپ ڪارپوريشن''' ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]]: シャープ株式会社، شاپو ڪابو شيڪي-گائشا) هڪ جاپاني اليڪٽرانڪس ڪمپني آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي آهي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company.|title=Japan Electronics Almanac|date=1995|publisher=Dempa Publications|pages=250|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US|access-date=2024-03-25|website=www.bloomberg.com}}</ref> ان جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي، [[اوساڪا]] ۾ آهي ۽ ان جو بنياد ٽوڪوجي هائيڪاوا سال 1912ع ۾ هونجو، ٽوڪيو ۾ رکيو ويو هو ۽ ان کي سال 1924ع ۾ [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] جي ابينو-ڪو ۾ هائيڪاوا ميٽل ورڪس انسٽيٽيوٽ جي نالي سان قائم ڪيو ويو.<ref>{{Cite book|last1=Uden|first1=Lorna|url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119|title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings|last2=Ting|first2=I.-Hsien|last3=Feldmann|first3=Birgit|date=2022-07-04|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-07920-7|pages=119|language=en}}</ref> <small>2016ع</small> کان وٺي، اها هڪ تائيواني ڪمپني، هون هائي پريسيشن انڊسٽري ڪمپني لميٽيڊ جي اڪثريتي ملڪيت آهي، جيڪي فاڪسڪون جي نالي سان مشهور آهي.<ref>{{Cite web|last=Nam|first=Thời báo Tài chính Việt|title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan|url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html|access-date=2024-03-25|website=Thời báo Tài chính Việt Nam|language=vi}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management|url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management|access-date=2024-03-25|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> شارپ پنهنجي تاريخ ۾ مختلف برقي ۽ گهريلو استعمال جي پراڊڪٽس ٺاهيندو رهيو آهي، جنهن ۾ باورچی خانه جا سامان، جهڙوڪ مائڪرو ويو اوون، پريشر ڪوڪر، واشنگ مشينون ۽ ريفريجريٽر، گهريلو سامان جهڙوڪ سولر ٻيٽريون، ويڪيوم ڪلينر، ايئر پيوريفائر ڊي-هوميڊيفائر ۽ لائٽنگ، گهر ۽ آفيس جا آلات جهڙوڪ پرنٽر، ڪمپيوٽر ڊسپلي، ٽي وي سيٽ، ڪيمرا ريڪارڊر، وي سي آر ۽ انهي سان گڏ ڪيلڪيوليٽر ۽ مختلف آڊيو پراڊڪٽس جهڙوڪ ريڊيو، آڊيو سسٽم ۽ وائرليس اسپيڪر شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://sharp.ca/en/history|access-date=2024-11-20|website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx|title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP}}</ref> اسٽيٽسٽا جي مطابق، مالي سال <small>2022</small>ع (<small>29</small> فيبروري <small>2024</small>ع تي ختم ٿيڻ واري) ۾ شارپ جي خالص وڪرو 2.55 ٽريلين ين تائين پهچي وئي، جيڪي گذريل سال جي 2.5 ٽريلين ين جي انگن اکرن کان ٿورو اضافو ظاهر ڪري ٿي.<ref>{{Cite web|title=Sharp: net sales|url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/|access-date=2024-03-25|website=Statista|language=en}}</ref> ==تاريخ == ===شروعاتي سال 1912 کان 1945ع=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==Sponsorships== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==Product gallery== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == نعرا == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == حوالا == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] d77x900j1wriy0qctrlcxe4nce48xjl 369056 369055 2026-04-01T07:58:44Z Ibne maryam 17680 369056 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = شارپ ڪارپوريشن | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = شاپو ڪابوشيڪي گيشا | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = ساڪائي-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر]] ۾ ان جي ڪارخاني ۾ هيڊ ڪوارٽر | former_name = هائيڪاوا ميٽل ورڪس (1924–1942ع)<br>هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (1942–1970ع)<br>شارپ اليڪٽرڪ ڪمپني (اسپن آف) (1956–1967ع) | type = پبلڪ لميٽيڊ ڪمپني | traded_as = Tyo-6753<br />Nikkei 225 ڪمپونينٽ | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = لوگو (1990ع کان) | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br /> [[ٽوڪيو]]، [[جاپان]] | founder = ٽوڪوجي هايڪاوا<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = ساڪائي-ڪو، ساڪائي، [[اوساڪا پريفيڪچر]]، [[جاپان]] | area_served = سڃي دنيا ۾ | key_people = پو-هسوان وو<br />{{small|(صدر ۽ سي اي او)}}<br />ماساهرو اوڪيٽسو<br />{{small|(ايگزيڪيوٽو نائب صدر)}} | revenue = {{decrease}} 2270 کرب جاپاني ين (JPY 2.27 trillions) (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} 52770 کرب جاپاني ين ({{JPY|52.77&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} 20960 کرب جاپاني ين ({{JPY|20.96&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} 1830 کرب جاپاني ين ({{JPY|1.83&nbsp;trillion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} 365 ارب جاپاني ين ({{JPY|364.59&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = ڪنزيومر اليڪٽرانڪس | products = [[ٽيليويزن]]، آڊيو ويزول، گھريلو سامان، [[ايئر ڪنڊيشنر]]، معلوماتي سامان، آئي سي، سولر سيل، [[موبائل فون]]، فيڪس مشينون، اليڪٽرانڪ جزا، [[ڪيلڪيوليٽر]]، ايل سي ڊي پينل، [[ڪمپيوٽر|پرسنل ڪمپيوٽر]]، اليڪٽرڪ پمپ | owners = {{plainlist|* هون هاءِ پريسيشن انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (%22.32) * ايس آءِ او انٽرنيشنل هولڊنگز لميٽيڊ (%13.23) * فاڪسڪون (فار ايسٽ) لميٽيڊ (%11.81) * فاڪسڪون ٽيڪنالاجي پرائيويٽ لميٽيڊ (%9.96)}} | parent = | subsid = ڊائنابوڪ انڪارپوريشن<br>شارپ اين اي سي ڊسپلي سلوشنز (%66.0)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جنهن جو هيڊ ڪوارٽر Sakai-ku، Sakai، Osaka Profeminent ڪمپنين مان هڪ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> '''شارپ ڪارپوريشن''' ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]]: シャープ株式会社، شاپو ڪابو شيڪي-گائشا) هڪ جاپاني اليڪٽرانڪس ڪمپني آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي آهي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company.|title=Japan Electronics Almanac|date=1995|publisher=Dempa Publications|pages=250|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US|access-date=2024-03-25|website=www.bloomberg.com}}</ref> ان جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي، [[اوساڪا]] ۾ آهي ۽ ان جو بنياد ٽوڪوجي هائيڪاوا سال 1912ع ۾ هونجو، ٽوڪيو ۾ رکيو ويو هو ۽ ان کي سال 1924ع ۾ [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] جي ابينو-ڪو ۾ هائيڪاوا ميٽل ورڪس انسٽيٽيوٽ جي نالي سان قائم ڪيو ويو.<ref>{{Cite book|last1=Uden|first1=Lorna|url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119|title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings|last2=Ting|first2=I.-Hsien|last3=Feldmann|first3=Birgit|date=2022-07-04|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-07920-7|pages=119|language=en}}</ref> <small>2016ع</small> کان وٺي، اها هڪ تائيواني ڪمپني، هون هائي پريسيشن انڊسٽري ڪمپني لميٽيڊ جي اڪثريتي ملڪيت آهي، جيڪي فاڪسڪون جي نالي سان مشهور آهي.<ref>{{Cite web|last=Nam|first=Thời báo Tài chính Việt|title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan|url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html|access-date=2024-03-25|website=Thời báo Tài chính Việt Nam|language=vi}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management|url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management|access-date=2024-03-25|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> شارپ پنهنجي تاريخ ۾ مختلف برقي ۽ گهريلو استعمال جي پراڊڪٽس ٺاهيندو رهيو آهي، جنهن ۾ باورچی خانه جا سامان، جهڙوڪ مائڪرو ويو اوون، پريشر ڪوڪر، واشنگ مشينون ۽ ريفريجريٽر، گهريلو سامان جهڙوڪ سولر ٻيٽريون، ويڪيوم ڪلينر، ايئر پيوريفائر ڊي-هوميڊيفائر ۽ لائٽنگ، گهر ۽ آفيس جا آلات جهڙوڪ پرنٽر، ڪمپيوٽر ڊسپلي، ٽي وي سيٽ، ڪيمرا ريڪارڊر، وي سي آر ۽ انهي سان گڏ ڪيلڪيوليٽر ۽ مختلف آڊيو پراڊڪٽس جهڙوڪ ريڊيو، آڊيو سسٽم ۽ وائرليس اسپيڪر شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://sharp.ca/en/history|access-date=2024-11-20|website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx|title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP}}</ref> اسٽيٽسٽا جي مطابق، مالي سال <small>2022</small>ع (<small>29</small> فيبروري <small>2024</small>ع تي ختم ٿيڻ واري) ۾ شارپ جي خالص وڪرو 2.55 ٽريلين ين تائين پهچي وئي، جيڪي گذريل سال جي 2.5 ٽريلين ين جي انگن اکرن کان ٿورو اضافو ظاهر ڪري ٿي.<ref>{{Cite web|title=Sharp: net sales|url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/|access-date=2024-03-25|website=Statista|language=en}}</ref> ==تاريخ == ===شروعاتي سال 1912 کان 1945ع=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==Sponsorships== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==پراڊڪٽ گيلري== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == نعرا == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == حوالا == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] ksnlwyb64yt44o9ejklvwul8afcbkuf 369057 369056 2026-04-01T07:59:33Z Ibne maryam 17680 369057 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = شارپ ڪارپوريشن | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = شاپو ڪابوشيڪي گيشا | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = ساڪائي-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر]] ۾ ان جي ڪارخاني ۾ هيڊ ڪوارٽر | former_name = هائيڪاوا ميٽل ورڪس (1924–1942ع)<br>هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (1942–1970ع)<br>شارپ اليڪٽرڪ ڪمپني (اسپن آف) (1956–1967ع) | type = پبلڪ لميٽيڊ ڪمپني | traded_as = Tyo-6753<br />Nikkei 225 ڪمپونينٽ | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = لوگو (1990ع کان) | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br /> [[ٽوڪيو]]، [[جاپان]] | founder = ٽوڪوجي هايڪاوا<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = ساڪائي-ڪو، ساڪائي، [[اوساڪا پريفيڪچر]]، [[جاپان]] | area_served = سڃي دنيا ۾ | key_people = پو-هسوان وو<br />{{small|(صدر ۽ سي اي او)}}<br />ماساهرو اوڪيٽسو<br />{{small|(ايگزيڪيوٽو نائب صدر)}} | revenue = {{decrease}} 2270 کرب جاپاني ين (JPY 2.27 trillions) (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} 52770 کرب جاپاني ين ({{JPY|52.77&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} 20960 کرب جاپاني ين ({{JPY|20.96&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} 1830 کرب جاپاني ين ({{JPY|1.83&nbsp;trillion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} 365 ارب جاپاني ين ({{JPY|364.59&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = ڪنزيومر اليڪٽرانڪس | products = [[ٽيليويزن]]، آڊيو ويزول، گھريلو سامان، [[ايئر ڪنڊيشنر]]، معلوماتي سامان، آئي سي، سولر سيل، [[موبائل فون]]، فيڪس مشينون، اليڪٽرانڪ جزا، [[ڪيلڪيوليٽر]]، ايل سي ڊي پينل، [[ڪمپيوٽر|پرسنل ڪمپيوٽر]]، اليڪٽرڪ پمپ | owners = {{plainlist|* هون هاءِ پريسيشن انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (%22.32) * ايس آءِ او انٽرنيشنل هولڊنگز لميٽيڊ (%13.23) * فاڪسڪون (فار ايسٽ) لميٽيڊ (%11.81) * فاڪسڪون ٽيڪنالاجي پرائيويٽ لميٽيڊ (%9.96)}} | parent = | subsid = ڊائنابوڪ انڪارپوريشن<br>شارپ اين اي سي ڊسپلي سلوشنز (%66.0)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جنهن جو هيڊ ڪوارٽر Sakai-ku، Sakai، Osaka Profeminent ڪمپنين مان هڪ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> '''شارپ ڪارپوريشن''' ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]]: シャープ株式会社، شاپو ڪابو شيڪي-گائشا) هڪ جاپاني اليڪٽرانڪس ڪمپني آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي آهي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company.|title=Japan Electronics Almanac|date=1995|publisher=Dempa Publications|pages=250|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US|access-date=2024-03-25|website=www.bloomberg.com}}</ref> ان جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي، [[اوساڪا]] ۾ آهي ۽ ان جو بنياد ٽوڪوجي هائيڪاوا سال 1912ع ۾ هونجو، ٽوڪيو ۾ رکيو ويو هو ۽ ان کي سال 1924ع ۾ [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] جي ابينو-ڪو ۾ هائيڪاوا ميٽل ورڪس انسٽيٽيوٽ جي نالي سان قائم ڪيو ويو.<ref>{{Cite book|last1=Uden|first1=Lorna|url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119|title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings|last2=Ting|first2=I.-Hsien|last3=Feldmann|first3=Birgit|date=2022-07-04|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-07920-7|pages=119|language=en}}</ref> <small>2016ع</small> کان وٺي، اها هڪ تائيواني ڪمپني، هون هائي پريسيشن انڊسٽري ڪمپني لميٽيڊ جي اڪثريتي ملڪيت آهي، جيڪي فاڪسڪون جي نالي سان مشهور آهي.<ref>{{Cite web|last=Nam|first=Thời báo Tài chính Việt|title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan|url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html|access-date=2024-03-25|website=Thời báo Tài chính Việt Nam|language=vi}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management|url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management|access-date=2024-03-25|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> شارپ پنهنجي تاريخ ۾ مختلف برقي ۽ گهريلو استعمال جي پراڊڪٽس ٺاهيندو رهيو آهي، جنهن ۾ باورچی خانه جا سامان، جهڙوڪ مائڪرو ويو اوون، پريشر ڪوڪر، واشنگ مشينون ۽ ريفريجريٽر، گهريلو سامان جهڙوڪ سولر ٻيٽريون، ويڪيوم ڪلينر، ايئر پيوريفائر ڊي-هوميڊيفائر ۽ لائٽنگ، گهر ۽ آفيس جا آلات جهڙوڪ پرنٽر، ڪمپيوٽر ڊسپلي، ٽي وي سيٽ، ڪيمرا ريڪارڊر، وي سي آر ۽ انهي سان گڏ ڪيلڪيوليٽر ۽ مختلف آڊيو پراڊڪٽس جهڙوڪ ريڊيو، آڊيو سسٽم ۽ وائرليس اسپيڪر شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://sharp.ca/en/history|access-date=2024-11-20|website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx|title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP}}</ref> اسٽيٽسٽا جي مطابق، مالي سال <small>2022</small>ع (<small>29</small> فيبروري <small>2024</small>ع تي ختم ٿيڻ واري) ۾ شارپ جي خالص وڪرو 2.55 ٽريلين ين تائين پهچي وئي، جيڪي گذريل سال جي 2.5 ٽريلين ين جي انگن اکرن کان ٿورو اضافو ظاهر ڪري ٿي.<ref>{{Cite web|title=Sharp: net sales|url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/|access-date=2024-03-25|website=Statista|language=en}}</ref> ==تاريخ == ===شروعاتي سال 1912 کان 1945ع=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==اسپانسرشپ== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==پراڊڪٽ گيلري== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == نعرا == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == حوالا == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] h26qdhid77n222upaslx5me4ijbh8fn 369058 369057 2026-04-01T08:03:28Z Ibne maryam 17680 369058 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = شارپ ڪارپوريشن | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = شاپو ڪابوشيڪي گيشا | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = ساڪائي-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر]] ۾ ان جي ڪارخاني ۾ هيڊ ڪوارٽر | former_name = هائيڪاوا ميٽل ورڪس (1924–1942ع)<br>هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (1942–1970ع)<br>شارپ اليڪٽرڪ ڪمپني (اسپن آف) (1956–1967ع) | type = پبلڪ لميٽيڊ ڪمپني | traded_as = Tyo-6753<br />Nikkei 225 ڪمپونينٽ | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = لوگو (1990ع کان) | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br /> [[ٽوڪيو]]، [[جاپان]] | founder = ٽوڪوجي هايڪاوا<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = ساڪائي-ڪو، ساڪائي، [[اوساڪا پريفيڪچر]]، [[جاپان]] | area_served = سڃي دنيا ۾ | key_people = پو-هسوان وو<br />{{small|(صدر ۽ سي اي او)}}<br />ماساهرو اوڪيٽسو<br />{{small|(ايگزيڪيوٽو نائب صدر)}} | revenue = {{decrease}} 2270 کرب جاپاني ين (JPY 2.27 trillions) (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} 52770 کرب جاپاني ين ({{JPY|52.77&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} 20960 کرب جاپاني ين ({{JPY|20.96&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} 1830 کرب جاپاني ين ({{JPY|1.83&nbsp;trillion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} 365 ارب جاپاني ين ({{JPY|364.59&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = ڪنزيومر اليڪٽرانڪس | products = [[ٽيليويزن]]، آڊيو ويزول، گھريلو سامان، [[ايئر ڪنڊيشنر]]، معلوماتي سامان، آئي سي، سولر سيل، [[موبائل فون]]، فيڪس مشينون، اليڪٽرانڪ جزا، [[ڪيلڪيوليٽر]]، ايل سي ڊي پينل، [[ڪمپيوٽر|پرسنل ڪمپيوٽر]]، اليڪٽرڪ پمپ | owners = {{plainlist|* هون هاءِ پريسيشن انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (%22.32) * ايس آءِ او انٽرنيشنل هولڊنگز لميٽيڊ (%13.23) * فاڪسڪون (فار ايسٽ) لميٽيڊ (%11.81) * فاڪسڪون ٽيڪنالاجي پرائيويٽ لميٽيڊ (%9.96)}} | parent = | subsid = ڊائنابوڪ انڪارپوريشن<br>شارپ اين اي سي ڊسپلي سلوشنز (%66.0)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جن جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي-ڪو، ساڪائي، اوساڪا ۾ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> '''شارپ ڪارپوريشن''' ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]]: シャープ株式会社، شاپو ڪابو شيڪي-گائشا) هڪ جاپاني اليڪٽرانڪس ڪمپني آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي آهي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company.|title=Japan Electronics Almanac|date=1995|publisher=Dempa Publications|pages=250|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US|access-date=2024-03-25|website=www.bloomberg.com}}</ref> ان جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي، [[اوساڪا]] ۾ آهي ۽ ان جو بنياد ٽوڪوجي هائيڪاوا سال 1912ع ۾ هونجو، ٽوڪيو ۾ رکيو ويو هو ۽ ان کي سال 1924ع ۾ [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] جي ابينو-ڪو ۾ هائيڪاوا ميٽل ورڪس انسٽيٽيوٽ جي نالي سان قائم ڪيو ويو.<ref>{{Cite book|last1=Uden|first1=Lorna|url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119|title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings|last2=Ting|first2=I.-Hsien|last3=Feldmann|first3=Birgit|date=2022-07-04|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-07920-7|pages=119|language=en}}</ref> <small>2016ع</small> کان وٺي، اها هڪ تائيواني ڪمپني، هون هائي پريسيشن انڊسٽري ڪمپني لميٽيڊ جي اڪثريتي ملڪيت آهي، جيڪي فاڪسڪون جي نالي سان مشهور آهي.<ref>{{Cite web|last=Nam|first=Thời báo Tài chính Việt|title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan|url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html|access-date=2024-03-25|website=Thời báo Tài chính Việt Nam|language=vi}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management|url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management|access-date=2024-03-25|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> شارپ پنهنجي تاريخ ۾ مختلف برقي ۽ گهريلو استعمال جي پراڊڪٽس ٺاهيندو رهيو آهي، جنهن ۾ باورچی خانه جا سامان، جهڙوڪ مائڪرو ويو اوون، پريشر ڪوڪر، واشنگ مشينون ۽ ريفريجريٽر، گهريلو سامان جهڙوڪ سولر ٻيٽريون، ويڪيوم ڪلينر، ايئر پيوريفائر ڊي-هوميڊيفائر ۽ لائٽنگ، گهر ۽ آفيس جا آلات جهڙوڪ پرنٽر، ڪمپيوٽر ڊسپلي، ٽي وي سيٽ، ڪيمرا ريڪارڊر، وي سي آر ۽ انهي سان گڏ ڪيلڪيوليٽر ۽ مختلف آڊيو پراڊڪٽس جهڙوڪ ريڊيو، آڊيو سسٽم ۽ وائرليس اسپيڪر شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://sharp.ca/en/history|access-date=2024-11-20|website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx|title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP}}</ref> اسٽيٽسٽا جي مطابق، مالي سال <small>2022</small>ع (<small>29</small> فيبروري <small>2024</small>ع تي ختم ٿيڻ واري) ۾ شارپ جي خالص وڪرو 2.55 ٽريلين ين تائين پهچي وئي، جيڪي گذريل سال جي 2.5 ٽريلين ين جي انگن اکرن کان ٿورو اضافو ظاهر ڪري ٿي.<ref>{{Cite web|title=Sharp: net sales|url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/|access-date=2024-03-25|website=Statista|language=en}}</ref> ==تاريخ == ===شروعاتي سال 1912 کان 1945ع=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==اسپانسرشپ== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==پراڊڪٽ گيلري== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == نعرا == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == حوالا == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] 0ahl1s5ll73z7vpwd6jj2n9azgtz5x9 369059 369058 2026-04-01T08:12:01Z Ibne maryam 17680 369059 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = شارپ ڪارپوريشن | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = شاپو ڪابوشيڪي گيشا | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = ساڪائي-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر]] ۾ ان جي ڪارخاني ۾ هيڊ ڪوارٽر | former_name = هائيڪاوا ميٽل ورڪس (1924–1942ع)<br>هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (1942–1970ع)<br>شارپ اليڪٽرڪ ڪمپني (اسپن آف) (1956–1967ع) | type = پبلڪ لميٽيڊ ڪمپني | traded_as = Tyo-6753<br />Nikkei 225 ڪمپونينٽ | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = لوگو (1990ع کان) | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br /> [[ٽوڪيو]]، [[جاپان]] | founder = ٽوڪوجي هايڪاوا<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = ساڪائي-ڪو، ساڪائي، [[اوساڪا پريفيڪچر]]، [[جاپان]] | area_served = سڃي دنيا ۾ | key_people = پو-هسوان وو<br />{{small|(صدر ۽ سي اي او)}}<br />ماساهرو اوڪيٽسو<br />{{small|(ايگزيڪيوٽو نائب صدر)}} | revenue = {{decrease}} 2270 کرب جاپاني ين (JPY 2.27 trillions) (2020)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} 52770 کرب جاپاني ين ({{JPY|52.77&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | net_income = {{increase}} 20960 کرب جاپاني ين ({{JPY|20.96&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | assets = {{decrease}} 1830 کرب جاپاني ين ({{JPY|1.83&nbsp;trillion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | equity = {{increase}} 365 ارب جاپاني ين ({{JPY|364.59&nbsp;billion}}) (2020)<ref name="Financial Highlights"/> | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = ڪنزيومر اليڪٽرانڪس | products = [[ٽيليويزن]]، آڊيو ويزول، گھريلو سامان، [[ايئر ڪنڊيشنر]]، معلوماتي سامان، آئي سي، سولر سيل، [[موبائل فون]]، فيڪس مشينون، اليڪٽرانڪ جزا، [[ڪيلڪيوليٽر]]، ايل سي ڊي پينل، [[ڪمپيوٽر|پرسنل ڪمپيوٽر]]، اليڪٽرڪ پمپ | owners = {{plainlist|* هون هاءِ پريسيشن انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (%22.32) * ايس آءِ او انٽرنيشنل هولڊنگز لميٽيڊ (%13.23) * فاڪسڪون (فار ايسٽ) لميٽيڊ (%11.81) * فاڪسڪون ٽيڪنالاجي پرائيويٽ لميٽيڊ (%9.96)}} | parent =فهرست: * تيز مارڪيٽنگ جاپان. * تيز توانائي حل. * سائنس بيزي پي جاپان. * تيز سيمي ڪنڊڪٽر جدت. * تيز فوڪوياما ليزر. * تيز ڪوڪورو لائف. * تيز ڊسپلي ٽيڪنالاجي. * تيز سينسنگ ٽيڪنالاجي. * تيز اليڪٽرانڪس ڪارپوريشن. * تيز اليڪٽرانڪس آف ڪينيڊا. * تيز ڪارپوريشن ميڪسيڪو. * تيز اليڪٽرانڪس (يورپ) لميٽيڊ. * تيز انٽرنيشنل فنانس (يو. ڪي.) * تيز اليڪٽرانڪس (يورپ) GmbH، جرمني. * تيز مڊل ايسٽ فري زون اسٽيبلشمينٽ. * تيز يونيورسل ٽيڪنالاجي (شينزين). * شنگھائي تيز اليڪٽرانڪس. * تيز هانگ ڪانگ. * يانتائي شيائي اليڪٽرانڪس. * تيز (تائيوان) اليڪٽرانڪس. * تيز اليڪٽرانڪس (ملائيشيا). * شارپ سنگاپور اليڪٽرانڪس. * شارپ اپلائنسز (ٿائيلينڊ). * شارپ مينوفيڪچرنگ (ٿائيلينڊ). * شارپ مينوفيڪچرنگ ويتنام. * شارپ بزنس سسٽم (ڀارت). * شارپ ڪارپوريشن آف آسٽريليا. | subsid = ڊائنابوڪ انڪارپوريشن<br>شارپ اين اي سي ڊسپلي سلوشنز (%66.0)<br>{{collapsible list|Sharp Marketing Japan|Sharp Energy Solutions|ScienBiziP Japan|Sharp Semiconductor Innovation|Sharp Fukuyama Laser|Sharp Cocoro Life|Sharp Display Technology|Sharp Sensing Technology|Sharp Electronics Corporation|Sharp Electronics of Canada|Sharp Corporation Mexico|Sharp Electronics (Europe) Limited|Sharp International Finance (U.K.)|Sharp Electronics (Europe) GmbH|Sharp Middle East Free Zone Establishment|Sharp Universal Technology (Shenzhen)|Shanghai Sharp Electronics||Sharp Hong Kong|Yantai Xiaye Electronics|Sharp (Taiwan) Electronics|Sharp Electronics (Malaysia)|Sharp Singapore Electronics|Sharp Appliances (Thailand)|Sharp Manufacturing (Thailand)|Sharp Manufacturing Vietnam|Sharp Business Systems (India)|Sharp Corporation of Australia}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جن جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي-ڪو، ساڪائي، اوساڪا ۾ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> '''شارپ ڪارپوريشن''' ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]]: シャープ株式会社، شاپو ڪابو شيڪي-گائشا) هڪ جاپاني اليڪٽرانڪس ڪمپني آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي آهي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company.|title=Japan Electronics Almanac|date=1995|publisher=Dempa Publications|pages=250|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US|access-date=2024-03-25|website=www.bloomberg.com}}</ref> ان جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي، [[اوساڪا]] ۾ آهي ۽ ان جو بنياد ٽوڪوجي هائيڪاوا سال 1912ع ۾ هونجو، ٽوڪيو ۾ رکيو ويو هو ۽ ان کي سال 1924ع ۾ [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] جي ابينو-ڪو ۾ هائيڪاوا ميٽل ورڪس انسٽيٽيوٽ جي نالي سان قائم ڪيو ويو.<ref>{{Cite book|last1=Uden|first1=Lorna|url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119|title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings|last2=Ting|first2=I.-Hsien|last3=Feldmann|first3=Birgit|date=2022-07-04|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-07920-7|pages=119|language=en}}</ref> <small>2016ع</small> کان وٺي، اها هڪ تائيواني ڪمپني، هون هائي پريسيشن انڊسٽري ڪمپني لميٽيڊ جي اڪثريتي ملڪيت آهي، جيڪي فاڪسڪون جي نالي سان مشهور آهي.<ref>{{Cite web|last=Nam|first=Thời báo Tài chính Việt|title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan|url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html|access-date=2024-03-25|website=Thời báo Tài chính Việt Nam|language=vi}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management|url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management|access-date=2024-03-25|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> شارپ پنهنجي تاريخ ۾ مختلف برقي ۽ گهريلو استعمال جي پراڊڪٽس ٺاهيندو رهيو آهي، جنهن ۾ باورچی خانه جا سامان، جهڙوڪ مائڪرو ويو اوون، پريشر ڪوڪر، واشنگ مشينون ۽ ريفريجريٽر، گهريلو سامان جهڙوڪ سولر ٻيٽريون، ويڪيوم ڪلينر، ايئر پيوريفائر ڊي-هوميڊيفائر ۽ لائٽنگ، گهر ۽ آفيس جا آلات جهڙوڪ پرنٽر، ڪمپيوٽر ڊسپلي، ٽي وي سيٽ، ڪيمرا ريڪارڊر، وي سي آر ۽ انهي سان گڏ ڪيلڪيوليٽر ۽ مختلف آڊيو پراڊڪٽس جهڙوڪ ريڊيو، آڊيو سسٽم ۽ وائرليس اسپيڪر شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://sharp.ca/en/history|access-date=2024-11-20|website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx|title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP}}</ref> اسٽيٽسٽا جي مطابق، مالي سال <small>2022</small>ع (<small>29</small> فيبروري <small>2024</small>ع تي ختم ٿيڻ واري) ۾ شارپ جي خالص وڪرو 2.55 ٽريلين ين تائين پهچي وئي، جيڪي گذريل سال جي 2.5 ٽريلين ين جي انگن اکرن کان ٿورو اضافو ظاهر ڪري ٿي.<ref>{{Cite web|title=Sharp: net sales|url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/|access-date=2024-03-25|website=Statista|language=en}}</ref> ==تاريخ == ===شروعاتي سال 1912 کان 1945ع=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==اسپانسرشپ== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==پراڊڪٽ گيلري== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == نعرا == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == حوالا == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] 0kco73q62t21qkpyl42tdymnhd44vza 369060 369059 2026-04-01T08:40:35Z Ibne maryam 17680 369060 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = شارپ ڪارپوريشن | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = شاپو ڪابوشيڪي گيشا | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = ساڪائي-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر]] ۾ ان جي ڪارخاني ۾ هيڊ ڪوارٽر | former_name = هائيڪاوا ميٽل ورڪس (1924–1942ع)<br>هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (1942–1970ع)<br>شارپ اليڪٽرڪ ڪمپني (اسپن آف) (1956–1967ع) | type = پبلڪ لميٽيڊ ڪمپني | traded_as = Tyo-6753<br />Nikkei 225 ڪمپونينٽ | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = لوگو (1990ع کان) | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br /> [[ٽوڪيو]]، [[جاپان]] | founder = ٽوڪوجي هايڪاوا<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = ساڪائي-ڪو، ساڪائي، [[اوساڪا پريفيڪچر]]، [[جاپان]] | area_served = سڃي دنيا ۾ | key_people = پو-هسوان وو<br />{{small|(صدر ۽ سي اي او)}}<br />ماساهرو اوڪيٽسو<br />{{small|(ايگزيڪيوٽو نائب صدر)}} | revenue = {{decrease}} ¥2.27 ٽريلين جاپاني ين (2020ع)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} ¥52.77 بلين جاپاني ين (2020ع) | net_income = {{increase}} ¥20.96 بلين جاپاني ين (2020ع) | assets = {{decrease}} ¥1.83 ٽريلين جاپاني ين (2020ع) | equity = {{increase}} 364.59.¥ بلين جاپاني ين | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = ڪنزيومر اليڪٽرانڪس | products = [[ٽيليويزن]]، آڊيو ويزول، گھريلو سامان، [[ايئر ڪنڊيشنر]]، معلوماتي سامان، آئي سي، سولر سيل، [[موبائل فون]]، فيڪس مشينون، اليڪٽرانڪ جزا، [[ڪيلڪيوليٽر]]، ايل سي ڊي پينل، [[ڪمپيوٽر|پرسنل ڪمپيوٽر]]، اليڪٽرڪ پمپ | owners = {{plainlist|* هون هاءِ پريسيشن انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (%22.32) * ايس آءِ او انٽرنيشنل هولڊنگز لميٽيڊ (%13.23) * فاڪسڪون (فار ايسٽ) لميٽيڊ (%11.81) * فاڪسڪون ٽيڪنالاجي پرائيويٽ لميٽيڊ (%9.96)}} | parent = | subsid = ڊائنابوڪ انڪارپوريشن<br>شارپ اين اي سي ڊسپلي سلوشنز (%66.0)<br>{{collapsible list|شارپ مارڪيٽنگ جاپان|شارپ انرجي سلوشنز|سائيبيزي پي جاپان|شارپ سيمي ڪنڊڪٽر انوويشن|شارپ فوڪوياما ليزر|شارپ ڪوڪورو لائف|شارپ ڊسپلي ٽيڪنالاجي|شارپ سينسنگ ٽيڪنالاجي|شارپ اليڪٽرانڪس ڪارپوريشن|شارپ اليڪٽرانڪس آف ڪينيڊا|شارپ ڪارپوريشن ميڪسيڪو|شارپ اليڪٽرانڪس (يورپ) لميٽيڊ|شارپ انٽرنيشنل فنانس (برطانيه)|شارپ اليڪٽرانڪس (يورپ) GmbH|شارپ مڊل ايسٽ فري زون اسٽيبلشمينٽ|شارپ يونيورسل ٽيڪنالاجي (شينزين)|شنگھائي شارپ اليڪٽرانڪس|شارپ هانگ ڪانگ| يانتائي شيائي اليڪٽرانڪس|شارپ (تائيوان) اليڪٽرانڪس|شارپ اليڪٽرانڪس (ملائيشيا)|شارپ سنگاپور اليڪٽرانڪس|شارپ اپلائنسز (ٿائيلينڊ)|شارپ مينوفيڪچرنگ (ٿائيلينڊ)|شارپ مينوفيڪچرنگ ويتنام| شارپ بزنس سسٽم (ڀارت)|شارپ ڪارپوريشن آف آسٽريليا}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]]: シャープ株式会社، شاپو ڪابو شيڪي-گائشا) هڪ جاپاني اليڪٽرانڪس ڪمپني آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي آهي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company.|title=Japan Electronics Almanac|date=1995|publisher=Dempa Publications|pages=250|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US|access-date=2024-03-25|website=www.bloomberg.com}}</ref> ان جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي، [[اوساڪا]] ۾ آهي ۽ ان جو بنياد ٽوڪوجي هائيڪاوا سال 1912ع ۾ هونجو، ٽوڪيو ۾ رکيو ويو هو ۽ ان کي سال 1924ع ۾ [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] جي ابينو-ڪو ۾ هائيڪاوا ميٽل ورڪس انسٽيٽيوٽ جي نالي سان قائم ڪيو ويو.<ref>{{Cite book|last1=Uden|first1=Lorna|url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119|title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings|last2=Ting|first2=I.-Hsien|last3=Feldmann|first3=Birgit|date=2022-07-04|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-07920-7|pages=119|language=en}}</ref> <small>2016ع</small> کان وٺي، اها هڪ تائيواني ڪمپني، هون هائي پريسيشن انڊسٽري ڪمپني لميٽيڊ جي اڪثريتي ملڪيت آهي، جيڪي فاڪسڪون جي نالي سان مشهور آهي.<ref>{{Cite web|last=Nam|first=Thời báo Tài chính Việt|title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan|url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html|access-date=2024-03-25|website=Thời báo Tài chính Việt Nam|language=vi}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management|url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management|access-date=2024-03-25|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> شارپ پنهنجي تاريخ ۾ مختلف برقي ۽ گهريلو استعمال جي پراڊڪٽس ٺاهيندو رهيو آهي، جنهن ۾ باورچی خانه جا سامان، جهڙوڪ مائڪرو ويو اوون، پريشر ڪوڪر، واشنگ مشينون ۽ ريفريجريٽر، گهريلو سامان جهڙوڪ سولر ٻيٽريون، ويڪيوم ڪلينر، ايئر پيوريفائر ڊي-هوميڊيفائر ۽ لائٽنگ، گهر ۽ آفيس جا آلات جهڙوڪ پرنٽر، ڪمپيوٽر ڊسپلي، ٽي وي سيٽ، ڪيمرا ريڪارڊر، وي سي آر ۽ انهي سان گڏ ڪيلڪيوليٽر ۽ مختلف آڊيو پراڊڪٽس جهڙوڪ ريڊيو، آڊيو سسٽم ۽ وائرليس اسپيڪر شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://sharp.ca/en/history|access-date=2024-11-20|website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx|title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP}}</ref> اسٽيٽسٽا جي مطابق، مالي سال <small>2022</small>ع (<small>29</small> فيبروري <small>2024</small>ع تي ختم ٿيڻ واري) ۾ شارپ جي خالص وڪرو 2.55 ٽريلين ين تائين پهچي وئي، جيڪي گذريل سال جي 2.5 ٽريلين ين جي انگن اکرن کان ٿورو اضافو ظاهر ڪري ٿي.<ref>{{Cite web|title=Sharp: net sales|url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/|access-date=2024-03-25|website=Statista|language=en}}</ref> ==خلاصو== '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جن جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي-ڪو، ساڪائي، اوساڪا ۾ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> ==تاريخ == ===شروعاتي سال 1912 کان 1945ع=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb|Sharp's former headquarters in [[Abeno-ku, Osaka]]]] In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==اسپانسرشپ== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==پراڊڪٽ گيلري== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == نعرا == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == حوالا == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] 8bt7def8tljz0slcyxu62oirhdotsb1 369079 369060 2026-04-01T10:23:29Z Ibne maryam 17680 369079 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = شارپ ڪارپوريشن | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = شاپو ڪابوشيڪي گيشا | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = ساڪائي-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر]] ۾ ان جي ڪارخاني ۾ هيڊ ڪوارٽر | former_name = هائيڪاوا ميٽل ورڪس (1924–1942ع)<br>هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (1942–1970ع)<br>شارپ اليڪٽرڪ ڪمپني (اسپن آف) (1956–1967ع) | type = پبلڪ لميٽيڊ ڪمپني | traded_as = Tyo-6753<br />Nikkei 225 ڪمپونينٽ | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = لوگو (1990ع کان) | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br /> [[ٽوڪيو]]، [[جاپان]] | founder = ٽوڪوجي هايڪاوا<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = ساڪائي-ڪو، ساڪائي، [[اوساڪا پريفيڪچر]]، [[جاپان]] | area_served = سڃي دنيا ۾ | key_people = پو-هسوان وو<br />{{small|(صدر ۽ سي اي او)}}<br />ماساهرو اوڪيٽسو<br />{{small|(ايگزيڪيوٽو نائب صدر)}} | revenue = {{decrease}} ¥2.27 ٽريلين جاپاني ين (2020ع)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} ¥52.77 بلين جاپاني ين (2020ع) | net_income = {{increase}} ¥20.96 بلين جاپاني ين (2020ع) | assets = {{decrease}} ¥1.83 ٽريلين جاپاني ين (2020ع) | equity = {{increase}} 364.59.¥ بلين جاپاني ين | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = ڪنزيومر اليڪٽرانڪس | products = [[ٽيليويزن]]، آڊيو ويزول، گھريلو سامان، [[ايئر ڪنڊيشنر]]، معلوماتي سامان، آئي سي، سولر سيل، [[موبائل فون]]، فيڪس مشينون، اليڪٽرانڪ جزا، [[ڪيلڪيوليٽر]]، ايل سي ڊي پينل، [[ڪمپيوٽر|پرسنل ڪمپيوٽر]]، اليڪٽرڪ پمپ | owners = {{plainlist|* هون هاءِ پريسيشن انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (%22.32) * ايس آءِ او انٽرنيشنل هولڊنگز لميٽيڊ (%13.23) * فاڪسڪون (فار ايسٽ) لميٽيڊ (%11.81) * فاڪسڪون ٽيڪنالاجي پرائيويٽ لميٽيڊ (%9.96)}} | parent = | subsid = ڊائنابوڪ انڪارپوريشن<br>شارپ اين اي سي ڊسپلي سلوشنز (%66.0)<br>{{collapsible list|شارپ مارڪيٽنگ جاپان|شارپ انرجي سلوشنز|سائيبيزي پي جاپان|شارپ سيمي ڪنڊڪٽر انوويشن|شارپ فوڪوياما ليزر|شارپ ڪوڪورو لائف|شارپ ڊسپلي ٽيڪنالاجي|شارپ سينسنگ ٽيڪنالاجي|شارپ اليڪٽرانڪس ڪارپوريشن|شارپ اليڪٽرانڪس آف ڪينيڊا|شارپ ڪارپوريشن ميڪسيڪو|شارپ اليڪٽرانڪس (يورپ) لميٽيڊ|شارپ انٽرنيشنل فنانس (برطانيه)|شارپ اليڪٽرانڪس (يورپ) GmbH|شارپ مڊل ايسٽ فري زون اسٽيبلشمينٽ|شارپ يونيورسل ٽيڪنالاجي (شينزين)|شنگھائي شارپ اليڪٽرانڪس|شارپ هانگ ڪانگ| يانتائي شيائي اليڪٽرانڪس|شارپ (تائيوان) اليڪٽرانڪس|شارپ اليڪٽرانڪس (ملائيشيا)|شارپ سنگاپور اليڪٽرانڪس|شارپ اپلائنسز (ٿائيلينڊ)|شارپ مينوفيڪچرنگ (ٿائيلينڊ)|شارپ مينوفيڪچرنگ ويتنام| شارپ بزنس سسٽم (ڀارت)|شارپ ڪارپوريشن آف آسٽريليا}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]]: シャープ株式会社، شاپو ڪابو شيڪي-گائشا) هڪ جاپاني اليڪٽرانڪس ڪمپني آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي آهي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company.|title=Japan Electronics Almanac|date=1995|publisher=Dempa Publications|pages=250|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US|access-date=2024-03-25|website=www.bloomberg.com}}</ref> ان جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي، [[اوساڪا]] ۾ آهي ۽ ان جو بنياد ٽوڪوجي هائيڪاوا سال 1912ع ۾ هونجو، ٽوڪيو ۾ رکيو ويو هو ۽ ان کي سال 1924ع ۾ [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] جي ابينو-ڪو ۾ هائيڪاوا ميٽل ورڪس انسٽيٽيوٽ جي نالي سان قائم ڪيو ويو.<ref>{{Cite book|last1=Uden|first1=Lorna|url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119|title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings|last2=Ting|first2=I.-Hsien|last3=Feldmann|first3=Birgit|date=2022-07-04|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-07920-7|pages=119|language=en}}</ref> <small>2016ع</small> کان وٺي، اها هڪ تائيواني ڪمپني، هون هائي پريسيشن انڊسٽري ڪمپني لميٽيڊ جي اڪثريتي ملڪيت آهي، جيڪي فاڪسڪون جي نالي سان مشهور آهي.<ref>{{Cite web|last=Nam|first=Thời báo Tài chính Việt|title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan|url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html|access-date=2024-03-25|website=Thời báo Tài chính Việt Nam|language=vi}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management|url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management|access-date=2024-03-25|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> شارپ پنهنجي تاريخ ۾ مختلف برقي ۽ گهريلو استعمال جي پراڊڪٽس ٺاهيندو رهيو آهي، جنهن ۾ باورچی خانه جا سامان، جهڙوڪ مائڪرو ويو اوون، پريشر ڪوڪر، واشنگ مشينون ۽ ريفريجريٽر، گهريلو سامان جهڙوڪ سولر ٻيٽريون، ويڪيوم ڪلينر، ايئر پيوريفائر ڊي-هوميڊيفائر ۽ لائٽنگ، گهر ۽ آفيس جا آلات جهڙوڪ پرنٽر، ڪمپيوٽر ڊسپلي، ٽي وي سيٽ، ڪيمرا ريڪارڊر، وي سي آر ۽ انهي سان گڏ ڪيلڪيوليٽر ۽ مختلف آڊيو پراڊڪٽس جهڙوڪ ريڊيو، آڊيو سسٽم ۽ وائرليس اسپيڪر شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://sharp.ca/en/history|access-date=2024-11-20|website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx|title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP}}</ref> اسٽيٽسٽا جي مطابق، مالي سال <small>2022</small>ع (<small>29</small> فيبروري <small>2024</small>ع تي ختم ٿيڻ واري) ۾ شارپ جي خالص وڪرو 2.55 ٽريلين ين تائين پهچي وئي، جيڪي گذريل سال جي 2.5 ٽريلين ين جي انگن اکرن کان ٿورو اضافو ظاهر ڪري ٿي.<ref>{{Cite web|title=Sharp: net sales|url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/|access-date=2024-03-25|website=Statista|language=en}}</ref> ==خلاصو== '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جن جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي-ڪو، ساڪائي، اوساڪا ۾ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> ==تاريخ == ===شروعاتي سال 1912 کان 1945ع=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb| ابينو-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] ۾ شارپ جو اڳوڻو هيڊ ڪوارٽر]] سا 1912ع ۾ ٽوڪوجي هائيڪاوا ٽوڪيو جي هونجو ۾ هڪ ڌاتو ورڪشاپ قائم ڪئي. سندس ڪيترين ئي ايجادن مان پهرين هڪ سنيپ بڪل هئي جنهن جو نالو 'ٽوڪوبيجو' هو. سندس هڪ ٻي ايجاد 1915ع ۾ ايور-ريڊي شارپ ميڪينيڪل پينسل هئي. اها پيداوار پهرين بين الاقوامي طور تي دستياب ميڪينيڪل پينسلن مان هڪ بڻجي وئي (جڏهن ته ساڳئي وقت آمريڪي ڊيزائن ان کي جلد ئي تبديل ڪيو ۽ هڪ جديد قسم بڻجي وئي)، ۽ هن وڏي ڪاميابي جي ڪري شارپ ڪارپوريشن ان جو نالو ان تان ورتو. 1923ع جي عظيم ڪانٽو زلزلي ۾ پينسل جو ڪاروبار تباهه ٿيڻ کان پوءِ، ڪمپني اوساڪا منتقل ٿي وئي ۽ جاپاني ريڊيو سيٽن جي پهرين نسل کي ڊزائين ڪرڻ شروع ڪيو. اهي 1925ع ۾ وڪري تي ويا. ڪمپني 1924ع ۾ تنابي-چو، اوساڪا ۾ "هائيڪاوا ميٽل ورڪس" جي نالي سان قائم ڪئي وئي. 1942ع ۾، نالو تبديل ڪري "هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني" رکيو ويو. In 1912, [[Tokuji Hayakawa]] founded a metal workshop in [[Honjo, Tokyo]]. The first of his many inventions was a snap buckle named 'Tokubijo'. Another of his inventions was the Ever-Ready Sharp [[mechanical pencil]] in 1915. The product became one of the first internationally available mechanical pencils (while concurrent US design replaced it soon and became a modern type), and due to this big success the Sharp Corporation derived its name from it.<ref>{{cite web |url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm |title=Eversharp history |publisher=Vintage Pens |access-date=15 July 2007}}</ref> After the pencil business was destroyed by the [[1923 Great Kantō earthquake]], the company relocated to [[Osaka]] and began designing the first generation of Japanese radio sets. These went on sale in 1925. The company was established as "Hayakawa Metal Works" in 1924, in Tanabe-cho, [[Osaka]]. In 1942, the name was changed to "Hayakawa Electric Industry Company".{{cn|date=October 2024}} ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==اسپانسرشپ== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==پراڊڪٽ گيلري== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == نعرا == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == حوالا == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] nji8d19vkfyhs0yjf52sry71070n6tb 369080 369079 2026-04-01T10:29:18Z Ibne maryam 17680 369080 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese electronics company}} {{Infobox company | name = شارپ ڪارپوريشن | native_name = シャープ株式会社 | native_name_lang = ja | romanized_name = شاپو ڪابوشيڪي گيشا | image = Sharp Sakai (brighter filtered).jpg | image_caption = ساڪائي-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر]] ۾ ان جي ڪارخاني ۾ هيڊ ڪوارٽر | former_name = هائيڪاوا ميٽل ورڪس (1924–1942ع)<br>هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (1942–1970ع)<br>شارپ اليڪٽرڪ ڪمپني (اسپن آف) (1956–1967ع) | type = پبلڪ لميٽيڊ ڪمپني | traded_as = Tyo-6753<br />Nikkei 225 ڪمپونينٽ | logo = Sharp logo.svg | logo_caption = لوگو (1990ع کان) | foundation = {{Start date and age|df=yes|1912|9|15}}<br /> [[ٽوڪيو]]، [[جاپان]] | founder = ٽوڪوجي هايڪاوا<ref name="ns6-tmp.sharp.co.jp"/> | location = ساڪائي-ڪو، ساڪائي، [[اوساڪا پريفيڪچر]]، [[جاپان]] | area_served = سڃي دنيا ۾ | key_people = پو-هسوان وو<br />{{small|(صدر ۽ سي اي او)}}<br />ماساهرو اوڪيٽسو<br />{{small|(ايگزيڪيوٽو نائب صدر)}} | revenue = {{decrease}} ¥2.27 ٽريلين جاپاني ين (2020ع)<ref name="Financial Highlights">{{citation|url=https://global.sharp/corporate/ir/library/annual/pdf/2020/annual_2020.pdf|title=Annual Report 2019|publisher=Sharp Corporation|date=March 2020|access-date=6 December 2020}}</ref> | operating_income = {{increase}} ¥52.77 بلين جاپاني ين (2020ع) | net_income = {{increase}} ¥20.96 بلين جاپاني ين (2020ع) | assets = {{decrease}} ¥1.83 ٽريلين جاپاني ين (2020ع) | equity = {{increase}} 364.59.¥ بلين جاپاني ين | num_employees = 46,206 (2023)<ref name= 2023_Corporate_Guide> {{cite web |url=https://global.sharp/corporate/info/outline/corporate-guide-en.pdf |title= Corporate Guide }} </ref> | industry = ڪنزيومر اليڪٽرانڪس | products = [[ٽيليويزن]]، آڊيو ويزول، گھريلو سامان، [[ايئر ڪنڊيشنر]]، معلوماتي سامان، آئي سي، سولر سيل، [[موبائل فون]]، فيڪس مشينون، اليڪٽرانڪ جزا، [[ڪيلڪيوليٽر]]، ايل سي ڊي پينل، [[ڪمپيوٽر|پرسنل ڪمپيوٽر]]، اليڪٽرڪ پمپ | owners = {{plainlist|* هون هاءِ پريسيشن انڊسٽري ڪمپني، لميٽيڊ (%22.32) * ايس آءِ او انٽرنيشنل هولڊنگز لميٽيڊ (%13.23) * فاڪسڪون (فار ايسٽ) لميٽيڊ (%11.81) * فاڪسڪون ٽيڪنالاجي پرائيويٽ لميٽيڊ (%9.96)}} | parent = | subsid = ڊائنابوڪ انڪارپوريشن<br>شارپ اين اي سي ڊسپلي سلوشنز (%66.0)<br>{{collapsible list|شارپ مارڪيٽنگ جاپان|شارپ انرجي سلوشنز|سائيبيزي پي جاپان|شارپ سيمي ڪنڊڪٽر انوويشن|شارپ فوڪوياما ليزر|شارپ ڪوڪورو لائف|شارپ ڊسپلي ٽيڪنالاجي|شارپ سينسنگ ٽيڪنالاجي|شارپ اليڪٽرانڪس ڪارپوريشن|شارپ اليڪٽرانڪس آف ڪينيڊا|شارپ ڪارپوريشن ميڪسيڪو|شارپ اليڪٽرانڪس (يورپ) لميٽيڊ|شارپ انٽرنيشنل فنانس (برطانيه)|شارپ اليڪٽرانڪس (يورپ) GmbH|شارپ مڊل ايسٽ فري زون اسٽيبلشمينٽ|شارپ يونيورسل ٽيڪنالاجي (شينزين)|شنگھائي شارپ اليڪٽرانڪس|شارپ هانگ ڪانگ| يانتائي شيائي اليڪٽرانڪس|شارپ (تائيوان) اليڪٽرانڪس|شارپ اليڪٽرانڪس (ملائيشيا)|شارپ سنگاپور اليڪٽرانڪس|شارپ اپلائنسز (ٿائيلينڊ)|شارپ مينوفيڪچرنگ (ٿائيلينڊ)|شارپ مينوفيڪچرنگ ويتنام| شارپ بزنس سسٽم (ڀارت)|شارپ ڪارپوريشن آف آسٽريليا}} | homepage = {{URL|https://global.sharp/|global.sharp}} {{URL|https://sharpconsumer.com/}} }} '''شارپ ڪارپوريشن''' ([[جاپاني ٻولي|جاپاني]]: シャープ株式会社، شاپو ڪابو شيڪي-گائشا) هڪ جاپاني اليڪٽرانڪس ڪمپني آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي آهي.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8B5NAQAAIAAJ&q=%22Sharp+Corporation%22+is+a+Japanese+electronics+company.|title=Japan Electronics Almanac|date=1995|publisher=Dempa Publications|pages=250|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp Corp/Japan - Company Profile and News|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/SHCAY:US|access-date=2024-03-25|website=www.bloomberg.com}}</ref> ان جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي، [[اوساڪا]] ۾ آهي ۽ ان جو بنياد ٽوڪوجي هائيڪاوا سال 1912ع ۾ هونجو، ٽوڪيو ۾ رکيو ويو هو ۽ ان کي سال 1924ع ۾ [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] جي ابينو-ڪو ۾ هائيڪاوا ميٽل ورڪس انسٽيٽيوٽ جي نالي سان قائم ڪيو ويو.<ref>{{Cite book|last1=Uden|first1=Lorna|url=https://books.google.com/books?id=mdp4EAAAQBAJ&dq=%22Sharp+Corporation%22+headquartered+in+Sakai,+Osaka+and+was+founded+by+Tokuji+Hayakawa+in+1912&pg=PA119|title=Knowledge Management in Organisations: 16th International Conference, KMO 2022, Hagen, Germany, July 11–14, 2022, Proceedings|last2=Ting|first2=I.-Hsien|last3=Feldmann|first3=Birgit|date=2022-07-04|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-07920-7|pages=119|language=en}}</ref> <small>2016ع</small> کان وٺي، اها هڪ تائيواني ڪمپني، هون هائي پريسيشن انڊسٽري ڪمپني لميٽيڊ جي اڪثريتي ملڪيت آهي، جيڪي فاڪسڪون جي نالي سان مشهور آهي.<ref>{{Cite web|last=Nam|first=Thời báo Tài chính Việt|title=Sharp chính thức về tay Foxconn Đài Loan|url=https://thoibaotaichinhvietnam.vn/sharp-chinh-thuc-ve-tay-foxconn-dai-loan-10106.html|access-date=2024-03-25|website=Thời báo Tài chính Việt Nam|language=vi}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Sharp changing rapidly under new Foxconn management|url=https://asia.nikkei.com/Business/Sharp-changing-rapidly-under-new-Foxconn-management|access-date=2024-03-25|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref> شارپ پنهنجي تاريخ ۾ مختلف برقي ۽ گهريلو استعمال جي پراڊڪٽس ٺاهيندو رهيو آهي، جنهن ۾ باورچی خانه جا سامان، جهڙوڪ مائڪرو ويو اوون، پريشر ڪوڪر، واشنگ مشينون ۽ ريفريجريٽر، گهريلو سامان جهڙوڪ سولر ٻيٽريون، ويڪيوم ڪلينر، ايئر پيوريفائر ڊي-هوميڊيفائر ۽ لائٽنگ، گهر ۽ آفيس جا آلات جهڙوڪ پرنٽر، ڪمپيوٽر ڊسپلي، ٽي وي سيٽ، ڪيمرا ريڪارڊر، وي سي آر ۽ انهي سان گڏ ڪيلڪيوليٽر ۽ مختلف آڊيو پراڊڪٽس جهڙوڪ ريڊيو، آڊيو سسٽم ۽ وائرليس اسپيڪر شامل آهن.<ref>{{Cite web|title=History|url=https://sharp.ca/en/history|access-date=2024-11-20|website=sharp.ca}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sharpusa.com/aboutsharp/companyprofile/sharpandtechnologyhistory.aspx|title=History of Sharp &#124; Facts About Sharp &#124; About Sharp &#124; SHARP}}</ref> اسٽيٽسٽا جي مطابق، مالي سال <small>2022</small>ع (<small>29</small> فيبروري <small>2024</small>ع تي ختم ٿيڻ واري) ۾ شارپ جي خالص وڪرو 2.55 ٽريلين ين تائين پهچي وئي، جيڪي گذريل سال جي 2.5 ٽريلين ين جي انگن اکرن کان ٿورو اضافو ظاهر ڪري ٿي.<ref>{{Cite web|title=Sharp: net sales|url=https://www.statista.com/statistics/862653/sharp-net-sales/|access-date=2024-03-25|website=Statista|language=en}}</ref> ==خلاصو== '''شارپ ڪارپوريشن''' (جاپاني: シャープ株式会社) جو بنياد 1912ع ۾ رکيو ويو، هڪ جاپاني ملٽي نيشنل ڪارپوريشن آهي ۽ برقي ۽ گهريلو سامان جي ڊيزائن ۽ تياري ۾ هڪ اڳواڻ آهي، جن جو هيڊ ڪوارٽر ساڪائي-ڪو، ساڪائي، اوساڪا ۾ آهي.<ref>{{حوالو_ويب|url=https://global.sharp//corporate/info/outline/|title=Sharp Corporation|website=global.sharp|language=en|access-date=2023-10-13}}</ref> ==تاريخ == ===شروعاتي سال 1912 کان 1945ع=== [[Image:Sharp Head Office.jpg|thumb| ابينو-ڪو، [[اوساڪا پريفيڪچر|اوساڪا]] ۾ شارپ جو اڳوڻو هيڊ ڪوارٽر]] سال <small>1912</small>ع ۾ ٽوڪوجي هائيڪاوا هونجو، ٽوڪيو ۾ هڪ ڌاتو ورڪشاپ قائم ڪئي. سندس ڪيترين ئي ايجادن مان پهرين هڪ سنيپ بڪل هئي جنهن جو نالو 'ٽوڪوبيجو' هو. سندس هڪ ٻي ايجاد <small>1915</small>ع ۾ ايور-ريڊي شارپ ميڪينيڪل پينسل هئي. اها پيداوار پهرين بين الاقوامي طور تي دستياب ميڪينيڪل پينسلن مان هڪ بڻجي وئي (جڏهن ته ساڳئي وقت آمريڪي ڊيزائن ان کي جلد ئي تبديل ڪيو ۽ هنن جو هڪ جديد قسم بڻجي وئي) ۽ هن وڏي ڪاميابي جي ڪري شارپ ڪارپوريشن ان جو نالو ان تان ورتو.<ref>{{cite web|url=http://www.vintagepens.com/Eversharp_history.htm|title=Eversharp history|publisher=Vintage Pens|access-date=15 July 2007}}</ref> سال 1923ع جي عظيم ڪانٽو زلزلي ۾ پينسل جو ڪاروبار تباهه ٿيڻ کان پوءِ ڪمپني اوساڪا منتقل ٿي وئي ۽ جاپاني ريڊيو سيٽن جي پهرين نسل کي ڊزائين ڪرڻ شروع ڪيو. اها سال 1925ع ۾ وڪري تي ويا. ڪمپني 1924ع ۾ تنابي-چو، اوساڪا ۾ "هائيڪاوا ميٽل ورڪس" جي نالي سان قائم ڪئي وئي. 1942ع ۾، نالو تبديل ڪري "هائيڪاوا اليڪٽرڪ انڊسٽري ڪمپني" رکيو ويو. ===1945–1999=== [[File:Sharp-portable-tv.jpg|thumb|Sharp portable TV]] [[File:SHARP MD-MS701H.jpg|thumb|Sharp portable [[MiniDisc]] recorder]] In 1953, Hayakawa Electric started producing the first Japan-made [[TV set]]s (the "Sharp TV3-14T"). In 1964, the company developed the world's first [[transistor]] [[calculator]] (the Sharp CS-10A), which was priced at JP[[¥]]535,000 (US$1,400). It took Sharp several years to develop the product as they had no experience in making computing devices at the time. Two years later, in 1966, Sharp introduced its first [[Integrated circuit|IC]] calculator using 145 [[Mitsubishi Electric]]-made bipolar ICs, priced at JP¥350,000 (about US$1000). Its first [[Large Scale Integration#LSI|LSI]] calculator was introduced in 1969. This was the first pocketable calculator priced at less than JP¥100,000 (less than US$300), and turned out to be a popular item.<ref name="Odagiri-Goto">{{cite book|last=Odagiri|first=Hiroyuki|title=Technology and Industrial Development in Japan|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1996|isbn=0-19-828802-6|pages=170}}</ref> Also in the same era the company introduced the first microwave oven with a turntable between 1964 and 1966. The company was renamed Sharp Corporation in 1970. Sharp produced the first [[LCD]] calculator in 1973. Sharp had a working relationship with [[Nintendo]] during the 1980s, and was granted licensing rights for the manufacture and development of the [[C1 Famicom TV]] (1983), the [[Twin Famicom]] (1986), the [[Sharp Nintendo Television]] (1989), the [[Famicom Titler]] (1989), and the [[Super Famicom Naizou TV SF1]] (1990). All of these units are considered collector's items on the secondary market. One of the company's main inventors of LCD calculators was [[Tadashi Sasaki (engineer)|Tadashi Sasaki]].<ref>{{cite web|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Oral-History:Tadashi_Sasaki|title=Oral-History: Tadashi Sasaki|last=Aspray|first=William|date=25 May 1994|work=Interview #211 for the Center for the History of Electrical Engineering|publisher=The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc.|access-date=2 January 2013}}</ref> In the 1970s and 1980s Sharp produced 8-bit home computers known as [[Sharp MZ]] and [[Sharp X1]] based on [[Zilog Z80]], and even a 16/32-bit gaming computer [[X68000]] based on [[Motorola 68000]]. The PC (Pocket Computer) series of calculators produced by Sharp in the 1980s had [[BASIC]] programmability, and had full [[QWERTY]] keyboards. Sharp introduced low-cost microwave ovens affordable for residential use in the late 1970s. Sharp was known as a mass marketed electronics manufacturer, known for quality, durability and affordability, however Sharp ventured into the high end stereo market in 1976 with the introduction of high end receivers, amplifiers, speakers, turntables and cassette recorders. The Optonica line as it was called, consisted of high quality and technically advanced components, that was expanded in 1979, to cover a broader selection of high end equipment. During this run, Sharp introduced digital technology to some of the Optonica products, along with the traditional analogue products, and offered a complete selection of models ranging from low power high end receivers to very powerful models. The line was again changed, in 1981, and moved mainly into digital high end, complete stereo systems with advanced technological features setting the trend towards the digital age. The line was discontinued after 1981, but the Optonica line was again re-introduced in the late 1980s for a high end line of television receivers and higher quality mass market audio products such as VCRs, surround sound receivers, CD cassette boom boxes, and portable cassette players. The first wall-mountable TV was introduced by Sharp in 1992.<ref>{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=rgEAAAAAMBAJ&dq=sharp+1992+wall+television&pg=PA87 | title=Popular Science | date=January 1992 }}</ref> ===2000–2012=== Sharp's Mobile Communications Division created the world's first commercial [[camera phone]], the [[J-SH04]], in Japan in 2000.<ref>{{Cite magazine|last=Ha|first=Peter|date=25 October 2010|title=All-TIME 100 Gadgets |magazine=Time|url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2023689_2023708_2023648,00.html|access-date=31 January 2022|issn=0040-781X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witness History - The first photo sent from a phone - BBC Sounds |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/w3ct4xcm |access-date=2 April 2023 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> Since 2000, Sharp heavily invested in LCD panel manufacturing plants: Kameyama in 2004, Sakai in 2009. The Sakai plant is still the only 10th generation LCD manufacturing plant on the globe and its best fit for production of 60-inch or larger panels. However, the 2008 financial crisis and strong Yen (especially against Won) significantly lowered world demand for Japanese LCD panels. Furthermore, the switch to digital TV broadcasting was virtually completed in Japan by the middle of 2011. Via [[Government of Japan|Japanese government]] issued coupons for digital TV sets, consumers were encouraged to purchase digital TV sets until March 2011. This hit the Japanese LCD TV market, reducing it almost by half from 2010. All of those events strongly hit Sharp's LCD business. As the result, the Sakai LCD plant suffered a reduced operating rate until Q3 2012. In June 2005 Sharp produced the largest [[LCD television]] at the time, with a display of 65 inches. It went on sale in August 2005 in Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/4111/|title=Sharp to produce World's largest LCD television at 65 inches|website=Gizmag.com|date=5 June 2005}}</ref> From 2005 to 2010 Sharp was the biggest mobile phone brand in Japan. Since then it has been constantly switching places through financial quarters against rivals [[Fujitsu]], [[Apple Inc.|Apple]] and [[Sony]]. Sharp acquired a controlling stake in [[Pioneer Corporation]] in 2007.<ref>{{Cite news|date=21 September 2007|title=Japan: Sharp Takes Stake in Pioneer (Published 2007)|agency=Reuters|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/09/21/business/worldbusiness/21fobriefs-SHARPTAKESST_BRF.html|access-date=17 September 2023|issn=0362-4331}}</ref> At CES 2007, Sharp introduced a prototype largest LCD TV, with a screen size of 108 inches.<ref>{{cite web|url=http://www.gizmag.com/go/6704/|title=Sharp showcases World's largest LCD TV – 108 inches|website=Gizmag.com|date=9 January 2007}}</ref> In July 2008 Sharp announced that the model will go into production for the Japanese market.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/080613.html|title=Sharp to Introduce World's Largest 108-Inch LCD Monitor for Commercial Applications; Now Accepting Orders – Press Releases:SHARP|website=Sharp-world.com}}</ref> In 2008, Sharp collaborated with Emblaze Mobile on the ''Monolith'', "…an ambitious project to design the ultimate holistic mobile device".<ref>{{cite web | title = The Monolith Project | publisher = Emblaze Mobile | url = http://www.emblazemobile.com/project.html | access-date = 8 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://archive.today/20110303181006/http://www.emblazemobile.com/project.html | archive-date = 3 March 2011 | df = dmy-all }}</ref> The project was never brought to market. Key software developers were later picked up by other companies. On 25 June 2009, Sharp and Pioneer agreed to form a joint venture comprising their optical businesses, called "Pioneer Digital Design and Manufacturing Corporation".<ref>{{Cite web|url=http://pioneer.jp/press-e/2009/pdf/0625-1.pdf|title=Pioneer and Sharp Sign Contract for Optical Disk Joint Venture}}</ref> In 2010, Sharp stopped developing PCs to focus on tablets.<ref>{{Cite web |last=Toto |first=Serkan |date=2010-10-22 |title=Sharp Stops Manufacturing PCs, Will Focus On Tablets Instead |url=https://techcrunch.com/2010/10/22/sharp-stops-manufacturing-pcs-will-focus-on-tablets-instead/ |access-date=2023-11-07 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In 2012 Sharp unveiled the largest production TV at the time, with a screen size of 80 inches. It is part of the [[Aquos]] range and went on sale in Japan at around JP¥950,000.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2012/04/19/business/sharp-unveils-largest-tv-on-domestic-market/#.Vjku5YIZ4X8|title=Sharp unveils largest TV on domestic market|work=The Japan Times|date=19 April 2012}}</ref> ===2012–present === 2012 was the 100th anniversary for Sharp but it announced the worst financial record in its history, with a loss of JP¥376 billion (US$4.7 billion) in April 2012. In September, Sharp announced job cuts.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10000872396390444813104578018120794145666.html|title=Sharp Considers 10,000 Job Cuts|author=Atsuko Fukase|newspaper=Wall Street Journal|date=25 September 2012}}</ref> In 2014, Sharp was able to stem losses and deliver a positive net income for its first quarter results.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-world.com/corporate/ir/library/financial/pdf/2014/1/1403_4Q_Release.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Year Ended March 31, 2014|website=Sharp-world.com}}</ref> In March 2012 the Taiwan-based electronics company Hon Hai, trading as [[Foxconn]], agreed to acquire a 10% stake in Sharp Corporation for US$806 million, and to purchase up to 50 percent of the [[liquid-crystal display]]s produced at Sharp's plant in Sakai, [[Japan]].<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129012903/https://www.washingtonpost.com/business/industries/foxconn-owner-hon-hai-buying-10-percent-stake-in-japanese-electronics-giant-sharp/2012/03/27/gIQAvlBFeS_story.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2018|title=Foxconn owner Hon Hai buying 10 percent stake in Japanese electronics giant Sharp for $806M|access-date=27 March 2012|newspaper=The Washington Post|date=27 March 2012}}</ref> In June 2012, Hon Hai chairman [[Terry Gou]] paid money for Sakai plant and got 50% ownership of the plant. However, since the announcement in March, Sharp's share price continued declining and reached JP¥192 on 3 August. Sharp deal's price was originally JP¥550 per share. Both companies agreed to renegotiate the share price, but they never came to an agreement.<ref>{{cite web|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812101827/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/business/2012/08/04/349857/Deal-reached.htm|url-status=dead|archive-date=12 August 2012|title=Deal reached with Sharp to renegotiate stake price: Hon Hai|date=4 August 2012|access-date=19 November 2012|publisher=The Daily China}}</ref> Sharp led the market share of mobile phones in the Japanese market in April 2012.<ref>{{cite web|url=https://www.comscore.com/Insights/Press-Releases/2012/4/1-in-5-Mobile-Phone-Users-in-Japan-Now-Owns-a-Smartphone|title=In Japan, Smartphones Surpass Feature Phones among Newly Acquired Devices for First Time Ever|work=comScore, Inc}}</ref> Sharp announced it accepted a US$100 million investment from Samsung in March 2013.<ref>{{cite web|url=http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|title=Sharp to accept investment from Samsung, expand LCD panel supply|date=6 March 2013|access-date=7 May 2013|work=Mainichi Japan|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807050554/http://mainichi.jp/english/english/newsselect/news/20130306p2g00m0bu053000c.html|url-status=dead}}</ref> In 2013 Sharp developed the most efficient solar cell, converting a record 44.4% of sunlight into electricity.<ref>{{cite web|url=http://cleantechnica.com/2013/06/23/solar-cell-efficiency-world-record-set-by-sharp-44-4/|title=Solar Cell Efficiency World Record Set By Sharp -- 44.4% – CleanTechnica|work=[[CleanTechnica]]|date=23 June 2013 }}</ref> In 2013, Sharp Corporation was the tenth-largest, by market share, [[Television#Sales|television manufacturer]] in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/267095/global-market-share-of-lcd-tv-manufacturers/|title=TV manufacturers: LCD TV market share worldwide 2018|website=Statista}}</ref> In Japan it has been a long-time leader.<ref name="allon.info">{{cite web|url=http://www.allon.info/japan-market-share.html|title=Market Share Ranking in Japan – Japan Business Resources|author=(C)Copyright 2006 ALLON Inc.|work=allon.info|access-date=3 November 2015|archive-date=14 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014210228/http://www.allon.info/japan-market-share.html|url-status=dead}}</ref> After years of huge losses in its overseas TV business, Sharp sold its Mexico TV factory to Chinese electronics manufacturer [[Hisense]] for $23.7 million in July 2015. The sale includes rights to use the Sharp brand name and all its channel resources in North and South America, except Brazil. This meant that Sharp has exited the TV market in the [[Americas]] (except [[Brazil]]).<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hisenses-major-expansion-acquiring-sharp-america-300121799.html|title=Hisense's Major Expansion: Acquiring Sharp America|author=Hisense|date=31 July 2015|website=Prnewswire.com}}</ref> It was a sign showing Sharp's rapid decline in that market, where it once was one of the leading manufacturers for [[LCD]] TVs a decade earlier.<ref>{{cite web|url=http://www.consumerreports.org/cro/news/2015/08/sharp-exits-the-u-s-tv-business-what-you-need-to-knwo/index.htm|title=What Does Sharp Exiting the TV Business Really Mean? – Consumer Reports|website=Consumerreports.org}}</ref> Sharp's television market share in [[North America]] was 4.6% in 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/sharp-to-quit-selling-tvs-in-the-u-s-1438324681|title=Sharp to Explore Options for LCD Panel Business|author=Takashi Mochizuki|date=31 July 2015|website=Wsj.com}}</ref> However Sharp remains the biggest television brand in the Japanese market.<ref name="allon.info"/> In October 2015 Sharp announced a smartphone that also works as a robot, called RoboHon. It would be sold in 2016 in [[Japan]].<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010061419/http://www.telegraph.co.uk/technology/mobile-phones/11916194/Sharp-has-invented-a-smartphone-thats-also-a-ridiculously-cute-robot.html#disqus_thread|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|title=Video: Sharp has invented a smartphone that's also a ridiculously cute robot |date=7 October 2015|website=Telegraph.co.uk}}</ref> Sharp began selling the world's first commercially available TV with a [[8K resolution]] in October 2015.<ref>{{cite news|title=First 8K TV screen to be put on sale by Sharp in October|publisher=BBC News |date=16 September 2015 |url=https://www.bbc.com/news/technology-34267265|access-date=5 September 2018}}</ref> The 85-inch LV-85001 model costs JP¥16 million (US$133,000). Japanese public broadcaster [[NHK]] will have test broadcasts at 8K starting 2016, with regular services expected by the time of the [[2020 Summer Olympics|Tokyo 2020 Olympics]].<ref>{{cite web|url=http://www.extremetech.com/extreme/214618-sharp-will-launch-8k-tvs-next-month-at-six-digit-prices|title=Sharp will launch 8K TVs next month, at six-digit prices|work=ExtremeTech|date=21 September 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2015/09/15/8k-sharp-japan/|title=The first 8K TV will go on sale soon for over $130,000|author=Richard Lawler|publisher=AOL|work=Engadget|date=16 September 2015 }}</ref> On 25 February 2016, [[Foxconn]] announced its intent to acquire a 66% controlling stake in Sharp for 700 billion yen (US$6.24 billion).<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2016/2/24/11111488/sharp-foxconn-6-24-billion-takeover|title=Sharp accepts $6.24 billion takeover bid from Foxconn |work=The Verge|date=24 February 2016 |access-date=26 February 2016}}</ref> However, the deal was briefly delayed due to unforeseen financial liabilities; on 30 March 2016, Foxconn announced that it had agreed to pay US$3.5 billion for the stake instead, Foxconn wished to use the purchase to expand into direct-to-consumer product sales rather than serving as a [[contract manufacturer]].<ref name="verge-lowerofferfoxconn">{{cite web|title=Foxconn finally agrees to Sharp takeover at lower price|url=https://www.theverge.com/2016/3/30/11329874/foxconn-sharp-takeover-finalized|website=The Verge|date=30 March 2016 |publisher=Vox Media|access-date=12 June 2017}}</ref> In September 2016 Sharp unveiled the Sharp INTELLOS Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) at the ASIS International 62nd Annual Seminar and Exhibits (ASIS 2016) in Orlando, [[Florida]].<ref>{{cite web|url=http://www.securityinfowatch.com/news/12256153/sharp-unveils-rugged-robotic-guarding-system-at-asis|title=Sharp unveils rugged robotic guarding system at ASIS |work=Security Info Watch |date=13 September 2016 |access-date= 17 November 2017}}</ref> In March 2017, demolition of Sharp's former headquarters began.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/Era-over-as-Sharp-s-former-headquarters-meets-wrecking-ball|title=Era over as Sharp's former headquarters meets wrecking ball|website=Nikkei Asian Review}}</ref> On 28 April 2017, Sharp turned its first operating profit in three years, citing the restructuring efforts by Foxconn.<ref>{{cite web|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2017/04/28/business/corporate-business/restructuring-sees-sharp-post-first-operating-profit-three-years-2016/|title=Restructuring sees Sharp post its first operating profit in three years in 2016 |website=Japantimes|access-date= 30 April 2017}}</ref> In June 2017, Sharp sued its Chinese licensee [[Hisense]] for damaging the reputation of its brand, seeking an exit from its licensing agreement. Sharp accused the company of producing "shoddily manufactured" televisions under the Sharp name, including products they believed were in violation of U.S. safety standards for [[electromagnetic radiation]], and the subject of deceptive advertising over their quality. Hisense denied that it engaged in these practices, and stated that it planned to defend itself in court and "will continue to manufacture and sell quality televisions under the Sharp licensed brands."<ref name="bbc-sharphisense">{{cite news|title=Sharp sues Hisense over 'shoddily' made TV sets|publisher=BBC News |date=12 June 2017 |url=https://www.bbc.com/news/technology-40246908|access-date=12 June 2017}}</ref><ref name="engadget-sharphisense">{{cite news|title=Sharp says its US TVs are 'shoddily manufactured'|url=https://www.engadget.com/2017/06/12/sharp-sues-hisense-us-tvs/|access-date=12 June 2017|work=Engadget}}</ref> In February 2018, Sharp dropped the lawsuit against Hisense.<ref name="nikki-sharphisense">{{cite news|title=Sharp drops suit against China's Hisense over TV brands'|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Sharp-drops-suit-against-China-s-Hisense-over-TV-brands|access-date=2 March 2018|work=Nikkei}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sharp Drops Complaints Against China's Hisense in U.S. - Caixin Global |url=https://www.caixinglobal.com/2018-02-23/sharp-drops-complaints-against-chinas-hisense-in-us-101213180.html |access-date=2024-03-25 |website=www.caixinglobal.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Sharp drops suit against China's Hisense over North America TV sales - Nikkei |url=https://www.reuters.com/article/idUSKCN1G62YF/ |access-date=2024-03-25 |website=reuters |language=en}}</ref> In 2019 Sharp re-acquired its own brand for use on TV's in the US market.<ref>{{citation| title = Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/#.XOGOmtTPyUk |date = 9 May 2019 | work = japantimes.co.jp }}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-05-09 |title=Sharp to re-enter U.S. TV market after reaching agreement with Hisense on brand rights |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2019/05/09/business/corporate-business/japans-sharp-re-enter-u-s-tv-market-agreement-hisense/ |access-date=2024-03-25 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> In March 2020, in response to the [[COVID-19 pandemic|coronavirus pandemic]], Sharp announced it would use a TV factory with high-end clean rooms to manufacture surgical masks.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-51706629|title=Coronavirus: Sharp to use TV factory to make surgical masks|date=2 March 2020|publisher=[[BBC News]]|access-date=2 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/3/1/21160879/coronavirus-face-masks-sharp-japan-factory-production|title=Sharp will use a TV factory to mass-produce face masks|last=Byford|first=Sam|date=1 March 2020|website=The Verge|access-date=3 March 2020}}</ref> Sharp acquired the remaining shares of Dynabook from [[Toshiba]] in August 2020, making [[Dynabook Inc.]] a wholly owned subsidiary of Sharp. Sharp had first purchased Dynabook from [[Toshiba]] in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/8/9/21361081/toshiba-laptop-sharp-pc-computer|title=Toshiba is officially out of the laptop business|website=www.theverge.com|date=9 August 2020 }}</ref> ==Products== {{See also|List of Sharp mobile phones}} [[File:Japanese mobile phone.jpg|thumb|200px|Sharp J-SH07 mobile phone, 2001 (Japanese market)]] Core technologies and products include [[LCD|LCD panels]], [[Photovoltaic module|solar panel]]s, [[mobile phone]]s, audio-visual entertainment equipment, [[video projector]]s, [[Multifunction printer|Multi-Function Printing Devices]], [[microwave oven]]s, [[air conditioner]]s, [[evaporative cooling|air coolers]], [[air purifier]]s, [[cash register]]s, [[CMOS]] and [[Charge-coupled device|CCD]] sensors, and [[flash memory]]. The first commercial [[camera phone]] was also made by Sharp for the Japanese market in November 2000. Recent products include the ViewCam, the Ultra-Lite [[notebook computer|notebook PC]], the [[Zaurus]] [[personal digital assistant]], [[Sidekick 3]], and the [[AQUOS]] flat-screen television. Sharp manufactures consumer electronic products, including [[LCD Television|LCD televisions]], sold under the [[Sharp Aquos|Aquos]] brand, [[mobile phone]]s, [[Microwave Oven|microwave ovens]], [[Home cinema]] and audio systems, [[Air purifier|air purification]] systems, [[Fax Machine|fax machines]] and [[calculator]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.sharp-calculators.com/|title=SHARP calculators – Product portfolio|website=www.sharp-calculators.com}}</ref> For the business market, Sharp also produces [[LCD projector|projectors]] and [[Visual display unit#LCD|monitors]] and a variety of [[photocopier]]s and [[Laser Printer]]s, in addition to electronic [[cash register]]s and [[Point of sale#Point-of-sale technology|Point of sale technologies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/gb|title=Sharp – United Kingdom|website=www.sharp.co.uk|date=26 April 2023 }}</ref> For the private security industry, Sharp produces an Automated Unmanned Ground Vehicle (A-UGV) named [[Sharp INTELLOS automated unmanned ground vehicle (A-UGV)|INTELLOS]], which utilizes a navigation surveillance platform also developed by Sharp. The system combines automation, mobility, and a variety of monitoring and detection capabilities to extend the impact of a traditional security force.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharpusa.com/|title=Sharp Electronics &#124; SharpUSA|website=Sharp USA}}</ref> [[Sharp Solar]] is a supplier of silicon [[photovoltaic]] (PV) solar cells,<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUST15201920080525 | website=Reuters.com | title=Sony says develops cost-efficient solar cells | first=Kiyoshi | last=Takenaka | date=25 May 2008}}</ref><ref>Daniel Glick, "Sharp's [[Solar energy|Solar]] Solutions", ''[[Newsweek]]'', 3 August 2009, pp. 16–23 (special advertising section)</ref> and offers a solar TV.<ref>{{cite web|url=http://www.sharp-solar.com/|title=Sharp Deutschland Solar – Photovoltaik und Solarmodule|website=Sharp-solar.com|access-date=10 October 2014|archive-date=8 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208002923/http://sharp-solar.com/|url-status=dead}}</ref> In Q1 2010, the company made the highest revenues from production of solar PV systems.<ref>{{Cite web|url=https://technology.ihs.com/Research-by-Market/450473/power-energy|title=Power & Energy Technology – IHS Technology|website=technology.ihs.com}}</ref> For the corporate meeting room market, Sharp was the first company to bring the Windows collaboration display to market, which is a 70-inch interactive display with built-in unified communication equipment and an IoT sensor hub for measuring environmental room conditions. The Windows collaboration display is conceived to be seamlessly compatible with Microsoft's Office productivity products, as well as make use of the Microsoft Azure cloud services with the IoT sensor hub generated data.<ref>{{Cite web|url=https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|title=Windows collaboration display|website=www.sharp.co.uk|access-date=16 January 2020|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122172130/https://www.sharp.co.uk/cps/rde/xchg/gb/hs.xsl/-/html/windows-collaboration-display.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://blogs.microsoft.com/blog/2018/06/05/driving-opportunity-for-device-partners-in-the-era-of-the-intelligent-cloud-and-intelligent-edge/|title=Driving opportunity for device partners in the era of the intelligent cloud and intelligent edge|date=6 June 2018|website=The Official Microsoft Blog|access-date=16 January 2020}}</ref> ==Operations== ===Japan=== [[File:SHARP Kameyama Plant No1,.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Kameyama, Mie]], Japan]] [[File:SHARP Mie Foctory seen from Route 42.jpg|thumb|right|The Sharp factory in [[Taki, Mie]], Japan]] Net sales for the year 2003 were $16.8 billion. The corporation employs 46,600 staff, of which around half live outside Japan. It operates from 64 bases in 30 countries and its products are distributed in 164 countries worldwide. Many of its regional subsidiaries trade under the name Sharp Electronics. Sharp was among the Top 100 [[R&D]] Spenders in a list published by the [[IEEE Spectrum]] magazine in 2002. Sharp's headquarters are at 1 Takumi-chō, Sakai-ku, Sakai, Japan. Until the relocation to Sakai in 2016, the headquarters were in [[Abeno-ku, Osaka]] where Hayakawa restarted the business in the 1920s.<ref>{{Cite news|url=http://asia.nikkei.com/Business/Companies/Foxconn-misses-June-target-to-finish-Sharp-takeover|title=Foxconn misses June target to finish Sharp takeover|date=1 July 2016|website=Nikkei Asian Review|access-date=2 July 2016}}</ref> ===Europe=== In 2007 Sharp opened a LCD manufacturing plant in Poland.<ref>{{citation| url = https://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1248490 | title = Sharp opens TV plant in Poland|first = Christoph |last = Hammerschmidt | date = 29 August 2007 | work = eetimes.com }}</ref> The plant initially manufactured LCD modules using LCD panels imported from Sharp Japan.<ref>{{citation| url = https://www.networkworld.com/article/2310705/sharp-to-build-lcd-tv-module-plant-in-poland.html | title = Sharp to build LCD TV module plant in Poland | first = Martyn | last =Williams | date = 13 April 2006 | work = networkworld.com}}</ref> In September 2014, Sharp announced that Slovak electronics company UMC (''Universal Media Corporation /Slovakia/ s.r.o.'') was acquiring an exclusive brand licence from Sharp and its European television and audio business UMC will also acquire Sharp's Polish factory. As part of the deal, Sharp will support the design and development of televisions sold by UMC under the Sharp brand.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | date = 26 September 2014 | type = press release | title = Strategic Alliance SHARP – UMC | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 13 August 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200813162135/http://www.umc-poland.com/press-releases/strategic-alliance-sharp-umc/ | url-status = dead}}</ref> The same month, Sharp also announced a tie-up with Vestel in Europe for white goods. [[Vestel]] will sell Sharp-branded white goods (except air conditioners), such as refrigerators and microwave ovens manufactured by Sharp in Thailand and China. Sharp will also license its brand name to Vestel for volume home appliances such as refrigerators, washing machines and ovens. Sharp's remaining European business will then focus on the business-to-business sector including multi-function printers and energy services. In 2017 Sharp acquired a majority (56.7%) shareholding in Skytec UMC, which included the UMC Poland factory.<ref>{{citation | url = http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | date = 22 February 2017 | type = press release | title = Stronger together: Sharp Corporation acquires majority stake in Skytec UMC Ltd. | work = UMC | access-date = 4 April 2019 | archive-date = 2 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210102182545/http://www.umc-poland.com/press-releases/stronger-together-sharp-corporation-acquires-majority-stake-skytec-umc-ltd/ | url-status = dead}}</ref> ===Factories=== *Poland : ''Sharp Manufacturing Poland Sp. z o.o.'', in [[Toruń]], Poland (Europe) *Indonesia : Sharp also has a refrigerator manufacturing facility in [[Karawang]], Indonesia, established 2014.<ref>{{citation| type = press release | date = 12 February 2014 | title = Sharp Holds Grand Opening Ceremony of Its New Plant in Karawang, Indonesia | url = http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/karawang/index.html }}</ref> *Malaysia : Sharp has an export-only Television factory at the HICOM Industrial Park in [[Shah Alam]], Selangor.<ref>{{cite news |last1=Yusof |first1=Ayisy |title=Sharp Electronics Malaysia upbeat to expand business locally {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/business/2019/12/544581/sharp-electronics-malaysia-upbeat-expand-business-locally |work=NST Online |date=4 December 2019 }}</ref> This plant manufactures television sets for export only to North America. Sharp also has two domestic appliances plant – the [[Batu Pahat]] plant in Johor that manufactures audio-visual Equipment like television sets and Blu-Ray players, and the [[Sungai Petani]] plant in Kedah that manufactures radios as well as kitchen appliances like blenders and rice cookers.<ref>{{citation| type = news article | date = 8 September 2018 | title = Made in Malaysia and proud of it, says Sharp | url = https://www.thestar.com.my/metro/metro-news/2018/09/08/made-in-malaysia-and-proud-of-it-companys-fourmonth-campaign-offers-led-tvs-and-audio-products-at-pr/#ZBXXqdJVR1vuAAZW.99 }}</ref> Formerly there was a plant in [[Petaling Jaya]] that manufactured television sets, VCRs, microwave ovens, washing machines and refrigerators, this plant was hit badly by the [[1997 Asian financial crisis]] and shut down as Sharp moved the productions of the appliances to either Batu Pahat (TVs and VCRs) or Sungai Petani (microwave ovens), or out of the country altogether (refrigerators and washing machines) in a bid to reduce operating costs.<ref>{{cite news |title=Sharp Electronics launches new campaign |url=https://www.nst.com.my/business/2018/09/413268/sharp-electronics-launches-new-campaign |work=NST Business |publisher=[[New Straits Times]] |date=17 September 2023 }}</ref> *United States : ''Sharp Manufacturing Company of America'' (SMCA) in [[Memphis, Tennessee]] – established in 1979 to produce color televisions and microwave ovens,<ref>https://global.sharp/corporate/info/his/h_company/1979/index.html</ref> it later began producing personal computers in the late 1980s; the plant assembles about 1 million color televisions and 900,000 microwave ovens annually as of 1989.<ref>{{cite news|title=Sharp reported planning Memphis expansion|date=July 14, 1989|url=https://www.upi.com/Archives/1989/07/14/Sharp-reported-planning-Memphis-expansion/5668616392000/|work=UPI|access-date=March 28, 2026}}</ref> The Memphis plant made 77,000 color televisions and 18,000 microwaves in its first year of production.<ref>{{cite news|title=Sharp to Sell Microwaves Made in U.S. to Europe|date=August 25, 1988|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-08-25-fi-1376-story.html|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 28, 2026}}</ref> *(former) Mexico : LCD plant (''Sharp Electrónica Mexico S.A. de C.V.'' SEMEX) – established as a color CRT TV plant in 1997; began LCD production in 2003; a second LCD plant on site was opened in 2007.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/g_topix/semex/index.html | title = Sharp Holds Opening Ceremony for Second Plant in Mexico – Achieves Integrated Production―from Manufacture of LCD Modules to Assembly of LCD TVs | year = 2007| type = press release }}</ref> The facility and rights to use the Sharp brand on TVs in North America was sold to [[Hisense]] in 2015.<ref>{{citation| url =http://www.sharp-world.com/corporate/ir/topics/pdf/150731-2.pdf | type = press release | date = 31 July 2015 | title = Announcement regarding the Implementation of Structural Reforms of the LCD Television Business in the Americas including the Transfer of a Subsidiary and the Incurrence of Extraordinary Losses Due to Such Structural Reforms }}</ref> == Controversies == === Antitrust law violations === {{main|TFT-LCD (Flat Panel) Antitrust Litigation}} ==== United States ==== On 8 November 2008, the [[United States Department of Justice]] announced that Sharp had agreed to pay $120 million (United States Dollar) as a criminal fine. According to the announcement, Sharp participated in conspiracies to fix the price of [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panel for Dell's computer monitors and laptops (2001–2005), [[Motorola]]'s [[Motorola Razr|Razr]] phones (2005–2006) and [[Apple Inc.|Apple's]] [[iPod]] (2005–2006).<ref>{{cite web|url=https://www.justice.gov/opa/pr/2008/November/08-at-1002.html|title=LG, Sharp, Chunghwa Agree to Plead Guilty, Pay Total of $585 Million in Fines for Participating in LCD Price-fixing Conspiracies|work=US Department of Justice|date=12 November 2008|access-date=20 June 2013}}</ref> ==== Japan ==== On 18 December 2008, [[Fair Trade Commission (Japan)|Japan Fair Trade Commission]] ordered Sharp to pay JP¥261 million (US$3 million) as criminal fine. According to the order, Sharp and Hitachi Display participated in the conspiracies to keep the price for [[TFT display|TFT]] [[Liquid-crystal display|LCD]] panels for Nintendo DS and DS-Lite. The fine for Hitachi Displays was waived by [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] leniency program.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/en/pressreleases/yearly-2008/dec/individual-000068.html|title=Cease and Desist Order and Surcharge Payment Order against Manufacturers of TFT Liquid Crystal Display Module for "Nintendo DS" and "Nintendo DS Lite"|work=Japan Fair Trade Commission|date=18 December 2008|access-date=21 June 2013}}</ref> However, Sharp disagreed with the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] order and announced it would begin an appeals procedure against it on 2 February 2009.<ref>{{cite web|url=http://sharp-world.com/corporate/news/090202.html|title=Complaints against the Cease and Desist Order and the Administrative Surcharge Payment Order of the Japan Fair Trade Commission|work=Sharp Corp.|date=2 February 2009|access-date=21 June 2013}}</ref> On 31 July 2013, the [[Fair Trade Commission (Japan)|JFTC]] dismissed Sharp's appeal.<ref>{{cite web|url=http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|title=About Sharp's appeal for TFT panel price cartel|work=Japan Fair Trade Commission|date=13 July 2013|access-date=21 August 2013|language=ja|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201082251/http://www.jftc.go.jp/houdou/pressrelease/h25/jul/13073101.html|url-status=dead}}</ref> === Environmental record === In November 2011 Sharp was ranked in 11th place by [[Greenpeace]]'s re-launched Guide to Greener Electronics that ranks 15 electronics manufacturers according to their policies and practices to reduce their impact on the climate, produce greener products, and make their operations more sustainable. [[Greenpeace]] summarizes the corporation's environmental record thus: "Sharp supports a new renewable energy law in Japan but scores poor on all [[sustainable]] operations criteria".<ref name="Guide to Greener Electronics">{{cite web |title=Guide to Greener Electronics – Greenpeace International |url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113113437/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/toxics/electronics/Guide-to-Greener-Electronics/ |archive-date=13 January 2011 |access-date=16 November 2011 |publisher=Greenpeace International }}</ref> Sharp scored 3/10 and received most of its points on the Products criteria where the company was praised for the energy efficiency of its products with all of its TVs meeting the latest Energy Star standard. It also gained some points for having a relative long term target to reduce CO₂ emissions by two percent (per production unit) compared to the previous year, yet sets out no clear target for absolute reductions. The company was also praised for its public support for a clean energy policy, after advocating the Japanese Government to increase the use of renewable energy.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> Sharp scored the fewest points in the guide in the Sustainable Operations category, scoring no points for chemical management due to not communicating commitments made on phasing out hazardous substances in its supply chain. The guide also notes that Sharp had lacked any initiative to address the issue of [[conflict minerals]] and the exclusion of paper sourced from suppliers involved in [[illegal logging]] or deforestation.<ref name="Guide to Greener Electronics" /> ==اسپانسرشپ== Sharp was the principal sponsor of [[Manchester United F.C.|Manchester United Football Club]] from 1983 until 2000, in one of the lengthiest and most lucrative sponsorship deals in [[Football in England|English football]].<ref>{{cite news | title = Vodafone in £30m Man Utd tie-up | publisher = BBC News Online (Business) | date = 11 February 2000 | url = http://news.bbc.co.uk/1/low/business/639243.stm | access-date = 8 April 2008}}</ref><ref>{{cite news | title = United must find new shirt sponsor | publisher = CNN.com International | date = 24 November 2005 | url = http://edition.cnn.com/2005/SPORT/football/11/23/united.sponsor/ | access-date = 8 April 2008}}</ref> Sharp's [[logo]] was on the front of United's shirts over these 17 years, during which the team won seven [[Premier League]] titles, five [[FA Cup]]s, one [[Football League Cup]], one [[UEFA Cup Winners' Cup]], and one [[UEFA Champions League]] title. During 2002/03 and 2003/04 seasons, Sharp was sponsor on [[Red Star Belgrade]] shirts during their campaign in [[UEFA Cup]] and [[UEFA Champions League]]. From 1987 to 1994, Sharp was the main shirt sponsor of [[Hamburger SV]] in the Bundesliga. From 2001 to 2003, Sharp was the main shirt sponsor of [[Inverness Caledonian Thistle F.C.]] in the SFL. In June 2012, Sharp became name sponsor of a [[UCI World Tour]] cycling team, which thereupon became known as [[Garmin–Sharp]].<ref>{{Cite web|title=Sharp to co-title Garmin cycling team – SportsPro Media|url=https://www.sportspromedia.com/news/sharp_to_co_title_garmin_cycling_team|access-date=21 January 2021|website=www.sportspromedia.com|date=25 June 2012 }}</ref> In September 2016, Sharp (in conjunction with Altodigital) signed a partnership with [[Stoke City F.C.]] for 2 years as an Official Platinum Partner.<ref>{{cite web | title=STOKE CITY are delighted to welcome Sharp in conjunction with Altodigital as an Official Platinum Partner | url=http://www.stokecityfc.com/news/stoke-city-fc-announce-major-partnership-with-sharp-in-conjuction-with-altodigital|website=Stokecityfc.com}}</ref> In July 2024, Sharp sponsored Formula Ethara team 'Jack-O-Racers' for the competition. ==پراڊڪٽ گيلري== <gallery> Sharp_5P-37G_wiki.jpg|Sharp 5P-37G boombox Sharp Scientific Calculator.jpg|Sharp EL-546R scientific [[calculator]] Sharp CD-S400.JPG|Sharp CD-S400 Hi-Fi stereo system Sharp PC 1251.jpg|[[Sharp PC-1251]] pocket computer Sharp C1 NES TV 14C-C1F.png|[[Sharp Nintendo Television|Sharp 14C-C1R television]] Sharp-Twin-Famicom-Console.jpg|Sharp [[Twin Famicom]] licensed game console for Japanese market (1986) X68000ACE-HD.JPG|[[X68000]] ACE-HD desktop computer for Japanese market (1988) Sharp TV VCR combo 20031009.jpg|Sharp TV/[[VCR]] combo SH-12C 001.jpg|Sharp AQUOS SH-12C mobile phone for Japanese market (2011) Sharp I5352SA 1.jpg|Sharp [[integrated circuit|IC]] I5352SA in [[Quad in-line package|QIP]] </gallery> == نعرا == * "New Life Now" (Japan only, 1970s–1985)<ref>{{cite web |title=Sharp Corporation slogans |url=https://www.sloganlist.com/company-slogans/sharp-slogans.html |publisher=Sloganlist.com}}</ref> * "New Life People" (Japan only, 1985–1988) * "From Sharp Minds Come Sharp Products" (1980s) * "Serikan Hidup Anda" (Malaysia only, 1980s–1990s) * "Pertama & Satu-Satunya di Indonesia" (English: The First and Only in Indonesia, Indonesia only, 1997–2002) * "Pertama & Satu-Satunya di Dunia" (English: The First and Only in the World, Indonesia only, 1997–2002) * "Be Sharp" (2002–2016)<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_Sdlw8BT9AU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/_Sdlw8BT9AU |archive-date=21 December 2021 |url-status=live|title=Sharp Commercial "Be Sharp" 2002|date=15 January 2017 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * "Be Original" (2016–present)<ref>{{cite web|title=Sharp Introduces New Corporate Motto: Be Original. {{!}} Press Releases {{!}} Sharp Global|url=http://www.sharp-world.com/corporate/news/161101.html|website=Sharp-world.com|access-date=2 March 2018}}</ref> == حوالا == {{Reflist}} {{Reflist|group=*}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links | Sharp Corporation | wikt=no | commons=Category:Sharp Corporation | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q53227 | display=شارپ ڪارپوريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:شارپ ڪارپوريشن]] [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر]] [[زمرو:اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:جاپاني برانڊ]] [[زمرو:پمپ ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ريڊيو ٺاهيندڙ]] [[زمرو:ساڪائي، اوساڪا]] [[زمرو:وڊيو سامان ٺاهيندڙ]] [[زمرو:موبائل فون ٺاهيندڙ]] [[زمرو:جاپان-تائيوان لاڳاپا]] [[زمرو:پوائنٽ آف سيل ڪمپنيون]] [[زمرو:پورٽيبل آڊيو پليئر ٺاهيندڙ]] [[زمرو:گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج]] [[زمرو:ڪنزيومر اليڪٽرانڪس برانڊز]] [[زمرو:ڊسپلي ٽيڪنالاجي جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون دفاعي ڪمپنيون]] [[زمرو:نڪي-225 جون ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون ڪمپيوٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:ڪمپيوٽر هارڊويئر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] [[زمرو:اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ايئر ڪنڊيشن ٺاهڻ واري ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون سيمي ڪنڊڪٽر ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جون شمسي توانائي ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان جا گھر جي سامان جا برانڊ]] [[زمرو:اليڪٽرانڪس ڪمپنيون قائم ٿيل 1912]] [[زمرو:فاڪسڪون ماتحت ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ جاپاني ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا پريفيڪچر ۾ قائم ٿيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:1912ع ۾ قائم ٿيندڙ ٺاهيندڙ ڪمپنيون]] [[زمرو:ناگويا اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:اوساڪا ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:ٽوڪيو اسٽاڪ ايڪسچينج تي درج ٿيل ڪمپنيون]] [[زمرو:جاپان ۾ هيڊ ڪوارٽر ملٽي نيشنل ڪمپنيون]] [[زمرو:پرڏيهي ڪمپنين جون جاپاني ماتحت ڪمپنيون]] [[Category:Sharp Corporation| ]] [[Category:Japanese companies established in 1912]] [[Category:1940s initial public offerings]] [[Category:Companies based in Osaka Prefecture]] [[Category:Companies listed on the Nagoya Stock Exchange]] [[Category:Companies listed on the Osaka Exchange]] [[Category:Companies listed on the Tokyo Stock Exchange]] [[Category:Companies in the Nikkei 225]] [[Category:Computer companies of Japan]] [[Category:Computer hardware companies]] [[Category:Consumer electronics brands]] [[Category:Defense companies of Japan]] [[Category:Display technology companies]] [[Category:Electronic calculator companies]] [[Category:Electronics companies established in 1912]] [[Category:Electronics companies of Japan]] [[Category:Foxconn subsidiaries]] [[Category:Home appliance brands]] [[Category:Home appliance manufacturers of Japan]] [[Category:Japanese brands]] [[Category:Japan–Taiwan relations]] [[Category:Manufacturing companies established in 1912]] [[Category:Mobile phone manufacturers]] [[Category:Multinational companies headquartered in Japan]] [[Category:Point of sale companies]] [[Category:Portable audio player manufacturers]] [[Category:Semiconductor companies of Japan]] [[Category:Solar energy companies of Japan]] [[Category:Video equipment manufacturers]] [[Category:Japanese subsidiaries of foreign companies]] [[Category:Pump manufacturers]] [[Category:Radio manufacturers]] [[Category:Sakai, Osaka]] [[Category:Heating, ventilation, and air conditioning companies]] l784x3degnqzp9f1lj8a9e8hq9apkdz 0 77377 368947 278163 2026-03-31T19:12:11Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368947 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | image = File:Tabeer_Ki_Ghalti_book_cover.jpg | author = [[وحيدالدين خان]] | isbn = | name = تعبیر کی غلطی | language = [[اردو]] | country = [[ڀارت]] | genre = مذھب | published = 1963ع | publisher = گوڊ ورڊس بڪس، ڀارت | pages = 344 }} '''تعبير جي غلطي''' {{ٻيا نالا|اردو=تعبیر کی غلطی}}، وحيدالدين خان پاران 1963ع ۾ [[ابوالاعليٰ مودودي]] جي ڪتاب [[قرآن جون چار بنيادي اصطلاحون (ڪتاب)|قرآن جون چار بنيادي اصطلاحون]] {{ٻيا نالا|اردو=قرآن کے چار بنیادی اصول}} جي جواب ۾ ۽ مودودي پاران ڪيل اسلام جي سياسي تشريح جي تنقيد تي ٻڌل ڪتاب آھي. ھن ڪتاب سبب ئي وحيدالدين خان کي [[جماعت اسلامي ھند|جماعت اسلامي]] مان خارج ڪيو ويو ھو. == پسمنظر == تعبير جي غلطي 1963ع ۾ شايع ٿي جڏهن ڪتاب جو مصنف 38 سالن جو هو ۽ گذريل 15 سالن کان [[جماعت اسلامي هند|جماعت اسلامي]] جو رڪن ھو. ڪتاب جو شروعاتي حصو 1959ع کان 1962ع تائين پارٽيءَ جي سينيئر ميمبرن، يعني صدرالدين اصلاحي، جليل احسن ندوي ۽ ابو العليس اصلاحي سان ٿيل ڊگھي گفتگو ۽ خط و ڪتابت تي مشتمل آهي، جتي مصنف سندن تنقيدي سوالن تي بحث ڪيو آهي. ان کان پوءِ 1962 ۽ 63ع ۾ ھن پارٽيءَ جي باني [[ابوالاعليٰ مودودي]] سان خط و ڪتابت ڪئي ته سندس شڪن جا جواب ڏجن. مودودي جو جواب هو:<ref name="daily jang" /> <blockquote>"''... توهان جي ڳالهہ ٻولهہ جو طريقو ظاهر ڪري ٿو تہ جيڪو توهان جي نقطي نظر کي قبول نٿو ڪري، اهو جاهل ۽ اڻڄاڻ آهي ۽ ائين لڳي رھيو آھي تہ توهان تمام اعلي مقام کان ڳالهائي رهيا آهيو. لڳي ٿو تہ توهان اڳ ۾ ئي پنهنجو ذهن ٺاهي ڇڏيو آهي ته توهان جيڪو لکيو آهي اهو حرف آخر آهي. اهڙي صورتحال ۾ منهنجي راءِ غير ضروري آهي. مذهب جي درست تشريح جيڪا توھان سمجھو پيا ان کي فروغ ڏيڻ لاءِ توھان آزاد آھيو.''"(''تعبير جي غلطي، صفحو 112 کان 136 تائين)</blockquote> ڪجهه خط و ڪتابت کان پوءِ، مودودي مصنف سان وڌيڪ بحث ڪرڻ کان انڪار ڪيو. آخرڪار [[وحيدالدين خان]] آگسٽ 1963ع ۾ پنهنجو تنقيدي ڪتاب شايع ڪيو.<ref name="daily jang">{{cite news |last1=Pirzada |first1=Yasir |title=وحید الدین خان جیسا کہاں سے لائیں |url=https://jang.com.pk/news/918678 |work=Daily Jang |date=28 April 2021 |language=ur}}</ref><ref name="bbc urdu">{{cite news |title=مولانا وحید الدین: وہ عالم جن کی علمی فضیلت سے ان کے نظریات سے اختلاف رکھنے والے بھی متاثر ہوئے |url=https://www.bbc.com/urdu/regional-56853989 |work=BBC Urdu |date=23 April 2021}}</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:اردو ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:اردو ڪتاب]] 8yyuuewitduwtbsjihvq4p5j1od2idy 0 79610 368910 289346 2026-03-31T18:37:22Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 368910 wikitext text/x-wiki {{short description|11th century treatise on optics by Ibn al-Haytham}} {{Infobox book | italic title = <!--(see above)--> | name = | image = Book of Optics Cover Page.jpg | image_size = | alt = | caption = Cover page for Ibn al-Haytham's ''Book of Optics'' in the print edition from 1572<ref name=Risner>Friedrich Risner, publ. 1572. ''Opticae Thesaurus: Alhazeni Arabis Libri Septem Nunc Primum Editi'', ''Eiusdem Liber De Crepusculis Et Nubium Asensionibus'' . ''Item Vitellonis Thuringopoloni Libri X.'' [https://www.e-rara.ch/zut/content/titleinfo/2886167 e-rara link]. See [https://www.jstor.org/stable/228388 Sabra, the authorship of Liber de crepusculis]</ref> | author = [[Ibn al-Haytham]] | audio_read_by = | title_orig = كتاب المناظر | orig_lang_code = ar | title_working = | translator = | illustrator = | cover_artist = | country = | language = Arabic | series = | release_number = | genre = | set_in = | publisher = | publisher2 = | pub_date = | english_pub_date = | published = 1011 to 1021 | media_type = | pages = | awards = | isbn = | isbn_note = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | followed_by = | native_wikisource = | wikisource = | notes = | exclude_cover = | website = }} <!-- EDIT BELOW THIS LINE --> [[File:Thesaurus opticus Titelblatt.jpg|thumb|Front page of the [[Latin]] ''Opticae Thesaurus'', which included Alhazen's ''Book of Optics'', showing [[rainbows]], the use of [[parabolic mirrors]] to set ships on fire, distorted images caused by [[refraction]] in water, and other optical effects.]] '''ڪتاب المناظر''' (The Book of Optics؛ عربي: كتاب المناظر؛ لاطيني: De Aspectibus or Perspectiva؛ اطالوي: Deli Aspecti) ھڪ ستن جلدن تي مشتمل مقالو آھي جيڪو [[بصريات]] ۽ مطالعي جي ٻين شعبن تي مشتمل آھي جيڪو قرون وسطيٰ جي عرب عالم [[ابن الھيثم]]، جنهن کي اولهه ۾ الهازن يا الهاسن (965ع - 1040ع) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، پاران ترتيب ڏنل آھي. The '''''Book of Optics''''' ({{lang-ar|كتاب المناظر|Kitāb al-Manāẓir}}; {{lang-la|De Aspectibus}} or ''Perspectiva''; {{lang-it|Deli Aspecti}}) is a seven-volume treatise on [[optics]] and other fields of study composed by the medieval Arab scholar [[Ibn al-Haytham]], known in the West as Alhazen or Alhacen (965–c.&nbsp;1040 AD). The ''Book of Optics'' presented experimentally founded arguments against the widely held [[Emission theory (vision)|extramission theory]] of vision (as held by [[Euclid]] in his [[Euclid's Optics|''Optica'']]), and proposed the modern [[intromission theory]], the now accepted model that vision takes place by light entering the eye.<ref name="Lindberg,1976">D. C. Lindberg (1976), ''Theories of Vision from al-Kindi to Kepler'', Chicago, Univ. of Chicago Press {{ISBN|0-226-48234-0}}</ref>{{rp|60–7.}}<ref>[[Nader El-Bizri]], 'A Philosophical Perspective on [[Alhazen]]'s [[Optics]]', ''Arabic Sciences and Philosophy'' 15 (2005), 189–218</ref><ref name= smith2001 >{{cite book |author=Alhacen |editor-last=Smith |editor-first=A. Mark |translator=A. Mark Smith |title= Alhacen's Theory of Visual Perception: A Critical Edition, with English Translation and Commentary, of the First Three Books of Alhacen's "De Aspectibus", the Medieval Latin Version of Ibn al-Haytham's "[[Kitāb al-Manāẓir]]" |series= Vol. 1: Introduction and Latin text; Vol. 2: English translation |publication-place= [[Philadelphia]] |year= 2001 |isbn= 0-87169-914-1 |publisher= [[American Philosophical Society]] |oclc= 47168716 }}</ref>{{efn|"And this [experiment using a [[camera obscura]]] can be tried anytime". Book I [6.86] Smith 2001, p.379}}{{efn|''Book of Optics'' Book II [3.52] to [3.66] Summary from Smith 2001 p.444 for Alhazen's experiments on color; pp.343—394 for his physiological experiments on the eye}} The book is also noted for its early use of the [[scientific method]], its description of the [[camera obscura]], and its formulation of [[Alhazen's problem]]. The book extensively affected the development of optics, [[physics]] and [[mathematics]] in Europe between the 13th and 17th centuries.<ref name="Smith 2001 lxxix">{{harv|Smith|2001|p=lxxix}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:بصريات]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] 9oarowdpl8mtxb9e7mh841mk0wdaxmj 0 80842 368960 307573 2026-03-31T19:26:14Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368960 wikitext text/x-wiki {{ڄاڻخانو ڪتاب|name=رحيق المختوم<br />الرحيق المختوم|image=Ar-Raheeq Al-Makhtum.jpg|author=[[صفي الرحمان مبارڪپوري]]|language={{bulleted list|عربي | اردو}}|published=1976ع|publisher=[[دارالسلام پبلشر]]<ref name=":0">{{Cite book|last=Mubārakfūrī|first=Ṣafī al-Raḥmān|url=https://books.google.com/books?id=r_80rJHIaOMC&dq=first+Islamic+Conference+on+Seerah+1976&pg=PA6|title=الرحيق المختوم: بحث في السيرة النبوية على صاحبها افضل الصلاة و السلام|date=2002|publisher=Darussalam|isbn=978-9960-899-55-8|language=en}}</ref>|country=[[سعودي عرب]]<ref name=":0" />|isbn=978-1-59144-070-3|genre=سوانح حيات|awards=[[مسلم ورلڊ ليگ]]<br />(1976ع ۾ 50,000 سعودي ريال جو پهريون انعام)|audio_read_by=[https://www.audible.com/pd/The-Sealed-Nectar-Audiobook/B01N8Q0LS5 www.audible.com]|subject=سيرت|media_type=پيپر بيڪ}} [[File:Ar-Raheeq Al-Makhtum.jpg|thumb|الرحيق المختوم جو ٽائيٽل صفحو]] '''الرحيق المختوم''' (The Sealed Nectar)، صفي الرحمان مبارڪپوري جي لکيل هڪ سيرت جي ڪتاب (نبي سڳوري صلي الله عليه وآله وسلم جي سوانح حيات) آهي.<ref>{{حوالو ويب|url=https://www.quranandscience.com/discover-islam/prophet-muhammad/his-biography/218-ar-raheeq-al-makhtum-the-sealed-nectar|title=Ar-Raheeq Al-Makhtum (The Sealed Nectar)[I]|last=Prophethood|first=Before Commissioning of the|website=Quran and Science|language=en-gb|access-date=2021-09-20}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|url=http://www.icsbook.info/1582/shibir|title=আর রাহীকুল মাখতূম {{!}} Shibir Online Library|date=2016-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228032845/http://www.icsbook.info/1582/shibir|archive-date=2016-12-28|access-date=2021-09-20}}</ref> سال 1979ع ۾ [[مڪو|مڪي]] ۾ ٿيل [[محمد|نبي ڪريم صلي الله عليه وآله وسلم]] جي سوانح حيات جي عالمي مقابلي ۾ مسلم ورلڊ ليگ پاران پهريون انعام ڏنو ويو.<ref>{{حوالو ويب|url=https://www.universitypressbooks.com/book/9798714126345|title=Ar-Raheeq al-makhtum (the sealed nectar): Biography of the Noble prophet (Paperback) {{!}} University Press Books/ Berkeley|website=www.universitypressbooks.com|language=en|access-date=2021-09-20}}</ref> <ref>{{حوالو ويب|url=https://dailytimes.com.pk/104619/love-leaves-a-mark/|title=Love leaves a mark|date=2014-05-22|website=Daily Times|language=en-US|access-date=2021-09-20}}</ref> ڪتاب جي عنوان جو معنيٰ آهي ”مُهر بند امرت“، جيڪو [[قرآن]] مجيد جي سوره 83 جي آيت نمبر 25 جي حوالي سان آهي. هي ڪتاب مسلم دنيا ۾ تمام گهڻو مشهور ٿيو آهي.<ref name=":1">{{Citation|last=Rehman|first=Sofia|title=The Woman, the Man, the Text|date=2024-02-20|journal=Gendering the Ḥadīth Tradition|pages=17–51|url=https://academic.oup.com/book/56172/chapter/443182662|access-date=2024-07-12|edition=1|publisher=Oxford University PressOxford|language=en|doi=10.1093/oso/9780192865984.003.0002|isbn=978-0-19-286598-4}}</ref> ==تاريخ== [[محمد|نبي ڪريم ﷺ]] جي دعوت جون مختلف حڪمت عمليون ۽ مرحلا بيان ڪيا ويا آهن، جن ۾ مختلف جنگون (غزوہ) شامل آهن، جن ۾ بدر، احد، مڪي جي فتح، حج الوداعي ۽ [[محمد|نبي ڪريم]] ﷺ جي وصال تائين جا سڀ تاريخي واقعا شامل آهن. هن سوانح عمري ۾ حضرت محمد ﷺ جي زندگيءَ جي مختلف مرحلن تي واقعن کي بيان ڪيو ويو آهي. تدوين رياض جي هڪ ڪمپني، "قرآن پبلشنگ اينڊ پرنٽنگ" جي نگراني هيٺ ڪئي وئي. پندرهن سالن ۾ هن ڪتاب جا 21 ايڊيشن شايع ٿي چڪا آهن، جن ۾ ڪتاب جو ٻيو ڇاپو صرف پنجاهه ڏينهن ۾ ڇپيو آهي. "توحيد پبليڪيشن" بعد ۾ ڪتاب جو ترجمو شايع ڪيو. هن رسالي جو ترجمو عبدالخالق رحماني ڪيو آهي. جيتوڻيڪ اصل ڪتاب اٽڪل 600 صفحن جو آهي، بنگالي ترجمي ۾ 530 صفحا آهن. ==استقبال== هي ڪتاب مسلم دنيا ۾ تمام گهڻو مشهور ٿيو آهي. ان جا ترجما انگريزي، فرانسيسي، جرمن، بنگالي، هندي، مليالم ۽ تامل سميت ڪيترن ئي ٻولين ۾ ڇپيل آهن. ==پڻ ڏسو== {{Portal|اسلام|ڪتابون}} * [[قرآن|قرآن مجيد: متن، ترجمو ۽ تفسير]] * [[نبي محمد جي مهمن جي فهرست|نبي سڳوري ﷺ جي فوجي مهمن جي فهرست]] * [[اسان ڇو مسلمان ٿياسين؟ (ڪتاب)]] * [[سيرت سرور عالم ﷺ]] * [[شمائل ترمذي]] * [[الخصائص الکبري]] * [[سيرت النبي ﷺ]] * [[سيرِ نبي ﷺ]] ==ٻاهريان ڳنڍڻا== * [https://www.audible.com/pd/The-Sealed-Nectar-Audiobook/B01N8Q0LS5 Audiobook] on [[audible.com]] * See [[The Online Books Page]]: [https://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupid?key=olbp44914 Ar-Raheeq Al-Makhtum (The Sealed Nectar): Memoirs of the Noble Prophet] * [https://www.muslim-library.com/dl/books/English_ArRaheeq_AlMakhtum_THE_SEALED_NECTAR.pdf Seerah (Pdf)] {{Authority control}} ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:اسلام]] [[زمرو:محمد]] [[زمرو:سيرت]] [[زمرو:عربي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] e1di8muk9ym2e96n2xcs76yt6kmnwvt 14 81896 369074 307598 2026-04-01T10:12:38Z Memon2025 21315 369074 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:اسلامي ادب]] 2rac1za80fzm7hlwhapysbqe00sex7l 0 82503 368945 333169 2026-03-31T19:11:17Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان لنڪ */ 368945 wikitext text/x-wiki {{Short description|1967 novel by Gabriel García Márquez}} {{Infobox book | name = سو ورهين جي اڪيلائي | title_orig = Cien años de soledad | translator = [[معصوم ساحل]] | image = File:Cien años de soledad.png | caption = پهريون ڇاپو | author = [[Gabriel García Márquez]] | illustrator = | cover_artist =[[معصوم ساحل]] | country = Argentina <!--PLEASE do not change this to Colombia. Argentina refers to the initial country of publication, not the author's nationality or the book's setting.--> | language = [[Spanish language|Spanish]] | series = | genre = [[Magic realism]] | release_date = 1967 | english_pub_date = 2025 | publisher = | publisher2 = {{Plainlist| * [[Harper & Row]] (US) * [[Jonathan Cape]] (UK)}} | oclc = 17522865 | preceded_by = | followed_by = | pages = }} '''سو ورهين جي اڪيلائي''' <small>'''({{lang-es|Cien años de soledad}})'''</small> لاطيني آمريڪي ليکڪ '''[[گئبرئيل گارشيا مارڪيز]]''' جو مشهور ناول آهي، جيڪو پهريون ڀيرو <small>'''1967ع'''</small> ۾ ڇپيو. هي ناول <small>'''20''' هين</small> صديءَ جي سڀ کان اهم ادبي تخليقن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو ۽ جادوئي حقيقت نگاري (Magical Realism) جو شاهڪار مثال آهي. == پلاٽ جو جائزو == ناول جو مرڪزي ڪردار "بوئنديا" خاندان آهي، جنهن جي ڇهن نسلن جي ڪهاڻي بيان ڪئي وئي آهي. انهن جي رهائش جو مرڪز فرضي ڳوٺ "ماڪوندو" آهي، جيڪو مارڪيز جي ننڍپڻ جي ڳوٺ آراڪاتاڪا تي ٻڌل آهي. ماڪوندو جي قيام کان وٺي ان جي زوال تائين جي تاريخي ۽ سماجي واڌ ويجھ ناول جو بنيادي محور آهي. ناول ۾ بوئنديا خاندان جي نسلن جي زندگي، انهن جي غلطين، خوابن، محبتن، جنگين، سياست، ۽ فطري ۽ غير فطري واقعن کي نهايت خوبصورتي سان پيش ڪيو ويو آهي. مارڪيز، ماڪوندو جي ذريعي لاطيني آمريڪا جي تاريخ، معاشرت، ۽ سياسي حالتن جو علامتي اظهار ڪري ٿو. == جادوئي حقيقت نگاري == "سو ورهين جي اڪيلائي" جادوئي حقيقت نگاري جو زبردست مثال آهي، جتي حقيقي واقعن سان گڏوگڏ غير معمولي، حيرتناڪ ۽ خواب جهڙا منظر به شامل آهن. ان طرزِ بيان ذريعي مارڪيز حقيقت کي وڌيڪ اثرائتي ۽ فنڪاري سان پيش ڪري ٿو. == اهم موضوعات == ناول ۾ ڪيترائي اهم موضوع موجود آهن: * وقت جي گردش ۽ تاريخ جي ورجاءَ * اڪيلائي جو فلسفو * محبت، جنسي لاڳاپا، ۽ خانداني بندشون * سياسي فساد، استحصال، ۽ انقلاب * علم، جادو، ۽ عقيدن جي ڇنڊڇاڻ == ثقافتي ۽ ادبي اثر == "سو ورهين جي اڪيلائي" جي اشاعت سان ئي گارشيا مارڪيز عالمي سطح تي مقبول ٿيو. ناول کي ڪيترن ئي ٻولين ۾ ترجمو ڪيو ويو ۽ ان ادبي دنيا ۾ لاطيني آمريڪي بوم (Latin American Boom) جي لهر کي زور بخشيو. هي ناول ڪيترن ئي ليکڪن، اديبن، ۽ پڙهندڙن کي متاثر ڪيو. ان جو اسلوب، علامتي قوت، ۽ تاريخي شعور ادب ۾ نوان در کوليا. == ترجما == هي ناول انگريزي، فرينچ، جرمن، اردو، هندي، ۽ ٻين ڪيترين ئي ٻولين ۾ ترجمو ٿيو آهي. سنڌي ٻوليءَ ۾ به ان جا جزوي ترجما مختلف ادبي رسالن ۾ شايع ٿيا آهن. == تنقيد ۽ ساراهه == "سو ورهين جي اڪيلائي" کي ناقدن پاران وڏي ساراهه ملي. ڪيترن نقادن هن ناول کي جديد دور جو مهان شاهڪار قرار ڏنو. هن ناول گارشيا مارڪيز کي 1982ع ۾ ادب جي نوبل انعام تائين وٺي ويو. == ٻاهريان لنڪ == * [https://en.wikipedia.org/wiki/One_Hundred_Years_of_Solitude Wikipedia – One Hundred Years of Solitude (انگريزي)] [[زمرو:اسپيني ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:گئبرئيل گارشيا مارڪيز]] [[زمرو:لاطيني آمريڪي ناول]] [[زمرو:جادوئي حقيقت نگاري]] [[زمرو:1967ع جا ناول]] 0jgfsh3j9wf3y3rer7cwy7w9sn2quql 0 82970 368840 368839 2026-03-31T12:03:35Z Ibne maryam 17680 368840 wikitext text/x-wiki [[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg |thumb|"اوڊيسي" (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]] '''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }} ===اوڊيسي قديم يوناني ۾=== * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' (in Ancient Greek) on [[Perseus Project]] * [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: the Greek text presented with the translation by Butler and vocabulary, notes, and analysis of difficult grammatical forms ===انگريزي ترجما=== * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name=''The Odyssey'', translated by William Cullen Bryant|noitalics=true}} * {{Gutenberg book|title=The Odysseys of Homer, together with the shorter poems by Homer|no=48895|others=trans. by [[George Chapman]]}} * {{Gutenberg book|no=3160|others=trans. by [[Alexander Pope]]|title=The Odyssey}} * {{Gutenberg book|title=The Odyssey|no=24269|others=trans. by [[William Cowper]]}} * {{Gutenberg book|no=1728|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butcher (classicist)|Samuel H. Butcher]] and [[Andrew Lang]]}} * {{Gutenberg book|no=1727|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butler (novelist)|Samuel Butler]]}} * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey]'', trans. by A. T. Murray (1919) on [[Perseus Project]] * ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]'', trans. by Ian Johnston (2002; released into the public domain January 2024) ===ٻيا ذريعا=== * {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}} * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins] * [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix] * ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]] * "[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]" by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]] {{Subject bar | portal1 = Ancient Greece | portal2 = Religion | commons = y | q = y | wikt = y | v = y | v-search = The Odyssey | s = y | s-search = The Odyssey }} {{Odyssey navbox}} {{Navboxes |title=Links to related articles |list1= {{Homer}} {{National epic poems}} {{Epic Cycle}} {{Greek religion}} }} {{Authority control}} [[زمرو:اوڊيسي]] [[زمرو:ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري]] [[زمرو:قديم يوناني مذهب]] [[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري جون ڪتابون]] [[زمرو:راڳ واري داستانون]] [[زمرو:ٽروجن جنگن جو ادب]] [[زمرو:نظمون جنهن مٿان فلمون ٺاهيون ويون]] [[Category:Sequels]] [[Category:Epic Cycle]] [[Category:Pigs in literature]] [[Category:Public domain books]] [[Category:8th-century BC books]] [[Category:Ancient Greek religion]] 0nqwgfbnirmr1djrosr9oipjcmw05xz 368844 368840 2026-03-31T12:07:29Z Ibne maryam 17680 /* ٻيا ذريعا */ 368844 wikitext text/x-wiki [[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg |thumb|"اوڊيسي" (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]] '''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }} ===اوڊيسي قديم يوناني ۾=== * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' (in Ancient Greek) on [[Perseus Project]] * [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: the Greek text presented with the translation by Butler and vocabulary, notes, and analysis of difficult grammatical forms ===انگريزي ترجما=== * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name=''The Odyssey'', translated by William Cullen Bryant|noitalics=true}} * {{Gutenberg book|title=The Odysseys of Homer, together with the shorter poems by Homer|no=48895|others=trans. by [[George Chapman]]}} * {{Gutenberg book|no=3160|others=trans. by [[Alexander Pope]]|title=The Odyssey}} * {{Gutenberg book|title=The Odyssey|no=24269|others=trans. by [[William Cowper]]}} * {{Gutenberg book|no=1728|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butcher (classicist)|Samuel H. Butcher]] and [[Andrew Lang]]}} * {{Gutenberg book|no=1727|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butler (novelist)|Samuel Butler]]}} * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey]'', trans. by A. T. Murray (1919) on [[Perseus Project]] * ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]'', trans. by Ian Johnston (2002; released into the public domain January 2024) ===ٻيا ذريعا=== * {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}} * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins] * [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix] * ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]] * "[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]" by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]] {{Subject bar | portal1 = Ancient Greece | portal2 = Religion | commons = y | q = y | wikt = y | v = y | v-search = The Odyssey | s = y | s-search = The Odyssey }} {{Odyssey navbox}} {{Navboxes |title=Links to related articles |list1= {{Homer}} {{National epic poems}} {{Epic Cycle}} {{Greek religion}} }} {{Authority control}} [[زمرو:اوڊيسي]] [[زمرو:ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري]] [[زمرو:قديم يوناني مذهب]] [[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري جون ڪتابون]] [[زمرو:راڳ واري داستانون]] [[زمرو:ٽروجن جنگن جو ادب]] [[زمرو:نظمون جنهن مٿان فلمون ٺاهيون ويون]] [[Category:Sequels]] [[Category:Epic Cycle]] [[Category:Pigs in literature]] [[Category:Public domain books]] [[Category:8th-century BC books]] srg6dag23xq3ymki82e8n92age99lxz 368845 368844 2026-03-31T12:08:17Z Ibne maryam 17680 368845 wikitext text/x-wiki [[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg |thumb|"اوڊيسي" (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]] '''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }} ===اوڊيسي قديم يوناني ۾=== * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' (in Ancient Greek) on [[Perseus Project]] * [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: the Greek text presented with the translation by Butler and vocabulary, notes, and analysis of difficult grammatical forms ===انگريزي ترجما=== * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name=''The Odyssey'', translated by William Cullen Bryant|noitalics=true}} * {{Gutenberg book|title=The Odysseys of Homer, together with the shorter poems by Homer|no=48895|others=trans. by [[George Chapman]]}} * {{Gutenberg book|no=3160|others=trans. by [[Alexander Pope]]|title=The Odyssey}} * {{Gutenberg book|title=The Odyssey|no=24269|others=trans. by [[William Cowper]]}} * {{Gutenberg book|no=1728|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butcher (classicist)|Samuel H. Butcher]] and [[Andrew Lang]]}} * {{Gutenberg book|no=1727|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butler (novelist)|Samuel Butler]]}} * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey]'', trans. by A. T. Murray (1919) on [[Perseus Project]] * ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]'', trans. by Ian Johnston (2002; released into the public domain January 2024) ===ٻيا ذريعا=== * {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}} * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins] * [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix] * ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]] * "[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]" by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]] {{Subject bar | portal1 = Ancient Greece | portal2 = Religion | commons = y | q = y | wikt = y | v = y | v-search = The Odyssey | s = y | s-search = The Odyssey }} {{Navboxes |title=Links to related articles |list1= {{Homer}} {{National epic poems}} {{Epic Cycle}} {{Greek religion}} }} {{Authority control}} [[زمرو:اوڊيسي]] [[زمرو:ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري]] [[زمرو:قديم يوناني مذهب]] [[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري جون ڪتابون]] [[زمرو:راڳ واري داستانون]] [[زمرو:ٽروجن جنگن جو ادب]] [[زمرو:نظمون جنهن مٿان فلمون ٺاهيون ويون]] [[Category:Sequels]] [[Category:Epic Cycle]] [[Category:Pigs in literature]] [[Category:Public domain books]] [[Category:8th-century BC books]] pwe3zqbo928046x7fzjti450rdkmwyu 368846 368845 2026-03-31T12:14:25Z Ibne maryam 17680 368846 wikitext text/x-wiki [[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg |thumb|"اوڊيسي" (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]] '''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }} ===اوڊيسي قديم يوناني ۾=== * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' (in Ancient Greek) on [[Perseus Project]] * [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: the Greek text presented with the translation by Butler and vocabulary, notes, and analysis of difficult grammatical forms ===انگريزي ترجما=== * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name=''The Odyssey'', translated by William Cullen Bryant|noitalics=true}} * {{Gutenberg book|title=The Odysseys of Homer, together with the shorter poems by Homer|no=48895|others=trans. by [[George Chapman]]}} * {{Gutenberg book|no=3160|others=trans. by [[Alexander Pope]]|title=The Odyssey}} * {{Gutenberg book|title=The Odyssey|no=24269|others=trans. by [[William Cowper]]}} * {{Gutenberg book|no=1728|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butcher (classicist)|Samuel H. Butcher]] and [[Andrew Lang]]}} * {{Gutenberg book|no=1727|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butler (novelist)|Samuel Butler]]}} * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey]'', trans. by A. T. Murray (1919) on [[Perseus Project]] * ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]'', trans. by Ian Johnston (2002; released into the public domain January 2024) * اوڊيسي، معياري اي بڪ تي وليم ڪولن برائنٽ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي. * هومر جون اوڊيسي، هومر جي ننڍين نظمن سان گڏ، جارج چيپمن پاران پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي. * اوڊيسي، پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ اليگزينڊر پوپ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي. اوڊيسي، پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ وليم ڪائوپر پاران ترجمو ڪيو ويو آهي. اوڊيسي، پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ سيموئل ايڇ بچر ۽ اينڊريو لانگ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي. اوڊيسي، پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ سيموئل بٽلر پاران ترجمو ڪيو ويو آهي. اوڊيسي، پرسيس پروجيڪٽ تي اي ٽي مرے (1919) پاران ترجمو ڪيو ويو آهي. اوڊيسي، ايان جانسٽن پاران ترجمو ڪيو ويو آهي (2002؛ عوامي ڊومين ۾ جنوري 2024 ۾ جاري ڪيو ويو) ===ٻيا ذريعا=== * {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}} * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins] * [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix] * ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]] * "[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]" by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]] {{Subject bar | portal1 = Ancient Greece | portal2 = Religion | commons = y | q = y | wikt = y | v = y | v-search = The Odyssey | s = y | s-search = The Odyssey }} {{Navboxes |title=Links to related articles |list1= {{Homer}} {{National epic poems}} {{Epic Cycle}} {{Greek religion}} }} {{Authority control}} [[زمرو:اوڊيسي]] [[زمرو:ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري]] [[زمرو:قديم يوناني مذهب]] [[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري جون ڪتابون]] [[زمرو:راڳ واري داستانون]] [[زمرو:ٽروجن جنگن جو ادب]] [[زمرو:نظمون جنهن مٿان فلمون ٺاهيون ويون]] [[Category:Sequels]] [[Category:Epic Cycle]] [[Category:Pigs in literature]] [[Category:Public domain books]] [[Category:8th-century BC books]] 0bp4kazriko7cg7d1qmwdvoz3k20x8l 368847 368846 2026-03-31T12:16:55Z Ibne maryam 17680 368847 wikitext text/x-wiki [[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg |thumb|"اوڊيسي" (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]] '''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }} ===اوڊيسي قديم يوناني ۾=== * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' پرسيئس پروجيڪٽ تي اوڊيسي ([[قديم يوناني ٻولي|قديم يوناني]] ۾) * [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: اوڊيسي: يوناني متن جيڪو بٽلر جي ترجمي ۽ لغت، نوٽس ۽ مشڪل گرامر جي شڪلن جي تجزيي سان پيش ڪيو ويو آهي. ===انگريزي ترجما=== * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name=''The Odyssey'', translated by William Cullen Bryant|noitalics=true}} * {{Gutenberg book|title=The Odysseys of Homer, together with the shorter poems by Homer|no=48895|others=trans. by [[George Chapman]]}} * {{Gutenberg book|no=3160|others=trans. by [[Alexander Pope]]|title=The Odyssey}} * {{Gutenberg book|title=The Odyssey|no=24269|others=trans. by [[William Cowper]]}} * {{Gutenberg book|no=1728|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butcher (classicist)|Samuel H. Butcher]] and [[Andrew Lang]]}} * {{Gutenberg book|no=1727|title=The Odyssey|others=trans. by [[Samuel Butler (novelist)|Samuel Butler]]}} * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey]'', trans. by A. T. Murray (1919) on [[Perseus Project]] * ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]'', trans. by Ian Johnston (2002; released into the public domain January 2024) * اوڊيسي، معياري اي بڪ تي وليم ڪولن برائنٽ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي. * هومر جون اوڊيسي، هومر جي ننڍين نظمن سان گڏ، جارج چيپمن پاران پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي. * اوڊيسي، پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ اليگزينڊر پوپ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي. اوڊيسي، پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ وليم ڪائوپر پاران ترجمو ڪيو ويو آهي. اوڊيسي، پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ سيموئل ايڇ بچر ۽ اينڊريو لانگ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي. اوڊيسي، پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ سيموئل بٽلر پاران ترجمو ڪيو ويو آهي. اوڊيسي، پرسيس پروجيڪٽ تي اي ٽي مرے (1919) پاران ترجمو ڪيو ويو آهي. اوڊيسي، ايان جانسٽن پاران ترجمو ڪيو ويو آهي (2002؛ عوامي ڊومين ۾ جنوري 2024 ۾ جاري ڪيو ويو) ===ٻيا ذريعا=== * {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}} * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins] * [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix] * ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]] * "[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]" by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]] {{Subject bar | portal1 = Ancient Greece | portal2 = Religion | commons = y | q = y | wikt = y | v = y | v-search = The Odyssey | s = y | s-search = The Odyssey }} {{Navboxes |title=Links to related articles |list1= {{Homer}} {{National epic poems}} {{Epic Cycle}} {{Greek religion}} }} {{Authority control}} [[زمرو:اوڊيسي]] [[زمرو:ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري]] [[زمرو:قديم يوناني مذهب]] [[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري جون ڪتابون]] [[زمرو:راڳ واري داستانون]] [[زمرو:ٽروجن جنگن جو ادب]] [[زمرو:نظمون جنهن مٿان فلمون ٺاهيون ويون]] [[Category:Sequels]] [[Category:Epic Cycle]] [[Category:Pigs in literature]] [[Category:Public domain books]] [[Category:8th-century BC books]] o85opafklryskilvnd5kbaj6zjqh6xr 368848 368847 2026-03-31T12:29:38Z Ibne maryam 17680 368848 wikitext text/x-wiki [[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg |thumb|"اوڊيسي" (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]] '''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي. ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }} ===اوڊيسي قديم يوناني ۾=== * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' پرسيئس پروجيڪٽ تي اوڊيسي ([[قديم يوناني ٻولي|قديم يوناني]] ۾) * [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: اوڊيسي: يوناني متن جيڪو بٽلر جي ترجمي ۽ لغت، نوٽس ۽ مشڪل گرامر جي شڪلن جي تجزيي سان پيش ڪيو ويو آهي. ===انگريزي ترجما=== * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name="اوڊيسي"، معياري اي بڪ تي وليم ڪولن برائنٽ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي|noitalics=true}}{{Gutenberg book|title=هومر جون اوڊيسي، [[هومر]] جي ننڍين نظمن سان گڏ|no=48895|others=جارج چپمان پاران پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي}} * {{Gutenberg book|no=3160|others=[[اليگزينڊر پوپ]] پاران ترجمو ڪيو ويو آهي|title=اوڊيسي}} * {{Gutenberg book|title=اوڊيسي|no=24269|others=وليم ڪائوپر پاران ترجمو ڪيو ويو آهي}} * {{Gutenberg book|no=1728|title=اوڊيسي|others=سيموئل ايڇ بچر ۽ اينڊريو لئنگ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي}} * {{Gutenberg book|no=1727|title=اوڊيسي|others=[[سيموئل بٽلر]] پاران ترجمو ڪيو ويو آهي}} * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey] اوڊيسي، پرسيئس پروجيڪٽ تي اي ٽي مرئ (1919ع) پاران ترجمو ڪيو ويو آهي'' * ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]، اوڊيسي، ايان جانسٽن پاران ترجمو ڪيو ويو آهي (2002ع؛ عوامي ڊومين ۾ جنوري 2024ع ۾ جاري ڪيو ويو)'' ===ٻيا ذريعا=== * {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}} * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins] * [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix] * ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]] * "[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]" by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]] {{Subject bar | portal1 = Ancient Greece | portal2 = Religion | commons = y | q = y | wikt = y | v = y | v-search = The Odyssey | s = y | s-search = The Odyssey }} {{Navboxes |title=Links to related articles |list1= {{Homer}} {{National epic poems}} {{Epic Cycle}} {{Greek religion}} }} {{Authority control}} [[زمرو:اوڊيسي]] [[زمرو:ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري]] [[زمرو:قديم يوناني مذهب]] [[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري جون ڪتابون]] [[زمرو:راڳ واري داستانون]] [[زمرو:ٽروجن جنگن جو ادب]] [[زمرو:نظمون جنهن مٿان فلمون ٺاهيون ويون]] [[Category:Sequels]] [[Category:Epic Cycle]] [[Category:Pigs in literature]] [[Category:Public domain books]] [[Category:8th-century BC books]] gf502i9qwhd42a2jljgh92506k77d2h 368849 368848 2026-03-31T12:41:04Z Ibne maryam 17680 368849 wikitext text/x-wiki [[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg |thumb|"اوڊيسي" (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]] '''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي. اوڊيسي پهريون ڀيرو هومر يوناني ۾ 8هين يا 7هين صدي قبل مسيح جي آس پاس ٺاهيو هو؛ 6هين صدي قبل مسيح جي وچ تائين، اهو يوناني ادبي ڪينن جو حصو بڻجي چڪو هو. قديم زماني ۾، هومر جي تصنيف کي سچ سمجهيو ويندو هو، پر هن وقت جي علمي دنيا گهڻو ڪري اهو فرض ڪري ٿي ته ايليڊ ۽ اوڊيسي، ڊگهي زباني روايتن جي حصي طور آزاد طور تي ٺهيل آهن. وسيع اڻ پڙهيل هجڻ جي ڪري، نظم سامعين لاءِ هڪ آئوڊوس يا ريپسوڊ ذريعي پيش ڪئي وئي هئي. نظم جي اهم موضوعن ۾ نوسٽوس (νόστος؛ واپسي يا گهر واپسي)، گھمڻ ڦرڻ، زينيا (ξενία؛ مهمان دوستي)، آزمائش ۽ شگون شامل آهن. عالم نظم اندر ڪجهه گروهن جي داستاني اهميت تي بحث ڪن ٿا، جهڙوڪ عورتون ۽ غلام، جن جو قديم ادب جي ٻين ڪمن جي ڀيٽ ۾ وڏو ڪردار آهي. هي ڌيان خاص طور تي قابل ذڪر آهي جڏهن ايليڊ سان مقابلو ڪيو وڃي ٿو، جيڪو ٽروجن جنگ دوران سپاهين ۽ بادشاهن جي ڪارنامن تي ڌيان ڏئي ٿو. اوڊيسي کي مغربي ڪينن جي سڀ کان اهم ڪمن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. اوڊيسي جو پهريون انگريزي ترجمو 16هين صدي ۾ ٿيو هو. موافقت ۽ ٻيهر تصور مختلف ميڊيا ۾ پيدا ٿيڻ جاري آهي. سال 2018ع ۾، جڏهن [[بي بي سي]] ڪلچر ادب جي سڀ کان وڌيڪ پائيدار داستان ڳولڻ لاءِ دنيا جي ماهرن جو پول ڪيو، اوڊيسي فهرست ۾ سڀ کان مٿي هئي. == پس منظر == == خلاصو == == انداز == == موضوع ۽ نمونا == == پذيرائي == == ورثو == ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }} ===اوڊيسي قديم يوناني ۾=== * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' پرسيئس پروجيڪٽ تي اوڊيسي ([[قديم يوناني ٻولي|قديم يوناني]] ۾) * [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: اوڊيسي: يوناني متن جيڪو بٽلر جي ترجمي ۽ لغت، نوٽس ۽ مشڪل گرامر جي شڪلن جي تجزيي سان پيش ڪيو ويو آهي. ===انگريزي ترجما=== * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name="اوڊيسي"، معياري اي بڪ تي وليم ڪولن برائنٽ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي|noitalics=true}}{{Gutenberg book|title=هومر جون اوڊيسي، [[هومر]] جي ننڍين نظمن سان گڏ|no=48895|others=جارج چپمان پاران پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي}} * {{Gutenberg book|no=3160|others=[[اليگزينڊر پوپ]] پاران ترجمو ڪيو ويو آهي|title=اوڊيسي}} * {{Gutenberg book|title=اوڊيسي|no=24269|others=وليم ڪائوپر پاران ترجمو ڪيو ويو آهي}} * {{Gutenberg book|no=1728|title=اوڊيسي|others=سيموئل ايڇ بچر ۽ اينڊريو لئنگ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي}} * {{Gutenberg book|no=1727|title=اوڊيسي|others=[[سيموئل بٽلر]] پاران ترجمو ڪيو ويو آهي}} * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey] اوڊيسي، پرسيئس پروجيڪٽ تي اي ٽي مرئ (1919ع) پاران ترجمو ڪيو ويو آهي'' * ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]، اوڊيسي، ايان جانسٽن پاران ترجمو ڪيو ويو آهي (2002ع؛ عوامي ڊومين ۾ جنوري 2024ع ۾ جاري ڪيو ويو)'' ===ٻيا ذريعا=== * {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}} * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins] * [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix] * ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]] * "[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]" by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]] {{Subject bar | portal1 = Ancient Greece | portal2 = Religion | commons = y | q = y | wikt = y | v = y | v-search = The Odyssey | s = y | s-search = The Odyssey }} {{Navboxes |title=Links to related articles |list1= {{Homer}} {{National epic poems}} {{Epic Cycle}} {{Greek religion}} }} {{Authority control}} [[زمرو:اوڊيسي]] [[زمرو:ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري]] [[زمرو:قديم يوناني مذهب]] [[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري جون ڪتابون]] [[زمرو:راڳ واري داستانون]] [[زمرو:ٽروجن جنگن جو ادب]] [[زمرو:نظمون جنهن مٿان فلمون ٺاهيون ويون]] [[Category:Sequels]] [[Category:Epic Cycle]] [[Category:Pigs in literature]] [[Category:Public domain books]] [[Category:8th-century BC books]] gfd5b6pcmiho8nl1nns34eixfclqfkg 368852 368849 2026-03-31T12:45:14Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ڪتاب]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 368852 wikitext text/x-wiki [[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg |thumb|"اوڊيسي" (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]] '''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي. اوڊيسي پهريون ڀيرو هومر يوناني ۾ 8هين يا 7هين صدي قبل مسيح جي آس پاس ٺاهيو هو؛ 6هين صدي قبل مسيح جي وچ تائين، اهو يوناني ادبي ڪينن جو حصو بڻجي چڪو هو. قديم زماني ۾، هومر جي تصنيف کي سچ سمجهيو ويندو هو، پر هن وقت جي علمي دنيا گهڻو ڪري اهو فرض ڪري ٿي ته ايليڊ ۽ اوڊيسي، ڊگهي زباني روايتن جي حصي طور آزاد طور تي ٺهيل آهن. وسيع اڻ پڙهيل هجڻ جي ڪري، نظم سامعين لاءِ هڪ آئوڊوس يا ريپسوڊ ذريعي پيش ڪئي وئي هئي. نظم جي اهم موضوعن ۾ نوسٽوس (νόστος؛ واپسي يا گهر واپسي)، گھمڻ ڦرڻ، زينيا (ξενία؛ مهمان دوستي)، آزمائش ۽ شگون شامل آهن. عالم نظم اندر ڪجهه گروهن جي داستاني اهميت تي بحث ڪن ٿا، جهڙوڪ عورتون ۽ غلام، جن جو قديم ادب جي ٻين ڪمن جي ڀيٽ ۾ وڏو ڪردار آهي. هي ڌيان خاص طور تي قابل ذڪر آهي جڏهن ايليڊ سان مقابلو ڪيو وڃي ٿو، جيڪو ٽروجن جنگ دوران سپاهين ۽ بادشاهن جي ڪارنامن تي ڌيان ڏئي ٿو. اوڊيسي کي مغربي ڪينن جي سڀ کان اهم ڪمن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. اوڊيسي جو پهريون انگريزي ترجمو 16هين صدي ۾ ٿيو هو. موافقت ۽ ٻيهر تصور مختلف ميڊيا ۾ پيدا ٿيڻ جاري آهي. سال 2018ع ۾، جڏهن [[بي بي سي]] ڪلچر ادب جي سڀ کان وڌيڪ پائيدار داستان ڳولڻ لاءِ دنيا جي ماهرن جو پول ڪيو، اوڊيسي فهرست ۾ سڀ کان مٿي هئي. == پس منظر == == خلاصو == == انداز == == موضوع ۽ نمونا == == پذيرائي == == ورثو == ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }} ===اوڊيسي قديم يوناني ۾=== * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' پرسيئس پروجيڪٽ تي اوڊيسي ([[قديم يوناني ٻولي|قديم يوناني]] ۾) * [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: اوڊيسي: يوناني متن جيڪو بٽلر جي ترجمي ۽ لغت، نوٽس ۽ مشڪل گرامر جي شڪلن جي تجزيي سان پيش ڪيو ويو آهي. ===انگريزي ترجما=== * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name="اوڊيسي"، معياري اي بڪ تي وليم ڪولن برائنٽ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي|noitalics=true}}{{Gutenberg book|title=هومر جون اوڊيسي، [[هومر]] جي ننڍين نظمن سان گڏ|no=48895|others=جارج چپمان پاران پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي}} * {{Gutenberg book|no=3160|others=[[اليگزينڊر پوپ]] پاران ترجمو ڪيو ويو آهي|title=اوڊيسي}} * {{Gutenberg book|title=اوڊيسي|no=24269|others=وليم ڪائوپر پاران ترجمو ڪيو ويو آهي}} * {{Gutenberg book|no=1728|title=اوڊيسي|others=سيموئل ايڇ بچر ۽ اينڊريو لئنگ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي}} * {{Gutenberg book|no=1727|title=اوڊيسي|others=[[سيموئل بٽلر]] پاران ترجمو ڪيو ويو آهي}} * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey] اوڊيسي، پرسيئس پروجيڪٽ تي اي ٽي مرئ (1919ع) پاران ترجمو ڪيو ويو آهي'' * ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]، اوڊيسي، ايان جانسٽن پاران ترجمو ڪيو ويو آهي (2002ع؛ عوامي ڊومين ۾ جنوري 2024ع ۾ جاري ڪيو ويو)'' ===ٻيا ذريعا=== * {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}} * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins] * [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix] * ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]] * "[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]" by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]] {{Subject bar | portal1 = Ancient Greece | portal2 = Religion | commons = y | q = y | wikt = y | v = y | v-search = The Odyssey | s = y | s-search = The Odyssey }} {{Navboxes |title=Links to related articles |list1= {{Homer}} {{National epic poems}} {{Epic Cycle}} {{Greek religion}} }} {{Authority control}} [[زمرو:اوڊيسي]] [[زمرو:ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري]] [[زمرو:قديم يوناني مذهب]] [[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري جون ڪتابون]] [[زمرو:راڳ واري داستانون]] [[زمرو:ٽروجن جنگن جو ادب]] [[زمرو:نظمون جنهن مٿان فلمون ٺاهيون ويون]] [[Category:Sequels]] [[Category:Epic Cycle]] [[Category:Pigs in literature]] [[Category:Public domain books]] [[Category:8th-century BC books]] [[زمرو:ڪتاب]] dgops5c0mcmiab183l99kzvpqgbidzf 368922 368852 2026-03-31T18:48:25Z Memon2025 21315 368922 wikitext text/x-wiki [[File:Fragment Odyssee 2245 2.jpg |thumb|"اوڊيسي" (يوناني: Ὀδύσσεια، اوڊوسيا) جي قديم ترين سڇاتل نسخي جو جز جيڪو [[بطليموس]] جي [[مصر]] ۾ ٽئي صدي قبل مسيح ۾ تيار ڪيو ويو ۽ مدينه الغرام جي کوٽائي ۾ مليو]] '''اوڊيسي''' (انگريزي:Odyssey يوناني:Ὀδύσσεια؛ اوڊئسيا) قديم يوناني ادب جي ٻن وڏين رزميه ڪهاڻين مان هڪ آهي جيڪا [[هومر]] سان منسوب آهي. اها ادب جي قديم ترين بچيل ڪمن مان هڪ آهي ۽ جديد سامعين ۾ مشهور رهي ٿي. ايليڊ وانگر، اوڊيسي 24 ڪتابن ۾ ورهايل آهي. اهو اٿاڪا جي بهادر بادشاهه، اوڊيسيس، جنهن کي لاطيني قسم يوليسس جي نالي سان پڻ سڃاتو وڃي ٿو، ۽ ڏهه سالن جي ڊگهي ٽروجن جنگ کان پوءِ سندس گهر واپسي جي سفر جي پيروي ڪري ٿو. ٽرائي کان اٿاڪا تائين سندس سفر ڏهه سال وڌيڪ رهي ٿو، جنهن دوران هو ڪيترن ئي خطرن کي منهن ڏئي ٿو ۽ سندس سڀئي عملدار مارجي ويا آهن. اوڊيسيس جي ڊگهي غير موجودگي ۾، هن کي مئل سمجهيو ويندو آهي، سندس زال پينيلوپ ۽ پٽ ٽيليماچس کي شادي ۾ پينيلوپ جي هٿ لاءِ مقابلو ڪندڙ بي رحم ساٿين جي هڪ گروهه سان مقابلو ڪرڻ لاءِ ڇڏي ويندو آهي. اوڊيسي پهريون ڀيرو هومر يوناني ۾ 8هين يا 7هين صدي قبل مسيح جي آس پاس ٺاهيو هو؛ 6هين صدي قبل مسيح جي وچ تائين، اهو يوناني ادبي ڪينن جو حصو بڻجي چڪو هو. قديم زماني ۾، هومر جي تصنيف کي سچ سمجهيو ويندو هو، پر هن وقت جي علمي دنيا گهڻو ڪري اهو فرض ڪري ٿي ته ايليڊ ۽ اوڊيسي، ڊگهي زباني روايتن جي حصي طور آزاد طور تي ٺهيل آهن. وسيع اڻ پڙهيل هجڻ جي ڪري، نظم سامعين لاءِ هڪ آئوڊوس يا ريپسوڊ ذريعي پيش ڪئي وئي هئي. نظم جي اهم موضوعن ۾ نوسٽوس (νόστος؛ واپسي يا گهر واپسي)، گھمڻ ڦرڻ، زينيا (ξενία؛ مهمان دوستي)، آزمائش ۽ شگون شامل آهن. عالم نظم اندر ڪجهه گروهن جي داستاني اهميت تي بحث ڪن ٿا، جهڙوڪ عورتون ۽ غلام، جن جو قديم ادب جي ٻين ڪمن جي ڀيٽ ۾ وڏو ڪردار آهي. هي ڌيان خاص طور تي قابل ذڪر آهي جڏهن ايليڊ سان مقابلو ڪيو وڃي ٿو، جيڪو ٽروجن جنگ دوران سپاهين ۽ بادشاهن جي ڪارنامن تي ڌيان ڏئي ٿو. اوڊيسي کي مغربي ڪينن جي سڀ کان اهم ڪمن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. اوڊيسي جو پهريون انگريزي ترجمو 16هين صدي ۾ ٿيو هو. موافقت ۽ ٻيهر تصور مختلف ميڊيا ۾ پيدا ٿيڻ جاري آهي. سال 2018ع ۾، جڏهن [[بي بي سي]] ڪلچر ادب جي سڀ کان وڌيڪ پائيدار داستان ڳولڻ لاءِ دنيا جي ماهرن جو پول ڪيو، اوڊيسي فهرست ۾ سڀ کان مٿي هئي. == پس منظر == == خلاصو == == انداز == == موضوع ۽ نمونا == == پذيرائي == == ورثو == ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=The ''Odyssey'' }} ===اوڊيسي قديم يوناني ۾=== * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0135:book=1:card=1 The Odyssey]'' پرسيئس پروجيڪٽ تي اوڊيسي ([[قديم يوناني ٻولي|قديم يوناني]] ۾) * [https://bitbucket.org/ben-crowell/ransom/src/master/README.md ''Odyssey'']: اوڊيسي: يوناني متن جيڪو بٽلر جي ترجمي ۽ لغت، نوٽس ۽ مشڪل گرامر جي شڪلن جي تجزيي سان پيش ڪيو ويو آهي. ===انگريزي ترجما=== * {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/homer/the-odyssey/william-cullen-bryant|Display Name="اوڊيسي"، معياري اي بڪ تي وليم ڪولن برائنٽ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي|noitalics=true}}{{Gutenberg book|title=هومر جون اوڊيسي، [[هومر]] جي ننڍين نظمن سان گڏ|no=48895|others=جارج چپمان پاران پروجيڪٽ گٽنبرگ ۾ ترجمو ڪيو ويو آهي}} * {{Gutenberg book|no=3160|others=[[اليگزينڊر پوپ]] پاران ترجمو ڪيو ويو آهي|title=اوڊيسي}} * {{Gutenberg book|title=اوڊيسي|no=24269|others=وليم ڪائوپر پاران ترجمو ڪيو ويو آهي}} * {{Gutenberg book|no=1728|title=اوڊيسي|others=سيموئل ايڇ بچر ۽ اينڊريو لئنگ پاران ترجمو ڪيو ويو آهي}} * {{Gutenberg book|no=1727|title=اوڊيسي|others=[[سيموئل بٽلر]] پاران ترجمو ڪيو ويو آهي}} * ''[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0136:book=1:card=1 The Odyssey] اوڊيسي، پرسيئس پروجيڪٽ تي اي ٽي مرئ (1919ع) پاران ترجمو ڪيو ويو آهي'' * ''[https://johnstoniatexts.x10host.com/homer/odysseytofc.html Odyssey]، اوڊيسي، ايان جانسٽن پاران ترجمو ڪيو ويو آهي (2002ع؛ عوامي ڊومين ۾ جنوري 2024ع ۾ جاري ڪيو ويو)'' ===ٻيا ذريعا=== * {{librivox book | title=The Odyssey | author=HOMER}} * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y297 BBC audio file] — ''In our time'' [[BBC Radio 4]] [discussion programme, 45 mins] * [http://greekmythcomix.com/odyssey-comix/ ''The Odyssey Comix''] — A detailed retelling and explanation of Homer's ''Odyssey'' in comic-strip format by [http://greekmythcomix.com/ Greek Myth Comix] * ''[https://www.owleyes.org/text/odyssey The Odyssey]'' — Annotated text and analyses aligned to [[Common Core State Standards Initiative|Common Core Standards]] * "[[gutenberg:26275|Homer's ''Odyssey'': A Commentary]]" by Denton Jaques Snider on [[Project Gutenberg]] {{Subject bar | portal1 = Ancient Greece | portal2 = Religion | commons = y | q = y | wikt = y | v = y | v-search = The Odyssey | s = y | s-search = The Odyssey }} {{Navboxes |title=Links to related articles |list1= {{Homer}} {{National epic poems}} {{Epic Cycle}} {{Greek religion}} }} {{Authority control}} [[زمرو:اوڊيسي]] [[زمرو:ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري]] [[زمرو:قديم يوناني مذهب]] [[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري جون ڪتابون]] [[زمرو:راڳ واري داستانون]] [[زمرو:ٽروجن جنگن جو ادب]] [[زمرو:نظمون جنهن مٿان فلمون ٺاهيون ويون]] [[Category:Sequels]] [[Category:Epic Cycle]] [[Category:Pigs in literature]] [[Category:Public domain books]] [[Category:8th-century BC books]] [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] 6wveztck2sir865a8sg8ljqqkl0crte 0 83026 369004 319360 2026-03-31T20:29:44Z EmausBot 1754 Fixing double redirect from [[ابلڻ جو نقطو]] to [[اٻرڻ جو نقطو]] 369004 wikitext text/x-wiki #چوريو [[اٻرڻ جو نقطو]] stzla6lqup5vc1w5ze6i88u5gvo1o2y 0 83361 368853 321956 2026-03-31T12:47:05Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ڪتاب]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 368853 wikitext text/x-wiki {{short description|1930 book by James Jeans}} {{Other uses|Mysterious universe (disambiguation){{!}}Mysterious universe}} {{Infobox book | name = The Mysterious Universe | author = [[Sir James Jeans]] | illustrator = | image = File:The_Mysterious_Universe_book_cover.jpg | caption = | published = 1930 ([[Cambridge University Press]]) | subject = | isbn = | dewey = 504 | congress = Q171 .J37 | oclc = | pages = 163 | website = }} '''پراسرار ڪائنات''' (اصل نالو انگريزي ۾: The Mysterious Univers) برطانوي فلڪيات دان سر جيمز جينز جي هڪ مشهور سائنسي ڪتاب آهي، جيڪي پهرين ڀيرا 1930ع ۾ ڪيمبرج يونيورسٽي پريس پاران شايع ٿي. آمريڪا ۾، اها ميڪملن پاران شايع ڪئي وئي. '''''The Mysterious Universe''''' is a [[popular science]] book by the British astrophysicist [[Sir James Jeans]], first published in 1930 by the [[Cambridge University Press]]. In the United States, it was published by [[Macmillan Publishers (United States)|Macmillan]]. ==تفصيل== The book is an expanded version of the [[Rede Lecture]] delivered at the [[University of Cambridge]] in 1930.<ref name="jeans1938">Sir James Jeans 1938 (reprint of 1931 edition of 1930 book): ''The Mysterious Universe'', vii.</ref> It begins with a full-page citation of the famous passage in [[Plato]]'s ''[[Republic (Plato)|Republic]]'', Book VII, laying out the [[allegory of the cave]]. The book made frequent reference to the [[Old quantum theory|quantum theory]] of [[radiation]], begun by [[Max Planck]] in 1900, to [[Albert Einstein]]'s [[general relativity]], and to the new theories of [[quantum mechanics]] of [[Werner Heisenberg|Heisenberg]] and [[Schrödinger]], of whose philosophical perplexities the author seemed well aware. A second edition appeared in 1931. The book was reprinted 15 times between 1930 and 1938 and in September 2007 ({{ISBN|978-0548451168}}). ===مواد=== * Foreword * The Dying Sun * The New World of Modern Physics * Matter and Radiation * Relativity and the Ether * Into the Deep Waters * Index There are two pages of photographic plates: * "The Depths of Space," taken with the [[Mount Wilson observatory]]; * "The Diffraction of Light and of Electrons," bearing out the wave nature of [[electron]]s and [[proton]]s predicted by [[Old quantum theory|quantum theory]]. The US edition has woodcut illustrations by the painter [[Walter Tandy Murch]]. ===تنقيد=== The book was denounced by the Cambridge philosopher [[Ludwig Wittgenstein]], "Jeans has written a book called ''The Mysterious Universe'' and I loathe it and call it misleading. Take the title...I might say that the title ''The Mysterious Universe'' includes a kind of idol worship, the idol being Science and the Scientist."<ref>[[Ray Monk|Monk, Ray]]. ''Wittgenstein: The Duty of Genius''. Jonathan Cape Ltd; London. 1990.</ref> ==ٻاهريان ڳنڍڻا== ===تبصرا=== * {{cite web|author1=Weinberg, Steven|authorlink1=Steven Weinberg|title=Steven Weinberg: the 13 best science books for the general reader|url=https://www.theguardian.com/books/2015/apr/03/steven-weinberg-13-best-science-books-general-reader|newspaper=The Guardian|accessdate=18 June 2015|date=3 April 2015}} * {{cite journal|last1=Stetson|first1=Harlan T.|title=Reviewed Work: The Mysterious Universe by James Jeans|journal=Science|date=16 January 1931|volume=73|issue=1881|page=71|jstor=1656043|doi=10.1126/science.73.1881.71|bibcode = 1931Sci....73...71L }} * {{cite journal|last1=Mozley|first1=J. K.|authorlink=John Mozley|title=Reviewed Work: The Mysterious Universe by James Jeans|journal=The Mathematical Gazette|date=May 1931|volume=15|issue=213|pages=395–397|doi=10.2307/3605815|jstor=3605815}} * {{cite journal|last1=Brown|first1=G. B.|title=Reviewed Work: The Mysterious Universe by James Jeans|journal=Philosophy|date=April 1931|volume=6|issue=22|pages=243–245|jstor=3746658|doi=10.1017/s0031819100045290|s2cid=170330761 }} * {{cite journal|last1=G.|first1=H. V.|title=Reviewed Works: The Mysterious Universe by James Jeans; The Stars in Their Courses by James Jeans|journal=Studies: An Irish Quarterly Review|date=December 1931|volume=20|issue=80|pages=669–671|jstor=30094841}} * {{cite journal|title=Reviewed Work: The Mysterious Universe by James Jeans|journal=Advocate of Peace Through Justice|date=August 1931|volume=93|issue=3|page=178|jstor=20681600}} * {{cite journal|last1=D.|first1=A.|title=Reviewed Work: The Mysterious Universe by J. Jeans|journal=Geography|date=September 1931|volume=16|issue=3|page=238|jstor=40561953}} ===ايڊيشن=== * [[iarchive:b30010305|''The Mysterious Universe'']] (1937 ed.) * ''[[iarchive:mysteriousuniver0000jean|The Mysterious Universe]]'' (1948 ed.) * [https://legamus.eu/blog/?p=988#more-988 Audiobook] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mysterious Universe}} [[زمرو:سائنسي ڪتابون]] [[زمرو:سائنس جو فلسفو]] [[زمرو:طبيعيات جون ڪتابون]] [[Category:1930 non-fiction books]] [[زمرو:ڪتاب]] ==حوالا== {{حوالا}} 4iip5ebp42gkqkej4lhfakf6y0z45mh 368907 368853 2026-03-31T18:35:51Z Memon2025 21315 /* ايڊيشن */ 368907 wikitext text/x-wiki {{short description|1930 book by James Jeans}} {{Other uses|Mysterious universe (disambiguation){{!}}Mysterious universe}} {{Infobox book | name = The Mysterious Universe | author = [[Sir James Jeans]] | illustrator = | image = File:The_Mysterious_Universe_book_cover.jpg | caption = | published = 1930 ([[Cambridge University Press]]) | subject = | isbn = | dewey = 504 | congress = Q171 .J37 | oclc = | pages = 163 | website = }} '''پراسرار ڪائنات''' (اصل نالو انگريزي ۾: The Mysterious Univers) برطانوي فلڪيات دان سر جيمز جينز جي هڪ مشهور سائنسي ڪتاب آهي، جيڪي پهرين ڀيرا 1930ع ۾ ڪيمبرج يونيورسٽي پريس پاران شايع ٿي. آمريڪا ۾، اها ميڪملن پاران شايع ڪئي وئي. '''''The Mysterious Universe''''' is a [[popular science]] book by the British astrophysicist [[Sir James Jeans]], first published in 1930 by the [[Cambridge University Press]]. In the United States, it was published by [[Macmillan Publishers (United States)|Macmillan]]. ==تفصيل== The book is an expanded version of the [[Rede Lecture]] delivered at the [[University of Cambridge]] in 1930.<ref name="jeans1938">Sir James Jeans 1938 (reprint of 1931 edition of 1930 book): ''The Mysterious Universe'', vii.</ref> It begins with a full-page citation of the famous passage in [[Plato]]'s ''[[Republic (Plato)|Republic]]'', Book VII, laying out the [[allegory of the cave]]. The book made frequent reference to the [[Old quantum theory|quantum theory]] of [[radiation]], begun by [[Max Planck]] in 1900, to [[Albert Einstein]]'s [[general relativity]], and to the new theories of [[quantum mechanics]] of [[Werner Heisenberg|Heisenberg]] and [[Schrödinger]], of whose philosophical perplexities the author seemed well aware. A second edition appeared in 1931. The book was reprinted 15 times between 1930 and 1938 and in September 2007 ({{ISBN|978-0548451168}}). ===مواد=== * Foreword * The Dying Sun * The New World of Modern Physics * Matter and Radiation * Relativity and the Ether * Into the Deep Waters * Index There are two pages of photographic plates: * "The Depths of Space," taken with the [[Mount Wilson observatory]]; * "The Diffraction of Light and of Electrons," bearing out the wave nature of [[electron]]s and [[proton]]s predicted by [[Old quantum theory|quantum theory]]. The US edition has woodcut illustrations by the painter [[Walter Tandy Murch]]. ===تنقيد=== The book was denounced by the Cambridge philosopher [[Ludwig Wittgenstein]], "Jeans has written a book called ''The Mysterious Universe'' and I loathe it and call it misleading. Take the title...I might say that the title ''The Mysterious Universe'' includes a kind of idol worship, the idol being Science and the Scientist."<ref>[[Ray Monk|Monk, Ray]]. ''Wittgenstein: The Duty of Genius''. Jonathan Cape Ltd; London. 1990.</ref> ==ٻاهريان ڳنڍڻا== ===تبصرا=== * {{cite web|author1=Weinberg, Steven|authorlink1=Steven Weinberg|title=Steven Weinberg: the 13 best science books for the general reader|url=https://www.theguardian.com/books/2015/apr/03/steven-weinberg-13-best-science-books-general-reader|newspaper=The Guardian|accessdate=18 June 2015|date=3 April 2015}} * {{cite journal|last1=Stetson|first1=Harlan T.|title=Reviewed Work: The Mysterious Universe by James Jeans|journal=Science|date=16 January 1931|volume=73|issue=1881|page=71|jstor=1656043|doi=10.1126/science.73.1881.71|bibcode = 1931Sci....73...71L }} * {{cite journal|last1=Mozley|first1=J. K.|authorlink=John Mozley|title=Reviewed Work: The Mysterious Universe by James Jeans|journal=The Mathematical Gazette|date=May 1931|volume=15|issue=213|pages=395–397|doi=10.2307/3605815|jstor=3605815}} * {{cite journal|last1=Brown|first1=G. B.|title=Reviewed Work: The Mysterious Universe by James Jeans|journal=Philosophy|date=April 1931|volume=6|issue=22|pages=243–245|jstor=3746658|doi=10.1017/s0031819100045290|s2cid=170330761 }} * {{cite journal|last1=G.|first1=H. V.|title=Reviewed Works: The Mysterious Universe by James Jeans; The Stars in Their Courses by James Jeans|journal=Studies: An Irish Quarterly Review|date=December 1931|volume=20|issue=80|pages=669–671|jstor=30094841}} * {{cite journal|title=Reviewed Work: The Mysterious Universe by James Jeans|journal=Advocate of Peace Through Justice|date=August 1931|volume=93|issue=3|page=178|jstor=20681600}} * {{cite journal|last1=D.|first1=A.|title=Reviewed Work: The Mysterious Universe by J. Jeans|journal=Geography|date=September 1931|volume=16|issue=3|page=238|jstor=40561953}} ===ايڊيشن=== * [[iarchive:b30010305|''The Mysterious Universe'']] (1937 ed.) * ''[[iarchive:mysteriousuniver0000jean|The Mysterious Universe]]'' (1948 ed.) * [https://legamus.eu/blog/?p=988#more-988 Audiobook] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mysterious Universe}} [[زمرو:سائنسي ڪتابون]] [[زمرو:سائنس جو فلسفو]] [[زمرو:طبيعيات جون ڪتابون]] [[Category:1930 non-fiction books]] [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] ==حوالا== {{حوالا}} gulepw3t5m4gqel17j7gf6rbcp1uq3x 14 83362 368987 321940 2026-03-31T20:05:56Z Ibne maryam 17680 368987 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سائنس]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ دلچسپي]] m63x88ycmo9xyms6ftdhbn04abturdq 14 84075 368841 327058 2026-03-31T12:04:36Z Ibne maryam 17680 368841 wikitext text/x-wiki [[زمرو:قديم يوناني ڏندڪٿائون]] [[زمرو:جنگي شاعري جون ڪتابون]] arzf8y0wf2eaa0l6e8w6hdpl19jev9k 0 86346 368943 338858 2026-03-31T19:09:47Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368943 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = جرم ۽ سزا | title_orig = Преступление и наказание | translator = | author = [[فيودور دوستووسڪي]] | cover_artist = | country = [[روسي سلطنت|روس]] | language = [[روسي ٻولي|روسي]] | series = | genre = [[ادبي ناول]] | publisher = ''[[The Russian Messenger|روسي مسينجر]]'' | release_date = 1866 (serial); 1867 (book) | pages = 527 | isbn = | dewey = 891.73/3 20 | congress = PG3326 .P7 1993 | oclc = 26399697 | preceded_by = | followed_by = | wikisource = Crime and Punishment | native_wikisource = Преступление и наказание (Достоевский) | orig_lang_code = ru }} جرم ۽ سزا(انگريزي: crime and punishment) ھڪ [[دوستووسڪي]] جو لکيل ناول آ. پہرين دفعو 1866 ۾ ڇپيو. ھي ناول ھڪ نفسياتي اناليسيس آ ھڪ غريب شاگرد رسڪولنيڪوو جو. رسڪولنيڪوو يقين رکندو آ تہ ھو بہتر ماڻهو آ ۽ ھو ڪنو ڪري تو سگهي سٿو حاصل ڪرڻ لاءِ.<ref name="BritannicaCrimePunishment">{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Crime-and-Punishment-novel |title=Crime and Punishment |website=Encyclopædia Britannica |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. |access-date=2025-11-01 |language=en }}</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:روسي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] b5kvreckdlunipydmz1lm00qbbrv6cd 0 88576 368927 349375 2026-03-31T18:51:28Z Memon2025 21315 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 368927 wikitext text/x-wiki {{Short description|1851 novel by Herman Melville}} {{Infobox book | name = موبي ڊڪ يا دا وهيل<br>Moby-Dick; or, The Whale | image = Moby-Dick FE title page.jpg | border = no | caption = "موبي ڊڪ" (ناول) جي پهرين آمريڪي اشاعت، نومبر، 1851ع شايع ٿيو، جو مک صفحو | author = هرمن ميلوائل | country = {{پرچم|آمريڪا}} | language = [[انگريزي ٻولي]] | genre = {{hlist|[[Adventure fiction]]|[[Epic (genre)|epic]]|[[Nautical fiction|sea story]]|[[encyclopedic novel]]}} | publisher = {{plainlist| * [[Richard Bentley (publisher)|Richard Bentley]] (United Kingdom) * [[Harper (publisher)|Harper & Brothers]] (United States)}} | release_date = October 18, 1851 (United Kingdom)<br />November 14, 1851 (United States)<ref>{{cite news |last1=Wizevich |first1=Eli |title=Herman Melville's Great American Novel, 'Moby-Dick,' Only Got Mixed Reviews When It First Hit Bookstores |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/discover-the-origins-and-early-criticism-of-herman-melvilles-great-american-novel-moby-dick-180985272/ |access-date=6 November 2025 |work=Smithsonian Magazine |date=November 14, 2024}}</ref> | illustrator = | dewey = 813.3 | congress = PZ3.M498 Mo3 | wikisource = Moby-Dick (Melville) | pages = 635 (U.S. edition) }} '''موبي ڊڪ''' (<small>Moby-Dick</small>) يا دي وهيل (<small>The Whale</small>) آمريڪي ليکڪ هرمن ميلوائل جو 1851ع جو هڪ رزميه ناول آهي. ڪتاب ملاح اسماعيل جي احاب (وھيل مڇيءَ جي شڪار جي ٻيڙي پيڪوڊ جو ڪپتان) جي موبي ڊڪ، هڪ وڏي اڇي سپرم وهيل جيڪا جهاز جي پوئين سفر تي سندس ٽنگ ڪٽي ڇڏي هئي، جي خلاف انتقام وٺڻ لاءِ جنوني ڳولا جي داستان تي مرڪوز آهي. آمريڪي نشاۃِ ثانيه جي ادب ۾ هڪ عظيم حصو، موبي ڊڪ کي مخلوط جائزي سان شايع ڪيو ويو ته هڪ تجارتي طور تي ناڪام ناول، جيڪو سال1891ع ۾ ليکڪ جي موت جي وقت ڇپائي کان ٻاهر هو. هڪ عظيم آمريڪي ناول جي حيثيت سان ان جي شهرت صرف، ان جي ليکڪ جي پيدائش جي سال 1911ع سان 100 سال پوءِ، 20هين صدي ۾ قائم ٿي. وليم فاڪنر چيو ته هو خواهش ڪري ٿو ته هي ڪتاب هن پاڻ لکيو هجي ۽ ڊي ايڇ لارنس ان کي "دنيا جي عجيب ۽ شاندار ڪتابن مان هڪ" ۽ "سمنڊ جي عظيم ترين ڪتاب" سڏيو. ان جو شروعاتي جملو، "مون کي اسماعيل سڏ"، عالمي ادب جي مشهور ترين جملن مان هڪ آهي. '''''Moby-Dick; or, The Whale''''' is an 1851 [[Epic (genre)|epic]] [[novel]] by American writer [[Herman Melville]]. The book centers on the sailor [[Ishmael (Moby-Dick)|Ishmael]]'s narrative of the maniacal quest of [[Captain Ahab|Ahab]], captain of the [[whaler|whaling ship]] ''[[Pequod (Moby-Dick)|Pequod]]'', for vengeance against [[Moby Dick (whale)|Moby Dick]], the giant white [[sperm whale]] that bit off his leg on the ship's previous voyage. A contribution to the literature of the [[American Renaissance (literature)|American Renaissance]], ''Moby-Dick'' was published to mixed reviews, was a commercial failure, and was out of print at the time of the author's death in 1891. Its reputation as a [[Great American Novel]] was established only in the 20th century, after the 1919 centennial of its author's birth. [[William Faulkner]] said he wished he had written the book himself,<ref>Faulkner (1927)</ref> and [[D. H. Lawrence]] called it "one of the strangest and most wonderful books in the world" and "the greatest book of the sea ever written".<ref>Lawrence (1923), 168</ref> Its [[opening sentence]], "Call me Ishmael", is among world literature's most famous.<ref>Buell (2014), 362 note.</ref> Melville began writing ''Moby-Dick'' in February 1850 and finished 18 months later, a year after he had anticipated. Melville drew on his experience as a common sailor from 1841 to 1844, including on whalers, and on wide reading in whaling literature. The white whale is modeled on a notoriously hard-to-catch albino whale [[Mocha Dick]], and the book's ending is based on the sinking of the whaleship ''[[Essex (whaleship)|Essex]]'' in 1820. The detailed and realistic descriptions of [[sailing]], [[whale hunting]] and of extracting [[whale oil]], as well as life aboard ship among a culturally diverse crew, are mixed with exploration of [[Social class in the United States|class]] and [[social status]], good and evil, and the [[existence of God]]. The book's literary influences include [[Shakespeare]], [[Thomas Carlyle]], [[Sir Thomas Browne]] and the [[Bible]]. In addition to [[narrative]] prose, Melville uses styles and [[literary device]]s ranging from songs, poetry, and catalogs to Shakespearean [[stage direction]]s, [[Soliloquy|soliloquies]], and [[aside]]s. In August 1850, with the manuscript perhaps half finished, he met [[Nathaniel Hawthorne]] and was deeply impressed by his ''[[Mosses from an Old Manse]]'', which he [[Hawthorne and His Mosses|compared to Shakespeare]] in its cosmic ambitions. This encounter may have inspired him to revise and deepen ''Moby-Dick'', which is dedicated to Hawthorne, "in token of my admiration for his genius". The book was first published (in three volumes) as ''The Whale'' in London in October 1851, and under its definitive title, ''Moby-Dick; or, The Whale'', in a single-volume edition in New York in November. The London publisher, [[Richard Bentley (publisher)|Richard Bentley]], censored or changed sensitive passages; Melville made revisions as well, including a last-minute change of the title for the New York edition. The whale, however, appears in the text of both editions as "Moby Dick", without the hyphen.<ref>Tanselle (1988) "Editorial Appendix", 810–12</ref> Reviewers in Britain were largely favorable,<ref name="Parker 1988, 702"/> though some objected that the tale seemed to be told by a narrator who perished with the ship, as the British edition lacked the epilogue recounting Ishmael's survival. American reviewers were more hostile.<ref>Parker (1988), 721–722</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ناول]] [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] cva61g9xbwrcj31ubji1fko4uasigd2 369061 368927 2026-04-01T09:19:40Z Memon2025 21315 369061 wikitext text/x-wiki {{Short description|1851 novel by Herman Melville}} {{Infobox book | name = موبي ڊڪ يا دا وهيل<br>Moby-Dick; or, The Whale | image = Moby-Dick FE title page.jpg | border = no | caption = "موبي ڊڪ" (ناول) جي پهرين آمريڪي اشاعت، نومبر، 1851ع شايع ٿيو، جو مک صفحو | author = هرمن ميلوائل | country = {{پرچم|آمريڪا}} | language = [[انگريزي ٻولي]] | genre = {{hlist|[[Adventure fiction]]|[[Epic (genre)|epic]]|[[Nautical fiction|sea story]]|[[encyclopedic novel]]}} | publisher = {{plainlist| * [[Richard Bentley (publisher)|Richard Bentley]] (United Kingdom) * [[Harper (publisher)|Harper & Brothers]] (United States)}} | release_date = October 18, 1851 (United Kingdom)<br />November 14, 1851 (United States)<ref>{{cite news |last1=Wizevich |first1=Eli |title=Herman Melville's Great American Novel, 'Moby-Dick,' Only Got Mixed Reviews When It First Hit Bookstores |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/discover-the-origins-and-early-criticism-of-herman-melvilles-great-american-novel-moby-dick-180985272/ |access-date=6 November 2025 |work=Smithsonian Magazine |date=November 14, 2024}}</ref> | illustrator = | dewey = 813.3 | congress = PZ3.M498 Mo3 | wikisource = Moby-Dick (Melville) | pages = 635 (U.S. edition) }} '''موبي ڊڪ''' (<small>Moby-Dick</small>) يا دي وهيل (<small>The Whale</small>) آمريڪي ليکڪ هرمن ميلوائل جو 1851ع جو هڪ رزميه ناول آهي. ڪتاب ملاح اسماعيل جي احاب (وھيل مڇيءَ جي شڪار جي ٻيڙي پيڪوڊ جو ڪپتان) جي موبي ڊڪ، هڪ وڏي اڇي سپرم وهيل جيڪا جهاز جي پوئين سفر تي سندس ٽنگ ڪٽي ڇڏي هئي، جي خلاف انتقام وٺڻ لاءِ جنوني ڳولا جي داستان تي مرڪوز آهي. آمريڪي نشاۃِ ثانيه جي ادب ۾ هڪ عظيم حصو، موبي ڊڪ کي مخلوط جائزي سان شايع ڪيو ويو ته هڪ تجارتي طور تي ناڪام ناول، جيڪو سال1891ع ۾ ليکڪ جي موت جي وقت ڇپائي کان ٻاهر هو. هڪ عظيم آمريڪي ناول جي حيثيت سان ان جي شهرت صرف، ان جي ليکڪ جي پيدائش جي سال <small>1911</small>ع سان <small>100</small> سال پوءِ، <small>20</small>هين صدي ۾ قائم ٿي. وليم فاڪنر چيو ته هو خواهش ڪري ٿو ته هي ڪتاب هن پاڻ لکيو هجي<ref>Faulkner (1927)</ref> ۽ ڊي ايڇ لارنس ان کي "دنيا جي عجيب ۽ شاندار ڪتابن مان هڪ" ۽ "سمنڊ جي عظيم ترين ڪتاب" سڏيو.<ref>Lawrence (1923), 168</ref> ان جو شروعاتي جملو، "مون کي اسماعيل سڏ"، عالمي ادب جي مشهور ترين جملن مان هڪ آهي.<ref>Buell (2014), 362 note.</ref> Melville began writing ''Moby-Dick'' in February 1850 and finished 18 months later, a year after he had anticipated. Melville drew on his experience as a common sailor from 1841 to 1844, including on whalers, and on wide reading in whaling literature. The white whale is modeled on a notoriously hard-to-catch albino whale [[Mocha Dick]], and the book's ending is based on the sinking of the whaleship ''[[Essex (whaleship)|Essex]]'' in 1820. The detailed and realistic descriptions of [[sailing]], [[whale hunting]] and of extracting [[whale oil]], as well as life aboard ship among a culturally diverse crew, are mixed with exploration of [[Social class in the United States|class]] and [[social status]], good and evil, and the [[existence of God]]. The book's literary influences include [[Shakespeare]], [[Thomas Carlyle]], [[Sir Thomas Browne]] and the [[Bible]]. In addition to [[narrative]] prose, Melville uses styles and [[literary device]]s ranging from songs, poetry, and catalogs to Shakespearean [[stage direction]]s, [[Soliloquy|soliloquies]], and [[aside]]s. In August 1850, with the manuscript perhaps half finished, he met [[Nathaniel Hawthorne]] and was deeply impressed by his ''[[Mosses from an Old Manse]]'', which he [[Hawthorne and His Mosses|compared to Shakespeare]] in its cosmic ambitions. This encounter may have inspired him to revise and deepen ''Moby-Dick'', which is dedicated to Hawthorne, "in token of my admiration for his genius". The book was first published (in three volumes) as ''The Whale'' in London in October 1851, and under its definitive title, ''Moby-Dick; or, The Whale'', in a single-volume edition in New York in November. The London publisher, [[Richard Bentley (publisher)|Richard Bentley]], censored or changed sensitive passages; Melville made revisions as well, including a last-minute change of the title for the New York edition. The whale, however, appears in the text of both editions as "Moby Dick", without the hyphen.<ref>Tanselle (1988) "Editorial Appendix", 810–12</ref> Reviewers in Britain were largely favorable,<ref name="Parker 1988, 702"/> though some objected that the tale seemed to be told by a narrator who perished with the ship, as the British edition lacked the epilogue recounting Ishmael's survival. American reviewers were more hostile.<ref>Parker (1988), 721–722</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ناول]] [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] a93mor7laddd4v4su77tcp0ugi9mkpc 369062 369061 2026-04-01T09:30:20Z Memon2025 21315 369062 wikitext text/x-wiki {{Short description|1851 novel by Herman Melville}} {{Infobox book | name = موبي ڊڪ يا دا وهيل<br>Moby-Dick; or, The Whale | image = Moby-Dick FE title page.jpg | border = no | caption = "موبي ڊڪ" (ناول) جي پهرين آمريڪي اشاعت، نومبر، 1851ع شايع ٿيو، جو مک صفحو | author = هرمن ميلوائل | country = {{پرچم|آمريڪا}} | language = [[انگريزي ٻولي]] | genre = {{hlist|[[Adventure fiction]]|[[Epic (genre)|epic]]|[[Nautical fiction|sea story]]|[[encyclopedic novel]]}} | publisher = {{plainlist| * [[Richard Bentley (publisher)|Richard Bentley]] (United Kingdom) * [[Harper (publisher)|Harper & Brothers]] (United States)}} | release_date = October 18, 1851 (United Kingdom)<br />November 14, 1851 (United States)<ref>{{cite news |last1=Wizevich |first1=Eli |title=Herman Melville's Great American Novel, 'Moby-Dick,' Only Got Mixed Reviews When It First Hit Bookstores |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/discover-the-origins-and-early-criticism-of-herman-melvilles-great-american-novel-moby-dick-180985272/ |access-date=6 November 2025 |work=Smithsonian Magazine |date=November 14, 2024}}</ref> | illustrator = | dewey = 813.3 | congress = PZ3.M498 Mo3 | wikisource = Moby-Dick (Melville) | pages = 635 (U.S. edition) }} '''موبي ڊڪ''' (<small>Moby-Dick</small>) يا دي وهيل (<small>The Whale</small>) آمريڪي ليکڪ هرمن ميلوائل جو 1851ع جو هڪ رزميه ناول آهي. ڪتاب ملاح اسماعيل جي احاب (وھيل مڇيءَ جي شڪار جي ٻيڙي پيڪوڊ جو ڪپتان) جي موبي ڊڪ، هڪ وڏي اڇي سپرم وهيل جيڪا جهاز جي پوئين سفر تي سندس ٽنگ ڪٽي ڇڏي هئي، جي خلاف انتقام وٺڻ لاءِ جنوني ڳولا جي داستان تي مرڪوز آهي. آمريڪي نشاۃِ ثانيه جي ادب ۾ هڪ عظيم حصو، موبي ڊڪ کي مخلوط جائزي سان شايع ڪيو ويو ته هڪ تجارتي طور تي ناڪام ناول، جيڪو سال1891ع ۾ ليکڪ جي موت جي وقت ڇپائي کان ٻاهر هو. هڪ عظيم آمريڪي ناول جي حيثيت سان ان جي شهرت صرف، ان جي ليکڪ جي پيدائش جي سال <small>1911</small>ع سان <small>100</small> سال پوءِ، <small>20</small>هين صدي ۾ قائم ٿي. وليم فاڪنر چيو ته هو خواهش ڪري ٿو ته هي ڪتاب هن پاڻ لکيو هجي<ref>Faulkner (1927)</ref> ۽ ڊي ايڇ لارنس ان کي "دنيا جي عجيب ۽ شاندار ڪتابن مان هڪ" ۽ "سمنڊ جي عظيم ترين ڪتاب" سڏيو.<ref>Lawrence (1923), 168</ref> ان جو شروعاتي جملو، "مون کي اسماعيل سڏ"، عالمي ادب جي مشهور ترين جملن مان هڪ آهي.<ref>Buell (2014), 362 note.</ref> ميلويل فيبروري 1850 ۾ موبي-ڊڪ لکڻ شروع ڪيو ۽ 18 مهينن بعد ختم ڪيو، هڪ سال بعد جڏهن هن توقع ڪئي هئي. ميلويل 1841 کان 1844 تائين هڪ عام ملاح جي حيثيت سان پنهنجي تجربي تي ڌيان ڏنو، جنهن ۾ وهيلرز تي ۽ وهيل ادب ۾ وسيع پڙهڻ شامل آهي. اڇي وهيل هڪ بدنام زمانه طور تي پڪڙڻ ۾ مشڪل البينو وهيل موچا ڊڪ تي ٺهيل آهي ۽ ڪتاب جو اختتام 1820 ۾ وهيل شپ ايسڪس جي ٻڏڻ تي ٻڌل آهي. سيلنگ، وهيل جي شڪار ۽ وهيل تيل ڪڍڻ، انهي سان گڏ هڪ ثقافتي طور تي متنوع عملدار جي وچ ۾ ٻيڙي تي زندگي جي تفصيلي ۽ حقيقي وضاحت، طبقي ۽ سماجي حيثيت، سٺي ۽ برائي ۽ خدا جي وجود جي ڳولا سان ملايو ويو آهي. ڪتاب جي ادبي اثرات ۾ شيڪسپيئر، ٿامس ڪارلائل، سر ٿامس براؤن ۽ بائيبل شامل آهن. داستاني نثر کان علاوه، ميلويل انداز ۽ ادبي ڊوائيسز استعمال ڪري ٿو جيڪي گيت، شاعري، ۽ ڪيٽلاگ کان وٺي شيڪسپيئر جي اسٽيج هدايتن، سوليلوڪوئيز، ۽ سائڊس تائين آهن. آگسٽ 1850ع ۾، جڏهن مسودو شايد اڌ مڪمل ٿي چڪو هو، هو نٿنيل هاٿورن سان مليو ۽ سندس "ماسز فرام اين اولڊ مينس" کان تمام گهڻو متاثر ٿيو، جنهن کي هن شيڪسپيئر سان ان جي ڪائناتي عزائم ۾ مقابلو ڪيو. شايد هن ملاقات هن کي موبي ڊڪ کي نظرثاني ۽ گہرا ڪرڻ لاءِ متاثر ڪيو هجي، جيڪو هاٿورن لاءِ وقف آهي، "سندس ذهانت جي تعريف جي علامت طور". ڪتاب پهريون ڀيرو (ٽن جلدن ۾) آڪٽوبر <small>1851</small>ع ۾ لنڊن ۾ "دي وهيل" جي نالي سان ۽ ان جي حتمي عنوان، "موبي ڊڪ" يا "دي وهيل"، نومبر ۾ نيويارڪ ۾ هڪ جلد واري ايڊيشن ۾ شايع ٿيو. لنڊن جي پبلشر، رچرڊ بينٽلي، حساس اقتباسات کي سينسر ڪيو يا تبديل ڪيو؛ ميلويل پڻ ترميمون ڪيون، جنهن ۾ نيويارڪ ايڊيشن لاءِ عنوان جي آخري منٽ ۾ تبديلي شامل آهي. بهرحال، وهيل ٻنهي ايڊيشن جي متن ۾ هائفن کان سواءِ "موبي ڊڪ" جي نالي سان ظاهر ٿئي ٿي.<ref>Tanselle (1988) "Editorial Appendix", 810–12</ref> برطانيه ۾ نظرثاني ڪندڙ وڏي حد تائين حق ۾ هئا، جيتوڻيڪ ڪجهه اعتراض ڪيو ته اهو قصو هڪ راوي طرفان ٻڌايو ويو هو جيڪو جهاز سان گڏ فوت ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته برطانوي ايڊيشن ۾ اسماعيل جي بقا جو ذڪر ڪندڙ اختتامي حصو نه هو. آمريڪي نظرثاني ڪندڙ وڌيڪ مخالف هئا.<ref>Parker (1988), 721–722</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ناول]] [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] c0poi5pzalwjfeftkg2jeh6xowe7uu8 369063 369062 2026-04-01T09:38:21Z Memon2025 21315 369063 wikitext text/x-wiki {{Short description|1851 novel by Herman Melville}} {{Infobox book | name = موبي ڊڪ يا دا وهيل<br>Moby-Dick; or, The Whale | image = Moby-Dick FE title page.jpg | border = no | caption = "موبي ڊڪ" (ناول) جي پهرين آمريڪي اشاعت، نومبر، 1851ع شايع ٿيو، جو مک صفحو | author = هرمن ميلوائل | country = {{پرچم|آمريڪا}} | language = [[انگريزي ٻولي]] | genre = {{hlist|ايڊونچر فڪشن|رزميه سمنڊ جي ڪهاڻي| انسائيڪلوپيڊڪ ناول}} | publisher = {{plainlist| *رچرڊ بينٽلي (برطانيه) * هارپر ۽ برادرز (آمريڪا)}} | release_date = 18 آڪٽوبر، 1851ع (برطانيه)<br />14 نومبر 1851ع (آمريڪا)<ref>{{cite news |last1=Wizevich |first1=Eli |title=Herman Melville's Great American Novel, 'Moby-Dick,' Only Got Mixed Reviews When It First Hit Bookstores |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/discover-the-origins-and-early-criticism-of-herman-melvilles-great-american-novel-moby-dick-180985272/ |access-date=6 November 2025 |work=Smithsonian Magazine |date=November 14, 2024}}</ref> | illustrator = | dewey = 813.3 | congress = PZ3.M498 Mo3 | wikisource = Moby-Dick (Melville) | pages = 635 (آمريڪا ايڊيشن) }}'''موبي ڊڪ''' (<small>Moby-Dick</small>) يا دي وهيل (<small>The Whale</small>) آمريڪي ليکڪ هرمن ميلوائل جو 1851ع جو هڪ رزميه ناول آهي. ڪتاب ملاح اسماعيل جي احاب (وھيل مڇيءَ جي شڪار جي ٻيڙي پيڪوڊ جو ڪپتان) جي موبي ڊڪ، هڪ وڏي اڇي سپرم وهيل جيڪا جهاز جي پوئين سفر تي سندس ٽنگ ڪٽي ڇڏي هئي، جي خلاف انتقام وٺڻ لاءِ جنوني ڳولا جي داستان تي مرڪوز آهي. آمريڪي نشاۃِ ثانيه جي ادب ۾ هڪ عظيم حصو، موبي ڊڪ کي مخلوط جائزي سان شايع ڪيو ويو ته هڪ تجارتي طور تي ناڪام ناول، جيڪو سال1891ع ۾ ليکڪ جي موت جي وقت ڇپائي کان ٻاهر هو. هڪ عظيم آمريڪي ناول جي حيثيت سان ان جي شهرت صرف، ان جي ليکڪ جي پيدائش جي سال <small>1911</small>ع سان <small>100</small> سال پوءِ، <small>20</small>هين صدي ۾ قائم ٿي. وليم فاڪنر چيو ته هو خواهش ڪري ٿو ته هي ڪتاب هن پاڻ لکيو هجي<ref>Faulkner (1927)</ref> ۽ ڊي ايڇ لارنس ان کي "دنيا جي عجيب ۽ شاندار ڪتابن مان هڪ" ۽ "سمنڊ جي عظيم ترين ڪتاب" سڏيو.<ref>Lawrence (1923), 168</ref> ان جو شروعاتي جملو، "مون کي اسماعيل سڏ"، عالمي ادب جي مشهور ترين جملن مان هڪ آهي.<ref>Buell (2014), 362 note.</ref> ميلويل فيبروري 1850 ۾ موبي-ڊڪ لکڻ شروع ڪيو ۽ 18 مهينن بعد ختم ڪيو، هڪ سال بعد جڏهن هن توقع ڪئي هئي. ميلويل 1841 کان 1844 تائين هڪ عام ملاح جي حيثيت سان پنهنجي تجربي تي ڌيان ڏنو، جنهن ۾ وهيلرز تي ۽ وهيل ادب ۾ وسيع پڙهڻ شامل آهي. اڇي وهيل هڪ بدنام زمانه طور تي پڪڙڻ ۾ مشڪل البينو وهيل موچا ڊڪ تي ٺهيل آهي ۽ ڪتاب جو اختتام 1820 ۾ وهيل شپ ايسڪس جي ٻڏڻ تي ٻڌل آهي. سيلنگ، وهيل جي شڪار ۽ وهيل تيل ڪڍڻ، انهي سان گڏ هڪ ثقافتي طور تي متنوع عملدار جي وچ ۾ ٻيڙي تي زندگي جي تفصيلي ۽ حقيقي وضاحت، طبقي ۽ سماجي حيثيت، سٺي ۽ برائي ۽ خدا جي وجود جي ڳولا سان ملايو ويو آهي. ڪتاب جي ادبي اثرات ۾ شيڪسپيئر، ٿامس ڪارلائل، سر ٿامس براؤن ۽ بائيبل شامل آهن. داستاني نثر کان علاوه، ميلويل انداز ۽ ادبي ڊوائيسز استعمال ڪري ٿو جيڪي گيت، شاعري، ۽ ڪيٽلاگ کان وٺي شيڪسپيئر جي اسٽيج هدايتن، سوليلوڪوئيز، ۽ سائڊس تائين آهن. آگسٽ 1850ع ۾، جڏهن مسودو شايد اڌ مڪمل ٿي چڪو هو، هو نٿنيل هاٿورن سان مليو ۽ سندس "ماسز فرام اين اولڊ مينس" کان تمام گهڻو متاثر ٿيو، جنهن کي هن شيڪسپيئر سان ان جي ڪائناتي عزائم ۾ مقابلو ڪيو. شايد هن ملاقات هن کي موبي ڊڪ کي نظرثاني ۽ گہرا ڪرڻ لاءِ متاثر ڪيو هجي، جيڪو هاٿورن لاءِ وقف آهي، "سندس ذهانت جي تعريف جي علامت طور". ڪتاب پهريون ڀيرو (ٽن جلدن ۾) آڪٽوبر <small>1851</small>ع ۾ لنڊن ۾ "دي وهيل" جي نالي سان ۽ ان جي حتمي عنوان، "موبي ڊڪ" يا "دي وهيل"، نومبر ۾ نيويارڪ ۾ هڪ جلد واري ايڊيشن ۾ شايع ٿيو. لنڊن جي پبلشر، رچرڊ بينٽلي، حساس اقتباسات کي سينسر ڪيو يا تبديل ڪيو؛ ميلويل پڻ ترميمون ڪيون، جنهن ۾ نيويارڪ ايڊيشن لاءِ عنوان جي آخري منٽ ۾ تبديلي شامل آهي. بهرحال، وهيل ٻنهي ايڊيشن جي متن ۾ هائفن کان سواءِ "موبي ڊڪ" جي نالي سان ظاهر ٿئي ٿي.<ref>Tanselle (1988) "Editorial Appendix", 810–12</ref> برطانيه ۾ نظرثاني ڪندڙ وڏي حد تائين حق ۾ هئا، جيتوڻيڪ ڪجهه اعتراض ڪيو ته اهو قصو هڪ راوي طرفان ٻڌايو ويو هو جيڪو جهاز سان گڏ فوت ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته برطانوي ايڊيشن ۾ اسماعيل جي بقا جو ذڪر ڪندڙ اختتامي حصو نه هو. آمريڪي نظرثاني ڪندڙ وڌيڪ مخالف هئا.<ref>Parker (1988), 721–722</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ناول]] [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] 486rpy8uuzvdcjgn51xv4prib4qbir1 369064 369063 2026-04-01T09:40:52Z Memon2025 21315 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 369064 wikitext text/x-wiki {{Short description|1851 novel by Herman Melville}} {{Infobox book | name = موبي ڊڪ يا دا وهيل<br>Moby-Dick; or, The Whale | image = Moby-Dick FE title page.jpg | border = no | caption = "موبي ڊڪ" (ناول) جي پهرين آمريڪي اشاعت، نومبر، 1851ع شايع ٿيو، جو مک صفحو | author = هرمن ميلوائل | country = {{پرچم|آمريڪا}} | language = [[انگريزي ٻولي]] | genre = {{hlist|ايڊونچر فڪشن|رزميه سمنڊ جي ڪهاڻي| انسائيڪلوپيڊڪ ناول}} | publisher = {{plainlist| *رچرڊ بينٽلي (برطانيه) * هارپر ۽ برادرز (آمريڪا)}} | release_date = 18 آڪٽوبر، 1851ع (برطانيه)<br />14 نومبر 1851ع (آمريڪا)<ref>{{cite news |last1=Wizevich |first1=Eli |title=Herman Melville's Great American Novel, 'Moby-Dick,' Only Got Mixed Reviews When It First Hit Bookstores |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/discover-the-origins-and-early-criticism-of-herman-melvilles-great-american-novel-moby-dick-180985272/ |access-date=6 November 2025 |work=Smithsonian Magazine |date=November 14, 2024}}</ref> | illustrator = | dewey = 813.3 | congress = PZ3.M498 Mo3 | wikisource = Moby-Dick (Melville) | pages = 635 (آمريڪا ايڊيشن) }}'''موبي ڊڪ''' (<small>Moby-Dick</small>) يا دي وهيل (<small>The Whale</small>) آمريڪي ليکڪ هرمن ميلوائل جو 1851ع جو هڪ رزميه ناول آهي. ڪتاب ملاح اسماعيل جي احاب (وھيل مڇيءَ جي شڪار جي ٻيڙي پيڪوڊ جو ڪپتان) جي موبي ڊڪ، هڪ وڏي اڇي سپرم وهيل جيڪا جهاز جي پوئين سفر تي سندس ٽنگ ڪٽي ڇڏي هئي، جي خلاف انتقام وٺڻ لاءِ جنوني ڳولا جي داستان تي مرڪوز آهي. آمريڪي نشاۃِ ثانيه جي ادب ۾ هڪ عظيم حصو، موبي ڊڪ کي مخلوط جائزي سان شايع ڪيو ويو ته هڪ تجارتي طور تي ناڪام ناول، جيڪو سال1891ع ۾ ليکڪ جي موت جي وقت ڇپائي کان ٻاهر هو. هڪ عظيم آمريڪي ناول جي حيثيت سان ان جي شهرت صرف، ان جي ليکڪ جي پيدائش جي سال <small>1911</small>ع سان <small>100</small> سال پوءِ، <small>20</small>هين صدي ۾ قائم ٿي. وليم فاڪنر چيو ته هو خواهش ڪري ٿو ته هي ڪتاب هن پاڻ لکيو هجي<ref>Faulkner (1927)</ref> ۽ ڊي ايڇ لارنس ان کي "دنيا جي عجيب ۽ شاندار ڪتابن مان هڪ" ۽ "سمنڊ جي عظيم ترين ڪتاب" سڏيو.<ref>Lawrence (1923), 168</ref> ان جو شروعاتي جملو، "مون کي اسماعيل سڏ"، عالمي ادب جي مشهور ترين جملن مان هڪ آهي.<ref>Buell (2014), 362 note.</ref> ميلويل فيبروري 1850 ۾ موبي-ڊڪ لکڻ شروع ڪيو ۽ 18 مهينن بعد ختم ڪيو، هڪ سال بعد جڏهن هن توقع ڪئي هئي. ميلويل 1841 کان 1844 تائين هڪ عام ملاح جي حيثيت سان پنهنجي تجربي تي ڌيان ڏنو، جنهن ۾ وهيلرز تي ۽ وهيل ادب ۾ وسيع پڙهڻ شامل آهي. اڇي وهيل هڪ بدنام زمانه طور تي پڪڙڻ ۾ مشڪل البينو وهيل موچا ڊڪ تي ٺهيل آهي ۽ ڪتاب جو اختتام 1820 ۾ وهيل شپ ايسڪس جي ٻڏڻ تي ٻڌل آهي. سيلنگ، وهيل جي شڪار ۽ وهيل تيل ڪڍڻ، انهي سان گڏ هڪ ثقافتي طور تي متنوع عملدار جي وچ ۾ ٻيڙي تي زندگي جي تفصيلي ۽ حقيقي وضاحت، طبقي ۽ سماجي حيثيت، سٺي ۽ برائي ۽ خدا جي وجود جي ڳولا سان ملايو ويو آهي. ڪتاب جي ادبي اثرات ۾ شيڪسپيئر، ٿامس ڪارلائل، سر ٿامس براؤن ۽ بائيبل شامل آهن. داستاني نثر کان علاوه، ميلويل انداز ۽ ادبي ڊوائيسز استعمال ڪري ٿو جيڪي گيت، شاعري، ۽ ڪيٽلاگ کان وٺي شيڪسپيئر جي اسٽيج هدايتن، سوليلوڪوئيز، ۽ سائڊس تائين آهن. آگسٽ 1850ع ۾، جڏهن مسودو شايد اڌ مڪمل ٿي چڪو هو، هو نٿنيل هاٿورن سان مليو ۽ سندس "ماسز فرام اين اولڊ مينس" کان تمام گهڻو متاثر ٿيو، جنهن کي هن شيڪسپيئر سان ان جي ڪائناتي عزائم ۾ مقابلو ڪيو. شايد هن ملاقات هن کي موبي ڊڪ کي نظرثاني ۽ گہرا ڪرڻ لاءِ متاثر ڪيو هجي، جيڪو هاٿورن لاءِ وقف آهي، "سندس ذهانت جي تعريف جي علامت طور". ڪتاب پهريون ڀيرو (ٽن جلدن ۾) آڪٽوبر <small>1851</small>ع ۾ لنڊن ۾ "دي وهيل" جي نالي سان ۽ ان جي حتمي عنوان، "موبي ڊڪ" يا "دي وهيل"، نومبر ۾ نيويارڪ ۾ هڪ جلد واري ايڊيشن ۾ شايع ٿيو. لنڊن جي پبلشر، رچرڊ بينٽلي، حساس اقتباسات کي سينسر ڪيو يا تبديل ڪيو؛ ميلويل پڻ ترميمون ڪيون، جنهن ۾ نيويارڪ ايڊيشن لاءِ عنوان جي آخري منٽ ۾ تبديلي شامل آهي. بهرحال، وهيل ٻنهي ايڊيشن جي متن ۾ هائفن کان سواءِ "موبي ڊڪ" جي نالي سان ظاهر ٿئي ٿي.<ref>Tanselle (1988) "Editorial Appendix", 810–12</ref> برطانيه ۾ نظرثاني ڪندڙ وڏي حد تائين حق ۾ هئا، جيتوڻيڪ ڪجهه اعتراض ڪيو ته اهو قصو هڪ راوي طرفان ٻڌايو ويو هو جيڪو جهاز سان گڏ فوت ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته برطانوي ايڊيشن ۾ اسماعيل جي بقا جو ذڪر ڪندڙ اختتامي حصو نه هو. آمريڪي نظرثاني ڪندڙ وڌيڪ مخالف هئا.<ref>Parker (1988), 721–722</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Autres projets|wikiquote = Moby Dick}} === Articles connexes === * ''[[Livyatan]]'', cachalot du [[Miocène]] dont un fossile a été découvert en 2008 au [[Pérou]]. * [[Cétologie]] === Liens externes === * E.-D. Forgues, ''Moby Dick, la chasse à la baleine, scènes de mer'', article paru dans la ''Revue des deux Mondes'', 1853, premier trimestre, {{p.}}491-515. [[s:Moby Dick, la chasse à la baleine|Texte sur wikisource]] * [[Maurice Blanchot]], « Le secret de Melville », ''Journal des débats politiques et littéraires'', sept. 1941 (consultable sur [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5101165/f3] [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5101165/f3 Gallica]). * [http://www.lekti-ecriture.com/blogs/alamblog/index.php/post/2007/03/09/302-une-baleine-au-contadour-par-gerard-allibert Site évoquant l'adaptation de Marguerite Gay] [[Catégorie:Moby Dick| ]] [[Catégorie:Roman américain paru en 1851]] [[Catégorie:Roman américain adapté à l'opéra]] [[Catégorie:Roman se déroulant à bord d'un bateau]] [[Catégorie:Roman américain adapté au cinéma]] [[Catégorie:Roman américain adapté à la radio]] [[Catégorie:Roman américain adapté à la télévision]] [[Catégorie:Roman américain adapté en bande dessinée]] [[Catégorie:Roman pour l'enfance et la jeunesse]] [[Catégorie:Roman se déroulant au Massachusetts]] [[Catégorie:Cétacé dans la littérature]] [[Catégorie:Pêche dans la littérature]] [[Catégorie:Naufrage dans la fiction]] [[زمرو:ناول]] [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] fnix35s4hqy9eqxciu1i3kz5fl2319q 369065 369064 2026-04-01T09:56:34Z Memon2025 21315 369065 wikitext text/x-wiki {{Short description|1851 novel by Herman Melville}} {{Infobox book | name = موبي ڊڪ يا دا وهيل<br>Moby-Dick; or, The Whale | image = Moby-Dick FE title page.jpg | border = no | caption = "موبي ڊڪ" (ناول) جي پهرين آمريڪي اشاعت، نومبر، 1851ع شايع ٿيو، جو مک صفحو | author = هرمن ميلوائل | country = {{پرچم|آمريڪا}} | language = [[انگريزي ٻولي]] | genre = {{hlist|ايڊونچر فڪشن|رزميه سمنڊ جي ڪهاڻي| انسائيڪلوپيڊڪ ناول}} | publisher = {{plainlist| *رچرڊ بينٽلي (برطانيه) * هارپر ۽ برادرز (آمريڪا)}} | release_date = 18 آڪٽوبر، 1851ع (برطانيه)<br />14 نومبر 1851ع (آمريڪا)<ref>{{cite news |last1=Wizevich |first1=Eli |title=Herman Melville's Great American Novel, 'Moby-Dick,' Only Got Mixed Reviews When It First Hit Bookstores |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/discover-the-origins-and-early-criticism-of-herman-melvilles-great-american-novel-moby-dick-180985272/ |access-date=6 November 2025 |work=Smithsonian Magazine |date=November 14, 2024}}</ref> | illustrator = | dewey = 813.3 | congress = PZ3.M498 Mo3 | wikisource = Moby-Dick (Melville) | pages = 635 (آمريڪا ايڊيشن) }}'''موبي ڊڪ''' (<small>Moby-Dick</small>) يا دي وهيل (<small>The Whale</small>) آمريڪي ليکڪ هرمن ميلوائل جو 1851ع جو هڪ رزميه ناول آهي. ڪتاب ملاح اسماعيل جي احاب (وھيل مڇيءَ جي شڪار جي ٻيڙي پيڪوڊ جو ڪپتان) جي موبي ڊڪ، هڪ وڏي اڇي سپرم وهيل جيڪا جهاز جي پوئين سفر تي سندس ٽنگ ڪٽي ڇڏي هئي، جي خلاف انتقام وٺڻ لاءِ جنوني ڳولا جي داستان تي مرڪوز آهي. آمريڪي نشاۃِ ثانيه جي ادب ۾ هڪ عظيم حصو، موبي ڊڪ کي مخلوط جائزي سان شايع ڪيو ويو ته هڪ تجارتي طور تي ناڪام ناول، جيڪو سال1891ع ۾ ليکڪ جي موت جي وقت ڇپائي کان ٻاهر هو. هڪ عظيم آمريڪي ناول جي حيثيت سان ان جي شهرت صرف، ان جي ليکڪ جي پيدائش جي سال <small>1911</small>ع سان <small>100</small> سال پوءِ، <small>20</small>هين صدي ۾ قائم ٿي. وليم فاڪنر چيو ته هو خواهش ڪري ٿو ته هي ڪتاب هن پاڻ لکيو هجي<ref>Faulkner (1927)</ref> ۽ ڊي ايڇ لارنس ان کي "دنيا جي عجيب ۽ شاندار ڪتابن مان هڪ" ۽ "سمنڊ جي عظيم ترين ڪتاب" سڏيو.<ref>Lawrence (1923), 168</ref> ان جو شروعاتي جملو، "مون کي اسماعيل سڏ"، عالمي ادب جي مشهور ترين جملن مان هڪ آهي.<ref>Buell (2014), 362 note.</ref> ميلويل فيبروري 1850 ۾ موبي-ڊڪ لکڻ شروع ڪيو ۽ 18 مهينن بعد ختم ڪيو، هڪ سال بعد جڏهن هن توقع ڪئي هئي. ميلويل 1841 کان 1844 تائين هڪ عام ملاح جي حيثيت سان پنهنجي تجربي تي ڌيان ڏنو، جنهن ۾ وهيلرز تي ۽ وهيل ادب ۾ وسيع پڙهڻ شامل آهي. اڇي وهيل هڪ بدنام زمانه طور تي پڪڙڻ ۾ مشڪل البينو وهيل موچا ڊڪ تي ٺهيل آهي ۽ ڪتاب جو اختتام 1820 ۾ وهيل شپ ايسڪس جي ٻڏڻ تي ٻڌل آهي. سيلنگ، وهيل جي شڪار ۽ وهيل تيل ڪڍڻ، انهي سان گڏ هڪ ثقافتي طور تي متنوع عملدار جي وچ ۾ ٻيڙي تي زندگي جي تفصيلي ۽ حقيقي وضاحت، طبقي ۽ سماجي حيثيت، سٺي ۽ برائي ۽ خدا جي وجود جي ڳولا سان ملايو ويو آهي. ڪتاب جي ادبي اثرات ۾ شيڪسپيئر، ٿامس ڪارلائل، سر ٿامس براؤن ۽ بائيبل شامل آهن. داستاني نثر کان علاوه، ميلويل انداز ۽ ادبي ڊوائيسز استعمال ڪري ٿو جيڪي گيت، شاعري، ۽ ڪيٽلاگ کان وٺي شيڪسپيئر جي اسٽيج هدايتن، سوليلوڪوئيز، ۽ سائڊس تائين آهن. آگسٽ 1850ع ۾، جڏهن مسودو شايد اڌ مڪمل ٿي چڪو هو، هو نٿنيل هاٿورن سان مليو ۽ سندس "ماسز فرام اين اولڊ مينس" کان تمام گهڻو متاثر ٿيو، جنهن کي هن شيڪسپيئر سان ان جي ڪائناتي عزائم ۾ مقابلو ڪيو. شايد هن ملاقات هن کي موبي ڊڪ کي نظرثاني ۽ گہرا ڪرڻ لاءِ متاثر ڪيو هجي، جيڪو هاٿورن لاءِ وقف آهي، "سندس ذهانت جي تعريف جي علامت طور". ڪتاب پهريون ڀيرو (ٽن جلدن ۾) آڪٽوبر <small>1851</small>ع ۾ لنڊن ۾ "دي وهيل" جي نالي سان ۽ ان جي حتمي عنوان، "موبي ڊڪ" يا "دي وهيل"، نومبر ۾ نيويارڪ ۾ هڪ جلد واري ايڊيشن ۾ شايع ٿيو. لنڊن جي پبلشر، رچرڊ بينٽلي، حساس اقتباسات کي سينسر ڪيو يا تبديل ڪيو؛ ميلويل پڻ ترميمون ڪيون، جنهن ۾ نيويارڪ ايڊيشن لاءِ عنوان جي آخري منٽ ۾ تبديلي شامل آهي. بهرحال، وهيل ٻنهي ايڊيشن جي متن ۾ هائفن کان سواءِ "موبي ڊڪ" جي نالي سان ظاهر ٿئي ٿي.<ref>Tanselle (1988) "Editorial Appendix", 810–12</ref> برطانيه ۾ نظرثاني ڪندڙ وڏي حد تائين حق ۾ هئا، جيتوڻيڪ ڪجهه اعتراض ڪيو ته اهو قصو هڪ راوي طرفان ٻڌايو ويو هو جيڪو جهاز سان گڏ فوت ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته برطانوي ايڊيشن ۾ اسماعيل جي بقا جو ذڪر ڪندڙ اختتامي حصو نه هو. آمريڪي نظرثاني ڪندڙ وڌيڪ مخالف هئا.<ref>Parker (1988), 721–722</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== ===لاڳاپيل مضمون=== * ''ليوياٽن''، ميوسين مان اسپرم وهيل جنهن جو فوسل 2008 ۾ [[پيرو]] ۾ دريافت ڪيو ويو هو. * [[سيٽولوجي]] ===ٻاهرين لنڪس=== * اي.-ڊي. فورگيوز، ''موبي ڊڪ، وهيل جو شڪار، سمنڊ جا منظر''، مضمون ''ريويو ڊيس ڊيوڪس مونڊس''، 1853، پهرين ٽه ماهي، {{ص.}}491-515 ۾ شايع ٿيو. [[s:Moby Dick, The Wale Hunt|Text on Wikisource]] * [[Maurice Blanchot]]، "Melville's Secret،" ''Journal des débats politiques et littéraires''، سيپٽمبر 1941 (دستياب [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5101165/f3] تي [https://gallica.bnf.fr/ark://12148/bpt6k5101165/f3 Gallica]). * [http://www.lekti-ecriture.com/blogs/alamblog/index.php/post/2007/03/09/302-une-baleine-au-contadour-par-gerard-allibert سائيٽ مارگوريٽ گي جي موافقت تي بحث ڪندي] * E.-D. Forgues, ''Moby Dick, la chasse à la baleine, scènes de mer'', article paru dans la ''Revue des deux Mondes'', 1853, premier trimestre, {{p.}}491-515. [[s:Moby Dick, la chasse à la baleine|Texte sur wikisource]] * [[Maurice Blanchot]], « Le secret de Melville », ''Journal des débats politiques et littéraires'', sept. 1941 (consultable sur [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5101165/f3] [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5101165/f3 Gallica]). * [http://www.lekti-ecriture.com/blogs/alamblog/index.php/post/2007/03/09/302-une-baleine-au-contadour-par-gerard-allibert Site évoquant l'adaptation de Marguerite Gay] [[زمرو:موبي ڊڪ]] [[زمرو:ناول]] [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:آمريڪي ناول]] [[زمرو:ادب ۾ وهيل]] [[زمرو:ادب ۾ مڇي مارڻ]] [[زمرو:مڇيون ۽ انسان]] [[زمرو:افسانن ۾ جهاز جو ٽڪرو]] [[زمرو:ٻارن ۽ نوجوان بالغن لاءِ ناول]] [[زمرو:آمريڪي ناول 1851 ۾ شايع ٿيو]] [[زمرو:اوپيرا لاءِ ترتيب ڏنل آمريڪي ناول]] [[زمرو:ناول هڪ ٻيڙي تي سيٽ ڪيو ويو]] [[زمرو:فلم لاءِ ترتيب ڏنل آمريڪي ناول]] [[زمرو:ميساچوسٽس ۾ ناول سيٽ ڪيو ويو]] [[زمرو:آمريڪي ناول ريڊيو لاءِ ترتيب ڏنل آمريڪي ناول]] [[زمرو:آمريڪي ناول ٽيليويزن لاءِ ترتيب ڏنل آمريڪي ناول]] [[زمرو:آمريڪي ناول هڪ مزاحيه ڪتاب ۾ ترتيب ڏنل]] [[Catégorie:Moby Dick| ]] [[Catégorie:Roman américain paru en 1851]] [[Catégorie:Roman américain adapté à l'opéra]] [[Catégorie:Roman se déroulant à bord d'un bateau]] [[Catégorie:Roman américain adapté au cinéma]] [[Catégorie:Roman américain adapté à la radio]] [[Catégorie:Roman américain adapté à la télévision]] [[Catégorie:Roman américain adapté en bande dessinée]] [[Catégorie:Roman pour l'enfance et la jeunesse]] [[Catégorie:Roman se déroulant au Massachusetts]] [[Catégorie:Cétacé dans la littérature]] [[Catégorie:Pêche dans la littérature]] [[Catégorie:Naufrage dans la fiction]] mt4w2cj5q8mco0lotscloqrye4idu8l 369070 369065 2026-04-01T10:06:56Z Memon2025 21315 /* ٻاهرين لنڪس */ 369070 wikitext text/x-wiki {{Short description|1851 novel by Herman Melville}} {{Infobox book | name = موبي ڊڪ يا دا وهيل<br>Moby-Dick; or, The Whale | image = Moby-Dick FE title page.jpg | border = no | caption = "موبي ڊڪ" (ناول) جي پهرين آمريڪي اشاعت، نومبر، 1851ع شايع ٿيو، جو مک صفحو | author = هرمن ميلوائل | country = {{پرچم|آمريڪا}} | language = [[انگريزي ٻولي]] | genre = {{hlist|ايڊونچر فڪشن|رزميه سمنڊ جي ڪهاڻي| انسائيڪلوپيڊڪ ناول}} | publisher = {{plainlist| *رچرڊ بينٽلي (برطانيه) * هارپر ۽ برادرز (آمريڪا)}} | release_date = 18 آڪٽوبر، 1851ع (برطانيه)<br />14 نومبر 1851ع (آمريڪا)<ref>{{cite news |last1=Wizevich |first1=Eli |title=Herman Melville's Great American Novel, 'Moby-Dick,' Only Got Mixed Reviews When It First Hit Bookstores |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/discover-the-origins-and-early-criticism-of-herman-melvilles-great-american-novel-moby-dick-180985272/ |access-date=6 November 2025 |work=Smithsonian Magazine |date=November 14, 2024}}</ref> | illustrator = | dewey = 813.3 | congress = PZ3.M498 Mo3 | wikisource = Moby-Dick (Melville) | pages = 635 (آمريڪا ايڊيشن) }}'''موبي ڊڪ''' (<small>Moby-Dick</small>) يا دي وهيل (<small>The Whale</small>) آمريڪي ليکڪ هرمن ميلوائل جو 1851ع جو هڪ رزميه ناول آهي. ڪتاب ملاح اسماعيل جي احاب (وھيل مڇيءَ جي شڪار جي ٻيڙي پيڪوڊ جو ڪپتان) جي موبي ڊڪ، هڪ وڏي اڇي سپرم وهيل جيڪا جهاز جي پوئين سفر تي سندس ٽنگ ڪٽي ڇڏي هئي، جي خلاف انتقام وٺڻ لاءِ جنوني ڳولا جي داستان تي مرڪوز آهي. آمريڪي نشاۃِ ثانيه جي ادب ۾ هڪ عظيم حصو، موبي ڊڪ کي مخلوط جائزي سان شايع ڪيو ويو ته هڪ تجارتي طور تي ناڪام ناول، جيڪو سال1891ع ۾ ليکڪ جي موت جي وقت ڇپائي کان ٻاهر هو. هڪ عظيم آمريڪي ناول جي حيثيت سان ان جي شهرت صرف، ان جي ليکڪ جي پيدائش جي سال <small>1911</small>ع سان <small>100</small> سال پوءِ، <small>20</small>هين صدي ۾ قائم ٿي. وليم فاڪنر چيو ته هو خواهش ڪري ٿو ته هي ڪتاب هن پاڻ لکيو هجي<ref>Faulkner (1927)</ref> ۽ ڊي ايڇ لارنس ان کي "دنيا جي عجيب ۽ شاندار ڪتابن مان هڪ" ۽ "سمنڊ جي عظيم ترين ڪتاب" سڏيو.<ref>Lawrence (1923), 168</ref> ان جو شروعاتي جملو، "مون کي اسماعيل سڏ"، عالمي ادب جي مشهور ترين جملن مان هڪ آهي.<ref>Buell (2014), 362 note.</ref> ميلويل فيبروري 1850 ۾ موبي-ڊڪ لکڻ شروع ڪيو ۽ 18 مهينن بعد ختم ڪيو، هڪ سال بعد جڏهن هن توقع ڪئي هئي. ميلويل 1841 کان 1844 تائين هڪ عام ملاح جي حيثيت سان پنهنجي تجربي تي ڌيان ڏنو، جنهن ۾ وهيلرز تي ۽ وهيل ادب ۾ وسيع پڙهڻ شامل آهي. اڇي وهيل هڪ بدنام زمانه طور تي پڪڙڻ ۾ مشڪل البينو وهيل موچا ڊڪ تي ٺهيل آهي ۽ ڪتاب جو اختتام 1820 ۾ وهيل شپ ايسڪس جي ٻڏڻ تي ٻڌل آهي. سيلنگ، وهيل جي شڪار ۽ وهيل تيل ڪڍڻ، انهي سان گڏ هڪ ثقافتي طور تي متنوع عملدار جي وچ ۾ ٻيڙي تي زندگي جي تفصيلي ۽ حقيقي وضاحت، طبقي ۽ سماجي حيثيت، سٺي ۽ برائي ۽ خدا جي وجود جي ڳولا سان ملايو ويو آهي. ڪتاب جي ادبي اثرات ۾ شيڪسپيئر، ٿامس ڪارلائل، سر ٿامس براؤن ۽ بائيبل شامل آهن. داستاني نثر کان علاوه، ميلويل انداز ۽ ادبي ڊوائيسز استعمال ڪري ٿو جيڪي گيت، شاعري، ۽ ڪيٽلاگ کان وٺي شيڪسپيئر جي اسٽيج هدايتن، سوليلوڪوئيز، ۽ سائڊس تائين آهن. آگسٽ 1850ع ۾، جڏهن مسودو شايد اڌ مڪمل ٿي چڪو هو، هو نٿنيل هاٿورن سان مليو ۽ سندس "ماسز فرام اين اولڊ مينس" کان تمام گهڻو متاثر ٿيو، جنهن کي هن شيڪسپيئر سان ان جي ڪائناتي عزائم ۾ مقابلو ڪيو. شايد هن ملاقات هن کي موبي ڊڪ کي نظرثاني ۽ گہرا ڪرڻ لاءِ متاثر ڪيو هجي، جيڪو هاٿورن لاءِ وقف آهي، "سندس ذهانت جي تعريف جي علامت طور". ڪتاب پهريون ڀيرو (ٽن جلدن ۾) آڪٽوبر <small>1851</small>ع ۾ لنڊن ۾ "دي وهيل" جي نالي سان ۽ ان جي حتمي عنوان، "موبي ڊڪ" يا "دي وهيل"، نومبر ۾ نيويارڪ ۾ هڪ جلد واري ايڊيشن ۾ شايع ٿيو. لنڊن جي پبلشر، رچرڊ بينٽلي، حساس اقتباسات کي سينسر ڪيو يا تبديل ڪيو؛ ميلويل پڻ ترميمون ڪيون، جنهن ۾ نيويارڪ ايڊيشن لاءِ عنوان جي آخري منٽ ۾ تبديلي شامل آهي. بهرحال، وهيل ٻنهي ايڊيشن جي متن ۾ هائفن کان سواءِ "موبي ڊڪ" جي نالي سان ظاهر ٿئي ٿي.<ref>Tanselle (1988) "Editorial Appendix", 810–12</ref> برطانيه ۾ نظرثاني ڪندڙ وڏي حد تائين حق ۾ هئا، جيتوڻيڪ ڪجهه اعتراض ڪيو ته اهو قصو هڪ راوي طرفان ٻڌايو ويو هو جيڪو جهاز سان گڏ فوت ٿي ويو، ڇاڪاڻ ته برطانوي ايڊيشن ۾ اسماعيل جي بقا جو ذڪر ڪندڙ اختتامي حصو نه هو. آمريڪي نظرثاني ڪندڙ وڌيڪ مخالف هئا.<ref>Parker (1988), 721–722</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== ===لاڳاپيل مضمون=== * ''ليوياٽن''، ميوسين مان اسپرم وهيل جنهن جو فوسل 2008 ۾ [[پيرو]] ۾ دريافت ڪيو ويو هو. * [[سيٽولوجي]] ===ٻاهرين لنڪس=== * اي.-ڊي. فورگيوز، ''موبي ڊڪ، وهيل جو شڪار، سمنڊ جا منظر''، مضمون ''ريويو ڊيس ڊيوڪس مونڊس''، 1853، پهرين ٽه ماهي، {{ص.}}491-515 ۾ شايع ٿيو. [[s:Moby Dick, The Wale Hunt|Text on Wikisource]] * [[Maurice Blanchot]]، "Melville's Secret،" ''Journal des débats politiques et littéraires''، سيپٽمبر 1941 (دستياب [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5101165/f3] تي [https://gallica.bnf.fr/ark://12148/bpt6k5101165/f3 Gallica]). * [http://www.lekti-ecriture.com/blogs/alamblog/index.php/post/2007/03/09/302-une-baleine-au-contadour-par-gerard-allibert سائيٽ مارگوريٽ گي جي موافقت تي بحث ڪندي] * E.-D. Forgues, ''Moby Dick, la chasse à la baleine, scènes de mer'', article paru dans la ''Revue des deux Mondes'', 1853, premier trimestre, {{p.}}491-515. [[s:Moby Dick, la chasse à la baleine|Texte sur wikisource]] * [[Maurice Blanchot]], « Le secret de Melville », ''Journal des débats politiques et littéraires'', sept. 1941 (consultable sur [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5101165/f3] [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5101165/f3 Gallica]). * [http://www.lekti-ecriture.com/blogs/alamblog/index.php/post/2007/03/09/302-une-baleine-au-contadour-par-gerard-allibert Site évoquant l'adaptation de Marguerite Gay] [[زمرو:موبي ڊڪ]] [[زمرو:هرمن ميلوائل]] [[زمرو:ناول]] [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:آمريڪي ناول]] [[زمرو:ادب ۾ وهيل]] [[زمرو:ادب ۾ مڇي مارڻ]] [[زمرو:مڇيون ۽ انسان]] [[زمرو:افسانن ۾ جهاز جو ٽڪرو]] [[زمرو:ٻارن ۽ نوجوان بالغن لاءِ ناول]] [[زمرو:آمريڪي ناول 1851 ۾ شايع ٿيو]] [[زمرو:اوپيرا لاءِ ترتيب ڏنل آمريڪي ناول]] [[زمرو:ناول هڪ ٻيڙي تي سيٽ ڪيو ويو]] [[زمرو:فلم لاءِ ترتيب ڏنل آمريڪي ناول]] [[زمرو:ميساچوسٽس ۾ ناول سيٽ ڪيو ويو]] [[زمرو:آمريڪي ناول ريڊيو لاءِ ترتيب ڏنل آمريڪي ناول]] [[زمرو:آمريڪي ناول ٽيليويزن لاءِ ترتيب ڏنل آمريڪي ناول]] [[زمرو:آمريڪي ناول هڪ مزاحيه ڪتاب ۾ ترتيب ڏنل]] edh00l39uf7kvd7vthevbcvxl919394 0 88649 368851 349805 2026-03-31T12:42:41Z Ibne maryam 17680 removed [[Category:روس جو ادب]]; added [[Category:ڪتاب]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 368851 wikitext text/x-wiki {{Short description|1869 literary work by Leo Tolstoy}} {{About|ليو ٽالسٽاء پاران لکيل ناول|ٻين استعمال لاء }} {{Infobox book | name = جنگ ۽ امن<br>Война и миръ<br>War and Peace | author = [[ليو ٽالسٽاء]] | language = [[روسي ٻولي|روسي]]، ڪجهه [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[جرمن ٻولي|جرمن]] سان | country = {{پرچم|روس}} | genre = [[ناول]] ([[تاريخي ناول]]) | publisher = دي رشين ميسينجر (سيريل) | isbn = |<!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | title_orig = Война и миръ | orig_lang_code = ru | translator = پهريون ڀيرو انگريزي ۾ ترجمو ناٿن هاسڪل ڊول، 1889ع | image = Tolstoy - War and Peace - first edition, 1869.jpg | caption = جنگ ۽ امن جي ڇهين جلد جو پهريون صفحو، پهريون ايڊيشن، 1869ع ([[روسي ٻولي|روسي]]) | cover_artist = | series = | release_date = سيريلائزڊ: 1865-1867ع؛ ڪتاب: 1869ع | media_type = پرنٽ | pages = 1,225 (پهريون شايع ٿيل ايڊيشن) | preceded_by = | followed_by = دي ڊيمبرسٽ {{noitalic|(ڇڏيل ۽ اڻپورو)}} | wikisource = War and Peace (Tolstoy) | native_wikisource = Война и мир (Толстой) }} '''جنگ ۽ امن''' (انگريزي: War and Peace؛ روسي: Война и мир، ووئنا اي مير) رومانوي: Voyna i mir) روسي ليکڪ '''[[ليو ٽالسٽاءِ]]''' جو هڪ ادبي ڪم آهي. نيپولين جي جنگين دوران قائم ڪيل، هن ڪم ۾ هڪ افسانوي داستان ۽ باب شامل آهن جن ۾ ٽالسٽاءِ تاريخ ۽ فلسفي تي بحث ڪري ٿو. هڪ ابتدائي نسخو 1865ع ۾ شروع ٿيندڙ سلسليوار شايع ٿيو، جنهن کان پوءِ سڄي ڪتاب کي ٻيهر لکيو ويو ۽ سال 1869ع ۾ شايع ڪيو ويو. ان کي، "انا ڪرينينا" سان گڏ، ٽالسٽاءِ جي بهترين ادبي ڪاميابي سمجهيو ويندو آهي ۽ عالمي ادب جو هڪ بين الاقوامي طور تي ساراهيل ڪلاسڪ جي طور ساراهيو وڃي ٿو.<ref>Moser, Charles. 1992. ''Encyclopedia of Russian Literature''. Cambridge University Press, pp. 298–300.</ref><ref>Thirlwell, Adam [https://www.theguardian.com/books/2005/oct/08/classics.leonikolaevichtolstoy "A masterpiece in miniature"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109005856/https://www.theguardian.com/books/2005/oct/08/classics.leonikolaevichtolstoy |date=2017-11-09 }}. ''The Guardian'' (London, UK) October 8, 2005</ref><ref>Briggs, Anthony. 2005. "Introduction" to ''War and Peace''. Penguin Classics.</ref> ڪتاب نيپولين دور ۾ روس تي فرانسيسي حملي ۽ ان جي نتيجي جي تاريخ بيان ڪري ٿو. اهو پنج انٽرلاڪنگ داستانن کي، نيپولين جي زارسٽ سماج تي اثر کي بيان ڪرڻ لاءِ مختلف روسي اشرافيه خاندانن جي پيروي ڪندي، استعمال ڪري ٿو. هڪ اڳوڻي نسخي (جن جو عنوان "دي ايئر 1805" هو) جا حصا 1865ع کان 1867ع تائين "دي رشين ميسينجر" ۾ سيريل ڪيا ويا هئا.<ref name="Pevear 2008 VIII–IX2">{{cite book|url=https://archive.org/details/warpeace00tols_1|title=War and Peace|last=Pevear|first=Richard|publisher=Vintage Books|others=Trans. Pevear; [[Richard Pevear and Larissa Volokhonsky|Volokhonsky, Larissa]]|year=2008|isbn=978-1-4000-7998-8|location=New York|pages=VIII–IX|chapter=Introduction|author-link=Richard Pevear and Larissa Volokhonsky|url-access=registration}}</ref> ان کان اڳ جو ناول 1869ع ۾ مڪمل طور تي شايع ٿيو هو.<ref name="Knowles2">Knowles, A. V. ''Leo Tolstoy'', Routledge 1997.</ref> ٽالسٽائي چين هو ته بهترين روسي ادب معيارن جي مطابق نه آهي ۽ تنهن ڪري جنگ ۽ امن جي درجه بندي ڪرڻ ۾ هٻڪ محسوس ڪئي. چيو ته اهو "ناول ناهي، ان کان به گهٽ اهو هڪ نظم آهي ۽ اڃا به گهٽ هڪ تاريخي ڪرونيڪل". وڏا حصا (خاص طور تي پوء جا باب) داستان جي بدران فلسفياتي بحث آهن.<ref name="wordsworth_intro2">{{Cite book|title=War and Peace|publisher=Wordsworth Editions|year=1993|isbn=978-1-85326-062-9|chapter=Introduction?|access-date=2009-03-24|chapter-url=https://books.google.com/books?id=c4HEAN-ti1MC&pg=PR10}}</ref> هن "انا ڪرينينا" کي پنهنجو پهريون سچو ناول سمجهندو هو. ==تخليق جي تاريخ== ==حقيقت پسندي== ناول جو پلاٽ ٽالسٽاءِ جي لکڻ کان 55 سال اڳ جو آهي، پر هن انهن ماڻهن سان ڳالهايو هو جيڪا سال 1812ع ۾ [[روس]] تي فرانسيسي حملي دوران موجود هئا. هن نيپولين جنگين بابت روسي ۽ فرانسيسي ۾ موجود سڀني معياري تاريخن سان گڏوگڏ خط، رسالا، خود نوشت ۽ نيپولين ۽ ان دور جي ٻين اهم ڪردارن جي سوانح عمريون پڙهيون. جنگ ۽ امن ۾ تقريبن 160 حقيقي ماڻهن جا نالا يا حوالو ڏنل آهي. هن بنيادي ماخذ جو مواد، جهڙوڪ انٽرويو ۽ ٻيون دستاويزون، انهي سان گڏ تاريخ جي ڪتابون، فلسفي جي متنن ۽ ٻين تاريخي ناولن مان مواد گڏ ڪيو. ٽالسٽاءِ ڪريميائي جنگ ۾ پنهنجي تجربي جو گهڻو استعمال ڪيو ته جيئن شاهي روسي فوج جي جوڙجڪ ڪيئن ڪئي وئي هئي ان جي واضح تفصيل ۽ پهرين هٿ جي اڪائونٽس کي آندو وڃي. ٽالسٽاءِ جنگ ۽ امن ۾ معياري تاريخ، خاص طور تي فوجي تاريخ جو نقاد هو. هو ناول جي ٽئين جلد جي شروعات ۾ تاريخ ڪيئن لکڻ گهرجي ان بابت پنهنجا خيال بيان ڪري ٿو. ==ٻولي== ==پس منظر ۽ تاريخي تناظر== ==مکيه ڪردار== ==پلاٽ جو خلاصو== ==استقبال== ==انگريزي ترجما== ==موافقت== ==پڻ ڏسو== * [[ليو ٽالسٽاءِ|ليو ٽالسٽاء]] * [[تاريخي ناولن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wikisource|War and Peace (Tolstoy)|''War and Peace''}} {{Commons category|War and Peace}} * English Text ** [https://archive.org/details/WarandPeace_201709 English translation with commentary by the Maudes at the Internet Archive] ** {{Gutenberg book|no=2600|name=War and Peace|others=translated by Aylmer and Louise Maude|bullet=none}} ** {{StandardEbooks|url=https://standardebooks.org/ebooks/leo-tolstoy/war-and-peace/louise-maude_aylmer-maude|name=''War and Peace,'' translated by Aylmer and Louise Maude|noitalics=true}} ** [https://www.marxists.org/archive/tolstoy/1869/war-and-peace/index.html ''War and Peace''], from [[Marxists.org]] ** [http://www.revoltlib.com/?id=1622 ''War and Peace''], from RevoltLib.com ** [https://theanarchistlibrary.org/library/leo-tolstoy-war-and-peace ''War and Peace''], from TheAnarchistLibrary.org ** Searchable version of the gutenberg text in [https://web.archive.org/web/20160305071331/http://www.jus.uio.no/sisu/war_and_peace.leo_tolstoy/sisu_manifest.html multiple formats] [[SiSU]] ** {{IBList |type=book|id=524|name=War and Peace}} ** [http://www.online-literature.com/tolstoy/war_and_peace/ A searchable online version of Aylmer Maude's English translation of ''War and Peace''] * English Audio ** {{Librivox book |title=War and Peace |author=Leo Tolstoy}} * Commentaries ** [https://www.stanford.edu/~njenkins/archives/2008/10/homage_to_war_a.html Homage to ''War and Peace''] Searchable map, compiled by Nicholas Jenkins, of places named in Tolstoy's novel (2008). ** [https://www.thetimes.com/article/birth-death-balls-and-battles-6s355f5w9hj Birth, death, balls and battles] by [[Orlando Figes]]. This is an edited version of an essay found in the Penguin Classics new translation of ''War and Peace'' (2005). * Summaries ** [https://wpchaptersummaries.org/ Chapter Summaries] for ''War and Peace'' ** [http://www.sparknotes.com/lit/warandpeace/ SparkNotes Study Guide] for ''War and Peace'' * In Current Events ** [https://web.archive.org/web/20071114084620/http://www.democracynow.org/index.pl?issue=20051206 Radio documentary about 1970 marathon reading of ''War and Peace'' on WBAI], from ''Democracy Now!'' program, December 6, 2005 * Russian Text Online ** [https://ilibrary.ru/text/11/p.1/ Full text of ''War and Peace'' in modern Russian orthography] {{Leo Tolstoy}} {{War and Peace}} {{Authority control}}<!--LCCN is for Russian original; there are also name/title authority records for other language versions; but this is the basic one--> {{Portal |Literature|Novels|Books|Russia}} [[زمرو:جنگ ۽ امن]] [[زمرو:ناول]] [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:ادب بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:روسي ادب]] [[زمرو:ادب بلحاظ ٻولي]] [[زمرو:غير افسانوي ناول]] [[زمرو:روسي ناول]] [[زمرو:روسي تاريخي ناول]] [[زمرو:روسي ٻولي ۾ ناول]] [[زمرو:روسي فلسفياتي ناول]] [[زمرو:راسياتي ناول]] [[زمرو:سينٽ پيٽرسبرگ ۾ ناول سيٽ]] [[زمرو:ماسڪو ۾ ناول سيٽ]] [[زمرو:1805 ۾ افسانا سيٽ]] [[زمرو:1813 ۾ افسانا سيٽ]] [[زمرو:1820 ۾ افسانا سيٽ]] [[زمرو:1800 ۾ ناول سيٽ]] [[زمرو:1810 ۾ ناول سيٽ]] [[زمرو:1820 ۾ ناول سيٽ]] [[زمرو:19 صدي جي روسي ۾ ناول سيٽ سلطنت]] [[زمرو:نيپولين جي جنگين دوران قائم ڪيل ناول]] [[زمرو:اميرن بابت ناول]] [[زمرو:افسانن ۾ فري ميسنري]] [[زمرو:ڊسمبر جي بغاوت بابت افسانا]] [[زمرو:روس تي فرانسيسي حملي بابت ڪم]] [[زمرو:روس جي اليگزينڊر پهرين جي ثقافتي تصويرن]] [[زمرو:روس ۾ فري ميسنري]] [[زمرو: روسي ناولن کي ڊرامن ۾ تبديل ڪيو ويو]] [[زمرو: روسي ناولن کي اوپيرا ۾ تبديل ڪيو ويو]] [[زمرو:طربيه ناولن کي طربيه ۾ تبديل ڪيو ويو]] 30nbdhctn5jkgk7hjoi7foubcfx964s 368925 368851 2026-03-31T18:49:35Z Memon2025 21315 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 368925 wikitext text/x-wiki {{Short description|1869 literary work by Leo Tolstoy}} {{About|ليو ٽالسٽاء پاران لکيل ناول|ٻين استعمال لاء }} {{Infobox book | name = جنگ ۽ امن<br>Война и миръ<br>War and Peace | author = [[ليو ٽالسٽاء]] | language = [[روسي ٻولي|روسي]]، ڪجهه [[فرانسيسي ٻولي|فرينچ]] ۽ ڪڏهن ڪڏهن [[جرمن ٻولي|جرمن]] سان | country = {{پرچم|روس}} | genre = [[ناول]] ([[تاريخي ناول]]) | publisher = دي رشين ميسينجر (سيريل) | isbn = |<!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | title_orig = Война и миръ | orig_lang_code = ru | translator = پهريون ڀيرو انگريزي ۾ ترجمو ناٿن هاسڪل ڊول، 1889ع | image = Tolstoy - War and Peace - first edition, 1869.jpg | caption = جنگ ۽ امن جي ڇهين جلد جو پهريون صفحو، پهريون ايڊيشن، 1869ع ([[روسي ٻولي|روسي]]) | cover_artist = | series = | release_date = سيريلائزڊ: 1865-1867ع؛ ڪتاب: 1869ع | media_type = پرنٽ | pages = 1,225 (پهريون شايع ٿيل ايڊيشن) | preceded_by = | followed_by = دي ڊيمبرسٽ {{noitalic|(ڇڏيل ۽ اڻپورو)}} | wikisource = War and Peace (Tolstoy) | native_wikisource = Война и мир (Толстой) }} '''جنگ ۽ امن''' (انگريزي: War and Peace؛ روسي: Война и мир، ووئنا اي مير) رومانوي: Voyna i mir) روسي ليکڪ '''[[ليو ٽالسٽاءِ]]''' جو هڪ ادبي ڪم آهي. نيپولين جي جنگين دوران قائم ڪيل، هن ڪم ۾ هڪ افسانوي داستان ۽ باب شامل آهن جن ۾ ٽالسٽاءِ تاريخ ۽ فلسفي تي بحث ڪري ٿو. هڪ ابتدائي نسخو 1865ع ۾ شروع ٿيندڙ سلسليوار شايع ٿيو، جنهن کان پوءِ سڄي ڪتاب کي ٻيهر لکيو ويو ۽ سال 1869ع ۾ شايع ڪيو ويو. ان کي، "انا ڪرينينا" سان گڏ، ٽالسٽاءِ جي بهترين ادبي ڪاميابي سمجهيو ويندو آهي ۽ عالمي ادب جو هڪ بين الاقوامي طور تي ساراهيل ڪلاسڪ جي طور ساراهيو وڃي ٿو.<ref>Moser, Charles. 1992. ''Encyclopedia of Russian Literature''. Cambridge University Press, pp. 298–300.</ref><ref>Thirlwell, Adam [https://www.theguardian.com/books/2005/oct/08/classics.leonikolaevichtolstoy "A masterpiece in miniature"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109005856/https://www.theguardian.com/books/2005/oct/08/classics.leonikolaevichtolstoy |date=2017-11-09 }}. ''The Guardian'' (London, UK) October 8, 2005</ref><ref>Briggs, Anthony. 2005. "Introduction" to ''War and Peace''. Penguin Classics.</ref> ڪتاب نيپولين دور ۾ روس تي فرانسيسي حملي ۽ ان جي نتيجي جي تاريخ بيان ڪري ٿو. اهو پنج انٽرلاڪنگ داستانن کي، نيپولين جي زارسٽ سماج تي اثر کي بيان ڪرڻ لاءِ مختلف روسي اشرافيه خاندانن جي پيروي ڪندي، استعمال ڪري ٿو. هڪ اڳوڻي نسخي (جن جو عنوان "دي ايئر 1805" هو) جا حصا 1865ع کان 1867ع تائين "دي رشين ميسينجر" ۾ سيريل ڪيا ويا هئا.<ref name="Pevear 2008 VIII–IX2">{{cite book|url=https://archive.org/details/warpeace00tols_1|title=War and Peace|last=Pevear|first=Richard|publisher=Vintage Books|others=Trans. Pevear; [[Richard Pevear and Larissa Volokhonsky|Volokhonsky, Larissa]]|year=2008|isbn=978-1-4000-7998-8|location=New York|pages=VIII–IX|chapter=Introduction|author-link=Richard Pevear and Larissa Volokhonsky|url-access=registration}}</ref> ان کان اڳ جو ناول 1869ع ۾ مڪمل طور تي شايع ٿيو هو.<ref name="Knowles2">Knowles, A. V. ''Leo Tolstoy'', Routledge 1997.</ref> ٽالسٽائي چين هو ته بهترين روسي ادب معيارن جي مطابق نه آهي ۽ تنهن ڪري جنگ ۽ امن جي درجه بندي ڪرڻ ۾ هٻڪ محسوس ڪئي. چيو ته اهو "ناول ناهي، ان کان به گهٽ اهو هڪ نظم آهي ۽ اڃا به گهٽ هڪ تاريخي ڪرونيڪل". وڏا حصا (خاص طور تي پوء جا باب) داستان جي بدران فلسفياتي بحث آهن.<ref name="wordsworth_intro2">{{Cite book|title=War and Peace|publisher=Wordsworth Editions|year=1993|isbn=978-1-85326-062-9|chapter=Introduction?|access-date=2009-03-24|chapter-url=https://books.google.com/books?id=c4HEAN-ti1MC&pg=PR10}}</ref> هن "انا ڪرينينا" کي پنهنجو پهريون سچو ناول سمجهندو هو. ==تخليق جي تاريخ== ==حقيقت پسندي== ناول جو پلاٽ ٽالسٽاءِ جي لکڻ کان 55 سال اڳ جو آهي، پر هن انهن ماڻهن سان ڳالهايو هو جيڪا سال 1812ع ۾ [[روس]] تي فرانسيسي حملي دوران موجود هئا. هن نيپولين جنگين بابت روسي ۽ فرانسيسي ۾ موجود سڀني معياري تاريخن سان گڏوگڏ خط، رسالا، خود نوشت ۽ نيپولين ۽ ان دور جي ٻين اهم ڪردارن جي سوانح عمريون پڙهيون. جنگ ۽ امن ۾ تقريبن 160 حقيقي ماڻهن جا نالا يا حوالو ڏنل آهي. هن بنيادي ماخذ جو مواد، جهڙوڪ انٽرويو ۽ ٻيون دستاويزون، انهي سان گڏ تاريخ جي ڪتابون، فلسفي جي متنن ۽ ٻين تاريخي ناولن مان مواد گڏ ڪيو. ٽالسٽاءِ ڪريميائي جنگ ۾ پنهنجي تجربي جو گهڻو استعمال ڪيو ته جيئن شاهي روسي فوج جي جوڙجڪ ڪيئن ڪئي وئي هئي ان جي واضح تفصيل ۽ پهرين هٿ جي اڪائونٽس کي آندو وڃي. ٽالسٽاءِ جنگ ۽ امن ۾ معياري تاريخ، خاص طور تي فوجي تاريخ جو نقاد هو. هو ناول جي ٽئين جلد جي شروعات ۾ تاريخ ڪيئن لکڻ گهرجي ان بابت پنهنجا خيال بيان ڪري ٿو. ==ٻولي== ==پس منظر ۽ تاريخي تناظر== ==مکيه ڪردار== ==پلاٽ جو خلاصو== ==استقبال== ==انگريزي ترجما== ==موافقت== ==پڻ ڏسو== * [[ليو ٽالسٽاءِ|ليو ٽالسٽاء]] * [[تاريخي ناولن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Wikisource|War and Peace (Tolstoy)|''War and Peace''}} {{Commons category|War and Peace}} * English Text ** [https://archive.org/details/WarandPeace_201709 English translation with commentary by the Maudes at the Internet Archive] ** {{Gutenberg book|no=2600|name=War and Peace|others=translated by Aylmer and Louise Maude|bullet=none}} ** {{StandardEbooks|url=https://standardebooks.org/ebooks/leo-tolstoy/war-and-peace/louise-maude_aylmer-maude|name=''War and Peace,'' translated by Aylmer and Louise Maude|noitalics=true}} ** [https://www.marxists.org/archive/tolstoy/1869/war-and-peace/index.html ''War and Peace''], from [[Marxists.org]] ** [http://www.revoltlib.com/?id=1622 ''War and Peace''], from RevoltLib.com ** [https://theanarchistlibrary.org/library/leo-tolstoy-war-and-peace ''War and Peace''], from TheAnarchistLibrary.org ** Searchable version of the gutenberg text in [https://web.archive.org/web/20160305071331/http://www.jus.uio.no/sisu/war_and_peace.leo_tolstoy/sisu_manifest.html multiple formats] [[SiSU]] ** {{IBList |type=book|id=524|name=War and Peace}} ** [http://www.online-literature.com/tolstoy/war_and_peace/ A searchable online version of Aylmer Maude's English translation of ''War and Peace''] * English Audio ** {{Librivox book |title=War and Peace |author=Leo Tolstoy}} * Commentaries ** [https://www.stanford.edu/~njenkins/archives/2008/10/homage_to_war_a.html Homage to ''War and Peace''] Searchable map, compiled by Nicholas Jenkins, of places named in Tolstoy's novel (2008). ** [https://www.thetimes.com/article/birth-death-balls-and-battles-6s355f5w9hj Birth, death, balls and battles] by [[Orlando Figes]]. This is an edited version of an essay found in the Penguin Classics new translation of ''War and Peace'' (2005). * Summaries ** [https://wpchaptersummaries.org/ Chapter Summaries] for ''War and Peace'' ** [http://www.sparknotes.com/lit/warandpeace/ SparkNotes Study Guide] for ''War and Peace'' * In Current Events ** [https://web.archive.org/web/20071114084620/http://www.democracynow.org/index.pl?issue=20051206 Radio documentary about 1970 marathon reading of ''War and Peace'' on WBAI], from ''Democracy Now!'' program, December 6, 2005 * Russian Text Online ** [https://ilibrary.ru/text/11/p.1/ Full text of ''War and Peace'' in modern Russian orthography] {{Leo Tolstoy}} {{War and Peace}} {{Authority control}}<!--LCCN is for Russian original; there are also name/title authority records for other language versions; but this is the basic one--> {{Portal |Literature|Novels|Books|Russia}} [[زمرو:جنگ ۽ امن]] [[زمرو:ناول]] [[زمرو:ڪتاب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:روسي ادب]] [[زمرو:غير افسانوي ناول]] [[زمرو:روسي ناول]] [[زمرو:روسي تاريخي ناول]] [[زمرو:روسي ٻولي ۾ ناول]] [[زمرو:روسي فلسفياتي ناول]] [[زمرو:راسياتي ناول]] [[زمرو:سينٽ پيٽرسبرگ ۾ ناول سيٽ]] [[زمرو:ماسڪو ۾ ناول سيٽ]] [[زمرو:1805 ۾ افسانا سيٽ]] [[زمرو:1813 ۾ افسانا سيٽ]] [[زمرو:1820 ۾ افسانا سيٽ]] [[زمرو:1800 ۾ ناول سيٽ]] [[زمرو:1810 ۾ ناول سيٽ]] [[زمرو:1820 ۾ ناول سيٽ]] [[زمرو:19 صدي جي روسي ۾ ناول سيٽ سلطنت]] [[زمرو:نيپولين جي جنگين دوران قائم ڪيل ناول]] [[زمرو:اميرن بابت ناول]] [[زمرو:افسانن ۾ فري ميسنري]] [[زمرو:ڊسمبر جي بغاوت بابت افسانا]] [[زمرو:روس تي فرانسيسي حملي بابت ڪم]] [[زمرو:روس جي اليگزينڊر پهرين جي ثقافتي تصويرن]] [[زمرو:روس ۾ فري ميسنري]] [[زمرو: روسي ناولن کي ڊرامن ۾ تبديل ڪيو ويو]] [[زمرو: روسي ناولن کي اوپيرا ۾ تبديل ڪيو ويو]] [[زمرو:طربيه ناولن کي طربيه ۾ تبديل ڪيو ويو]] 9ffqvzbru0yjjynhc0wa3cpvhl35k59 828 89428 369034 353113 2026-04-01T00:59:04Z Intisar Ali 8681 369034 Scribunto text/plain -- Version: 2021-10-19 local p = {} require('strict') local wdib = require('Module:WikidataIB') local getValue = wdib._getValue local getPropOfProp = wdib._getPropOfProp local followQid = wdib._followQid local getPropertyIDs = wdib._getPropertyIDs local i18n = { ["unknown-author"] = mw.wikibase.getLabel("Q4233718"):gsub("^%l", mw.ustring.upper), ["unknown-author-trackingcat"] = "[[Category:Cite Q - author unknown]]", ["ordinal"] = { [1] = "st", [2] = "nd", [3] = "rd", ["default"] = "th" }, ["months"] = { "January", "February", "March", "April", "May", "June", "July", "August", "September", "October", "November", "December" }, } ------------------------------------------------------------------------------- -- makeOrdinal needs to be internationalised along with the above i18n -- takes cardinal number as a numeric and returns the ordinal as a string -- we need three exceptions in English for 1st, 2nd, 3rd, 21st, .. 31st, etc. ------------------------------------------------------------------------------- p.makeOrdinal = function(cardinal) local card = tonumber(cardinal) if not card then return cardinal end local ordsuffix = i18n.ordinal.default if card % 10 == 1 then ordsuffix = i18n.ordinal[1] elseif card % 10 == 2 then ordsuffix = i18n.ordinal[2] elseif card % 10 == 3 then ordsuffix = i18n.ordinal[3] end -- In English, 1, 21, 31, etc. use 'st', but 11, 111, etc. use 'th' -- similarly for 12 and 13, etc. if (card % 100 == 11) or (card % 100 == 12) or (card % 100 == 13) then ordsuffix = i18n.ordinal.default end return card .. ordsuffix end -- Table of simple properties that can be fetched in roughly the same way: -- id = PXXX -- maxvals = maximum number of multiple values (0 for all) -- linked = "no" suppresses linking -- populate_from_journal = true/false determines whether to look in a journal where the source is published -- rank = "best", "preferred", normal, etc. determines how Wikidata ranks are treated -- others = true - the value for the property goes to "others" section local simple_properties = { publisher = {id = "P123", maxvals = 1}, oclc = {id = "P243", maxvals = 1}, ['publication-place'] = {id = "P291", maxvals = 0, linked = 'no'}, -- publication place (don't put into |place=; is treated specially in {{citation}} if both are given) doi = {id = "P356", maxvals = 1}, -- take care of |doi-broken-date= (WD "reason for deprecation"/"stated as") and |doi-access= (WD "access status")? issue = {id = "P433", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, -- distinguish from |number= ("P1545"?) if both are given (still blocked by {{citation}}, but will be supported in the future) pmid = {id = "P698", maxvals = 1}, -- gbooks = {id = "P675", maxvals = 1}, -- to be added to {{citation}} -- ia = {id = "P724", maxvals = 1}, -- to be added to {{citation}} arxiv = {id = "P818", maxvals = 1}, bibcode = {id = "P819", maxvals = 1}, -- take care of |bibcode-access=? jstor = {id = "P888", maxvals = 1}, -- take care of |jstor-access=? mr = {id = "P889", maxvals = 1}, rfc = {id = "P892", maxvals = 1}, zbl = {id = "P894", maxvals = 1}, ssrn = {id = "P893", maxvals = 1}, place = {id = "P1071", maxvals = 0, linked = 'no'}, -- written-at place -- ['total-pages'] = {id = "P1104", maxvals = 0, linked = 'no'}, -- to be added to {{citation}} / COinS &rft.tpages= -- coden = {id = "P1159", maxvals = 1}, -- to be added to {{citation}} / COinS &rft.coden= s2cid = {id = "P8299", maxvals = 1}, -- take care of |s2cid-access=? pmc = {id = "P932", maxvals = 1}, -- take care of |pmc-embargo-date= (WD "reason for deprecation")? lccn = {id = "P1144", maxvals = 1}, hdl = {id = "P1184", maxvals = 1}, -- take care of |hdl-access=? ismn = {id = "P1208", maxvals = 1}, journal = {id = "P1433", maxvals = 1}, citeseerx = {id = "P3784", maxvals = 1}, osti = {id = "P3894", maxvals = 1}, -- take care of |osti-access=? biorxiv = {id = "P3951", maxvals = 1}, asin = {id = "P5749", maxvals = 1}, -- What about |asin-tld=? (WD examples resolve to .com at present, but may change) -- ['catalog-number'] = {id = "P528", maxvals = 0}, -- to be added to {{citation}} / COinS &rft.artnum= isbn = {id = "P212", maxvals = 1, populate_from_journal = true}, -- ISBN 13 issn = {id = "P236", maxvals = 1, populate_from_journal = true}, -- distinguish from |eissn= for electronic issues? -- jfm = {id = "P?", maxvals = 1}, -- Jahrbuch über die Fortschritte der Mathematik (not Zbl) -- sbn = {id = "P?", maxvals = 1}, -- Standard Book Number (predecessor of ISBN, not ICCU) -- message-id = {id = "P?", maxvals = 1}, -- Usenet message ID chapter = {id = "P792", maxvals = 1}, ['publication-date'] = {id = "P577", maxvals = 1, populate_from_journal = true}, -- publication date (don't use |date=; is treated specially in {{citation}} if both are given.) series = {id = "P179", maxvals = 1, populate_from_journal = true}, version = {id = "P348", maxvals = 0}, edition = {id = "P393", maxvals = 0}, volume = {id = "P478", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, -- part = {id = "P1545"?, maxvals = 0}, -- to be added to {{citation}} / COinS &rft.part= title = {id = "P1476", rank="p n"}, -- url = {id = "P953", maxvals = 1}, -- deal with this along with archive-url pages = {id = "P304", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, at = {id = "P958", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, -- also incorporate lines (P7421) and columns (P3903) into this (cite map also supports |section=) -- sheets = {id = "P7416", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, -- interviewer = {id = "P?", maxvals = 0}, -- does **not** go to "others" section! Multiple interviewers should be n-enumerated illustrator = {id = "P110", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section -- foreword and afterword, when contributions to another author's work, are contributions so belong in |contribution=; -- the writer's name goes in |contributor=; requires |title= and |author= -- However, this might need to add support for multiple contributors and their roles to {{citation}}, see Help_talk:Citation_Style_1#Others -- foreword = {id = "P2679", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section -- afterword = {id = "P2680", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section composer = {id = "P86", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section animator = {id = "P6942", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section director = {id = "P57", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section screenwriter = {id = "P58", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section signatory = {id = "P1891", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section presenter = {id = "P371", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section performer = {id = "P175", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section } --[[--------------------------< I S _ S E T >-------------------------------------------------------------- Returns true if argument is set; false otherwise. Argument is 'set' when it exists (not nil) or when it is not an empty string. ]] local function is_set( var ) return not (var == nil or var == '') end --[[--------------------------< I N _ A R R A Y >-------------------------------------------------------------- Whether needle is in haystack (taken from Module:Citation/CS1/Utilities) ]] local function in_array( needle, haystack ) if needle == nil then return false end for n, v in ipairs( haystack ) do if v == needle then return n end end return false end --[[--------------------------< A C C E P T _ V A L U E >------------------------------------------------------- Accept WD value by framing in ((...)) if param_val is equal to keyword; else pass-through WD value as is. ]] local function accept_value( param_val, wd_val ) local val = param_val if val then if in_array (val, {'accept', '))((', ':d:'}) then val = '((' .. wd_val .. '))' elseif '((accept))' == val then val = 'accept' elseif '(())(())' == val then val = '))((' elseif '((:d:))' == val then val = ':d:' else val = wd_val end end return val end -- function to fetch a value to display local function makelink(v, out, link, maxpos, wdl) local label if v.mainsnak.snaktype == "value" then if v.mainsnak.datatype == "wikibase-item" then local qnumber = v.mainsnak.datavalue.value.id local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qnumber) if qnumber == "Q2818964" then sitelink = nil end -- suppress link to "Various authors" if v.qualifiers and v.qualifiers.P1932 then label = v.qualifiers.P1932[1].datavalue.value elseif v.qualifiers and v.qualifiers.P1810 then label = v.qualifiers.P1810[1].datavalue.value else label = mw.wikibase.getLabel(qnumber) if label then label = mw.text.nowiki(label) else label = qnumber -- should add tracking category end end local position = maxpos + 1 -- Default to 'next' author. -- use P1545 (series ordinal) instead of default position. if v["qualifiers"] and v.qualifiers["P1545"] and v.qualifiers["P1545"][1] then position = tonumber(v.qualifiers["P1545"][1].datavalue.value) end maxpos = math.max(maxpos, position) if sitelink then -- just the plain name, -- but keep a record of the links, using the same index out[position] = label link[position] = sitelink else if wdl then -- show that there's a Wikidata entry available out[position] = "[[:d:Q" .. v.mainsnak.datavalue.value["numeric-id"] .. "|" .. label .. "]]&nbsp;<span title='" .. i18n["errors"]["local-article-not-found"] .. "'>[[File:Wikidata-logo.svg|16px|alt=|link=]]</span>" else -- no Wikidata links wanted, so just give the plain label out[position] = label end end elseif v.mainsnak.datatype == "string" then local position = maxpos + 1 -- Default to 'next' author. -- use P1545 (series ordinal) instead of default position. if v["qualifiers"] and v.qualifiers["P1545"] and v.qualifiers["P1545"][1] then position = tonumber(v.qualifiers["P1545"][1].datavalue.value) end maxpos = math.max(maxpos, position) out[position] = v.mainsnak.datavalue.value else -- not a wikibase-item or a string! end else -- code here if we want to return something when author is "unknown" if v.qualifiers and v.qualifiers.P1932 then label = v.qualifiers.P1932[1].datavalue.value elseif v.qualifiers and v.qualifiers.P1810 then label = v.qualifiers.P1810[1].datavalue.value else label = i18n["unknown-author"] .. (i18n["unknown-author-trackingcat"] or "") end maxpos = maxpos + 1 out[maxpos] = label end return maxpos end --[=[-------------------------< G E T _ N A M E _ L I S T >---------------------------------------------------- get_name_list -- adapted from getAuthors code taken from Module:RexxS arguments: nl_type - type of name list to fetch: nl_type = 'author' for authors; 'editor' for editors; 'translator' for translators args - pointer to the parameter arguments table from the template call qid - value from |qid= parameter; the Q-id of the source (book, etc.) in qid wdl - value from the |wdl= parameter; a Boolean passed to enable links to Wikidata when no article exists returns nothing; modifies the args table ]=] local function get_name_list (nl_type, args, qid, wdl) local propertyID = "P50" local fallbackID = "P2093" -- author name string if nl_type =="author" then propertyID = 'P50' -- for authors fallbackID = 'P2093' -- author-string elseif nl_type =="editor" then propertyID = 'P5769' -- "editor-in-chief" fallbackID = 'P98' -- for editors - So-called "fallbacks" are actually a second set of properties processed -- TBD. Take book series editors into account as well (if they have a separate P code as well)? elseif nl_type == "translator" then propertyID = 'P655' -- for translators fallbackID = nil -- elseif 'contributor' == nl_type then -- f.e. author of forewords (P2679) and afterwords (P2680); requires |contribution=, |title= and |author= -- propertyID = 'P' -- for contributors -- fallbackID = nil else return -- not specified so return end -- wdl is a Boolean passed to enable links to Wikidata when no article exists -- if "false" or "no" or "0" is passed set it false -- if nothing or an empty string is passed set it false if wdl and (#wdl > 0) then wdl = wdl:lower() wdl = in_array (wdl, {"false", "no", "0"}) else -- wdl is empty, so wdl = false end local props = nil local fallback = nil if mw.wikibase.entityExists(qid) then props = mw.wikibase.getAllStatements(qid, propertyID) if props and fallbackID then fallback = mw.wikibase.getAllStatements(qid, fallbackID) end end -- Make sure it actually has at least one of the properties requested if not (props and props[1]) and not (fallback and fallback[1]) then return nil end -- So now we have something to return: -- table 'out' is going to store the names(s): -- and table 'link' will store any links to the name's article local out = {} local link = {} local maxpos = 0 if props and props[1] then for k, v in pairs(props) do maxpos = makelink(v, out, link, maxpos, wdl) end end if fallback and fallback[1] then -- second properties for k, v in pairs(fallback) do maxpos = makelink(v, out, link, maxpos, wdl) end end -- if there's anything to return, then insert the additions in the template arguments table -- in the form |author1=firstname secondname |author2= ... -- Renumber, in case we have inconsistent numbering local keys = {} for k, v in pairs(out) do keys[#keys + 1] = k end table.sort(keys) -- as they might be out of order for i, k in ipairs(keys) do out[k] = out[k]:gsub ('&#39;', '\''); -- prevent cs1|2 multiple names categorization; replace html entity with the actual character mw.log(i .. " " .. k .. " " .. (out[k])) if args[nl_type .. i] then -- name gets overwritten -- pull corresponding -link only if overwritten name is same as WD name if link[k] and (args[nl_type .. i] == out[k]) then args[nl_type .. '-link' .. i] = args[nl_type .. '-link' .. i] or link[k] -- author-linkn or editor-linkn end else -- name does not get overwritten, so pull name from WD args[nl_type .. i] = out[k] if link[k] then args[nl_type .. '-link' .. i] = args[nl_type .. '-link' .. i] or link[k] -- author-linkn or editor-linkn end end end end -- gets language codes used for a monolingual text property as a table function p._getLangOfProp(qid, pid) if not pid then return {} end local out = {} local props = mw.wikibase.getAllStatements(qid, pid) for i, v in ipairs(props) do if v.mainsnak.datatype == "monolingualtext" and v.mainsnak.datavalue then out[#out + 1] = v.mainsnak.datavalue.value.language end end return out end function p.getLangOfProp(frame) local pid = frame.args.pid or mw.text.trim(frame.args[1] or "") if pid == "" then return end local qid = frame.args.qid if qid == "" then qid = nil end return table.concat(p._getLangOfProp(qid, pid), ", ") end -- gets the language codes of a Wikidata entry as a table local function _lang_code(qid) local lc = p.getPropOfProp({ qid = qid, prop1 = "P407", prop2 = "P424", ps = 1 }) if lc then return mw.text.split(lc, "[, ]+") end lc = p.getPropOfProp({ qid = qid, prop1 = "P407", prop2 = "P218", ps = 1 }) if lc then return mw.text.split(lc, "[, ]+") end return p._getLangOfProp(qid, "P1476") end function p.lang_code(frame) local qid = frame.args.qid or mw.text.trim(frame.args[1] or "") return table.concat(_lang_code(qid), ", ") end -- export for debug function p.getPropOfProp(frame) return getPropOfProp(frame.args) end -- wraps a string in nowiki unless disable flag is set local function wrap_nowiki(str, disable) if disable then return str or '' end return mw.text.nowiki(str or '') end -- sort sequence table whose values are key-value pairs by key local function comp_key(a, b) return a[1] < b[1] end -- sort sequence table whose values are key-value pairs by value local function comp_val(a, b) return a[2] < b[2] end --[[-------------------------< C I T E _ Q >------------------------------------------------------------------ Takes standard CS1|2 template parameters and passes all to {{citation}}. If neither of |author= and |author1= are set, calls get_authors() to try to get an author name-list from Wikidata. The result is passed to {{citation}} for rendering. --]] function p._cite_q (citeq_args) local frame = mw.getCurrentFrame() -- parameters that don't get passed to Citation local expand = citeq_args.expand -- when set to anything, causes {{cite q}} to render <code><nowiki>{{citation|...}}</nowiki></code> local qid = citeq_args.qid or citeq_args[1] local wdl = citeq_args.wdl local template = citeq_args.template citeq_args.expand = nil citeq_args[1] = nil citeq_args.qid = nil citeq_args.wdl = nil citeq_args.template = nil -- if title supplied, flag to not read html title local titleforced = (citeq_args.title ~= nil) local oth = {} -- put the language codes into a sequential table langcodes[] local langcodes = {} if citeq_args.language then -- check these are a supported language codes for lc in mw.text.gsplit( citeq_args.language, "[, ]+", false ) do langcodes[#langcodes+1] = mw.language.isSupportedLanguage(citeq_args.language) and citeq_args.language end end if not langcodes[1] then -- try to find language of work langcodes = _lang_code(qid) end if not langcodes[1] then -- try fallback to journal's language local journal_qid = followQid({qid = qid, props = "P1433"}) langcodes = journal_qid and _lang_code(journal_qid) end citeq_args.language = citeq_args.language or table.concat(langcodes, ", ") -- loop through list of simple properties and get their values in citeq_args for name, data in pairs(simple_properties) do citeq_args[name] = getValue( {data.id, fwd = "ALL", osd = "no", noicon = "true", qid = qid, maxvals = data.maxvals, linked = data.linked, rank = data.rank or "best", citeq_args[name] } ) if data.populate_from_journal then local publishedin = getValue( {"P1433", ps = 1, qid = qid, maxvals = 0, citeq_args[name], qual = data.id, qualsonly = 'yes'} ) citeq_args[name] = publishedin or getPropOfProp({qid = qid, prop1 = "P1433", prop2 = data.id, maxvals = data.maxvals, ps = 1}) end if citeq_args[name] and citeq_args[name]:find('[[Category:Articles with missing Wikidata information]]', 1, true) then -- try fallback to work's native language citeq_args[name] = getValue( {data.id, ps = 1, qid = qid, maxvals = data.maxvals, linked = "no", lang = langcodes[1] } ) if citeq_args[name]:find('^Q%d+$') then -- qid was returned -- try fallback to qid's native language local qid_languages = _lang_code(citeq_args[name]) citeq_args[name] = getValue( {data.id, ps = 1, qid = qid, maxvals = data.maxvals, linked = "no", lang = qid_languages[1] } ) if citeq_args[name]:find('^Q%d+$') then -- qid was returned again citeq_args[name] = nil else -- record the language found if no lang specified citeq_args.language = citeq_args.language or qid_languages[1] end end end if data.others then oth[#oth + 1] = citeq_args[name] and (name:gsub("^%l", string.upper) .. ": " .. citeq_args[name]) citeq_args[name] = nil end end citeq_args.others = citeq_args.others or table.concat(oth, ". ") if citeq_args.others == "" then citeq_args.others = nil end citeq_args.journal = citeq_args.journal and citeq_args.journal:gsub("^''", ""):gsub("''$", ""):gsub("|''", "|"):gsub("'']]", "]]") citeq_args.ol = (getValue( {"P648", ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, citeq_args.ol } ) or ''):gsub("^OL(.+)$", "%1") if citeq_args.ol == "" then citeq_args.ol = nil end -- TBD. Take care of |ol-access=? citeq_args.biorxiv = citeq_args.biorxiv and ("10.1101/" .. citeq_args.biorxiv) citeq_args.isbn = getValue( {"P957", ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, rank="best", citeq_args.isbn } ) -- try ISBN 10 (only one value accepted) -- if url then see if there's an archive: citeq_args.url local url if not citeq_args.url then for i, pr in ipairs( {"P953", "P856", "P2699"} ) do url = getValue( {pr, ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, qual="P1065" } ) if url then citeq_args.url = mw.text.split( url, " (", true )[1] local arcurl = mw.ustring.match( url, "%((.*)%)" ) if arcurl then local arcy, arcm, arcd = arcurl:match("(20%d%d)%p?(%d%d)%p?(%d%d)") if arcy and arcm and arcd then citeq_args["archive-url"] = arcurl citeq_args["archive-date"] = tonumber(arcd) .. " " .. i18n.months[tonumber(arcm)] .. " " .. arcy end end break end end end if citeq_args.publisher == "Unknown" then -- look for "stated as" (P1932) local stated_as = getValue( {"P123", ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, qual="P1932", qo="y"} ) if stated_as then citeq_args.publisher = stated_as end end if not titleforced then -- Handle subtitle. if citeq_args.title then local subtitle = mw.wikibase.getBestStatements (qid, 'P1680'); if 0 ~= #subtitle then subtitle = subtitle[1].mainsnak.datavalue.value.text; citeq_args.title = citeq_args.title .. ": " .. subtitle end end local htmltitle = getValue( {"P1476", qual = "P6833", ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, qo = "y"} ) if htmltitle then citeq_args.title = htmltitle:gsub("</?i>", "''") else local title_display = citeq_args.title or mw.wikibase.getLabel(qid) or (langcodes[1] and mw.wikibase.getLabelByLang(qid, langcodes[1])) or ("No label or title -- debug: " .. qid) if citeq_args.url then citeq_args.title = wrap_nowiki(title_display) else local slink = mw.wikibase.getSitelink(qid) local slink_flag = false local wrap_title = '' local wslink = false if not slink then -- See if we have wikisource if not citeq_args.url then local wikisource_sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid, "enwikisource") or nil if wikisource_sitelink then slink = ':s:'..wikisource_sitelink wslink = true end end end if citeq_args.title then if slink then wrap_title = wrap_nowiki(citeq_args.title) slink_flag = true else citeq_args.title = wrap_nowiki(citeq_args.title) end else if slink and not wslink then if slink:lower() == title_display:lower() then citeq_args.title = '[[' .. slink .. ']]' else wrap_title = wrap_nowiki(slink:gsub("%s%(.+%)$", ""):gsub(",.+$", "")) slink_flag = true end elseif wslink then wrap_title = wrap_nowiki(title_display) slink_flag = true else citeq_args.title = wrap_nowiki(title_display) end end if slink_flag then if slink == wrap_title and not wslink then -- direct link citeq_args.title = '[[' .. slink .. ']]' else -- piped link citeq_args.title = '[[' .. slink .. '|' .. wrap_title .. ']]' end end end end end -- TBD: incorporate |at, |sheets= and |sheet= here as well -- Sort out what should happen if several of them are given at the same time if citeq_args.page or citeq_args.p then -- let single take precedence over multiple citeq_args.pages = nil citeq_args.pp = nil end if citeq_args.pages then local _, count = string.gsub(citeq_args.pages, "[,;%s]%d+", "") if count == 1 then citeq_args.page = citeq_args.pages citeq_args.pages = nil end end if is_set (qid) then if not is_set (citeq_args.author) and not is_set (citeq_args.author1) and not is_set (citeq_args.subject) and not is_set (citeq_args.subject1) and not is_set (citeq_args.host) and not is_set (citeq_args.host1) and not is_set (citeq_args.last) and not is_set (citeq_args.last1) and not is_set (citeq_args.surname) and not is_set (citeq_args.surname1) and not is_set (citeq_args['author-last']) and not is_set (citeq_args['author-last1']) and not is_set (citeq_args['author1-last']) and not is_set (citeq_args['author-surname']) and not is_set (citeq_args['author-surname1']) and not is_set (citeq_args['author1-surname1']) then -- if neither are set, try to get authors from Wikidata get_name_list ('author', citeq_args, qid, wdl) -- modify citeq_args table with authors from Wikidata end if not is_set (citeq_args.editor) and not is_set (citeq_args.editor1) and not is_set (citeq_args['editor-last']) and not is_set (citeq_args['editor-last1']) and not is_set (citeq_args['editor1-last']) and not is_set (citeq_args['editor-surname']) and not is_set (citeq_args['editor-surname1']) and not is_set (citeq_args['editor1-surname']) then -- if neither are set, try to get editors from Wikidata get_name_list ('editor', citeq_args, qid, wdl) -- modify citeq_args table with editors from Wikidata end if not is_set (citeq_args.translator) and not is_set (citeq_args.translator1) and not is_set (citeq_args['translator-last']) and not is_set (citeq_args['translator-last1']) and not is_set (citeq_args['translator1-last']) and not is_set (citeq_args['translator-surname']) and not is_set (citeq_args['translator-surname1']) and not is_set (citeq_args['translator1-surname']) then -- if neither are set, try to get translators from Wikidata get_name_list ('translator', citeq_args, qid, wdl) -- modify citeq_args table with translators from Wikidata end end for k, v in pairs(citeq_args) do if in_array (v, {'(())', 'unset', 'ignore'}) or 'string' ~= type(k) then -- empty accept-as-is-written (()) markup to indicate an empty/unused parameter value, other ((...)) markups are deliberately passed down to {{citation}} citeq_args[k] = nil elseif in_array (v, {'((unset))', '((ignore))'}) then -- strip off markup for free-text values clashing with local keywords citeq_args[k] = 'unset' end end local author_count = 0 for k, v in pairs(citeq_args) do if k:find("^author%d+$") then author_count = author_count + 1 end end if author_count > 8 then -- convention in astronomy journals, optional mode for this? citeq_args['display-authors'] = citeq_args['display-authors'] or 3 end local editor_count = 0 for k, v in pairs(citeq_args) do if k:find("^editor%d+$") then editor_count = editor_count + 1 end end if editor_count > 8 then -- convention in astronomy journals, optional mode for this? citeq_args['display-editors'] = citeq_args['display-editors'] or 3 end -- change edition to ordinal if it's set and numeric citeq_args.edition = citeq_args.edition and p.makeOrdinal(citeq_args.edition) -- code to make a guess what template to use from the supplied parameters -- (first draft for proof-of-concept) if citeq_args.isbn then template = template or "book" citeq_args.asin = nil -- suppress ASIN if ISBN exists elseif citeq_args.journal then template = template or "journal" elseif citeq_args.website then template = template or "web" end -- template is CS1 designator: journal, web, news, etc. if template then -- citeq_args.mode = citeq_args.mode or "cs1" -- a cs1 template already knows that it is cs1 so this line is superfluous template = "Cite " .. template else -- citeq_args.mode = citeq_args.mode or "cs2" -- a cs2 template already knows that it is cs2 so this line is superfluous template = "Citation" end -- |id= could hold more than one identifier pulled from Wikidata not supported by {{citation}}, right now only add our qid to the list local list_sep = '. ' if citeq_args.mode ~= 'cs1' then list_sep = ', ' end local id = '[[WDQ (identifier)|Wikidata]]&nbsp;[[:d:' .. qid .. '|' .. qid .. ']]' -- go through "WDQ (identifier)" redirect to reduce clutter in "What links here" and improve reverse lookup. Keep in sync with {{QID}}. local old_id = citeq_args.id if wdl then -- show WD logo id = id .. '[[File:Wikidata-logo.svg|16px|alt=|link=]]' -- possibly replace by WD edit icon? end if is_set (old_id) then citeq_args.id = old_id .. list_sep .. id -- append to user-specified contents else citeq_args.id = id end -- clean up any blank parameters for k, v in pairs(citeq_args) do if v == "" then citeq_args[k] = nil end end -- if |expand=<anything>, write a nowiki'd version to see what the {{citation}} template call looks like if expand then local expand_args = { "{{" .. template } -- init with citation template if expand == "self" then citeq_args.id = old_id -- restore original |id= parameter expand_args = { "{{cite Q|" .. qid } -- expand to itself end -- make a sortable table and sort it by param name local sorttable = {} for param, val in pairs (citeq_args) do table.insert(sorttable, {param, val}) end table.sort(sorttable, comp_key) -- add contents to expand_args for idx, val in ipairs(sorttable) do table.insert(expand_args, val[1] .. '=' .. val[2]) end -- make the nowiki'd string and done return "<code>" .. table.concat (expand_args, ' |') .. "}}</code>" end local erratumid = getPropertyIDs( { "P2507", qid = qid, fwd = "ALL", osd = "no", rank = "best", maxvals = 1 } ) if erratumid then erratumid = " [[d:" .. erratumid .. "|(erratum)]]" .. "[[Category:Cite Q - cites a work with an erratum]]" else erratumid = "" end local opt_cat = '' if getValue( {"P5824", ps = 1, qid = qid} ) then opt_cat = '[[Category:Cite Q - cites a retracted work]]<!-- retracted -->' end if getValue( {"P1366", ps = 1, qid = qid} ) then opt_cat = opt_cat .. '[[Category:Cite Q - cites a replaced work]]<!-- replaced -->' end return frame:expandTemplate{title = template, args = citeq_args} .. erratumid .. opt_cat -- render the template end function p.cite_q (frame) local args = {} for k, v in pairs(frame:getParent().args) do if v ~= "" then args[k] = v end end for k, v in pairs(frame.args) do if v ~= "" then args[k] = v end end args.qid = args.qid or args[1] or "" if args.qid == "" then return nil end args[1] = nil local citesep = (args.citesep or "") if citesep == "" then citesep = ", " end citesep = citesep:gsub('"', '') -- strip double quotes after setting default to allow |citesep="" as a blank separator args.citesep = nil local tag = args.tag or "" if tag == "" then tag = nil end args.tag = nil local list = args.list or "" if list == "" then list = nil end args.list = nil args.language = args.language or args.lang args.lang = nil local cites = {} for q in args.qid:gmatch("Q%d+") do -- make a new copy of the arguments local newargs = {} for k, v in pairs(args) do if k ~= "qid" then newargs[k] = v end end newargs.qid = q if tag == "ref" then cites[#cites + 1] = frame:callParserFunction{ name = "#tag:ref", args = { p._cite_q(newargs), name = q } } -- expand like this: args = { p._cite_q(newargs), name = 'foo', group = 'bar' } else cites[#cites + 1] = p._cite_q(newargs) end end if list then return frame:expandTemplate{ title = list, args = cites } else return table.concat(cites, citesep) end end return p qx0zirz6mh5vzyse8cymeydlfpxpw6e 369035 369034 2026-04-01T01:06:36Z Intisar Ali 8681 369035 Scribunto text/plain -- Version: 2021-10-19 local p = {} require('strict') local wdib = require('Module:WikidataIB') local getValue = wdib._getValue local getPropOfProp = wdib._getPropOfProp local followQid = wdib._followQid local getPropertyIDs = wdib._getPropertyIDs local i18n = { ["unknown-author"] = mw.wikibase.getLabel("Q4233718"):gsub("^%l", mw.ustring.upper), ["unknown-author-trackingcat"] = "[[Category:Cite Q - author unknown]]", ["ordinal"] = { [1] = "st", [2] = "nd", [3] = "rd", ["default"] = "th" }, ["months"] = { "January", "February", "March", "April", "May", "June", "July", "August", "September", "October", "November", "December" }, } ------------------------------------------------------------------------------- -- makeOrdinal needs to be internationalised along with the above i18n -- takes cardinal number as a numeric and returns the ordinal as a string -- we need three exceptions in English for 1st, 2nd, 3rd, 21st, .. 31st, etc. ------------------------------------------------------------------------------- p.makeOrdinal = function(cardinal) local card = tonumber(cardinal) if not card then return cardinal end local ordsuffix = i18n.ordinal.default if card % 10 == 1 then ordsuffix = i18n.ordinal[1] elseif card % 10 == 2 then ordsuffix = i18n.ordinal[2] elseif card % 10 == 3 then ordsuffix = i18n.ordinal[3] end -- In English, 1, 21, 31, etc. use 'st', but 11, 111, etc. use 'th' -- similarly for 12 and 13, etc. if (card % 100 == 11) or (card % 100 == 12) or (card % 100 == 13) then ordsuffix = i18n.ordinal.default end return card .. ordsuffix end -- Table of simple properties that can be fetched in roughly the same way: -- id = PXXX -- maxvals = maximum number of multiple values (0 for all) -- linked = "no" suppresses linking -- populate_from_journal = true/false determines whether to look in a journal where the source is published -- rank = "best", "preferred", normal, etc. determines how Wikidata ranks are treated -- others = true - the value for the property goes to "others" section local simple_properties = { publisher = {id = "P123", maxvals = 1}, oclc = {id = "P243", maxvals = 1}, ['publication-place'] = {id = "P291", maxvals = 0, linked = 'no'}, -- publication place (don't put into |place=; is treated specially in {{citation}} if both are given) doi = {id = "P356", maxvals = 1}, -- take care of |doi-broken-date= (WD "reason for deprecation"/"stated as") and |doi-access= (WD "access status")? issue = {id = "P433", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, -- distinguish from |number= ("P1545"?) if both are given (still blocked by {{citation}}, but will be supported in the future) pmid = {id = "P698", maxvals = 1}, -- gbooks = {id = "P675", maxvals = 1}, -- to be added to {{citation}} -- ia = {id = "P724", maxvals = 1}, -- to be added to {{citation}} arxiv = {id = "P818", maxvals = 1}, bibcode = {id = "P819", maxvals = 1}, -- take care of |bibcode-access=? jstor = {id = "P888", maxvals = 1}, -- take care of |jstor-access=? mr = {id = "P889", maxvals = 1}, rfc = {id = "P892", maxvals = 1}, zbl = {id = "P894", maxvals = 1}, ssrn = {id = "P893", maxvals = 1}, place = {id = "P1071", maxvals = 0, linked = 'no'}, -- written-at place -- ['total-pages'] = {id = "P1104", maxvals = 0, linked = 'no'}, -- to be added to {{citation}} / COinS &rft.tpages= -- coden = {id = "P1159", maxvals = 1}, -- to be added to {{citation}} / COinS &rft.coden= s2cid = {id = "P8299", maxvals = 1}, -- take care of |s2cid-access=? pmc = {id = "P932", maxvals = 1}, -- take care of |pmc-embargo-date= (WD "reason for deprecation")? lccn = {id = "P1144", maxvals = 1}, hdl = {id = "P1184", maxvals = 1}, -- take care of |hdl-access=? ismn = {id = "P1208", maxvals = 1}, journal = {id = "P1433", maxvals = 1}, citeseerx = {id = "P3784", maxvals = 1}, osti = {id = "P3894", maxvals = 1}, -- take care of |osti-access=? biorxiv = {id = "P3951", maxvals = 1}, asin = {id = "P5749", maxvals = 1}, -- What about |asin-tld=? (WD examples resolve to .com at present, but may change) -- ['catalog-number'] = {id = "P528", maxvals = 0}, -- to be added to {{citation}} / COinS &rft.artnum= isbn = {id = "P212", maxvals = 1, populate_from_journal = true}, -- ISBN 13 issn = {id = "P236", maxvals = 1, populate_from_journal = true}, -- distinguish from |eissn= for electronic issues? -- jfm = {id = "P?", maxvals = 1}, -- Jahrbuch über die Fortschritte der Mathematik (not Zbl) -- sbn = {id = "P?", maxvals = 1}, -- Standard Book Number (predecessor of ISBN, not ICCU) -- message-id = {id = "P?", maxvals = 1}, -- Usenet message ID chapter = {id = "P792", maxvals = 1}, ['publication-date'] = {id = "P577", maxvals = 1, populate_from_journal = true}, -- publication date (don't use |date=; is treated specially in {{citation}} if both are given.) series = {id = "P179", maxvals = 1, populate_from_journal = true}, version = {id = "P348", maxvals = 0}, edition = {id = "P393", maxvals = 0}, volume = {id = "P478", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, -- part = {id = "P1545"?, maxvals = 0}, -- to be added to {{citation}} / COinS &rft.part= title = {id = "P1476", rank="p n"}, -- url = {id = "P953", maxvals = 1}, -- deal with this along with archive-url pages = {id = "P304", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, at = {id = "P958", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, -- also incorporate lines (P7421) and columns (P3903) into this (cite map also supports |section=) -- sheets = {id = "P7416", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, -- interviewer = {id = "P?", maxvals = 0}, -- does **not** go to "others" section! Multiple interviewers should be n-enumerated illustrator = {id = "P110", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section -- foreword and afterword, when contributions to another author's work, are contributions so belong in |contribution=; -- the writer's name goes in |contributor=; requires |title= and |author= -- However, this might need to add support for multiple contributors and their roles to {{citation}}, see Help_talk:Citation_Style_1#Others -- foreword = {id = "P2679", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section -- afterword = {id = "P2680", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section composer = {id = "P86", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section animator = {id = "P6942", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section director = {id = "P57", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section screenwriter = {id = "P58", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section signatory = {id = "P1891", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section presenter = {id = "P371", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section performer = {id = "P175", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section } --[[--------------------------< I S _ S E T >-------------------------------------------------------------- Returns true if argument is set; false otherwise. Argument is 'set' when it exists (not nil) or when it is not an empty string. ]] local function is_set( var ) return not (var == nil or var == '') end --[[--------------------------< I N _ A R R A Y >-------------------------------------------------------------- Whether needle is in haystack (taken from Module:Citation/CS1/Utilities) ]] local function in_array( needle, haystack ) if needle == nil then return false end for n, v in ipairs( haystack ) do if v == needle then return n end end return false end --[[--------------------------< A C C E P T _ V A L U E >------------------------------------------------------- Accept WD value by framing in ((...)) if param_val is equal to keyword; else pass-through WD value as is. ]] local function accept_value( param_val, wd_val ) local val = param_val if val then if in_array (val, {'accept', '))((', ':d:'}) then val = '((' .. wd_val .. '))' elseif '((accept))' == val then val = 'accept' elseif '(())(())' == val then val = '))((' elseif '((:d:))' == val then val = ':d:' else val = wd_val end end return val end -- function to fetch a value to display local function makelink(v, out, link, maxpos, wdl) local label if v.mainsnak.snaktype == "value" then if v.mainsnak.datatype == "wikibase-item" then local qnumber = v.mainsnak.datavalue.value.id local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qnumber) if qnumber == "Q2818964" then sitelink = nil end -- suppress link to "Various authors" if v.qualifiers and v.qualifiers.P1932 then label = v.qualifiers.P1932[1].datavalue.value elseif v.qualifiers and v.qualifiers.P1810 then label = v.qualifiers.P1810[1].datavalue.value else label = mw.wikibase.getLabel(qnumber) if label then label = mw.text.nowiki(label) else label = qnumber -- should add tracking category end end local position = maxpos + 1 -- Default to 'next' author. -- use P1545 (series ordinal) instead of default position. if v["qualifiers"] and v.qualifiers["P1545"] and v.qualifiers["P1545"][1] then position = tonumber(v.qualifiers["P1545"][1].datavalue.value) end maxpos = math.max(maxpos, position) if sitelink then -- just the plain name, -- but keep a record of the links, using the same index out[position] = label link[position] = sitelink else if wdl then -- show that there's a Wikidata entry available out[position] = "[[:d:Q" .. v.mainsnak.datavalue.value["numeric-id"] .. "|" .. label .. "]]&nbsp;<span title='" .. i18n["errors"]["local-article-not-found"] .. "'>[[File:Wikidata-logo.svg|16px|alt=|link=]]</span>" else -- no Wikidata links wanted, so just give the plain label out[position] = label end end elseif v.mainsnak.datatype == "string" then local position = maxpos + 1 -- Default to 'next' author. -- use P1545 (series ordinal) instead of default position. if v["qualifiers"] and v.qualifiers["P1545"] and v.qualifiers["P1545"][1] then position = tonumber(v.qualifiers["P1545"][1].datavalue.value) end maxpos = math.max(maxpos, position) out[position] = v.mainsnak.datavalue.value else -- not a wikibase-item or a string! end else -- code here if we want to return something when author is "unknown" if v.qualifiers and v.qualifiers.P1932 then label = v.qualifiers.P1932[1].datavalue.value elseif v.qualifiers and v.qualifiers.P1810 then label = v.qualifiers.P1810[1].datavalue.value else label = i18n["unknown-author"] .. (i18n["unknown-author-trackingcat"] or "") end maxpos = maxpos + 1 out[maxpos] = label end return maxpos end --[=[-------------------------< G E T _ N A M E _ L I S T >---------------------------------------------------- get_name_list -- adapted from getAuthors code taken from Module:RexxS arguments: nl_type - type of name list to fetch: nl_type = 'author' for authors; 'editor' for editors; 'translator' for translators args - pointer to the parameter arguments table from the template call qid - value from |qid= parameter; the Q-id of the source (book, etc.) in qid wdl - value from the |wdl= parameter; a Boolean passed to enable links to Wikidata when no article exists returns nothing; modifies the args table ]=] local function get_name_list (nl_type, args, qid, wdl) local propertyID = "P50" local fallbackID = "P2093" -- author name string if nl_type =="author" then propertyID = 'P50' -- for authors fallbackID = 'P2093' -- author-string elseif nl_type =="editor" then propertyID = 'P5769' -- "editor-in-chief" fallbackID = 'P98' -- for editors - So-called "fallbacks" are actually a second set of properties processed -- TBD. Take book series editors into account as well (if they have a separate P code as well)? elseif nl_type == "translator" then propertyID = 'P655' -- for translators fallbackID = nil -- elseif 'contributor' == nl_type then -- f.e. author of forewords (P2679) and afterwords (P2680); requires |contribution=, |title= and |author= -- propertyID = 'P' -- for contributors -- fallbackID = nil else return -- not specified so return end -- wdl is a Boolean passed to enable links to Wikidata when no article exists -- if "false" or "no" or "0" is passed set it false -- if nothing or an empty string is passed set it false if wdl and (#wdl > 0) then wdl = wdl:lower() wdl = in_array (wdl, {"false", "no", "0"}) else -- wdl is empty, so wdl = false end local props = nil local fallback = nil if mw.wikibase.entityExists(qid) then props = mw.wikibase.getAllStatements(qid, propertyID) if props and fallbackID then fallback = mw.wikibase.getAllStatements(qid, fallbackID) end end -- Make sure it actually has at least one of the properties requested if not (props and props[1]) and not (fallback and fallback[1]) then return nil end -- So now we have something to return: -- table 'out' is going to store the names(s): -- and table 'link' will store any links to the name's article local out = {} local link = {} local maxpos = 0 if props and props[1] then for k, v in pairs(props) do maxpos = makelink(v, out, link, maxpos, wdl) end end if fallback and fallback[1] then -- second properties for k, v in pairs(fallback) do maxpos = makelink(v, out, link, maxpos, wdl) end end -- if there's anything to return, then insert the additions in the template arguments table -- in the form |author1=firstname secondname |author2= ... -- Renumber, in case we have inconsistent numbering local keys = {} for k, v in pairs(out) do keys[#keys + 1] = k end table.sort(keys) -- as they might be out of order for i, k in ipairs(keys) do out[k] = out[k]:gsub ('&#39;', '\''); -- prevent cs1|2 multiple names categorization; replace html entity with the actual character mw.log(i .. " " .. k .. " " .. (out[k])) if args[nl_type .. i] then -- name gets overwritten -- pull corresponding -link only if overwritten name is same as WD name if link[k] and (args[nl_type .. i] == out[k]) then args[nl_type .. '-link' .. i] = args[nl_type .. '-link' .. i] or link[k] -- author-linkn or editor-linkn end else -- name does not get overwritten, so pull name from WD args[nl_type .. i] = out[k] if link[k] then args[nl_type .. '-link' .. i] = args[nl_type .. '-link' .. i] or link[k] -- author-linkn or editor-linkn end end end end -- gets language codes used for a monolingual text property as a table function p._getLangOfProp(qid, pid) if not pid then return {} end local out = {} local props = mw.wikibase.getAllStatements(qid, pid) for i, v in ipairs(props) do if v.mainsnak.datatype == "monolingualtext" and v.mainsnak.datavalue then out[#out + 1] = v.mainsnak.datavalue.value.language end end return out end function p.getLangOfProp(frame) local pid = frame.args.pid or mw.text.trim(frame.args[1] or "") if pid == "" then return end local qid = frame.args.qid if qid == "" then qid = nil end return table.concat(p._getLangOfProp(qid, pid), ", ") end -- gets the language codes of a Wikidata entry as a table local function _lang_code(qid) local lc = p.getPropOfProp({ qid = qid, prop1 = "P407", prop2 = "P424", ps = 1 }) if lc then return mw.text.split(lc, "[, ]+") end lc = p.getPropOfProp({ qid = qid, prop1 = "P407", prop2 = "P218", ps = 1 }) if lc then return mw.text.split(lc, "[, ]+") end return p._getLangOfProp(qid, "P1476") end function p.lang_code(frame) local qid = frame.args.qid or mw.text.trim(frame.args[1] or "") return table.concat(_lang_code(qid), ", ") end -- export for debug function p.getPropOfProp(frame) if not frame or not frame.args then return nil end return p._getPropOfProp(frame.args) end -- wraps a string in nowiki unless disable flag is set local function wrap_nowiki(str, disable) if disable then return str or '' end return mw.text.nowiki(str or '') end -- sort sequence table whose values are key-value pairs by key local function comp_key(a, b) return a[1] < b[1] end -- sort sequence table whose values are key-value pairs by value local function comp_val(a, b) return a[2] < b[2] end --[[-------------------------< C I T E _ Q >------------------------------------------------------------------ Takes standard CS1|2 template parameters and passes all to {{citation}}. If neither of |author= and |author1= are set, calls get_authors() to try to get an author name-list from Wikidata. The result is passed to {{citation}} for rendering. --]] function p._cite_q (citeq_args) local frame = mw.getCurrentFrame() -- parameters that don't get passed to Citation local expand = citeq_args.expand -- when set to anything, causes {{cite q}} to render <code><nowiki>{{citation|...}}</nowiki></code> local qid = citeq_args.qid or citeq_args[1] local wdl = citeq_args.wdl local template = citeq_args.template citeq_args.expand = nil citeq_args[1] = nil citeq_args.qid = nil citeq_args.wdl = nil citeq_args.template = nil -- if title supplied, flag to not read html title local titleforced = (citeq_args.title ~= nil) local oth = {} -- put the language codes into a sequential table langcodes[] local langcodes = {} if citeq_args.language then -- check these are a supported language codes for lc in mw.text.gsplit( citeq_args.language, "[, ]+", false ) do langcodes[#langcodes+1] = mw.language.isSupportedLanguage(citeq_args.language) and citeq_args.language end end if not langcodes[1] then -- try to find language of work langcodes = _lang_code(qid) end if not langcodes[1] then -- try fallback to journal's language local journal_qid = followQid({qid = qid, props = "P1433"}) langcodes = journal_qid and _lang_code(journal_qid) end citeq_args.language = citeq_args.language or table.concat(langcodes, ", ") -- loop through list of simple properties and get their values in citeq_args for name, data in pairs(simple_properties) do citeq_args[name] = getValue( {data.id, fwd = "ALL", osd = "no", noicon = "true", qid = qid, maxvals = data.maxvals, linked = data.linked, rank = data.rank or "best", citeq_args[name] } ) if data.populate_from_journal then local publishedin = getValue( {"P1433", ps = 1, qid = qid, maxvals = 0, citeq_args[name], qual = data.id, qualsonly = 'yes'} ) citeq_args[name] = publishedin or getPropOfProp({qid = qid, prop1 = "P1433", prop2 = data.id, maxvals = data.maxvals, ps = 1}) end if citeq_args[name] and citeq_args[name]:find('[[Category:Articles with missing Wikidata information]]', 1, true) then -- try fallback to work's native language citeq_args[name] = getValue( {data.id, ps = 1, qid = qid, maxvals = data.maxvals, linked = "no", lang = langcodes[1] } ) if citeq_args[name]:find('^Q%d+$') then -- qid was returned -- try fallback to qid's native language local qid_languages = _lang_code(citeq_args[name]) citeq_args[name] = getValue( {data.id, ps = 1, qid = qid, maxvals = data.maxvals, linked = "no", lang = qid_languages[1] } ) if citeq_args[name]:find('^Q%d+$') then -- qid was returned again citeq_args[name] = nil else -- record the language found if no lang specified citeq_args.language = citeq_args.language or qid_languages[1] end end end if data.others then oth[#oth + 1] = citeq_args[name] and (name:gsub("^%l", string.upper) .. ": " .. citeq_args[name]) citeq_args[name] = nil end end citeq_args.others = citeq_args.others or table.concat(oth, ". ") if citeq_args.others == "" then citeq_args.others = nil end citeq_args.journal = citeq_args.journal and citeq_args.journal:gsub("^''", ""):gsub("''$", ""):gsub("|''", "|"):gsub("'']]", "]]") citeq_args.ol = (getValue( {"P648", ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, citeq_args.ol } ) or ''):gsub("^OL(.+)$", "%1") if citeq_args.ol == "" then citeq_args.ol = nil end -- TBD. Take care of |ol-access=? citeq_args.biorxiv = citeq_args.biorxiv and ("10.1101/" .. citeq_args.biorxiv) citeq_args.isbn = getValue( {"P957", ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, rank="best", citeq_args.isbn } ) -- try ISBN 10 (only one value accepted) -- if url then see if there's an archive: citeq_args.url local url if not citeq_args.url then for i, pr in ipairs( {"P953", "P856", "P2699"} ) do url = getValue( {pr, ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, qual="P1065" } ) if url then citeq_args.url = mw.text.split( url, " (", true )[1] local arcurl = mw.ustring.match( url, "%((.*)%)" ) if arcurl then local arcy, arcm, arcd = arcurl:match("(20%d%d)%p?(%d%d)%p?(%d%d)") if arcy and arcm and arcd then citeq_args["archive-url"] = arcurl citeq_args["archive-date"] = tonumber(arcd) .. " " .. i18n.months[tonumber(arcm)] .. " " .. arcy end end break end end end if citeq_args.publisher == "Unknown" then -- look for "stated as" (P1932) local stated_as = getValue( {"P123", ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, qual="P1932", qo="y"} ) if stated_as then citeq_args.publisher = stated_as end end if not titleforced then -- Handle subtitle. if citeq_args.title then local subtitle = mw.wikibase.getBestStatements (qid, 'P1680'); if 0 ~= #subtitle then subtitle = subtitle[1].mainsnak.datavalue.value.text; citeq_args.title = citeq_args.title .. ": " .. subtitle end end local htmltitle = getValue( {"P1476", qual = "P6833", ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, qo = "y"} ) if htmltitle then citeq_args.title = htmltitle:gsub("</?i>", "''") else local title_display = citeq_args.title or mw.wikibase.getLabel(qid) or (langcodes[1] and mw.wikibase.getLabelByLang(qid, langcodes[1])) or ("No label or title -- debug: " .. qid) if citeq_args.url then citeq_args.title = wrap_nowiki(title_display) else local slink = mw.wikibase.getSitelink(qid) local slink_flag = false local wrap_title = '' local wslink = false if not slink then -- See if we have wikisource if not citeq_args.url then local wikisource_sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid, "enwikisource") or nil if wikisource_sitelink then slink = ':s:'..wikisource_sitelink wslink = true end end end if citeq_args.title then if slink then wrap_title = wrap_nowiki(citeq_args.title) slink_flag = true else citeq_args.title = wrap_nowiki(citeq_args.title) end else if slink and not wslink then if slink:lower() == title_display:lower() then citeq_args.title = '[[' .. slink .. ']]' else wrap_title = wrap_nowiki(slink:gsub("%s%(.+%)$", ""):gsub(",.+$", "")) slink_flag = true end elseif wslink then wrap_title = wrap_nowiki(title_display) slink_flag = true else citeq_args.title = wrap_nowiki(title_display) end end if slink_flag then if slink == wrap_title and not wslink then -- direct link citeq_args.title = '[[' .. slink .. ']]' else -- piped link citeq_args.title = '[[' .. slink .. '|' .. wrap_title .. ']]' end end end end end -- TBD: incorporate |at, |sheets= and |sheet= here as well -- Sort out what should happen if several of them are given at the same time if citeq_args.page or citeq_args.p then -- let single take precedence over multiple citeq_args.pages = nil citeq_args.pp = nil end if citeq_args.pages then local _, count = string.gsub(citeq_args.pages, "[,;%s]%d+", "") if count == 1 then citeq_args.page = citeq_args.pages citeq_args.pages = nil end end if is_set (qid) then if not is_set (citeq_args.author) and not is_set (citeq_args.author1) and not is_set (citeq_args.subject) and not is_set (citeq_args.subject1) and not is_set (citeq_args.host) and not is_set (citeq_args.host1) and not is_set (citeq_args.last) and not is_set (citeq_args.last1) and not is_set (citeq_args.surname) and not is_set (citeq_args.surname1) and not is_set (citeq_args['author-last']) and not is_set (citeq_args['author-last1']) and not is_set (citeq_args['author1-last']) and not is_set (citeq_args['author-surname']) and not is_set (citeq_args['author-surname1']) and not is_set (citeq_args['author1-surname1']) then -- if neither are set, try to get authors from Wikidata get_name_list ('author', citeq_args, qid, wdl) -- modify citeq_args table with authors from Wikidata end if not is_set (citeq_args.editor) and not is_set (citeq_args.editor1) and not is_set (citeq_args['editor-last']) and not is_set (citeq_args['editor-last1']) and not is_set (citeq_args['editor1-last']) and not is_set (citeq_args['editor-surname']) and not is_set (citeq_args['editor-surname1']) and not is_set (citeq_args['editor1-surname']) then -- if neither are set, try to get editors from Wikidata get_name_list ('editor', citeq_args, qid, wdl) -- modify citeq_args table with editors from Wikidata end if not is_set (citeq_args.translator) and not is_set (citeq_args.translator1) and not is_set (citeq_args['translator-last']) and not is_set (citeq_args['translator-last1']) and not is_set (citeq_args['translator1-last']) and not is_set (citeq_args['translator-surname']) and not is_set (citeq_args['translator-surname1']) and not is_set (citeq_args['translator1-surname']) then -- if neither are set, try to get translators from Wikidata get_name_list ('translator', citeq_args, qid, wdl) -- modify citeq_args table with translators from Wikidata end end for k, v in pairs(citeq_args) do if in_array (v, {'(())', 'unset', 'ignore'}) or 'string' ~= type(k) then -- empty accept-as-is-written (()) markup to indicate an empty/unused parameter value, other ((...)) markups are deliberately passed down to {{citation}} citeq_args[k] = nil elseif in_array (v, {'((unset))', '((ignore))'}) then -- strip off markup for free-text values clashing with local keywords citeq_args[k] = 'unset' end end local author_count = 0 for k, v in pairs(citeq_args) do if k:find("^author%d+$") then author_count = author_count + 1 end end if author_count > 8 then -- convention in astronomy journals, optional mode for this? citeq_args['display-authors'] = citeq_args['display-authors'] or 3 end local editor_count = 0 for k, v in pairs(citeq_args) do if k:find("^editor%d+$") then editor_count = editor_count + 1 end end if editor_count > 8 then -- convention in astronomy journals, optional mode for this? citeq_args['display-editors'] = citeq_args['display-editors'] or 3 end -- change edition to ordinal if it's set and numeric citeq_args.edition = citeq_args.edition and p.makeOrdinal(citeq_args.edition) -- code to make a guess what template to use from the supplied parameters -- (first draft for proof-of-concept) if citeq_args.isbn then template = template or "book" citeq_args.asin = nil -- suppress ASIN if ISBN exists elseif citeq_args.journal then template = template or "journal" elseif citeq_args.website then template = template or "web" end -- template is CS1 designator: journal, web, news, etc. if template then -- citeq_args.mode = citeq_args.mode or "cs1" -- a cs1 template already knows that it is cs1 so this line is superfluous template = "Cite " .. template else -- citeq_args.mode = citeq_args.mode or "cs2" -- a cs2 template already knows that it is cs2 so this line is superfluous template = "Citation" end -- |id= could hold more than one identifier pulled from Wikidata not supported by {{citation}}, right now only add our qid to the list local list_sep = '. ' if citeq_args.mode ~= 'cs1' then list_sep = ', ' end local id = '[[WDQ (identifier)|Wikidata]]&nbsp;[[:d:' .. qid .. '|' .. qid .. ']]' -- go through "WDQ (identifier)" redirect to reduce clutter in "What links here" and improve reverse lookup. Keep in sync with {{QID}}. local old_id = citeq_args.id if wdl then -- show WD logo id = id .. '[[File:Wikidata-logo.svg|16px|alt=|link=]]' -- possibly replace by WD edit icon? end if is_set (old_id) then citeq_args.id = old_id .. list_sep .. id -- append to user-specified contents else citeq_args.id = id end -- clean up any blank parameters for k, v in pairs(citeq_args) do if v == "" then citeq_args[k] = nil end end -- if |expand=<anything>, write a nowiki'd version to see what the {{citation}} template call looks like if expand then local expand_args = { "{{" .. template } -- init with citation template if expand == "self" then citeq_args.id = old_id -- restore original |id= parameter expand_args = { "{{cite Q|" .. qid } -- expand to itself end -- make a sortable table and sort it by param name local sorttable = {} for param, val in pairs (citeq_args) do table.insert(sorttable, {param, val}) end table.sort(sorttable, comp_key) -- add contents to expand_args for idx, val in ipairs(sorttable) do table.insert(expand_args, val[1] .. '=' .. val[2]) end -- make the nowiki'd string and done return "<code>" .. table.concat (expand_args, ' |') .. "}}</code>" end local erratumid = getPropertyIDs( { "P2507", qid = qid, fwd = "ALL", osd = "no", rank = "best", maxvals = 1 } ) if erratumid then erratumid = " [[d:" .. erratumid .. "|(erratum)]]" .. "[[Category:Cite Q - cites a work with an erratum]]" else erratumid = "" end local opt_cat = '' if getValue( {"P5824", ps = 1, qid = qid} ) then opt_cat = '[[Category:Cite Q - cites a retracted work]]<!-- retracted -->' end if getValue( {"P1366", ps = 1, qid = qid} ) then opt_cat = opt_cat .. '[[Category:Cite Q - cites a replaced work]]<!-- replaced -->' end return frame:expandTemplate{title = template, args = citeq_args} .. erratumid .. opt_cat -- render the template end function p.cite_q (frame) local args = {} for k, v in pairs(frame:getParent().args) do if v ~= "" then args[k] = v end end for k, v in pairs(frame.args) do if v ~= "" then args[k] = v end end args.qid = args.qid or args[1] or "" if args.qid == "" then return nil end args[1] = nil local citesep = (args.citesep or "") if citesep == "" then citesep = ", " end citesep = citesep:gsub('"', '') -- strip double quotes after setting default to allow |citesep="" as a blank separator args.citesep = nil local tag = args.tag or "" if tag == "" then tag = nil end args.tag = nil local list = args.list or "" if list == "" then list = nil end args.list = nil args.language = args.language or args.lang args.lang = nil local cites = {} for q in args.qid:gmatch("Q%d+") do -- make a new copy of the arguments local newargs = {} for k, v in pairs(args) do if k ~= "qid" then newargs[k] = v end end newargs.qid = q if tag == "ref" then cites[#cites + 1] = frame:callParserFunction{ name = "#tag:ref", args = { p._cite_q(newargs), name = q } } -- expand like this: args = { p._cite_q(newargs), name = 'foo', group = 'bar' } else cites[#cites + 1] = p._cite_q(newargs) end end if list then return frame:expandTemplate{ title = list, args = cites } else return table.concat(cites, citesep) end end return p hh5i2sha2xzr51sszes9qgy4j3p1ljz 369036 369035 2026-04-01T01:18:31Z Intisar Ali 8681 369036 Scribunto text/plain -- Version: 2021-10-19 local p = {} require('strict') local wdib = require('Module:WikidataIB') local getValue = wdib.getValue local getPropOfProp = wdib.getPropOfProp local followQid = wdib.followQid local getPropertyIDs = wdib.getPropertyIDs local i18n = { ["unknown-author"] = mw.wikibase.getLabel("Q4233718"):gsub("^%l", mw.ustring.upper), ["unknown-author-trackingcat"] = "[[Category:Cite Q - author unknown]]", ["ordinal"] = { [1] = "st", [2] = "nd", [3] = "rd", ["default"] = "th" }, ["months"] = { "January", "February", "March", "April", "May", "June", "July", "August", "September", "October", "November", "December" }, } ------------------------------------------------------------------------------- -- makeOrdinal needs to be internationalised along with the above i18n -- takes cardinal number as a numeric and returns the ordinal as a string -- we need three exceptions in English for 1st, 2nd, 3rd, 21st, .. 31st, etc. ------------------------------------------------------------------------------- p.makeOrdinal = function(cardinal) local card = tonumber(cardinal) if not card then return cardinal end local ordsuffix = i18n.ordinal.default if card % 10 == 1 then ordsuffix = i18n.ordinal[1] elseif card % 10 == 2 then ordsuffix = i18n.ordinal[2] elseif card % 10 == 3 then ordsuffix = i18n.ordinal[3] end -- In English, 1, 21, 31, etc. use 'st', but 11, 111, etc. use 'th' -- similarly for 12 and 13, etc. if (card % 100 == 11) or (card % 100 == 12) or (card % 100 == 13) then ordsuffix = i18n.ordinal.default end return card .. ordsuffix end -- Table of simple properties that can be fetched in roughly the same way: -- id = PXXX -- maxvals = maximum number of multiple values (0 for all) -- linked = "no" suppresses linking -- populate_from_journal = true/false determines whether to look in a journal where the source is published -- rank = "best", "preferred", normal, etc. determines how Wikidata ranks are treated -- others = true - the value for the property goes to "others" section local simple_properties = { publisher = {id = "P123", maxvals = 1}, oclc = {id = "P243", maxvals = 1}, ['publication-place'] = {id = "P291", maxvals = 0, linked = 'no'}, -- publication place (don't put into |place=; is treated specially in {{citation}} if both are given) doi = {id = "P356", maxvals = 1}, -- take care of |doi-broken-date= (WD "reason for deprecation"/"stated as") and |doi-access= (WD "access status")? issue = {id = "P433", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, -- distinguish from |number= ("P1545"?) if both are given (still blocked by {{citation}}, but will be supported in the future) pmid = {id = "P698", maxvals = 1}, -- gbooks = {id = "P675", maxvals = 1}, -- to be added to {{citation}} -- ia = {id = "P724", maxvals = 1}, -- to be added to {{citation}} arxiv = {id = "P818", maxvals = 1}, bibcode = {id = "P819", maxvals = 1}, -- take care of |bibcode-access=? jstor = {id = "P888", maxvals = 1}, -- take care of |jstor-access=? mr = {id = "P889", maxvals = 1}, rfc = {id = "P892", maxvals = 1}, zbl = {id = "P894", maxvals = 1}, ssrn = {id = "P893", maxvals = 1}, place = {id = "P1071", maxvals = 0, linked = 'no'}, -- written-at place -- ['total-pages'] = {id = "P1104", maxvals = 0, linked = 'no'}, -- to be added to {{citation}} / COinS &rft.tpages= -- coden = {id = "P1159", maxvals = 1}, -- to be added to {{citation}} / COinS &rft.coden= s2cid = {id = "P8299", maxvals = 1}, -- take care of |s2cid-access=? pmc = {id = "P932", maxvals = 1}, -- take care of |pmc-embargo-date= (WD "reason for deprecation")? lccn = {id = "P1144", maxvals = 1}, hdl = {id = "P1184", maxvals = 1}, -- take care of |hdl-access=? ismn = {id = "P1208", maxvals = 1}, journal = {id = "P1433", maxvals = 1}, citeseerx = {id = "P3784", maxvals = 1}, osti = {id = "P3894", maxvals = 1}, -- take care of |osti-access=? biorxiv = {id = "P3951", maxvals = 1}, asin = {id = "P5749", maxvals = 1}, -- What about |asin-tld=? (WD examples resolve to .com at present, but may change) -- ['catalog-number'] = {id = "P528", maxvals = 0}, -- to be added to {{citation}} / COinS &rft.artnum= isbn = {id = "P212", maxvals = 1, populate_from_journal = true}, -- ISBN 13 issn = {id = "P236", maxvals = 1, populate_from_journal = true}, -- distinguish from |eissn= for electronic issues? -- jfm = {id = "P?", maxvals = 1}, -- Jahrbuch über die Fortschritte der Mathematik (not Zbl) -- sbn = {id = "P?", maxvals = 1}, -- Standard Book Number (predecessor of ISBN, not ICCU) -- message-id = {id = "P?", maxvals = 1}, -- Usenet message ID chapter = {id = "P792", maxvals = 1}, ['publication-date'] = {id = "P577", maxvals = 1, populate_from_journal = true}, -- publication date (don't use |date=; is treated specially in {{citation}} if both are given.) series = {id = "P179", maxvals = 1, populate_from_journal = true}, version = {id = "P348", maxvals = 0}, edition = {id = "P393", maxvals = 0}, volume = {id = "P478", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, -- part = {id = "P1545"?, maxvals = 0}, -- to be added to {{citation}} / COinS &rft.part= title = {id = "P1476", rank="p n"}, -- url = {id = "P953", maxvals = 1}, -- deal with this along with archive-url pages = {id = "P304", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, at = {id = "P958", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, -- also incorporate lines (P7421) and columns (P3903) into this (cite map also supports |section=) -- sheets = {id = "P7416", maxvals = 0, populate_from_journal = true}, -- interviewer = {id = "P?", maxvals = 0}, -- does **not** go to "others" section! Multiple interviewers should be n-enumerated illustrator = {id = "P110", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section -- foreword and afterword, when contributions to another author's work, are contributions so belong in |contribution=; -- the writer's name goes in |contributor=; requires |title= and |author= -- However, this might need to add support for multiple contributors and their roles to {{citation}}, see Help_talk:Citation_Style_1#Others -- foreword = {id = "P2679", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section -- afterword = {id = "P2680", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section composer = {id = "P86", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section animator = {id = "P6942", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section director = {id = "P57", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section screenwriter = {id = "P58", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section signatory = {id = "P1891", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section presenter = {id = "P371", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section performer = {id = "P175", maxvals = 10, others = true}, -- goes to "others" section } --[[--------------------------< I S _ S E T >-------------------------------------------------------------- Returns true if argument is set; false otherwise. Argument is 'set' when it exists (not nil) or when it is not an empty string. ]] local function is_set( var ) return not (var == nil or var == '') end --[[--------------------------< I N _ A R R A Y >-------------------------------------------------------------- Whether needle is in haystack (taken from Module:Citation/CS1/Utilities) ]] local function in_array( needle, haystack ) if needle == nil then return false end for n, v in ipairs( haystack ) do if v == needle then return n end end return false end --[[--------------------------< A C C E P T _ V A L U E >------------------------------------------------------- Accept WD value by framing in ((...)) if param_val is equal to keyword; else pass-through WD value as is. ]] local function accept_value( param_val, wd_val ) local val = param_val if val then if in_array (val, {'accept', '))((', ':d:'}) then val = '((' .. wd_val .. '))' elseif '((accept))' == val then val = 'accept' elseif '(())(())' == val then val = '))((' elseif '((:d:))' == val then val = ':d:' else val = wd_val end end return val end -- function to fetch a value to display local function makelink(v, out, link, maxpos, wdl) local label if v.mainsnak.snaktype == "value" then if v.mainsnak.datatype == "wikibase-item" then local qnumber = v.mainsnak.datavalue.value.id local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qnumber) if qnumber == "Q2818964" then sitelink = nil end -- suppress link to "Various authors" if v.qualifiers and v.qualifiers.P1932 then label = v.qualifiers.P1932[1].datavalue.value elseif v.qualifiers and v.qualifiers.P1810 then label = v.qualifiers.P1810[1].datavalue.value else label = mw.wikibase.getLabel(qnumber) if label then label = mw.text.nowiki(label) else label = qnumber -- should add tracking category end end local position = maxpos + 1 -- Default to 'next' author. -- use P1545 (series ordinal) instead of default position. if v["qualifiers"] and v.qualifiers["P1545"] and v.qualifiers["P1545"][1] then position = tonumber(v.qualifiers["P1545"][1].datavalue.value) end maxpos = math.max(maxpos, position) if sitelink then -- just the plain name, -- but keep a record of the links, using the same index out[position] = label link[position] = sitelink else if wdl then -- show that there's a Wikidata entry available out[position] = "[[:d:Q" .. v.mainsnak.datavalue.value["numeric-id"] .. "|" .. label .. "]]&nbsp;<span title='" .. i18n["errors"]["local-article-not-found"] .. "'>[[File:Wikidata-logo.svg|16px|alt=|link=]]</span>" else -- no Wikidata links wanted, so just give the plain label out[position] = label end end elseif v.mainsnak.datatype == "string" then local position = maxpos + 1 -- Default to 'next' author. -- use P1545 (series ordinal) instead of default position. if v["qualifiers"] and v.qualifiers["P1545"] and v.qualifiers["P1545"][1] then position = tonumber(v.qualifiers["P1545"][1].datavalue.value) end maxpos = math.max(maxpos, position) out[position] = v.mainsnak.datavalue.value else -- not a wikibase-item or a string! end else -- code here if we want to return something when author is "unknown" if v.qualifiers and v.qualifiers.P1932 then label = v.qualifiers.P1932[1].datavalue.value elseif v.qualifiers and v.qualifiers.P1810 then label = v.qualifiers.P1810[1].datavalue.value else label = i18n["unknown-author"] .. (i18n["unknown-author-trackingcat"] or "") end maxpos = maxpos + 1 out[maxpos] = label end return maxpos end --[=[-------------------------< G E T _ N A M E _ L I S T >---------------------------------------------------- get_name_list -- adapted from getAuthors code taken from Module:RexxS arguments: nl_type - type of name list to fetch: nl_type = 'author' for authors; 'editor' for editors; 'translator' for translators args - pointer to the parameter arguments table from the template call qid - value from |qid= parameter; the Q-id of the source (book, etc.) in qid wdl - value from the |wdl= parameter; a Boolean passed to enable links to Wikidata when no article exists returns nothing; modifies the args table ]=] local function get_name_list (nl_type, args, qid, wdl) local propertyID = "P50" local fallbackID = "P2093" -- author name string if nl_type =="author" then propertyID = 'P50' -- for authors fallbackID = 'P2093' -- author-string elseif nl_type =="editor" then propertyID = 'P5769' -- "editor-in-chief" fallbackID = 'P98' -- for editors - So-called "fallbacks" are actually a second set of properties processed -- TBD. Take book series editors into account as well (if they have a separate P code as well)? elseif nl_type == "translator" then propertyID = 'P655' -- for translators fallbackID = nil -- elseif 'contributor' == nl_type then -- f.e. author of forewords (P2679) and afterwords (P2680); requires |contribution=, |title= and |author= -- propertyID = 'P' -- for contributors -- fallbackID = nil else return -- not specified so return end -- wdl is a Boolean passed to enable links to Wikidata when no article exists -- if "false" or "no" or "0" is passed set it false -- if nothing or an empty string is passed set it false if wdl and (#wdl > 0) then wdl = wdl:lower() wdl = in_array (wdl, {"false", "no", "0"}) else -- wdl is empty, so wdl = false end local props = nil local fallback = nil if mw.wikibase.entityExists(qid) then props = mw.wikibase.getAllStatements(qid, propertyID) if props and fallbackID then fallback = mw.wikibase.getAllStatements(qid, fallbackID) end end -- Make sure it actually has at least one of the properties requested if not (props and props[1]) and not (fallback and fallback[1]) then return nil end -- So now we have something to return: -- table 'out' is going to store the names(s): -- and table 'link' will store any links to the name's article local out = {} local link = {} local maxpos = 0 if props and props[1] then for k, v in pairs(props) do maxpos = makelink(v, out, link, maxpos, wdl) end end if fallback and fallback[1] then -- second properties for k, v in pairs(fallback) do maxpos = makelink(v, out, link, maxpos, wdl) end end -- if there's anything to return, then insert the additions in the template arguments table -- in the form |author1=firstname secondname |author2= ... -- Renumber, in case we have inconsistent numbering local keys = {} for k, v in pairs(out) do keys[#keys + 1] = k end table.sort(keys) -- as they might be out of order for i, k in ipairs(keys) do out[k] = out[k]:gsub ('&#39;', '\''); -- prevent cs1|2 multiple names categorization; replace html entity with the actual character mw.log(i .. " " .. k .. " " .. (out[k])) if args[nl_type .. i] then -- name gets overwritten -- pull corresponding -link only if overwritten name is same as WD name if link[k] and (args[nl_type .. i] == out[k]) then args[nl_type .. '-link' .. i] = args[nl_type .. '-link' .. i] or link[k] -- author-linkn or editor-linkn end else -- name does not get overwritten, so pull name from WD args[nl_type .. i] = out[k] if link[k] then args[nl_type .. '-link' .. i] = args[nl_type .. '-link' .. i] or link[k] -- author-linkn or editor-linkn end end end end -- gets language codes used for a monolingual text property as a table function p._getLangOfProp(qid, pid) if not pid then return {} end local out = {} local props = mw.wikibase.getAllStatements(qid, pid) for i, v in ipairs(props) do if v.mainsnak.datatype == "monolingualtext" and v.mainsnak.datavalue then out[#out + 1] = v.mainsnak.datavalue.value.language end end return out end function p.getLangOfProp(frame) local pid = frame.args.pid or mw.text.trim(frame.args[1] or "") if pid == "" then return end local qid = frame.args.qid if qid == "" then qid = nil end return table.concat(p._getLangOfProp(qid, pid), ", ") end -- gets the language codes of a Wikidata entry as a table local function _lang_code(qid) local lc = p.getPropOfProp({ qid = qid, prop1 = "P407", prop2 = "P424", ps = 1 }) if lc then return mw.text.split(lc, "[, ]+") end lc = p.getPropOfProp({ qid = qid, prop1 = "P407", prop2 = "P218", ps = 1 }) if lc then return mw.text.split(lc, "[, ]+") end return p._getLangOfProp(qid, "P1476") end function p.lang_code(frame) local qid = frame.args.qid or mw.text.trim(frame.args[1] or "") return table.concat(_lang_code(qid), ", ") end -- export for debug function p.getPropOfProp(frame) if not frame or not frame.args then return nil end return p._getPropOfProp(frame.args) end -- wraps a string in nowiki unless disable flag is set local function wrap_nowiki(str, disable) if disable then return str or '' end return mw.text.nowiki(str or '') end -- sort sequence table whose values are key-value pairs by key local function comp_key(a, b) return a[1] < b[1] end -- sort sequence table whose values are key-value pairs by value local function comp_val(a, b) return a[2] < b[2] end --[[-------------------------< C I T E _ Q >------------------------------------------------------------------ Takes standard CS1|2 template parameters and passes all to {{citation}}. If neither of |author= and |author1= are set, calls get_authors() to try to get an author name-list from Wikidata. The result is passed to {{citation}} for rendering. --]] function p._cite_q (citeq_args) local frame = mw.getCurrentFrame() -- parameters that don't get passed to Citation local expand = citeq_args.expand -- when set to anything, causes {{cite q}} to render <code><nowiki>{{citation|...}}</nowiki></code> local qid = citeq_args.qid or citeq_args[1] local wdl = citeq_args.wdl local template = citeq_args.template citeq_args.expand = nil citeq_args[1] = nil citeq_args.qid = nil citeq_args.wdl = nil citeq_args.template = nil -- if title supplied, flag to not read html title local titleforced = (citeq_args.title ~= nil) local oth = {} -- put the language codes into a sequential table langcodes[] local langcodes = {} if citeq_args.language then -- check these are a supported language codes for lc in mw.text.gsplit( citeq_args.language, "[, ]+", false ) do langcodes[#langcodes+1] = mw.language.isSupportedLanguage(citeq_args.language) and citeq_args.language end end if not langcodes[1] then -- try to find language of work langcodes = _lang_code(qid) end if not langcodes[1] then -- try fallback to journal's language local journal_qid = followQid({qid = qid, props = "P1433"}) langcodes = journal_qid and _lang_code(journal_qid) end citeq_args.language = citeq_args.language or table.concat(langcodes, ", ") -- loop through list of simple properties and get their values in citeq_args for name, data in pairs(simple_properties) do citeq_args[name] = getValue( {data.id, fwd = "ALL", osd = "no", noicon = "true", qid = qid, maxvals = data.maxvals, linked = data.linked, rank = data.rank or "best", citeq_args[name] } ) if data.populate_from_journal then local publishedin = getValue( {"P1433", ps = 1, qid = qid, maxvals = 0, citeq_args[name], qual = data.id, qualsonly = 'yes'} ) citeq_args[name] = publishedin or getPropOfProp({qid = qid, prop1 = "P1433", prop2 = data.id, maxvals = data.maxvals, ps = 1}) end if citeq_args[name] and citeq_args[name]:find('[[Category:Articles with missing Wikidata information]]', 1, true) then -- try fallback to work's native language citeq_args[name] = getValue( {data.id, ps = 1, qid = qid, maxvals = data.maxvals, linked = "no", lang = langcodes[1] } ) if citeq_args[name]:find('^Q%d+$') then -- qid was returned -- try fallback to qid's native language local qid_languages = _lang_code(citeq_args[name]) citeq_args[name] = getValue( {data.id, ps = 1, qid = qid, maxvals = data.maxvals, linked = "no", lang = qid_languages[1] } ) if citeq_args[name]:find('^Q%d+$') then -- qid was returned again citeq_args[name] = nil else -- record the language found if no lang specified citeq_args.language = citeq_args.language or qid_languages[1] end end end if data.others then oth[#oth + 1] = citeq_args[name] and (name:gsub("^%l", string.upper) .. ": " .. citeq_args[name]) citeq_args[name] = nil end end citeq_args.others = citeq_args.others or table.concat(oth, ". ") if citeq_args.others == "" then citeq_args.others = nil end citeq_args.journal = citeq_args.journal and citeq_args.journal:gsub("^''", ""):gsub("''$", ""):gsub("|''", "|"):gsub("'']]", "]]") citeq_args.ol = (getValue( {"P648", ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, citeq_args.ol } ) or ''):gsub("^OL(.+)$", "%1") if citeq_args.ol == "" then citeq_args.ol = nil end -- TBD. Take care of |ol-access=? citeq_args.biorxiv = citeq_args.biorxiv and ("10.1101/" .. citeq_args.biorxiv) citeq_args.isbn = getValue( {"P957", ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, rank="best", citeq_args.isbn } ) -- try ISBN 10 (only one value accepted) -- if url then see if there's an archive: citeq_args.url local url if not citeq_args.url then for i, pr in ipairs( {"P953", "P856", "P2699"} ) do url = getValue( {pr, ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, qual="P1065" } ) if url then citeq_args.url = mw.text.split( url, " (", true )[1] local arcurl = mw.ustring.match( url, "%((.*)%)" ) if arcurl then local arcy, arcm, arcd = arcurl:match("(20%d%d)%p?(%d%d)%p?(%d%d)") if arcy and arcm and arcd then citeq_args["archive-url"] = arcurl citeq_args["archive-date"] = tonumber(arcd) .. " " .. i18n.months[tonumber(arcm)] .. " " .. arcy end end break end end end if citeq_args.publisher == "Unknown" then -- look for "stated as" (P1932) local stated_as = getValue( {"P123", ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, qual="P1932", qo="y"} ) if stated_as then citeq_args.publisher = stated_as end end if not titleforced then -- Handle subtitle. if citeq_args.title then local subtitle = mw.wikibase.getBestStatements (qid, 'P1680'); if 0 ~= #subtitle then subtitle = subtitle[1].mainsnak.datavalue.value.text; citeq_args.title = citeq_args.title .. ": " .. subtitle end end local htmltitle = getValue( {"P1476", qual = "P6833", ps = 1, qid = qid, maxvals = 1, qo = "y"} ) if htmltitle then citeq_args.title = htmltitle:gsub("</?i>", "''") else local title_display = citeq_args.title or mw.wikibase.getLabel(qid) or (langcodes[1] and mw.wikibase.getLabelByLang(qid, langcodes[1])) or ("No label or title -- debug: " .. qid) if citeq_args.url then citeq_args.title = wrap_nowiki(title_display) else local slink = mw.wikibase.getSitelink(qid) local slink_flag = false local wrap_title = '' local wslink = false if not slink then -- See if we have wikisource if not citeq_args.url then local wikisource_sitelink = mw.wikibase.getSitelink(qid, "enwikisource") or nil if wikisource_sitelink then slink = ':s:'..wikisource_sitelink wslink = true end end end if citeq_args.title then if slink then wrap_title = wrap_nowiki(citeq_args.title) slink_flag = true else citeq_args.title = wrap_nowiki(citeq_args.title) end else if slink and not wslink then if slink:lower() == title_display:lower() then citeq_args.title = '[[' .. slink .. ']]' else wrap_title = wrap_nowiki(slink:gsub("%s%(.+%)$", ""):gsub(",.+$", "")) slink_flag = true end elseif wslink then wrap_title = wrap_nowiki(title_display) slink_flag = true else citeq_args.title = wrap_nowiki(title_display) end end if slink_flag then if slink == wrap_title and not wslink then -- direct link citeq_args.title = '[[' .. slink .. ']]' else -- piped link citeq_args.title = '[[' .. slink .. '|' .. wrap_title .. ']]' end end end end end -- TBD: incorporate |at, |sheets= and |sheet= here as well -- Sort out what should happen if several of them are given at the same time if citeq_args.page or citeq_args.p then -- let single take precedence over multiple citeq_args.pages = nil citeq_args.pp = nil end if citeq_args.pages then local _, count = string.gsub(citeq_args.pages, "[,;%s]%d+", "") if count == 1 then citeq_args.page = citeq_args.pages citeq_args.pages = nil end end if is_set (qid) then if not is_set (citeq_args.author) and not is_set (citeq_args.author1) and not is_set (citeq_args.subject) and not is_set (citeq_args.subject1) and not is_set (citeq_args.host) and not is_set (citeq_args.host1) and not is_set (citeq_args.last) and not is_set (citeq_args.last1) and not is_set (citeq_args.surname) and not is_set (citeq_args.surname1) and not is_set (citeq_args['author-last']) and not is_set (citeq_args['author-last1']) and not is_set (citeq_args['author1-last']) and not is_set (citeq_args['author-surname']) and not is_set (citeq_args['author-surname1']) and not is_set (citeq_args['author1-surname1']) then -- if neither are set, try to get authors from Wikidata get_name_list ('author', citeq_args, qid, wdl) -- modify citeq_args table with authors from Wikidata end if not is_set (citeq_args.editor) and not is_set (citeq_args.editor1) and not is_set (citeq_args['editor-last']) and not is_set (citeq_args['editor-last1']) and not is_set (citeq_args['editor1-last']) and not is_set (citeq_args['editor-surname']) and not is_set (citeq_args['editor-surname1']) and not is_set (citeq_args['editor1-surname']) then -- if neither are set, try to get editors from Wikidata get_name_list ('editor', citeq_args, qid, wdl) -- modify citeq_args table with editors from Wikidata end if not is_set (citeq_args.translator) and not is_set (citeq_args.translator1) and not is_set (citeq_args['translator-last']) and not is_set (citeq_args['translator-last1']) and not is_set (citeq_args['translator1-last']) and not is_set (citeq_args['translator-surname']) and not is_set (citeq_args['translator-surname1']) and not is_set (citeq_args['translator1-surname']) then -- if neither are set, try to get translators from Wikidata get_name_list ('translator', citeq_args, qid, wdl) -- modify citeq_args table with translators from Wikidata end end for k, v in pairs(citeq_args) do if in_array (v, {'(())', 'unset', 'ignore'}) or 'string' ~= type(k) then -- empty accept-as-is-written (()) markup to indicate an empty/unused parameter value, other ((...)) markups are deliberately passed down to {{citation}} citeq_args[k] = nil elseif in_array (v, {'((unset))', '((ignore))'}) then -- strip off markup for free-text values clashing with local keywords citeq_args[k] = 'unset' end end local author_count = 0 for k, v in pairs(citeq_args) do if k:find("^author%d+$") then author_count = author_count + 1 end end if author_count > 8 then -- convention in astronomy journals, optional mode for this? citeq_args['display-authors'] = citeq_args['display-authors'] or 3 end local editor_count = 0 for k, v in pairs(citeq_args) do if k:find("^editor%d+$") then editor_count = editor_count + 1 end end if editor_count > 8 then -- convention in astronomy journals, optional mode for this? citeq_args['display-editors'] = citeq_args['display-editors'] or 3 end -- change edition to ordinal if it's set and numeric citeq_args.edition = citeq_args.edition and p.makeOrdinal(citeq_args.edition) -- code to make a guess what template to use from the supplied parameters -- (first draft for proof-of-concept) if citeq_args.isbn then template = template or "book" citeq_args.asin = nil -- suppress ASIN if ISBN exists elseif citeq_args.journal then template = template or "journal" elseif citeq_args.website then template = template or "web" end -- template is CS1 designator: journal, web, news, etc. if template then -- citeq_args.mode = citeq_args.mode or "cs1" -- a cs1 template already knows that it is cs1 so this line is superfluous template = "Cite " .. template else -- citeq_args.mode = citeq_args.mode or "cs2" -- a cs2 template already knows that it is cs2 so this line is superfluous template = "Citation" end -- |id= could hold more than one identifier pulled from Wikidata not supported by {{citation}}, right now only add our qid to the list local list_sep = '. ' if citeq_args.mode ~= 'cs1' then list_sep = ', ' end local id = '[[WDQ (identifier)|Wikidata]]&nbsp;[[:d:' .. qid .. '|' .. qid .. ']]' -- go through "WDQ (identifier)" redirect to reduce clutter in "What links here" and improve reverse lookup. Keep in sync with {{QID}}. local old_id = citeq_args.id if wdl then -- show WD logo id = id .. '[[File:Wikidata-logo.svg|16px|alt=|link=]]' -- possibly replace by WD edit icon? end if is_set (old_id) then citeq_args.id = old_id .. list_sep .. id -- append to user-specified contents else citeq_args.id = id end -- clean up any blank parameters for k, v in pairs(citeq_args) do if v == "" then citeq_args[k] = nil end end -- if |expand=<anything>, write a nowiki'd version to see what the {{citation}} template call looks like if expand then local expand_args = { "{{" .. template } -- init with citation template if expand == "self" then citeq_args.id = old_id -- restore original |id= parameter expand_args = { "{{cite Q|" .. qid } -- expand to itself end -- make a sortable table and sort it by param name local sorttable = {} for param, val in pairs (citeq_args) do table.insert(sorttable, {param, val}) end table.sort(sorttable, comp_key) -- add contents to expand_args for idx, val in ipairs(sorttable) do table.insert(expand_args, val[1] .. '=' .. val[2]) end -- make the nowiki'd string and done return "<code>" .. table.concat (expand_args, ' |') .. "}}</code>" end local erratumid = getPropertyIDs( { "P2507", qid = qid, fwd = "ALL", osd = "no", rank = "best", maxvals = 1 } ) if erratumid then erratumid = " [[d:" .. erratumid .. "|(erratum)]]" .. "[[Category:Cite Q - cites a work with an erratum]]" else erratumid = "" end local opt_cat = '' if getValue( {"P5824", ps = 1, qid = qid} ) then opt_cat = '[[Category:Cite Q - cites a retracted work]]<!-- retracted -->' end if getValue( {"P1366", ps = 1, qid = qid} ) then opt_cat = opt_cat .. '[[Category:Cite Q - cites a replaced work]]<!-- replaced -->' end return frame:expandTemplate{title = template, args = citeq_args} .. erratumid .. opt_cat -- render the template end function p.cite_q (frame) local args = {} for k, v in pairs(frame:getParent().args) do if v ~= "" then args[k] = v end end for k, v in pairs(frame.args) do if v ~= "" then args[k] = v end end args.qid = args.qid or args[1] or "" if args.qid == "" then return nil end args[1] = nil local citesep = (args.citesep or "") if citesep == "" then citesep = ", " end citesep = citesep:gsub('"', '') -- strip double quotes after setting default to allow |citesep="" as a blank separator args.citesep = nil local tag = args.tag or "" if tag == "" then tag = nil end args.tag = nil local list = args.list or "" if list == "" then list = nil end args.list = nil args.language = args.language or args.lang args.lang = nil local cites = {} for q in args.qid:gmatch("Q%d+") do -- make a new copy of the arguments local newargs = {} for k, v in pairs(args) do if k ~= "qid" then newargs[k] = v end end newargs.qid = q if tag == "ref" then cites[#cites + 1] = frame:callParserFunction{ name = "#tag:ref", args = { p._cite_q(newargs), name = q } } -- expand like this: args = { p._cite_q(newargs), name = 'foo', group = 'bar' } else cites[#cites + 1] = p._cite_q(newargs) end end if list then return frame:expandTemplate{ title = list, args = cites } else return table.concat(cites, citesep) end end return p 2p72tgf798hhmnzfduds1wl0rjj9daw 0 90591 368949 357197 2026-03-31T19:14:16Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368949 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = شاهنامہ (Shahnameh) | image = Ferdowsi Shahnameh manuscript.jpg | caption = شاهنامہ جو هڪ قديم قلمي نسخو، جنهن ۾ فارسي مصوريءَ جا نمونا پڻ شامل آهن. | author = [[فردوسي]] (Ferdowsi) | language = [[فارسي]] | country = ايران (ايرانِ اعظم) | genre = قصيده، تاريخي مهاڪاوي (Epic poetry) | date_published = لڳ ڀڳ 977ع ۽ 1010ع جي وچ ۾ | contents = 50,000 کان وڌيڪ بيت (Couplets) }} '''شاهنامہ''' (Shahnameh) يا "بادشاهن جو ڪتاب"، فارسي شاعر '''فردوسي''' جو لکيل هڪ طويل مهاڪاوي (Epic poem) آهي، جيڪو 977ع ۽ 1010ع جي وچ ۾ تيار ڪيو ويو. هي ايرانِ اعظم (Greater Iran) جو قومي مهاڪاوي آهي.<ref name="shahnameh_intro">Davis, Dick (2006). Shahnameh: The Persian Book of Kings. Penguin Classics.</ref> == خاصيتون == * '''طوالت:''' شاهنامہ لڳ ڀڳ 50,000 بيتن تي مشتمل آهي، جنهن ڪري هي دنيا جي طويل ترين مهاڪاوين مان هڪ آهي ۽ ڪنهن هڪ شاعر پاران لکيل دنيا جو سڀ کان وڏو شعري مجموعو آهي. * '''موضوع:''' هي ڪتاب ڪائنات جي تخليق کان وٺي ستين صديءَ ۾ ٿيندڙ اسلامي فتحن تائين ايران جي ڏند ڪٿائي ۽ تاريخي ماضيءَ کي بيان ڪري ٿو.<ref name="sh_legacy">Yarshater, Ehsan (1988). "The Development of Iranian Epic". Iranian Studies.</ref> == ثقافتي اهميت == شاهنامہ جي اهميت فارسي ثقافت ۽ ٻوليءَ ۾ مرڪزي حيثيت رکي ٿي. ان کي ادب جو عظيم شاهڪار ۽ ايراني قومي سڃاڻپ جو بنياد مڃيو وڃي ٿو. * '''متاثر علائقا:''' ايران سان گڏوگڏ آذربائيجان، افغانستان، تاجڪستان، ترڪي، ازبڪستان، گرجستان ۽ آرمينيا ۾ پڻ هن قومي مهاڪاوي کي مڃيو ۽ ملهايو وڃي ٿو. == شاعراڻي اڏاوت == فردوسيءَ هي مهاڪاوي اهڙي وقت لکيو جڏهن فارسي ٻوليءَ تي عربيءَ جا اثر وڌي رهيا هئا. هن جي ڪوشش هئي ته نج فارسي لفظن کي استعمال ڪري ٻوليءَ جي اصلي روپ کي محفوظ ڪيو وڃي. == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:انگريزي ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:فارسي ادب]] [[Category:شاعري]] [[Category:ايران جي تاريخ]] [[Category:مهاڪاويا]] rsvnv2c0rf1tebst3kng8ux107cxd83 368950 368949 2026-03-31T19:14:41Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368950 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = شاهنامہ (Shahnameh) | image = Ferdowsi Shahnameh manuscript.jpg | caption = شاهنامہ جو هڪ قديم قلمي نسخو، جنهن ۾ فارسي مصوريءَ جا نمونا پڻ شامل آهن. | author = [[فردوسي]] (Ferdowsi) | language = [[فارسي]] | country = ايران (ايرانِ اعظم) | genre = قصيده، تاريخي مهاڪاوي (Epic poetry) | date_published = لڳ ڀڳ 977ع ۽ 1010ع جي وچ ۾ | contents = 50,000 کان وڌيڪ بيت (Couplets) }} '''شاهنامہ''' (Shahnameh) يا "بادشاهن جو ڪتاب"، فارسي شاعر '''فردوسي''' جو لکيل هڪ طويل مهاڪاوي (Epic poem) آهي، جيڪو 977ع ۽ 1010ع جي وچ ۾ تيار ڪيو ويو. هي ايرانِ اعظم (Greater Iran) جو قومي مهاڪاوي آهي.<ref name="shahnameh_intro">Davis, Dick (2006). Shahnameh: The Persian Book of Kings. Penguin Classics.</ref> == خاصيتون == * '''طوالت:''' شاهنامہ لڳ ڀڳ 50,000 بيتن تي مشتمل آهي، جنهن ڪري هي دنيا جي طويل ترين مهاڪاوين مان هڪ آهي ۽ ڪنهن هڪ شاعر پاران لکيل دنيا جو سڀ کان وڏو شعري مجموعو آهي. * '''موضوع:''' هي ڪتاب ڪائنات جي تخليق کان وٺي ستين صديءَ ۾ ٿيندڙ اسلامي فتحن تائين ايران جي ڏند ڪٿائي ۽ تاريخي ماضيءَ کي بيان ڪري ٿو.<ref name="sh_legacy">Yarshater, Ehsan (1988). "The Development of Iranian Epic". Iranian Studies.</ref> == ثقافتي اهميت == شاهنامہ جي اهميت فارسي ثقافت ۽ ٻوليءَ ۾ مرڪزي حيثيت رکي ٿي. ان کي ادب جو عظيم شاهڪار ۽ ايراني قومي سڃاڻپ جو بنياد مڃيو وڃي ٿو. * '''متاثر علائقا:''' ايران سان گڏوگڏ آذربائيجان، افغانستان، تاجڪستان، ترڪي، ازبڪستان، گرجستان ۽ آرمينيا ۾ پڻ هن قومي مهاڪاوي کي مڃيو ۽ ملهايو وڃي ٿو. == شاعراڻي اڏاوت == فردوسيءَ هي مهاڪاوي اهڙي وقت لکيو جڏهن فارسي ٻوليءَ تي عربيءَ جا اثر وڌي رهيا هئا. هن جي ڪوشش هئي ته نج فارسي لفظن کي استعمال ڪري ٻوليءَ جي اصلي روپ کي محفوظ ڪيو وڃي. == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:فارسي ادب]] [[Category:شاعري]] [[Category:ايران جي تاريخ]] [[Category:مهاڪاويا]] iodpajztxu9xj131mzkgemjwb5l4a0t 0 90619 368935 357339 2026-03-31T19:03:46Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368935 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = دي ٽيل آف گينجي (گينجيءَ جي ڪهاڻي) | title_orig = 源氏物語 (Genji Monogatari) | image = [[File:Genji emaki.jpg|250px]] | caption = 12هين صديءَ جي هڪ هٿ اکري نسخي مان ورتل تصوير. | author = [[موراساڪي شڪيبو]] | country = [[جاپان]] | language = قديم جاپاني (Heian period Japanese) | genre = ناول | published = لڳ ڀڳ 11هين صديءَ جي شروعات }} '''دي ٽيل آف گينجي''' (The Tale of Genji) جاپاني ادب جو هڪ ڪلاسيڪي شاهڪار آهي. چيو وڃي ٿو ته هي ڪتاب 11هين صديءَ جي شروعات ۾، هيان دور (Heian period) جي عروج دوران هڪ نالي واري عورت، شاعره، ۽ درباري خاتون '''موراساڪي شڪيبو''' لکيو هو. هن کي اڪثر دنيا جو '''پهريون ناول''' تسليم ڪيو ويندو آهي، ۽ گڏوگڏ ڪنهن عورت پاران لکيل اهو پهريون ڪتاب آهي جنهن عالمي سطح تي مڃتا ماڻي. جاپان ۾ هن ڪتاب جي حيثيت اهڙي آهي جهڙي برطانيه ۾ شيڪسپيئر جي آهي. == انداز ۽ ٻولي == هي ڪتاب هيان دور جي اعليٰ درٻارين جي طرز زندگيءَ جي عڪاسي ڪري ٿو. هي اڪثر ڪري جاپاني فونيٽڪ اسڪرپٽ (هيراگانا) ۾ لکيو ويو آهي، جيڪو ان وقت عورتن جي لکڻين سان منسوب هو. ان دور ۾ معتبر ادب لاءِ چيني اکر (ڪانجي) استعمال ٿيندا هئا، پر هي ناول عام فهم (پر هاڻوڪي دور لاءِ قديم) ٻوليءَ ۾ لکيو ويو. هن جي قديم ٻولي ۽ شاعراڻي انداز کي سمجهڻ لاءِ اڄڪلهه خاص مطالعي جي ضرورت پوي ٿي. هن جو اصل نسخو هاڻي موجود ناهي، پر ان جا 300 کان وڌيڪ هٿ اکري نسخا موجود آهن. هي ڪتاب "اوريهون" (Orihon) يا ڪنسرٽينا انداز ۾ تيار ڪيو ويو هو، جنهن ۾ ڪيترن ئي پليٽن کي پاڻ ۾ ڳنڍي هڪ خاص نموني سان گهڙي ڪيو ويندو هو. == ڪهاڻيءَ جو خلاصو == ناول کي ٽن مکيه حصن ۾ ورهايو ويو آهي: 1. '''پهريون حصو (باب 1-33):''' هي حصو "هڪارو گينجي" (جنهن کي چمڪندڙ گينجي چيو ويندو هو) جي شروعاتي زندگي ۽ سندس عشقيه داستانن جي چوڌاري ڦري ٿو. گينجي شهنشاهه جو پٽ هو، پر سياسي سببن جي ڪري کيس ولي عهد جي فهرست مان ڪڍي هڪ عام ماڻهوءَ جو لقب (ميناموٽو) ڏنو ويو هو. 2. '''ٻيو حصو (باب 34-41):''' هي حصو گينجيءَ جي پوڙهائپ ۽ سندس وفات بابت آهي. 3. '''ٽيون حصو (باب 42-54):''' هتي ڪهاڻي گينجيءَ جي پوٽي "نيو" ۽ سندس پٽ طور مشهور "ڪائورو" جي طرف منتقل ٿي وڃي ٿي. == ترجمو == 20هين صديءَ جي شروعات ۾، شاعره اڪيڪو يوسانو هن کي جديد جاپاني ٻوليءَ ۾ ترجمو ڪيو. انگريزيءَ ۾ هن جو پهريون ترجمو 1882ع ۾ سويماتسو ڪينچو ڪيو هو، پر اهو مڪمل نه هو. بعد ۾ آرٿر ويلي، ايڊورڊ سيڊنسٽيڪر، ۽ رائل ٽائلر جا مڪمل ترجما پڻ منظر عام تي آيا. == وڌيڪ ڏسو == * [[جاپاني ادب]] * [[ناول]] * [[موراساڪي شڪيبو]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:جاپاني ادب]] [[زمرو:ناول]] [[زمرو:11هين صديءَ جا ڪتاب]] 5uroitknfgi1cedubwckyyzzw2yzab7 0 90623 368894 367752 2026-03-31T15:18:30Z Memon2025 21315 368894 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Russia; longest river in Europe}} {{Infobox river | name = وولگا<br>Volga | native_name = Волга (روسي) | name_other =Volga | name_etymology = "وولگا" (vòlga نم پروٽو سلوڪ) | image = Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg | image_size = 300 | image_caption = وولگا ياروسلاول ۾ | map = volgarivermap.png | map_size = 300 | map_caption = وولگا جي نيڪال جو حوض | pushpin_map = | pushpin_map_size = 300 | pushpin_map_caption = | subdivision_type1 = جڳھ | subdivision_name1 = [[اوڀر يورپ]] | subdivision_type2 = [[ملڪ]] | subdivision_name2 = [[روس|روسي فيڊريشن]] | subdivision_type3 = وفاقي مضمون | subdivision_name3 = ٽوير اوبلاسٽ ماسڪو اوبلاسٽ . ياروسلاول اوبلاست. Kostroma Oblast. Ivanovo Oblast. Nizhny Novgorod Oblast. ماري ايل. چوواشيا. تاتارستان. Ulyanovsk Oblast. سامارا اوبلاست. سراتوف اوبلاست. وولگوگراڊ اوبلاست. آسترخان اوبلاست. ڪالميڪيا. جمهوريه | subdivision_type4 = [[شهر]] | subdivision_name4 = ٽوير ياروسلاول. نزني نووگوروڊ چيبوڪسري. قازان. Ulyanovsk. سمارا. ساراتوف. وولگوگراڊ. آسترخان. ٽوگليٽي. | length = {{cvt|3,531|km|mi}}<ref name=gvr/> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = آسترخان (بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,391,271.8|km2}} | discharge1_min = {{cvt|5,000|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge1_avg = {{cvt|8,060|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|8,103.078|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto">{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/947-akhtuba |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135047/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/947-akhtuba |url-status=dead}}</ref> [[Volga Delta]]: {{cvt|8,110.544|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto"/> وولگا ڊيلٽا | discharge1_max = {{cvt|48,500|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | source1 =Source | source1_location = [[Valdai Hills]], [[Tver Oblast]] | source1_coordinates = {{coord|57|15|4.7|N|32|28|5.1|E|display=inline}} | source1_elevation = {{cvt|228|m}}<ref name="readersnatural" /> | mouth = [[ڪئسپين سمنڊ]] | mouth_location = [[آسترخان اوبلاست]] | mouth_coordinates = {{coord|45|41|42|N|47|53|51|E|display=inline,title}}<ref>{{GEOnet2|32FA87888EC23774E0440003BA962ED3|Volga}}</ref> | mouth_elevation = {{cvt|-28|m}}<ref name="readersnatural" /> | progression = | river_system = | basin_size = {{cvt|1,360,000|km2|mi2}}<ref name=gvr/> {{cvt|1,404,107.6|km2|mi2}}<ref name="auto"/> | tributaries_left = ڪاما ندي | tributaries_right = اوڪا ندي | custom_label = | custom_data = | discharge2_location = وولگوگراڊ اوبلاست بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,359,396.8|km2}} | discharge2_min = {{cvt|5,090|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge2_avg = {{cvt|8,150|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|8,228.298|m3/s|cuft/s}}<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/950-lower-volga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135042/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/950-lower-volga |url-status=dead}}</ref> گھٽ ۾ گھٽ. • وڌ ۾ وڌ | discharge2_max = {{cvt|48,450|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge3_location = سمارا . سمارا اوبلاست. نزني نووگوروڊ. ياروسلاول. رائبنسک. خارج ٿيڻ. • جڳھ: ٽور (بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) • سراسري: 6.200 . * . * . . بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,218,995.3|km2}} | discharge3_avg = {{cvt|7,680|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|7,785.921|m3/s|cuft/s}}<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/951-middlevolga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135035/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/951-middlevolga |url-status=dead}}</ref> | discharge4_location = [[Nizhny Novgorod]] (Basin size: {{cvt|479,637.3|km2}} بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) | discharge4_avg = {{cvt|2,940|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|2,806.467|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2">{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/954-upper-volga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135025/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/954-upper-volga |url-status=dead}}</ref> [[Yaroslavl]] (Basin size: {{cvt|153,657.8|km2}}: {{cvt|1,008.277|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> [[Rybinsk]] (Basin size: {{cvt|150,119.8|km2}}: {{cvt|993.253|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> | discharge5_location = [[Tver]] (Basin size: بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|24,658.6|km2}} | discharge5_avg = {{cvt|176|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|186.157|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> | mapframe = yes | mapframe-frame-width = 300 | mapframe-wikidata=yes | mapframe-zoom=4 | mapframe-height=250 | mapframe-stroke-width=3 }} [[File:Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg|thumb|اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي]] '''وولگا''' (روسي: Волга) يورپ جو سڀ کان ڊگهو درياهه ۽ دنيا جو سڀ کان ڊگهو اينڊورهائيڪ بيسن درياهه، روس ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/rivers/10-longest-rivers-in-europe.html|title=10 Longest Rivers In Europe}}</ref> اهو وچ روس مان ڏکڻ روس ۽ ڪيسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي. وولگا جي ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر (2,194 ميل) آهي ۽ ان جو ڪيچمينٽ ايريا 13,60,000 چورس ڪلوميٽر (5,30,000 چورس ميل) آهي. اهو ڊيلٽا تي سراسري خارج ٿيڻ، 8,000 ۽ 8,500 ڪيوبڪ ميٽر (2,80,000 ۽ 3,00,000 ڪيوبڪ فوٽ) في سيڪنڊ جي وچ ۾، جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو درياهه پڻ آهي<ref name="gvr2">[http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058 «Река Волга»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021422/http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058|date=5 March 2016}}, Russian State Water Registry</ref> ۽ نيڪال جي بيسن جي لحاظ کان ان کي روس جي قومي درياهه طور وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو آهي. پراڻي روسي رياست، روس خگنيٽ، تقريبن 830 عيسوي ۾ وولگا جي ڪناري تي پيدا ٿي. <ref name="Gannholm2">{{Cite web|last=Gannholm|first=Tore|title=Birka, Varangian Emporium|url=https://www.academia.edu/40313672|language=en|access-date=15 August 2020|archive-date=18 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418181057/https://www.academia.edu/40313672|url-status=live}}</ref> تاريخي طور تي درياهه مختلف يوريشيائي تهذيبن جي هڪ اهم ملاقات جي جڳهه طور ڪم ڪيو.<ref>{{Cite book |title=Grand Strategy of the Byzantine Empire |last=Luttwak, Edward N. |date=2011 |publisher=Belknap Harvard |isbn=978-0674062078 |pages=52 |oclc=733913679}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Walker |first=Joel |date=2007 |title=Iran and Its Neighbors in Late Antiquity: Art of the Sasanian Empire (224–642 C.E.) |journal=American Journal of Archaeology |volume=1 11 |issue=4 |pages=797 |doi=10.3764/aja.111.4.795 |s2cid=192943660 |issn=0002-9114}}</ref><ref>{{Cite book |title=The Volga river |last=McNeese |first=Tim |date=2005 |publisher=Chelsea House Publishers |isbn=0791082474 |location=Philadelphia |pages=14–16 |oclc=56535045}}</ref> درياهه روس ۾ ٻيلن، ٻيلن جي ميدانن ۽ ميدانن مان وهندو آهي. قوم جي گاديءَ جي هنڌ، ماسڪو سميت، روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج، وولگا جي نيڪال واري بيسن ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي، جيڪو هڪ اندروني پاڻي جو جسم آهي، وولگا قدرتي طور تي دنيا جي ڪنهن به سمنڊ سان ڳنڍيل ناهي. دنيا جا ڪجهه وڏا پاڻي جا ذخيرا وولگا ندي جي ڪناري تي واقع آهن. روسي ثقافت ۾ درياهه جو هڪ علامتي مطلب آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻيون اڪثر ڪري ان کي "وولگا-ماتوشڪا" (روسي: Волга-матушка، مادر وولگا) جي نالي سان سڏين ٿا. ==نالو== روسي نالو وولگا (Волга) پروٽو-سلاڪ لفظ "vòlga" 'گندو، نمي' مان نڪتل آهي. جيڪو ڪيترين ئي سلاواڪ ٻولين ۾ محفوظ آهي. وولگا (влага). نمي. بلغاريا. سربو-ڪروشين: سلووين. پولش. مقدونيائي ۽ چيڪ: ولها. نمي. وولگا جو سٿين نالو "راها", لفظي معنيٰ 'گندو' هو. هي هڪ افسانوي وهڪري جي اويستا نالي سان لاڳاپيل آهي، راها (𐬭𐬀𐬢𐬵𐬁)، جنهن جو مطلب آهي "گندو" يا "نمي". هن نالي جو مقابلو ڪيترن ئي هند-ايراني اصطلاحن سان ڪري سگهجي ٿو، جهڙوڪ: سوگديان رʾڪ (𐽀𐼰𐼸‎) 'رڳ، رت جي رڳ' (پراڻي ايراني: راهاڪا مان). فارسي: رڳ. رڳ. ويدڪ سنسڪرت: راسا (رسا). شبنم، مائع، رس. افسانوي درياهه. جيڪو سنڌو درياهه جي هڪ معاون ندي جو نالو پڻ هو. سٿين نالو جديد موڪشا ۾ را (Рав) جي نالي سان زنده آهي. يوناني ليکڪ هيروڊوٽس وولگا جا ٻه وڌيڪ قديم ايراني نالا درج ڪيا آهن: * اوارو (قديم يوناني: Ὄαρος, اورس). جيڪو سٿين مان نڪتل آهي: وارو، جنهن جي معنيٰ آهي "وسيع". ڊنيپر نديءَ جو هون نالو، وار، پڻ سٿين مان نڪتل آهي: وارو. * اراڪسس (قديم يوناني: Ἀράξης, ارڪسس). درياهه جي ڪناري تي رهندڙ ترڪ ماڻهو اڳ ۾ ان کي اتيل يا اتيل سڏيندا هئا. جديد ترڪ ٻولين ۾. وولگا کي تاتار ۾ İdel (Идел) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. چواش ۾ اتال (Атӑл). بشڪير ۾ ايزل. قازق ۾ ايڊيل، ۽ ترڪي ۾ اِدل. ترڪ نالا قديم ترڪ روپ "ايتل/ايرتل" ڏانهن واپس وڃن ٿا، جنهن جي اصليت ۽ معنيٰ واضح ناهي. شايد هن شڪل جو هائيڊرونيم ارتيش سان تعلق آهي. * ترڪ ماڻهن اِتل جي اصليت کي ڪاما سان ڳنڍيو. اهڙيءَ طرح، ڪاما جي هڪ کاٻي شاخ کي آق اِتل 'اڇو اِتل' جو نالو ڏنو ويو جيڪو جديد شهر اوفا ۾ ڪارا اِتل 'ڪارو اِتل' سان ملائي ٿو. انڊيل (انڊيل) جو نالو چرڪس ٻولي ۾ استعمال ٿيندو آهي. * ايشيا ۾ درياهه کي ان جي ٻئي ترڪ نالو سارِ-سو 'پيلو پاڻي' سان سڃاتو ويندو هو، پر اوئرات پڻ پنهنجو نالو، اِجل مورون يا 'موافقت درياءَ' استعمال ڪندا هئا. هن وقت ماري، هڪ ٻيو يورالڪ گروهه، درياهه کي جُل (Юл) سڏيندو آهي، جنهن جي معنيٰ تاتار ۾ 'رستو' آهي. ==وضاحت== [[File:Саратовский мост.jpeg|alt=|thumb|The [[Saratov Bridge]] by night, [[Saratov Oblast]]]] [[File:Staritsa.jpg|thumb|The upper Volga in the vicinity of [[Staritsa (town), Tver Oblast|Staritsa]], 1912]] [[File:ISS-60 Volga River flowing into the Caspian Sea.jpg|alt=Large river ending in triangular delta into sea, seen from above the atmosphere|thumb|View of the [[Volga Delta]] from the [[International Space Station]]]] The [[Saratov Bridge]] by night, [[Saratov Oblast]] * The upper Volga in the vicinity of [[Staritsa (town), Tver Oblast|Staritsa]], 1912]] * View of the [[Volga Delta]] from the [[International Space Station]]]] The Volga is the longest [[river]] in [[Europe]], and its catchment area is almost entirely inside [[Russia]], though the longest river in Russia is the [[Ob river|Ob]]–[[Irtysh river]] system.<ref name="readersnatural">{{Cite book |title=Natural Wonders of the World |publisher=Reader's Digest Association, Inc |year=1980 |isbn=0-89577-087-3 |editor-last=Scheffel |editor-first=Richard L. |location=United States of America |pages=406 |editor-last2=Wernet |editor-first2=Susan J.}}</ref> It belongs to the [[Endorheic basin|closed basin]] of the [[Caspian Sea]], being the longest river to flow into a closed basin. The source of the Volga lies in the village of Volgoverkhov'e in [[Tver Oblast]]. Rising in the [[Valdai Hills]] {{convert|225|m|ft|abbr=on}} [[Above mean sea level|above sea level]] northwest of [[Moscow]] and about {{convert|320|km|mi|abbr=on}} southeast of [[Saint Petersburg]], the Volga heads east past [[Lake Sterzh]], [[Tver]], [[Dubna]], [[Rybinsk]], [[Yaroslavl]], [[Nizhny Novgorod]], and [[Kazan]]. From there it turns south, flows past [[Ulyanovsk]], [[Tolyatti]], [[Samara, Russia|Samara]], [[Saratov]] and [[Volgograd]], and discharges into the Caspian Sea below [[Astrakhan]] at {{convert|28|m|ft|abbr=on}} below sea level.<ref name="readersnatural" /> The Volga has many [[tributaries]], most importantly the [[Kama (river)|Kama]], the [[Oka River|Oka]], the [[Vetluga (river)|Vetluga]], and the [[Sura (river)|Sura]]. The Volga and its tributaries form the Volga river system, which flows through an area of about {{convert|1350000|km2|abbr=on}} in the most heavily populated part of Russia.<ref name="readersnatural" /> The [[Volga Delta]] has a length of about {{convert|160|km|abbr=on}} and includes as many as 500 channels and smaller rivers. The largest [[estuary]] in Europe, it is the only place in Russia where [[pelican]]s, [[flamingo]]s, and [[Nelumbo nucifera|lotus]]es may be found.{{citation needed|date=July 2016}} The Volga freezes for most of its length for three months each year.<ref name="readersnatural" /> The Volga drains most of [[Western Russia]]. Its many large reservoirs provide [[irrigation]] and [[hydroelectric]] power. The [[Moscow Canal]], the [[Volga–Don Canal]], and the [[Volga–Baltic Waterway]] form navigable [[waterway]]s connecting Moscow to the [[White Sea]], the [[Baltic Sea]], the Caspian Sea, the [[Sea of Azov]] and the [[Black Sea]]. High levels of chemical [[pollution]] have adversely affected the river and its habitats. The fertile river valley provides large quantities of [[wheat]] and other agricultural produce, and also has many mineral riches. A substantial petroleum industry centers on the Volga valley. Other resources include [[natural gas]], [[salt]], and [[potash]]. The Volga Delta and the Caspian Sea are [[fishing grounds]]. ===Confluences (downstream to upstream)=== [[File:Tver dusk 3.jpg|thumb|The Starovolzhsky Bridge in [[Tver]]|alt=]] [[File:Volga Hydroelectric Station 002 (cropped).JPG|thumb|[[Volga Hydroelectric Station]]]] [[File:Nizhny Novgorod P8132254 2200.jpg|thumb|The confluence of the Oka (''to the left'') and the Volga in Nizhny Novgorod]] {{colbegin}} * [[Akhtuba]] (near [[Volzhsky, Volgograd Oblast|Volzhsky]]), a [[distributary]] * [[Bolshoy Irgiz]] (near [[Volsk]]) * [[Samara (Volga)|Samara]] (in [[Samara]]) * [[Kama (river)|Kama]] (south of [[Kazan]])<!-- in the Middle Age it was believed to be an origin of the Volga (Itil) – believed by who? surely not by Russians --> * [[Kazanka (river)|Kazanka]] (in Kazan) * [[Sviyaga]] (west of Kazan) * [[Vetluga (river)|Vetluga]] (near [[Kozmodemyansk]]) * [[Sura (river)|Sura]] (in [[Vasilsursk]]) * [[Kerzhenets]] (near [[Lyskovo]]) * [[Oka (river)|Oka]] (in [[Nizhny Novgorod]]) * [[Uzola]] (near [[Balakhna]]) * [[Unzha]] (near [[Yuryevets, Ivanovo Oblast|Yuryevets]]) * [[Kostroma (river)|Kostroma]] (in [[Kostroma]]) * [[Kotorosl]] (in [[Yaroslavl]]) * [[Sheksna]] (in [[Cherepovets]]) * [[Mologa (river)|Mologa]] (near [[Vesyegonsk]]) * [[Kashinka]] (near [[Kalyazin]]) * [[Nerl (Volga)|Nerl]] (near Kalyazin) * [[Medveditsa (Volga)|Medveditsa]] (near [[Kimry]]) * [[Dubna (Volga)|Dubna]] (in [[Dubna]]) * [[Shosha (river)|Shosha]] (near [[Konakovo]]) * [[Tvertsa]] (in [[Tver]]) * [[Vazuza]] (in [[Zubtsov]]) * [[Selizharovka]] (in [[Selizharovo]]) {{colend}} ===Reservoirs (downstream to upstream)=== A number of large hydroelectric reservoirs were constructed on the Volga during the [[Soviet Union|Soviet era]]. They are: * [[Volgograd Reservoir]] * [[Saratov Reservoir]] * [[Kuybyshev Reservoir]]{{spaced ndash}} the largest in Europe by surface * [[Cheboksary Reservoir]] * [[Gorky Reservoir]] * [[Rybinsk Reservoir]] * [[Uglich Reservoir]] * [[Ivankovo Reservoir]] ===Biggest cities on the shores of the Volga=== * [[Kazan]] * [[Nizhny Novgorod]] * [[Samara]] * [[Volgograd]] * [[Saratov]] * [[Tolyatti]] * [[Yaroslavl]] * [[Astrakhan]] * [[Ulyanovsk]] * [[Cheboksary]] * [[Tver]] ===Bridges across the Volga=== * [[Kostroma rail bridge]] ===Human history=== [[File:Volga River. Tolga Monastery P5212881 2200.jpg|thumb|Many [[Russian Orthodox Church|Orthodox]] [[shrine]]s and [[monasteries]] are located along the banks of the Volga]] The Volga–[[Oka (river)|Oka]] region has been occupied for at least 9,000 years and supported a bone and antler industry for producing bone arrowheads, spearheads, lanceheads, daggers, hunters knives, and awls. The makers also used local quartz and imported flints.<ref>Zhilin, M. (2015). Early Mesolithic bone arrowheads from the Volga-Oka interfluve, central Russia. 32. 35-54.</ref> During [[classical antiquity]], the Volga formed the boundary between the territories of the [[Cimmerians]] in the Caucasian Steppe and the [[Scythians]] in the Caspian Steppe.<ref name="OlbrychtCimmerians"/> After the Scythians migrated to the west and displaced the Cimmerians, the Volga became the boundary between the territories of the Scythians in the Pontic and Caspian Steppes and the [[Massagetae]] in the Caspian and Transcaspian steppes.<ref name="OlbrychtNomads"/> Between the 6th and the 8th centuries, the [[Alans]] settled in the [[Middle Volga Area|Middle Volga]] region and in the steppes of Russia's southern region in the [[Pontic–Caspian steppe]].<ref>{{Cite web |url=https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |title=VORGESCHICHE DER URALISCHEN SPRACHFAMILIE, GESCHICHTE DER KLEINEREN URALISCHEN SPRACHEN: CHRONOLOGIE |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530052002/https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |archive-date=30 May 2019 |url-status=live}}</ref> The area around the Volga was inhabited by the [[Slavic tribes]] of [[Vyatichs]] and [[Buzhans]], by [[Finno-Ugric peoples|Finno-Ugric]], [[North Germanic peoples|Scandinavian]], [[Balts|Baltic]], [[Huns|Hunnic]] and [[Turkic peoples]] ([[Tatar language|Tatars]], [[Kipchak languages|Kipchaks]], [[Khazar language|Khazars]]) in the [[first millennium]] AD, replacing the [[Scythians]].<ref>{{Cite thesis |url=http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |title=Co-operation between the Viking Rus' and the Turkic nomads of the steppe in the ninth-eleventh centuries |last=Katona |first=Cseste |type=MA thesis |publisher=Central European University |date=2018 |access-date=4 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418221818/http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |archive-date=18 April 2019 |url-status=live}}</ref>{{Unreliable source?|date=October 2024|reason=Source is a Master's thesis}} Furthermore, the river played a vital role in the commerce of the [[Byzantine Empire|Byzantine people]]. The ancient scholar [[Ptolemy]] of [[Alexandria]] mentions the lower Volga in his ''Geography'' (Book 5, Chapter 8, 2nd Map of Asia). He calls it the ''Rha'', which was the Scythian name for the river. Ptolemy believed the Don and the Volga shared the same upper branch, which flowed from the [[Hyperborean]] Mountains. Between 2nd and 5th centuries [[Balts|Baltic people]] were very widespread in today's European Russia. Baltic people were widespread from [[Sozh River]] till today's Moscow and covered much of today's [[Central Russia]] and intermingled with the East Slavs.<ref>{{Cite web |url=http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |title=Marija Gimbutas. "A Survey Study of the Ancient Balts - Reviewed by Jonas Puzinas |website=www.lituanus.org |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804192233/http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |archive-date=4 August 2019 |url-status=live}}</ref> The Russian ethnicity in Western Russia and around the Volga river evolved to a very large extent, next to other tribes, out of the East Slavic tribe of the [[Buzhans]] and [[Vyatichi]]s. The Vyatichis were originally concentrated on the Oka River.<ref>{{Cite book |title=The Khazars: a Judeo-Turkish Empire on the Steppes, 7th-11th Centuries AD. |last=Zhirohov, Mikhail. |date=2019 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Nicolle, David., Hook, Christa. |isbn=9781472830104 |location=London |pages=47 |oclc=1076253515}}</ref> Furthermore, several localities in Russia are connected to the Slavic Buzhan tribe, like for example [[Sredniy Buzhan]] in the [[Orenburg Oblast]], Buzan and the [[Buzan River]] in the [[Astrakhan Oblast]].<ref>{{Cite web |url=http://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |title=Early East Slavic Tribes in Russia |website=Study.com |language=en |access-date=16 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328092408/https://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |archive-date=28 March 2019 |url-status=live}}</ref> Buzhan ({{langx|fa|بوژان{{lrm}}|Būzhān}}; also known as ''Būzān'') is also a village in [[Buzhan, Nishapur|Nishapur]], [[Iran]]. In late 8th century the Russian state Russkiy Kaganate is recorded in different Northern and Oriental sources. The Volga was one of the main rivers of the Rus' Khaganates culture.<ref name="Gannholm"/> Subsequently, the river basin played an important role in the movements of peoples from [[Asia]] to [[Europe]]. A powerful polity of [[Volga Bulgaria]] once flourished where the [[Kama (river)|Kama]] joins the Volga, while [[Khazaria]] controlled the lower stretches of the river. Such Volga cities as [[Atil]], [[Saqsin]], or [[Sarai (city)|Sarai]] were among the largest in the medieval world. The river [[Volga trade route|served as an important trade route]] connecting [[Viking Age|Scandinavia]], [[Baltic Finnic peoples|Finnic]] areas with the various Slavic tribes and Turkic, [[Germanic peoples|Germanic]], Finnic and other people in Old [[Rus' (people)|Rus']], and [[Volga Bulgaria]] with [[Khazars|Khazaria]], [[Persia]] and the [[Arab world]]. [[File:Ilia Efimovich Repin (1844-1930) - Volga Boatmen (1870-1873).jpg|thumb|upright=1.15|right|[[Ilya Yefimovich Repin]]'s 1870–1873 painting ''[[Barge Haulers on the Volga]]'']] Khazars were replaced by [[Kipchaks]], [[Kimeks]] and [[Mongols]], who founded the [[Golden Horde]] in the lower reaches of the Volga. Later their empire divided into the [[Khanate of Kazan]] and [[Khanate of Astrakhan]], both of which were conquered by the Russians in the course of the 16th century [[Russo-Kazan Wars]]. The Russian people's deep feeling for the Volga echoes in national culture and literature, starting from the 12th century [[Lay of Igor's Campaign]].<ref>{{cite web |url=http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |title=The Volga |publisher=www.volgawriter.com |access-date=11 June 2010 |format=[[Microsoft FrontPage]] 12.0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620141913/http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |archive-date=20 June 2010 |url-status=dead}}</ref> [[The Volga Boatman's Song]] is one of many songs devoted to the national river of Russia. Construction of [[Soviet Union]]-era dams often involved enforced resettlement of huge numbers of people, as well as destruction of their historical heritage. For instance, the town of [[Mologa]] was flooded for the purpose of constructing the [[Rybinsk Reservoir]] (then the largest artificial lake in the world). The construction of the [[Uglich Reservoir]] caused the flooding of several monasteries with buildings dating from the 15th and 16th centuries. In such cases the ecological and cultural damage often outbalanced any economic advantage.<ref>"In all, Soviet dams flooded 2,600 villages and 165 cities, almost 78,000&nbsp;sq. km. – the area of Maryland, Delaware, Massachusetts, and New Jersey combined – including nearly 31,000&nbsp;sq. km. of agricultural land and 31,000&nbsp;sq. km. of forestland". Quoted from: Paul R. Josephson. ''Industrialized Nature: Brute Force Technology and the Transformation of the Natural World''. Island Press, 2002. {{ISBN|1-55963-777-3}}. Page 31.</ref> ====20th-century conflicts==== {{Main|Battle of Stalingrad|Kazan Operation}} [[File:Soviet marines-in the battle of stalingrad volga banks.jpg|thumb|right|upright=0.9|[[Soviet Union|Soviet]] [[Russian Naval Infantry#World War II|Marines]] charge the Volga [[Bank (geography)|river bank]].]] During the [[Russian Civil War]], both sides fielded warships on the Volga. In 1918, the Red [[Volga Flotilla]] participated in driving the Whites eastward, from the Middle Volga [[Kazan Operation|at Kazan]] to the Kama and eventually to [[Ufa]] on the [[Belaya River (Kama)|Belaya]].<ref>[[Brian Pearce]], [http://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm Introduction] ({{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080203140800/http://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm |date=3 February 2008 }}) to [[Fyodor Raskolnikov]]'s ''Tales of Sub-lieutenant Ilyin''.</ref> During the Civil War, [[Joseph Stalin]] ordered the imprisonment of several military specialists on a barge in the Volga and the sinking of a floating prison in which the officers perished.<ref>{{cite book |last1=Brackman |first1=Roman |title=The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life |date=23 November 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-75840-0 |page=129 |url=https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |language=en |access-date=30 October 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003000731/https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Sebag Montefiore |first1=Simon |title=Stalin : the court of the red tsar |date=2004 |publisher=Grown House |location=London |isbn=978-0-7538-1766-7 |page=34 |url=https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba/page/34/mode/1up?q=Enmity}}</ref> During World War II, the city on the big bend of the Volga, currently known as [[Volgograd]], witnessed the [[Battle of Stalingrad]], possibly the [[List of battles by casualties|bloodiest battle]] in human history, in which the Soviet Union and the German forces were deadlocked in a [[stalemate]] battle for access to the river. The Volga was (and still is) a vital transport route between central Russia and the Caspian Sea, which provides access to the oil fields of the [[Apsheron Peninsula|Absheron Peninsula]]. [[Hitler]] planned to use access to the oil fields of [[Azerbaijan]] to fuel future German conquests. Apart from that, whoever held both sides of the river could move forces across the river, to defeat the enemy's [[fortification]]s beyond the river.<ref>{{cite web |url=http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |title=::The Battle of Stalingrad |publisher=Historylearningsite.co.uk |access-date=11 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530123434/http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |archive-date=30 May 2015 |url-status=live}}</ref> By taking the river, Hitler's [[Nazi Germany|Germany]] would have been able to move [[cargo|supplies]], [[gun]]s, and men into the northern part of Russia. At the same time, Germany could permanently deny this transport route by the Soviet Union, hampering its access to oil and to supplies via the [[Persian Corridor]]. For this reason, many [[Amphibious warfare|amphibious]] military assaults were brought about in an attempt to remove the other side from the banks of the river. In these battles, the Soviet Union was the main [[Offensive (military)|offensive]] side, while the [[Wehrmacht|German troops]] used a more [[defense (military)|defensive]] stance, though much of the fighting was [[close combat|close quarters combat]], with no clear offensive or defensive side. ==نسلي گروهه== ==نيويگيشن== ==سيٽلائيٽ تصويرون== ==ثقافتي اهميت== وولگا درياءَ جي ڪل ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر آهي. هي درياءُ پنهنجي وهڪري جي حوالي سان به يورپ جو سڀ کان وڏو درياءُ آهي. هن کي روس جو '''قومي درياءُ''' تسليم ڪيو ويندو آهي. تاريخي طور تي، هي درياءُ يوريشيا جي مختلف تهذيبن جي ميلاپ جو مرڪز رهيو آهي. روس جي قديم رياست "روس خگنيٽ" (Rus' Khaganate) لڳ ڀڳ 830ع ۾ هن درياءَ جي ڪناري تي وجود ۾ آئي هئي. == جاگرافيائي بناوٽ == وولگا درياءُ روس جي ٻيلن ۽ ميداني علائقن (steppes) مان گذري ٿو. روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج شهر، بشمول گاديءَ جو هنڌ '''ماسڪو'''، هن درياءَ جي طاس (drainage basin) ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو، جيڪو چئني پاسن کان زمين سان گهيريل آهي، ان ڪري هي درياءُ قدرتي طور تي دنيا جي وڏن سمنڊن (Oceans) سان ڳنڍيل ناهي. == ثقافتي مقام == روسي ڪلچر ۾ وولگا کي هڪ علامتي حيثيت حاصل آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ هن کي اڪثر "وولگا ماتوشڪا" (Volga-Matushka) يعني '''"ماءُ وولگا"''' جي نالي سان ياد ڪيو ويندو آهي. دنيا جا ڪجهه وڏا بند (Reservoirs) پڻ هن درياءَ تي تعمير ٿيل آهن. {{Infobox River | name = وولگا ندي وولگا درياءُ (Volga) | image = Volga_River_near_Ulyanovsk.jpg | caption = روس ۾ وولگا درياءَ جو هڪ نظارو | source1_location = | mouth_location = | length = | basin_size = | discharge1_avg = | countries = |native_name=Bo|settlement_type=دريا ندي|image_size=250px|image_skyline=Volga_River_near_Ulyanovsk.jpg|imagesize=250px|image_caption=اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي|native_name_lang=روسي ٻولي|type=وولگا ندي|subdivision_name={{flag|Russia}} [[روس]]|subdivision_name1=Moscow|subdivision_name2=والڊائي ٽڪريون|subdivision_name3=[[ڪيسپين سمنڊ]] ئ|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_type1=Cities|subdivision_type2=ماخذ جو هنڌ|subdivision_type3=وات جو هنڌ|subdivision_type4=ڊيگهه|subdivision_name4=3,531 ڪلوميٽر|subdivision_type5=بيسن جو سائز|subdivision_name5=1,360,000 چورس ڪلوميٽر|subdivision_type6=خارج ٿيڻ جو اوسط|subdivision_name6=8,060 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ}} '''وولگا''' (روس) [[يورپ]] جو سڀ کان ڊگهو درياءُ آهي ۽ دنيا جو سڀ کان وڏو "اينڊورهيڪ" (endorheic) يعني اهڙو درياءُ آهي جيڪو ڪنهن کليل سمنڊ ۾ ڪرڻ بجاءِ هڪ بند سمنڊ (ڪئسپين سمنڊ) ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. هي درياءُ [[روس]] ۾ واقع آهي ۽ وچ روس کان ڏکڻ روس تائين وهندو [[ڪيسپئن سمنڊ]] ۾ وڃي ڪري ٿو. ==وڌيڪ ڏسو== * [[ڪيسپئن سمنڊ|ڪئسپيئن سمنڊ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين لنڪس== {{Commons category|وولگا}} * {{Cite EB1911|wstitle= Volga |volume= 28 |last1= Kropotkin |first1= Peter Alexeivitch |author1-link=Peter Kropotkin|last2= Bealby |first2=John Thomas| pages = 193&ndash;195 |short= 1}} * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html خلا مان وولگا ڊيلٽا] * [http://as-volga.com وولگا ساحلن جون تصويرون] * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw وولگا جي ماخذ بابت وڊيو] * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html Volga Delta from Space] * [http://as-volga.com Photos of the Volga coasts] * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw Video about the source of the Volga] {{Authority control}} [[زمرو:وولگا درياهه]] [[زمرو:روس]] [[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]] [[زمرو:پيچدار درياهه]] [[زمرو:چوواشيا جا درياهه]] [[زمرو:ڪالميڪيا جا درياهه]] [[زمرو:تاتارستان جا درياهه]] [[زمرو:روس ۾ درياهه ۽ نديون]] [[زمرو:روس ۾ پيچدار درياهه]] [[زمرو:ٽوير اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:سمارا اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ساراتو اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:آسٽراخان اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪوسٽروما اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:وولگوگراڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ياروسلاول اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪيسپين سمنڊ جون مددگار نديون]] q78chixtepgyxzqigbi386ok35zuzvg 368895 368894 2026-03-31T16:10:59Z Memon2025 21315 368895 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Russia; longest river in Europe}} {{Infobox river | name = وولگا<br>Volga | native_name = Волга | name_other = | name_etymology = "وولگا" (vòlga نم پروٽو سلوڪ) | image = Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg | image_size = 300 | image_caption = وولگا ياروسلاول ۾ | map = volgarivermap.png | map_size = 300 | map_caption = وولگا جي نيڪال جو حوض | pushpin_map = | pushpin_map_size = 300 | pushpin_map_caption = | subdivision_type1 = جڳھ | subdivision_name1 = [[اوڀر يورپ]] | subdivision_type2 = [[ملڪ]] | subdivision_name2 = [[روس|روسي فيڊريشن]] | subdivision_type3 = وفاقي مضمون | subdivision_name3 = [[ٽوير اوبلاسٽ]] [[ماسڪو اوبلاسٽ]] [[ياروسلاول اوبلاسٽ]] [[ماري ايل جمهوريه]] [[چوواشيا]] [[جمهوريه تاتارستان]] [[سمارا اوبلاسٽ]] • [[ساراتوف اوبلاسٽ]] • [[وولگوگراڊ اوبلاسٽ]] • [[آستراخان اوبلاست|آستراخان اوبلاسٽ]] .[[ڪالميڪيا]] اوبلاسٽ جمهوريه Kostroma اوبلاسٽ Ivanovo اوبلاسٽ Nizhny Novgorod اوبلاسٽ . Ulyanovsk اوبلاسٽ | subdivision_type4 = [[شهر]] | subdivision_name4 = ٽوير ياروسلاول. نزني نووگوروڊ چيبوڪسري. قازان. Ulyanovsk. سمارا. ساراتوف. وولگوگراڊ. آسترخان. ٽوگليٽي. | length = {{cvt|3,531|km|mi}}<ref name=gvr/> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = آسترخان (بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,391,271.8|km2}} | discharge1_min = {{cvt|5,000|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge1_avg = {{cvt|8,060|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|8,103.078|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto">{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/947-akhtuba |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135047/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/947-akhtuba |url-status=dead}}</ref> [[Volga Delta]]: {{cvt|8,110.544|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto"/> وولگا ڊيلٽا | discharge1_max = {{cvt|48,500|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | source1 =Source | source1_location = [[Valdai Hills]], [[Tver Oblast]] | source1_coordinates = {{coord|57|15|4.7|N|32|28|5.1|E|display=inline}} | source1_elevation = {{cvt|228|m}}<ref name="readersnatural" /> | mouth = [[ڪئسپين سمنڊ]] | mouth_location = [[آسترخان اوبلاست]] | mouth_coordinates = {{coord|45|41|42|N|47|53|51|E|display=inline,title}}<ref>{{GEOnet2|32FA87888EC23774E0440003BA962ED3|Volga}}</ref> | mouth_elevation = {{cvt|-28|m}}<ref name="readersnatural" /> | progression = | river_system = | basin_size = {{cvt|1,360,000|km2|mi2}}<ref name=gvr/> {{cvt|1,404,107.6|km2|mi2}}<ref name="auto"/> | tributaries_left = ڪاما ندي | tributaries_right = اوڪا ندي | custom_label = | custom_data = | discharge2_location = وولگوگراڊ اوبلاست بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,359,396.8|km2}} | discharge2_min = {{cvt|5,090|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge2_avg = {{cvt|8,150|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|8,228.298|m3/s|cuft/s}}<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/950-lower-volga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135042/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/950-lower-volga |url-status=dead}}</ref> گھٽ ۾ گھٽ. • وڌ ۾ وڌ | discharge2_max = {{cvt|48,450|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge3_location = سمارا . سمارا اوبلاست. نزني نووگوروڊ. ياروسلاول. رائبنسک. خارج ٿيڻ. • جڳھ: ٽور (بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) • سراسري: 6.200 . * . * . . بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,218,995.3|km2}} | discharge3_avg = {{cvt|7,680|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|7,785.921|m3/s|cuft/s}}<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/951-middlevolga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135035/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/951-middlevolga |url-status=dead}}</ref> | discharge4_location = [[Nizhny Novgorod]] (Basin size: {{cvt|479,637.3|km2}} بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) | discharge4_avg = {{cvt|2,940|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|2,806.467|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2">{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/954-upper-volga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135025/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/954-upper-volga |url-status=dead}}</ref> [[Yaroslavl]] (Basin size: {{cvt|153,657.8|km2}}: {{cvt|1,008.277|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> [[Rybinsk]] (Basin size: {{cvt|150,119.8|km2}}: {{cvt|993.253|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> | discharge5_location = [[Tver]] (Basin size: بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|24,658.6|km2}} | discharge5_avg = {{cvt|176|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|186.157|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> | mapframe = yes | mapframe-frame-width = 300 | mapframe-wikidata=yes | mapframe-zoom=4 | mapframe-height=250 | mapframe-stroke-width=3 }} [[File:Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg|thumb|اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي]] '''وولگا''' (روسي: Волга) يورپ جو سڀ کان ڊگهو درياهه ۽ دنيا جو سڀ کان ڊگهو اينڊورهائيڪ بيسن درياهه، روس ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/rivers/10-longest-rivers-in-europe.html|title=10 Longest Rivers In Europe}}</ref> اهو وچ روس مان ڏکڻ روس ۽ ڪيسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي. وولگا جي ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر (2,194 ميل) آهي ۽ ان جو ڪيچمينٽ ايريا 13,60,000 چورس ڪلوميٽر (5,30,000 چورس ميل) آهي. اهو ڊيلٽا تي سراسري خارج ٿيڻ، 8,000 ۽ 8,500 ڪيوبڪ ميٽر (2,80,000 ۽ 3,00,000 ڪيوبڪ فوٽ) في سيڪنڊ جي وچ ۾، جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو درياهه پڻ آهي<ref name="gvr2">[http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058 «Река Волга»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021422/http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058|date=5 March 2016}}, Russian State Water Registry</ref> ۽ نيڪال جي بيسن جي لحاظ کان ان کي روس جي قومي درياهه طور وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو آهي. پراڻي روسي رياست، روس خگنيٽ، تقريبن 830 عيسوي ۾ وولگا جي ڪناري تي پيدا ٿي. <ref name="Gannholm2">{{Cite web|last=Gannholm|first=Tore|title=Birka, Varangian Emporium|url=https://www.academia.edu/40313672|language=en|access-date=15 August 2020|archive-date=18 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418181057/https://www.academia.edu/40313672|url-status=live}}</ref> تاريخي طور تي درياهه مختلف يوريشيائي تهذيبن جي هڪ اهم ملاقات جي جڳهه طور ڪم ڪيو.<ref>{{Cite book |title=Grand Strategy of the Byzantine Empire |last=Luttwak, Edward N. |date=2011 |publisher=Belknap Harvard |isbn=978-0674062078 |pages=52 |oclc=733913679}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Walker |first=Joel |date=2007 |title=Iran and Its Neighbors in Late Antiquity: Art of the Sasanian Empire (224–642 C.E.) |journal=American Journal of Archaeology |volume=1 11 |issue=4 |pages=797 |doi=10.3764/aja.111.4.795 |s2cid=192943660 |issn=0002-9114}}</ref><ref>{{Cite book |title=The Volga river |last=McNeese |first=Tim |date=2005 |publisher=Chelsea House Publishers |isbn=0791082474 |location=Philadelphia |pages=14–16 |oclc=56535045}}</ref> درياهه روس ۾ ٻيلن، ٻيلن جي ميدانن ۽ ميدانن مان وهندو آهي. قوم جي گاديءَ جي هنڌ، ماسڪو سميت، روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج، وولگا جي نيڪال واري بيسن ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي، جيڪو هڪ اندروني پاڻي جو جسم آهي، وولگا قدرتي طور تي دنيا جي ڪنهن به سمنڊ سان ڳنڍيل ناهي. دنيا جا ڪجهه وڏا پاڻي جا ذخيرا وولگا ندي جي ڪناري تي واقع آهن. روسي ثقافت ۾ درياهه جو هڪ علامتي مطلب آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻيون اڪثر ڪري ان کي "وولگا-ماتوشڪا" (روسي: Волга-матушка، مادر وولگا) جي نالي سان سڏين ٿا. ==نالو== روسي نالو وولگا (Волга) پروٽو-سلاڪ لفظ "vòlga" 'گندو، نمي' مان نڪتل آهي. جيڪو ڪيترين ئي سلاواڪ ٻولين ۾ محفوظ آهي. وولگا (влага). نمي. بلغاريا. سربو-ڪروشين: سلووين. پولش. مقدونيائي ۽ چيڪ: ولها. نمي. وولگا جو سٿين نالو "راها", لفظي معنيٰ 'گندو' هو. هي هڪ افسانوي وهڪري جي اويستا نالي سان لاڳاپيل آهي، راها (𐬭𐬀𐬢𐬵𐬁)، جنهن جو مطلب آهي "گندو" يا "نمي". هن نالي جو مقابلو ڪيترن ئي هند-ايراني اصطلاحن سان ڪري سگهجي ٿو، جهڙوڪ: سوگديان رʾڪ (𐽀𐼰𐼸‎) 'رڳ، رت جي رڳ' (پراڻي ايراني: راهاڪا مان). فارسي: رڳ. رڳ. ويدڪ سنسڪرت: راسا (رسا). شبنم، مائع، رس. افسانوي درياهه. جيڪو سنڌو درياهه جي هڪ معاون ندي جو نالو پڻ هو. سٿين نالو جديد موڪشا ۾ را (Рав) جي نالي سان زنده آهي. يوناني ليکڪ هيروڊوٽس وولگا جا ٻه وڌيڪ قديم ايراني نالا درج ڪيا آهن: * اوارو (قديم يوناني: Ὄαρος, اورس). جيڪو سٿين مان نڪتل آهي: وارو، جنهن جي معنيٰ آهي "وسيع". ڊنيپر نديءَ جو هون نالو، وار، پڻ سٿين مان نڪتل آهي: وارو. * اراڪسس (قديم يوناني: Ἀράξης, ارڪسس). درياهه جي ڪناري تي رهندڙ ترڪ ماڻهو اڳ ۾ ان کي اتيل يا اتيل سڏيندا هئا. جديد ترڪ ٻولين ۾. وولگا کي تاتار ۾ İdel (Идел) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. چواش ۾ اتال (Атӑл). بشڪير ۾ ايزل. قازق ۾ ايڊيل، ۽ ترڪي ۾ اِدل. ترڪ نالا قديم ترڪ روپ "ايتل/ايرتل" ڏانهن واپس وڃن ٿا، جنهن جي اصليت ۽ معنيٰ واضح ناهي. شايد هن شڪل جو هائيڊرونيم ارتيش سان تعلق آهي. * ترڪ ماڻهن اِتل جي اصليت کي ڪاما سان ڳنڍيو. اهڙيءَ طرح، ڪاما جي هڪ کاٻي شاخ کي آق اِتل 'اڇو اِتل' جو نالو ڏنو ويو جيڪو جديد شهر اوفا ۾ ڪارا اِتل 'ڪارو اِتل' سان ملائي ٿو. انڊيل (انڊيل) جو نالو چرڪس ٻولي ۾ استعمال ٿيندو آهي. * ايشيا ۾ درياهه کي ان جي ٻئي ترڪ نالو سارِ-سو 'پيلو پاڻي' سان سڃاتو ويندو هو، پر اوئرات پڻ پنهنجو نالو، اِجل مورون يا 'موافقت درياءَ' استعمال ڪندا هئا. هن وقت ماري، هڪ ٻيو يورالڪ گروهه، درياهه کي جُل (Юл) سڏيندو آهي، جنهن جي معنيٰ تاتار ۾ 'رستو' آهي. ==وضاحت== [[File:Саратовский мост.jpeg|alt=|thumb|The [[Saratov Bridge]] by night, [[Saratov Oblast]]]] [[File:Staritsa.jpg|thumb|The upper Volga in the vicinity of [[Staritsa (town), Tver Oblast|Staritsa]], 1912]] [[File:ISS-60 Volga River flowing into the Caspian Sea.jpg|alt=Large river ending in triangular delta into sea, seen from above the atmosphere|thumb|View of the [[Volga Delta]] from the [[International Space Station]]]] The [[Saratov Bridge]] by night, [[Saratov Oblast]] * The upper Volga in the vicinity of [[Staritsa (town), Tver Oblast|Staritsa]], 1912]] * View of the [[Volga Delta]] from the [[International Space Station]]]] The Volga is the longest [[river]] in [[Europe]], and its catchment area is almost entirely inside [[Russia]], though the longest river in Russia is the [[Ob river|Ob]]–[[Irtysh river]] system.<ref name="readersnatural">{{Cite book |title=Natural Wonders of the World |publisher=Reader's Digest Association, Inc |year=1980 |isbn=0-89577-087-3 |editor-last=Scheffel |editor-first=Richard L. |location=United States of America |pages=406 |editor-last2=Wernet |editor-first2=Susan J.}}</ref> It belongs to the [[Endorheic basin|closed basin]] of the [[Caspian Sea]], being the longest river to flow into a closed basin. The source of the Volga lies in the village of Volgoverkhov'e in [[Tver Oblast]]. Rising in the [[Valdai Hills]] {{convert|225|m|ft|abbr=on}} [[Above mean sea level|above sea level]] northwest of [[Moscow]] and about {{convert|320|km|mi|abbr=on}} southeast of [[Saint Petersburg]], the Volga heads east past [[Lake Sterzh]], [[Tver]], [[Dubna]], [[Rybinsk]], [[Yaroslavl]], [[Nizhny Novgorod]], and [[Kazan]]. From there it turns south, flows past [[Ulyanovsk]], [[Tolyatti]], [[Samara, Russia|Samara]], [[Saratov]] and [[Volgograd]], and discharges into the Caspian Sea below [[Astrakhan]] at {{convert|28|m|ft|abbr=on}} below sea level.<ref name="readersnatural" /> The Volga has many [[tributaries]], most importantly the [[Kama (river)|Kama]], the [[Oka River|Oka]], the [[Vetluga (river)|Vetluga]], and the [[Sura (river)|Sura]]. The Volga and its tributaries form the Volga river system, which flows through an area of about {{convert|1350000|km2|abbr=on}} in the most heavily populated part of Russia.<ref name="readersnatural" /> The [[Volga Delta]] has a length of about {{convert|160|km|abbr=on}} and includes as many as 500 channels and smaller rivers. The largest [[estuary]] in Europe, it is the only place in Russia where [[pelican]]s, [[flamingo]]s, and [[Nelumbo nucifera|lotus]]es may be found.{{citation needed|date=July 2016}} The Volga freezes for most of its length for three months each year.<ref name="readersnatural" /> The Volga drains most of [[Western Russia]]. Its many large reservoirs provide [[irrigation]] and [[hydroelectric]] power. The [[Moscow Canal]], the [[Volga–Don Canal]], and the [[Volga–Baltic Waterway]] form navigable [[waterway]]s connecting Moscow to the [[White Sea]], the [[Baltic Sea]], the Caspian Sea, the [[Sea of Azov]] and the [[Black Sea]]. High levels of chemical [[pollution]] have adversely affected the river and its habitats. The fertile river valley provides large quantities of [[wheat]] and other agricultural produce, and also has many mineral riches. A substantial petroleum industry centers on the Volga valley. Other resources include [[natural gas]], [[salt]], and [[potash]]. The Volga Delta and the Caspian Sea are [[fishing grounds]]. ===Confluences (downstream to upstream)=== [[File:Tver dusk 3.jpg|thumb|The Starovolzhsky Bridge in [[Tver]]|alt=]] [[File:Volga Hydroelectric Station 002 (cropped).JPG|thumb|[[Volga Hydroelectric Station]]]] [[File:Nizhny Novgorod P8132254 2200.jpg|thumb|The confluence of the Oka (''to the left'') and the Volga in Nizhny Novgorod]] {{colbegin}} * [[Akhtuba]] (near [[Volzhsky, Volgograd Oblast|Volzhsky]]), a [[distributary]] * [[Bolshoy Irgiz]] (near [[Volsk]]) * [[Samara (Volga)|Samara]] (in [[Samara]]) * [[Kama (river)|Kama]] (south of [[Kazan]])<!-- in the Middle Age it was believed to be an origin of the Volga (Itil) – believed by who? surely not by Russians --> * [[Kazanka (river)|Kazanka]] (in Kazan) * [[Sviyaga]] (west of Kazan) * [[Vetluga (river)|Vetluga]] (near [[Kozmodemyansk]]) * [[Sura (river)|Sura]] (in [[Vasilsursk]]) * [[Kerzhenets]] (near [[Lyskovo]]) * [[Oka (river)|Oka]] (in [[Nizhny Novgorod]]) * [[Uzola]] (near [[Balakhna]]) * [[Unzha]] (near [[Yuryevets, Ivanovo Oblast|Yuryevets]]) * [[Kostroma (river)|Kostroma]] (in [[Kostroma]]) * [[Kotorosl]] (in [[Yaroslavl]]) * [[Sheksna]] (in [[Cherepovets]]) * [[Mologa (river)|Mologa]] (near [[Vesyegonsk]]) * [[Kashinka]] (near [[Kalyazin]]) * [[Nerl (Volga)|Nerl]] (near Kalyazin) * [[Medveditsa (Volga)|Medveditsa]] (near [[Kimry]]) * [[Dubna (Volga)|Dubna]] (in [[Dubna]]) * [[Shosha (river)|Shosha]] (near [[Konakovo]]) * [[Tvertsa]] (in [[Tver]]) * [[Vazuza]] (in [[Zubtsov]]) * [[Selizharovka]] (in [[Selizharovo]]) {{colend}} ===Reservoirs (downstream to upstream)=== A number of large hydroelectric reservoirs were constructed on the Volga during the [[Soviet Union|Soviet era]]. They are: * [[Volgograd Reservoir]] * [[Saratov Reservoir]] * [[Kuybyshev Reservoir]]{{spaced ndash}} the largest in Europe by surface * [[Cheboksary Reservoir]] * [[Gorky Reservoir]] * [[Rybinsk Reservoir]] * [[Uglich Reservoir]] * [[Ivankovo Reservoir]] ===Biggest cities on the shores of the Volga=== * [[Kazan]] * [[Nizhny Novgorod]] * [[Samara]] * [[Volgograd]] * [[Saratov]] * [[Tolyatti]] * [[Yaroslavl]] * [[Astrakhan]] * [[Ulyanovsk]] * [[Cheboksary]] * [[Tver]] ===Bridges across the Volga=== * [[Kostroma rail bridge]] ===Human history=== [[File:Volga River. Tolga Monastery P5212881 2200.jpg|thumb|Many [[Russian Orthodox Church|Orthodox]] [[shrine]]s and [[monasteries]] are located along the banks of the Volga]] The Volga–[[Oka (river)|Oka]] region has been occupied for at least 9,000 years and supported a bone and antler industry for producing bone arrowheads, spearheads, lanceheads, daggers, hunters knives, and awls. The makers also used local quartz and imported flints.<ref>Zhilin, M. (2015). Early Mesolithic bone arrowheads from the Volga-Oka interfluve, central Russia. 32. 35-54.</ref> During [[classical antiquity]], the Volga formed the boundary between the territories of the [[Cimmerians]] in the Caucasian Steppe and the [[Scythians]] in the Caspian Steppe.<ref name="OlbrychtCimmerians"/> After the Scythians migrated to the west and displaced the Cimmerians, the Volga became the boundary between the territories of the Scythians in the Pontic and Caspian Steppes and the [[Massagetae]] in the Caspian and Transcaspian steppes.<ref name="OlbrychtNomads"/> Between the 6th and the 8th centuries, the [[Alans]] settled in the [[Middle Volga Area|Middle Volga]] region and in the steppes of Russia's southern region in the [[Pontic–Caspian steppe]].<ref>{{Cite web |url=https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |title=VORGESCHICHE DER URALISCHEN SPRACHFAMILIE, GESCHICHTE DER KLEINEREN URALISCHEN SPRACHEN: CHRONOLOGIE |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530052002/https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |archive-date=30 May 2019 |url-status=live}}</ref> The area around the Volga was inhabited by the [[Slavic tribes]] of [[Vyatichs]] and [[Buzhans]], by [[Finno-Ugric peoples|Finno-Ugric]], [[North Germanic peoples|Scandinavian]], [[Balts|Baltic]], [[Huns|Hunnic]] and [[Turkic peoples]] ([[Tatar language|Tatars]], [[Kipchak languages|Kipchaks]], [[Khazar language|Khazars]]) in the [[first millennium]] AD, replacing the [[Scythians]].<ref>{{Cite thesis |url=http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |title=Co-operation between the Viking Rus' and the Turkic nomads of the steppe in the ninth-eleventh centuries |last=Katona |first=Cseste |type=MA thesis |publisher=Central European University |date=2018 |access-date=4 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418221818/http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |archive-date=18 April 2019 |url-status=live}}</ref>{{Unreliable source?|date=October 2024|reason=Source is a Master's thesis}} Furthermore, the river played a vital role in the commerce of the [[Byzantine Empire|Byzantine people]]. The ancient scholar [[Ptolemy]] of [[Alexandria]] mentions the lower Volga in his ''Geography'' (Book 5, Chapter 8, 2nd Map of Asia). He calls it the ''Rha'', which was the Scythian name for the river. Ptolemy believed the Don and the Volga shared the same upper branch, which flowed from the [[Hyperborean]] Mountains. Between 2nd and 5th centuries [[Balts|Baltic people]] were very widespread in today's European Russia. Baltic people were widespread from [[Sozh River]] till today's Moscow and covered much of today's [[Central Russia]] and intermingled with the East Slavs.<ref>{{Cite web |url=http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |title=Marija Gimbutas. "A Survey Study of the Ancient Balts - Reviewed by Jonas Puzinas |website=www.lituanus.org |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804192233/http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |archive-date=4 August 2019 |url-status=live}}</ref> The Russian ethnicity in Western Russia and around the Volga river evolved to a very large extent, next to other tribes, out of the East Slavic tribe of the [[Buzhans]] and [[Vyatichi]]s. The Vyatichis were originally concentrated on the Oka River.<ref>{{Cite book |title=The Khazars: a Judeo-Turkish Empire on the Steppes, 7th-11th Centuries AD. |last=Zhirohov, Mikhail. |date=2019 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Nicolle, David., Hook, Christa. |isbn=9781472830104 |location=London |pages=47 |oclc=1076253515}}</ref> Furthermore, several localities in Russia are connected to the Slavic Buzhan tribe, like for example [[Sredniy Buzhan]] in the [[Orenburg Oblast]], Buzan and the [[Buzan River]] in the [[Astrakhan Oblast]].<ref>{{Cite web |url=http://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |title=Early East Slavic Tribes in Russia |website=Study.com |language=en |access-date=16 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328092408/https://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |archive-date=28 March 2019 |url-status=live}}</ref> Buzhan ({{langx|fa|بوژان{{lrm}}|Būzhān}}; also known as ''Būzān'') is also a village in [[Buzhan, Nishapur|Nishapur]], [[Iran]]. In late 8th century the Russian state Russkiy Kaganate is recorded in different Northern and Oriental sources. The Volga was one of the main rivers of the Rus' Khaganates culture.<ref name="Gannholm"/> Subsequently, the river basin played an important role in the movements of peoples from [[Asia]] to [[Europe]]. A powerful polity of [[Volga Bulgaria]] once flourished where the [[Kama (river)|Kama]] joins the Volga, while [[Khazaria]] controlled the lower stretches of the river. Such Volga cities as [[Atil]], [[Saqsin]], or [[Sarai (city)|Sarai]] were among the largest in the medieval world. The river [[Volga trade route|served as an important trade route]] connecting [[Viking Age|Scandinavia]], [[Baltic Finnic peoples|Finnic]] areas with the various Slavic tribes and Turkic, [[Germanic peoples|Germanic]], Finnic and other people in Old [[Rus' (people)|Rus']], and [[Volga Bulgaria]] with [[Khazars|Khazaria]], [[Persia]] and the [[Arab world]]. [[File:Ilia Efimovich Repin (1844-1930) - Volga Boatmen (1870-1873).jpg|thumb|upright=1.15|right|[[Ilya Yefimovich Repin]]'s 1870–1873 painting ''[[Barge Haulers on the Volga]]'']] Khazars were replaced by [[Kipchaks]], [[Kimeks]] and [[Mongols]], who founded the [[Golden Horde]] in the lower reaches of the Volga. Later their empire divided into the [[Khanate of Kazan]] and [[Khanate of Astrakhan]], both of which were conquered by the Russians in the course of the 16th century [[Russo-Kazan Wars]]. The Russian people's deep feeling for the Volga echoes in national culture and literature, starting from the 12th century [[Lay of Igor's Campaign]].<ref>{{cite web |url=http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |title=The Volga |publisher=www.volgawriter.com |access-date=11 June 2010 |format=[[Microsoft FrontPage]] 12.0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620141913/http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |archive-date=20 June 2010 |url-status=dead}}</ref> [[The Volga Boatman's Song]] is one of many songs devoted to the national river of Russia. Construction of [[Soviet Union]]-era dams often involved enforced resettlement of huge numbers of people, as well as destruction of their historical heritage. For instance, the town of [[Mologa]] was flooded for the purpose of constructing the [[Rybinsk Reservoir]] (then the largest artificial lake in the world). The construction of the [[Uglich Reservoir]] caused the flooding of several monasteries with buildings dating from the 15th and 16th centuries. In such cases the ecological and cultural damage often outbalanced any economic advantage.<ref>"In all, Soviet dams flooded 2,600 villages and 165 cities, almost 78,000&nbsp;sq. km. – the area of Maryland, Delaware, Massachusetts, and New Jersey combined – including nearly 31,000&nbsp;sq. km. of agricultural land and 31,000&nbsp;sq. km. of forestland". Quoted from: Paul R. Josephson. ''Industrialized Nature: Brute Force Technology and the Transformation of the Natural World''. Island Press, 2002. {{ISBN|1-55963-777-3}}. Page 31.</ref> ====20th-century conflicts==== {{Main|Battle of Stalingrad|Kazan Operation}} [[File:Soviet marines-in the battle of stalingrad volga banks.jpg|thumb|right|upright=0.9|[[Soviet Union|Soviet]] [[Russian Naval Infantry#World War II|Marines]] charge the Volga [[Bank (geography)|river bank]].]] During the [[Russian Civil War]], both sides fielded warships on the Volga. In 1918, the Red [[Volga Flotilla]] participated in driving the Whites eastward, from the Middle Volga [[Kazan Operation|at Kazan]] to the Kama and eventually to [[Ufa]] on the [[Belaya River (Kama)|Belaya]].<ref>[[Brian Pearce]], [http://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm Introduction] ({{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080203140800/http://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm |date=3 February 2008 }}) to [[Fyodor Raskolnikov]]'s ''Tales of Sub-lieutenant Ilyin''.</ref> During the Civil War, [[Joseph Stalin]] ordered the imprisonment of several military specialists on a barge in the Volga and the sinking of a floating prison in which the officers perished.<ref>{{cite book |last1=Brackman |first1=Roman |title=The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life |date=23 November 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-75840-0 |page=129 |url=https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |language=en |access-date=30 October 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003000731/https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Sebag Montefiore |first1=Simon |title=Stalin : the court of the red tsar |date=2004 |publisher=Grown House |location=London |isbn=978-0-7538-1766-7 |page=34 |url=https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba/page/34/mode/1up?q=Enmity}}</ref> During World War II, the city on the big bend of the Volga, currently known as [[Volgograd]], witnessed the [[Battle of Stalingrad]], possibly the [[List of battles by casualties|bloodiest battle]] in human history, in which the Soviet Union and the German forces were deadlocked in a [[stalemate]] battle for access to the river. The Volga was (and still is) a vital transport route between central Russia and the Caspian Sea, which provides access to the oil fields of the [[Apsheron Peninsula|Absheron Peninsula]]. [[Hitler]] planned to use access to the oil fields of [[Azerbaijan]] to fuel future German conquests. Apart from that, whoever held both sides of the river could move forces across the river, to defeat the enemy's [[fortification]]s beyond the river.<ref>{{cite web |url=http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |title=::The Battle of Stalingrad |publisher=Historylearningsite.co.uk |access-date=11 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530123434/http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |archive-date=30 May 2015 |url-status=live}}</ref> By taking the river, Hitler's [[Nazi Germany|Germany]] would have been able to move [[cargo|supplies]], [[gun]]s, and men into the northern part of Russia. At the same time, Germany could permanently deny this transport route by the Soviet Union, hampering its access to oil and to supplies via the [[Persian Corridor]]. For this reason, many [[Amphibious warfare|amphibious]] military assaults were brought about in an attempt to remove the other side from the banks of the river. In these battles, the Soviet Union was the main [[Offensive (military)|offensive]] side, while the [[Wehrmacht|German troops]] used a more [[defense (military)|defensive]] stance, though much of the fighting was [[close combat|close quarters combat]], with no clear offensive or defensive side. ==نسلي گروهه== ==نيويگيشن== ==سيٽلائيٽ تصويرون== ==ثقافتي اهميت== وولگا درياءَ جي ڪل ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر آهي. هي درياءُ پنهنجي وهڪري جي حوالي سان به يورپ جو سڀ کان وڏو درياءُ آهي. هن کي روس جو '''قومي درياءُ''' تسليم ڪيو ويندو آهي. تاريخي طور تي، هي درياءُ يوريشيا جي مختلف تهذيبن جي ميلاپ جو مرڪز رهيو آهي. روس جي قديم رياست "روس خگنيٽ" (Rus' Khaganate) لڳ ڀڳ 830ع ۾ هن درياءَ جي ڪناري تي وجود ۾ آئي هئي. == جاگرافيائي بناوٽ == وولگا درياءُ روس جي ٻيلن ۽ ميداني علائقن (steppes) مان گذري ٿو. روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج شهر، بشمول گاديءَ جو هنڌ '''ماسڪو'''، هن درياءَ جي طاس (drainage basin) ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو، جيڪو چئني پاسن کان زمين سان گهيريل آهي، ان ڪري هي درياءُ قدرتي طور تي دنيا جي وڏن سمنڊن (Oceans) سان ڳنڍيل ناهي. == ثقافتي مقام == روسي ڪلچر ۾ وولگا کي هڪ علامتي حيثيت حاصل آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ هن کي اڪثر "وولگا ماتوشڪا" (Volga-Matushka) يعني '''"ماءُ وولگا"''' جي نالي سان ياد ڪيو ويندو آهي. دنيا جا ڪجهه وڏا بند (Reservoirs) پڻ هن درياءَ تي تعمير ٿيل آهن. {{Infobox River | name = وولگا ندي وولگا درياءُ (Volga) | image = Volga_River_near_Ulyanovsk.jpg | caption = روس ۾ وولگا درياءَ جو هڪ نظارو | source1_location = | mouth_location = | length = | basin_size = | discharge1_avg = | countries = |native_name=Bo|settlement_type=دريا ندي|image_size=250px|image_skyline=Volga_River_near_Ulyanovsk.jpg|imagesize=250px|image_caption=اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي|native_name_lang=روسي ٻولي|type=وولگا ندي|subdivision_name={{flag|Russia}} [[روس]]|subdivision_name1=Moscow|subdivision_name2=والڊائي ٽڪريون|subdivision_name3=[[ڪيسپين سمنڊ]] ئ|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_type1=Cities|subdivision_type2=ماخذ جو هنڌ|subdivision_type3=وات جو هنڌ|subdivision_type4=ڊيگهه|subdivision_name4=3,531 ڪلوميٽر|subdivision_type5=بيسن جو سائز|subdivision_name5=1,360,000 چورس ڪلوميٽر|subdivision_type6=خارج ٿيڻ جو اوسط|subdivision_name6=8,060 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ}} '''وولگا''' (روس) [[يورپ]] جو سڀ کان ڊگهو درياءُ آهي ۽ دنيا جو سڀ کان وڏو "اينڊورهيڪ" (endorheic) يعني اهڙو درياءُ آهي جيڪو ڪنهن کليل سمنڊ ۾ ڪرڻ بجاءِ هڪ بند سمنڊ (ڪئسپين سمنڊ) ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. هي درياءُ [[روس]] ۾ واقع آهي ۽ وچ روس کان ڏکڻ روس تائين وهندو [[ڪيسپئن سمنڊ]] ۾ وڃي ڪري ٿو. ==وڌيڪ ڏسو== * [[ڪيسپئن سمنڊ|ڪئسپيئن سمنڊ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين لنڪس== {{Commons category|وولگا}} * {{Cite EB1911|wstitle= Volga |volume= 28 |last1= Kropotkin |first1= Peter Alexeivitch |author1-link=Peter Kropotkin|last2= Bealby |first2=John Thomas| pages = 193&ndash;195 |short= 1}} * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html خلا مان وولگا ڊيلٽا] * [http://as-volga.com وولگا ساحلن جون تصويرون] * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw وولگا جي ماخذ بابت وڊيو] * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html Volga Delta from Space] * [http://as-volga.com Photos of the Volga coasts] * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw Video about the source of the Volga] {{Authority control}} [[زمرو:وولگا درياهه]] [[زمرو:روس]] [[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]] [[زمرو:پيچدار درياهه]] [[زمرو:چوواشيا جا درياهه]] [[زمرو:ڪالميڪيا جا درياهه]] [[زمرو:تاتارستان جا درياهه]] [[زمرو:روس ۾ درياهه ۽ نديون]] [[زمرو:روس ۾ پيچدار درياهه]] [[زمرو:ٽوير اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:سمارا اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ساراتو اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:آسٽراخان اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪوسٽروما اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:وولگوگراڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ياروسلاول اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪيسپين سمنڊ جون مددگار نديون]] h86f9z6nrsk6f5fpsabus1h15pkqf78 368896 368895 2026-03-31T16:28:48Z Memon2025 21315 368896 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Russia; longest river in Europe}} {{Infobox river | name = وولگا<br>Volga | native_name = Волга | name_other = | name_etymology = "وولگا" (vòlga نم پروٽو سلوڪ) | image = Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg | image_size = 300 | image_caption = وولگا ياروسلاول ۾ | map = volgarivermap.png | map_size = 300 | map_caption = وولگا جي نيڪال جو حوض | pushpin_map = | pushpin_map_size = 300 | pushpin_map_caption = | subdivision_type1 = جڳھ | subdivision_name1 = [[اوڀر يورپ]] | subdivision_type2 = [[ملڪ]] | subdivision_name2 = [[روس|روسي فيڊريشن]] | subdivision_type3 = وفاقي مضمون | subdivision_name3 = [[ٽوير اوبلاسٽ]] • [[ماسڪو اوبلاسٽ]] • [[ياروسلاول اوبلاسٽ]] • [[ماري ايل|جمهوريه ماري ايل]] [[چوواشيا|جمهوريه چوواشيا]] • [[تاتارستان|جمهوريه تاتارستان]] • [[سمارا اوبلاسٽ]] • [[ساراتوف اوبلاسٽ]] • [[وولگوگراڊ اوبلاسٽ]] • [[آستراخان اوبلاست|آستراخان اوبلاسٽ]] • [[ڪالميڪيا|جمهوريه ڪالميڪيا]] • [[ڪوسٽروما اوبلاسٽ]] • [[ايوانووو اوبلاسٽ]] • [[نزني نوگوروڊ اوبلاسٽ]] • [[اليانووسڪ اوبلاسٽ|اُليانووسڪ اوبلاسٽ]] | subdivision_type4 = [[شهر]] | subdivision_name4 = ٽوير • ياروسلاول • نزني نووگوروڊ • چيبوڪسري • قازان • اُوليانووسڪ • سمارا • ساراتوف • وولگوگراڊ • آسترخان • ٽوگليٽي | length = {{cvt|3,531|km|mi}}<ref name=gvr/> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = آسترخان (بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,391,271.8|km2}} | discharge1_min = {{cvt|5,000|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge1_avg = {{cvt|8,060|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|8,103.078|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto">{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/947-akhtuba |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135047/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/947-akhtuba |url-status=dead}}</ref> [[Volga Delta]]: {{cvt|8,110.544|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto"/> وولگا ڊيلٽا | discharge1_max = {{cvt|48,500|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | source1 = | source1_location = [[Valdai Hills]] [[ٽوير اوبلاسٽ]] | source1_coordinates = {{coord|57|15|4.7|N|32|28|5.1|E|display=inline}} | source1_elevation = {{cvt|228|m}}<ref name="readersnatural" /> | mouth = [[ڪئسپين سمنڊ]] | mouth_location = [[آسترخان اوبلاست]] | mouth_coordinates = {{coord|45|41|42|N|47|53|51|E|display=inline,title}}<ref>{{GEOnet2|32FA87888EC23774E0440003BA962ED3|Volga}}</ref> | mouth_elevation = {{cvt|-28|m}}<ref name="readersnatural" /> | progression = | river_system = | basin_size = {{cvt|1,360,000|km2|mi2}}<ref name=gvr/> {{cvt|1,404,107.6|km2|mi2}}<ref name="auto"/> | tributaries_left = ڪاما ندي | tributaries_right = اوڪا ندي | custom_label = | custom_data = | discharge2_location = وولگوگراڊ اوبلاست بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,359,396.8|km2}} | discharge2_min = {{cvt|5,090|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge2_avg = {{cvt|8,150|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|8,228.298|m3/s|cuft/s}}<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/950-lower-volga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135042/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/950-lower-volga |url-status=dead}}</ref> گھٽ ۾ گھٽ. • وڌ ۾ وڌ | discharge2_max = {{cvt|48,450|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge3_location = سمارا . سمارا اوبلاست. نزني نووگوروڊ. ياروسلاول. رائبنسک. خارج ٿيڻ. • جڳھ: ٽور (بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) • سراسري: 6.200 . * . * . . بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,218,995.3|km2}} | discharge3_avg = {{cvt|7,680|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|7,785.921|m3/s|cuft/s}}<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/951-middlevolga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135035/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/951-middlevolga |url-status=dead}}</ref> | discharge4_location = [[Nizhny Novgorod]] (Basin size: {{cvt|479,637.3|km2}} بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) | discharge4_avg = {{cvt|2,940|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|2,806.467|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2">{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/954-upper-volga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135025/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/954-upper-volga |url-status=dead}}</ref> [[Yaroslavl]] (Basin size: {{cvt|153,657.8|km2}}: {{cvt|1,008.277|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> [[Rybinsk]] (Basin size: {{cvt|150,119.8|km2}}: {{cvt|993.253|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> | discharge5_location = [[Tver]] (Basin size: بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|24,658.6|km2}} | discharge5_avg = {{cvt|176|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|186.157|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> | mapframe = yes | mapframe-frame-width = 300 | mapframe-wikidata=yes | mapframe-zoom=4 | mapframe-height=250 | mapframe-stroke-width=3 }} [[File:Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg|thumb|اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي]] '''وولگا''' (روسي: Волга) يورپ جو سڀ کان ڊگهو درياهه ۽ دنيا جو سڀ کان ڊگهو اينڊورهائيڪ بيسن درياهه، روس ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/rivers/10-longest-rivers-in-europe.html|title=10 Longest Rivers In Europe}}</ref> اهو وچ روس مان ڏکڻ روس ۽ ڪيسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي. وولگا جي ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر (2,194 ميل) آهي ۽ ان جو ڪيچمينٽ ايريا 13,60,000 چورس ڪلوميٽر (5,30,000 چورس ميل) آهي. اهو ڊيلٽا تي سراسري خارج ٿيڻ، 8,000 ۽ 8,500 ڪيوبڪ ميٽر (2,80,000 ۽ 3,00,000 ڪيوبڪ فوٽ) في سيڪنڊ جي وچ ۾، جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو درياهه پڻ آهي<ref name="gvr2">[http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058 «Река Волга»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021422/http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058|date=5 March 2016}}, Russian State Water Registry</ref> ۽ نيڪال جي بيسن جي لحاظ کان ان کي روس جي قومي درياهه طور وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو آهي. پراڻي روسي رياست، روس خگنيٽ، تقريبن 830 عيسوي ۾ وولگا جي ڪناري تي پيدا ٿي. <ref name="Gannholm2">{{Cite web|last=Gannholm|first=Tore|title=Birka, Varangian Emporium|url=https://www.academia.edu/40313672|language=en|access-date=15 August 2020|archive-date=18 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418181057/https://www.academia.edu/40313672|url-status=live}}</ref> تاريخي طور تي درياهه مختلف يوريشيائي تهذيبن جي هڪ اهم ملاقات جي جڳهه طور ڪم ڪيو.<ref>{{Cite book |title=Grand Strategy of the Byzantine Empire |last=Luttwak, Edward N. |date=2011 |publisher=Belknap Harvard |isbn=978-0674062078 |pages=52 |oclc=733913679}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Walker |first=Joel |date=2007 |title=Iran and Its Neighbors in Late Antiquity: Art of the Sasanian Empire (224–642 C.E.) |journal=American Journal of Archaeology |volume=1 11 |issue=4 |pages=797 |doi=10.3764/aja.111.4.795 |s2cid=192943660 |issn=0002-9114}}</ref><ref>{{Cite book |title=The Volga river |last=McNeese |first=Tim |date=2005 |publisher=Chelsea House Publishers |isbn=0791082474 |location=Philadelphia |pages=14–16 |oclc=56535045}}</ref> درياهه روس ۾ ٻيلن، ٻيلن جي ميدانن ۽ ميدانن مان وهندو آهي. قوم جي گاديءَ جي هنڌ، ماسڪو سميت، روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج، وولگا جي نيڪال واري بيسن ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي، جيڪو هڪ اندروني پاڻي جو جسم آهي، وولگا قدرتي طور تي دنيا جي ڪنهن به سمنڊ سان ڳنڍيل ناهي. دنيا جا ڪجهه وڏا پاڻي جا ذخيرا وولگا ندي جي ڪناري تي واقع آهن. روسي ثقافت ۾ درياهه جو هڪ علامتي مطلب آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻيون اڪثر ڪري ان کي "وولگا-ماتوشڪا" (روسي: Волга-матушка، مادر وولگا) جي نالي سان سڏين ٿا. ==نالو== روسي نالو وولگا (Волга) پروٽو-سلاڪ لفظ "vòlga" 'گندو، نمي' مان نڪتل آهي. جيڪو ڪيترين ئي سلاواڪ ٻولين ۾ محفوظ آهي. وولگا (влага). نمي. بلغاريا. سربو-ڪروشين: سلووين. پولش. مقدونيائي ۽ چيڪ: ولها. نمي. وولگا جو سٿين نالو "راها", لفظي معنيٰ 'گندو' هو. هي هڪ افسانوي وهڪري جي اويستا نالي سان لاڳاپيل آهي، راها (𐬭𐬀𐬢𐬵𐬁)، جنهن جو مطلب آهي "گندو" يا "نمي". هن نالي جو مقابلو ڪيترن ئي هند-ايراني اصطلاحن سان ڪري سگهجي ٿو، جهڙوڪ: سوگديان رʾڪ (𐽀𐼰𐼸‎) 'رڳ، رت جي رڳ' (پراڻي ايراني: راهاڪا مان). فارسي: رڳ. رڳ. ويدڪ سنسڪرت: راسا (رسا). شبنم، مائع، رس. افسانوي درياهه. جيڪو سنڌو درياهه جي هڪ معاون ندي جو نالو پڻ هو. سٿين نالو جديد موڪشا ۾ را (Рав) جي نالي سان زنده آهي. يوناني ليکڪ هيروڊوٽس وولگا جا ٻه وڌيڪ قديم ايراني نالا درج ڪيا آهن: * اوارو (قديم يوناني: Ὄαρος, اورس). جيڪو سٿين مان نڪتل آهي: وارو، جنهن جي معنيٰ آهي "وسيع". ڊنيپر نديءَ جو هون نالو، وار، پڻ سٿين مان نڪتل آهي: وارو. * اراڪسس (قديم يوناني: Ἀράξης, ارڪسس). درياهه جي ڪناري تي رهندڙ ترڪ ماڻهو اڳ ۾ ان کي اتيل يا اتيل سڏيندا هئا. جديد ترڪ ٻولين ۾. وولگا کي تاتار ۾ İdel (Идел) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. چواش ۾ اتال (Атӑл). بشڪير ۾ ايزل. قازق ۾ ايڊيل، ۽ ترڪي ۾ اِدل. ترڪ نالا قديم ترڪ روپ "ايتل/ايرتل" ڏانهن واپس وڃن ٿا، جنهن جي اصليت ۽ معنيٰ واضح ناهي. شايد هن شڪل جو هائيڊرونيم ارتيش سان تعلق آهي. * ترڪ ماڻهن اِتل جي اصليت کي ڪاما سان ڳنڍيو. اهڙيءَ طرح، ڪاما جي هڪ کاٻي شاخ کي آق اِتل 'اڇو اِتل' جو نالو ڏنو ويو جيڪو جديد شهر اوفا ۾ ڪارا اِتل 'ڪارو اِتل' سان ملائي ٿو. انڊيل (انڊيل) جو نالو چرڪس ٻولي ۾ استعمال ٿيندو آهي. * ايشيا ۾ درياهه کي ان جي ٻئي ترڪ نالو سارِ-سو 'پيلو پاڻي' سان سڃاتو ويندو هو، پر اوئرات پڻ پنهنجو نالو، اِجل مورون يا 'موافقت درياءَ' استعمال ڪندا هئا. هن وقت ماري، هڪ ٻيو يورالڪ گروهه، درياهه کي جُل (Юл) سڏيندو آهي، جنهن جي معنيٰ تاتار ۾ 'رستو' آهي. ==وضاحت== [[File:Саратовский мост.jpeg|alt=|thumb|The [[Saratov Bridge]] by night, [[Saratov Oblast]]]] [[File:Staritsa.jpg|thumb|The upper Volga in the vicinity of [[Staritsa (town), Tver Oblast|Staritsa]], 1912]] [[File:ISS-60 Volga River flowing into the Caspian Sea.jpg|alt=Large river ending in triangular delta into sea, seen from above the atmosphere|thumb|View of the [[Volga Delta]] from the [[International Space Station]]]] The [[Saratov Bridge]] by night, [[Saratov Oblast]] * The upper Volga in the vicinity of [[Staritsa (town), Tver Oblast|Staritsa]], 1912]] * View of the [[Volga Delta]] from the [[International Space Station]]]] The Volga is the longest [[river]] in [[Europe]], and its catchment area is almost entirely inside [[Russia]], though the longest river in Russia is the [[Ob river|Ob]]–[[Irtysh river]] system.<ref name="readersnatural">{{Cite book |title=Natural Wonders of the World |publisher=Reader's Digest Association, Inc |year=1980 |isbn=0-89577-087-3 |editor-last=Scheffel |editor-first=Richard L. |location=United States of America |pages=406 |editor-last2=Wernet |editor-first2=Susan J.}}</ref> It belongs to the [[Endorheic basin|closed basin]] of the [[Caspian Sea]], being the longest river to flow into a closed basin. The source of the Volga lies in the village of Volgoverkhov'e in [[Tver Oblast]]. Rising in the [[Valdai Hills]] {{convert|225|m|ft|abbr=on}} [[Above mean sea level|above sea level]] northwest of [[Moscow]] and about {{convert|320|km|mi|abbr=on}} southeast of [[Saint Petersburg]], the Volga heads east past [[Lake Sterzh]], [[Tver]], [[Dubna]], [[Rybinsk]], [[Yaroslavl]], [[Nizhny Novgorod]], and [[Kazan]]. From there it turns south, flows past [[Ulyanovsk]], [[Tolyatti]], [[Samara, Russia|Samara]], [[Saratov]] and [[Volgograd]], and discharges into the Caspian Sea below [[Astrakhan]] at {{convert|28|m|ft|abbr=on}} below sea level.<ref name="readersnatural" /> The Volga has many [[tributaries]], most importantly the [[Kama (river)|Kama]], the [[Oka River|Oka]], the [[Vetluga (river)|Vetluga]], and the [[Sura (river)|Sura]]. The Volga and its tributaries form the Volga river system, which flows through an area of about {{convert|1350000|km2|abbr=on}} in the most heavily populated part of Russia.<ref name="readersnatural" /> The [[Volga Delta]] has a length of about {{convert|160|km|abbr=on}} and includes as many as 500 channels and smaller rivers. The largest [[estuary]] in Europe, it is the only place in Russia where [[pelican]]s, [[flamingo]]s, and [[Nelumbo nucifera|lotus]]es may be found.{{citation needed|date=July 2016}} The Volga freezes for most of its length for three months each year.<ref name="readersnatural" /> The Volga drains most of [[Western Russia]]. Its many large reservoirs provide [[irrigation]] and [[hydroelectric]] power. The [[Moscow Canal]], the [[Volga–Don Canal]], and the [[Volga–Baltic Waterway]] form navigable [[waterway]]s connecting Moscow to the [[White Sea]], the [[Baltic Sea]], the Caspian Sea, the [[Sea of Azov]] and the [[Black Sea]]. High levels of chemical [[pollution]] have adversely affected the river and its habitats. The fertile river valley provides large quantities of [[wheat]] and other agricultural produce, and also has many mineral riches. A substantial petroleum industry centers on the Volga valley. Other resources include [[natural gas]], [[salt]], and [[potash]]. The Volga Delta and the Caspian Sea are [[fishing grounds]]. ===Confluences (downstream to upstream)=== [[File:Tver dusk 3.jpg|thumb|The Starovolzhsky Bridge in [[Tver]]|alt=]] [[File:Volga Hydroelectric Station 002 (cropped).JPG|thumb|[[Volga Hydroelectric Station]]]] [[File:Nizhny Novgorod P8132254 2200.jpg|thumb|The confluence of the Oka (''to the left'') and the Volga in Nizhny Novgorod]] {{colbegin}} * [[Akhtuba]] (near [[Volzhsky, Volgograd Oblast|Volzhsky]]), a [[distributary]] * [[Bolshoy Irgiz]] (near [[Volsk]]) * [[Samara (Volga)|Samara]] (in [[Samara]]) * [[Kama (river)|Kama]] (south of [[Kazan]])<!-- in the Middle Age it was believed to be an origin of the Volga (Itil) – believed by who? surely not by Russians --> * [[Kazanka (river)|Kazanka]] (in Kazan) * [[Sviyaga]] (west of Kazan) * [[Vetluga (river)|Vetluga]] (near [[Kozmodemyansk]]) * [[Sura (river)|Sura]] (in [[Vasilsursk]]) * [[Kerzhenets]] (near [[Lyskovo]]) * [[Oka (river)|Oka]] (in [[Nizhny Novgorod]]) * [[Uzola]] (near [[Balakhna]]) * [[Unzha]] (near [[Yuryevets, Ivanovo Oblast|Yuryevets]]) * [[Kostroma (river)|Kostroma]] (in [[Kostroma]]) * [[Kotorosl]] (in [[Yaroslavl]]) * [[Sheksna]] (in [[Cherepovets]]) * [[Mologa (river)|Mologa]] (near [[Vesyegonsk]]) * [[Kashinka]] (near [[Kalyazin]]) * [[Nerl (Volga)|Nerl]] (near Kalyazin) * [[Medveditsa (Volga)|Medveditsa]] (near [[Kimry]]) * [[Dubna (Volga)|Dubna]] (in [[Dubna]]) * [[Shosha (river)|Shosha]] (near [[Konakovo]]) * [[Tvertsa]] (in [[Tver]]) * [[Vazuza]] (in [[Zubtsov]]) * [[Selizharovka]] (in [[Selizharovo]]) {{colend}} ===Reservoirs (downstream to upstream)=== A number of large hydroelectric reservoirs were constructed on the Volga during the [[Soviet Union|Soviet era]]. They are: * [[Volgograd Reservoir]] * [[Saratov Reservoir]] * [[Kuybyshev Reservoir]]{{spaced ndash}} the largest in Europe by surface * [[Cheboksary Reservoir]] * [[Gorky Reservoir]] * [[Rybinsk Reservoir]] * [[Uglich Reservoir]] * [[Ivankovo Reservoir]] ===Biggest cities on the shores of the Volga=== * [[Kazan]] * [[Nizhny Novgorod]] * [[Samara]] * [[Volgograd]] * [[Saratov]] * [[Tolyatti]] * [[Yaroslavl]] * [[Astrakhan]] * [[Ulyanovsk]] * [[Cheboksary]] * [[Tver]] ===Bridges across the Volga=== * [[Kostroma rail bridge]] ===Human history=== [[File:Volga River. Tolga Monastery P5212881 2200.jpg|thumb|Many [[Russian Orthodox Church|Orthodox]] [[shrine]]s and [[monasteries]] are located along the banks of the Volga]] The Volga–[[Oka (river)|Oka]] region has been occupied for at least 9,000 years and supported a bone and antler industry for producing bone arrowheads, spearheads, lanceheads, daggers, hunters knives, and awls. The makers also used local quartz and imported flints.<ref>Zhilin, M. (2015). Early Mesolithic bone arrowheads from the Volga-Oka interfluve, central Russia. 32. 35-54.</ref> During [[classical antiquity]], the Volga formed the boundary between the territories of the [[Cimmerians]] in the Caucasian Steppe and the [[Scythians]] in the Caspian Steppe.<ref name="OlbrychtCimmerians"/> After the Scythians migrated to the west and displaced the Cimmerians, the Volga became the boundary between the territories of the Scythians in the Pontic and Caspian Steppes and the [[Massagetae]] in the Caspian and Transcaspian steppes.<ref name="OlbrychtNomads"/> Between the 6th and the 8th centuries, the [[Alans]] settled in the [[Middle Volga Area|Middle Volga]] region and in the steppes of Russia's southern region in the [[Pontic–Caspian steppe]].<ref>{{Cite web |url=https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |title=VORGESCHICHE DER URALISCHEN SPRACHFAMILIE, GESCHICHTE DER KLEINEREN URALISCHEN SPRACHEN: CHRONOLOGIE |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530052002/https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |archive-date=30 May 2019 |url-status=live}}</ref> The area around the Volga was inhabited by the [[Slavic tribes]] of [[Vyatichs]] and [[Buzhans]], by [[Finno-Ugric peoples|Finno-Ugric]], [[North Germanic peoples|Scandinavian]], [[Balts|Baltic]], [[Huns|Hunnic]] and [[Turkic peoples]] ([[Tatar language|Tatars]], [[Kipchak languages|Kipchaks]], [[Khazar language|Khazars]]) in the [[first millennium]] AD, replacing the [[Scythians]].<ref>{{Cite thesis |url=http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |title=Co-operation between the Viking Rus' and the Turkic nomads of the steppe in the ninth-eleventh centuries |last=Katona |first=Cseste |type=MA thesis |publisher=Central European University |date=2018 |access-date=4 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418221818/http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |archive-date=18 April 2019 |url-status=live}}</ref>{{Unreliable source?|date=October 2024|reason=Source is a Master's thesis}} Furthermore, the river played a vital role in the commerce of the [[Byzantine Empire|Byzantine people]]. The ancient scholar [[Ptolemy]] of [[Alexandria]] mentions the lower Volga in his ''Geography'' (Book 5, Chapter 8, 2nd Map of Asia). He calls it the ''Rha'', which was the Scythian name for the river. Ptolemy believed the Don and the Volga shared the same upper branch, which flowed from the [[Hyperborean]] Mountains. Between 2nd and 5th centuries [[Balts|Baltic people]] were very widespread in today's European Russia. Baltic people were widespread from [[Sozh River]] till today's Moscow and covered much of today's [[Central Russia]] and intermingled with the East Slavs.<ref>{{Cite web |url=http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |title=Marija Gimbutas. "A Survey Study of the Ancient Balts - Reviewed by Jonas Puzinas |website=www.lituanus.org |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804192233/http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |archive-date=4 August 2019 |url-status=live}}</ref> The Russian ethnicity in Western Russia and around the Volga river evolved to a very large extent, next to other tribes, out of the East Slavic tribe of the [[Buzhans]] and [[Vyatichi]]s. The Vyatichis were originally concentrated on the Oka River.<ref>{{Cite book |title=The Khazars: a Judeo-Turkish Empire on the Steppes, 7th-11th Centuries AD. |last=Zhirohov, Mikhail. |date=2019 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Nicolle, David., Hook, Christa. |isbn=9781472830104 |location=London |pages=47 |oclc=1076253515}}</ref> Furthermore, several localities in Russia are connected to the Slavic Buzhan tribe, like for example [[Sredniy Buzhan]] in the [[Orenburg Oblast]], Buzan and the [[Buzan River]] in the [[Astrakhan Oblast]].<ref>{{Cite web |url=http://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |title=Early East Slavic Tribes in Russia |website=Study.com |language=en |access-date=16 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328092408/https://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |archive-date=28 March 2019 |url-status=live}}</ref> Buzhan ({{langx|fa|بوژان{{lrm}}|Būzhān}}; also known as ''Būzān'') is also a village in [[Buzhan, Nishapur|Nishapur]], [[Iran]]. In late 8th century the Russian state Russkiy Kaganate is recorded in different Northern and Oriental sources. The Volga was one of the main rivers of the Rus' Khaganates culture.<ref name="Gannholm"/> Subsequently, the river basin played an important role in the movements of peoples from [[Asia]] to [[Europe]]. A powerful polity of [[Volga Bulgaria]] once flourished where the [[Kama (river)|Kama]] joins the Volga, while [[Khazaria]] controlled the lower stretches of the river. Such Volga cities as [[Atil]], [[Saqsin]], or [[Sarai (city)|Sarai]] were among the largest in the medieval world. The river [[Volga trade route|served as an important trade route]] connecting [[Viking Age|Scandinavia]], [[Baltic Finnic peoples|Finnic]] areas with the various Slavic tribes and Turkic, [[Germanic peoples|Germanic]], Finnic and other people in Old [[Rus' (people)|Rus']], and [[Volga Bulgaria]] with [[Khazars|Khazaria]], [[Persia]] and the [[Arab world]]. [[File:Ilia Efimovich Repin (1844-1930) - Volga Boatmen (1870-1873).jpg|thumb|upright=1.15|right|[[Ilya Yefimovich Repin]]'s 1870–1873 painting ''[[Barge Haulers on the Volga]]'']] Khazars were replaced by [[Kipchaks]], [[Kimeks]] and [[Mongols]], who founded the [[Golden Horde]] in the lower reaches of the Volga. Later their empire divided into the [[Khanate of Kazan]] and [[Khanate of Astrakhan]], both of which were conquered by the Russians in the course of the 16th century [[Russo-Kazan Wars]]. The Russian people's deep feeling for the Volga echoes in national culture and literature, starting from the 12th century [[Lay of Igor's Campaign]].<ref>{{cite web |url=http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |title=The Volga |publisher=www.volgawriter.com |access-date=11 June 2010 |format=[[Microsoft FrontPage]] 12.0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620141913/http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |archive-date=20 June 2010 |url-status=dead}}</ref> [[The Volga Boatman's Song]] is one of many songs devoted to the national river of Russia. Construction of [[Soviet Union]]-era dams often involved enforced resettlement of huge numbers of people, as well as destruction of their historical heritage. For instance, the town of [[Mologa]] was flooded for the purpose of constructing the [[Rybinsk Reservoir]] (then the largest artificial lake in the world). The construction of the [[Uglich Reservoir]] caused the flooding of several monasteries with buildings dating from the 15th and 16th centuries. In such cases the ecological and cultural damage often outbalanced any economic advantage.<ref>"In all, Soviet dams flooded 2,600 villages and 165 cities, almost 78,000&nbsp;sq. km. – the area of Maryland, Delaware, Massachusetts, and New Jersey combined – including nearly 31,000&nbsp;sq. km. of agricultural land and 31,000&nbsp;sq. km. of forestland". Quoted from: Paul R. Josephson. ''Industrialized Nature: Brute Force Technology and the Transformation of the Natural World''. Island Press, 2002. {{ISBN|1-55963-777-3}}. Page 31.</ref> ====20th-century conflicts==== {{Main|Battle of Stalingrad|Kazan Operation}} [[File:Soviet marines-in the battle of stalingrad volga banks.jpg|thumb|right|upright=0.9|[[Soviet Union|Soviet]] [[Russian Naval Infantry#World War II|Marines]] charge the Volga [[Bank (geography)|river bank]].]] During the [[Russian Civil War]], both sides fielded warships on the Volga. In 1918, the Red [[Volga Flotilla]] participated in driving the Whites eastward, from the Middle Volga [[Kazan Operation|at Kazan]] to the Kama and eventually to [[Ufa]] on the [[Belaya River (Kama)|Belaya]].<ref>[[Brian Pearce]], [http://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm Introduction] ({{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080203140800/http://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm |date=3 February 2008 }}) to [[Fyodor Raskolnikov]]'s ''Tales of Sub-lieutenant Ilyin''.</ref> During the Civil War, [[Joseph Stalin]] ordered the imprisonment of several military specialists on a barge in the Volga and the sinking of a floating prison in which the officers perished.<ref>{{cite book |last1=Brackman |first1=Roman |title=The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life |date=23 November 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-75840-0 |page=129 |url=https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |language=en |access-date=30 October 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003000731/https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Sebag Montefiore |first1=Simon |title=Stalin : the court of the red tsar |date=2004 |publisher=Grown House |location=London |isbn=978-0-7538-1766-7 |page=34 |url=https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba/page/34/mode/1up?q=Enmity}}</ref> During World War II, the city on the big bend of the Volga, currently known as [[Volgograd]], witnessed the [[Battle of Stalingrad]], possibly the [[List of battles by casualties|bloodiest battle]] in human history, in which the Soviet Union and the German forces were deadlocked in a [[stalemate]] battle for access to the river. The Volga was (and still is) a vital transport route between central Russia and the Caspian Sea, which provides access to the oil fields of the [[Apsheron Peninsula|Absheron Peninsula]]. [[Hitler]] planned to use access to the oil fields of [[Azerbaijan]] to fuel future German conquests. Apart from that, whoever held both sides of the river could move forces across the river, to defeat the enemy's [[fortification]]s beyond the river.<ref>{{cite web |url=http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |title=::The Battle of Stalingrad |publisher=Historylearningsite.co.uk |access-date=11 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530123434/http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |archive-date=30 May 2015 |url-status=live}}</ref> By taking the river, Hitler's [[Nazi Germany|Germany]] would have been able to move [[cargo|supplies]], [[gun]]s, and men into the northern part of Russia. At the same time, Germany could permanently deny this transport route by the Soviet Union, hampering its access to oil and to supplies via the [[Persian Corridor]]. For this reason, many [[Amphibious warfare|amphibious]] military assaults were brought about in an attempt to remove the other side from the banks of the river. In these battles, the Soviet Union was the main [[Offensive (military)|offensive]] side, while the [[Wehrmacht|German troops]] used a more [[defense (military)|defensive]] stance, though much of the fighting was [[close combat|close quarters combat]], with no clear offensive or defensive side. ==نسلي گروهه== ==نيويگيشن== ==سيٽلائيٽ تصويرون== ==ثقافتي اهميت== وولگا درياءَ جي ڪل ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر آهي. هي درياءُ پنهنجي وهڪري جي حوالي سان به يورپ جو سڀ کان وڏو درياءُ آهي. هن کي روس جو '''قومي درياءُ''' تسليم ڪيو ويندو آهي. تاريخي طور تي، هي درياءُ يوريشيا جي مختلف تهذيبن جي ميلاپ جو مرڪز رهيو آهي. روس جي قديم رياست "روس خگنيٽ" (Rus' Khaganate) لڳ ڀڳ 830ع ۾ هن درياءَ جي ڪناري تي وجود ۾ آئي هئي. == جاگرافيائي بناوٽ == وولگا درياءُ روس جي ٻيلن ۽ ميداني علائقن (steppes) مان گذري ٿو. روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج شهر، بشمول گاديءَ جو هنڌ '''ماسڪو'''، هن درياءَ جي طاس (drainage basin) ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو، جيڪو چئني پاسن کان زمين سان گهيريل آهي، ان ڪري هي درياءُ قدرتي طور تي دنيا جي وڏن سمنڊن (Oceans) سان ڳنڍيل ناهي. == ثقافتي مقام == روسي ڪلچر ۾ وولگا کي هڪ علامتي حيثيت حاصل آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ هن کي اڪثر "وولگا ماتوشڪا" (Volga-Matushka) يعني '''"ماءُ وولگا"''' جي نالي سان ياد ڪيو ويندو آهي. دنيا جا ڪجهه وڏا بند (Reservoirs) پڻ هن درياءَ تي تعمير ٿيل آهن. {{Infobox River | name = وولگا ندي وولگا درياءُ (Volga) | image = Volga_River_near_Ulyanovsk.jpg | caption = روس ۾ وولگا درياءَ جو هڪ نظارو | source1_location = | mouth_location = | length = | basin_size = | discharge1_avg = | countries = |native_name=Bo|settlement_type=دريا ندي|image_size=250px|image_skyline=Volga_River_near_Ulyanovsk.jpg|imagesize=250px|image_caption=اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي|native_name_lang=روسي ٻولي|type=وولگا ندي|subdivision_name={{flag|Russia}} [[روس]]|subdivision_name1=Moscow|subdivision_name2=والڊائي ٽڪريون|subdivision_name3=[[ڪيسپين سمنڊ]] ئ|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_type1=Cities|subdivision_type2=ماخذ جو هنڌ|subdivision_type3=وات جو هنڌ|subdivision_type4=ڊيگهه|subdivision_name4=3,531 ڪلوميٽر|subdivision_type5=بيسن جو سائز|subdivision_name5=1,360,000 چورس ڪلوميٽر|subdivision_type6=خارج ٿيڻ جو اوسط|subdivision_name6=8,060 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ}} '''وولگا''' (روس) [[يورپ]] جو سڀ کان ڊگهو درياءُ آهي ۽ دنيا جو سڀ کان وڏو "اينڊورهيڪ" (endorheic) يعني اهڙو درياءُ آهي جيڪو ڪنهن کليل سمنڊ ۾ ڪرڻ بجاءِ هڪ بند سمنڊ (ڪئسپين سمنڊ) ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. هي درياءُ [[روس]] ۾ واقع آهي ۽ وچ روس کان ڏکڻ روس تائين وهندو [[ڪيسپئن سمنڊ]] ۾ وڃي ڪري ٿو. ==وڌيڪ ڏسو== * [[ڪيسپئن سمنڊ|ڪئسپيئن سمنڊ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين لنڪس== {{Commons category|وولگا}} * {{Cite EB1911|wstitle= Volga |volume= 28 |last1= Kropotkin |first1= Peter Alexeivitch |author1-link=Peter Kropotkin|last2= Bealby |first2=John Thomas| pages = 193&ndash;195 |short= 1}} * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html خلا مان وولگا ڊيلٽا] * [http://as-volga.com وولگا ساحلن جون تصويرون] * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw وولگا جي ماخذ بابت وڊيو] * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html Volga Delta from Space] * [http://as-volga.com Photos of the Volga coasts] * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw Video about the source of the Volga] {{Authority control}} [[زمرو:وولگا درياهه]] [[زمرو:روس]] [[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]] [[زمرو:پيچدار درياهه]] [[زمرو:چوواشيا جا درياهه]] [[زمرو:ڪالميڪيا جا درياهه]] [[زمرو:تاتارستان جا درياهه]] [[زمرو:روس ۾ درياهه ۽ نديون]] [[زمرو:روس ۾ پيچدار درياهه]] [[زمرو:ٽوير اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:سمارا اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ساراتو اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:آسٽراخان اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪوسٽروما اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:وولگوگراڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ياروسلاول اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪيسپين سمنڊ جون مددگار نديون]] f57s61x9f4xe4l1l0w849p9c0a832fy 368897 368896 2026-03-31T16:32:56Z Memon2025 21315 368897 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Russia; longest river in Europe}} {{Infobox river | name = وولگا<br>Volga | native_name = Волга | name_other = | name_etymology = "وولگا" (vòlga نم پروٽو سلوڪ) | image = Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg | image_size = 300 | image_caption = وولگا ياروسلاول ۾ | map = volgarivermap.png | map_size = 300 | map_caption = وولگا جي نيڪال جو حوض | pushpin_map = | pushpin_map_size = 300 | pushpin_map_caption = | subdivision_type1 = جڳھ | subdivision_name1 = [[اوڀر يورپ]] | subdivision_type2 = [[ملڪ]] | subdivision_name2 = [[روس|روسي فيڊريشن]] | subdivision_type3 = وفاقي مضمون | subdivision_name3 = [[ٽوير اوبلاسٽ]] • [[ماسڪو اوبلاسٽ]] • [[ياروسلاول اوبلاسٽ]] • [[ماري ايل|جمهوريه ماري ايل]] [[چوواشيا|جمهوريه چوواشيا]] • [[تاتارستان|جمهوريه تاتارستان]] • [[سمارا اوبلاسٽ]] • [[ساراتوف اوبلاسٽ]] • [[وولگوگراڊ اوبلاسٽ]] • [[آسٽراخان اوبلاست|آستراخان اوبلاسٽ]] • [[ڪالميڪيا|جمهوريه ڪالميڪيا]] • [[ڪوسٽروما اوبلاسٽ]] • [[ايوانووو اوبلاسٽ]] • [[نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ]] • [[اليانووسڪ اوبلاسٽ|اُليانووسڪ اوبلاسٽ]] • [[آئيوانووو اوبلاسٽ]] | subdivision_type4 = [[شهر]] | subdivision_name4 = ٽوير • ياروسلاول • نزني نووگوروڊ • چيبوڪسري • قازان • اُوليانووسڪ • سمارا • ساراتوف • وولگوگراڊ • آسترخان • ٽوگليٽي | length = {{cvt|3,531|km|mi}}<ref name=gvr/> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = آسترخان (بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,391,271.8|km2}} | discharge1_min = {{cvt|5,000|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge1_avg = {{cvt|8,060|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|8,103.078|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto">{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/947-akhtuba |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135047/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/947-akhtuba |url-status=dead}}</ref> [[Volga Delta]]: {{cvt|8,110.544|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto"/> وولگا ڊيلٽا | discharge1_max = {{cvt|48,500|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | source1 = | source1_location = [[Valdai Hills]] [[ٽوير اوبلاسٽ]] | source1_coordinates = {{coord|57|15|4.7|N|32|28|5.1|E|display=inline}} | source1_elevation = {{cvt|228|m}}<ref name="readersnatural" /> | mouth = [[ڪئسپين سمنڊ]] | mouth_location = [[آسترخان اوبلاست]] | mouth_coordinates = {{coord|45|41|42|N|47|53|51|E|display=inline,title}}<ref>{{GEOnet2|32FA87888EC23774E0440003BA962ED3|Volga}}</ref> | mouth_elevation = {{cvt|-28|m}}<ref name="readersnatural" /> | progression = | river_system = | basin_size = {{cvt|1,360,000|km2|mi2}}<ref name=gvr/> {{cvt|1,404,107.6|km2|mi2}}<ref name="auto"/> | tributaries_left = ڪاما ندي | tributaries_right = اوڪا ندي | custom_label = | custom_data = | discharge2_location = وولگوگراڊ اوبلاست بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,359,396.8|km2}} | discharge2_min = {{cvt|5,090|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge2_avg = {{cvt|8,150|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|8,228.298|m3/s|cuft/s}}<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/950-lower-volga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135042/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/950-lower-volga |url-status=dead}}</ref> گھٽ ۾ گھٽ. • وڌ ۾ وڌ | discharge2_max = {{cvt|48,450|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge3_location = سمارا . سمارا اوبلاست. نزني نووگوروڊ. ياروسلاول. رائبنسک. خارج ٿيڻ. • جڳھ: ٽور (بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) • سراسري: 6.200 . * . * . . بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,218,995.3|km2}} | discharge3_avg = {{cvt|7,680|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|7,785.921|m3/s|cuft/s}}<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/951-middlevolga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135035/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/951-middlevolga |url-status=dead}}</ref> | discharge4_location = [[Nizhny Novgorod]] (Basin size: {{cvt|479,637.3|km2}} بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) | discharge4_avg = {{cvt|2,940|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|2,806.467|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2">{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/954-upper-volga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135025/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/954-upper-volga |url-status=dead}}</ref> [[Yaroslavl]] (Basin size: {{cvt|153,657.8|km2}}: {{cvt|1,008.277|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> [[Rybinsk]] (Basin size: {{cvt|150,119.8|km2}}: {{cvt|993.253|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> | discharge5_location = [[Tver]] (Basin size: بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|24,658.6|km2}} | discharge5_avg = {{cvt|176|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|186.157|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> | mapframe = yes | mapframe-frame-width = 300 | mapframe-wikidata=yes | mapframe-zoom=4 | mapframe-height=250 | mapframe-stroke-width=3 }} [[File:Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg|thumb|اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي]] '''وولگا''' (روسي: Волга) يورپ جو سڀ کان ڊگهو درياهه ۽ دنيا جو سڀ کان ڊگهو اينڊورهائيڪ بيسن درياهه، روس ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/rivers/10-longest-rivers-in-europe.html|title=10 Longest Rivers In Europe}}</ref> اهو وچ روس مان ڏکڻ روس ۽ ڪيسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي. وولگا جي ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر (2,194 ميل) آهي ۽ ان جو ڪيچمينٽ ايريا 13,60,000 چورس ڪلوميٽر (5,30,000 چورس ميل) آهي. اهو ڊيلٽا تي سراسري خارج ٿيڻ، 8,000 ۽ 8,500 ڪيوبڪ ميٽر (2,80,000 ۽ 3,00,000 ڪيوبڪ فوٽ) في سيڪنڊ جي وچ ۾، جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو درياهه پڻ آهي<ref name="gvr2">[http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058 «Река Волга»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021422/http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058|date=5 March 2016}}, Russian State Water Registry</ref> ۽ نيڪال جي بيسن جي لحاظ کان ان کي روس جي قومي درياهه طور وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو آهي. پراڻي روسي رياست، روس خگنيٽ، تقريبن 830 عيسوي ۾ وولگا جي ڪناري تي پيدا ٿي. <ref name="Gannholm2">{{Cite web|last=Gannholm|first=Tore|title=Birka, Varangian Emporium|url=https://www.academia.edu/40313672|language=en|access-date=15 August 2020|archive-date=18 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418181057/https://www.academia.edu/40313672|url-status=live}}</ref> تاريخي طور تي درياهه مختلف يوريشيائي تهذيبن جي هڪ اهم ملاقات جي جڳهه طور ڪم ڪيو.<ref>{{Cite book |title=Grand Strategy of the Byzantine Empire |last=Luttwak, Edward N. |date=2011 |publisher=Belknap Harvard |isbn=978-0674062078 |pages=52 |oclc=733913679}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Walker |first=Joel |date=2007 |title=Iran and Its Neighbors in Late Antiquity: Art of the Sasanian Empire (224–642 C.E.) |journal=American Journal of Archaeology |volume=1 11 |issue=4 |pages=797 |doi=10.3764/aja.111.4.795 |s2cid=192943660 |issn=0002-9114}}</ref><ref>{{Cite book |title=The Volga river |last=McNeese |first=Tim |date=2005 |publisher=Chelsea House Publishers |isbn=0791082474 |location=Philadelphia |pages=14–16 |oclc=56535045}}</ref> درياهه روس ۾ ٻيلن، ٻيلن جي ميدانن ۽ ميدانن مان وهندو آهي. قوم جي گاديءَ جي هنڌ، ماسڪو سميت، روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج، وولگا جي نيڪال واري بيسن ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي، جيڪو هڪ اندروني پاڻي جو جسم آهي، وولگا قدرتي طور تي دنيا جي ڪنهن به سمنڊ سان ڳنڍيل ناهي. دنيا جا ڪجهه وڏا پاڻي جا ذخيرا وولگا ندي جي ڪناري تي واقع آهن. روسي ثقافت ۾ درياهه جو هڪ علامتي مطلب آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻيون اڪثر ڪري ان کي "وولگا-ماتوشڪا" (روسي: Волга-матушка، مادر وولگا) جي نالي سان سڏين ٿا. ==نالو== روسي نالو وولگا (Волга) پروٽو-سلاڪ لفظ "vòlga" 'گندو، نمي' مان نڪتل آهي. جيڪو ڪيترين ئي سلاواڪ ٻولين ۾ محفوظ آهي. وولگا (влага). نمي. بلغاريا. سربو-ڪروشين: سلووين. پولش. مقدونيائي ۽ چيڪ: ولها. نمي. وولگا جو سٿين نالو "راها", لفظي معنيٰ 'گندو' هو. هي هڪ افسانوي وهڪري جي اويستا نالي سان لاڳاپيل آهي، راها (𐬭𐬀𐬢𐬵𐬁)، جنهن جو مطلب آهي "گندو" يا "نمي". هن نالي جو مقابلو ڪيترن ئي هند-ايراني اصطلاحن سان ڪري سگهجي ٿو، جهڙوڪ: سوگديان رʾڪ (𐽀𐼰𐼸‎) 'رڳ، رت جي رڳ' (پراڻي ايراني: راهاڪا مان). فارسي: رڳ. رڳ. ويدڪ سنسڪرت: راسا (رسا). شبنم، مائع، رس. افسانوي درياهه. جيڪو سنڌو درياهه جي هڪ معاون ندي جو نالو پڻ هو. سٿين نالو جديد موڪشا ۾ را (Рав) جي نالي سان زنده آهي. يوناني ليکڪ هيروڊوٽس وولگا جا ٻه وڌيڪ قديم ايراني نالا درج ڪيا آهن: * اوارو (قديم يوناني: Ὄαρος, اورس). جيڪو سٿين مان نڪتل آهي: وارو، جنهن جي معنيٰ آهي "وسيع". ڊنيپر نديءَ جو هون نالو، وار، پڻ سٿين مان نڪتل آهي: وارو. * اراڪسس (قديم يوناني: Ἀράξης, ارڪسس). درياهه جي ڪناري تي رهندڙ ترڪ ماڻهو اڳ ۾ ان کي اتيل يا اتيل سڏيندا هئا. جديد ترڪ ٻولين ۾. وولگا کي تاتار ۾ İdel (Идел) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. چواش ۾ اتال (Атӑл). بشڪير ۾ ايزل. قازق ۾ ايڊيل، ۽ ترڪي ۾ اِدل. ترڪ نالا قديم ترڪ روپ "ايتل/ايرتل" ڏانهن واپس وڃن ٿا، جنهن جي اصليت ۽ معنيٰ واضح ناهي. شايد هن شڪل جو هائيڊرونيم ارتيش سان تعلق آهي. * ترڪ ماڻهن اِتل جي اصليت کي ڪاما سان ڳنڍيو. اهڙيءَ طرح، ڪاما جي هڪ کاٻي شاخ کي آق اِتل 'اڇو اِتل' جو نالو ڏنو ويو جيڪو جديد شهر اوفا ۾ ڪارا اِتل 'ڪارو اِتل' سان ملائي ٿو. انڊيل (انڊيل) جو نالو چرڪس ٻولي ۾ استعمال ٿيندو آهي. * ايشيا ۾ درياهه کي ان جي ٻئي ترڪ نالو سارِ-سو 'پيلو پاڻي' سان سڃاتو ويندو هو، پر اوئرات پڻ پنهنجو نالو، اِجل مورون يا 'موافقت درياءَ' استعمال ڪندا هئا. هن وقت ماري، هڪ ٻيو يورالڪ گروهه، درياهه کي جُل (Юл) سڏيندو آهي، جنهن جي معنيٰ تاتار ۾ 'رستو' آهي. ==وضاحت== [[File:Саратовский мост.jpeg|alt=|thumb|The [[Saratov Bridge]] by night, [[Saratov Oblast]]]] [[File:Staritsa.jpg|thumb|The upper Volga in the vicinity of [[Staritsa (town), Tver Oblast|Staritsa]], 1912]] [[File:ISS-60 Volga River flowing into the Caspian Sea.jpg|alt=Large river ending in triangular delta into sea, seen from above the atmosphere|thumb|View of the [[Volga Delta]] from the [[International Space Station]]]] The [[Saratov Bridge]] by night, [[Saratov Oblast]] * The upper Volga in the vicinity of [[Staritsa (town), Tver Oblast|Staritsa]], 1912]] * View of the [[Volga Delta]] from the [[International Space Station]]]] The Volga is the longest [[river]] in [[Europe]], and its catchment area is almost entirely inside [[Russia]], though the longest river in Russia is the [[Ob river|Ob]]–[[Irtysh river]] system.<ref name="readersnatural">{{Cite book |title=Natural Wonders of the World |publisher=Reader's Digest Association, Inc |year=1980 |isbn=0-89577-087-3 |editor-last=Scheffel |editor-first=Richard L. |location=United States of America |pages=406 |editor-last2=Wernet |editor-first2=Susan J.}}</ref> It belongs to the [[Endorheic basin|closed basin]] of the [[Caspian Sea]], being the longest river to flow into a closed basin. The source of the Volga lies in the village of Volgoverkhov'e in [[Tver Oblast]]. Rising in the [[Valdai Hills]] {{convert|225|m|ft|abbr=on}} [[Above mean sea level|above sea level]] northwest of [[Moscow]] and about {{convert|320|km|mi|abbr=on}} southeast of [[Saint Petersburg]], the Volga heads east past [[Lake Sterzh]], [[Tver]], [[Dubna]], [[Rybinsk]], [[Yaroslavl]], [[Nizhny Novgorod]], and [[Kazan]]. From there it turns south, flows past [[Ulyanovsk]], [[Tolyatti]], [[Samara, Russia|Samara]], [[Saratov]] and [[Volgograd]], and discharges into the Caspian Sea below [[Astrakhan]] at {{convert|28|m|ft|abbr=on}} below sea level.<ref name="readersnatural" /> The Volga has many [[tributaries]], most importantly the [[Kama (river)|Kama]], the [[Oka River|Oka]], the [[Vetluga (river)|Vetluga]], and the [[Sura (river)|Sura]]. The Volga and its tributaries form the Volga river system, which flows through an area of about {{convert|1350000|km2|abbr=on}} in the most heavily populated part of Russia.<ref name="readersnatural" /> The [[Volga Delta]] has a length of about {{convert|160|km|abbr=on}} and includes as many as 500 channels and smaller rivers. The largest [[estuary]] in Europe, it is the only place in Russia where [[pelican]]s, [[flamingo]]s, and [[Nelumbo nucifera|lotus]]es may be found.{{citation needed|date=July 2016}} The Volga freezes for most of its length for three months each year.<ref name="readersnatural" /> The Volga drains most of [[Western Russia]]. Its many large reservoirs provide [[irrigation]] and [[hydroelectric]] power. The [[Moscow Canal]], the [[Volga–Don Canal]], and the [[Volga–Baltic Waterway]] form navigable [[waterway]]s connecting Moscow to the [[White Sea]], the [[Baltic Sea]], the Caspian Sea, the [[Sea of Azov]] and the [[Black Sea]]. High levels of chemical [[pollution]] have adversely affected the river and its habitats. The fertile river valley provides large quantities of [[wheat]] and other agricultural produce, and also has many mineral riches. A substantial petroleum industry centers on the Volga valley. Other resources include [[natural gas]], [[salt]], and [[potash]]. The Volga Delta and the Caspian Sea are [[fishing grounds]]. ===Confluences (downstream to upstream)=== [[File:Tver dusk 3.jpg|thumb|The Starovolzhsky Bridge in [[Tver]]|alt=]] [[File:Volga Hydroelectric Station 002 (cropped).JPG|thumb|[[Volga Hydroelectric Station]]]] [[File:Nizhny Novgorod P8132254 2200.jpg|thumb|The confluence of the Oka (''to the left'') and the Volga in Nizhny Novgorod]] {{colbegin}} * [[Akhtuba]] (near [[Volzhsky, Volgograd Oblast|Volzhsky]]), a [[distributary]] * [[Bolshoy Irgiz]] (near [[Volsk]]) * [[Samara (Volga)|Samara]] (in [[Samara]]) * [[Kama (river)|Kama]] (south of [[Kazan]])<!-- in the Middle Age it was believed to be an origin of the Volga (Itil) – believed by who? surely not by Russians --> * [[Kazanka (river)|Kazanka]] (in Kazan) * [[Sviyaga]] (west of Kazan) * [[Vetluga (river)|Vetluga]] (near [[Kozmodemyansk]]) * [[Sura (river)|Sura]] (in [[Vasilsursk]]) * [[Kerzhenets]] (near [[Lyskovo]]) * [[Oka (river)|Oka]] (in [[Nizhny Novgorod]]) * [[Uzola]] (near [[Balakhna]]) * [[Unzha]] (near [[Yuryevets, Ivanovo Oblast|Yuryevets]]) * [[Kostroma (river)|Kostroma]] (in [[Kostroma]]) * [[Kotorosl]] (in [[Yaroslavl]]) * [[Sheksna]] (in [[Cherepovets]]) * [[Mologa (river)|Mologa]] (near [[Vesyegonsk]]) * [[Kashinka]] (near [[Kalyazin]]) * [[Nerl (Volga)|Nerl]] (near Kalyazin) * [[Medveditsa (Volga)|Medveditsa]] (near [[Kimry]]) * [[Dubna (Volga)|Dubna]] (in [[Dubna]]) * [[Shosha (river)|Shosha]] (near [[Konakovo]]) * [[Tvertsa]] (in [[Tver]]) * [[Vazuza]] (in [[Zubtsov]]) * [[Selizharovka]] (in [[Selizharovo]]) {{colend}} ===Reservoirs (downstream to upstream)=== A number of large hydroelectric reservoirs were constructed on the Volga during the [[Soviet Union|Soviet era]]. They are: * [[Volgograd Reservoir]] * [[Saratov Reservoir]] * [[Kuybyshev Reservoir]]{{spaced ndash}} the largest in Europe by surface * [[Cheboksary Reservoir]] * [[Gorky Reservoir]] * [[Rybinsk Reservoir]] * [[Uglich Reservoir]] * [[Ivankovo Reservoir]] ===Biggest cities on the shores of the Volga=== * [[Kazan]] * [[Nizhny Novgorod]] * [[Samara]] * [[Volgograd]] * [[Saratov]] * [[Tolyatti]] * [[Yaroslavl]] * [[Astrakhan]] * [[Ulyanovsk]] * [[Cheboksary]] * [[Tver]] ===Bridges across the Volga=== * [[Kostroma rail bridge]] ===Human history=== [[File:Volga River. Tolga Monastery P5212881 2200.jpg|thumb|Many [[Russian Orthodox Church|Orthodox]] [[shrine]]s and [[monasteries]] are located along the banks of the Volga]] The Volga–[[Oka (river)|Oka]] region has been occupied for at least 9,000 years and supported a bone and antler industry for producing bone arrowheads, spearheads, lanceheads, daggers, hunters knives, and awls. The makers also used local quartz and imported flints.<ref>Zhilin, M. (2015). Early Mesolithic bone arrowheads from the Volga-Oka interfluve, central Russia. 32. 35-54.</ref> During [[classical antiquity]], the Volga formed the boundary between the territories of the [[Cimmerians]] in the Caucasian Steppe and the [[Scythians]] in the Caspian Steppe.<ref name="OlbrychtCimmerians"/> After the Scythians migrated to the west and displaced the Cimmerians, the Volga became the boundary between the territories of the Scythians in the Pontic and Caspian Steppes and the [[Massagetae]] in the Caspian and Transcaspian steppes.<ref name="OlbrychtNomads"/> Between the 6th and the 8th centuries, the [[Alans]] settled in the [[Middle Volga Area|Middle Volga]] region and in the steppes of Russia's southern region in the [[Pontic–Caspian steppe]].<ref>{{Cite web |url=https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |title=VORGESCHICHE DER URALISCHEN SPRACHFAMILIE, GESCHICHTE DER KLEINEREN URALISCHEN SPRACHEN: CHRONOLOGIE |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530052002/https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |archive-date=30 May 2019 |url-status=live}}</ref> The area around the Volga was inhabited by the [[Slavic tribes]] of [[Vyatichs]] and [[Buzhans]], by [[Finno-Ugric peoples|Finno-Ugric]], [[North Germanic peoples|Scandinavian]], [[Balts|Baltic]], [[Huns|Hunnic]] and [[Turkic peoples]] ([[Tatar language|Tatars]], [[Kipchak languages|Kipchaks]], [[Khazar language|Khazars]]) in the [[first millennium]] AD, replacing the [[Scythians]].<ref>{{Cite thesis |url=http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |title=Co-operation between the Viking Rus' and the Turkic nomads of the steppe in the ninth-eleventh centuries |last=Katona |first=Cseste |type=MA thesis |publisher=Central European University |date=2018 |access-date=4 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418221818/http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |archive-date=18 April 2019 |url-status=live}}</ref>{{Unreliable source?|date=October 2024|reason=Source is a Master's thesis}} Furthermore, the river played a vital role in the commerce of the [[Byzantine Empire|Byzantine people]]. The ancient scholar [[Ptolemy]] of [[Alexandria]] mentions the lower Volga in his ''Geography'' (Book 5, Chapter 8, 2nd Map of Asia). He calls it the ''Rha'', which was the Scythian name for the river. Ptolemy believed the Don and the Volga shared the same upper branch, which flowed from the [[Hyperborean]] Mountains. Between 2nd and 5th centuries [[Balts|Baltic people]] were very widespread in today's European Russia. Baltic people were widespread from [[Sozh River]] till today's Moscow and covered much of today's [[Central Russia]] and intermingled with the East Slavs.<ref>{{Cite web |url=http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |title=Marija Gimbutas. "A Survey Study of the Ancient Balts - Reviewed by Jonas Puzinas |website=www.lituanus.org |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804192233/http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |archive-date=4 August 2019 |url-status=live}}</ref> The Russian ethnicity in Western Russia and around the Volga river evolved to a very large extent, next to other tribes, out of the East Slavic tribe of the [[Buzhans]] and [[Vyatichi]]s. The Vyatichis were originally concentrated on the Oka River.<ref>{{Cite book |title=The Khazars: a Judeo-Turkish Empire on the Steppes, 7th-11th Centuries AD. |last=Zhirohov, Mikhail. |date=2019 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Nicolle, David., Hook, Christa. |isbn=9781472830104 |location=London |pages=47 |oclc=1076253515}}</ref> Furthermore, several localities in Russia are connected to the Slavic Buzhan tribe, like for example [[Sredniy Buzhan]] in the [[Orenburg Oblast]], Buzan and the [[Buzan River]] in the [[Astrakhan Oblast]].<ref>{{Cite web |url=http://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |title=Early East Slavic Tribes in Russia |website=Study.com |language=en |access-date=16 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328092408/https://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |archive-date=28 March 2019 |url-status=live}}</ref> Buzhan ({{langx|fa|بوژان{{lrm}}|Būzhān}}; also known as ''Būzān'') is also a village in [[Buzhan, Nishapur|Nishapur]], [[Iran]]. In late 8th century the Russian state Russkiy Kaganate is recorded in different Northern and Oriental sources. The Volga was one of the main rivers of the Rus' Khaganates culture.<ref name="Gannholm"/> Subsequently, the river basin played an important role in the movements of peoples from [[Asia]] to [[Europe]]. A powerful polity of [[Volga Bulgaria]] once flourished where the [[Kama (river)|Kama]] joins the Volga, while [[Khazaria]] controlled the lower stretches of the river. Such Volga cities as [[Atil]], [[Saqsin]], or [[Sarai (city)|Sarai]] were among the largest in the medieval world. The river [[Volga trade route|served as an important trade route]] connecting [[Viking Age|Scandinavia]], [[Baltic Finnic peoples|Finnic]] areas with the various Slavic tribes and Turkic, [[Germanic peoples|Germanic]], Finnic and other people in Old [[Rus' (people)|Rus']], and [[Volga Bulgaria]] with [[Khazars|Khazaria]], [[Persia]] and the [[Arab world]]. [[File:Ilia Efimovich Repin (1844-1930) - Volga Boatmen (1870-1873).jpg|thumb|upright=1.15|right|[[Ilya Yefimovich Repin]]'s 1870–1873 painting ''[[Barge Haulers on the Volga]]'']] Khazars were replaced by [[Kipchaks]], [[Kimeks]] and [[Mongols]], who founded the [[Golden Horde]] in the lower reaches of the Volga. Later their empire divided into the [[Khanate of Kazan]] and [[Khanate of Astrakhan]], both of which were conquered by the Russians in the course of the 16th century [[Russo-Kazan Wars]]. The Russian people's deep feeling for the Volga echoes in national culture and literature, starting from the 12th century [[Lay of Igor's Campaign]].<ref>{{cite web |url=http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |title=The Volga |publisher=www.volgawriter.com |access-date=11 June 2010 |format=[[Microsoft FrontPage]] 12.0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620141913/http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |archive-date=20 June 2010 |url-status=dead}}</ref> [[The Volga Boatman's Song]] is one of many songs devoted to the national river of Russia. Construction of [[Soviet Union]]-era dams often involved enforced resettlement of huge numbers of people, as well as destruction of their historical heritage. For instance, the town of [[Mologa]] was flooded for the purpose of constructing the [[Rybinsk Reservoir]] (then the largest artificial lake in the world). The construction of the [[Uglich Reservoir]] caused the flooding of several monasteries with buildings dating from the 15th and 16th centuries. In such cases the ecological and cultural damage often outbalanced any economic advantage.<ref>"In all, Soviet dams flooded 2,600 villages and 165 cities, almost 78,000&nbsp;sq. km. – the area of Maryland, Delaware, Massachusetts, and New Jersey combined – including nearly 31,000&nbsp;sq. km. of agricultural land and 31,000&nbsp;sq. km. of forestland". Quoted from: Paul R. Josephson. ''Industrialized Nature: Brute Force Technology and the Transformation of the Natural World''. Island Press, 2002. {{ISBN|1-55963-777-3}}. Page 31.</ref> ====20th-century conflicts==== {{Main|Battle of Stalingrad|Kazan Operation}} [[File:Soviet marines-in the battle of stalingrad volga banks.jpg|thumb|right|upright=0.9|[[Soviet Union|Soviet]] [[Russian Naval Infantry#World War II|Marines]] charge the Volga [[Bank (geography)|river bank]].]] During the [[Russian Civil War]], both sides fielded warships on the Volga. In 1918, the Red [[Volga Flotilla]] participated in driving the Whites eastward, from the Middle Volga [[Kazan Operation|at Kazan]] to the Kama and eventually to [[Ufa]] on the [[Belaya River (Kama)|Belaya]].<ref>[[Brian Pearce]], [http://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm Introduction] ({{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080203140800/http://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm |date=3 February 2008 }}) to [[Fyodor Raskolnikov]]'s ''Tales of Sub-lieutenant Ilyin''.</ref> During the Civil War, [[Joseph Stalin]] ordered the imprisonment of several military specialists on a barge in the Volga and the sinking of a floating prison in which the officers perished.<ref>{{cite book |last1=Brackman |first1=Roman |title=The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life |date=23 November 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-75840-0 |page=129 |url=https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |language=en |access-date=30 October 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003000731/https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Sebag Montefiore |first1=Simon |title=Stalin : the court of the red tsar |date=2004 |publisher=Grown House |location=London |isbn=978-0-7538-1766-7 |page=34 |url=https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba/page/34/mode/1up?q=Enmity}}</ref> During World War II, the city on the big bend of the Volga, currently known as [[Volgograd]], witnessed the [[Battle of Stalingrad]], possibly the [[List of battles by casualties|bloodiest battle]] in human history, in which the Soviet Union and the German forces were deadlocked in a [[stalemate]] battle for access to the river. The Volga was (and still is) a vital transport route between central Russia and the Caspian Sea, which provides access to the oil fields of the [[Apsheron Peninsula|Absheron Peninsula]]. [[Hitler]] planned to use access to the oil fields of [[Azerbaijan]] to fuel future German conquests. Apart from that, whoever held both sides of the river could move forces across the river, to defeat the enemy's [[fortification]]s beyond the river.<ref>{{cite web |url=http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |title=::The Battle of Stalingrad |publisher=Historylearningsite.co.uk |access-date=11 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530123434/http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |archive-date=30 May 2015 |url-status=live}}</ref> By taking the river, Hitler's [[Nazi Germany|Germany]] would have been able to move [[cargo|supplies]], [[gun]]s, and men into the northern part of Russia. At the same time, Germany could permanently deny this transport route by the Soviet Union, hampering its access to oil and to supplies via the [[Persian Corridor]]. For this reason, many [[Amphibious warfare|amphibious]] military assaults were brought about in an attempt to remove the other side from the banks of the river. In these battles, the Soviet Union was the main [[Offensive (military)|offensive]] side, while the [[Wehrmacht|German troops]] used a more [[defense (military)|defensive]] stance, though much of the fighting was [[close combat|close quarters combat]], with no clear offensive or defensive side. ==نسلي گروهه== ==نيويگيشن== ==سيٽلائيٽ تصويرون== ==ثقافتي اهميت== وولگا درياءَ جي ڪل ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر آهي. هي درياءُ پنهنجي وهڪري جي حوالي سان به يورپ جو سڀ کان وڏو درياءُ آهي. هن کي روس جو '''قومي درياءُ''' تسليم ڪيو ويندو آهي. تاريخي طور تي، هي درياءُ يوريشيا جي مختلف تهذيبن جي ميلاپ جو مرڪز رهيو آهي. روس جي قديم رياست "روس خگنيٽ" (Rus' Khaganate) لڳ ڀڳ 830ع ۾ هن درياءَ جي ڪناري تي وجود ۾ آئي هئي. == جاگرافيائي بناوٽ == وولگا درياءُ روس جي ٻيلن ۽ ميداني علائقن (steppes) مان گذري ٿو. روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج شهر، بشمول گاديءَ جو هنڌ '''ماسڪو'''، هن درياءَ جي طاس (drainage basin) ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو، جيڪو چئني پاسن کان زمين سان گهيريل آهي، ان ڪري هي درياءُ قدرتي طور تي دنيا جي وڏن سمنڊن (Oceans) سان ڳنڍيل ناهي. == ثقافتي مقام == روسي ڪلچر ۾ وولگا کي هڪ علامتي حيثيت حاصل آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ هن کي اڪثر "وولگا ماتوشڪا" (Volga-Matushka) يعني '''"ماءُ وولگا"''' جي نالي سان ياد ڪيو ويندو آهي. دنيا جا ڪجهه وڏا بند (Reservoirs) پڻ هن درياءَ تي تعمير ٿيل آهن. {{Infobox River | name = وولگا ندي وولگا درياءُ (Volga) | image = Volga_River_near_Ulyanovsk.jpg | caption = روس ۾ وولگا درياءَ جو هڪ نظارو | source1_location = | mouth_location = | length = | basin_size = | discharge1_avg = | countries = |native_name=Bo|settlement_type=دريا ندي|image_size=250px|image_skyline=Volga_River_near_Ulyanovsk.jpg|imagesize=250px|image_caption=اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي|native_name_lang=روسي ٻولي|type=وولگا ندي|subdivision_name={{flag|Russia}} [[روس]]|subdivision_name1=Moscow|subdivision_name2=والڊائي ٽڪريون|subdivision_name3=[[ڪيسپين سمنڊ]] ئ|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_type1=Cities|subdivision_type2=ماخذ جو هنڌ|subdivision_type3=وات جو هنڌ|subdivision_type4=ڊيگهه|subdivision_name4=3,531 ڪلوميٽر|subdivision_type5=بيسن جو سائز|subdivision_name5=1,360,000 چورس ڪلوميٽر|subdivision_type6=خارج ٿيڻ جو اوسط|subdivision_name6=8,060 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ}} '''وولگا''' (روس) [[يورپ]] جو سڀ کان ڊگهو درياءُ آهي ۽ دنيا جو سڀ کان وڏو "اينڊورهيڪ" (endorheic) يعني اهڙو درياءُ آهي جيڪو ڪنهن کليل سمنڊ ۾ ڪرڻ بجاءِ هڪ بند سمنڊ (ڪئسپين سمنڊ) ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. هي درياءُ [[روس]] ۾ واقع آهي ۽ وچ روس کان ڏکڻ روس تائين وهندو [[ڪيسپئن سمنڊ]] ۾ وڃي ڪري ٿو. ==وڌيڪ ڏسو== * [[ڪيسپئن سمنڊ|ڪئسپيئن سمنڊ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين لنڪس== {{Commons category|وولگا}} * {{Cite EB1911|wstitle= Volga |volume= 28 |last1= Kropotkin |first1= Peter Alexeivitch |author1-link=Peter Kropotkin|last2= Bealby |first2=John Thomas| pages = 193&ndash;195 |short= 1}} * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html خلا مان وولگا ڊيلٽا] * [http://as-volga.com وولگا ساحلن جون تصويرون] * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw وولگا جي ماخذ بابت وڊيو] * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html Volga Delta from Space] * [http://as-volga.com Photos of the Volga coasts] * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw Video about the source of the Volga] {{Authority control}} [[زمرو:وولگا درياهه]] [[زمرو:روس]] [[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]] [[زمرو:پيچدار درياهه]] [[زمرو:چوواشيا جا درياهه]] [[زمرو:ڪالميڪيا جا درياهه]] [[زمرو:تاتارستان جا درياهه]] [[زمرو:روس ۾ درياهه ۽ نديون]] [[زمرو:روس ۾ پيچدار درياهه]] [[زمرو:ٽوير اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:سمارا اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ساراتو اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:آسٽراخان اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪوسٽروما اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:وولگوگراڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ياروسلاول اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪيسپين سمنڊ جون مددگار نديون]] 0wuhqb0f13cdwdnc97lk59tjatg2w7u 368898 368897 2026-03-31T16:37:01Z Memon2025 21315 368898 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Russia; longest river in Europe}} {{Infobox river | name = وولگا<br>Volga | native_name = Волга | name_other = | name_etymology = "وولگا" (vòlga نم پروٽو سلوڪ) | image = Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg | image_size = 300 | image_caption = وولگا ياروسلاول ۾ | map = volgarivermap.png | map_size = 300 | map_caption = وولگا جي نيڪال جو حوض | pushpin_map = | pushpin_map_size = 300 | pushpin_map_caption = | subdivision_type1 = جڳھ | subdivision_name1 = [[اوڀر يورپ]] | subdivision_type2 = [[ملڪ]] | subdivision_name2 = [[روس|روسي فيڊريشن]] | subdivision_type3 = وفاقي مضمون | subdivision_name3 = [[ٽوير اوبلاسٽ]] • [[ماسڪو اوبلاسٽ]] • [[ياروسلاول اوبلاسٽ]] • [[ماري ايل|جمهوريه ماري ايل]] [[چوواشيا|جمهوريه چوواشيا]] • [[تاتارستان|جمهوريه تاتارستان]] • [[سمارا اوبلاسٽ]] • [[ساراتوف اوبلاسٽ]] • [[آستراخان اوبلاسٽ]] • [[ڪالميڪيا|جمهوريه ڪالميڪيا]] • [[ڪوسٽروما اوبلاسٽ]] • [[نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ]] • [[اليانووسڪ اوبلاسٽ|اُليانووسڪ اوبلاسٽ]] • [[آئيوانووو اوبلاسٽ]] • [[وولگوگراڊ اوبلاست|وولگوگراڊ اوبلاسٽ]] | subdivision_type4 = [[شهر]] | subdivision_name4 = ٽوير • ياروسلاول • نزني نووگوروڊ • چيبوڪسري • قازان • اُوليانووسڪ • سمارا • ساراتوف • وولگوگراڊ • آسترخان • ٽوگليٽي | length = {{cvt|3,531|km|mi}}<ref name=gvr/> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = آسترخان (بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,391,271.8|km2}} | discharge1_min = {{cvt|5,000|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge1_avg = {{cvt|8,060|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|8,103.078|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto">{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/947-akhtuba |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135047/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/947-akhtuba |url-status=dead}}</ref> [[Volga Delta]]: {{cvt|8,110.544|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto"/> وولگا ڊيلٽا | discharge1_max = {{cvt|48,500|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | source1 = | source1_location = [[Valdai Hills]] [[ٽوير اوبلاسٽ]] | source1_coordinates = {{coord|57|15|4.7|N|32|28|5.1|E|display=inline}} | source1_elevation = {{cvt|228|m}}<ref name="readersnatural" /> | mouth = [[ڪئسپين سمنڊ]] | mouth_location = [[آسترخان اوبلاست]] | mouth_coordinates = {{coord|45|41|42|N|47|53|51|E|display=inline,title}}<ref>{{GEOnet2|32FA87888EC23774E0440003BA962ED3|Volga}}</ref> | mouth_elevation = {{cvt|-28|m}}<ref name="readersnatural" /> | progression = | river_system = | basin_size = {{cvt|1,360,000|km2|mi2}}<ref name=gvr/> {{cvt|1,404,107.6|km2|mi2}}<ref name="auto"/> | tributaries_left = ڪاما ندي | tributaries_right = اوڪا ندي | custom_label = | custom_data = | discharge2_location = وولگوگراڊ اوبلاست بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,359,396.8|km2}} | discharge2_min = {{cvt|5,090|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge2_avg = {{cvt|8,150|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|8,228.298|m3/s|cuft/s}}<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/950-lower-volga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135042/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/950-lower-volga |url-status=dead}}</ref> گھٽ ۾ گھٽ. • وڌ ۾ وڌ | discharge2_max = {{cvt|48,450|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ | discharge3_location = سمارا . سمارا اوبلاست. نزني نووگوروڊ. ياروسلاول. رائبنسک. خارج ٿيڻ. • جڳھ: ٽور (بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) • سراسري: 6.200 . * . * . . بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|1,218,995.3|km2}} | discharge3_avg = {{cvt|7,680|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|7,785.921|m3/s|cuft/s}}<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/951-middlevolga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135035/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/951-middlevolga |url-status=dead}}</ref> | discharge4_location = [[Nizhny Novgorod]] (Basin size: {{cvt|479,637.3|km2}} بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) | discharge4_avg = {{cvt|2,940|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|2,806.467|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2">{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/954-upper-volga |title=Rivers Network |year=2020 |access-date=10 April 2022 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109135025/https://www.riversnetwork.org/rbo/index.php/river-blogs/east-europe/itemlist/category/954-upper-volga |url-status=dead}}</ref> [[Yaroslavl]] (Basin size: {{cvt|153,657.8|km2}}: {{cvt|1,008.277|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> [[Rybinsk]] (Basin size: {{cvt|150,119.8|km2}}: {{cvt|993.253|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> | discharge5_location = [[Tver]] (Basin size: بيسن جي ماپ: چورس ڪلوميٽر. ميل) {{cvt|24,658.6|km2}} | discharge5_avg = {{cvt|176|m3/s|cuft/s}} ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ. ڪيوبڪ فوٽ {{cvt|186.157|m3/s|cuft/s}}<ref name="auto2"/> | mapframe = yes | mapframe-frame-width = 300 | mapframe-wikidata=yes | mapframe-zoom=4 | mapframe-height=250 | mapframe-stroke-width=3 }} [[File:Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg|thumb|اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي]] '''وولگا''' (روسي: Волга) يورپ جو سڀ کان ڊگهو درياهه ۽ دنيا جو سڀ کان ڊگهو اينڊورهائيڪ بيسن درياهه، روس ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/rivers/10-longest-rivers-in-europe.html|title=10 Longest Rivers In Europe}}</ref> اهو وچ روس مان ڏکڻ روس ۽ ڪيسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي. وولگا جي ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر (2,194 ميل) آهي ۽ ان جو ڪيچمينٽ ايريا 13,60,000 چورس ڪلوميٽر (5,30,000 چورس ميل) آهي. اهو ڊيلٽا تي سراسري خارج ٿيڻ، 8,000 ۽ 8,500 ڪيوبڪ ميٽر (2,80,000 ۽ 3,00,000 ڪيوبڪ فوٽ) في سيڪنڊ جي وچ ۾، جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو درياهه پڻ آهي<ref name="gvr2">[http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058 «Река Волга»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021422/http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058|date=5 March 2016}}, Russian State Water Registry</ref> ۽ نيڪال جي بيسن جي لحاظ کان ان کي روس جي قومي درياهه طور وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو آهي. پراڻي روسي رياست، روس خگنيٽ، تقريبن 830 عيسوي ۾ وولگا جي ڪناري تي پيدا ٿي. <ref name="Gannholm2">{{Cite web|last=Gannholm|first=Tore|title=Birka, Varangian Emporium|url=https://www.academia.edu/40313672|language=en|access-date=15 August 2020|archive-date=18 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418181057/https://www.academia.edu/40313672|url-status=live}}</ref> تاريخي طور تي درياهه مختلف يوريشيائي تهذيبن جي هڪ اهم ملاقات جي جڳهه طور ڪم ڪيو.<ref>{{Cite book |title=Grand Strategy of the Byzantine Empire |last=Luttwak, Edward N. |date=2011 |publisher=Belknap Harvard |isbn=978-0674062078 |pages=52 |oclc=733913679}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Walker |first=Joel |date=2007 |title=Iran and Its Neighbors in Late Antiquity: Art of the Sasanian Empire (224–642 C.E.) |journal=American Journal of Archaeology |volume=1 11 |issue=4 |pages=797 |doi=10.3764/aja.111.4.795 |s2cid=192943660 |issn=0002-9114}}</ref><ref>{{Cite book |title=The Volga river |last=McNeese |first=Tim |date=2005 |publisher=Chelsea House Publishers |isbn=0791082474 |location=Philadelphia |pages=14–16 |oclc=56535045}}</ref> درياهه روس ۾ ٻيلن، ٻيلن جي ميدانن ۽ ميدانن مان وهندو آهي. قوم جي گاديءَ جي هنڌ، ماسڪو سميت، روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج، وولگا جي نيڪال واري بيسن ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي، جيڪو هڪ اندروني پاڻي جو جسم آهي، وولگا قدرتي طور تي دنيا جي ڪنهن به سمنڊ سان ڳنڍيل ناهي. دنيا جا ڪجهه وڏا پاڻي جا ذخيرا وولگا ندي جي ڪناري تي واقع آهن. روسي ثقافت ۾ درياهه جو هڪ علامتي مطلب آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻيون اڪثر ڪري ان کي "وولگا-ماتوشڪا" (روسي: Волга-матушка، مادر وولگا) جي نالي سان سڏين ٿا. ==نالو== روسي نالو وولگا (Волга) پروٽو-سلاڪ لفظ "vòlga" 'گندو، نمي' مان نڪتل آهي. جيڪو ڪيترين ئي سلاواڪ ٻولين ۾ محفوظ آهي. وولگا (влага). نمي. بلغاريا. سربو-ڪروشين: سلووين. پولش. مقدونيائي ۽ چيڪ: ولها. نمي. وولگا جو سٿين نالو "راها", لفظي معنيٰ 'گندو' هو. هي هڪ افسانوي وهڪري جي اويستا نالي سان لاڳاپيل آهي، راها (𐬭𐬀𐬢𐬵𐬁)، جنهن جو مطلب آهي "گندو" يا "نمي". هن نالي جو مقابلو ڪيترن ئي هند-ايراني اصطلاحن سان ڪري سگهجي ٿو، جهڙوڪ: سوگديان رʾڪ (𐽀𐼰𐼸‎) 'رڳ، رت جي رڳ' (پراڻي ايراني: راهاڪا مان). فارسي: رڳ. رڳ. ويدڪ سنسڪرت: راسا (رسا). شبنم، مائع، رس. افسانوي درياهه. جيڪو سنڌو درياهه جي هڪ معاون ندي جو نالو پڻ هو. سٿين نالو جديد موڪشا ۾ را (Рав) جي نالي سان زنده آهي. يوناني ليکڪ هيروڊوٽس وولگا جا ٻه وڌيڪ قديم ايراني نالا درج ڪيا آهن: * اوارو (قديم يوناني: Ὄαρος, اورس). جيڪو سٿين مان نڪتل آهي: وارو، جنهن جي معنيٰ آهي "وسيع". ڊنيپر نديءَ جو هون نالو، وار، پڻ سٿين مان نڪتل آهي: وارو. * اراڪسس (قديم يوناني: Ἀράξης, ارڪسس). درياهه جي ڪناري تي رهندڙ ترڪ ماڻهو اڳ ۾ ان کي اتيل يا اتيل سڏيندا هئا. جديد ترڪ ٻولين ۾. وولگا کي تاتار ۾ İdel (Идел) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. چواش ۾ اتال (Атӑл). بشڪير ۾ ايزل. قازق ۾ ايڊيل، ۽ ترڪي ۾ اِدل. ترڪ نالا قديم ترڪ روپ "ايتل/ايرتل" ڏانهن واپس وڃن ٿا، جنهن جي اصليت ۽ معنيٰ واضح ناهي. شايد هن شڪل جو هائيڊرونيم ارتيش سان تعلق آهي. * ترڪ ماڻهن اِتل جي اصليت کي ڪاما سان ڳنڍيو. اهڙيءَ طرح، ڪاما جي هڪ کاٻي شاخ کي آق اِتل 'اڇو اِتل' جو نالو ڏنو ويو جيڪو جديد شهر اوفا ۾ ڪارا اِتل 'ڪارو اِتل' سان ملائي ٿو. انڊيل (انڊيل) جو نالو چرڪس ٻولي ۾ استعمال ٿيندو آهي. * ايشيا ۾ درياهه کي ان جي ٻئي ترڪ نالو سارِ-سو 'پيلو پاڻي' سان سڃاتو ويندو هو، پر اوئرات پڻ پنهنجو نالو، اِجل مورون يا 'موافقت درياءَ' استعمال ڪندا هئا. هن وقت ماري، هڪ ٻيو يورالڪ گروهه، درياهه کي جُل (Юл) سڏيندو آهي، جنهن جي معنيٰ تاتار ۾ 'رستو' آهي. ==وضاحت== [[File:Саратовский мост.jpeg|alt=|thumb|The [[Saratov Bridge]] by night, [[Saratov Oblast]]]] [[File:Staritsa.jpg|thumb|The upper Volga in the vicinity of [[Staritsa (town), Tver Oblast|Staritsa]], 1912]] [[File:ISS-60 Volga River flowing into the Caspian Sea.jpg|alt=Large river ending in triangular delta into sea, seen from above the atmosphere|thumb|View of the [[Volga Delta]] from the [[International Space Station]]]] The [[Saratov Bridge]] by night, [[Saratov Oblast]] * The upper Volga in the vicinity of [[Staritsa (town), Tver Oblast|Staritsa]], 1912]] * View of the [[Volga Delta]] from the [[International Space Station]]]] The Volga is the longest [[river]] in [[Europe]], and its catchment area is almost entirely inside [[Russia]], though the longest river in Russia is the [[Ob river|Ob]]–[[Irtysh river]] system.<ref name="readersnatural">{{Cite book |title=Natural Wonders of the World |publisher=Reader's Digest Association, Inc |year=1980 |isbn=0-89577-087-3 |editor-last=Scheffel |editor-first=Richard L. |location=United States of America |pages=406 |editor-last2=Wernet |editor-first2=Susan J.}}</ref> It belongs to the [[Endorheic basin|closed basin]] of the [[Caspian Sea]], being the longest river to flow into a closed basin. The source of the Volga lies in the village of Volgoverkhov'e in [[Tver Oblast]]. Rising in the [[Valdai Hills]] {{convert|225|m|ft|abbr=on}} [[Above mean sea level|above sea level]] northwest of [[Moscow]] and about {{convert|320|km|mi|abbr=on}} southeast of [[Saint Petersburg]], the Volga heads east past [[Lake Sterzh]], [[Tver]], [[Dubna]], [[Rybinsk]], [[Yaroslavl]], [[Nizhny Novgorod]], and [[Kazan]]. From there it turns south, flows past [[Ulyanovsk]], [[Tolyatti]], [[Samara, Russia|Samara]], [[Saratov]] and [[Volgograd]], and discharges into the Caspian Sea below [[Astrakhan]] at {{convert|28|m|ft|abbr=on}} below sea level.<ref name="readersnatural" /> The Volga has many [[tributaries]], most importantly the [[Kama (river)|Kama]], the [[Oka River|Oka]], the [[Vetluga (river)|Vetluga]], and the [[Sura (river)|Sura]]. The Volga and its tributaries form the Volga river system, which flows through an area of about {{convert|1350000|km2|abbr=on}} in the most heavily populated part of Russia.<ref name="readersnatural" /> The [[Volga Delta]] has a length of about {{convert|160|km|abbr=on}} and includes as many as 500 channels and smaller rivers. The largest [[estuary]] in Europe, it is the only place in Russia where [[pelican]]s, [[flamingo]]s, and [[Nelumbo nucifera|lotus]]es may be found.{{citation needed|date=July 2016}} The Volga freezes for most of its length for three months each year.<ref name="readersnatural" /> The Volga drains most of [[Western Russia]]. Its many large reservoirs provide [[irrigation]] and [[hydroelectric]] power. The [[Moscow Canal]], the [[Volga–Don Canal]], and the [[Volga–Baltic Waterway]] form navigable [[waterway]]s connecting Moscow to the [[White Sea]], the [[Baltic Sea]], the Caspian Sea, the [[Sea of Azov]] and the [[Black Sea]]. High levels of chemical [[pollution]] have adversely affected the river and its habitats. The fertile river valley provides large quantities of [[wheat]] and other agricultural produce, and also has many mineral riches. A substantial petroleum industry centers on the Volga valley. Other resources include [[natural gas]], [[salt]], and [[potash]]. The Volga Delta and the Caspian Sea are [[fishing grounds]]. ===Confluences (downstream to upstream)=== [[File:Tver dusk 3.jpg|thumb|The Starovolzhsky Bridge in [[Tver]]|alt=]] [[File:Volga Hydroelectric Station 002 (cropped).JPG|thumb|[[Volga Hydroelectric Station]]]] [[File:Nizhny Novgorod P8132254 2200.jpg|thumb|The confluence of the Oka (''to the left'') and the Volga in Nizhny Novgorod]] {{colbegin}} * [[Akhtuba]] (near [[Volzhsky, Volgograd Oblast|Volzhsky]]), a [[distributary]] * [[Bolshoy Irgiz]] (near [[Volsk]]) * [[Samara (Volga)|Samara]] (in [[Samara]]) * [[Kama (river)|Kama]] (south of [[Kazan]])<!-- in the Middle Age it was believed to be an origin of the Volga (Itil) – believed by who? surely not by Russians --> * [[Kazanka (river)|Kazanka]] (in Kazan) * [[Sviyaga]] (west of Kazan) * [[Vetluga (river)|Vetluga]] (near [[Kozmodemyansk]]) * [[Sura (river)|Sura]] (in [[Vasilsursk]]) * [[Kerzhenets]] (near [[Lyskovo]]) * [[Oka (river)|Oka]] (in [[Nizhny Novgorod]]) * [[Uzola]] (near [[Balakhna]]) * [[Unzha]] (near [[Yuryevets, Ivanovo Oblast|Yuryevets]]) * [[Kostroma (river)|Kostroma]] (in [[Kostroma]]) * [[Kotorosl]] (in [[Yaroslavl]]) * [[Sheksna]] (in [[Cherepovets]]) * [[Mologa (river)|Mologa]] (near [[Vesyegonsk]]) * [[Kashinka]] (near [[Kalyazin]]) * [[Nerl (Volga)|Nerl]] (near Kalyazin) * [[Medveditsa (Volga)|Medveditsa]] (near [[Kimry]]) * [[Dubna (Volga)|Dubna]] (in [[Dubna]]) * [[Shosha (river)|Shosha]] (near [[Konakovo]]) * [[Tvertsa]] (in [[Tver]]) * [[Vazuza]] (in [[Zubtsov]]) * [[Selizharovka]] (in [[Selizharovo]]) {{colend}} ===Reservoirs (downstream to upstream)=== A number of large hydroelectric reservoirs were constructed on the Volga during the [[Soviet Union|Soviet era]]. They are: * [[Volgograd Reservoir]] * [[Saratov Reservoir]] * [[Kuybyshev Reservoir]]{{spaced ndash}} the largest in Europe by surface * [[Cheboksary Reservoir]] * [[Gorky Reservoir]] * [[Rybinsk Reservoir]] * [[Uglich Reservoir]] * [[Ivankovo Reservoir]] ===Biggest cities on the shores of the Volga=== * [[Kazan]] * [[Nizhny Novgorod]] * [[Samara]] * [[Volgograd]] * [[Saratov]] * [[Tolyatti]] * [[Yaroslavl]] * [[Astrakhan]] * [[Ulyanovsk]] * [[Cheboksary]] * [[Tver]] ===Bridges across the Volga=== * [[Kostroma rail bridge]] ===Human history=== [[File:Volga River. Tolga Monastery P5212881 2200.jpg|thumb|Many [[Russian Orthodox Church|Orthodox]] [[shrine]]s and [[monasteries]] are located along the banks of the Volga]] The Volga–[[Oka (river)|Oka]] region has been occupied for at least 9,000 years and supported a bone and antler industry for producing bone arrowheads, spearheads, lanceheads, daggers, hunters knives, and awls. The makers also used local quartz and imported flints.<ref>Zhilin, M. (2015). Early Mesolithic bone arrowheads from the Volga-Oka interfluve, central Russia. 32. 35-54.</ref> During [[classical antiquity]], the Volga formed the boundary between the territories of the [[Cimmerians]] in the Caucasian Steppe and the [[Scythians]] in the Caspian Steppe.<ref name="OlbrychtCimmerians"/> After the Scythians migrated to the west and displaced the Cimmerians, the Volga became the boundary between the territories of the Scythians in the Pontic and Caspian Steppes and the [[Massagetae]] in the Caspian and Transcaspian steppes.<ref name="OlbrychtNomads"/> Between the 6th and the 8th centuries, the [[Alans]] settled in the [[Middle Volga Area|Middle Volga]] region and in the steppes of Russia's southern region in the [[Pontic–Caspian steppe]].<ref>{{Cite web |url=https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |title=VORGESCHICHE DER URALISCHEN SPRACHFAMILIE, GESCHICHTE DER KLEINEREN URALISCHEN SPRACHEN: CHRONOLOGIE |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530052002/https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |archive-date=30 May 2019 |url-status=live}}</ref> The area around the Volga was inhabited by the [[Slavic tribes]] of [[Vyatichs]] and [[Buzhans]], by [[Finno-Ugric peoples|Finno-Ugric]], [[North Germanic peoples|Scandinavian]], [[Balts|Baltic]], [[Huns|Hunnic]] and [[Turkic peoples]] ([[Tatar language|Tatars]], [[Kipchak languages|Kipchaks]], [[Khazar language|Khazars]]) in the [[first millennium]] AD, replacing the [[Scythians]].<ref>{{Cite thesis |url=http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |title=Co-operation between the Viking Rus' and the Turkic nomads of the steppe in the ninth-eleventh centuries |last=Katona |first=Cseste |type=MA thesis |publisher=Central European University |date=2018 |access-date=4 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418221818/http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |archive-date=18 April 2019 |url-status=live}}</ref>{{Unreliable source?|date=October 2024|reason=Source is a Master's thesis}} Furthermore, the river played a vital role in the commerce of the [[Byzantine Empire|Byzantine people]]. The ancient scholar [[Ptolemy]] of [[Alexandria]] mentions the lower Volga in his ''Geography'' (Book 5, Chapter 8, 2nd Map of Asia). He calls it the ''Rha'', which was the Scythian name for the river. Ptolemy believed the Don and the Volga shared the same upper branch, which flowed from the [[Hyperborean]] Mountains. Between 2nd and 5th centuries [[Balts|Baltic people]] were very widespread in today's European Russia. Baltic people were widespread from [[Sozh River]] till today's Moscow and covered much of today's [[Central Russia]] and intermingled with the East Slavs.<ref>{{Cite web |url=http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |title=Marija Gimbutas. "A Survey Study of the Ancient Balts - Reviewed by Jonas Puzinas |website=www.lituanus.org |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804192233/http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |archive-date=4 August 2019 |url-status=live}}</ref> The Russian ethnicity in Western Russia and around the Volga river evolved to a very large extent, next to other tribes, out of the East Slavic tribe of the [[Buzhans]] and [[Vyatichi]]s. The Vyatichis were originally concentrated on the Oka River.<ref>{{Cite book |title=The Khazars: a Judeo-Turkish Empire on the Steppes, 7th-11th Centuries AD. |last=Zhirohov, Mikhail. |date=2019 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Nicolle, David., Hook, Christa. |isbn=9781472830104 |location=London |pages=47 |oclc=1076253515}}</ref> Furthermore, several localities in Russia are connected to the Slavic Buzhan tribe, like for example [[Sredniy Buzhan]] in the [[Orenburg Oblast]], Buzan and the [[Buzan River]] in the [[Astrakhan Oblast]].<ref>{{Cite web |url=http://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |title=Early East Slavic Tribes in Russia |website=Study.com |language=en |access-date=16 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328092408/https://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |archive-date=28 March 2019 |url-status=live}}</ref> Buzhan ({{langx|fa|بوژان{{lrm}}|Būzhān}}; also known as ''Būzān'') is also a village in [[Buzhan, Nishapur|Nishapur]], [[Iran]]. In late 8th century the Russian state Russkiy Kaganate is recorded in different Northern and Oriental sources. The Volga was one of the main rivers of the Rus' Khaganates culture.<ref name="Gannholm"/> Subsequently, the river basin played an important role in the movements of peoples from [[Asia]] to [[Europe]]. A powerful polity of [[Volga Bulgaria]] once flourished where the [[Kama (river)|Kama]] joins the Volga, while [[Khazaria]] controlled the lower stretches of the river. Such Volga cities as [[Atil]], [[Saqsin]], or [[Sarai (city)|Sarai]] were among the largest in the medieval world. The river [[Volga trade route|served as an important trade route]] connecting [[Viking Age|Scandinavia]], [[Baltic Finnic peoples|Finnic]] areas with the various Slavic tribes and Turkic, [[Germanic peoples|Germanic]], Finnic and other people in Old [[Rus' (people)|Rus']], and [[Volga Bulgaria]] with [[Khazars|Khazaria]], [[Persia]] and the [[Arab world]]. [[File:Ilia Efimovich Repin (1844-1930) - Volga Boatmen (1870-1873).jpg|thumb|upright=1.15|right|[[Ilya Yefimovich Repin]]'s 1870–1873 painting ''[[Barge Haulers on the Volga]]'']] Khazars were replaced by [[Kipchaks]], [[Kimeks]] and [[Mongols]], who founded the [[Golden Horde]] in the lower reaches of the Volga. Later their empire divided into the [[Khanate of Kazan]] and [[Khanate of Astrakhan]], both of which were conquered by the Russians in the course of the 16th century [[Russo-Kazan Wars]]. The Russian people's deep feeling for the Volga echoes in national culture and literature, starting from the 12th century [[Lay of Igor's Campaign]].<ref>{{cite web |url=http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |title=The Volga |publisher=www.volgawriter.com |access-date=11 June 2010 |format=[[Microsoft FrontPage]] 12.0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620141913/http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |archive-date=20 June 2010 |url-status=dead}}</ref> [[The Volga Boatman's Song]] is one of many songs devoted to the national river of Russia. Construction of [[Soviet Union]]-era dams often involved enforced resettlement of huge numbers of people, as well as destruction of their historical heritage. For instance, the town of [[Mologa]] was flooded for the purpose of constructing the [[Rybinsk Reservoir]] (then the largest artificial lake in the world). The construction of the [[Uglich Reservoir]] caused the flooding of several monasteries with buildings dating from the 15th and 16th centuries. In such cases the ecological and cultural damage often outbalanced any economic advantage.<ref>"In all, Soviet dams flooded 2,600 villages and 165 cities, almost 78,000&nbsp;sq. km. – the area of Maryland, Delaware, Massachusetts, and New Jersey combined – including nearly 31,000&nbsp;sq. km. of agricultural land and 31,000&nbsp;sq. km. of forestland". Quoted from: Paul R. Josephson. ''Industrialized Nature: Brute Force Technology and the Transformation of the Natural World''. Island Press, 2002. {{ISBN|1-55963-777-3}}. Page 31.</ref> ====20th-century conflicts==== {{Main|Battle of Stalingrad|Kazan Operation}} [[File:Soviet marines-in the battle of stalingrad volga banks.jpg|thumb|right|upright=0.9|[[Soviet Union|Soviet]] [[Russian Naval Infantry#World War II|Marines]] charge the Volga [[Bank (geography)|river bank]].]] During the [[Russian Civil War]], both sides fielded warships on the Volga. In 1918, the Red [[Volga Flotilla]] participated in driving the Whites eastward, from the Middle Volga [[Kazan Operation|at Kazan]] to the Kama and eventually to [[Ufa]] on the [[Belaya River (Kama)|Belaya]].<ref>[[Brian Pearce]], [http://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm Introduction] ({{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080203140800/http://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm |date=3 February 2008 }}) to [[Fyodor Raskolnikov]]'s ''Tales of Sub-lieutenant Ilyin''.</ref> During the Civil War, [[Joseph Stalin]] ordered the imprisonment of several military specialists on a barge in the Volga and the sinking of a floating prison in which the officers perished.<ref>{{cite book |last1=Brackman |first1=Roman |title=The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life |date=23 November 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-75840-0 |page=129 |url=https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |language=en |access-date=30 October 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003000731/https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Sebag Montefiore |first1=Simon |title=Stalin : the court of the red tsar |date=2004 |publisher=Grown House |location=London |isbn=978-0-7538-1766-7 |page=34 |url=https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba/page/34/mode/1up?q=Enmity}}</ref> During World War II, the city on the big bend of the Volga, currently known as [[Volgograd]], witnessed the [[Battle of Stalingrad]], possibly the [[List of battles by casualties|bloodiest battle]] in human history, in which the Soviet Union and the German forces were deadlocked in a [[stalemate]] battle for access to the river. The Volga was (and still is) a vital transport route between central Russia and the Caspian Sea, which provides access to the oil fields of the [[Apsheron Peninsula|Absheron Peninsula]]. [[Hitler]] planned to use access to the oil fields of [[Azerbaijan]] to fuel future German conquests. Apart from that, whoever held both sides of the river could move forces across the river, to defeat the enemy's [[fortification]]s beyond the river.<ref>{{cite web |url=http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |title=::The Battle of Stalingrad |publisher=Historylearningsite.co.uk |access-date=11 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530123434/http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |archive-date=30 May 2015 |url-status=live}}</ref> By taking the river, Hitler's [[Nazi Germany|Germany]] would have been able to move [[cargo|supplies]], [[gun]]s, and men into the northern part of Russia. At the same time, Germany could permanently deny this transport route by the Soviet Union, hampering its access to oil and to supplies via the [[Persian Corridor]]. For this reason, many [[Amphibious warfare|amphibious]] military assaults were brought about in an attempt to remove the other side from the banks of the river. In these battles, the Soviet Union was the main [[Offensive (military)|offensive]] side, while the [[Wehrmacht|German troops]] used a more [[defense (military)|defensive]] stance, though much of the fighting was [[close combat|close quarters combat]], with no clear offensive or defensive side. ==نسلي گروهه== ==نيويگيشن== ==سيٽلائيٽ تصويرون== ==ثقافتي اهميت== وولگا درياءَ جي ڪل ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر آهي. هي درياءُ پنهنجي وهڪري جي حوالي سان به يورپ جو سڀ کان وڏو درياءُ آهي. هن کي روس جو '''قومي درياءُ''' تسليم ڪيو ويندو آهي. تاريخي طور تي، هي درياءُ يوريشيا جي مختلف تهذيبن جي ميلاپ جو مرڪز رهيو آهي. روس جي قديم رياست "روس خگنيٽ" (Rus' Khaganate) لڳ ڀڳ 830ع ۾ هن درياءَ جي ڪناري تي وجود ۾ آئي هئي. == جاگرافيائي بناوٽ == وولگا درياءُ روس جي ٻيلن ۽ ميداني علائقن (steppes) مان گذري ٿو. روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج شهر، بشمول گاديءَ جو هنڌ '''ماسڪو'''، هن درياءَ جي طاس (drainage basin) ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو، جيڪو چئني پاسن کان زمين سان گهيريل آهي، ان ڪري هي درياءُ قدرتي طور تي دنيا جي وڏن سمنڊن (Oceans) سان ڳنڍيل ناهي. == ثقافتي مقام == روسي ڪلچر ۾ وولگا کي هڪ علامتي حيثيت حاصل آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ هن کي اڪثر "وولگا ماتوشڪا" (Volga-Matushka) يعني '''"ماءُ وولگا"''' جي نالي سان ياد ڪيو ويندو آهي. دنيا جا ڪجهه وڏا بند (Reservoirs) پڻ هن درياءَ تي تعمير ٿيل آهن. {{Infobox River | name = وولگا ندي وولگا درياءُ (Volga) | image = Volga_River_near_Ulyanovsk.jpg | caption = روس ۾ وولگا درياءَ جو هڪ نظارو | source1_location = | mouth_location = | length = | basin_size = | discharge1_avg = | countries = |native_name=Bo|settlement_type=دريا ندي|image_size=250px|image_skyline=Volga_River_near_Ulyanovsk.jpg|imagesize=250px|image_caption=اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي|native_name_lang=روسي ٻولي|type=وولگا ندي|subdivision_name={{flag|Russia}} [[روس]]|subdivision_name1=Moscow|subdivision_name2=والڊائي ٽڪريون|subdivision_name3=[[ڪيسپين سمنڊ]] ئ|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_type1=Cities|subdivision_type2=ماخذ جو هنڌ|subdivision_type3=وات جو هنڌ|subdivision_type4=ڊيگهه|subdivision_name4=3,531 ڪلوميٽر|subdivision_type5=بيسن جو سائز|subdivision_name5=1,360,000 چورس ڪلوميٽر|subdivision_type6=خارج ٿيڻ جو اوسط|subdivision_name6=8,060 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ}} '''وولگا''' (روس) [[يورپ]] جو سڀ کان ڊگهو درياءُ آهي ۽ دنيا جو سڀ کان وڏو "اينڊورهيڪ" (endorheic) يعني اهڙو درياءُ آهي جيڪو ڪنهن کليل سمنڊ ۾ ڪرڻ بجاءِ هڪ بند سمنڊ (ڪئسپين سمنڊ) ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. هي درياءُ [[روس]] ۾ واقع آهي ۽ وچ روس کان ڏکڻ روس تائين وهندو [[ڪيسپئن سمنڊ]] ۾ وڃي ڪري ٿو. ==وڌيڪ ڏسو== * [[ڪيسپئن سمنڊ|ڪئسپيئن سمنڊ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين لنڪس== {{Commons category|وولگا}} * {{Cite EB1911|wstitle= Volga |volume= 28 |last1= Kropotkin |first1= Peter Alexeivitch |author1-link=Peter Kropotkin|last2= Bealby |first2=John Thomas| pages = 193&ndash;195 |short= 1}} * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html خلا مان وولگا ڊيلٽا] * [http://as-volga.com وولگا ساحلن جون تصويرون] * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw وولگا جي ماخذ بابت وڊيو] * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html Volga Delta from Space] * [http://as-volga.com Photos of the Volga coasts] * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw Video about the source of the Volga] {{Authority control}} [[زمرو:وولگا درياهه]] [[زمرو:روس]] [[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]] [[زمرو:پيچدار درياهه]] [[زمرو:چوواشيا جا درياهه]] [[زمرو:ڪالميڪيا جا درياهه]] [[زمرو:تاتارستان جا درياهه]] [[زمرو:روس ۾ درياهه ۽ نديون]] [[زمرو:روس ۾ پيچدار درياهه]] [[زمرو:ٽوير اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:سمارا اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ساراتو اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:آسٽراخان اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪوسٽروما اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:وولگوگراڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ياروسلاول اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪيسپين سمنڊ جون مددگار نديون]] esqu2f0iit5jbvihqasq5e7d3iirvzo 368899 368898 2026-03-31T17:20:01Z Memon2025 21315 368899 wikitext text/x-wiki {{Short description|River in Russia; longest river in Europe}} {{Infobox river | name = وولگا<br>Volga | native_name = Волга | name_other = | name_etymology = "وولگا" (vòlga نم پروٽو سلوڪ) | image = Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg | image_size = 300 | image_caption = وولگا ياروسلاول ۾ | map = volgarivermap.png | map_size = 300 | map_caption = وولگا جي نيڪال جو حوض | pushpin_map = | pushpin_map_size = 300 | pushpin_map_caption = | subdivision_type1 = جڳھ | subdivision_name1 = [[اوڀر يورپ]] | subdivision_type2 = [[ملڪ]] | subdivision_name2 = [[روس|روسي فيڊريشن]] | subdivision_type3 = وفاقي مضمون | subdivision_name3 = [[ٽوير اوبلاسٽ]] • [[ماسڪو اوبلاسٽ]] • [[ياروسلاول اوبلاسٽ]] • [[ماري ايل|جمهوريه ماري ايل]] [[چوواشيا|جمهوريه چوواشيا]] • [[تاتارستان|جمهوريه تاتارستان]] • [[سمارا اوبلاسٽ]] • [[ساراتوف اوبلاسٽ]] • [[آستراخان اوبلاسٽ]] • [[ڪالميڪيا|جمهوريه ڪالميڪيا]] • [[ڪوسٽروما اوبلاسٽ]] • [[نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ]] • [[اليانووسڪ اوبلاسٽ|اُليانووسڪ اوبلاسٽ]] • [[آئيوانووو اوبلاسٽ]] • [[وولگوگراڊ اوبلاست|وولگوگراڊ اوبلاسٽ]] | subdivision_type4 = [[شهر]] | subdivision_name4 = ٽوير • ياروسلاول • نزني نووگوروڊ • چيبوڪسري • قازان • اُوليانووسڪ • سمارا • ساراتوف • وولگوگراڊ • آسترخان • ٽوگليٽي | length = 3531 ڪلوميٽر<ref name=gvr/> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = آستراخان (بيسن جي ماپ: 13,91,271 چورس ڪلوميٽر) | discharge1_min = 5000 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪن | discharge1_avg = 8060 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ 8103 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ [[وولگا ڊيلٽا]] 111 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ<ref name="auto"/> | discharge1_max = 48500 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪن | source1 = | source1_location = والڊائي ٽڪريون , [[ٽوير اوبلاسٽ]] | source1_coordinates = {{coord|57|15|4.7|N|32|28|5.1|E|display=inline}} | source1_elevation = 228 ميٽر<ref name="readersnatural" /> | mouth = [[ڪيسپيئن سمنڊ]] | mouth_location = [[آستراخان اوبلاسٽ]] | mouth_coordinates = {{coord|45|41|42|N|47|53|51|E|display=inline,title}}<ref>{{GEOnet2|32FA87888EC23774E0440003BA962ED3|Volga}}</ref> | mouth_elevation = 28 ميٽر<ref name="readersnatural" /> | progression = | river_system = | basin_size = 13,60,000 چورس ڪلوميٽر <ref name=gvr/> 14,04,108 چورس ڪلوميٽر<ref name="auto"/> | tributaries_left = ڪاما ندي | tributaries_right = اوڪا ندي | custom_label = | custom_data = | discharge2_location = وولگوگراڊ (بيسن جي ماپ: 13,59,397 چورس ڪلوميٽر) | discharge2_min = 5090 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ | discharge2_avg = 8150 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ | discharge2_max = 48,450 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ | discharge3_location = سمارا (بيسن جي ماپ: 12,18,995 چورس ڪلوميٽر) | discharge3_avg = 7,680 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ | discharge4_location = نزني نووگوروڊ (بيسن جي ماپ: 4,97,637 چورس ڪلوميٽر) | discharge4_avg = 2,940 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ<br> 2,806 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ ياروسلاول (بيسن جي ماپ: 153658 چورس ڪلوميٽر): 1,008 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ <ref name="auto2"/> رائبنسک (بيسن جي ماپ: 125120 چورس ڪلوميٽر): 993 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ <ref name="auto2"/> | discharge5_location = ٽوير (بيسن جي ماپ: 24,659 چورس ڪلوميٽر) | discharge5_avg = 176 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ<br> 186 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ<ref name="auto2"/> | mapframe = yes | mapframe-frame-width = 300 | mapframe-wikidata=yes | mapframe-zoom=4 | mapframe-height=250 | mapframe-stroke-width=3 }} [[File:Yaroslavl. Volga River. Cathedral of the Dormition P5212700 2200.jpg|thumb|اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي]] '''وولگا''' (روسي: Волга) يورپ جو سڀ کان ڊگهو درياهه ۽ دنيا جو سڀ کان ڊگهو اينڊورهائيڪ بيسن درياهه، روس ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/rivers/10-longest-rivers-in-europe.html|title=10 Longest Rivers In Europe}}</ref> اهو وچ روس مان ڏکڻ روس ۽ ڪيسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي. وولگا جي ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر (2,194 ميل) آهي ۽ ان جو ڪيچمينٽ ايريا 13,60,000 چورس ڪلوميٽر (5,30,000 چورس ميل) آهي. اهو ڊيلٽا تي سراسري خارج ٿيڻ، 8,000 ۽ 8,500 ڪيوبڪ ميٽر (2,80,000 ۽ 3,00,000 ڪيوبڪ فوٽ) في سيڪنڊ جي وچ ۾، جي لحاظ کان يورپ جو سڀ کان وڏو درياهه پڻ آهي<ref name="gvr2">[http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058 «Река Волга»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021422/http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058|date=5 March 2016}}, Russian State Water Registry</ref> ۽ نيڪال جي بيسن جي لحاظ کان ان کي روس جي قومي درياهه طور وڏي پيماني تي سمجهيو ويندو آهي. پراڻي روسي رياست، روس خگنيٽ، تقريبن 830 عيسوي ۾ وولگا جي ڪناري تي پيدا ٿي. <ref name="Gannholm2">{{Cite web|last=Gannholm|first=Tore|title=Birka, Varangian Emporium|url=https://www.academia.edu/40313672|language=en|access-date=15 August 2020|archive-date=18 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418181057/https://www.academia.edu/40313672|url-status=live}}</ref> تاريخي طور تي درياهه مختلف يوريشيائي تهذيبن جي هڪ اهم ملاقات جي جڳهه طور ڪم ڪيو.<ref>{{Cite book |title=Grand Strategy of the Byzantine Empire |last=Luttwak, Edward N. |date=2011 |publisher=Belknap Harvard |isbn=978-0674062078 |pages=52 |oclc=733913679}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Walker |first=Joel |date=2007 |title=Iran and Its Neighbors in Late Antiquity: Art of the Sasanian Empire (224–642 C.E.) |journal=American Journal of Archaeology |volume=1 11 |issue=4 |pages=797 |doi=10.3764/aja.111.4.795 |s2cid=192943660 |issn=0002-9114}}</ref><ref>{{Cite book |title=The Volga river |last=McNeese |first=Tim |date=2005 |publisher=Chelsea House Publishers |isbn=0791082474 |location=Philadelphia |pages=14–16 |oclc=56535045}}</ref> درياهه روس ۾ ٻيلن، ٻيلن جي ميدانن ۽ ميدانن مان وهندو آهي. قوم جي گاديءَ جي هنڌ، ماسڪو سميت، روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج، وولگا جي نيڪال واري بيسن ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ وهندو آهي، جيڪو هڪ اندروني پاڻي جو جسم آهي، وولگا قدرتي طور تي دنيا جي ڪنهن به سمنڊ سان ڳنڍيل ناهي. دنيا جا ڪجهه وڏا پاڻي جا ذخيرا وولگا ندي جي ڪناري تي واقع آهن. روسي ثقافت ۾ درياهه جو هڪ علامتي مطلب آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻيون اڪثر ڪري ان کي "وولگا-ماتوشڪا" (روسي: Волга-матушка، مادر وولگا) جي نالي سان سڏين ٿا. ==نالو== روسي نالو وولگا (Волга) پروٽو-سلاڪ لفظ "vòlga" 'گندو، نمي' مان نڪتل آهي. جيڪو ڪيترين ئي سلاواڪ ٻولين ۾ محفوظ آهي. وولگا (влага). نمي. بلغاريا. سربو-ڪروشين: سلووين. پولش. مقدونيائي ۽ چيڪ: ولها. نمي. وولگا جو سٿين نالو "راها", لفظي معنيٰ 'گندو' هو. هي هڪ افسانوي وهڪري جي اويستا نالي سان لاڳاپيل آهي، راها (𐬭𐬀𐬢𐬵𐬁)، جنهن جو مطلب آهي "گندو" يا "نمي". هن نالي جو مقابلو ڪيترن ئي هند-ايراني اصطلاحن سان ڪري سگهجي ٿو، جهڙوڪ: سوگديان رʾڪ (𐽀𐼰𐼸‎) 'رڳ، رت جي رڳ' (پراڻي ايراني: راهاڪا مان). فارسي: رڳ. رڳ. ويدڪ سنسڪرت: راسا (رسا). شبنم، مائع، رس. افسانوي درياهه. جيڪو سنڌو درياهه جي هڪ معاون ندي جو نالو پڻ هو. سٿين نالو جديد موڪشا ۾ را (Рав) جي نالي سان زنده آهي. يوناني ليکڪ هيروڊوٽس وولگا جا ٻه وڌيڪ قديم ايراني نالا درج ڪيا آهن: * اوارو (قديم يوناني: Ὄαρος, اورس). جيڪو سٿين مان نڪتل آهي: وارو، جنهن جي معنيٰ آهي "وسيع". ڊنيپر نديءَ جو هون نالو، وار، پڻ سٿين مان نڪتل آهي: وارو. * اراڪسس (قديم يوناني: Ἀράξης, ارڪسس). درياهه جي ڪناري تي رهندڙ ترڪ ماڻهو اڳ ۾ ان کي اتيل يا اتيل سڏيندا هئا. جديد ترڪ ٻولين ۾. وولگا کي تاتار ۾ İdel (Идел) جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. چواش ۾ اتال (Атӑл). بشڪير ۾ ايزل. قازق ۾ ايڊيل، ۽ ترڪي ۾ اِدل. ترڪ نالا قديم ترڪ روپ "ايتل/ايرتل" ڏانهن واپس وڃن ٿا، جنهن جي اصليت ۽ معنيٰ واضح ناهي. شايد هن شڪل جو هائيڊرونيم ارتيش سان تعلق آهي. * ترڪ ماڻهن اِتل جي اصليت کي ڪاما سان ڳنڍيو. اهڙيءَ طرح، ڪاما جي هڪ کاٻي شاخ کي آق اِتل 'اڇو اِتل' جو نالو ڏنو ويو جيڪو جديد شهر اوفا ۾ ڪارا اِتل 'ڪارو اِتل' سان ملائي ٿو. انڊيل (انڊيل) جو نالو چرڪس ٻولي ۾ استعمال ٿيندو آهي. * ايشيا ۾ درياهه کي ان جي ٻئي ترڪ نالو سارِ-سو 'پيلو پاڻي' سان سڃاتو ويندو هو، پر اوئرات پڻ پنهنجو نالو، اِجل مورون يا 'موافقت درياءَ' استعمال ڪندا هئا. هن وقت ماري، هڪ ٻيو يورالڪ گروهه، درياهه کي جُل (Юл) سڏيندو آهي، جنهن جي معنيٰ تاتار ۾ 'رستو' آهي. ==وضاحت== [[File:Саратовский мост.jpeg|alt=|thumb|The [[Saratov Bridge]] by night, [[Saratov Oblast]]]] [[File:Staritsa.jpg|thumb|The upper Volga in the vicinity of [[Staritsa (town), Tver Oblast|Staritsa]], 1912]] [[File:ISS-60 Volga River flowing into the Caspian Sea.jpg|alt=Large river ending in triangular delta into sea, seen from above the atmosphere|thumb|View of the [[Volga Delta]] from the [[International Space Station]]]] The [[Saratov Bridge]] by night, [[Saratov Oblast]] * The upper Volga in the vicinity of [[Staritsa (town), Tver Oblast|Staritsa]], 1912]] * View of the [[Volga Delta]] from the [[International Space Station]]]] The Volga is the longest [[river]] in [[Europe]], and its catchment area is almost entirely inside [[Russia]], though the longest river in Russia is the [[Ob river|Ob]]–[[Irtysh river]] system.<ref name="readersnatural">{{Cite book |title=Natural Wonders of the World |publisher=Reader's Digest Association, Inc |year=1980 |isbn=0-89577-087-3 |editor-last=Scheffel |editor-first=Richard L. |location=United States of America |pages=406 |editor-last2=Wernet |editor-first2=Susan J.}}</ref> It belongs to the [[Endorheic basin|closed basin]] of the [[Caspian Sea]], being the longest river to flow into a closed basin. The source of the Volga lies in the village of Volgoverkhov'e in [[Tver Oblast]]. Rising in the [[Valdai Hills]] {{convert|225|m|ft|abbr=on}} [[Above mean sea level|above sea level]] northwest of [[Moscow]] and about {{convert|320|km|mi|abbr=on}} southeast of [[Saint Petersburg]], the Volga heads east past [[Lake Sterzh]], [[Tver]], [[Dubna]], [[Rybinsk]], [[Yaroslavl]], [[Nizhny Novgorod]], and [[Kazan]]. From there it turns south, flows past [[Ulyanovsk]], [[Tolyatti]], [[Samara, Russia|Samara]], [[Saratov]] and [[Volgograd]], and discharges into the Caspian Sea below [[Astrakhan]] at {{convert|28|m|ft|abbr=on}} below sea level.<ref name="readersnatural" /> The Volga has many [[tributaries]], most importantly the [[Kama (river)|Kama]], the [[Oka River|Oka]], the [[Vetluga (river)|Vetluga]], and the [[Sura (river)|Sura]]. The Volga and its tributaries form the Volga river system, which flows through an area of about {{convert|1350000|km2|abbr=on}} in the most heavily populated part of Russia.<ref name="readersnatural" /> The [[Volga Delta]] has a length of about {{convert|160|km|abbr=on}} and includes as many as 500 channels and smaller rivers. The largest [[estuary]] in Europe, it is the only place in Russia where [[pelican]]s, [[flamingo]]s, and [[Nelumbo nucifera|lotus]]es may be found.{{citation needed|date=July 2016}} The Volga freezes for most of its length for three months each year.<ref name="readersnatural" /> The Volga drains most of [[Western Russia]]. Its many large reservoirs provide [[irrigation]] and [[hydroelectric]] power. The [[Moscow Canal]], the [[Volga–Don Canal]], and the [[Volga–Baltic Waterway]] form navigable [[waterway]]s connecting Moscow to the [[White Sea]], the [[Baltic Sea]], the Caspian Sea, the [[Sea of Azov]] and the [[Black Sea]]. High levels of chemical [[pollution]] have adversely affected the river and its habitats. The fertile river valley provides large quantities of [[wheat]] and other agricultural produce, and also has many mineral riches. A substantial petroleum industry centers on the Volga valley. Other resources include [[natural gas]], [[salt]], and [[potash]]. The Volga Delta and the Caspian Sea are [[fishing grounds]]. ===Confluences (downstream to upstream)=== [[File:Tver dusk 3.jpg|thumb|The Starovolzhsky Bridge in [[Tver]]|alt=]] [[File:Volga Hydroelectric Station 002 (cropped).JPG|thumb|[[Volga Hydroelectric Station]]]] [[File:Nizhny Novgorod P8132254 2200.jpg|thumb|The confluence of the Oka (''to the left'') and the Volga in Nizhny Novgorod]] {{colbegin}} * [[Akhtuba]] (near [[Volzhsky, Volgograd Oblast|Volzhsky]]), a [[distributary]] * [[Bolshoy Irgiz]] (near [[Volsk]]) * [[Samara (Volga)|Samara]] (in [[Samara]]) * [[Kama (river)|Kama]] (south of [[Kazan]])<!-- in the Middle Age it was believed to be an origin of the Volga (Itil) – believed by who? surely not by Russians --> * [[Kazanka (river)|Kazanka]] (in Kazan) * [[Sviyaga]] (west of Kazan) * [[Vetluga (river)|Vetluga]] (near [[Kozmodemyansk]]) * [[Sura (river)|Sura]] (in [[Vasilsursk]]) * [[Kerzhenets]] (near [[Lyskovo]]) * [[Oka (river)|Oka]] (in [[Nizhny Novgorod]]) * [[Uzola]] (near [[Balakhna]]) * [[Unzha]] (near [[Yuryevets, Ivanovo Oblast|Yuryevets]]) * [[Kostroma (river)|Kostroma]] (in [[Kostroma]]) * [[Kotorosl]] (in [[Yaroslavl]]) * [[Sheksna]] (in [[Cherepovets]]) * [[Mologa (river)|Mologa]] (near [[Vesyegonsk]]) * [[Kashinka]] (near [[Kalyazin]]) * [[Nerl (Volga)|Nerl]] (near Kalyazin) * [[Medveditsa (Volga)|Medveditsa]] (near [[Kimry]]) * [[Dubna (Volga)|Dubna]] (in [[Dubna]]) * [[Shosha (river)|Shosha]] (near [[Konakovo]]) * [[Tvertsa]] (in [[Tver]]) * [[Vazuza]] (in [[Zubtsov]]) * [[Selizharovka]] (in [[Selizharovo]]) {{colend}} ===Reservoirs (downstream to upstream)=== A number of large hydroelectric reservoirs were constructed on the Volga during the [[Soviet Union|Soviet era]]. They are: * [[Volgograd Reservoir]] * [[Saratov Reservoir]] * [[Kuybyshev Reservoir]]{{spaced ndash}} the largest in Europe by surface * [[Cheboksary Reservoir]] * [[Gorky Reservoir]] * [[Rybinsk Reservoir]] * [[Uglich Reservoir]] * [[Ivankovo Reservoir]] ===Biggest cities on the shores of the Volga=== * [[Kazan]] * [[Nizhny Novgorod]] * [[Samara]] * [[Volgograd]] * [[Saratov]] * [[Tolyatti]] * [[Yaroslavl]] * [[Astrakhan]] * [[Ulyanovsk]] * [[Cheboksary]] * [[Tver]] ===Bridges across the Volga=== * [[Kostroma rail bridge]] ===Human history=== [[File:Volga River. Tolga Monastery P5212881 2200.jpg|thumb|Many [[Russian Orthodox Church|Orthodox]] [[shrine]]s and [[monasteries]] are located along the banks of the Volga]] The Volga–[[Oka (river)|Oka]] region has been occupied for at least 9,000 years and supported a bone and antler industry for producing bone arrowheads, spearheads, lanceheads, daggers, hunters knives, and awls. The makers also used local quartz and imported flints.<ref>Zhilin, M. (2015). Early Mesolithic bone arrowheads from the Volga-Oka interfluve, central Russia. 32. 35-54.</ref> During [[classical antiquity]], the Volga formed the boundary between the territories of the [[Cimmerians]] in the Caucasian Steppe and the [[Scythians]] in the Caspian Steppe.<ref name="OlbrychtCimmerians"/> After the Scythians migrated to the west and displaced the Cimmerians, the Volga became the boundary between the territories of the Scythians in the Pontic and Caspian Steppes and the [[Massagetae]] in the Caspian and Transcaspian steppes.<ref name="OlbrychtNomads"/> Between the 6th and the 8th centuries, the [[Alans]] settled in the [[Middle Volga Area|Middle Volga]] region and in the steppes of Russia's southern region in the [[Pontic–Caspian steppe]].<ref>{{Cite web |url=https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |title=VORGESCHICHE DER URALISCHEN SPRACHFAMILIE, GESCHICHTE DER KLEINEREN URALISCHEN SPRACHEN: CHRONOLOGIE |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530052002/https://www.slm.uni-hamburg.de/ifuu/download/helimski/ural-vorgeschichte.pdf |archive-date=30 May 2019 |url-status=live}}</ref> The area around the Volga was inhabited by the [[Slavic tribes]] of [[Vyatichs]] and [[Buzhans]], by [[Finno-Ugric peoples|Finno-Ugric]], [[North Germanic peoples|Scandinavian]], [[Balts|Baltic]], [[Huns|Hunnic]] and [[Turkic peoples]] ([[Tatar language|Tatars]], [[Kipchak languages|Kipchaks]], [[Khazar language|Khazars]]) in the [[first millennium]] AD, replacing the [[Scythians]].<ref>{{Cite thesis |url=http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |title=Co-operation between the Viking Rus' and the Turkic nomads of the steppe in the ninth-eleventh centuries |last=Katona |first=Cseste |type=MA thesis |publisher=Central European University |date=2018 |access-date=4 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418221818/http://www.etd.ceu.edu/2018/katona_csete.pdf |archive-date=18 April 2019 |url-status=live}}</ref>{{Unreliable source?|date=October 2024|reason=Source is a Master's thesis}} Furthermore, the river played a vital role in the commerce of the [[Byzantine Empire|Byzantine people]]. The ancient scholar [[Ptolemy]] of [[Alexandria]] mentions the lower Volga in his ''Geography'' (Book 5, Chapter 8, 2nd Map of Asia). He calls it the ''Rha'', which was the Scythian name for the river. Ptolemy believed the Don and the Volga shared the same upper branch, which flowed from the [[Hyperborean]] Mountains. Between 2nd and 5th centuries [[Balts|Baltic people]] were very widespread in today's European Russia. Baltic people were widespread from [[Sozh River]] till today's Moscow and covered much of today's [[Central Russia]] and intermingled with the East Slavs.<ref>{{Cite web |url=http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |title=Marija Gimbutas. "A Survey Study of the Ancient Balts - Reviewed by Jonas Puzinas |website=www.lituanus.org |access-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804192233/http://www.lituanus.org/1964/64_2_08_BR1.html |archive-date=4 August 2019 |url-status=live}}</ref> The Russian ethnicity in Western Russia and around the Volga river evolved to a very large extent, next to other tribes, out of the East Slavic tribe of the [[Buzhans]] and [[Vyatichi]]s. The Vyatichis were originally concentrated on the Oka River.<ref>{{Cite book |title=The Khazars: a Judeo-Turkish Empire on the Steppes, 7th-11th Centuries AD. |last=Zhirohov, Mikhail. |date=2019 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Nicolle, David., Hook, Christa. |isbn=9781472830104 |location=London |pages=47 |oclc=1076253515}}</ref> Furthermore, several localities in Russia are connected to the Slavic Buzhan tribe, like for example [[Sredniy Buzhan]] in the [[Orenburg Oblast]], Buzan and the [[Buzan River]] in the [[Astrakhan Oblast]].<ref>{{Cite web |url=http://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |title=Early East Slavic Tribes in Russia |website=Study.com |language=en |access-date=16 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328092408/https://study.com/academy/lesson/early-east-slavic-tribes-in-russia.html |archive-date=28 March 2019 |url-status=live}}</ref> Buzhan ({{langx|fa|بوژان{{lrm}}|Būzhān}}; also known as ''Būzān'') is also a village in [[Buzhan, Nishapur|Nishapur]], [[Iran]]. In late 8th century the Russian state Russkiy Kaganate is recorded in different Northern and Oriental sources. The Volga was one of the main rivers of the Rus' Khaganates culture.<ref name="Gannholm"/> Subsequently, the river basin played an important role in the movements of peoples from [[Asia]] to [[Europe]]. A powerful polity of [[Volga Bulgaria]] once flourished where the [[Kama (river)|Kama]] joins the Volga, while [[Khazaria]] controlled the lower stretches of the river. Such Volga cities as [[Atil]], [[Saqsin]], or [[Sarai (city)|Sarai]] were among the largest in the medieval world. The river [[Volga trade route|served as an important trade route]] connecting [[Viking Age|Scandinavia]], [[Baltic Finnic peoples|Finnic]] areas with the various Slavic tribes and Turkic, [[Germanic peoples|Germanic]], Finnic and other people in Old [[Rus' (people)|Rus']], and [[Volga Bulgaria]] with [[Khazars|Khazaria]], [[Persia]] and the [[Arab world]]. [[File:Ilia Efimovich Repin (1844-1930) - Volga Boatmen (1870-1873).jpg|thumb|upright=1.15|right|[[Ilya Yefimovich Repin]]'s 1870–1873 painting ''[[Barge Haulers on the Volga]]'']] Khazars were replaced by [[Kipchaks]], [[Kimeks]] and [[Mongols]], who founded the [[Golden Horde]] in the lower reaches of the Volga. Later their empire divided into the [[Khanate of Kazan]] and [[Khanate of Astrakhan]], both of which were conquered by the Russians in the course of the 16th century [[Russo-Kazan Wars]]. The Russian people's deep feeling for the Volga echoes in national culture and literature, starting from the 12th century [[Lay of Igor's Campaign]].<ref>{{cite web |url=http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |title=The Volga |publisher=www.volgawriter.com |access-date=11 June 2010 |format=[[Microsoft FrontPage]] 12.0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620141913/http://www.volgawriter.com/VW%20Volga%20River.htm |archive-date=20 June 2010 |url-status=dead}}</ref> [[The Volga Boatman's Song]] is one of many songs devoted to the national river of Russia. Construction of [[Soviet Union]]-era dams often involved enforced resettlement of huge numbers of people, as well as destruction of their historical heritage. For instance, the town of [[Mologa]] was flooded for the purpose of constructing the [[Rybinsk Reservoir]] (then the largest artificial lake in the world). The construction of the [[Uglich Reservoir]] caused the flooding of several monasteries with buildings dating from the 15th and 16th centuries. In such cases the ecological and cultural damage often outbalanced any economic advantage.<ref>"In all, Soviet dams flooded 2,600 villages and 165 cities, almost 78,000&nbsp;sq. km. – the area of Maryland, Delaware, Massachusetts, and New Jersey combined – including nearly 31,000&nbsp;sq. km. of agricultural land and 31,000&nbsp;sq. km. of forestland". Quoted from: Paul R. Josephson. ''Industrialized Nature: Brute Force Technology and the Transformation of the Natural World''. Island Press, 2002. {{ISBN|1-55963-777-3}}. Page 31.</ref> ====20th-century conflicts==== {{Main|Battle of Stalingrad|Kazan Operation}} [[File:Soviet marines-in the battle of stalingrad volga banks.jpg|thumb|right|upright=0.9|[[Soviet Union|Soviet]] [[Russian Naval Infantry#World War II|Marines]] charge the Volga [[Bank (geography)|river bank]].]] During the [[Russian Civil War]], both sides fielded warships on the Volga. In 1918, the Red [[Volga Flotilla]] participated in driving the Whites eastward, from the Middle Volga [[Kazan Operation|at Kazan]] to the Kama and eventually to [[Ufa]] on the [[Belaya River (Kama)|Belaya]].<ref>[[Brian Pearce]], [http://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm Introduction] ({{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080203140800/http://www.marxists.org/history/ussr/government/red-army/1918/raskolnikov/ilyin/index.htm |date=3 February 2008 }}) to [[Fyodor Raskolnikov]]'s ''Tales of Sub-lieutenant Ilyin''.</ref> During the Civil War, [[Joseph Stalin]] ordered the imprisonment of several military specialists on a barge in the Volga and the sinking of a floating prison in which the officers perished.<ref>{{cite book |last1=Brackman |first1=Roman |title=The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life |date=23 November 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-75840-0 |page=129 |url=https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |language=en |access-date=30 October 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003000731/https://books.google.com/books?id=PY2RAgAAQBAJ&dq=stalin+trotsky+military+specialist&pg=PA129 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Sebag Montefiore |first1=Simon |title=Stalin : the court of the red tsar |date=2004 |publisher=Grown House |location=London |isbn=978-0-7538-1766-7 |page=34 |url=https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba/page/34/mode/1up?q=Enmity}}</ref> During World War II, the city on the big bend of the Volga, currently known as [[Volgograd]], witnessed the [[Battle of Stalingrad]], possibly the [[List of battles by casualties|bloodiest battle]] in human history, in which the Soviet Union and the German forces were deadlocked in a [[stalemate]] battle for access to the river. The Volga was (and still is) a vital transport route between central Russia and the Caspian Sea, which provides access to the oil fields of the [[Apsheron Peninsula|Absheron Peninsula]]. [[Hitler]] planned to use access to the oil fields of [[Azerbaijan]] to fuel future German conquests. Apart from that, whoever held both sides of the river could move forces across the river, to defeat the enemy's [[fortification]]s beyond the river.<ref>{{cite web |url=http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |title=::The Battle of Stalingrad |publisher=Historylearningsite.co.uk |access-date=11 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530123434/http://www.historylearningsite.co.uk/battle_of_stalingrad.htm |archive-date=30 May 2015 |url-status=live}}</ref> By taking the river, Hitler's [[Nazi Germany|Germany]] would have been able to move [[cargo|supplies]], [[gun]]s, and men into the northern part of Russia. At the same time, Germany could permanently deny this transport route by the Soviet Union, hampering its access to oil and to supplies via the [[Persian Corridor]]. For this reason, many [[Amphibious warfare|amphibious]] military assaults were brought about in an attempt to remove the other side from the banks of the river. In these battles, the Soviet Union was the main [[Offensive (military)|offensive]] side, while the [[Wehrmacht|German troops]] used a more [[defense (military)|defensive]] stance, though much of the fighting was [[close combat|close quarters combat]], with no clear offensive or defensive side. ==نسلي گروهه== ==نيويگيشن== ==سيٽلائيٽ تصويرون== ==ثقافتي اهميت== وولگا درياءَ جي ڪل ڊيگهه 3,531 ڪلوميٽر آهي. هي درياءُ پنهنجي وهڪري جي حوالي سان به يورپ جو سڀ کان وڏو درياءُ آهي. هن کي روس جو '''قومي درياءُ''' تسليم ڪيو ويندو آهي. تاريخي طور تي، هي درياءُ يوريشيا جي مختلف تهذيبن جي ميلاپ جو مرڪز رهيو آهي. روس جي قديم رياست "روس خگنيٽ" (Rus' Khaganate) لڳ ڀڳ 830ع ۾ هن درياءَ جي ڪناري تي وجود ۾ آئي هئي. == جاگرافيائي بناوٽ == وولگا درياءُ روس جي ٻيلن ۽ ميداني علائقن (steppes) مان گذري ٿو. روس جي ڏهن وڏن شهرن مان پنج شهر، بشمول گاديءَ جو هنڌ '''ماسڪو'''، هن درياءَ جي طاس (drainage basin) ۾ واقع آهن. ڇاڪاڻ ته وولگا ڪئسپين سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪري ٿو، جيڪو چئني پاسن کان زمين سان گهيريل آهي، ان ڪري هي درياءُ قدرتي طور تي دنيا جي وڏن سمنڊن (Oceans) سان ڳنڍيل ناهي. == ثقافتي مقام == روسي ڪلچر ۾ وولگا کي هڪ علامتي حيثيت حاصل آهي. روسي ادب ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ هن کي اڪثر "وولگا ماتوشڪا" (Volga-Matushka) يعني '''"ماءُ وولگا"''' جي نالي سان ياد ڪيو ويندو آهي. دنيا جا ڪجهه وڏا بند (Reservoirs) پڻ هن درياءَ تي تعمير ٿيل آهن. {{Infobox River | name = وولگا ندي وولگا درياءُ (Volga) | image = Volga_River_near_Ulyanovsk.jpg | caption = روس ۾ وولگا درياءَ جو هڪ نظارو | source1_location = | mouth_location = | length = | basin_size = | discharge1_avg = | countries = |native_name=Bo|settlement_type=دريا ندي|image_size=250px|image_skyline=Volga_River_near_Ulyanovsk.jpg|imagesize=250px|image_caption=اوليانوفسڪ جي ويجهو وولگا ندي|native_name_lang=روسي ٻولي|type=وولگا ندي|subdivision_name={{flag|Russia}} [[روس]]|subdivision_name1=Moscow|subdivision_name2=والڊائي ٽڪريون|subdivision_name3=[[ڪيسپين سمنڊ]] ئ|subdivision_type=[[ملڪ]]|subdivision_type1=Cities|subdivision_type2=ماخذ جو هنڌ|subdivision_type3=وات جو هنڌ|subdivision_type4=ڊيگهه|subdivision_name4=3,531 ڪلوميٽر|subdivision_type5=بيسن جو سائز|subdivision_name5=1,360,000 چورس ڪلوميٽر|subdivision_type6=خارج ٿيڻ جو اوسط|subdivision_name6=8,060 ڪيوبڪ ميٽر في سيڪنڊ}} '''وولگا''' (روس) [[يورپ]] جو سڀ کان ڊگهو درياءُ آهي ۽ دنيا جو سڀ کان وڏو "اينڊورهيڪ" (endorheic) يعني اهڙو درياءُ آهي جيڪو ڪنهن کليل سمنڊ ۾ ڪرڻ بجاءِ هڪ بند سمنڊ (ڪئسپين سمنڊ) ۾ ڇوڙ ڪري ٿو. هي درياءُ [[روس]] ۾ واقع آهي ۽ وچ روس کان ڏکڻ روس تائين وهندو [[ڪيسپئن سمنڊ]] ۾ وڃي ڪري ٿو. ==وڌيڪ ڏسو== * [[ڪيسپئن سمنڊ|ڪئسپيئن سمنڊ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهرين لنڪس== {{Commons category|وولگا}} * {{Cite EB1911|wstitle= Volga |volume= 28 |last1= Kropotkin |first1= Peter Alexeivitch |author1-link=Peter Kropotkin|last2= Bealby |first2=John Thomas| pages = 193&ndash;195 |short= 1}} * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html خلا مان وولگا ڊيلٽا] * [http://as-volga.com وولگا ساحلن جون تصويرون] * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw وولگا جي ماخذ بابت وڊيو] * [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html Volga Delta from Space] * [http://as-volga.com Photos of the Volga coasts] * [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw Video about the source of the Volga] {{Authority control}} [[زمرو:وولگا درياهه]] [[زمرو:روس]] [[زمرو:دریاھہ ۽ نديون]] [[زمرو:پيچدار درياهه]] [[زمرو:چوواشيا جا درياهه]] [[زمرو:ڪالميڪيا جا درياهه]] [[زمرو:تاتارستان جا درياهه]] [[زمرو:روس ۾ درياهه ۽ نديون]] [[زمرو:روس ۾ پيچدار درياهه]] [[زمرو:ٽوير اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:سمارا اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ساراتو اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:آسٽراخان اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪوسٽروما اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:وولگوگراڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ياروسلاول اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:نزني نووگوروڊ اوبلاسٽ جا درياهه]] [[زمرو:ڪيسپين سمنڊ جون مددگار نديون]] ak0zbd9punqks52ckucbruvo7ihye5j 0 91588 368953 360145 2026-03-31T19:18:03Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368953 wikitext text/x-wiki {{Short description|اٺين صديءَ جو چيني ٻوليءَ جو ناول}} {{Infobox book| | name = ڊريم آف دي ريڊ چيمبر | title_orig = 紅樓夢 |orig_lang_code = zh | image = Hongloumeng2.jpg | image_size = 180px | caption = ناول جو هڪ منظر، زو بائوزوان (1810–1873) جي تصوير نگاري | author = [[ڪائو زيڪوئن]] (Cao Xueqin) | country = چين | language = [[چيني ٻولي]] | genre = [[خانداني داستان]]، [[انسائيڪلوپيڊڪ ناول]]،<ref>{{cite book |last1=Plaks |first1=Andrew H. |title= Archetype and Allegory in the Dream of the Red Chamber|publisher= Princeton University Press |year=1976 |page=3 |isbn=0691062935 | quote = The study takes its starting point in a consideration of the sense of encyclopedic fullness that emerges upon a reading of the Ch'ing novel ''Dream of the Red Chamber''.}}</ref><ref>{{cite book |title=Corpus Methodologies Explained: An Empirical Approach to Translation Studies |editor1-last=Meng |editor1-first=Ji | editor2-last=Oakes |editor2-first=Michael | editor3-last=Li |editor3-first=Defeng |editor4-last=Lidun |editor4-first=Hareide |publisher=Taylor & Francis |year=2016 |page=130 |isbn=9781317438649 | quote = To translate such an encyclopedic novel ...}}</ref> [[فلسفيانه ناول]]<ref>{{cite book |last1=Gray |first1=Ronald R. |title= Reading Dream of the Red Chamber: A Companion to Cao Xueqin's Masterpiece|publisher=McFarland |year=2022 |page=41 |isbn=9781476645827 | quote = In addition to being a great work of fiction, ''Dream of the Red Chamber'' is also a philosophical novel.}}</ref> | release_date = * 18هين صديءَ جو وچ (قلمي نسخا) * 1791 (پهريون ڇپيل ايڊيشن) | english_release_date = 1868, 1892; 1973–1980 (پهريون مڪمل انگريزي ترجمو) |dewey=895.1348 | native_wikisource = | wikisource = }} '''ڳاڙھي حجري جو خواب''' (Dream of the Red Chamber) يا '''دي اسٽوري آف دي اسٽون''' (The Story of the Stone) 18هين صديءَ جو هڪ چيني ناول آهي، جنهن جو ليکڪ [[ڪائو زيڪوئن]] (Cao Xueqin) آهي. هي ناول [[چيني ادب]] جي [[چار عظيم ڪلاسيڪل ناول|چار عظيم ڪلاسيڪل ناولن]] مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو. هي ناول پنهنجي نفسياتي گهرائي ۽ [[هائي چنگ]] (High Qing) دور جي چين جي عالمي نقطه نظر، جماليات، طرز زندگي، ۽ سماجي لاڳاپن جي مشاهدي جي ڪري مشهور آهي.<ref>{{cite web |url=https://www.cliffsnotes.com/literature/d/dream-of-the-red-chamber/about-dream-of-the-red-chamber |title=About the Novel: Introduction |publisher=Cliffsnotes.com |access-date=2017-11-02}}</ref> ناول جي پيچيده ڪهاڻي هڪ اهڙي خاندان جي عروج ۽ زوال کي بيان ڪري ٿي جيڪو ڪائو جي پنهنجي خاندان وانگر هو، ۽ ان جي ذريعي ان وقت جي شاهي خاندان جي زوال جي عڪاسي ڪري ٿي. ليکڪ ان دور ۾ پيءُ جي اختيار ۽ خاندان تي ان جي اثر کي ظاهر ڪيو آهي، پر هي ناول انهن عورتن جي ياد ۾ لکيو ويو هو جن کي هو پنهنجي جوانيءَ ۾ ڄاڻندو هو: دوست، مائٽ ۽ نوڪر. هڪ گهري سطح تي، ليکڪ مذهبي ۽ فلسفيانه سوالن جو جائزو وٺي ٿو.<ref>[[Jonathan Spence]], ''[[The Search for Modern China]]'' (New York: Norton, 1990), 106–110.</ref> ڪائو هن ناول کي 1740ع واري ڏهاڪي ۾ لکڻ شروع ڪيو ۽ پنهنجي وفات (1763ع يا 1764ع) تائين ان تي ڪم ڪندو رهيو. هن جي اڻپوري قلمي نسخي جون ڪاپيون "اسٽوري آف اي اسٽون" جي عنوان سان گردش ۾ هيون. هن جي وفات کان اٽڪل ٽي ڏهاڪا پوءِ، [[گائو اي]] (Gao E) ۽ چينگ وييوان (Cheng Weiyuan) هن کي 1791ع کان 1792ع تائين ترتيب ڏئي "ڊريم آف دي ريڊ چيمبر" جي نالي سان ڇپرايو، جنهن ۾ هنن 40 نوان باب پڻ شامل ڪيا.<ref name="David Hawkes 1973 pp. 15">David Hawkes, "Introduction", ''The Story of the Stone'' Volume I (Penguin Books, 1973), pp. 15–19.</ref> هن ناول جي مطالعي لاءِ وقف ڪيل شعبي کي '''ريڊالاجي''' (Redology) چيو ويندو آهي. == ٻولي == هي ناول [[ڪلاسيڪل چيني]] (wenyan) جي بجاءِ لکيل '''عوامي چيني''' (baihua) ۾ لکيو ويو آهي. ناول جا مڪالما بيجنگ جي مقامي لهجي (Beijing Mandarin) ۾ آهن، جيڪو اڳتي هلي جديد چيني ٻوليءَ جو بنياد بڻيو. 20هين صديءَ جي شروعات ۾، ٻوليءَ جي ماهرن هن متن کي چيني ٻوليءَ جي معياري لفظن جي چونڊ لاءِ استعمال ڪيو.<ref>{{cite web|url=http://www.chinaheritagequarterly.org/features.php?searchterm=019_vale.inc&issue=019|title=Vale: David Hawkes, Liu Ts'un-yan, Alaistair Morrison|publisher=China Heritage Quarterly of the Australian National University}}</ref> == تاريخ == === متن جي تاريخ === ناول جي متن جي تاريخ ڪافي پيچيده آهي. ڪائو پنهنجي خاندان جي زوال کانپوءِ جڏهن هي ناول لکيو، ته ان جا پهريان 80 باب قلمي نسخن جي صورت ۾ دوستن ۾ مشهور ٿيا.{{sfnp|Shang|2010|pp=282-83}} ڪجهه ماهرن جو خيال آهي ته ڪائو آخري باب پاڻ ئي تباهه ڪري ڇڏيا هئا يا وري اهي گم ٿي ويا.{{sfnp|Minford|Hegel|1986|p=452}} ==== "روج" نسخا (Rouge versions) ==== [[File:Jimao Dream of the Red Chamber.jpg|thumb|ناول جي "جيماؤ قلمي نسخي" جو هڪ صفحو، 1759ع]] 1791ع تائين، هي ناول هٿ سان لکيل قلمي نسخن جي صورت ۾ موجود هو. انهن نسخن کي "روج ورجنز" (zhī běn) چيو ويندو آهي، جن ۾ ڪجهه گمنام ماهرن جا تبصرا پڻ شامل آهن. سڀ کان مشهور تبصرو ڪندڙ [[زييان زائي]] (Zhiyanzhai) آهي، جنهن ناول جي اندروني بناوت بابت گهڻي معلومات فراهم ڪئي. ==== چينگ-گائو نسخا ==== 1791ع ۾، گائو اي ۽ چينگ وييوان ناول جو پهريون ڇپيل ايڊيشن منظر عام تي آندو. هنن 80 بابن واري نسخي کي 120 بابن تائين پهچايو. اڄ تائين محققن جي وچ ۾ اها بحث جاري آهي ته ڇا آخري 40 باب ڪائو جا لکيل هئا يا گائو اي پاڻ لکيا هئا.<ref name=riddles>[[Irene Eber]], "Riddles in the Dream of the Red Chamber," in [[Galit Hasan-Rokem]], and [[David Dean Shulman]], eds. ''Untying the Knot : On Riddles and Other Enigmatic Modes'' (New York: [[Oxford University Press]], 1996), p. 237.</ref> == ڪهاڻي جو خلاصو == [[File:Sun Wen Red Chamber 15.jpg|thumb|left|300px|چنگ دور جي آرٽسٽ سن وين (1818–1904) جي هڪ تصوير، جنهن ۾ ناول جو هڪ منظر چٽيل آهي]] ناول جي شروعات هڪ خيالي ڪهاڻي (frame story) سان ٿئي ٿي، جنهن ۾ هڪ حساس پٿر (Stone)، جيڪو ديوي '''نوا''' (Nüwa) آسمان جي مرمت وقت ڇڏي ڏنو هو، انساني دنيا جا مزا ڏسڻ چاهي ٿو. هڪ درويش ۽ هڪ ٻڌ ڀکشو ان کي انساني روپ ۾ دنيا ۾ آڻين ٿا، جتي هو '''جيا بائويو''' (Jia Baoyu) جي نالي سان جنم وٺي ٿو. ناول ۾ جيا (Jia) نالي هڪ امير ۽ معزز خاندان جي ٻن شاخن (Rongguo House ۽ Ningguo House) جي عروج ۽ زوال جو تفصيل سان ذڪر ٿيل آهي. ڪهاڻي جو مرڪزي نقطو هڪ '''عاشقانه مثلث''' (love triangle) آهي، جنهن ۾ جيا بائويو، سندس بيمار پر شاعراڻي مزاج واري سؤٽ '''لن ڊائيو''' (Lin Daiyu) ۽ هڪ ٻي سياڻي سؤٽ '''زي بائوچائي''' (Xue Baochai) شامل آهن. خاندان جي زوال جي پسمنظر ۾ انهن جي محبت، دوستي ۽ قسمت جي ڪهاڻي بيان ڪئي وئي آهي. == ڪردار == [[File:Hong lou meng.jpg|thumb|1889ع جي ڪاٺ جي ڇاپي واري تصوير جنهن ۾ زي بائوچائي کي پوپٽن پويان ڊوڙندي ڏيکاريو ويو آهي]] هن ناول ۾ ڪردارن جي هڪ وڏي تعداد موجود آهي: تقريبن 40 اهم ڪردار ۽ 400 کان وڌيڪ ثانوي ڪردار.<ref name=yang>{{cite book |last1= Yang |first1= Weizhen|last2= Guo|first2= Rongguang |script-title=zh:《红楼梦》辞典 |year=1986|publisher= 山东文艺出版社|isbn= 7-5329-0078-9|chapter=Introduction}}</ref> هي ناول خاص ڪري پنهنجي عورت ڪردارن جي پيچيده ۽ زنده تصوير ڪشي جي ڪري سڃاتو وڃي ٿو. مشهور چيني اديب [[لو زيون]] (Lu Xun) جي مطابق، هن ناول روايتي چيني افسانوي ادب جي هر پراڻي ٽيڪنڪ کي ٽوڙي ڇڏيو ۽ اهڙا ڪردار پيش ڪيا جيڪي مڪمل طور تي انسان لڳن ٿا.<ref>Chen (2005), pp. 1–2.</ref> == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:چيني ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] ou584u2vw359zom8jlsmdqmwip1950b 14 92953 368872 364464 2026-03-31T13:20:45Z Ibne maryam 17680 368872 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪتاب]] ja578set9dhroz83tg5z9168esso4f0 828 93485 369033 366031 2026-04-01T00:43:40Z Intisar Ali 8681 369033 Scribunto text/plain --- شين کي متروڪ (deprecated) طور نشان لڳائي ٿو، ۽ جڏهن اهي سڏيون وڃن ٿيون ته خبرداري مهيا ڪري ٿو۔ -- -- ## حدون ## -- جيڪڏهن ڪا متروڪ شيءِ ساڳئي ماڊيول جي اندر سڏي وڃي جنهن ۾ هي ماڊيول استعمال ٿي رهيو هجي، -- ته هي ماڊيول خبرداري مهيا نه ڪندو۔ -- @release alpha -- @author [[User:Awesome_Aasim|Awesome Aasim]] -- @function deprecated -- @param {table} p package frame -- @param deprecatedTable -- @return package return function(p, deprecatedTable, replacement) local pckg = {} --- Warn -- @param {string} text warning text local function warn(text) local tb = debug.traceback() mw.log(text .. '\n' .. tb) mw.addWarning(text .. tb:gsub("\n", "<br/>"):gsub("\t", "&emsp;")) end if deprecatedTable == nil or deprecatedTable == true then deprecatedTable = {} for k,_ in pairs(p) do deprecatedTable[k] = { deprecated = true, replacement = replacement or "" } end end setmetatable(pckg, { __index = function(t, index) if deprecatedTable[index] and deprecatedTable[index]["deprecated"] then warn( mw.ustring.format( "Deprecated member <code>%s</code> called. ", index ) .. ( deprecatedTable[index]["replacement"] and mw.ustring.format("Please %s instead.", deprecatedTable[index]["replacement"]) or '' ) ) end return p[index] end }) return pckg end 0fh9jntr885m3jtguf95mh2l1q0tg04 0 94184 368900 368774 2026-03-31T17:39:11Z Intisar Ali 8681 368900 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|معلومات کي منظم ڪرڻ جو طريقو}} [[File:43185 infobox.jpg|thumb|right|[[برٽش ريل ڪلاس 43 (ايڇ ايس ٽي)|برٽش ريل ڪلاس 43]] ڪار 43185 جو حقيقي زندگي وارو انفوباڪس، جيڪو [[فرسٽ گريٽ ويسٽرن]] طرفان هلائجي ٿو]] '''ڄاڻخانو''' ('''Infobox'''): هڪ ڊجيٽل يا جسماني [[جدول (معلومات)]] هوندو آهي، جيڪو پنهنجي موضوع بابت ڪجهه چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ هڪ [[دستاويز]]. اهو هڪ [[ساخت يافته دستاويز]] هوندو آهي جنهن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] شامل هوندا آهن،{{sfn|Baeza-Yates|King|2009|p=31}} ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ اهو ڪنهن [[مضمون (اشاعت)]] جي موضوع بابت معلومات جو خلاصو پيش ڪندو آهي.{{sfn|Liyang|2011|p=385}} هن طريقي سان، اهي ڪجهه لحاظ کان ڊيٽا جي [[ٽيبل (معلومات)]] سان مشابهت رکن ٿا. جڏهن اهو وڏي دستاويز اندر پيش ڪيو وڃي ٿو جنهن جو اهو خلاصو هوندو آهي، تڏهن انفوباڪس اڪثر ڪري [[پاسي وارو خانو (اشاعت)|پاسي واري خاني]] جي صورت ۾ ڏيکاريو ويندو آهي. هڪ ڄاڻخاني کي ڪنهن ٻئي دستاويز ۾ شامل ڪرڻ لاءِ ان کي [[ٽرانسڪليوشن]] ذريعي انهي دستاويز ۾ شامل ڪيو ويندو آهي ۽ انفوباڪس سان لاڳاپيل ڪجهه يا سڀئي خاصيت–قدر جوڙا بيان ڪيا ويندا آهن، جنهن کي [[پيرا ميٽرائيزيشن]] چيو ويندو آهي. ==وڪيپيڊيا== هڪ ڄاڻخانو (انفوباڪس) [[وڪيپيڊيا]] ۾ ڪنهن مضمون جي معلومات جو خلاصو پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو.{{sfn|بروٽن|2008|p=357}} اهي ساڳين قسمن جي مضمونن ۾ استعمال ڪيا ويندا آهن ته جيئن هڪ گڏيل فارميٽ استعمال ڪندي پيشڪش ۾ هڪجهڙائي برقرار رهي.{{sfn|بروٽن|2008|p=17}}{{sfn|ليانگ|2011|p=385}} شروعاتي طور تي، ڄاڻخانا (۽ عام طور سانچا) [[صفحي جي ترتيب]] جي مقصد لاءِ استعمال ڪيا ويندا هئا.{{sfn|ليانگ|2011|p=385}} هڪ ڄاڻخانو ڪنهن مضمون ۾ شامل (ٽرانسڪلوڊ) ڪري سگهجي ٿو، جنهن لاءِ ان جي ڪجهه يا سڀني پيرا ميٽرن جي [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] مقرر ڪئي ويندي آهي.{{sfn|بروٽن|2008|p=18}} استعمال ڪيل پيرا ميٽر جو نالو لازمي طور تي اهو ئي هجڻ گهرجي جيڪو ڄاڻخاني جي سانچي ۾ ڏنل هجي، پر ان سان ڪنهن به قدر کي لاڳو ڪري سگهجي ٿو.{{sfn|بروٽن|2008|p=18}} پيرا ميٽر جو نالو ۽ قدر [[برابر نشان]] (=) سان الڳ ڪيا ويندا آهن.{{sfn|بروٽن|2008|p=18}} پيرا ميٽر جو نالو مضمون جي موضوع جي هڪ صفت طور سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=30}} <!-- this table is used for examples in the text; please update the text when changing contents in the table --> {|class="wikitable" |- | style="vertical-align: top;" | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox prepared food | name = | image = | image_size = | caption = | alternate_name = | country = | region = | creator = | course = | type = | served = | main_ingredient = | variations = | calories = | other = }} </syntaxhighlight> | style="vertical-align: top;" | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox prepared food | name = Crostata | image = Crostata limone e zenzero 3.jpg | image_size = | caption = Crostata with lemon ginger filling | alternate_name = | country = [[اٽلي]] | region = [[لومبارديا]] | creator = | course = [[مٺاڻ]] | type = [[ٽارٽ]] | served = | main_ingredient = Pastry crust, [[جام]] or [[ريڪوٽا]], fruit | variations = ''Crostata di frutta'', ''crostata di ricotta'', many other sweet or savoury variations | calories = | other = }} </syntaxhighlight> |- | style="vertical-align: top;" |The infobox ''[[سانچو:انفوباڪس تيار ٿيل کاڌو|انفوباڪس تيار ٿيل کاڌو]]'' used on Wikipedia food-related articles, with no values specified for its parameters. | style="vertical-align: top;" |The same infobox as implemented in the article ''[[ڪروسٽاتا]]''. Values are to the right of the equals sign (=), and the parameter names are the same as those in the specification for the infobox template. The values are in wiki markup. |} [[File:Crostata infobox, February 2018.png|thumb|right|وڪيپيڊيا جي مضمون ''[[ڪروسٽاتا]]'' جو ڄاڻخانو جيڪو ويب برائوزر انجڻ ذريعي ڊيسڪ ٽاپ ڪمپيوٽر تي ڏيکاريو ويو آهي]] وڪيپيڊيا ۾، هڪ ڄاڻخانو مضمون ۾ شامل ڪيو ويندو آهي جڏهن ان جو نالو ۽ خاصيت–قدر جوڙا ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن اندر لکيا ويندا آهن. [[ميڊياوڪي]] سافٽويئر پوءِ دستاويز کي پروسيس ڪري ٿو، جنهن ۾ ڄاڻخانو ۽ ٻيا سانچا [[پارسنگ]] جي عمل مان گذرندا آهن. اهو هڪ [[ويب سانچو نظام]] آهي جيڪو هڪ [[ويب دستاويز]] ۽ [[اسٽائيل شيٽ]] تيار ڪري ٿو جيڪا دستاويز جي ڏيک لاءِ استعمال ٿيندي آهي. ان سان ڄاڻخاني جي ڊيزائن کي ان جي مواد کان الڳ رکڻ ممڪن ٿئي ٿو{{sfn|ليانگ|2011|p=385}} يعني سانچي جي ڊيزائن کي اپڊيٽ ڪري سگهجي ٿو بغير ان ۾ موجود معلومات کي تبديل ڪرڻ جي، ۽ نئين ڊيزائن پاڻمرادو انهن سڀني مضمونن ۾ ظاهر ٿيندي جيڪي اهو ڄاڻخانو استعمال ڪن ٿا.{{sfn|بروٽن|2008|p=17}} عام طور تي ڄاڻخانا ڊيسڪ ٽاپ ڏيک ۾ مضمون جي مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ ظاهر ٿيندا آهن،{{sfn|بروٽن|2008|p=357}} جڏهن ته موبائل ڏيک ۾ مٿئين حصي ۾. ڄاڻخاني جي جڳهه [[وڪي متن]] ۾ رکڻ [[ويب رسائي]] لاءِ اهم آهي.{{sfn|بروٽن|2008|p=234}} هڪ بهترين طريقو اهو آهي ته انهن کي ابهام دور ڪندڙ سانچن ۽ سار سنڀال سانچن کان پوءِ، پر ٻين سڀني [[مواد]] کان اڳ رکيو وڃي.{{sfn|بروٽن|2008|p=235}} [[ريڪارڊو بيزا-ييٽس]] ۽ ڪنگ موجب، ڪجهه ايڊيٽرن کي ڄاڻخانا جهڙا سانچا پيچيده لڳن ٿا، ڇاڪاڻ ته سانچو ڪنهن خاصيت يا وسيلن بابت متن لڪائي سگهي ٿو جيڪو ايڊيٽر تبديل ڪرڻ چاهي ٿو؛ اهو مسئلو وڌيڪ وڌي وڃي ٿو جڏهن سانچا ٻين سانچن اندر شامل هجن.{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=345}} آگسٽ 2009 تائين، انگريزي وڪيپيڊيا لڳ ڀڳ {{formatnum:3000}} ڄاڻخانا سانچا استعمال ڪندي هئي، جيڪي گڏيل طور تي {{formatnum:20000}} کان وڌيڪ خاصيتون استعمال ڪندا هئا.{{sfn|لانگه|بوهم|ناؤمان|2010|page=7}} بعد ۾ انهن مان ڪيترن کي ضم ڪيو ويو ته جيئن ورجاءُ گهٽجي. جون 2013 تائين، والدين [[سانچو:انفوباڪس|انفوباڪس سانچي]] جا گهٽ ۾ گهٽ {{formatnum:1345446}} استعمال موجود هئا.<ref name="Jarry">{{cite web|url=http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&name=Infobox&namespace=10|title=Template transclusion count|date=7 June 2013|access-date=7 June 2013}}</ref> ڄاڻخاني جو نالو عام طور تي "انفوباڪس [قسم]" هوندو آهي؛ پر گهڻو استعمال ٿيندڙ ڄاڻخانن کي ننڍا نالا به ڏنا ويندا آهن، جهڙوڪ "ٽيڪسو باڪس" ٽيڪسانومي لاءِ.{{sfn|بروٽن|2008|p=235}} ===مشين لرننگ=== 2008 ۾ تقريباً 44.2٪ وڪيپيڊيا مضمونن ۾ ڄاڻخانو موجود هو،{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=28}} ۽ 2010 ۾ لڳ ڀڳ 33٪.{{sfn|لانگه|بوهم|ناؤمان|2010|page=5}} خودڪار [[سيمانٽڪ ڊيٽا ماڊل]] مان معلومات ڪڍڻ لاءِ [[مشين لرننگ]] الگورٿم استعمال ڪيا ويندا آهن ته جيئن "مشين سان پروسيس ٿيڻ لائق معلومات نسبتاً گهٽ پيچيدگي سان حاصل ڪئي وڃي".{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=31}} مشين لرننگ مان حاصل ڪيل ڄاڻ مضمون کي بهتر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، مثال طور خودڪار سافٽويئر ايڊيٽرن کي ڄاڻخاني ۾ ڊيٽا شامل ڪرڻ لاءِ تجويزون ڏئي سگهي ٿو.{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=28}} [[ڊي بي پيڊيا]] ڄاڻخانن مان ڪڍيل [[جوڙيل ڊيٽا]] استعمال ڪري ٿي ته جيئن [[سيمانٽڪ ويب]] لاءِ ڊيٽا جو ذخيرو تيار ڪري سگهجي؛ هن کي ٽم برنرز-لي "جوڙيل ڊيٽا منصوبي جو هڪ مشهور حصو" قرار ڏنو آهي.{{sfn|ملر|2008}} مشيني ڪڍڻ هڪ ٽرپل ٺاهيندو آهي جنهن ۾ موضوع، لاڳاپو، ۽ شيءِ شامل هوندي آهي.{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=31}} ڄاڻخاني جي هر خاصيت–قدر جوڙو هڪ آر ڊي ايف بيان ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.{{sfn|ليانگ|2011|p=387}} مثال طور، ٽرپل ("ڪروسٽاتا"، قسم، "ٽارٽ") ظاهر ڪري ٿو ته [[ڪروسٽاتا]] [[ٽارٽ]] جو هڪ قسم آهي. مضمون جو موضوع موضوع طور، پيرا ميٽر جو نالو لاڳاپي طور، ۽ پيرا ميٽر جي قدر شيءِ طور استعمال ٿيندي آهي.{{sfn|ليانگ|2011|p=387}}{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=31}} jiryuzjxe15rvjtfquuzysgbxn1u1mu 368901 368900 2026-03-31T17:42:12Z Intisar Ali 8681 368901 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|معلومات کي منظم ڪرڻ جو طريقو}} [[File:43185 infobox.jpg|thumb|right|[[برٽش ريل ڪلاس 43 (ايڇ ايس ٽي)|برٽش ريل ڪلاس 43]] ڪار 43185 جو حقيقي زندگي وارو انفوباڪس، جيڪو [[فرسٽ گريٽ ويسٽرن]] طرفان هلائجي ٿو]] '''ڄاڻخانو''' ('''Infobox'''): هڪ ڊجيٽل يا جسماني [[جدول (معلومات)]] هوندو آهي، جيڪو پنهنجي موضوع بابت ڪجهه چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ هڪ [[دستاويز]]. اهو هڪ [[ساخت يافته دستاويز]] هوندو آهي جنهن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] شامل هوندا آهن،{{sfn|Baeza-Yates|King|2009|p=31}} ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ اهو ڪنهن [[مضمون (اشاعت)]] جي موضوع بابت معلومات جو خلاصو پيش ڪندو آهي.{{sfn|Liyang|2011|p=385}} هن طريقي سان، اهي ڪجهه لحاظ کان ڊيٽا جي [[ٽيبل (معلومات)]] سان مشابهت رکن ٿا. جڏهن اهو وڏي دستاويز اندر پيش ڪيو وڃي ٿو جنهن جو اهو خلاصو هوندو آهي، تڏهن انفوباڪس اڪثر ڪري [[پاسي وارو خانو (اشاعت)|پاسي واري خاني]] جي صورت ۾ ڏيکاريو ويندو آهي. هڪ ڄاڻخاني کي ڪنهن ٻئي دستاويز ۾ شامل ڪرڻ لاءِ ان کي [[ٽرانسڪليوشن]] ذريعي انهي دستاويز ۾ شامل ڪيو ويندو آهي ۽ انفوباڪس سان لاڳاپيل ڪجهه يا سڀئي خاصيت–قدر جوڙا بيان ڪيا ويندا آهن، جنهن کي [[پيرا ميٽرائيزيشن]] چيو ويندو آهي. ==وڪيپيڊيا== هڪ ڄاڻخانو (انفوباڪس) [[وڪيپيڊيا]] ۾ ڪنهن مضمون جي معلومات جو خلاصو پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو.{{sfn|بروٽن|2008|p=357}} اهي ساڳين قسمن جي مضمونن ۾ استعمال ڪيا ويندا آهن ته جيئن هڪ گڏيل فارميٽ استعمال ڪندي پيشڪش ۾ هڪجهڙائي برقرار رهي.{{sfn|بروٽن|2008|p=17}}{{sfn|ليانگ|2011|p=385}} شروعاتي طور تي، ڄاڻخانا (۽ عام طور سانچا) [[صفحي جي ترتيب]] جي مقصد لاءِ استعمال ڪيا ويندا هئا.{{sfn|ليانگ|2011|p=385}} هڪ ڄاڻخانو ڪنهن مضمون ۾ شامل (ٽرانسڪلوڊ) ڪري سگهجي ٿو، جنهن لاءِ ان جي ڪجهه يا سڀني پيرا ميٽرن جي [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] مقرر ڪئي ويندي آهي.{{sfn|بروٽن|2008|p=18}} استعمال ڪيل پيرا ميٽر جو نالو لازمي طور تي اهو ئي هجڻ گهرجي جيڪو ڄاڻخاني جي سانچي ۾ ڏنل هجي، پر ان سان ڪنهن به قدر کي لاڳو ڪري سگهجي ٿو.{{sfn|بروٽن|2008|p=18}} پيرا ميٽر جو نالو ۽ قدر [[برابر نشان]] (=) سان الڳ ڪيا ويندا آهن.{{sfn|بروٽن|2008|p=18}} پيرا ميٽر جو نالو مضمون جي موضوع جي هڪ صفت طور سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=30}} <!-- this table is used for examples in the text; please update the text when changing contents in the table --> {|class="wikitable" |- | style="vertical-align: top;" | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox prepared food | name = | image = | image_size = | caption = | alternate_name = | country = | region = | creator = | course = | type = | served = | main_ingredient = | variations = | calories = | other = }} </syntaxhighlight> | style="vertical-align: top;" | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox prepared food | name = Crostata | image = Crostata limone e zenzero 3.jpg | image_size = | caption = Crostata with lemon ginger filling | alternate_name = | country = [[اٽلي]] | region = [[لومبارديا]] | creator = | course = [[مٺاڻ]] | type = [[ٽارٽ]] | served = | main_ingredient = Pastry crust, [[جام]] or [[ريڪوٽا]], fruit | variations = ''Crostata di frutta'', ''crostata di ricotta'', many other sweet or savoury variations | calories = | other = }} </syntaxhighlight> |- | style="vertical-align: top;" | هي ڄاڻخانو وڪيپيڊيا جي کاڌي سان لاڳاپيل مضمونن ۾ استعمال ٿيندو آهي، جتي ان جي پيرا ميٽرن لاءِ ڪي به قدر مقرر نه ڪيا ويا آهن. | style="vertical-align: top;" | ساڳيو ڄاڻخانو جيئن مضمون ''[[ڪروسٽاتا]]'' ۾ استعمال ڪيو ويو آهي. قدر برابر نشان (=) جي ساڄي پاسي لکيا ويندا آهن، ۽ پيرا ميٽرن جا نالا ساڳيا هوندا آهن جيئن ڄاڻخاني جي سانچي جي وضاحت ۾ ڏنل آهن. قدر وڪي مارڪ اپ ۾ هوندا آهن. |} [[File:Crostata infobox, February 2018.png|thumb|right|وڪيپيڊيا جي مضمون ''[[ڪروسٽاتا]]'' جو ڄاڻخانو جيڪو ويب برائوزر انجڻ ذريعي ڊيسڪ ٽاپ ڪمپيوٽر تي ڏيکاريو ويو آهي]] وڪيپيڊيا ۾، هڪ ڄاڻخانو مضمون ۾ شامل ڪيو ويندو آهي جڏهن ان جو نالو ۽ خاصيت–قدر جوڙا ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن اندر لکيا ويندا آهن. [[ميڊياوڪي]] سافٽويئر پوءِ دستاويز کي پروسيس ڪري ٿو، جنهن ۾ ڄاڻخانو ۽ ٻيا سانچا [[پارسنگ]] جي عمل مان گذرندا آهن. اهو هڪ [[ويب سانچو نظام]] آهي جيڪو هڪ [[ويب دستاويز]] ۽ [[اسٽائيل شيٽ]] تيار ڪري ٿو جيڪا دستاويز جي ڏيک لاءِ استعمال ٿيندي آهي. ان سان ڄاڻخاني جي ڊيزائن کي ان جي مواد کان الڳ رکڻ ممڪن ٿئي ٿو{{sfn|ليانگ|2011|p=385}} يعني سانچي جي ڊيزائن کي اپڊيٽ ڪري سگهجي ٿو بغير ان ۾ موجود معلومات کي تبديل ڪرڻ جي، ۽ نئين ڊيزائن پاڻمرادو انهن سڀني مضمونن ۾ ظاهر ٿيندي جيڪي اهو ڄاڻخانو استعمال ڪن ٿا.{{sfn|بروٽن|2008|p=17}} عام طور تي ڄاڻخانا ڊيسڪ ٽاپ ڏيک ۾ مضمون جي مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ ظاهر ٿيندا آهن،{{sfn|بروٽن|2008|p=357}} جڏهن ته موبائل ڏيک ۾ مٿئين حصي ۾. ڄاڻخاني جي جڳهه [[وڪي متن]] ۾ رکڻ [[ويب رسائي]] لاءِ اهم آهي.{{sfn|بروٽن|2008|p=234}} هڪ بهترين طريقو اهو آهي ته انهن کي ابهام دور ڪندڙ سانچن ۽ سار سنڀال سانچن کان پوءِ، پر ٻين سڀني [[مواد]] کان اڳ رکيو وڃي.{{sfn|بروٽن|2008|p=235}} [[ريڪارڊو بيزا-ييٽس]] ۽ ڪنگ موجب، ڪجهه ايڊيٽرن کي ڄاڻخانا جهڙا سانچا پيچيده لڳن ٿا، ڇاڪاڻ ته سانچو ڪنهن خاصيت يا وسيلن بابت متن لڪائي سگهي ٿو جيڪو ايڊيٽر تبديل ڪرڻ چاهي ٿو؛ اهو مسئلو وڌيڪ وڌي وڃي ٿو جڏهن سانچا ٻين سانچن اندر شامل هجن.{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=345}} آگسٽ 2009 تائين، انگريزي وڪيپيڊيا لڳ ڀڳ {{formatnum:3000}} ڄاڻخانا سانچا استعمال ڪندي هئي، جيڪي گڏيل طور تي {{formatnum:20000}} کان وڌيڪ خاصيتون استعمال ڪندا هئا.{{sfn|لانگه|بوهم|ناؤمان|2010|page=7}} بعد ۾ انهن مان ڪيترن کي ضم ڪيو ويو ته جيئن ورجاءُ گهٽجي. جون 2013 تائين، والدين [[سانچو:انفوباڪس|انفوباڪس سانچي]] جا گهٽ ۾ گهٽ {{formatnum:1345446}} استعمال موجود هئا.<ref name="Jarry">{{cite web|url=http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&name=Infobox&namespace=10|title=Template transclusion count|date=7 June 2013|access-date=7 June 2013}}</ref> ڄاڻخاني جو نالو عام طور تي "انفوباڪس [قسم]" هوندو آهي؛ پر گهڻو استعمال ٿيندڙ ڄاڻخانن کي ننڍا نالا به ڏنا ويندا آهن، جهڙوڪ "ٽيڪسو باڪس" ٽيڪسانومي لاءِ.{{sfn|بروٽن|2008|p=235}} ===مشين لرننگ=== 2008 ۾ تقريباً 44.2٪ وڪيپيڊيا مضمونن ۾ ڄاڻخانو موجود هو،{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=28}} ۽ 2010 ۾ لڳ ڀڳ 33٪.{{sfn|لانگه|بوهم|ناؤمان|2010|page=5}} خودڪار [[سيمانٽڪ ڊيٽا ماڊل]] مان معلومات ڪڍڻ لاءِ [[مشين لرننگ]] الگورٿم استعمال ڪيا ويندا آهن ته جيئن "مشين سان پروسيس ٿيڻ لائق معلومات نسبتاً گهٽ پيچيدگي سان حاصل ڪئي وڃي".{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=31}} مشين لرننگ مان حاصل ڪيل ڄاڻ مضمون کي بهتر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، مثال طور خودڪار سافٽويئر ايڊيٽرن کي ڄاڻخاني ۾ ڊيٽا شامل ڪرڻ لاءِ تجويزون ڏئي سگهي ٿو.{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=28}} [[ڊي بي پيڊيا]] ڄاڻخانن مان ڪڍيل [[جوڙيل ڊيٽا]] استعمال ڪري ٿي ته جيئن [[سيمانٽڪ ويب]] لاءِ ڊيٽا جو ذخيرو تيار ڪري سگهجي؛ هن کي ٽم برنرز-لي "جوڙيل ڊيٽا منصوبي جو هڪ مشهور حصو" قرار ڏنو آهي.{{sfn|ملر|2008}} مشيني ڪڍڻ هڪ ٽرپل ٺاهيندو آهي جنهن ۾ موضوع، لاڳاپو، ۽ شيءِ شامل هوندي آهي.{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=31}} ڄاڻخاني جي هر خاصيت–قدر جوڙو هڪ آر ڊي ايف بيان ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.{{sfn|ليانگ|2011|p=387}} مثال طور، ٽرپل ("ڪروسٽاتا"، قسم، "ٽارٽ") ظاهر ڪري ٿو ته [[ڪروسٽاتا]] [[ٽارٽ]] جو هڪ قسم آهي. مضمون جو موضوع موضوع طور، پيرا ميٽر جو نالو لاڳاپي طور، ۽ پيرا ميٽر جي قدر شيءِ طور استعمال ٿيندي آهي.{{sfn|ليانگ|2011|p=387}}{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=31}} a559wqqcu5f8t9dwjbqa912chl7ih6u 368902 368901 2026-03-31T18:12:45Z Intisar Ali 8681 368902 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|معلومات کي منظم ڪرڻ جو طريقو}} [[File:43185 infobox.jpg|thumb|right|[[برٽش ريل ڪلاس 43 (ايڇ ايس ٽي)|برٽش ريل ڪلاس 43]] ڪار 43185 جو حقيقي زندگي وارو انفوباڪس، جيڪو [[فرسٽ گريٽ ويسٽرن]] طرفان هلائجي ٿو]] '''ڄاڻخانو''' ('''Infobox'''): هڪ ڊجيٽل يا جسماني [[جدول (معلومات)]] هوندو آهي، جيڪو پنهنجي موضوع بابت ڪجهه چونڊيل معلومات گڏ ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي، جهڙوڪ هڪ [[دستاويز]]. اهو هڪ [[ساخت يافته دستاويز]] هوندو آهي جنهن ۾ [[خاصيت–قدر جوڙو]] شامل هوندا آهن،{{sfn|Baeza-Yates|King|2009|p=31}} ۽ [[وڪيپيڊيا]] ۾ اهو ڪنهن [[مضمون (اشاعت)]] جي موضوع بابت معلومات جو خلاصو پيش ڪندو آهي.{{sfn|Liyang|2011|p=385}} هن طريقي سان، اهي ڪجهه لحاظ کان ڊيٽا جي [[ٽيبل (معلومات)]] سان مشابهت رکن ٿا. جڏهن اهو وڏي دستاويز اندر پيش ڪيو وڃي ٿو جنهن جو اهو خلاصو هوندو آهي، تڏهن انفوباڪس اڪثر ڪري [[پاسي وارو خانو (اشاعت)|پاسي واري خاني]] جي صورت ۾ ڏيکاريو ويندو آهي. هڪ ڄاڻخاني کي ڪنهن ٻئي دستاويز ۾ شامل ڪرڻ لاءِ ان کي [[ٽرانسڪليوشن]] ذريعي انهي دستاويز ۾ شامل ڪيو ويندو آهي ۽ انفوباڪس سان لاڳاپيل ڪجهه يا سڀئي خاصيت–قدر جوڙا بيان ڪيا ويندا آهن، جنهن کي [[پيرا ميٽرائيزيشن]] چيو ويندو آهي. ==وڪيپيڊيا== هڪ ڄاڻخانو (انفوباڪس) [[وڪيپيڊيا]] ۾ ڪنهن مضمون جي معلومات جو خلاصو پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو.{{sfn|بروٽن|2008|p=357}} اهي ساڳين قسمن جي مضمونن ۾ استعمال ڪيا ويندا آهن ته جيئن هڪ گڏيل فارميٽ استعمال ڪندي پيشڪش ۾ هڪجهڙائي برقرار رهي.{{sfn|بروٽن|2008|p=17}}{{sfn|ليانگ|2011|p=385}} شروعاتي طور تي، ڄاڻخانا (۽ عام طور سانچا) [[صفحي جي ترتيب]] جي مقصد لاءِ استعمال ڪيا ويندا هئا.{{sfn|ليانگ|2011|p=385}} هڪ ڄاڻخانو ڪنهن مضمون ۾ شامل (ٽرانسڪلوڊ) ڪري سگهجي ٿو، جنهن لاءِ ان جي ڪجهه يا سڀني پيرا ميٽرن جي [[قدر (ڪمپيوٽر سائنس)]] مقرر ڪئي ويندي آهي.{{sfn|بروٽن|2008|p=18}} استعمال ڪيل پيرا ميٽر جو نالو لازمي طور تي اهو ئي هجڻ گهرجي جيڪو ڄاڻخاني جي سانچي ۾ ڏنل هجي، پر ان سان ڪنهن به قدر کي لاڳو ڪري سگهجي ٿو.{{sfn|بروٽن|2008|p=18}} پيرا ميٽر جو نالو ۽ قدر [[برابر نشان]] (=) سان الڳ ڪيا ويندا آهن.{{sfn|بروٽن|2008|p=18}} پيرا ميٽر جو نالو مضمون جي موضوع جي هڪ صفت طور سمجهيو وڃي ٿو.{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=30}} <!-- this table is used for examples in the text; please update the text when changing contents in the table --> {|class="wikitable" |- | style="vertical-align: top;" | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox prepared food | name = | image = | image_size = | caption = | alternate_name = | country = | region = | creator = | course = | type = | served = | main_ingredient = | variations = | calories = | other = }} </syntaxhighlight> | style="vertical-align: top;" | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox prepared food | name = Crostata | image = Crostata limone e zenzero 3.jpg | image_size = | caption = Crostata with lemon ginger filling | alternate_name = | country = [[اٽلي]] | region = [[لومبارديا]] | creator = | course = [[مٺاڻ]] | type = [[ٽارٽ]] | served = | main_ingredient = Pastry crust, [[جام]] or [[ريڪوٽا]], fruit | variations = ''Crostata di frutta'', ''crostata di ricotta'', many other sweet or savoury variations | calories = | other = }} </syntaxhighlight> |- | style="vertical-align: top;" | هي ڄاڻخانو وڪيپيڊيا جي کاڌي سان لاڳاپيل مضمونن ۾ استعمال ٿيندو آهي، جتي ان جي پيرا ميٽرن لاءِ ڪي به قدر مقرر نه ڪيا ويا آهن. | style="vertical-align: top;" | ساڳيو ڄاڻخانو جيئن مضمون ''[[ڪروسٽاتا]]'' ۾ استعمال ڪيو ويو آهي. قدر برابر نشان (=) جي ساڄي پاسي لکيا ويندا آهن، ۽ پيرا ميٽرن جا نالا ساڳيا هوندا آهن جيئن ڄاڻخاني جي سانچي جي وضاحت ۾ ڏنل آهن. قدر وڪي مارڪ اپ ۾ هوندا آهن. |} [[File:Crostata infobox, February 2018.png|thumb|right|وڪيپيڊيا جي مضمون ''[[ڪروسٽاتا]]'' جو ڄاڻخانو جيڪو ويب برائوزر انجڻ ذريعي ڊيسڪ ٽاپ ڪمپيوٽر تي ڏيکاريو ويو آهي]] وڪيپيڊيا ۾، هڪ ڄاڻخانو مضمون ۾ شامل ڪيو ويندو آهي جڏهن ان جو نالو ۽ خاصيت–قدر جوڙا ٻٽي [[ڪنگري بریکٽ]]ن اندر لکيا ويندا آهن. [[ميڊياوڪي]] سافٽويئر پوءِ دستاويز کي پروسيس ڪري ٿو، جنهن ۾ ڄاڻخانو ۽ ٻيا سانچا [[پارسنگ]] جي عمل مان گذرندا آهن. اهو هڪ [[ويب سانچو نظام]] آهي جيڪو هڪ [[ويب دستاويز]] ۽ [[اسٽائيل شيٽ]] تيار ڪري ٿو جيڪا دستاويز جي ڏيک لاءِ استعمال ٿيندي آهي. ان سان ڄاڻخاني جي ڊيزائن کي ان جي مواد کان الڳ رکڻ ممڪن ٿئي ٿو{{sfn|ليانگ|2011|p=385}} يعني سانچي جي ڊيزائن کي اپڊيٽ ڪري سگهجي ٿو بغير ان ۾ موجود معلومات کي تبديل ڪرڻ جي، ۽ نئين ڊيزائن پاڻمرادو انهن سڀني مضمونن ۾ ظاهر ٿيندي جيڪي اهو ڄاڻخانو استعمال ڪن ٿا.{{sfn|بروٽن|2008|p=17}} عام طور تي ڄاڻخانا ڊيسڪ ٽاپ ڏيک ۾ مضمون جي مٿئين ساڄي ڪنڊ ۾ ظاهر ٿيندا آهن،{{sfn|بروٽن|2008|p=357}} جڏهن ته موبائل ڏيک ۾ مٿئين حصي ۾. ڄاڻخاني جي جڳهه [[وڪي متن]] ۾ رکڻ [[ويب رسائي]] لاءِ اهم آهي.{{sfn|بروٽن|2008|p=234}} هڪ بهترين طريقو اهو آهي ته انهن کي ابهام دور ڪندڙ سانچن ۽ سار سنڀال سانچن کان پوءِ، پر ٻين سڀني [[مواد]] کان اڳ رکيو وڃي.{{sfn|بروٽن|2008|p=235}} [[ريڪارڊو بيزا-ييٽس]] ۽ ڪنگ موجب، ڪجهه ايڊيٽرن کي ڄاڻخانا جهڙا سانچا پيچيده لڳن ٿا، ڇاڪاڻ ته سانچو ڪنهن خاصيت يا وسيلن بابت متن لڪائي سگهي ٿو جيڪو ايڊيٽر تبديل ڪرڻ چاهي ٿو؛ اهو مسئلو وڌيڪ وڌي وڃي ٿو جڏهن سانچا ٻين سانچن اندر شامل هجن.{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=345}} آگسٽ 2009 تائين، انگريزي وڪيپيڊيا لڳ ڀڳ {{formatnum:3000}} ڄاڻخانا سانچا استعمال ڪندي هئي، جيڪي گڏيل طور تي {{formatnum:20000}} کان وڌيڪ خاصيتون استعمال ڪندا هئا.{{sfn|لانگه|بوهم|ناؤمان|2010|page=7}} بعد ۾ انهن مان ڪيترن کي ضم ڪيو ويو ته جيئن ورجاءُ گهٽجي. جون 2013 تائين، والدين [[سانچو:انفوباڪس|انفوباڪس سانچي]] جا گهٽ ۾ گهٽ {{formatnum:1345446}} استعمال موجود هئا.<ref name="Jarry">{{cite web|url=http://toolserver.org/~jarry/templatecount/index.php?lang=en&name=Infobox&namespace=10|title=Template transclusion count|date=7 June 2013|access-date=7 June 2013}}</ref> ڄاڻخاني جو نالو عام طور تي "انفوباڪس [قسم]" هوندو آهي؛ پر گهڻو استعمال ٿيندڙ ڄاڻخانن کي ننڍا نالا به ڏنا ويندا آهن، جهڙوڪ "ٽيڪسو باڪس" ٽيڪسانومي لاءِ.{{sfn|بروٽن|2008|p=235}} ===مشين لرننگ=== 2008 ۾ تقريباً 44.2٪ وڪيپيڊيا مضمونن ۾ ڄاڻخانو موجود هو،{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=28}} ۽ 2010 ۾ لڳ ڀڳ 33٪.{{sfn|لانگه|بوهم|ناؤمان|2010|page=5}} خودڪار [[سيمانٽڪ ڊيٽا ماڊل]] مان معلومات ڪڍڻ لاءِ [[مشين لرننگ]] الگورٿم استعمال ڪيا ويندا آهن ته جيئن "مشين سان پروسيس ٿيڻ لائق معلومات نسبتاً گهٽ پيچيدگي سان حاصل ڪئي وڃي".{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=31}} مشين لرننگ مان حاصل ڪيل ڄاڻ مضمون کي بهتر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي، مثال طور خودڪار سافٽويئر ايڊيٽرن کي ڄاڻخاني ۾ ڊيٽا شامل ڪرڻ لاءِ تجويزون ڏئي سگهي ٿو.{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=28}} [[ڊي بي پيڊيا]] ڄاڻخانن مان ڪڍيل [[جوڙيل ڊيٽا]] استعمال ڪري ٿي ته جيئن [[سيمانٽڪ ويب]] لاءِ ڊيٽا جو ذخيرو تيار ڪري سگهجي؛ هن کي ٽم برنرز-لي "جوڙيل ڊيٽا منصوبي جو هڪ مشهور حصو" قرار ڏنو آهي.{{sfn|ملر|2008}} مشيني ڪڍڻ هڪ ٽرپل ٺاهيندو آهي جنهن ۾ موضوع، لاڳاپو، ۽ شيءِ شامل هوندي آهي.{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=31}} ڄاڻخاني جي هر خاصيت–قدر جوڙو هڪ آر ڊي ايف بيان ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي.{{sfn|ليانگ|2011|p=387}} مثال طور، ٽرپل ("ڪروسٽاتا"، قسم، "ٽارٽ") ظاهر ڪري ٿو ته [[ڪروسٽاتا]] [[ٽارٽ]] جو هڪ قسم آهي. مضمون جو موضوع موضوع طور، پيرا ميٽر جو نالو لاڳاپي طور، ۽ پيرا ميٽر جي قدر شيءِ طور استعمال ٿيندي آهي.{{sfn|ليانگ|2011|p=387}}{{sfn|بيزا-ييٽس|ڪنگ|2009|p=31}} ==ميٽا ڊيٽا== [[File:Link to infobox article posted into teams.png|alt=هن مضمون جي لنڪ مائڪروسوفٽ ٽيموغ ۾ پوسٽ ٿيڻ جو اسڪرين شاٽ|thumb|هن مضمون جي لنڪ مائڪروسوفٽ ٽيمز ۾ پوسٽ ٿيڻ، جتي ايپليڪيشن ڄاڻخاني جي ميٽا ڊيٽا استعمال ڪندي لنڪ کي وڌيڪ مڪمل بڻائي ٿي، جنهن ۾ تصوير ۽ خلاصو متن به شامل ڪيو ويندو آهي]] هڪ مضمون جا بنيادي حقيقتون ڄاڻخاني اندر پيش ڪرڻ سان اهي حقيقتون مشين لاءِ آسان طريقي سان پيش ڪيون وڃن ٿيون، جنهن سان اضافي ڪارڪردگي ممڪن ٿئي ٿي. مثال طور جڏهن وڪيپيڊيا جي ڪنهن مضمون جي لنڪ ڪنهن اهڙي پروگرام ۾ پيسٽ ڪئي وڃي جيڪو هن سان هم آهنگ هجي، ته رڳو لنڪ پوسٽ ٿيڻ بدران ٻيون معلومات به ظاهر ٿيندي، جهڙوڪ مضمون جي شروعاتي تصوير ۽ خلاصو متن. == حوالا == {{Reflist|30em}} == استعمال ٿيل ذريعا == {{refbegin|2}} * {{cite book|title=Weaving services and people on the World Wide Web|editor1-last=بيزا-ييٽس|editor1-first=ريڪارڊو|editor2-last=ڪنگ|editor-first2=اروِن|publisher=اسپرنگر|year=2009|isbn=9783642005695|lccn=2009926100}} * {{cite book|title=Wikipedia – The Missing Manual|last=بروٽن|first=جان|editor1-last=باربر|editor1-first=نان|editor2-last=ميئرز|editor2-first=پيٽر|publisher=او رائيلي ميڊيا|date=2008-07-14|isbn=9780596553777}} * {{cite book|title=Advancing geoinformation science for a changing world|series=Lecture Notes in Geoinformation and Cartography|volume=1|editor1-last=گيرٽمين|editor1-first=اسٽين|editor2-last=رينهارٽ|editor2-first=وولف گانگ|editor3-last=ٽوپن|editor3-first=فريڊ|publisher=اسپرنگر|year=2011|isbn=9783642197888}} * {{cite book |url=http://opus.kobv.de/ubp/volltexte/2010/4571/|title=Extracting Structured Information from Wikipedia Articles to Populate Infoboxes|last1=لانگه|first1=ڊسٽن|last2=بوهم|first2=ڪرسٽوف|last3=ناؤمان|first3=فيلڪس|publisher=Universitätsverlag Potsdam|year=2010|isbn=9783869560816}} * {{cite book|title=A Developer's Guide to the Semantic Web|last=ليانگ|first=ليانگ|publisher=اسپرنگر|year=2011|isbn=9783642159695}} * {{cite web |url=http://talis-podcasts.s3.amazonaws.com/twt20080207_TimBL.html |title=Sir Tim Berners-Lee Talks with Talis about the Semantic Web |last=ملر |first=پال |publisher=Talis Group |date=2008-02-07 }} * {{cite book|title=Knowledge-based Software Engineering|editor1-last=ويروو|editor1-first=ماريا|editor2-last=ماتسورا|editor2-first=سايڪو|publisher=IOS Press|year=2012|isbn=9781614990932}} {{refend}} == وڌيڪ پڙهڻ == * {{cite book|last1=ڪرن|first1=ڪمار|last2=سنتوش|first2=جي ايس ڪي|last3=ورما|first3=واسوديوا|title=Multidisciplinary Information Retrieval|publisher=اسپرنگر|year=2011}} * {{cite book|title=The Semantic Web Conference Proceedings|editor1-last=انوتريا|editor2-last=ڊومينگ|publisher=اسپرنگر|year=2008}} * {{cite book|last1=وو|first1=في|last2=هوفمان|first2=رالف|last3=ويلڊ|first3=ڊينئل|title=Information extraction from Wikipedia|publisher=Association for Computing Machinery|year=2008}} [[زمرو:سيمينٽڪ ويب]] [[زمرو:وڪيپيڊيا]] 8v4c46w0fxs557so6zcrpekw4ph4mv0 0 94307 369046 368360 2026-04-01T06:20:47Z مھتاب احمد سنڌي 4990 /* حوالا */ 369046 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = پبلڪ اسڪول سکر | native_name = Public School Sukkur | image = | caption = پبلڪ اسڪول سکر جي مکيه عمارت | motto = Service Above Self | established = 1975ع | type = پبلڪ (سرڪاري مدد سان هلندڙ) | management = [[سکر آءِ بي اي يونيورسٽي]] (SIBAU) | principal = | city = [[سکر]] | province = [[سنڌ]] | country = [[پاڪستان]] | coordinates = | classification = پرائمري کان انٽرميڊيٽ | affiliation = آغا خان تعليمي بورڊ | website = {{URL|https://pss.edu.pk/}} }} '''پبلڪ اسڪول سکر''' (انگريزي: Public School Sukkur) سنڌ جي تاريخي شھر [[سکر]] ۾ واقع هڪ معتبر ۽ پراڻو تعليمي ادارو آهي. هي ادارو نہ صرف سکر پر سڄي اتر سنڌ جي شاگردن لاءِ معياري تعليم جو هڪ اهم مرڪز رهيو آهي. == تاريخي پسمنظر == پبلڪ اسڪول سکر جو بنياد '''1975ع''' ۾ رکيو ويو. هن اسڪول جي قيام جو مقصد سنڌ جي ٻهراڙي ۽ شهري علائقن جي شاگردن کي اهڙي تعليم فراهم ڪرڻ هو جيڪا کين ملڪ جي بھترين ڪيڊٽ ڪاليجن ۽ يونيورسٽين جي مقابلي لاءِ تيار ڪري سگهي. شروعات ۾ هي اسڪول هڪ بورڊ آف گورنرز جي نگراني ۾ ڪم ڪندو هو. == انتظاميا ۽ آئي بي اي سکر == هن اداري جي تاريخ ۾ هڪ اهم موڙ تڏهن آيو جڏهن '''2011ع''' ۾ سنڌ حڪومت هن اسڪول جي انتظاميا [[سکر آءِ بي اي يونيورسٽي]] (SIBAU) جي حوالي ڪئي. ان کان پوءِ اسڪول جي تعليمي معيار، عمارتن جي مرمت ۽ نظم و ضبط ۾ وڏي تبديلي آئي ۽ هي هڪ جديد تعليمي اداري طور اڀريو. == تعليمي پروگرام ۽ سهولتون == پبلڪ اسڪول سکر ۾ پرائمري کان وٺي هائر سيڪنڊري (انٽرميڊيٽ) تائين تعليم ڏني وڃي ٿي. هتي موجود ڪجهه اهم سهولتون هي آهن: * '''سائنس ليبارٽريون:''' فزڪس، ڪيمسٽري ۽ بائيو جي جديد ليبارٽريون. * '''آءِ ٽي ليب:''' ڪمپيوٽر جي تعليم لاءِ جديد ليبارٽري. * '''لائبريري:''' هزارين ڪتابن تي مشتمل وسيع لائبريري. * '''هاسٽل:''' پري وارن علائقن کان ايندڙ شاگردن لاءِ رهائشي سھولت. * '''راندين جا ميدان:''' ڪرڪيٽ، فٽبال ۽ هاڪي لاءِ وڏا ميدان. == اهميت ۽ ڪردار == هن اسڪول مان پڙهي نڪتل هزارين شاگرد اڄ پاڪستان توڙي پرڏيھ ۾ اعليٰ عھدن تي فائز آهن، جن ۾ ڊاڪٽر، انجنيئر، بيوروڪريٽس ۽ سياستدان شامل آهن. هي ادارو سنڌ ۾ تعليم جي واڌاري لاءِ هڪ سنگ ميل جي حيثيت رکي ٿو. == وڌيڪ ڏسو == * [[سکر آءِ بي اي يونيورسٽي]] * [[سکر]] == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:سکر جا تعليمي ادارا]] [[زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا]] [[زمرو:سکر جا اسڪول]] [[زمرو:1975ع ۾ قائم ٿيل تعليمي ادارا]] ab59t5hddye9ibvb20cdvnwr82ofl3p 0 94365 368940 368751 2026-03-31T19:07:11Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 368940 wikitext text/x-wiki {{ڄاڻخانو ڪتاب|name=جمهوريه<br> Republic|author=[[Plato]]|language=[[Ancient Greek]]|country=[[Ancient Greece]]|published=c. 375 BC|title_orig={{lang|grc-Grek|Πολιτεία|italic=no}}|image=Politeia beginning. Codex Parisinus graecus 1807.jpg|image_size=200px|caption=Title page of the oldest complete manuscript: Paris, Bibliothèque Nationale, Gr. 1807 (late 9th century)|subject={{Unbulleted list|[[Political philosophy]] | [[Ethics]]}}}}'''''جمهوريه''''' ( قديم يوناني: ، پوليٽيا، جمهوريه، {{langx|grc|Πολιτεία|translit=[[Politeia]]}}؛ {{Langx|la|De Republica}}) هڪ [[سقراطي مڪالمو|سقراطي ڊائلاگ]] آهي، جيڪو،[[نياءُ|انصاف]] ({{لپي مٽ لکت|grc|dikaiosúnē}}، <small>ڊيڪايوسيونئ</small>)، انصاف پسند [[شھر رياست|شهري رياست]] جي ترتيب ۽ ڪردار ۽ انصاف پسند انسان بابت <small>375</small> ق.م. جي لڳ ڀڳ، [[افلاطون]] پاران لکيو ويو هو. اهو افلاطون جو سڀ کان وڌيڪ مشهور ڪم آهي ۽ [[فلسفو|فلسفي]] ۽ ذهني ۽ تاريخي طور تي، سياسي نظريي جي دنيا جي سڀ کان وڌيڪ بااثر ڪمن مان هڪ آهي. <ref>National Public Radio (8 August 2007). [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12594668 Plato's 'Republic' Still Influential, Author Says] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210919154344/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12594668 |date=19 September 2021 }}. Talk of the Nation.</ref> <ref>[http://www.allphilosophers.com/ Plato: The Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260209205209/http://allphilosophers.com/ |date=9 February 2026 }}. Plato: His Philosophy and his life, allphilosophers.com</ref> گفتگو ۾، [[سقراط]] مختلف اٿينس وارن ۽ پرڏيهين سان انصاف جي معنيٰ تي بحث ڪري ٿو ۽ اها ته ڇا انصاف پسند ماڻهو ظالم ماڻهو کان وڌيڪ خوش آهن؟ هو موجوده حڪومتن جي نوعيت تي غور ڪري ٿو ۽ پوءِ مقابلي ۾ فرضي شهرن جو هڪ سلسلو پيش ڪري ٿو، جيڪو ڪيليپولس ( {{ٻولي|grc|Καλλίπολις}})، هڪ [[يوٽوپيا|يوٽوپيائي]] شهري رياست جنهن تي فلسفي بادشاهن جي هڪ طبقي جي حڪومت هئي، ۾ ختم ٿئي ٿو. هو عمر وڌڻ، [[محبت|پيار]]، شڪلن جي نظريي، [[جان|روح]] جي لافانييت ۽ [[سماج]] ۾ فلسفي ۽ [[شاعري]] جي ڪردار تي پڻ بحث ڪري ٿو. <ref>{{Cite book|last=Baird|first=Forrest E.|author2=Walter Kaufmann|title=From Plato to Derrida|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2008|location=Upper Saddle River, New Jersey|isbn=978-0-13-158591-1}}</ref> ڳالهه ٻولهه جو ماحول پيلوپونيسيائي جنگ جي وقت جو لڳي ٿو. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:افلاطون]] [[زمرو:انصاف]] [[زمرو:يوناني ادب]] [[زمرو:مشهور ڪتابون]] [[زمرو:جمهوريه (افلاطون)]] [[زمرو:رياست جو نظريو]] [[زمرو:سياسي فلسفا]] [[زمرو:فلسفي جون ڪتابون]] 1qis9m1d5gvoksw7brjpwmcmgfdyc9t 14 94420 368842 2026-03-31T12:05:33Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:جنگي شاعري]] [[زمرو:شاعري جون ڪتابون]] 368842 wikitext text/x-wiki [[زمرو:جنگي شاعري]] [[زمرو:شاعري جون ڪتابون]] ia0wt5m8eyfflw5nptzk888wqqvz8pw 14 94421 368843 2026-03-31T12:06:10Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:شاعري]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ صنف]] 368843 wikitext text/x-wiki [[زمرو:شاعري]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ صنف]] pzsff4zspdetqug7keuz2yc5auvb8gl 3 94422 368850 2026-03-31T12:42:30Z KaleemBot 10779 ڀليڪار! 368850 wikitext text/x-wiki {{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}} <div style="padding:5px;font-size:medium"><center style="word-spacing:1ex">[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] </center></div> {| bgcolor="#ADDFAD" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;" |<span style="font-family:MB Lateefi;float:left">'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''</span> <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> [[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]] <center><big>'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''</big></center>'' '''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.<br> * وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع ۾ عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.<br /> * ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.''' * صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''. <Font - size=4> '''اصول ۽ قاعدا''' </Font - size> <Font - size=3> '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' </Font - size><br> ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا. * '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''': ** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''. ** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&#126;&#126;&#126;&#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''. ** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''. <Font - size=3> '''تعاون''' </Font - size> * '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''. <inputbox>type=search</inputbox> * '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''. <inputbox>type=create</inputbox> * '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.</center> |} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 12:42, 31 مارچ 2026 ( يو.ٽي.سي) ekoqflltpz5zia8e05xvwis3asog2mx 14 94423 368860 2026-03-31T12:56:48Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:سنڌي اديب]] [[زمرو:سندي بولي ۾ ترجمو ڪندڙ]] 368860 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سنڌي اديب]] [[زمرو:سندي بولي ۾ ترجمو ڪندڙ]] 2stq1qpr0kblnt2dt8fv22wdhdzznoh 14 94424 368861 2026-03-31T12:57:10Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:سنڌي ٻولي]] [[زمرو:سنڌي مصنف]] 368861 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سنڌي ٻولي]] [[زمرو:سنڌي مصنف]] 7f3gr948y9tjnlzz0t1xj24cpmm6jal 14 94425 368868 2026-03-31T13:10:23Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتاب]] کي [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتابون]] ڏانھن چوريو 368868 wikitext text/x-wiki {{واپس منتقل زمرو|زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ڪتابون}} 48hsn75gtfodjhstjhslsrcav8fhsg9 14 94426 368870 2026-03-31T13:18:29Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ناول]] [[زمرو:سنڌي ادب]] 368870 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ناول]] [[زمرو:سنڌي ادب]] ia14coc96nm9esa1hgbpr9vbjibhzy3 368883 368870 2026-03-31T13:45:15Z Ibne maryam 17680 368883 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سنڌي ناول]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ترجمو]] 3txm3g9udwemif43s09wyn9t4c3ry8y 368884 368883 2026-03-31T13:45:29Z Ibne maryam 17680 368884 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سنڌي ناول]] [[زمرو:سنڌي ٻولي ۾ ترجما]] 3el2rita2fimt9n2as107b85gfc1wy5 14 94427 368876 2026-03-31T13:33:23Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:درسي ڪتابون]] 368876 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:درسي ڪتابون]] b4bq0hdw0luxja0u0yq3xbvhxowsewc 14 94428 368885 2026-03-31T13:46:37Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:سنڌي ادب]] [[زمرو:سنڌي ٻولي]] 368885 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سنڌي ادب]] [[زمرو:سنڌي ٻولي]] msrtv6nlzg5kgd82c3gd83cf48ucujz 10 94429 368906 2026-03-31T18:35:13Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{If dark<!-- -->|{{Switcher<!-- -->|{{{1|[[File:AFZ (9481892377).jpg|100px]]}}}<!-- -->|Show dark mode {{{3|version of file}}}<!-- -->|{{{2|[[File:Flashlight (Wuzur).jpg|100px]]}}}<!-- -->|Show light mode {{{3|version of file}}}<!-- -->}}<!-- -->|{{{2|[[File:Flashlight (Wuzur).jpg|100px]]}}}<!-- -->|tag=div }} <noinclude>{{Doc}}</noinclude> 368906 wikitext text/x-wiki {{If dark<!-- -->|{{Switcher<!-- -->|{{{1|[[File:AFZ (9481892377).jpg|100px]]}}}<!-- -->|Show dark mode {{{3|version of file}}}<!-- -->|{{{2|[[File:Flashlight (Wuzur).jpg|100px]]}}}<!-- -->|Show light mode {{{3|version of file}}}<!-- -->}}<!-- -->|{{{2|[[File:Flashlight (Wuzur).jpg|100px]]}}}<!-- -->|tag=div }} <noinclude>{{Doc}}</noinclude> aln1awu3b71wxnncbhbmayxkn2lfd9l 14 94430 368908 2026-03-31T18:36:12Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ڪتاب]] 368908 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪتاب]] ja578set9dhroz83tg5z9168esso4f0 10 94431 368909 2026-03-31T18:37:04Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{Uses TemplateStyles|Template:If dark/styles.css}} <!-- مهرباني ڪري زمرا صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا) --> هي سانچو اهو معلوم ڪري ٿو ته ڇا اهو ڊارڪ موڊ سان استعمال ٿي رهيو آهي يا نه، ۽ ان مطابق مختلف مواد ڏيکاري ٿو. هي خاص طور تي... 368909 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Uses TemplateStyles|Template:If dark/styles.css}} <!-- مهرباني ڪري زمرا صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا) --> هي سانچو اهو معلوم ڪري ٿو ته ڇا اهو ڊارڪ موڊ سان استعمال ٿي رهيو آهي يا نه، ۽ ان مطابق مختلف مواد ڏيکاري ٿو. هي خاص طور تي لوگو استعمال ڪرڻ وقت مفيد آهي، جتي استعمال ڪندڙ ڊارڪ موڊ لاءِ لوگو جو ٻيو نسخو ڏيکارڻ چاهي سگهي ٿو. == استعمال == <code>&#123;{ڊارڪ موڊ سوئچ|</code>''<code>ڊارڪ موڊ وڪي ٽيڪسٽ</code>''<code>|</code>''<code>لائيٽ موڊ وڪي ٽيڪسٽ</code>''<code>|</code>''<code>ڪيپشن لاءِ لاحقو</code>''<code>}}</code> == مثال == === عام استعمال === <code><nowiki>{{Dark mode switch|[[File:Light logo of YouTube (2015-2017).svg|100px]]|[[File:Dark logo of YouTube (2015-2017).svg|100px]]|logo}}</nowiki></code> {{Dark mode switch|[[File:Light logo of YouTube (2015-2017).svg|100px]]|[[File:Dark logo of YouTube (2015-2017).svg|100px]]|logo}} * [https://en.wikipedia.org/wiki/{{FULLPAGENAMEE}}?vectornightmode=1 ڊارڪ موڊ سان ڏسو] * [https://en.wikipedia.org/wiki/{{FULLPAGENAMEE}}?vectornightmode=0 لائيٽ موڊ سان ڏسو] نوٽ ڪريو ته هلڪي رنگ وارو لوگو ڊارڪ موڊ ۾ استعمال ٿيندو آهي، ۽ ان جي ابتڙ. == هن سانچي کي ڪڏهن استعمال ڪجي == جڏهن سادي تصويرن سان ڪم ڪيو وڃي جيڪي هڪ ئي رنگ تي مشتمل هجن ۽ شفاف پسمنظر هجي، ۽ صرف رنگ ابتڙ ڪرڻ جي ضرورت هجي، ته <code>skin-invert</code> (يا <code>skin-invert-image</code>) ڪلاس استعمال ڪرڻ ڪافي هوندو. مثال طور: <code><nowiki>[[File:Dark logo of YouTube (2015-2017).svg|100px|logo|class=skin-invert]]</nowiki></code> اهو هيئن ڏيکاريندو: [[File:Dark logo of YouTube (2015-2017).svg|100px|logo|class=skin-invert]] بغير ڪنهن خاص سانچي جي اضافي بار جي. وڌيڪ معلومات لاءِ ميڊياوڪي ويب سائيٽ تي رات واري موڊ سان مطابقت بابت هدايتون ڏسو. <includeonly>{{sandbox other|| <!-- هن لڪير کان هيٺ زمرا شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪي ڊيٽا تي --> [[زمرو:وڪيپيڊيا جا سانچا جيڪي ڪلائنٽ جي حالت موجب متن تبديل ڪن ٿا]] }}</includeonly> s7wrr30lxu2dpvmajqzlz68iwvx4bkl 368912 368909 2026-03-31T18:38:32Z Intisar Ali 8681 368912 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Uses TemplateStyles|سانچو:If dark/styles.css}} <!-- مهرباني ڪري زمرا صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا) --> هي سانچو اهو معلوم ڪري ٿو ته ڇا اهو ڊارڪ موڊ سان استعمال ٿي رهيو آهي يا نه، ۽ ان مطابق مختلف مواد ڏيکاري ٿو. هي خاص طور تي لوگو استعمال ڪرڻ وقت مفيد آهي، جتي استعمال ڪندڙ ڊارڪ موڊ لاءِ لوگو جو ٻيو نسخو ڏيکارڻ چاهي سگهي ٿو. == استعمال == <code>&#123;{ڊارڪ موڊ سوئچ|</code>''<code>ڊارڪ موڊ وڪي ٽيڪسٽ</code>''<code>|</code>''<code>لائيٽ موڊ وڪي ٽيڪسٽ</code>''<code>|</code>''<code>ڪيپشن لاءِ لاحقو</code>''<code>}}</code> == مثال == === عام استعمال === <code><nowiki>{{Dark mode switch|[[File:Light logo of YouTube (2015-2017).svg|100px]]|[[File:Dark logo of YouTube (2015-2017).svg|100px]]|logo}}</nowiki></code> {{Dark mode switch|[[File:Light logo of YouTube (2015-2017).svg|100px]]|[[File:Dark logo of YouTube (2015-2017).svg|100px]]|logo}} * [https://en.wikipedia.org/wiki/{{FULLPAGENAMEE}}?vectornightmode=1 ڊارڪ موڊ سان ڏسو] * [https://en.wikipedia.org/wiki/{{FULLPAGENAMEE}}?vectornightmode=0 لائيٽ موڊ سان ڏسو] نوٽ ڪريو ته هلڪي رنگ وارو لوگو ڊارڪ موڊ ۾ استعمال ٿيندو آهي، ۽ ان جي ابتڙ. == هن سانچي کي ڪڏهن استعمال ڪجي == جڏهن سادي تصويرن سان ڪم ڪيو وڃي جيڪي هڪ ئي رنگ تي مشتمل هجن ۽ شفاف پسمنظر هجي، ۽ صرف رنگ ابتڙ ڪرڻ جي ضرورت هجي، ته <code>skin-invert</code> (يا <code>skin-invert-image</code>) ڪلاس استعمال ڪرڻ ڪافي هوندو. مثال طور: <code><nowiki>[[File:Dark logo of YouTube (2015-2017).svg|100px|logo|class=skin-invert]]</nowiki></code> اهو هيئن ڏيکاريندو: [[File:Dark logo of YouTube (2015-2017).svg|100px|logo|class=skin-invert]] بغير ڪنهن خاص سانچي جي اضافي بار جي. وڌيڪ معلومات لاءِ ميڊياوڪي ويب سائيٽ تي رات واري موڊ سان مطابقت بابت هدايتون ڏسو. <includeonly>{{sandbox other|| <!-- هن لڪير کان هيٺ زمرا شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪي ڊيٽا تي --> [[زمرو:وڪيپيڊيا جا سانچا جيڪي ڪلائنٽ جي حالت موجب متن تبديل ڪن ٿا]] }}</includeonly> 2z8hzvf5h14jfme4qj0q58zwr5ojj2h 10 94432 368911 2026-03-31T18:37:47Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: /* {{pp-template}} */ /* this should be the fallback */ .ifdark > .dark { display: none; } .ifdark > .nodark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } html.skin-theme-clientpref-night .ifdark > .nodark { display: none; } html.skin-theme-clientpref-night .ifdark > .dark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } /* dark mode gadget */ html.client-dark-mode .ifdark > .nodark { display: none; } html.client-dark-mode .ifdar... 368911 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ /* this should be the fallback */ .ifdark > .dark { display: none; } .ifdark > .nodark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } html.skin-theme-clientpref-night .ifdark > .nodark { display: none; } html.skin-theme-clientpref-night .ifdark > .dark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } /* dark mode gadget */ html.client-dark-mode .ifdark > .nodark { display: none; } html.client-dark-mode .ifdark > .dark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .ifdark > .nodark { display: none; } html.skin-theme-clientpref-os .ifdark > .dark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } } @media screen and (prefers-color-scheme: light) { html.skin-theme-clientpref-os .ifdark > .dark { display: none; } html.skin-theme-clientpref-os .ifdark > .nodark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } } d4rf0wnuxc8medanq85qe1dybf72e5l 368924 368911 2026-03-31T18:49:15Z Intisar Ali 8681 368924 sanitized-css text/css .ifdark .dark { display: none; } .skin-theme-clientpref-night .ifdark .dark, html.skin-theme-clientpref-night .ifdark .dark { display: inline; } .skin-theme-clientpref-night .ifdark .nodark, html.skin-theme-clientpref-night .ifdark .nodark { display: none; } 450jfsqtt0bu7eu8n6t20godp5a7n6m 368934 368924 2026-03-31T19:03:33Z Intisar Ali 8681 368934 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ /* this should be the fallback */ .ifdark > .dark { display: none; } .ifdark > .nodark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } html.skin-theme-clientpref-night .ifdark > .nodark { display: none; } html.skin-theme-clientpref-night .ifdark > .dark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } /* dark mode gadget */ html.client-dark-mode .ifdark > .nodark { display: none; } html.client-dark-mode .ifdark > .dark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .ifdark > .nodark { display: none; } html.skin-theme-clientpref-os .ifdark > .dark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } } @media screen and (prefers-color-scheme: light) { html.skin-theme-clientpref-os .ifdark > .dark { display: none; } html.skin-theme-clientpref-os .ifdark > .nodark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } } d4rf0wnuxc8medanq85qe1dybf72e5l 10 94433 368914 2026-03-31T18:40:08Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <templatestyles src="If dark/styles.css" /><{{{tag|{{{Tag|span}}}}}} class="ifdark"><{{{tag|{{{Tag|span}}}}}} class="nodark">{{{2|{{{light|<noinclude>Light mode</noinclude>}}}}}}</{{{tag|{{{Tag|span}}}}}}><{{{tag|{{{Tag|span}}}}}} class="dark">{{{1|{{{dark|<noinclude>Dark mode</noinclude>}}}}}}</{{{tag|{{{Tag|span}}}}}}></{{{tag|{{{Tag|span}}}}}}><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 368914 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="If dark/styles.css" /><{{{tag|{{{Tag|span}}}}}} class="ifdark"><{{{tag|{{{Tag|span}}}}}} class="nodark">{{{2|{{{light|<noinclude>Light mode</noinclude>}}}}}}</{{{tag|{{{Tag|span}}}}}}><{{{tag|{{{Tag|span}}}}}} class="dark">{{{1|{{{dark|<noinclude>Dark mode</noinclude>}}}}}}</{{{tag|{{{Tag|span}}}}}}></{{{tag|{{{Tag|span}}}}}}><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 0afr8pm1wf3gbqzacyze9vf4nscw5n3 368918 368914 2026-03-31T18:43:07Z Intisar Ali 8681 368918 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="سانچو:If dark/styles.css" /> <{{{tag|{{{Tag|span}}}}} class="ifdark"> <{{{tag|{{{Tag|span}}}}} class="nodark"> {{{2|{{{light|<noinclude>Light mode</noinclude>}}}}}} </{{{tag|{{{Tag|span}}}}}> <{{{tag|{{{Tag|span}}}}} class="dark"> {{{1|{{{dark|<noinclude>Dark mode</noinclude>}}}}}} </{{{tag|{{{Tag|span}}}}}> </{{{tag|{{{Tag|span}}}}}> <noinclude>{{دستاويزات}}</noinclude> ev9kxpy71et3jzg9evuz9a7pa63aerj 368923 368918 2026-03-31T18:48:40Z Intisar Ali 8681 368923 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="سانچو:If dark/styles.css" /> <{{{tag|{{{Tag|span}}}}} class="ifdark"><{{{tag|{{{Tag|span}}}}} class="nodark">{{{2|{{{light|<noinclude>Light mode</noinclude>}}}}}}</{{{tag|{{{Tag|span}}}}}><{{{tag|{{{Tag|span}}}}} class="dark">{{{1|{{{dark|<noinclude>Dark mode</noinclude>}}}}}}</{{{tag|{{{Tag|span}}}}}></{{{tag|{{{Tag|span}}}}}><noinclude>{{دستاويزات}}</noinclude> arq34ozi5v4txil1snsf8avfk0505r7 368928 368923 2026-03-31T18:51:51Z Intisar Ali 8681 368928 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="سانچو:If dark/styles.css" />{{#tag:{{{tag|{{{Tag|span}}}}}|{{#tag:{{{tag|{{{Tag|span}}}}}|{{{2|{{{light|<noinclude>Light mode</noinclude>}}}}}}|class=nodark}}{{#tag:{{{tag|{{{Tag|span}}}}}|{{{1|{{{dark|<noinclude>Dark mode</noinclude>}}}}}}|class=dark}}|class=ifdark}}<noinclude>{{دستاويزات}}</noinclude> 0tvuc6uucotr1sy2h22jhv8pag2fdkg 368929 368928 2026-03-31T18:52:14Z Intisar Ali 8681 368929 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="سانچو:If dark/styles.css" />{{#tag:{{{tag|{{{Tag|span}}}}}|{{#tag:{{{tag|{{{Tag|span}}}}}|{{{2|{{{light|<noinclude>Light mode</noinclude>}}}}}}|class=nodark}}{{#tag:{{{tag|{{{Tag|span}}}}}|{{{1|{{{dark|<noinclude>Dark mode</noinclude>}}}}}}|class=dark}}|class=ifdark}}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> quokttossid8nk6jq5110cwtyaquhb7 368930 368929 2026-03-31T18:59:43Z Intisar Ali 8681 368930 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="If darkmode/styles.css" /> {{#tag:{{{tag|span}}}| {{#tag:{{{tag|span}}}|{{{2|{{{light|Light mode}}}}}}|class=nodarkmode}} {{#tag:{{{tag|span}}}|{{{1|{{{dark|Dark mode}}}}}}|class=isdarkmode}} |class=ifdarkmode}} <noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 3ov4dymhj82ckpldmfxm59zd3dzlsby 10 94434 368920 2026-03-31T18:46:32Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{Uses TemplateStyles|Template:If dark/styles.css}} <!-- مهرباني ڪري زمرا صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا) --> هي سانچو معلوم ڪري ٿو ته ڇا اهو ڊارڪ موڊ سان استعمال ٿي رهيو آهي يا نه، ۽ ان مطابق مختلف مواد ڏيکاري ٿو. بهرحال هن تي مڪم... 368920 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Uses TemplateStyles|Template:If dark/styles.css}} <!-- مهرباني ڪري زمرا صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪي ڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو وڪيپيڊيا:وڪي ڊيٽا) --> هي سانچو معلوم ڪري ٿو ته ڇا اهو ڊارڪ موڊ سان استعمال ٿي رهيو آهي يا نه، ۽ ان مطابق مختلف مواد ڏيکاري ٿو. بهرحال هن تي مڪمل ڀروسو نه ڪرڻ گهرجي. مثال طور: اهو شايد ڊارڪ موڊ گيجٽ سان ڪم نه ڪري. ان جي بدران توهان CSS جي background-image خاصيت TemplateStyles اندر استعمال ڪري سگهو ٿا، جتي ڊارڪ موڊ ۽ لائيٽ موڊ لاءِ مختلف نسخا استعمال ڪيا وڃن. == سبب == ڪجهه تصويرون ۽ متن اهڙا هوندا آهن جيڪي استعمال ڪندڙ جي چونڊيل موڊ (ڊارڪ يا لائيٽ) مطابق مختلف هجڻ گهرجن. هي سانچو اهو ڪم آسان طريقي سان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو. == استعمال == <code>{{braces|If dark{{!}}''ڊارڪ موڊ لاءِ مواد''{{!}}''لائيٽ موڊ لاءِ مواد''}}</code> عام طور تي {{tag|span}} ٽيگ استعمال ٿيندو آهي ته جيئن ڏنل مواد کي ڍڪيو وڃي. جيڪڏهن ٻيو ٽيگ استعمال ڪرڻو هجي ته {{para|tag}} استعمال ڪري سگهجي ٿو. مثال: : {{para|tag|div}} استعمال ڪري سگهجي ٿو جيڪڏهن مواد ۾ block-level عناصر شامل هجن. == نوٽس == * هي سانچو صرف وڪيپيڊيا جي سرڪاري ڊارڪ ٿيم سان ڪم ڪندو. اهو برائوزر ايڪسٽينشن جهڙوڪ Dark Reader يا ڊارڪ موڊ گيجٽ سان ڪم نه ڪندو، ڇاڪاڻ ته اهو <code>&lt;html&gt;</code> ٽيگ تي موجود <code>.skin-theme-clientpref-night</code> ڪلاس تي دارومدار رکي ٿو. * هي سانچو اصل ۾ لائيٽ ۽ ڊارڪ موڊ وچ ۾ مواد کي تبديل نٿو ڪري؛ اهو ٻنهي کي ظاهر ڪري ٿو ۽ CSS استعمال ڪري مخالف ٿيم جو مواد لڪائي ٿو. == مثال == === عام استعمال === <code><nowiki>{{If dark|توهان ڊارڪ موڊ استعمال ڪري رهيا آهيو!|توهان لائيٽ موڊ استعمال ڪري رهيا آهيو!}}</nowiki></code> نتيجو: {{lightdarkcompare|{{If dark|توهان ڊارڪ موڊ استعمال ڪري رهيا آهيو!|توهان لائيٽ موڊ استعمال ڪري رهيا آهيو!}}}} {{Namespace and pagename-detecting templates|state=collapsed}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- هن لڪير کان هيٺ زمرا شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪي ڊيٽا تي --> [[زمرو:وڪيپيڊيا جا سانچا جيڪي ڪلائنٽ جي حالت موجب متن تبديل ڪن ٿا]] [[زمرو:If-then-else سانچا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا فارميٽنگ سانچا]] }}</includeonly> izzfiaik0tvsc300mlopq2rf1kd6gtd 10 94435 368936 2026-03-31T19:04:16Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: /* {{pp-template}} */ /* this should be the fallback */ .ifdark > .dark { display: none; } .ifdark > .nodark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } html.skin-theme-clientpref-night .ifdark > .nodark { display: none; } html.skin-theme-clientpref-night .ifdark > .dark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } /* dark mode gadget */ html.client-dark-mode .ifdark > .nodark { display: none; } html.client-dark-mode .ifdar... 368936 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ /* this should be the fallback */ .ifdark > .dark { display: none; } .ifdark > .nodark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } html.skin-theme-clientpref-night .ifdark > .nodark { display: none; } html.skin-theme-clientpref-night .ifdark > .dark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } /* dark mode gadget */ html.client-dark-mode .ifdark > .nodark { display: none; } html.client-dark-mode .ifdark > .dark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .ifdark > .nodark { display: none; } html.skin-theme-clientpref-os .ifdark > .dark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } } @media screen and (prefers-color-scheme: light) { html.skin-theme-clientpref-os .ifdark > .dark { display: none; } html.skin-theme-clientpref-os .ifdark > .nodark { display: inherit; /* fallback */ display: initial; } } d4rf0wnuxc8medanq85qe1dybf72e5l 10 94436 368939 2026-03-31T19:06:50Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | releasedate = {{start date and age|{{wikidata|qualifier|P548=Q2804309|Q83|P348|P577}}}} | {{wikidata|property|reference|edit|P548=Q2804309|Q83|P348}} }}</includeonly><noinclude> '''{{MediaWiki version}}''' This template is not transcluded in [[MediaWiki]], [[Comparison of wiki software]] and [[List of content management systems]]. The current MediaWiki stable version is {{MediaWiki version}}, released on {{MediaWiki version|released... 368939 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | releasedate = {{start date and age|{{wikidata|qualifier|P548=Q2804309|Q83|P348|P577}}}} | {{wikidata|property|reference|edit|P548=Q2804309|Q83|P348}} }}</includeonly><noinclude> '''{{MediaWiki version}}''' This template is not transcluded in [[MediaWiki]], [[Comparison of wiki software]] and [[List of content management systems]]. The current MediaWiki stable version is {{MediaWiki version}}, released on {{MediaWiki version|releasedate}}. [[Category:Latest stable software release templates]] </noinclude> r6vspato3luttck5pa0av7euh1cbqjb 368941 368939 2026-03-31T19:07:40Z Intisar Ali 8681 368941 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1}}} | releasedate = {{start date and age|{{wikidata|qualifier|P548=Q2804309|Q83|P348|P577}}}} | {{wikidata|property|reference|edit|P548=Q2804309|Q83|P348}} }}</includeonly><noinclude> '''{{MediaWiki version}}''' هي سانچو [[ميڊياوڪي]]، [[وڪي سافٽويئر جو مقابلو]] ۽ [[مواد مينيجمينٽ سسٽمن جي فهرست]] ۾ شامل نٿو ڪيو وڃي. موجوده ميڊياوڪي جو مستحڪم نسخو {{MediaWiki version}} آهي، جيڪو {{MediaWiki version|releasedate}} تي جاري ٿيو. [[زمرو:سافٽويئر جي تازي مستحڪم رليز جا سانچا]] </noinclude> 3zacsku2pamsp19uzddqinmrjf7w7oz 368944 368941 2026-03-31T19:10:26Z Intisar Ali 8681 368944 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}} | releasedate = 2025-07-02 | 1.44.0 }}</includeonly><noinclude> '''{{MediaWiki version}}''' هي سانچو [[ميڊياوڪي]]، [[وڪي سافٽويئر جو مقابلو]] ۽ [[مواد مينيجمينٽ سسٽمن جي فهرست]] ۾ شامل نٿو ڪيو وڃي. موجوده ميڊياوڪي جو مستحڪم نسخو {{MediaWiki version}} آهي، جيڪو {{MediaWiki version|releasedate}} تي جاري ٿيو. [[زمرو:سافٽويئر جي تازي مستحڪم رليز جا سانچا]] </noinclude> 9m5sh7lokykquedubfawdj6u0hl9ouy 14 94437 368984 2026-03-31T20:03:11Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ جي ڪتابون]] 368984 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ جي ڪتابون]] b0d5fju3gj388byzq3nwgw6x6dgi1zw 368995 368984 2026-03-31T20:14:53Z Ibne maryam 17680 368995 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سنڌ جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ جي ڪتابون]] [[زمرو:تاريخ جون ڪتابون]] imbvaapcr1371ksk8atqncckxklwb1t 14 94438 368985 2026-03-31T20:03:56Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:تاريخ]] [[زمرو:ڪتاب]] 368985 wikitext text/x-wiki [[زمرو:تاريخ]] [[زمرو:ڪتاب]] 3fz86pznmgirb8935d6yooopg4hj5uv 368986 368985 2026-03-31T20:04:55Z Ibne maryam 17680 368986 wikitext text/x-wiki [[زمرو:تاريخ]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ دلچسپي]] r98jwkb66q520vc0i8466m9wg8q7ywq 368996 368986 2026-03-31T20:16:02Z Ibne maryam 17680 368996 wikitext text/x-wiki [[زمرو:تاريخ جون ڪتابون]] go3pevsqerytoec6jqhmhcgz9faqmz6 14 94439 368990 2026-03-31T20:07:42Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[زمرو:سرورق سان عاري ڪتاب]] کي [[زمرو:جاگرافي جون ڪتابون]] ڏانھن چوريو 368990 wikitext text/x-wiki {{واپس منتقل زمرو|زمرو:جاگرافي جون ڪتابون}} 1a2e2w9d3xols8rrxzsr8qglrtf9kuy 14 94440 368993 2026-03-31T20:13:21Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:تاريخ]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ دلچسپي]] 368993 wikitext text/x-wiki [[زمرو:تاريخ]] [[زمرو:ڪتاب بلحاظ دلچسپي]] r98jwkb66q520vc0i8466m9wg8q7ywq 14 94441 369000 2026-03-31T20:21:56Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ادب]] 369000 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ادب]] qt3bowqvfplg4l9rwa8drs6kbcvw4q5 369001 369000 2026-03-31T20:23:10Z Ibne maryam 17680 369001 wikitext text/x-wiki [[زمرو:مزاح]] [[زمرو:ادب بلحاظ صنف]] 6mrj3xhbqjl9n2v7506o9cf4ajxef3y 0 94442 369011 2026-03-31T20:35:12Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[تيز ڪمپني]] کي [[شارپ ڪارپوريشن]] ڏانھن چوريو 369011 wikitext text/x-wiki #چوريو [[شارپ ڪارپوريشن]] ekkconsaxkurrt21cijmis1og8db9xn 14 94443 369016 2026-03-31T21:06:46Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] 369016 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪارپوريشن]] [[زمرو:جاپان جون اليڪٽرانڪس ڪمپنيون]] dtnd1wkm22g3cxclirqecmxw6udk56u 14 94444 369017 2026-03-31T21:07:10Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:جاپان جون ڪمپنيون]] 369017 wikitext text/x-wiki [[زمرو:جاپان جون ڪمپنيون]] il6s4gr0fut26n4q81ufr0238wgjdma 0 94445 369044 2026-04-01T06:13:02Z مھتاب احمد سنڌي 4990 نئون صفحو: {{Infobox school | name = پبلڪ اسڪول حيدرآباد | native_name = Public School Hyderabad | established = 1961ع | location = حيدرآباد، سنڌ، پاڪستان | country = Pakistan | type = پاڪستان | medium_of_language = English, Sindhi, Urdu | campus_size = 100 acres }} '''پبلڪ اسڪول حيدرآباد''' پاڪستان جي نامور تعليمي ادارن مان هڪ آهي، جيڪو 1961ع ۾ حيدرآباد، سنڌ|حيدر... 369044 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = پبلڪ اسڪول حيدرآباد | native_name = Public School Hyderabad | established = 1961ع | location = حيدرآباد، سنڌ، پاڪستان | country = Pakistan | type = پاڪستان | medium_of_language = English, Sindhi, Urdu | campus_size = 100 acres }} '''پبلڪ اسڪول حيدرآباد''' پاڪستان جي نامور تعليمي ادارن مان هڪ آهي، جيڪو 1961ع ۾ [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] شھر قائم ٿيو. شروعاتي دور ۾ هتي شاگردن جو تعداد صرف 150 هو، پر وقت سان گڏوگڏ نصابي، غير نصابي ۽ انتظامي شعبن ۾ ترقي ڪندي، اڄ هي ادارو هزارين شاگردن لاءِ تعليم جو مرڪز بڻجي چڪو آهي. نہ صرف سنڌ ۽ پاڪستان، پر ٻاهرين ملڪن جا شاگرد بہ هتي داخلا حاصل ڪرڻ لاءِ دلچسپي ڏيکارين ٿا.<ref>{{cite web | url = https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D9%BE%D8%A8%D9%84%DA%AA%20%D8%A7%D8%B3%DA%AA%D9%88%D9%84%20%D8%AD%D9%8A%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF | title = پبلڪ اسڪول حيدرآباد | website = سنڌيانا انسائيڪلوپيڊيا | language = sd }}</ref> == ڪيمپس ۽ سھولتون == پبلڪ اسڪول لڳ ڀڳ 100 ايڪڙن کان وڌيڪ ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جيڪا سرسبز لانن ۽ گلن جي باغن سان سينگاريل آهي. اسڪول جي عمارت شاندار آهي ۽ هتي راندين لاءِ وسيع ميدان موجود آهن. اسڪول ۾ هيٺيون سهولتون موجود آهن: * جونيئر ۽ سينيئر سيڪشن جون عمارتون * شاگردن لاءِ هاسٽل * استادن ۽ عملي لاءِ رهائشي ڪالونيون * مسجد * ڊسپينسري * لائبرري * ڪينٽين هاسٽل ۾ رهندڙ شاگردن لاءِ تعليم، خوراڪ، صحت ۽ نگراني جا مناسب انتظام ڪيل آهن. == تعليمي نظام == هي ادارو بنيادي طور انگريزي ميڊيم اسڪول آهي، پر ٻھراڙيءَ جي شاگردن کي سھولت ڏيڻ لاءِ سنڌي ۽ اردو ميڊيم مان پنجون درجو پاس شاگردن کي به داخلا ڏني وڃي ٿي. انهن شاگردن کي خاص تربيت ڏئي هڪ سال اندر انگريزي ميڊيم جي سطح تائين آندو وڃي ٿو. == غير نصابي سرگرميون == پبلڪ اسڪول جا شاگرد غير نصابي سرگرمين ۾ پڻ نمايان ڪارڪردگي ڏيکارين ٿا. شاگردن وقت بوقت ثانوي ۽ اعليٰ ثانوي امتحانن ۾ پوزيشنون حاصل ڪيون آهن. جپان ۾ ٿيندڙ تصويرن جي بين الاقوامي مقابلي ۾ پاڪستان کي حاصل ٿيل ٽن سپريم گولڊ ميڊلن مان هڪ پبلڪ اسڪول جي شاگرد ''حماد هاشمي'' حاصل ڪيو. ان کان علاوه شاگردن ڪيترائي گولڊ، سلور ۽ برونز ميڊل پڻ حاصل ڪيا آهن. اسڪول جا شاگرد مختلف مقابلن ۾ بہ حصو وٺندا رهيا آهن، جن ۾: * ملي نغمن جا مقابلا * ميراٿن ريس * پوسٽر مقابلا * انٽر اسڪول اسپورٽس ٽورنامينٽ * انٽر ڊويزنل ائٿليٽڪ چيمپين شپ انهن مقابلن ۾ اسڪول هميشہ نمايان ڪاميابيون حاصل ڪندو رهيو آهي. == انتظام == هي اسڪول گورننگ بورڊ جي ماتحت هلندو آهي. وقت بوقت ڪيترائي نامور تعليمي ماهر هن اداري جا پرنسپال رهيا آهن، جن ۾: * جمال رند * پروفيسر محمد اسحاق ابڙو موجوده دور ۾ حميد سنڌي بورڊ جو چيئرمين آهي، جيڪو اڳ اسڪول جو پرنسپال پڻ رهي چڪو آهي. == حوالا == {{حوالا}} [[زمرو:حيدرآباد جا تعليمي ادارا]] [[زمرو:سنڌ جا اسڪول]] [[زمرو:1961ع ۾ قائم ٿيل ادارا]] k0x74cjxded7cepaun0fti25inid9lh 0 94446 369047 2026-04-01T06:40:14Z مھتاب احمد سنڌي 4990 نئون صفحو: {{Infobox school | name = جامعہ دارالعلوم سکر | native_name = Jamia Darul Uloom Sukkur | image = | caption = | established = | type = اسلامي درسگاھ | affiliation = وفاق المدارس العربیہ پاڪستان | city = [[سکر]] | province = [[سنڌ]] | country = [[پاڪستان]] | coordinates = {{coord|27.7125|68.8583|display=inline,title}} | religion... 369047 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = جامعہ دارالعلوم سکر | native_name = Jamia Darul Uloom Sukkur | image = | caption = | established = | type = اسلامي درسگاھ | affiliation = وفاق المدارس العربیہ پاڪستان | city = [[سکر]] | province = [[سنڌ]] | country = [[پاڪستان]] | coordinates = {{coord|27.7125|68.8583|display=inline,title}} | religion = [[اسلام]] }} '''جامعہ دارالعلوم سکر'''، سنڌ جي شهر سکر ۾ واقع هڪ قديم ۽ مشهور اسلامي تعليمي ادارو آهي. هي ادارو سنڌ ۾ اسلامي تعليمات جي فروغ، تفسير، حديث ۽ فقہ جي تعليم ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيو آهي. == تعليمي شعبا == جامعہ دارالعلوم سکر ۾ شاگردن کي ابتدائي اسلامي تعليم کان وٺي درسِ نظامي (عالم ڪورس) تائين تعليم ڏني وڃي ٿي. هتي موجود اهم شعبن ۾ شامل آهن: * تحفيظ القرآن (قرآن مجيد حفظ ڪرڻ جو شعبو) * تجويد ۽ قرائت * شعبو عربي (درسِ نظامي) * افتاءِ (فتويٰ نويسيءَ جو شعبو) == لوڪيشن == هي ادارو سکر شھر جي سوسائٽي واري علائقي ۾ واقع آهي ۽ مقامي سطح تي مذهبي توڙي تعليمي سرگرمين جو مرڪز رهيو آهي. گوگل ميپس جي ڊيٽا موجب هي سکر جي اهم مذهبي مقام طور سڃاتو وڃي ٿو. == الحاق == جامعہ دارالعلوم سکر جو الحاق '''وفاق المدارس العربیہ پاڪستان''' سان ٿيل آهي، جيڪا پاڪستان ۾ ديني مدارس جي سڀ کان وڏي تنظيم آهي. هتان جا فارغ التحصيل شاگرد ملڪ جي مختلف حصن ۾ مذهبي ۽ سماجي خدمتون سرانجام ڏئي رهيا آهن. == حوالا == {{حوالا}} [[Category:سکر جا تعليمي ادارا]] [[Category:سنڌ جا مدرسا]] [[Category:سکر جون مسجدون]] [[Category:پاڪستان ۾ اسلامي تعليمي ادارا]] 0sctubgc8nu6bpkyl1gjjs6p9hz7kue 369048 369047 2026-04-01T06:50:59Z مھتاب احمد سنڌي 4990 369048 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = جامعہ دارالعلوم سکر | native_name = Jamia Darul Uloom Sukkur | image = | caption = | established = | type = اسلامي درسگاھ | affiliation = وفاق المدارس العربیہ پاڪستان | city = [[سکر]] | province = [[سنڌ]] | country = [[پاڪستان]] | coordinates = {{coord|27.71261|68.85823|display=inline,title}} | religion = [[اسلام]] }} '''جامعہ دارالعلوم سکر'''، سنڌ جي شهر سکر ۾ واقع هڪ قديم ۽ مشهور اسلامي تعليمي ادارو آهي. هي ادارو سنڌ ۾ اسلامي تعليمات جي فروغ، تفسير، حديث ۽ فقہ جي تعليم ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيو آهي. == تعليمي شعبا == جامعہ دارالعلوم سکر ۾ شاگردن کي ابتدائي اسلامي تعليم کان وٺي درسِ نظامي (عالم ڪورس) تائين تعليم ڏني وڃي ٿي. هتي موجود اهم شعبن ۾ شامل آهن: * تحفيظ القرآن (قرآن مجيد حفظ ڪرڻ جو شعبو) * تجويد ۽ قرائت * شعبو عربي (درسِ نظامي) * افتاءِ (فتويٰ نويسيءَ جو شعبو) == لوڪيشن == هي ادارو سکر شھر جي سوسائٽي واري علائقي ۾ واقع آهي ۽ مقامي سطح تي مذهبي توڙي تعليمي سرگرمين جو مرڪز رهيو آهي. گوگل ميپس جي ڊيٽا موجب هي سکر جي اهم مذهبي مقام طور سڃاتو وڃي ٿو. == الحاق == جامعہ دارالعلوم سکر جو الحاق '''وفاق المدارس العربیہ پاڪستان''' سان ٿيل آهي، جيڪا پاڪستان ۾ ديني مدارس جي سڀ کان وڏي تنظيم آهي. هتان جا فارغ التحصيل شاگرد ملڪ جي مختلف حصن ۾ مذهبي ۽ سماجي خدمتون سرانجام ڏئي رهيا آهن. == حوالا == {{حوالا}} [[Category:سکر جا تعليمي ادارا]] [[Category:سنڌ جا مدرسا]] [[Category:سکر جون مسجدون]] [[Category:پاڪستان ۾ اسلامي تعليمي ادارا]] jgpoog0qxwy1ccuhefsa37d0kjfquyu 369049 369048 2026-04-01T06:59:31Z مھتاب احمد سنڌي 4990 369049 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = جامعہ دارالعلوم سکر | native_name = Jamia Darul Uloom Sukkur | image = | caption = | established = | type = اسلامي درسگاھ | affiliation = وفاق المدارس العربیہ پاڪستان | city = [[سکر]] | province = [[سنڌ]] | country = [[پاڪستان]] | coordinates = {{coord|27.6994|N|68.8673|E|display=inline,title}} | religion = [[اسلام]] }} '''جامعہ دارالعلوم سکر'''، سنڌ جي شهر سکر ۾ واقع هڪ قديم ۽ مشهور اسلامي تعليمي ادارو آهي. هي ادارو سنڌ ۾ اسلامي تعليمات جي فروغ، تفسير، حديث ۽ فقہ جي تعليم ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيو آهي. == تعليمي شعبا == جامعہ دارالعلوم سکر ۾ شاگردن کي ابتدائي اسلامي تعليم کان وٺي درسِ نظامي (عالم ڪورس) تائين تعليم ڏني وڃي ٿي. هتي موجود اهم شعبن ۾ شامل آهن: * تحفيظ القرآن (قرآن مجيد حفظ ڪرڻ جو شعبو) * تجويد ۽ قرائت * شعبو عربي (درسِ نظامي) * افتاءِ (فتويٰ نويسيءَ جو شعبو) == لوڪيشن == هي ادارو سکر شھر جي سوسائٽي واري علائقي ۾ واقع آهي ۽ مقامي سطح تي مذهبي توڙي تعليمي سرگرمين جو مرڪز رهيو آهي. گوگل ميپس جي ڊيٽا موجب هي سکر جي اهم مذهبي مقام طور سڃاتو وڃي ٿو. == الحاق == جامعہ دارالعلوم سکر جو الحاق '''وفاق المدارس العربیہ پاڪستان''' سان ٿيل آهي، جيڪا پاڪستان ۾ ديني مدارس جي سڀ کان وڏي تنظيم آهي. هتان جا فارغ التحصيل شاگرد ملڪ جي مختلف حصن ۾ مذهبي ۽ سماجي خدمتون سرانجام ڏئي رهيا آهن. == حوالا == {{حوالا}} [[Category:سکر جا تعليمي ادارا]] [[Category:سنڌ جا مدرسا]] [[Category:سکر جون مسجدون]] [[Category:پاڪستان ۾ اسلامي تعليمي ادارا]] 3ic5noak9956lajpkoomfxv4fl0wucc 369050 369049 2026-04-01T07:12:39Z مھتاب احمد سنڌي 4990 369050 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = جامعہ دارالعلوم سکر | native_name = Jamia Darul Uloom Sukkur | image = | caption = | established = | type = اسلامي درسگاھ | affiliation = وفاق المدارس العربیہ پاڪستان | city = [[سکر]] | province = [[سنڌ]] | country = [[پاڪستان]] | coordinates = {{coord|27.711426|68.832192|display=inline,title}} | religion = [[اسلام]] }} '''جامعہ دارالعلوم سکر'''، سنڌ جي شهر سکر ۾ واقع هڪ قديم ۽ مشهور اسلامي تعليمي ادارو آهي. هي ادارو سنڌ ۾ اسلامي تعليمات جي فروغ، تفسير، حديث ۽ فقہ جي تعليم ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري رهيو آهي. == تعليمي شعبا == جامعہ دارالعلوم سکر ۾ شاگردن کي ابتدائي اسلامي تعليم کان وٺي درسِ نظامي (عالم ڪورس) تائين تعليم ڏني وڃي ٿي. هتي موجود اهم شعبن ۾ شامل آهن: * تحفيظ القرآن (قرآن مجيد حفظ ڪرڻ جو شعبو) * تجويد ۽ قرائت * شعبو عربي (درسِ نظامي) * افتاءِ (فتويٰ نويسيءَ جو شعبو) == لوڪيشن == هي ادارو سکر شھر جي سوسائٽي واري علائقي ۾ واقع آهي ۽ مقامي سطح تي مذهبي توڙي تعليمي سرگرمين جو مرڪز رهيو آهي. گوگل ميپس جي ڊيٽا موجب هي سکر جي اهم مذهبي مقام طور سڃاتو وڃي ٿو. == الحاق == جامعہ دارالعلوم سکر جو الحاق '''وفاق المدارس العربیہ پاڪستان''' سان ٿيل آهي، جيڪا پاڪستان ۾ ديني مدارس جي سڀ کان وڏي تنظيم آهي. هتان جا فارغ التحصيل شاگرد ملڪ جي مختلف حصن ۾ مذهبي ۽ سماجي خدمتون سرانجام ڏئي رهيا آهن. == حوالا == {{حوالا}} [[Category:سکر جا تعليمي ادارا]] [[Category:سنڌ جا مدرسا]] [[Category:سکر جون مسجدون]] [[Category:پاڪستان ۾ اسلامي تعليمي ادارا]] 6qvkm306ldoe39zufgsfd7cp75umfxz 14 94447 369066 2026-04-01T09:58:29Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:آمريڪي ناول]] [[زمرو:ادب ۾ وهيل]] [[زمرو:ادب ۾ مڇي مارڻ]] 369066 wikitext text/x-wiki [[زمرو:آمريڪي ناول]] [[زمرو:ادب ۾ وهيل]] [[زمرو:ادب ۾ مڇي مارڻ]] mqfivyt6olhliv8gjjtoyi4it70uock 369073 369066 2026-04-01T10:09:03Z Memon2025 21315 369073 wikitext text/x-wiki [[زمرو:آمريڪي ناول]] [[زمرو:هرمن ميلوائل]] iujshcq2myrp9xcxpzm4t6kr86y3t2f 14 94448 369067 2026-04-01T09:59:05Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ادب]] [[زمرو:وهيل]] 369067 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ادب]] [[زمرو:وهيل]] 85os6u2ts22e9nokafzf1tihwulgwzd 14 94449 369068 2026-04-01T09:59:33Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:مڇيون ۽ انسان]] 369068 wikitext text/x-wiki [[زمرو:مڇيون ۽ انسان]] ez5z1yqd34seyuj90d2allsqvif566v 14 94450 369069 2026-04-01T10:00:40Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ناول]] [[زمرو:آمريڪا]] 369069 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ناول]] [[زمرو:آمريڪا]] 5g8nmkzk4d2j7cgeylq5qaxt7mot8jm 14 94451 369071 2026-04-01T10:07:21Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:آمريڪي ليکڪ]] 369071 wikitext text/x-wiki [[زمرو:آمريڪي ليکڪ]] ifhyy1dqon9t6wta59td4c78wvmg97w 14 94452 369072 2026-04-01T10:07:47Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ليکڪ]] 369072 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ليکڪ]] lgd80dzx31rj0y3m6jgv34sx8y152ib 3 94453 369081 2026-04-01T10:42:28Z KaleemBot 10779 ڀليڪار! 369081 wikitext text/x-wiki {{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}} <div style="padding:5px;font-size:medium"><center style="word-spacing:1ex">[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] </center></div> {| bgcolor="#ADDFAD" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;" |<span style="font-family:MB Lateefi;float:left">'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''</span> <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> [[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]] <center><big>'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''</big></center>'' '''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.<br> * وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع ۾ عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.<br /> * ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.''' * صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''. <Font - size=4> '''اصول ۽ قاعدا''' </Font - size> <Font - size=3> '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' </Font - size><br> ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا. * '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''': ** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''. ** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&#126;&#126;&#126;&#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''. ** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''. <Font - size=3> '''تعاون''' </Font - size> * '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''. <inputbox>type=search</inputbox> * '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''. <inputbox>type=create</inputbox> * '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.</center> |} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:42, 1 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي) 6zz49rimmz1s1trr189lk45cmrmwyrc 3 94454 369082 2026-04-01T10:42:48Z KaleemBot 10779 ڀليڪار! 369082 wikitext text/x-wiki {{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}} <div style="padding:5px;font-size:medium"><center style="word-spacing:1ex">[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] </center></div> {| bgcolor="#ADDFAD" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;" |<span style="font-family:MB Lateefi;float:left">'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''</span> <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> [[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]] <center><big>'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''</big></center>'' '''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.<br> * وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع ۾ عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.<br /> * ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.''' * صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''. <Font - size=4> '''اصول ۽ قاعدا''' </Font - size> <Font - size=3> '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' </Font - size><br> ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا. * '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''': ** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''. ** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&#126;&#126;&#126;&#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''. ** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''. <Font - size=3> '''تعاون''' </Font - size> * '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''. <inputbox>type=search</inputbox> * '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''. <inputbox>type=create</inputbox> * '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.</center> |} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:42, 1 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي) 6zz49rimmz1s1trr189lk45cmrmwyrc 3 94455 369083 2026-04-01T10:43:08Z KaleemBot 10779 ڀليڪار! 369083 wikitext text/x-wiki {{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}} <div style="padding:5px;font-size:medium"><center style="word-spacing:1ex">[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] </center></div> {| bgcolor="#ADDFAD" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;" |<span style="font-family:MB Lateefi;float:left">'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''</span> <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> [[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]] <center><big>'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''</big></center>'' '''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.<br> * وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع ۾ عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.<br /> * ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.''' * صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''. <Font - size=4> '''اصول ۽ قاعدا''' </Font - size> <Font - size=3> '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' </Font - size><br> ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا. * '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''': ** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''. ** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&#126;&#126;&#126;&#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''. ** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''. <Font - size=3> '''تعاون''' </Font - size> * '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''. <inputbox>type=search</inputbox> * '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''. <inputbox>type=create</inputbox> * '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.</center> |} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:43, 1 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي) kf3hhnks1eat63wwgv74cd695meqlcx 3 94456 369084 2026-04-01T10:43:28Z KaleemBot 10779 ڀليڪار! 369084 wikitext text/x-wiki {{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}} <div style="padding:5px;font-size:medium"><center style="word-spacing:1ex">[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] </center></div> {| bgcolor="#ADDFAD" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;" |<span style="font-family:MB Lateefi;float:left">'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''</span> <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> [[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]] <center><big>'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''</big></center>'' '''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.<br> * وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع ۾ عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.<br /> * ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.''' * صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''. <Font - size=4> '''اصول ۽ قاعدا''' </Font - size> <Font - size=3> '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' </Font - size><br> ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا. * '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''': ** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''. ** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&#126;&#126;&#126;&#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''. ** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''. <Font - size=3> '''تعاون''' </Font - size> * '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''. <inputbox>type=search</inputbox> * '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''. <inputbox>type=create</inputbox> * '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.</center> |} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:43, 1 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي) kf3hhnks1eat63wwgv74cd695meqlcx 0 94457 369085 2026-04-01T10:53:24Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1344741139|Calculator]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 369085 wikitext text/x-wiki [[File:Casio_calculator_JS-20WK_in_201901_002.jpg|thumb|ست حصن واري مائع-ڪرسٽل ڊسپلي (LCD) سان گڏ هڪ اليڪٽرانڪ پاڪيٽ ڪيلڪيوليٽر جيڪو رياضي جي عملن کي انجام ڏئي سگهي ٿو.]] [[File:Fx-991EX.jpg|thumb|ڊاٽ ميٽرڪس ڊسپلي سان گڏ هڪ جديد سائنسي ڪيلڪيوليٽر]] '''ڳڻپيوڪر''' (<small>calculator</small>) عام طور تي هڪ ننڍو [[اليڪٽرانڪس|اليڪٽرانڪ]] آلو (<small>device</small>) آهي، جيڪا بنيادي [[ارٿميٽڪ|رياضي]] کان وٺي پيچيده [[علم رياضيات|رياضي]] تائين حساب ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. پهريون سالڊ اسٽيٽ اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر سال 1960ع جي شروعات ۾ ٺاهيو ويو. 1970ع جي ڏهاڪي ۾، خاص طور تي انٽيل 4004، انٽيل پاران جاپاني ڪمپني بسيڪام لاءِ تيار ڪيل پهرين [[Microprocessor|مائڪرو پروسيسر]] کان پوءِ، پاڪٽ سائز جا ڪيلڪيوليٽر دستياب ٿيا. جديد اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر سستا، تحفي طور ڏيڻ وارا، ڪريڊٽ ڪارڊ جي سائيز جا ماڊل کان وٺي بلٽ ان پرنٽر سان مضبوط ڊيسڪ ٽاپ ماڊل تائين مختلف آهن. ڇاڪاڻ ته انٽيگريٽڊ سرڪٽس جي شموليت سان انهن جي سائيز ۽ قيمت گهٽجي وئي، اها 1970ع جي وچ ڌاري مشهور ٿيا. انهيءَ ڏهاڪي جي آخر تائين، قيمتون ان حد تائين گهٽجي ويون هيون جتي هڪ بنيادي ڪيلڪيوليٽر گهڻن لاءِ سستو هو ۽ اهي اسڪولن ۾ عام ٿي ويا. عام مقصد وارن ڪيلڪيوليٽرن کان سواء، اهڙا ڪيلڪيوليٽر به آهن جيڪا مخصوص شعبن لاءِ ٺهيل آهن. مثال طور، سائنسي حساب ڪتاب ڪيلڪيوليٽر آهن، جنهن ۾ [[ٽرگناميٽري|ٽريگونوميٽرڪ]] ۽ [[شماريات|شمارياتي]] حساب جا فنڪشن شامل آهن. ڪجھ ڪيلڪيوليٽر ڪمپيوٽر جي الجبرا ڪرڻ جي صلاحيت به رکن ٿا. گرافنگ ڪيلڪيوليٽر کي حقيقي لڪير، يا اعليٰ طول و عرض واري يوڪليڊين اسپيس تي بيان ڪيل ڪمن کي گراف ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. سال 2016ع تائين، بنيادي ڪمن وارا ڪيلڪيوليٽر ڪافي سستا هئا، پر سائنسي ۽ گرافيڪل ڪيلڪيوليٽر مهانگا هئا.{{Sfnp|Houston|2023}} ڪمپيوٽر [[آپريٽنگ سسٽم|آپريٽنگ سسٽم،]] جيئن ته شروعاتي يونڪس ۾، انٽرايڪٽو ڪيلڪيوليٽر پروگرام شامل هئا جهڙوڪ ڊي سي ۽ هاڪ ۽ انٽرايڪٽو بيسڪ کي (BASIC) پروگرامنگ کي 1970 ۽ 1980ع جي ڏهاڪن جي گهڻن ننڍي ڪمپيوٽرن تي حساب ڪتاب ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا هئا. ڪيلڪيوليٽر جا فنڪشن هاڻي گھڻن [[سمارٽ فون|اسمارٽ فونز]]، ٽيبليٽس ۽ پرسنل ڊجيٽل اسسٽنٽ (PDA) قسم جي ڊوائيسز ۾ شامل آهن. اسمارٽ فونز ۽ ان جهڙين شين جي تمام گهڻي دستيابي سان، وقف ٿيل هارڊويئر ڪيلڪيوليٽر، جڏهن ته اڃا تائين وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا، اڳي کان گهٽ عام آهن. 1986ع ۾، ڪيلڪيوليٽر اڃا تائين دنيا جي عام مقصد جي هارڊويئر جي صلاحيت جو اندازاً %41 نمائندگي ڪندا هئا ته جيئن معلومات (data) کي ڳڻيو وڃي. سال 2007ع تائين، اها گهٽجي %0.05 کان گهٽ ٿي ويو. <ref>{{Cite journal|doi=10.1126/science.1200970|title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information|author1=Martin Hilbert|author2=Priscila López|date=1 April 2011|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=332|issue=6025|pages=60–65|pmid=21310967|bibcode=2011Sci...332...60H|url=http://www.uvm.edu/~pdodds/files/papers/others/2011/hilbert2011a.pdf|archivedate=2012-10-26}}</ref> . 3u0bt4t2t7tdzfbgd09my9zv5g63dv4 369086 369085 2026-04-01T10:54:02Z Ibne maryam 17680 added [[Category:حساب]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 369086 wikitext text/x-wiki [[File:Casio_calculator_JS-20WK_in_201901_002.jpg|thumb|ست حصن واري مائع-ڪرسٽل ڊسپلي (LCD) سان گڏ هڪ اليڪٽرانڪ پاڪيٽ ڪيلڪيوليٽر جيڪو رياضي جي عملن کي انجام ڏئي سگهي ٿو.]] [[File:Fx-991EX.jpg|thumb|ڊاٽ ميٽرڪس ڊسپلي سان گڏ هڪ جديد سائنسي ڪيلڪيوليٽر]] '''ڳڻپيوڪر''' (<small>calculator</small>) عام طور تي هڪ ننڍو [[اليڪٽرانڪس|اليڪٽرانڪ]] آلو (<small>device</small>) آهي، جيڪا بنيادي [[ارٿميٽڪ|رياضي]] کان وٺي پيچيده [[علم رياضيات|رياضي]] تائين حساب ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. پهريون سالڊ اسٽيٽ اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر سال 1960ع جي شروعات ۾ ٺاهيو ويو. 1970ع جي ڏهاڪي ۾، خاص طور تي انٽيل 4004، انٽيل پاران جاپاني ڪمپني بسيڪام لاءِ تيار ڪيل پهرين [[Microprocessor|مائڪرو پروسيسر]] کان پوءِ، پاڪٽ سائز جا ڪيلڪيوليٽر دستياب ٿيا. جديد اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر سستا، تحفي طور ڏيڻ وارا، ڪريڊٽ ڪارڊ جي سائيز جا ماڊل کان وٺي بلٽ ان پرنٽر سان مضبوط ڊيسڪ ٽاپ ماڊل تائين مختلف آهن. ڇاڪاڻ ته انٽيگريٽڊ سرڪٽس جي شموليت سان انهن جي سائيز ۽ قيمت گهٽجي وئي، اها 1970ع جي وچ ڌاري مشهور ٿيا. انهيءَ ڏهاڪي جي آخر تائين، قيمتون ان حد تائين گهٽجي ويون هيون جتي هڪ بنيادي ڪيلڪيوليٽر گهڻن لاءِ سستو هو ۽ اهي اسڪولن ۾ عام ٿي ويا. عام مقصد وارن ڪيلڪيوليٽرن کان سواء، اهڙا ڪيلڪيوليٽر به آهن جيڪا مخصوص شعبن لاءِ ٺهيل آهن. مثال طور، سائنسي حساب ڪتاب ڪيلڪيوليٽر آهن، جنهن ۾ [[ٽرگناميٽري|ٽريگونوميٽرڪ]] ۽ [[شماريات|شمارياتي]] حساب جا فنڪشن شامل آهن. ڪجھ ڪيلڪيوليٽر ڪمپيوٽر جي الجبرا ڪرڻ جي صلاحيت به رکن ٿا. گرافنگ ڪيلڪيوليٽر کي حقيقي لڪير، يا اعليٰ طول و عرض واري يوڪليڊين اسپيس تي بيان ڪيل ڪمن کي گراف ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. سال 2016ع تائين، بنيادي ڪمن وارا ڪيلڪيوليٽر ڪافي سستا هئا، پر سائنسي ۽ گرافيڪل ڪيلڪيوليٽر مهانگا هئا.{{Sfnp|Houston|2023}} ڪمپيوٽر [[آپريٽنگ سسٽم|آپريٽنگ سسٽم،]] جيئن ته شروعاتي يونڪس ۾، انٽرايڪٽو ڪيلڪيوليٽر پروگرام شامل هئا جهڙوڪ ڊي سي ۽ هاڪ ۽ انٽرايڪٽو بيسڪ کي (BASIC) پروگرامنگ کي 1970 ۽ 1980ع جي ڏهاڪن جي گهڻن ننڍي ڪمپيوٽرن تي حساب ڪتاب ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا هئا. ڪيلڪيوليٽر جا فنڪشن هاڻي گھڻن [[سمارٽ فون|اسمارٽ فونز]]، ٽيبليٽس ۽ پرسنل ڊجيٽل اسسٽنٽ (PDA) قسم جي ڊوائيسز ۾ شامل آهن. اسمارٽ فونز ۽ ان جهڙين شين جي تمام گهڻي دستيابي سان، وقف ٿيل هارڊويئر ڪيلڪيوليٽر، جڏهن ته اڃا تائين وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا، اڳي کان گهٽ عام آهن. 1986ع ۾، ڪيلڪيوليٽر اڃا تائين دنيا جي عام مقصد جي هارڊويئر جي صلاحيت جو اندازاً %41 نمائندگي ڪندا هئا ته جيئن معلومات (data) کي ڳڻيو وڃي. سال 2007ع تائين، اها گهٽجي %0.05 کان گهٽ ٿي ويو. <ref>{{Cite journal|doi=10.1126/science.1200970|title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information|author1=Martin Hilbert|author2=Priscila López|date=1 April 2011|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=332|issue=6025|pages=60–65|pmid=21310967|bibcode=2011Sci...332...60H|url=http://www.uvm.edu/~pdodds/files/papers/others/2011/hilbert2011a.pdf|archivedate=2012-10-26}}</ref> . [[زمرو:حساب]] r364qly8qdb1ikkxqld6b3hdo9uj84z 369087 369086 2026-04-01T10:54:53Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ڳڻپيوڪر سائنس]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 369087 wikitext text/x-wiki [[File:Casio_calculator_JS-20WK_in_201901_002.jpg|thumb|ست حصن واري مائع-ڪرسٽل ڊسپلي (LCD) سان گڏ هڪ اليڪٽرانڪ پاڪيٽ ڪيلڪيوليٽر جيڪو رياضي جي عملن کي انجام ڏئي سگهي ٿو.]] [[File:Fx-991EX.jpg|thumb|ڊاٽ ميٽرڪس ڊسپلي سان گڏ هڪ جديد سائنسي ڪيلڪيوليٽر]] '''ڳڻپيوڪر''' (<small>calculator</small>) عام طور تي هڪ ننڍو [[اليڪٽرانڪس|اليڪٽرانڪ]] آلو (<small>device</small>) آهي، جيڪا بنيادي [[ارٿميٽڪ|رياضي]] کان وٺي پيچيده [[علم رياضيات|رياضي]] تائين حساب ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. پهريون سالڊ اسٽيٽ اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر سال 1960ع جي شروعات ۾ ٺاهيو ويو. 1970ع جي ڏهاڪي ۾، خاص طور تي انٽيل 4004، انٽيل پاران جاپاني ڪمپني بسيڪام لاءِ تيار ڪيل پهرين [[Microprocessor|مائڪرو پروسيسر]] کان پوءِ، پاڪٽ سائز جا ڪيلڪيوليٽر دستياب ٿيا. جديد اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر سستا، تحفي طور ڏيڻ وارا، ڪريڊٽ ڪارڊ جي سائيز جا ماڊل کان وٺي بلٽ ان پرنٽر سان مضبوط ڊيسڪ ٽاپ ماڊل تائين مختلف آهن. ڇاڪاڻ ته انٽيگريٽڊ سرڪٽس جي شموليت سان انهن جي سائيز ۽ قيمت گهٽجي وئي، اها 1970ع جي وچ ڌاري مشهور ٿيا. انهيءَ ڏهاڪي جي آخر تائين، قيمتون ان حد تائين گهٽجي ويون هيون جتي هڪ بنيادي ڪيلڪيوليٽر گهڻن لاءِ سستو هو ۽ اهي اسڪولن ۾ عام ٿي ويا. عام مقصد وارن ڪيلڪيوليٽرن کان سواء، اهڙا ڪيلڪيوليٽر به آهن جيڪا مخصوص شعبن لاءِ ٺهيل آهن. مثال طور، سائنسي حساب ڪتاب ڪيلڪيوليٽر آهن، جنهن ۾ [[ٽرگناميٽري|ٽريگونوميٽرڪ]] ۽ [[شماريات|شمارياتي]] حساب جا فنڪشن شامل آهن. ڪجھ ڪيلڪيوليٽر ڪمپيوٽر جي الجبرا ڪرڻ جي صلاحيت به رکن ٿا. گرافنگ ڪيلڪيوليٽر کي حقيقي لڪير، يا اعليٰ طول و عرض واري يوڪليڊين اسپيس تي بيان ڪيل ڪمن کي گراف ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. سال 2016ع تائين، بنيادي ڪمن وارا ڪيلڪيوليٽر ڪافي سستا هئا، پر سائنسي ۽ گرافيڪل ڪيلڪيوليٽر مهانگا هئا.{{Sfnp|Houston|2023}} ڪمپيوٽر [[آپريٽنگ سسٽم|آپريٽنگ سسٽم،]] جيئن ته شروعاتي يونڪس ۾، انٽرايڪٽو ڪيلڪيوليٽر پروگرام شامل هئا جهڙوڪ ڊي سي ۽ هاڪ ۽ انٽرايڪٽو بيسڪ کي (BASIC) پروگرامنگ کي 1970 ۽ 1980ع جي ڏهاڪن جي گهڻن ننڍي ڪمپيوٽرن تي حساب ڪتاب ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا هئا. ڪيلڪيوليٽر جا فنڪشن هاڻي گھڻن [[سمارٽ فون|اسمارٽ فونز]]، ٽيبليٽس ۽ پرسنل ڊجيٽل اسسٽنٽ (PDA) قسم جي ڊوائيسز ۾ شامل آهن. اسمارٽ فونز ۽ ان جهڙين شين جي تمام گهڻي دستيابي سان، وقف ٿيل هارڊويئر ڪيلڪيوليٽر، جڏهن ته اڃا تائين وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا، اڳي کان گهٽ عام آهن. 1986ع ۾، ڪيلڪيوليٽر اڃا تائين دنيا جي عام مقصد جي هارڊويئر جي صلاحيت جو اندازاً %41 نمائندگي ڪندا هئا ته جيئن معلومات (data) کي ڳڻيو وڃي. سال 2007ع تائين، اها گهٽجي %0.05 کان گهٽ ٿي ويو. <ref>{{Cite journal|doi=10.1126/science.1200970|title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information|author1=Martin Hilbert|author2=Priscila López|date=1 April 2011|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=332|issue=6025|pages=60–65|pmid=21310967|bibcode=2011Sci...332...60H|url=http://www.uvm.edu/~pdodds/files/papers/others/2011/hilbert2011a.pdf|archivedate=2012-10-26}}</ref> . [[زمرو:حساب]] [[زمرو:ڳڻپيوڪر سائنس]] luuz0dgrx1lg7e1wyb5vptjj5qcm6uj 369088 369087 2026-04-01T10:55:41Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ٽيڪنالاجي]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 369088 wikitext text/x-wiki [[File:Casio_calculator_JS-20WK_in_201901_002.jpg|thumb|ست حصن واري مائع-ڪرسٽل ڊسپلي (LCD) سان گڏ هڪ اليڪٽرانڪ پاڪيٽ ڪيلڪيوليٽر جيڪو رياضي جي عملن کي انجام ڏئي سگهي ٿو.]] [[File:Fx-991EX.jpg|thumb|ڊاٽ ميٽرڪس ڊسپلي سان گڏ هڪ جديد سائنسي ڪيلڪيوليٽر]] '''ڳڻپيوڪر''' (<small>calculator</small>) عام طور تي هڪ ننڍو [[اليڪٽرانڪس|اليڪٽرانڪ]] آلو (<small>device</small>) آهي، جيڪا بنيادي [[ارٿميٽڪ|رياضي]] کان وٺي پيچيده [[علم رياضيات|رياضي]] تائين حساب ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. پهريون سالڊ اسٽيٽ اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر سال 1960ع جي شروعات ۾ ٺاهيو ويو. 1970ع جي ڏهاڪي ۾، خاص طور تي انٽيل 4004، انٽيل پاران جاپاني ڪمپني بسيڪام لاءِ تيار ڪيل پهرين [[Microprocessor|مائڪرو پروسيسر]] کان پوءِ، پاڪٽ سائز جا ڪيلڪيوليٽر دستياب ٿيا. جديد اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر سستا، تحفي طور ڏيڻ وارا، ڪريڊٽ ڪارڊ جي سائيز جا ماڊل کان وٺي بلٽ ان پرنٽر سان مضبوط ڊيسڪ ٽاپ ماڊل تائين مختلف آهن. ڇاڪاڻ ته انٽيگريٽڊ سرڪٽس جي شموليت سان انهن جي سائيز ۽ قيمت گهٽجي وئي، اها 1970ع جي وچ ڌاري مشهور ٿيا. انهيءَ ڏهاڪي جي آخر تائين، قيمتون ان حد تائين گهٽجي ويون هيون جتي هڪ بنيادي ڪيلڪيوليٽر گهڻن لاءِ سستو هو ۽ اهي اسڪولن ۾ عام ٿي ويا. عام مقصد وارن ڪيلڪيوليٽرن کان سواء، اهڙا ڪيلڪيوليٽر به آهن جيڪا مخصوص شعبن لاءِ ٺهيل آهن. مثال طور، سائنسي حساب ڪتاب ڪيلڪيوليٽر آهن، جنهن ۾ [[ٽرگناميٽري|ٽريگونوميٽرڪ]] ۽ [[شماريات|شمارياتي]] حساب جا فنڪشن شامل آهن. ڪجھ ڪيلڪيوليٽر ڪمپيوٽر جي الجبرا ڪرڻ جي صلاحيت به رکن ٿا. گرافنگ ڪيلڪيوليٽر کي حقيقي لڪير، يا اعليٰ طول و عرض واري يوڪليڊين اسپيس تي بيان ڪيل ڪمن کي گراف ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. سال 2016ع تائين، بنيادي ڪمن وارا ڪيلڪيوليٽر ڪافي سستا هئا، پر سائنسي ۽ گرافيڪل ڪيلڪيوليٽر مهانگا هئا.{{Sfnp|Houston|2023}} ڪمپيوٽر [[آپريٽنگ سسٽم|آپريٽنگ سسٽم،]] جيئن ته شروعاتي يونڪس ۾، انٽرايڪٽو ڪيلڪيوليٽر پروگرام شامل هئا جهڙوڪ ڊي سي ۽ هاڪ ۽ انٽرايڪٽو بيسڪ کي (BASIC) پروگرامنگ کي 1970 ۽ 1980ع جي ڏهاڪن جي گهڻن ننڍي ڪمپيوٽرن تي حساب ڪتاب ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا هئا. ڪيلڪيوليٽر جا فنڪشن هاڻي گھڻن [[سمارٽ فون|اسمارٽ فونز]]، ٽيبليٽس ۽ پرسنل ڊجيٽل اسسٽنٽ (PDA) قسم جي ڊوائيسز ۾ شامل آهن. اسمارٽ فونز ۽ ان جهڙين شين جي تمام گهڻي دستيابي سان، وقف ٿيل هارڊويئر ڪيلڪيوليٽر، جڏهن ته اڃا تائين وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا، اڳي کان گهٽ عام آهن. 1986ع ۾، ڪيلڪيوليٽر اڃا تائين دنيا جي عام مقصد جي هارڊويئر جي صلاحيت جو اندازاً %41 نمائندگي ڪندا هئا ته جيئن معلومات (data) کي ڳڻيو وڃي. سال 2007ع تائين، اها گهٽجي %0.05 کان گهٽ ٿي ويو. <ref>{{Cite journal|doi=10.1126/science.1200970|title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information|author1=Martin Hilbert|author2=Priscila López|date=1 April 2011|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=332|issue=6025|pages=60–65|pmid=21310967|bibcode=2011Sci...332...60H|url=http://www.uvm.edu/~pdodds/files/papers/others/2011/hilbert2011a.pdf|archivedate=2012-10-26}}</ref> . [[زمرو:حساب]] [[زمرو:ڳڻپيوڪر سائنس]] [[زمرو:ٽيڪنالاجي]] lswp41bhrt8jcgjf6p2gxmg1zznb1nn 369089 369088 2026-04-01T11:03:49Z Ibne maryam 17680 369089 wikitext text/x-wiki [[File:Casio_calculator_JS-20WK_in_201901_002.jpg|thumb|ست حصن واري مائع-ڪرسٽل ڊسپلي (LCD) سان گڏ هڪ اليڪٽرانڪ پاڪيٽ ڪيلڪيوليٽر جيڪو رياضي جي عملن کي انجام ڏئي سگهي ٿو.]] [[File:Fx-991EX.jpg|thumb|ڊاٽ ميٽرڪس ڊسپلي سان گڏ هڪ جديد سائنسي ڪيلڪيوليٽر]] '''ڳڻپيوڪر''' (<small>calculator</small>) عام طور تي هڪ ننڍو [[اليڪٽرانڪس|اليڪٽرانڪ]] آلو (<small>device</small>) آهي، جيڪا بنيادي [[ارٿميٽڪ|رياضي]] کان وٺي پيچيده [[علم رياضيات|رياضي]] تائين حساب ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. پهريون سالڊ اسٽيٽ اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر سال <small>1960</small>ع جي شروعات ۾ ٺاهيو ويو. <small>1970</small>ع جي ڏهاڪي ۾، خاص طور تي انٽيل <small>4004</small>، انٽيل پاران جاپاني ڪمپني بسيڪام لاءِ تيار ڪيل پهرين [[Microprocessor|مائڪرو پروسيسر]] کانپوءِ، پاڪٽ سائز جا ڪيلڪيوليٽر دستياب ٿيا. جديد اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر سستا، تحفي طور ڏيڻ وارا، ڪريڊٽ ڪارڊ جي سائيز جي ماڊلن کان وٺي بلٽ ان پرنٽر سان مضبوط ڊيسڪ ٽاپ ماڊل تائين مختلف آهن. ڇاڪاڻ ته انٽيگريٽڊ سرڪٽس (IC) جي شموليت سان انهن سائيز ۽ قيمت ۾ گهٽجي ويا، اها <small>1970</small>ع جي وچ ڌاري مشهور ٿيا. انهيءَ ڏهاڪي جي آخر تائين، قيمتون ان حد تائين گهٽجي ويون هيون جتي هڪ بنيادي ڪيلڪيوليٽر گهڻن لاءِ سستو هو ۽ اهي اسڪولن ۾ عام ٿي ويا. عام مقصد واري ڪيلڪيوليٽرن کانسواء، اهڙا ڪيلڪيوليٽر به آهن جيڪا مخصوص شعبن لاءِ ٺهيل آهن. مثال طور، سائنسي حساب ڪتاب جا ڪيلڪيوليٽر، جنهن ۾ [[ٽرگناميٽري|ٽريگونوميٽرڪ]] ۽ [[شماريات|شمارياتي]] حساب جا فنڪشن شامل آهن. ڪجھ ڪيلڪيوليٽر ڪمپيوٽر جي الجبرا ڪرڻ جي صلاحيت به رکن ٿا. گرافنگ ڪيلڪيوليٽر کي حقيقي لڪير، يا اعليٰ طول و عرض واري اقليدسي سطح تي بيان ڪيل ڪمن کي گراف ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. سال <small>2016</small>ع تائين، بنيادي ڪمن وارا ڪيلڪيوليٽر ڪافي سستا هئا، پر سائنسي ۽ گرافيڪل ڪيلڪيوليٽر مهانگا هئا.{{Sfnp|Houston|2023}} ڪمپيوٽر [[آپريٽنگ سسٽم|آپريٽنگ سسٽم،]] جيئن ته شروعاتي يونڪس آپريٽنگ سسٽم ۾ انٽرايڪٽو ڪيلڪيوليٽر پروگرام شامل هئا جهڙوڪ ڊي سي ۽ هاڪ ۽ انٽرايڪٽو بيسڪ (BASIC) پروگرامنگ کي 1970 ۽ 1980ع جي ڏهاڪن جي گهڻن ننڍي ڪمپيوٽرن تي حساب ڪتاب ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا. ڪيلڪيوليٽر جا فنڪشن هاڻي گھڻن [[سمارٽ فون|اسمارٽ فونز]]، ٽيبليٽس ۽ پرسنل ڊجيٽل اسسٽنٽ (PDA) قسم جي ڊوائيسن ۾ شامل آهن. اسمارٽ فونز ۽ ان جهڙين شين جي تمام گهڻي دستيابي سان، وقف ٿيل هارڊويئر ڪيلڪيوليٽر، جڏهن ته اڃا تائين وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا، اڳي کان گهٽ عام آهن. سال <small>1986</small>ع ۾، اها اڃا تائين دنيا جي عام مقصد جي هارڊويئر جي صلاحيتن جي لڳ ڀڳ %41 جي نمائندگي ڪندا هئا ته جيئن معلومات (data) کي ڳڻيو وڃي. سال 2007ع تائين، اها گهٽجي %0.05 کان گهٽ ٿي ويا. <ref>{{Cite journal|doi=10.1126/science.1200970|title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information|author1=Martin Hilbert|author2=Priscila López|date=1 April 2011|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=332|issue=6025|pages=60–65|pmid=21310967|bibcode=2011Sci...332...60H|url=http://www.uvm.edu/~pdodds/files/papers/others/2011/hilbert2011a.pdf|archivedate=2012-10-26}}</ref> == حوالا == [[زمرو:حساب]] [[زمرو:ڳڻپيوڪر سائنس]] [[زمرو:ٽيڪنالاجي]] 1rqpj24ire3c05vfm7ao6cvcp0au82l 369090 369089 2026-04-01T11:04:49Z Ibne maryam 17680 369090 wikitext text/x-wiki [[File:Casio_calculator_JS-20WK_in_201901_002.jpg|thumb|ست حصن واري مائع-ڪرسٽل ڊسپلي (LCD) سان گڏ هڪ اليڪٽرانڪ پاڪيٽ ڪيلڪيوليٽر جيڪو رياضي جي عملن کي انجام ڏئي سگهي ٿو.]] [[File:Fx-991EX.jpg|thumb|ڊاٽ ميٽرڪس ڊسپلي سان گڏ هڪ جديد سائنسي ڪيلڪيوليٽر]] '''ڳڻپيوڪر''' (<small>calculator</small>) عام طور تي هڪ ننڍو [[اليڪٽرانڪس|اليڪٽرانڪ]] آلو (<small>device</small>) آهي، جيڪا بنيادي [[ارٿميٽڪ|رياضي]] کان وٺي پيچيده [[علم رياضيات|رياضي]] تائين حساب ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. پهريون سالڊ اسٽيٽ اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر سال <small>1960</small>ع جي شروعات ۾ ٺاهيو ويو. <small>1970</small>ع جي ڏهاڪي ۾، خاص طور تي انٽيل <small>4004</small>، انٽيل پاران جاپاني ڪمپني بسيڪام لاءِ تيار ڪيل پهرين [[Microprocessor|مائڪرو پروسيسر]] کانپوءِ، پاڪٽ سائز جا ڪيلڪيوليٽر دستياب ٿيا. جديد اليڪٽرانڪ ڪيلڪيوليٽر سستا، تحفي طور ڏيڻ وارا، ڪريڊٽ ڪارڊ جي سائيز جي ماڊلن کان وٺي بلٽ ان پرنٽر سان مضبوط ڊيسڪ ٽاپ ماڊل تائين مختلف آهن. ڇاڪاڻ ته انٽيگريٽڊ سرڪٽس (IC) جي شموليت سان انهن سائيز ۽ قيمت ۾ گهٽجي ويا، اها <small>1970</small>ع جي وچ ڌاري مشهور ٿيا. انهيءَ ڏهاڪي جي آخر تائين، قيمتون ان حد تائين گهٽجي ويون هيون جتي هڪ بنيادي ڪيلڪيوليٽر گهڻن لاءِ سستو هو ۽ اهي اسڪولن ۾ عام ٿي ويا. عام مقصد واري ڪيلڪيوليٽرن کانسواء، اهڙا ڪيلڪيوليٽر به آهن جيڪا مخصوص شعبن لاءِ ٺهيل آهن. مثال طور، سائنسي حساب ڪتاب جا ڪيلڪيوليٽر، جنهن ۾ [[ٽرگناميٽري|ٽريگونوميٽرڪ]] ۽ [[شماريات|شمارياتي]] حساب جا فنڪشن شامل آهن. ڪجھ ڪيلڪيوليٽر ڪمپيوٽر جي الجبرا ڪرڻ جي صلاحيت به رکن ٿا. گرافنگ ڪيلڪيوليٽر کي حقيقي لڪير، يا اعليٰ طول و عرض واري اقليدسي سطح تي بيان ڪيل ڪمن کي گراف ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو. سال <small>2016</small>ع تائين، بنيادي ڪمن وارا ڪيلڪيوليٽر ڪافي سستا هئا، پر سائنسي ۽ گرافيڪل ڪيلڪيوليٽر مهانگا هئا. ڪمپيوٽر [[آپريٽنگ سسٽم|آپريٽنگ سسٽم،]] جيئن ته شروعاتي يونڪس آپريٽنگ سسٽم ۾ انٽرايڪٽو ڪيلڪيوليٽر پروگرام شامل هئا جهڙوڪ ڊي سي ۽ هاڪ ۽ انٽرايڪٽو بيسڪ (BASIC) پروگرامنگ کي 1970 ۽ 1980ع جي ڏهاڪن جي گهڻن ننڍي ڪمپيوٽرن تي حساب ڪتاب ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيا ويا. ڪيلڪيوليٽر جا فنڪشن هاڻي گھڻن [[سمارٽ فون|اسمارٽ فونز]]، ٽيبليٽس ۽ پرسنل ڊجيٽل اسسٽنٽ (PDA) قسم جي ڊوائيسن ۾ شامل آهن. اسمارٽ فونز ۽ ان جهڙين شين جي تمام گهڻي دستيابي سان، وقف ٿيل هارڊويئر ڪيلڪيوليٽر، جڏهن ته اڃا تائين وڏي پيماني تي استعمال ٿين ٿا، اڳي کان گهٽ عام آهن. سال <small>1986</small>ع ۾، اها اڃا تائين دنيا جي عام مقصد جي هارڊويئر جي صلاحيتن جي لڳ ڀڳ %41 جي نمائندگي ڪندا هئا ته جيئن معلومات (data) کي ڳڻيو وڃي. سال 2007ع تائين، اها گهٽجي %0.05 کان گهٽ ٿي ويا. <ref>{{Cite journal|doi=10.1126/science.1200970|title=The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information|author1=Martin Hilbert|author2=Priscila López|date=1 April 2011|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=332|issue=6025|pages=60–65|pmid=21310967|bibcode=2011Sci...332...60H|url=http://www.uvm.edu/~pdodds/files/papers/others/2011/hilbert2011a.pdf|archivedate=2012-10-26}}</ref> == حوالا == [[زمرو:حساب]] [[زمرو:ڳڻپيوڪر سائنس]] [[زمرو:ٽيڪنالاجي]] nnd18c9w7vqu4s1qmndb54nawhlwrr6