روھڙي

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sd">
  <siteinfo>
    <sitename>وڪيپيڊيا</sitename>
    <dbname>sdwiki</dbname>
    <base>https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ذريعات</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">بحث</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">واپرائيندڙ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">واپرائيندڙ بحث</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وڪيپيڊيا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وڪيپيڊيا بحث</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل بحث</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ذريعات وڪي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ذريعات وڪي بحث</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچو</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچو بحث</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد بحث</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">زمرو</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">زمرو بحث</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">باب</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">باب بحث</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڊيول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڊيول بحث</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>روھڙي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2573</id>
    <revision>
      <id>369929</id>
      <parentid>359366</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21851" sha1="3c4ippxpwz62wxkv0l43ulb5yzavou5" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- Basic info  ----------------&gt;
|official_name            = روھڙي
|native_name              = Rohri
|settlement_type          = شھر
&lt;!-- images and maps  -----------&gt;
|image_skyline            = فائل:Rohri.jpg
|image_caption            = برطانوي دور جي لينس ڊائون پل ۽ ايوب پل جيڪي روھڙي کي سکر سان درياه سنڌ تي ملائن ٿيون جو منظر
|image_flag               = 
|image_seal               = 
| blank_emblem_type = Big Patni Rohri
|image_map                = 
| mapsize                 = 150 px
| map_alt                 = 
|map_caption              = 
&lt;!-- Location ------------------&gt;
| pushpin_map             = Sindh#Pakistan
| pushpin_label_position  = &lt;!-- left, right, top, bottom, none --&gt;
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_mapsize         = 
|coordinates              = {{coord|27|40|59|N|68|54|00|E|region:PK_type:city|display=inline,title}}
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|subdivision_type         = ملڪ
|subdivision_name         =  پاڪستان
|subdivision_type1        = صوبو
|subdivision_type2        = ضلعو
|subdivision_name1        = سنڌ
|subdivision_name2        = [[سکر ضلعو]]
|parts_type               = يونين ڪاؤنسلون
|parts_style              = para
|parts                    = 11
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_footnotes     =
|government_type          = ٽائون ڪائونسل
|leader_title             = چيئرمين
|leader_name              = 
|leader_title1            =  وائيس چيئرمين
|leader_name1             = 
&lt;!-- Area    ---------------------&gt;
|area_footnotes           = &lt;ref name=&quot;stats&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.sukkur.gov.pk/SukkurHistory.html| title=Sukkur's History| publisher=Sukkur District Government| accessdate=2007-11-28}} {{Dead link|date=November 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt;
|area_magnitude           = 1 E+6
|area_total_km2           = 1319
|area_total_sq_mi         = 509
&lt;!-- Elevation --------------------------&gt;
|elevation_footnotes      = 
|elevation_m              = 62
|elevation_ft             = 203
&lt;!-- Population   -----------------------&gt;
|population_total         = 224362
|population_as_of         = 2002
|population_footnotes     = &lt;ref name=&quot;stats&quot; /&gt;
|population_density_km2   = auto
|population_density_sq_mi = auto
&lt;!-- General information  ---------------&gt;
|population_note          =
|postal_code_type         = 
|postal_code              =
|area_code                =
|website                  = 
|footnotes                = 
|timezone                 =  پاڪستان جو معياري وقت
|utc_offset               = +5
|timezone_DST             = 
}}
'''روھڙي''' {{ٻيا نالا|انگريزي= Rohri}} پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي سکر جو هڪ شھر ۽ [[روهڙي تعلقو]] جو صدر مقام آھي جتي پاڪستان جو سڀ کان وڏو ريلوي پليٽ فارم ۽ جنڪشن آھي. ھي شھر درياء سنڌ جي ڪناري تي واقع آهي. درياء جي ٻئي ڪپ تي ان جو جوڙيوار شھر سکر واقع آهي.&lt;ref&gt;[http://www.lgdsindh.com.pk/tmarohri6.htm Taluka Municipal Administration Rorhi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013085229/http://www.lgdsindh.com.pk/tmarohri6.htm |date=2008-10-13 }}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Satyan-jo-than and sukkur bridge.jpg|thumb|left|ستين جو آستان ، روھڙي جي مشھور مزار آھي]] 
[[فائل:View of Rohri from Bakhar island.jpg|thumb|left|بکر جي ٻيٽ وٽان شھر جو نظارو]]

==روھڙي جو بنياد ڪيئن پيو== 
 
سکر وانگر سنڌ جي سري ۾ روهڙي به قديم آهي، جنهن جي قدامت جي باري ۾ ڪي شيون درياه جي پيٽ مان 1875ع ۾ هٿ لڳيون، اهي شيون پٿر واري دور سان تعلق رکندڙ هيون. اهڙو بيان رائل انجنير مسٽر ٽويملو ۽ مسٽر جان ٽيٽ جي ٻن مضمونن مان معلوم ٿيو جيڪي جرنل ايشياٽڪ سوسائٽي ۾ بيان ڪيل سال ۾ شايع ٿيا هئا. ائين معلوم ٿو ٿئي ته ٽڪريءَ  تي پنجاه فوٽن جي بلنديءَ تي هي شهر ڪيترا دفعا آباد ٿي ۽ پوءِ مٽندو رهيوref&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;ref name =&quot; مولائي شيدائي &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ سکر :مصنف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي ؛ڇاپو:  پهريون سال؛ 1992ع ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ  &lt;/ref&gt;. سنڌ گزيٽئر ۾ شهر جو نالو ”لوهڙي“ ڄاڻايل آهي. ڪپتان اي – ويسٽ ميڪاٽ 1841ع ۾ جرنل ايشياٽڪ سوسائٽي بنگال ۾ شهر جو نالو ”لوهر ڪوٽ“ لکندي ڄاڻايو هئائين ته اهو شهر جو قديم نالو هيو. ريوٽي صاحب ”مهراڻ “ ۾ روهڙي جو قديم نالو ”روڙپورا“ يا ”روڙا ننگرا“ لکيو آهي.&lt;ref name = &quot;  مولائي شيدائي&quot;/&gt; &lt;ref&gt; جي – ايڇ ريورٽي: مهراڻ ص 494 – وقت جي شاعرن روهڙي جي تعريف ڪندي شهر جو نالو ”لُهري“ پنهنجن قصيدن ۾ ڏيکاريو آهي، جيئن شاعر عبدالقادر ”بيدل“ جو مشهور قصيدو آهي. ڏسو عبدالحسين شاه موسوي جو ديوان بيدل ص 14 – 16 سنڌي ادبي بورڊ، 1961ع حيدرآباد سنڌ.&lt;/ref&gt;. روڙي سنسڪرت لفظ آهي معنيٰ ٽڪريءَ وارو شهر. روهڙي جي به ساڳي معنيٰ آهي. روهه معنيٰ جبل روهڙي معنيٰ ٽڪري. اڄ تائين پنجاب ۽ هندوستان وارا هن شهر کي ”روڙي“ سڏين ٿا. هاڻوڪي شهر متعلق سنڌ جي پهرين گزيٽئر ۾ مسٽر اي – ڊبليو هيوز صاحب ڄاڻايو آهي ته 696ھ 1297ع ۾ سيد رڪن الدين تعمير ڪرايو. يعني سلطان علاو الدين خلجي جي ڏينهن ۾، جڏهن علاؤ الدين خلجي رضوي سيدن لاءِ ڪوٽ تعمير ڪرايو هو. جي – ايڇ ڪزنس صاحب ”سنڌ جي آثار قديمه“ ۾ لکيو آهي ته هي شهر مخدوم رڪن الدين بن صدر بن مخدوم بهاؤ الدين ذڪريا ملتاني تعمير ڪرايو، جنهن کي سلطان فيروز شاه تغلق اخلاص خان جو لقب ڏنو هو.&lt;ref name = &quot;مولائي شيدائي  &quot;/&gt;&lt;ref&gt; جي – ايڇ ڪزنس: سنڌ جا آثار قديمه بيان روهڙي ڪلڪتو 1929ع.&lt;/ref&gt; .
ڪزنس صاحب جو بيان غلط آهي ڇو ته مخدوم ابو الفتح رڪن الدين 735ھ ڌاري سلطان محمد تغلق جي ڏينهن ۾ وفات ڪئي هئي ۽ سلطان فيروز شاه تغلق 752ھ 1351ع ۾ تخت تي ويٺو هو.&lt;ref name = &quot; مولائي شيدائي &quot;/&gt;&lt;ref&gt; سيد صباح الدين عبدالرحمان: بزم صوفيا ص 273.&lt;/ref&gt; . فيروز شاه ملڪ   رڪن الدين کي بکر  جو نواب مقرر ڪيو هو. سيد ڪو نه هو، ٽڪري   جنهن  تي شهر ٻڌل هو، اها پنجاه فوٽ بلند آهي. اڳ درياه جي طغياني وقت پاڻي ٽڪريءَ سان لڳي وهندو هو ۽ پاڻيءَ جي چاڙهه جا نشان اڄ تائين موجود آهن. درياه جي کاٻي ڪپ  تي هئڻ ڪري هن شهر ستت واپار ۽ زراعت ۾ ترقي ڪئي ۽ چوڌاري باغات ۾ ميويدار وڻن ڪري ”چمن – سنڌ“ ڪوٺجڻ لڳو ۽ شهر ۾ سوا لک پير ابدي ننڊ ۾ آهن، جن جي ڪري ”روهڙي شريف“ ڪوٺجي ٿو. غرض ته سکر ۽ روهڙي علم، هنرن ۽ روحاني فيض ڪري تاريخ ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو آهي.&lt;ref name = &quot; مولائي شيدائي &quot;/&gt;.

==تاريخ==
[[فائل:View of Rohri from Bakhar island.jpg|thumb|بکر ٻيٽ کان روهڙي جو ڏيک]]
[[فائل:The town of Roree and the fortress of Bukker, on the Indus.jpg|thumb|روڙي شهر سنڌو درياهه ڀرسان جو ڏيک]]
ھن شھر جي اوڀر ۾ 10 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي اروڙ يا الور جو قديم شھر واقع ھيو.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Ihsan H|last=Nadiem|title=Forts of Pakistan|place=Lahore|publisher=Al-Faisal Publishers|year=2004|isbn=9695033520|page=54}}&lt;/ref&gt;.عربن جي اٺين صدي عيسويءَ ۾ سنڌ ۾ آمد کان اڳ واري تاريخ جي باري ۾ جن علائقي متعلق رڪارڊ تمام گھٽ آھي,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hughes|first1=Albert William|title=A Gazetteer of the Province of Sind|date=1876|url=https://books.google.com/books?id=QZ8IAAAAQAAJ&amp;pg=PA677&amp;lpg=PA677&amp;dq=aror+rohri&amp;source=bl&amp;ots=QboUCMUXCz&amp;sig=Y-gXMCmGsRpJRQ9f89XUvnvNh3M&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwixvM6b5pXYAhVGh1QKHXWZD-4Q6AEIXTAM#v=onepage&amp;q=aror%20&amp;f=false|accessdate=19 December 2017}}&lt;/ref&gt; پر الور ان وقت اتر سنڌ جي راء ۽ پوء برھمڻ خاندان جو گاديءَ جو هنڌ ھيو ۽ 711 ۾ محمد بن قاسم ان تي قبضو ڪيو&lt;ref&gt;{{cite book|first=J W|last=Smyth|title=Sukkur District|place=Lahore|publisher=Sang-e-Meel Publications|year=2005|isbn=9693517296|pages=41-43}}This word taken from old word Rohari&lt;/ref&gt;962 ۾ زلزلي جي ڪري درياء سنڌ جو وھڪرو بدلجي ويو جنھن سان  الور ڦٽي ٿيو. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Where the city of Aror once stood in glory|url=https://www.dawn.com/news/1152687|accessdate=19 December 2017|agency=Dawn}}&lt;/ref&gt; ان بعد الور جو روھڙي جي صورت ۾ ٻيھر بنياد پيو &lt;ref name=bowden&gt;&lt;{{cite book|last1=Bowden|first1=Rob|title=Settlements of the Indus River|date=2004|publisher=Heinemann-Raintree Library|isbn=1403457182|url=https://books.google.com/books?id=N3JKeIBYmoMC&amp;dq=sukkur+established+by+british&amp;source=gbs_navlinks_s|accessdate=19 December 2017}}&lt;/ref&gt; تيرھين صدي عيسويءَ ۾ روھڙي درياء سنڌ جو ھڪ مصروف بندر ھيو ۽ زرعي جنسن جي واپار جو مرڪز ھيو.  &lt;ref name=bowden/&gt;


روهڙي شھر [[سنڌ]] جي قديم ۽ تاريخي شھرن مان ھڪ آھي. ھي سنڌو نديءَ جي اڀرندي ڪناري تي اڏيل آھي، ھتي تمام جھونيون، وڻندڙ ۽ تاريخي عمارتون آھن، جن ۾ ڪنھيا لال ڪاٽيج تمام مشھور ۽ ڏسڻ وٽان آھي ۽ [[لئنسڊائون پل|لئنسڊائون پُل]] تان لھندي سامھون تمام خوبصورت ڏيک ڏيندي آھي. ھي شھر، بکر کان ھڪ دلڪش نظارو پيش ڪري ٿو. ھن جي ڀر سان درياءُ جي ٻيٽن ۽ ٽڪرين مان قديم زماني جون شيون ھٿ آيون آھن، جن کي ڏسي قديم آثارن جي ماھر ليفٽيننٽ ٽيوملر اندازو لڳايو آھي تہ ھي شھر تمام قديم ۽ پٿر واري دور ۾ بہ آباد ھيو. قديم آثارن جي ھڪ ٻئي ماھر ڊاڪٽر بلئم فورڊ انھن شين کي ڏسي اندازو لڳايو ھو تہ ھندوستان جي ٻين علائقن مان لڌل شين جي ڀيٽ ۾ ھتان جون شيون وڌيڪ سھڻيون آھن.

ھي شھر زماني جي لاھين چاڙھين سبب ڪيترا ئي دفعا آباد ۽ غير آباد ٿيندو رھيو آھي. جيتوڻيڪ ھي قديم شھر آھي، پر ھاڻوڪو شھر گھڻو پراڻو نہ آھي. عربن جي سنڌ تي ڪاھ وقت ھن شھر جو نالو نشان ئي ڪونہ ھيو ۽ اروڙ سنڌ جي گادي جو ھنڌ ھيو، پر پوءِ درياءُ جي ڦير سبب اروڙ جو شھر آھستي آھستي ڦٽڻ لڳو ۽ روھڙي جو شھر آباد ٿيڻ لڳو.

شاھ بيگ ارغون، سنڌ جي فتح کان پوءِ بکر جي قلعي کي مضبوط ڪرڻ وقت، بکر جي سيدن ۽ قاضين کي ھن شھر ۾ زمين ڏيئي آباد ڪيو، ان ڪري ھي شھر وڌڻ لڳو. ابن ھوقل، ادريسي، ٻين عرب مورخن، ابوالفضل ۽ يورپي سياحن، روھڙي جي باغن، ميون، گلن، کارڪن، درياءُ جي مڇي، خاص ڪري پلي، ۽ بندر جي وڻج واپار جي پڻ ساراھ ڪئي آھي.

ھن شھر کي خاص اھميت، حضور اڪرم صلي الله عليه وسلم جن جي وار مبارڪ جي ڪري آھي. وار مبارڪ، ھڪ سوني جواھرن سان جڙيل دٻليءَ ۾ رکيل آھي. چيو وڃي ٿو تہ وار مبارڪ وارو روضو، ايران جي بادشاھ نادر شاھ ٺھرايو ھو. وار مبارڪ جي روضي جي ڀر سان ھڪ عاليشان مسجد پڻ ٺھيل آھي جا سن 1545ع ۾ جڙي راس ٿي. روھڙي ۾ ھڪ ٻي عاليشان جامع مسجد به وار مبارڪ واري روضي جي ڀر سان ٺھيل آھي جيڪا شھنشاھ اڪبر جي گورنر فتح خان 1583ع ۾ تعمير ڪرائي، اھا مسجد وڻندڙ ڳاڙھين سرن سان ٺھيل آھي، جنھن تي ٽي عاليشان گنبذ آھن، پر اھا ھن وقت زبون حالت ۾ آھي. ٽين عاليشان مسجد عيدگاھ آھي جنھن کي ٽي قبا آھن، جا سن 1593ع ۾ مير معصوم بکري ٺھرائي، انھن کان سواءِ ھڪ ٻي مسجد به آھي جيڪا مير يعقوب علي شاھ جي آھي ۽ 1677ع ۾ جڙي راس ٿي. ھي مسجد تمام وسيع آھي ۽ قلعي وانگي اڏيل آھي.

سيدن کان سواءِ ھت ٻيا بہ ڪيترائي بزرگ، عالم ۽ فاضل ٿي گذريا آھن. سنڌ جو ھڪ وڏو شاعر قادر بخش ”بيدل“ ۽ سندس فرزند محمد محسن ”بيڪس“  بہ ھن ئي سرزمين ۾ دفن ٿيل آھن. ذوالقعد جي مھيني ۾ بيدل جو ۽ رمضان شريف ۾ بيڪس جو ميلو لڳندو آھي. سنڌ جو مھان تاريخدان، ۽ عوامي ليکڪ، ڪھاڻيڪار، ناول نگار، ڪالم نگار ۽ ڊراما نويس [[امر جليل]] بہ ھن شھر سان واسطو رکي ٿو.

روھڙي جو شھر اوڻيھين صديءَ تائين علم ۽ فضل جو مرڪز رھيو. ھن شھر جي ڏکڻ ۾ درياءُ جي ڪناري تي ستين جو ٿان نالي ھڪ جاءِ آھي جيڪا عام طور [[ستين جو آستان]] جي نالي سان مشھور آھي. جنھن بابت مختلف روايتون آھن. ان جي موجوده عمارت بکر جي گورنر مير ابوالقاسم نمڪين جوڙائي، مٿس صفہ صفا نالو رکيو. ھو ان وڻندڙ جاءِ تي اونھاري جي راتين ۾ ويھي ڪچھريون ڪندو ھو. روھڙي جي سامھون درياءُ ۾ بکر جي ٻيٽ جي ڀر سان ھڪ ننڍڙو ٻيٽ آھي، جنھن کي خواجہ خضر جو آستان سڏيو ويندو آھي. ھن ٻيٽ تي ھڪ مسجد ھوندي ھئي جيڪا بکر جي نواب سعد خان سن 1011ع ۾ جوڙائي، جيڪا ڪجهه وقت اڳ ۾ ڊھي ختم ٿي وئي آھي. بکر جي ٻيٽ جي ڀر سان ھڪ ٻيٽ تي ھندن جو تاريخي مندر آھي جنھن کي [[ساڌ ٻيلو]]، سکر ساڌ ٻيلو يا ساڌو ٻيلو چيو ويندو آھي، اتي جڏھن ميلو لڳندو آھي تہ دنيا جي مختلف علائقن مان عقيدتمند اچي حاضري ڀريندا آھن.

روھڙي ۾ ھڪ وڏو سيمينٽ جو ڪارخانو پڻ آھي، ۽ ھتي [[پاڪستان]] جي وڏين ريلوي جنڪشنن مان ھڪ جنڪشن پڻ آھي جنھن کي روھڙي جنڪشن چئبو آھي، جنھن تي ايندڙ ويندڙ ھر ريل گاڏي بيھندي آھي. ھي شھر [[سکر]] سان ٻن پلين جي ذريعي ڳنڍيل آھي، ھڪ پل جو نالو لئنسڊائون پل آھي جيڪا 1888ع ۾ ٺھي راس ٿي ۽ ٻي پل 1962ع ۾ تعمير ٿي جنھن جو نالو ايوب پل آھي. ٻنھي پلين جا ٻه ٻه حصا آھن ڇا ڪاڻ تي وچ تي بکر ٻيٽ آھي. روھڙي طرف واري طرف ٻنھي پلين ڪو بہ ٿنڀو ڪونھي البت سکر طرف ٻنھي پلين کي ٿنڀا آھن. لئنسڊائون پل تان اڳ ۾ گاڏيون ۽ ريل گاڏيون لنگھنديون ھيون پر ايوب پل کي ريلوي پل جي حيثيت سان تعمير ڪري لئنسڊائون پل تان ريل جي پٽڙي ختم ڪئي وئي. لئنسڊائون پل اڄڪلھ ھلڪين گاڏين جي اچ وڃ لاءِ مخصوص ڪئي وئي آھي. ٻنھي پلين جا سکر طرف وارا حصا سادا آھن پر روھڙي طرف وارا حصا انجنيئرنگ جو شاھڪار آھن ۽ ستين جي آستان کان ھڪ دلڪش نظارو پيش ڪن ٿا. ايوب پل پاڪستان جي واحد Semi Suspension Bridge يعني جزوي لڏندڙ پل آھي، ۽ ھڪ اڌ گول ڪمان تي رسين جي ذريعي لٽڪيل آھي.

ٻين شھرن وانگر، آبادي جي واڌ جي ڪري روھڙي شھر ۾ بہ رھائش، تعليم، صحت ۽ صفائي جا مسئلا موجود آھن.

[[مرزا قليچ بيگ]] لکيو آهي تہ: &quot;لوهري يا روهڙيءَ جو مٿي اشارو ڏنو ويو آهي ته ڪيئن [[اروڙ]] جي ڦٽڻ ڪري اتي جي ماڻهن اچي اهو شهر ٻڌو۽ آن جو نالو بہ گهڻو ڪري رور مان پيو ۽ هاڻ سڏ جي بہ روهڙي ٿو. اهو وار مبارڪ ۽ ان جي قديم مسجد جي ڪري مشهور هو. اها مسجد سنہ 954 هجري (=1545ع) ڌاري جڙي ۽ وار مبارڪ بہ تڏهين آيو. اهو وار حضرت صلعم جن جي سونهاري جو چوڻ ۾ ٿو اچي ۽ عبدالباقي نالي شخص اتي آندو. جو شيخ نظام الدين جو ناٺي هو ۽ اهو شيخ حضرت ابوبڪر جي اولاد مان هو ۽ لوهريءَ ۾ اچي رهيو هو. اهو هڪ انچ جو چوٿين پتي جيترو مس آهي ۽ سوني قلمدان ۾ رکيل آهي ۽ حج جي ڏينهن ماڻهو انهيءَ جي زيارت ڪندا آهن.

روهڙي جي ٻي مشهور عمارت جامع مسجد آهي. جا [[اڪبر بادشاه]] جي زماني ۾ فتح خان حاڪم سنہ 1583ع ڌاري ٺهرائي هئي. ڏهاڪو ورهيه انهيءَ کان  پوءِ عيد گاھ ٺهي. ٻي جهوني مسجد [[مير يعقوب علي شاه]] جي آهي، جو ڪوٽائي سيدن مان هو. اها  سنہ 1677ع ۾ جڙي هئي. شهر جي ڏکڻ ڏي هڪڙيءَ ٽڪري تي درياھ جي بنھ ڪناري تي هڪڙو مقام آهي. جنهن کي ستين جو ٿان چوندا آهن. اتي گهڻيون ئي قبرون آهن. انهن ۾ مکيہ قبر آهي. مير قاسم سبزواري سيد جي. جنهن تي سنہ 1018ع/ھ لکيل آهي. انهيءَ تي اڃا بتي ٻرندي آيه ۽ انهي کي قاسم شاھ جو ٿان چوندا آهن. انهي سيد جو ذڪر بکر ۾ آيو آهي. اتي ٻيون به ڇهه مکيه قبرون آهن، جنهن ڪري  اڳي [[ستين جو ٿان]] چئبو هو، پوءِ ماڻهن ستين  جو ٿان ڪيو ۽ چوڻ لڳا تہ اتي ستيون يا پاڪ  ڪنواريون بيبيون حق بخشي اچي انهن ڪوٺين ۾ رهڻ لڳيون ۽ اتي ئي  مري ويون.

انهيءَ جي سامهون روهڙي ۽ [[بکر]] جي وچ ڌاري درياھ ۾ هڪڙو ننڍڙو [[ٻيٽ]] آهي، جتي هڪڙي ننڍڙي مسجد بہ آهي. انهي کي [[خواجہ خضر جو ٿان]] چوندا آهن. جتي پوءِ هندو اچي  [[ڏيو]] ٻاري پوڄا ڪندا هئا ۽ چوندا هئا تہ [[زنده پير]] آهي. يعني درياھ شاھ يا [[اڏيرو لعل]]. مسلمانن جي قول موجب شاھ حسين نالي دهلي جو هڪڙو سوداگر پنهنجي نياڻي سميت ٻيڙي تي چڙهيل اچي درياهه تان لنگهيو ۽ حج تي ٿي ويو. اروڙ وٽ دلوراء بادشاھ هن کي روڪيو ۽ زور سان سندس ڌيءَ کسڻ ٿي گهريائين. پر انهي خدا کي مدد لاءِ سوال ڪيو. خواجه خضر هڪدم اچي حاضر ٿيو ۽ درياه الور ڇڏي بدلجي اتان روهڙي وٽان وهڻ لڳو  ۽ ٻيڙي صحيح سلامت لنگهي ويئي. انهيءَ جي يادگيري لاءِ شاھ حسين اتي هڪڙي مسجد جوڙائي، جيڪا تاريخ اتي اڪريل آهي ۽ جا لفظ” درگاھ اعليَ“ مان ٿي نڪري، سا سنہ 341ھ آهي، يعني 952ع، پر شڪ آهي تہ اهو پهڻ پوءِ ٺاهي اتي هنيو ويو آهي، جن ٻين پهڻن کان پوءِ جو ٿو ڏسجي. مسجد تي تاريخ سنہ 1011ھ (=1602ع) جي آهي.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: [[مرزا قليچ بيگ]]. ايڊيشن: چوٿون 1999ع.  ڇپائيندڙ: [[سنڌي ادبي بورڊ]]، ڄام شورو، سنڌ.&lt;/ref&gt;

== روھڙي ريلوي جنڪشن==
[[فائل:Rohri Junction.jpg|120px|thumb|روهڙي ريل جنڪشن]]

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[http://www.rohri.net روهڙي جي ويب سائيٽ]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سکر ضلعو]]
[[زمرو:روهڙي تعلقو]]
[[زمرو:سنڌ جا ننڍا شهر ۽ قصبا]]</text>
      <sha1>3c4ippxpwz62wxkv0l43ulb5yzavou5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عطا ﺣﺴﻴﻦ شاه ﻣﻮﺳﻮي ڊگري ڪاليج روهڙي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2597</id>
    <revision>
      <id>369931</id>
      <parentid>342745</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="547" sha1="lpr3dkto9vd2i2ca09mza740u04dq79" xml:space="preserve">[[image:Atta Musavi College Rohri.JPG|thumb|left|عطا ﺣﺴﻴﻦ شاه ﻣﻮﺳﻮي ڊگري ڪاليج جو اپگرهي عڪس (ناسا)]]

هيءُ ڪاليج سيد عطا ﺣﺴﻴﻦ شاه ﻣﻮﺳﻮي جي نالي سان کوليو ويو آهي، جنهن ۾ تعليم ڏني ويندي آهي.

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سکر ضلعو]]
[[زمرو:روهڙي تعلقو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ ڪاليج]]
[[زمرو:سکر ضلعي جا ڪاليج]]
[[زمرو:سکر ضلعي جا تعليمي ادارا]]</text>
      <sha1>lpr3dkto9vd2i2ca09mza740u04dq79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اروڙ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2598</id>
    <revision>
      <id>369928</id>
      <parentid>365963</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24957" sha1="lllscea9r6g0tvgapqudjd9rxvng3gi" xml:space="preserve">{{بهترين مضمون|مارچ 2021}}
{{Infobox ancient site
|name =اروڙ
|native_name= 
|alternate_name = الور
|image = Sukkur 4.jpg
|alt = 
|caption =اروڙ جي قديم '''عالمگير مسجد'''
|map_type = Sindh#Pakistan
|map_alt = 
|coordinates = 
|location = روھڙي جي ڀرسان
|region = سکر
|type = قديم ڦٽل شھر
|part_of = 
|length = 
|width =
|area = 
|height =
|builder = 
|material = 
|built = 
|abandoned = 
|epochs = سنڌ م عربن جي آمد ۽ ان کان اڳ وارو زمانو
|cultures = ھندو  ۽ ٻڌ ثقافت
|dependency_of = سنڌ جي راجائن جي حڪومت
|occupants = سنڌي
|event = زلزلي ۽ دريائي وھڪري جي تبديلي جي ڪري
|excavations = 
|archaeologists = 
|condition = 
|ownership = 
|public_access = 
|website = 
|notes = 
}}
{{TAFI}}
'''اروڙ''' (&lt;small&gt;Aror&lt;/small&gt;) [[راء گهراڻو|راءِ گهراڻي]] (&lt;small&gt;494ع-622&lt;/small&gt;ع) ۽ [[سنڌ تي عربن جا حملا|برهمڻ گهراڻي]] (&lt;small&gt;622-712&lt;/small&gt;ع) جي دور ۾ [[سنڌ]] جي [[راڄڌاني]] ھو.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=الور الور : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://affairnews.com/2019/03/%d8%a7%d8%b1%d9%88%da%99-%d9%82%d8%af%d9%8a%d9%85-%d8%b3%d9%86%da%8c-%db%be-%d8%b9%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%86-%db%bd-%d8%b3%d8%a7%d8%a6%d9%86%d8%b3%d8%af%d8%a7%d9%86%d9%86-%d8%ac%d9%88-%d8%ae/|title=اروڙ: قديم سنڌ ۾ عالمن ۽ سائنسدانن جو خوشحال شهر II|last=ايڊيٽر|website=Affair - افيئر|language=en-US|access-date=2020-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16840&amp;BookTitle=Na-Si-Sirh-Sakan|title=نه سي سڙه سکاڻ|access-date=2020-06-15|archive-date=2020-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615134221/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16840&amp;BookTitle=Na-Si-Sirh-Sakan|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200615134221/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=16840&amp;BookTitle=Na-Si-Sirh-Sakan |date=2020-06-15 }}&lt;/ref&gt; ھي شھر (ستين صدي عيسويءَ ۾) راءِ ۽ برهمڻ جي راڄڌاني هو. سنڌ جو هي قديم تخت گاهه/قلعو/بندر [[روھڙي]]، [[سکر ضلعو|ضلعي سکر]] کان پنج ميل پري ڏکڻ اوڀر ۾ ٽڪريءَ تي ٺهيل آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اروڙ%20الور|title=اروڙ الور : (Sindhianaسنڌيانا)|website=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd|access-date=2020-06-15}}&lt;/ref&gt; ھي ماڳ اتر ′27◦40 ۽ اوڀر ′68◦ 50 ڊگرين ڦاڪ تي آهي. ماڳ جو دور پراچين اتھاس کان چوٿين صدي ھجريءَ تائين آهي. [[ٻُڌ ڌرم]] وارن جو ھتي گهڻو زور ھو. هتي ئي ان کان اڳ واري [[نئين پٿر واري زماني جا سنڌ ۾ نشان|نئين پٿر جي دور]] جا آثار به ملن ٿا. [[ويد|ويدن]] واري زماني ۾ به ھي شھر چڱو آباد ھو. 

اروڙ تي [[چندرونسي گھراڻو|چندر ونسي]] راجائن 450ع کان 642ع تائين راڄ ڪيو. جن کي [[راء گهراڻو|راءِ گھراڻو]] سڏيو وڃي ٿو. [[چندرونش|چندر ونسي گھراڻي]] 1100 ق.م ۾ به ھن شھر تي راڄ ڪيو. [[سڪندر اعظم]] جي [[سڪندر اعظم خلاف ملتانين جي تاريخ مزاحمت|ملتان تي  ڪاهه]] مھل ھتي جو راجا [[موسيڪانوس]] ھو. [[راء سھاسي پھريون|راءِ سھاسي]] جي وقت ۾ [[نمرود|نيمروز]] ايرانيءَ ڪاھيو. ھي ھڪ وڏو [[بندرگاھ|بندرگاهه]] ھو، جنھن کي مضبوط ڀت ڏنل ھو. [[سنڌ تي عربن جا حملا|سنڌ تي عربن جي حملن]] جي وقت به ھي شھر اوج تي ھو. عربن جي وقت ۾ توڙي جو ھي شھر تختگاهه نه رھيو، پر وڏو بندرگاهه ضرور ھو.

ھي [[سنڌو درياھ|سنڌو]]ءَ جي ھاڪڙي ڪپ تي ٻڌل ھو. چوٿين صدي عيسويءَ ۾ ھاڪڙي جي رخ مٽائڻ ڪري ھي بندر ڦٽڻ لڳو. ھاڻي ھي بندر، تختگاهه، قلعو، ھڪ ننڍي ڳوٺ جي شڪل ۾ موجود آھي. اروڙ ماضيءَ جو بهشت برين ھو، جنھن جي ساراهه [[ابن خردازبه]] (250ھ)، [[ابو الحسن مسعودي|مسعودي]]ءَ (942ع)، [[ابن حوقل]] (343ھ) ۽ ٻين ڪئي آھي. ننڍي کنڊ جي پھرين مسجد [[محمد بن قاسم|ابن قاسم]] جي وقت ۾ ھتي ٺھرائي وئي.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اروڙ%20الور انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد پھريون&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation |title=آرڪائيو ڪاپي |url=http://altafshaikh.com.pk/%D8%A7%D8%B1%D9%88%DA%99-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%AC%D9%8A-%D8%A2%D8%A6%D9%8A%D9%86%D9%8A-%DB%BE/ |accessdate=2019-12-17 |archive-date=2021-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415050933/https://altafshaikh.com.pk/%D8%A7%D8%B1%D9%88%DA%99-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%AC%D9%8A-%D8%A2%D8%A6%D9%8A%D9%86%D9%8A-%DB%BE/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

اروڙ [[سنڌ]] جي هن قديم [[گاديءَ جو هنڌ|تختگاهہ]] کي [[سنڌي ماڻھو|سنڌي ڳوٺاڻن]], ڪن روايتن ۽ تاريخن اروڙ سڏيو آهي، جو ستين صدي عيسويءَ ۾ راءِ برهمڻ جي راڄڌاني هو. هيءَ ڳالھہ تحقيق گھربل آهي تہ اروڙ جو پايو ڪڏهن پيو؟ پر جئن تہ [[مسلمان|مسلمانن]] جي اچڻ (96ھہ : 811ع) بعد بہ هي شهر هڪ ــ ٻن صدين لاءِ آباد رهيو، سو هي اندازو ڪري سگهجي ٿو تہ اهو شهر ڇهن صدين جي عرصي لاءِ هن فاني [[دنيا]] جي پردهء سمين تي وجود ۾ رهيو، ۽ سندس بناءَ هڪ سؤ ۽ ٻن سؤ عيسوي سنن جي وچ ۾ ٿي هوندي. تختگاهہ اروڙ بابت [[چچ نامو|چچنامہ]] جو بيان هن ريت آهي تہ ”هن شهر ۾ هر ڪنهن قسم جون شاهاڻيون محلاتون، ٿنڀا، [[باغ]]، چشما،نهرون، پارڪ ۽ وڻ هئا، ۽ مهراڻ جي ڪناري تي واقع هو.&lt;ref&gt;http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=اروڙ%20الور انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جلد پھريون&lt;/ref&gt; تاريخ معصومي پٽاندڙ:اروڙ مهراڻ نديءَ جي ڪناري تي هڪ نهايت وڏو شهر هو، جنهن ۾ بلند عمارتون،مضبوط محلاتون، ميويدار وڻن سان ڀريل باغ ۽ تمدن ۽ شهرت جو اهو سڀ سامان موجود هو، جنهن جي رھواسي، توڙي مسافر کي خواهش ٿي سگهي ٿي &lt;ref name=&quot;&quot;&gt; ڪتاب جو نالو ؛ تاريخ مَعصُومي مصنف؛ مير محمد معصوم بکري ايڊيشن؛ ٽيون 2006ع ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي &lt;/ref&gt;

هيءُ قديم شهر هندو راجائن جي ڏينهن ۾ سنڌ جي گاديءَ جو هنڌ هو ۽ منجهس وڏو ڪوٽ هو. [[راجا ڏاهر]] انهيءَ ۾ رهندو هو ۽ محمد قاسم به انهي کي گهيرو ڪري ورتو. پوءِ اتي ابو عاف بن قيس اسديءَ کي حاڪم مقرر ڪيائين ۽ پاڻ [[ملتان]] ويو ۽ اتان پوءِ قنوج ڏي ٿي ويو، پر حڪم ملڻ تي [[بغداد]] ڏي موٽيو. بني اُميه خليفن جي وقت ۾ هندو راجا [[دلوراءِ|دلو راءِ]] اروڙ جو حاڪم هو، ۽ اروڙ کي دلوُر به سڏيندا هئا. اُهو ڏاڍو ظالم هو ۽ انهيءَ جي ڏينهن ۾ شهر غرق ٿيو ۽ ناس ٿيو.{{حوالو گهربل}} ڄام فتح خان سمي جي ڏينهن ۾ جڏهن مرزا پير محمد بکر جي ماڻهن کي سزا ڏيڻ لاءِ آيو، تڏهن اتي جي سيد ابوالغيث جي منت آزيءَ تي ماڻهن کي معافي ڏنائين ۽ اروڙ جو پرڳڻو(صوبو) سيد کي جاگير ڪري ڏنائين، جڏهن [[شاھ بيگ ارغون|شاهه بيگ]] [[سکر]] ورتو ۽ اتي جو قلعو جوڙائڻ لڳو، تڏهن اروڙ جي ڪوٽ جون سرون کڻائي انهيءَ ڪم ۾ آندائين. وري سنه 930ھ (سنه 1523ع) ۾ [[سلطان محمود خان|سلطان محمود]] خان مبارڪ خان کي اروڙ جو حاڪم بڻايو، جو اڳي ماٿيلي جو حاڪم هو.&lt;ref&gt;قديم سنڌ -ان جا مشهور شهر ۽ ماڻهو. مصنف: [[مرزا قليچ بيگ]]. ايڊيشن: چوٿون 1999ع. ڇپائيندڙ: [[سنڌي ادبي بورڊ]] ڄام شورو&lt;/ref&gt;

== نالي جو بڻ بڻياد ==
{{اصل مضمون|روهڙا راڄ}}
راءِ گهراڻي وارا ”سوام“ جا پوڄاري هئا ۽ سندن گاديءَ جو هنڌ هو ”آليدور“، جو ڦري ”اليور“ ۽ ”الور“ 'اروڙ' ٿيو، جو سنڌ جي گادي مشهور آهي.&lt;ref&gt;سماٽ قوم جا اصل نسل؛ علي محمد سيال؛مھراڻ رسالو؛ جلد 35؛ 1966؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄامشورو &lt;/ref&gt;

عرب جاگرافي نويس اروڙ کي ”الرور“ ڏيکاريو آهي، جنھن ۾ ”ال“ عربي علت آهي ته باقي ”رور“ وڃي بچندو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالو_ويب|url=https://sindhsalamat.com/threads/6682/|title=کپر يا اروڙ|website=SindhSalamat|access-date=2020-06-15}}&lt;/ref&gt;.  اروڙ پوءِ ”روهڙيءَ“ جي نالي سان سڏيو ويو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; عربن ھن شھر کي ”لوهري“ به ڄاڻايو آهي.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

قديم هندستان ڪتابن ۾ ھن شهر کي اروڙ پورا، روڙ نگرا سڏيو ويو آھي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.sindhsamaachar.com/ur/%d8%a7%d8%b1%d9%88%da%99-%d8%b3%d8%a7%d9%86-%d9%85%d9%86%d9%87%d9%86%d8%ac%d9%88-%d8%b9%d8%b4%d9%82-%d8%a2%d9%87%d9%8a-%d8%ae%d8%a7%d9%84%d8%af-%d9%bb%d8%a7%d9%86%da%80%da%bb/|title=اروڙ سان منهنجو عشق آهي – خالد ٻانڀڻ|last=Azad|first=Asghar|date=2017-05-29|website=سنڌسماءَچار|access-date=2020-06-15}}&lt;/ref&gt;  يوناني جاگرافي دانن جي دستاويزن ۾ ھن شهر کي ”موسيڪانوس“ لکيو آهي.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{حوالو_ويب|url=http://www.abbaskorejo.com/%d8%a7%d8%b1%d9%88%da%99-%d9%8a%d8%a7-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%b1/|title=اروڙ يا الور {{!}} عباس ڪوريجو ڊاٽ ڪام|last=adminkhan|language=ur|access-date=2020-06-15}}&lt;/ref&gt;

== تاريخ ==
عرب جغرافيدانن اروڙ کي ”الرور“ ڏيکاريو آهي. جيڪڏهن ال عربي علت آهي تہ باقي رور وڃي بچندو. هن مان اندازو لڳايو ويو آهي تہ اروڙ جي باشندن رڙهي اچي نئون ”رور“ آباد ڪيو، جنهن کي ”الرور“ نالو ڏنو ويو، ۽ بعد ۾ [[روهڙي]]ءَ جي نالي سان معروف ٿيو. عربن هن کي لوهري بہ ڄاڻايو آهي. نديءَ جي وهڪري مَٽائڻ بعد بہ پراڻي پيٽ ۾ پاڻي رهيو، ان ڪري اروڙ جي اردگرد بستيون آباد رهيون. هڪ مسجد جا آثار آهن، جيڪا [[محمد بن قاسم]] ڏانهن منسوب ڪئي وڃي ٿي. هندستان جي قديم آثار وارن ۽ ڊاڪٽر سورلي هن مسجد کي [[اورنگزيب عالمگير]] جي نالي منسوب ڪيو آهي؛ پر هي صحيح نہ آهي. اتي ٻن بزرگن جون مزارون بہ آهن ـــ هڪ شاھہ شڪر گنج، [[لعل شهباز قلندر]] جي معاصرجي، ۽ ٻي مخدوم جھانيان جي مريد، شيخ مخدوم قطب جي. هن شيخ جي ويجهو ٻئي ننڍي [[مسجد]] ٺهيل آهي، جا شايد اورنگزيب عالمگير جي جوڙايل هجي. ان کان سواءِ هندن جي '''[[ڪالڪا ديوي مندر، اروڙ|ڪالنڪا ديويءَ جو وڏو مندر]]''' بہ آهي.

=== اروڙ ميساريل نديءَ جي ڪناري ===

ڊاڪٽر سورلي پنهنجي شهره آفاق [[گزيٽيئر]] ۾ ٿامس پيننٽ جي قديم هندستان جي نقشي 1798ع ڏانهن اشارو ڪيو آهي، جنهن ۾ [[سنڌو]] نديءَ کي هماليہ جبل مان نڪري، ستلج جي اُڀرندي کان وهي، هيٺ [[عمرڪوٽ|عمر ڪوٽ]] کي عبور ڪري، [[ڪڇ|ڪَڇ]] جي نار ۾ ڇوڙ ڪندي ڏيکاريو ويو آهي. اتي هن کي گهاگهر ندي سڏيو ويو وڃي ٿو، جا ڊاڪٽر جي راءِ مطابق هاڪڙا لفظ جي بگڙيل صورت آهي. اروڙ واريءَ پراڻي نديءَ کي هاڪڙا جي نالي سان سڏجي ٿو. ڪافي وقت گذرڻ بعد هيءَ ندي هڪ نارو ٿي وهي، ۽ [[سنڌو]] نديءَ جي اٿل جو پاڻي ان ذريعي پراڻي ڍوري ۾ پوندو هو ۽ ڪورِي ڇوڙ ۾ وڃي ڇوڙ ڪندو هو.

اروڙ جا کنڊرات روهڙيءَ کان پنج ميل پَري ڏکڻ اوڀر طرف، اڀرندي ناري، ناروا واهه يا هاڪڙو درياھ جي پيٽ مٿان آھن.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://dic.sindhila.edu.pk/index.php?txtsrch=%D8%A7%D8%B1%D9%88%DA%99|title=اروڙ {{!}} Online Sindhi Dictionaries {{!}} آن لائين سنڌي ڊڪشنريون|website=dic.sindhila.edu.pk|access-date=2020-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

=== اروڙ جا قديم آثار  ===

عربن جي فتح وقت اروڙ راجا ڏاهر جي مهاراڄڌاني هو. عربن پنهنجي گادي [[منصوره (قديم شھر)|منصوره]] ۾ شروع ڪئي، تہ بہ اروڙ هندن جي حڪومتگاه جي صورت ۾ ٻن صدين کان وڌيڪ رهيو ۽ پوءِ ناپيد ٿيو. هن جي ناس ٿيڻ جي حڪايت [[براهمڻ آباد (منصوره)|برهمڻ آباد]] جي راجا [[دلوراءِ]] جي ڏاڍ سان لاڳياپيل آهي. پر ان ۾ ايتري حقيقت نہ آهي، ڇو تہ اٺين صدي عيسويءَ جي وچ ڌاريءَ جڏهن سنڌو نديءَ پنهنجو وهڪرو ڦيرايو تہ هي شهر اجڙي ويو. نديءَ جي وهڪري ۾ ڦيرو 341ھہ : 962ع ڌاري آيو، جڏهن سنڌ ۾ هڪ وڏو زلزلو آيو ۽ ڌرتي ڌُٻي هئي.


=== تحفته الڪرام ===
مطابق، هندو راجائن اروڙ ۾ 130 سال حڪومت ڪئي. ان وقت تائين، جڏهن چچ، برهمڻ ۽ اروڙ جو رهواسي، جو [[راء سھاسي ٻيون|راءِ سهاسي ٻئي]] وٽ نوڪريءَ ۾ گھڙيو، ۽ هُشياري سبب سندس وزير بنيو، ۽ راجا جي مهاراڻيءَ، سُهاندي (سونهن ديوي) جي زلفن جي پيچ ۾ ڦاٿو ۽ راجا کي قتل ڪرايو، بعد ۾ پاڻ زوريءَ اروڙ جو حاڪم بنيو. ”[[تحفته الڪرام]]“ مطابق، هي 1ھہ : 622ع جو سمو هو. [[چچ نامو]] ۾ سنڌ جي قديم تاريخ جو احوال ان وقت کان وٺي هندو حڪومت جي زوال تائين آهي.

=== جنت السنڌ پٽاندڙ ===

اروڙ، سنڌ جي قديم تختگاه، روهڙيءَ کان ستن ميلن جي پنڌ تي، مهراڻ جي هڪڙيءَ شاخ جي اولهندي ڪپ تي، هڪ ڪشادو شهر هو، جو قدامت جي لحاظ کان آرياورت جي قديم شهرن هستناپور، اندر پرسا (دهلي) ۽ پتاليپترا (پاٽنا) جو ثاني هو. يوناني جاگرافي دانن مٿس ’موسيڪانوس‘ نالو رکيو هو. سندس ڀروارين ٽڪرين ۾ سون ۽ چانديءَ جون کاڻيون هيون. هوئن ٽسانگ شهر کي ’پيشان پوپولو‘ ۽ جنرل [[اليگزينڊر ڪننگھام|اليگزينڊر ڪننگهام]] ’رور پورا‘ (روڙانگر) جي نالن سان لکن ٿا.&lt;ref name = &quot; جنت السنڌ &quot;&gt; ڪتاب جو نالو ؛ جنت السنڌ، باب ٻيون، تصنيف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي، ايڊيشن؛ پهريون 2000، ٻيون 2006ع
ڇپائيندڙ؛ سنڌيڪا اڪيڊمي ڪراچي
 &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cunningham&quot;&gt;Cunningham, A: The Ancient Geography of India, Buddhist Period, London, 1871. &lt;/ref&gt;   هن شهر کي چوڌاري مضبوط عالم پناه ڏنل هئي ۽ باغ ۽ محلاتن ڪري مشهور هو. شهر جي وچ ۾ ٻڌ جو مشهور مندر هو. عرب سياح ۽ جاگرافي دان پنهنجي پنهنجي لهجي ۾ هن شهر جا جدا جدا نالا لکن ٿا؛ مثلا: مسعودي، جنهن هن شهر کي 942ع ۾ مهراڻ جي اوڀرندي واريءَ شاخ تي ڏٺو هو، سو ’الرور‘ لکي ٿو. ابن خردازبه سنه 250ھ ڌاري ’رور‘ سڏيس ٿو؛ ابن حوقل واري نقشي ۾ سندس نالو ’الرور‘ ڏنل آهي، سيوطي پنهنجي ڪتاب ’مراصدالاطلاع‘ ۾ هن کي اهو ساڳيو نالو ڏنو آهي، شريف ادريسي، مشهور جاگرافي دان، سنه 560ھ (1165ع) ۾ الور کي ’رور‘ لکي ٿو. هن شهر جو هندي نالو ’اروڙ‘ آهي. ڇاڪاڻ جو هتي جا راجائون اروڙ ونسي خاندان مان هئا. مهراڻ جي شاخ جي مٽجڻ کان پوءِ، هي شهر، جو ڪنهن وقت واپار ڪري ديسان ديس مشهور هو، تنهن جو اقبال مٽجي ويو، سندس کنڊر اڄ خاموسيءَ سان عبرت وٺڻ لاءِ اشارو ڪري رهيا آهن.&lt;ref name = &quot;جنت السنڌ &quot;/&gt;

=== نديءَ ===
جي پيٽ ۾، اروڙ جي ڀر ۾، ٻہ پٿر پسجن ٿا، جي شايد مهراڻ جي قديم وهڪري جا نشان ڏيکارين ٿا. جيتوڻيڪ اروڙ صدين تائين هندو راجائن جي گاديءَ جو هنڌ رهيو، پر اُتي هندو صنعت ۽ ڪاريگريءَ جا اهڃاڻ بلڪل ڪين ٿا ملن.

=== عربن جي قبضي کانپوءِ ===
جڏهن محمد بن قاسم اروڙ 93ھہ : 711ع ۾ فتح ڪيو تہ اُتي ابو [[عاف بن قيس اسدي]] کي حاڪم مقرر ڪيائين. ڄام فتح خان سمي جي ڏينهن ۾، [[مرزا پير محمد بکر]] جي ماڻهن کي سزا ڏيڻ لاءِ آيو، تڏهن اتي جي هڪ ڀليمانس سيد ابوالغيث جي منٿ آزيءَ تي ماڻهن کي معافي ڏنائين ۽ اروڙ جو پرڳڻو سيد صاحب کي جاگير طور ڏنائين. جڏهن [[شاھ بيگ ارغون|مرزا شاھہ بيگ]] [[سکر]] ورتو ۽ اتي قلعو جوڙائڻ لڳو، تہ اروڙ جي ڪوٽ جون سرون کڻائي انهيءَ ڪم ۾ آندائين. وري سن 930ھہ : 1523ع ۾ [[سلطان محمود بکري]] [[مبارڪ خان]] کي اروڙ جو حاڪم مقرر ڪيو، جو اڳ [[ميرپور ماٿيلو|ماٿيلي]] جو حاڪم هو.

== اروڙ جي باري ۾ سفرياتي رپورٽون ==
[[اين. جي. مجمدار|مسٽر اين . جي . مجمدر]]، سال 1929 ــــ 1930ع جي [[قديم آثار]]ن جي رپورٽ (Explorations in Sindh) ۾ لکيو آهي: ”اروڙ جي اتر ــ اوڀر پاسي، ڏاکِڻيو روڊ تي، ننڍڙن دڙن جو جھڳٽو آهي، جنهن کي ”ڳڙهي گور“ سڏين ٿا. انهن جي اوچائي اٺن فوٽن کان مٿي نہ آهي. جڏهن هڪ دڙي کي کوٽيو ويو تہ ان مان ستينءَ يا اٺينءَ صديءَ جي سمي جون ڪيئين منقش سرون نظر آيون، جن هن حقيقت جي ترجماني ڪئي تہ عربن کان اڳ اروڙ ۾ هندو حڪومت رائج هئي. [[روهڙي|روهڙيءَ]] جي ڏکڻ ۾، ساڍن ٽن ميلن جي مفاصلي تي هاڪڙي جو ڳوٺ آهي، جنهن جي ۽ اروڙ جي وچ ۾ ناري کي پيارڻ لاءِ کاري آهي“.

1855ع ۾، ڪيپٽن ڪربي هن ناري کي کوٽيندي لکيو آهي ”وڏي ناري کي کوٽيندي اسان کي سرن جي ڪم جو وڏو مقدار نظر آيو ۽ ڏهن فوٽن جي سطح هيٺان گهڻن گهرن جي بنياد جا آثار نظر آيا. انهن ڦٽل آثارن مان ٺڪر جي نموني نموني جو سامان نظر آيو، جنهن ۾ پاڻي پيئڻ جا پيالا، کجيون، پاڻي لاءِ پاٽيون ۽ ٻارن جا [[رانديڪو|رانديڪا]] هئا. ان ۾ ڪو شڪ نہ آهي جو اڃا بہ ڪنهن ويجھيءَ ڇڪ ۾ اهڙي کوٽائي ٿئي جا ڪنهن قديم اوائلي تواريخي بيٺڪ جو نمونو پيش ڪري“.

ڊاڪٽر سورلي بہ 1956ع ۾ اروڙ ويو ڊاڪٽر سورلي اروڙ ۾ ور وڪڙ ڏنگا دڙا ڏٺا، جن ۾ برتنن جا بيشمار ذرا ۽ ڪي ٽامي جا سڪا مليا. پاڪستان جي [[قديم آثار]]ن واري کاتي اروڙ جي باري ۾ پنهنجي 1964ع جي شماري ۾ هيئن لکيو آهي . ”قديم منارو ۽ اروڙ جا آثار [[روهڙي]] شهر جي ڏکڻ ـــ اوڀر، چئن ميلن تي، [[سنڌوندي|سنڌو نديءَ]] جي اڀرندي ڪناري پسجن ٿا. اهي [[ديبل]]، [[نيرون ڪوٽ|نيرون]]، [[منصوره]]، محفوظہ وغيره وانگر اسلامي سرزمين جو منظر ڏيکارين ٿا، جو عربن اٺين صدي عيسويءَ ۾ قائم ڪيو. سرزمين کي خزاني جي مهوسين ۽ مٽيءَ جي کوٽيندڙن ڏاڍو ولوڙي ڇڏيو آهي، ۽ هر هنڌ کڏون آهن، جن مان سڙيل سرون پسجڻ ۾ پيون اچن. اهو بنياد، جنهن تي مسلمانن پنهنجو شهر ٺاهيو، سو ڪچين سرن جو ٺهيل آهي ۽ ان جو گارو ٺڪرن جي ذرن ۽ ٻين شين جو ٺهيل آهي. جو اسلامي دور جو مواد هٿ ڪيو يو آهي سو [[ڀنڀور]] جي اوائلي اسلامي سطح سان برابري ڪري ٿو“.

== اروڙ وٽان سنڌو درياءَ تي بند ==
چوٿين صدي هجريءَ ۾ [[سنڌو]] درياهه، هاڪڙي وٽان وهندو هئو. جڏھن اروڙ وٽان مٿس ٻنڌ ٻڌائون ته منھن مٽائي ويو. هاڪڙي واري پاسي بدران، ٺٽي واري پاسي ڏانھن وهڻ لڳو. درياھ جي رخ مٽائڻ سببان، درياھ جي پاڻيءَ تي ٿيندڙ سموريون رونقون اوڏانھن ڦري ويون. خاص طور تي بھ، مڇي ۽ لوڙھ وغيره ٺٽي طرف ٿيڻ لڳا. اڳي اھي اروڙ وارن وٽان کين سوکڙيءَ طور ملندا ھيا، جنھنڪري موٽ ۾ پاڻ به اروڙ وارن جي مزماني ڪندا ھيا. ان ڪري ماموئين هن بيت اندر پيشن گوئيءَ طور چيو آهي ته، شال اروڙ جو بند ٽٽندو ۽ درياءُ وري هاڪڙي واري پاسي ڏانھن سير ڪري وهندو. پوءِ ٺٽي واري پاسي، جتي سمن جي حڪومت آهي، پاڻي نه وڃڻ سبب بھه، مڇي ۽ لوڙهه نه ٿيندا، جيڪي حاصل ڪرڻ لاءِ، کين وري هاڪڙي وارن ڏانھن، واجھائڻو پوندو ۽ لاڳاپا وڌائڻا پوندا. &lt;ref&gt;{{Citation |title=ماڳن مڪانن جي نالن تي مشتمل پهاڪا ۽ چوڻيون (انجنيئر عبدالوھاب سھتو) {{!}} سنڌ سلامت ڪتاب گهر&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=366 |accessdate=2016-11-22 |archive-date=2017-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912111700/http://books.sindhsalamat.com/book.php?book_id=366 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
* [http://www.rohri.net ڀلي ڪري آيا روهڙي شهر]{{Castles in Pakistan}}
{{سنڌ جو برهمڻ گهراڻو}}
{{سنڌ جي تاريخ}}
{{coord|27.65|N|68.9833|E|source:kolossus-cawiki|display=title}}

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:قديم آثار]]
[[زمرو:سکر ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ قديم آثار جا ماڳ]]
[[زمرو:سنڌ جي تاريخ]]
[[زمرو:آڳاٽي سنڌ]]</text>
      <sha1>lllscea9r6g0tvgapqudjd9rxvng3gi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3190</id>
    <revision>
      <id>369966</id>
      <parentid>342693</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3514" sha1="qa39v93szox6z9shkqppkkvrus93gxg" xml:space="preserve">{{TAFI}}

{{Infobox university
| name  =لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز
| native_name = 
| image  =
| image_size =
| image_alt  = 
| caption  = 
| latin_name = 
| motto  = 
| motto_lang = 
| mottoeng  =
| established = {{Start date|1947}}
| closed  = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
| type  =[[عوامي يونيورسٽي|پبلڪ]] 
| parent  = 
| affiliation = 
| endowment  = 
| budget  = 
| officer_in_charge = 
| chairman  = 
| chancellor =[[سنڌ جو گورنر]] 
| president  =

| superintendent = 
| provost  = 
| vice_chancellor = بکا رام ديوراڄاڻي
| rector  = 
| principal  = 
| dean  = 
| director  = 
| head_label =Registrar 
| head  = 
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students  =
| undergrad  =
| postgrad  =
| doctoral  =
| other  = 
| city  =[[ڄامشورو]] 
| state  = 
| province  =[[سنڌ]] 
| country  =[[پاڪستان]] 
| coor  = 
| campus  =[[شهري علائقو|اربن]]
| former_names = 
| free_label = 
| free  = 
| colors  =
| colours  =
| athletics  = 
| sports  = 
| nickname  ='''LUMHS'''
| mascot  = 
| affiliations =[[هائير ايجوڪيشن ڪميشن (پاڪستان)|HEC]], [[پاڪستان هيلٿ ريسرچ ڪونسل|PMRC]] [[پاڪستان ميڊيڪل اينڊ ڊينٽل ڪونسل|PMDC]] 
| website  ={{URL|http:/www.lumhs.edu.pk/}}
| logo  = 
| footnotes  = 
}}

'''لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز''' پاڪستان جي پهرين ميڊيڪل يونيويسٽي. ڄامشورو ۾ واقع آهي. هن وقت ڪيترائي شاگرد تعليم حاصل ڪري رهيا آهن.

هيءَ يونيورسٽِي [[سنڌو درياھ|سنڌودرياه]] جي ساڄي پاسي تي [[ڄامشورو]] شهر ڀرسان جابلو علائقي ۾ آهي، هيءَ يونيورسٽِي بندرگاه شهر [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] کان 160 ڪلوميٽر اتر طرف آهي ۽ تاريخي شهر [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] کان 16 ڪلوميٽر جي پَنڌ تي آهي. جنوري 2001 ۾، لياقت ميڊيڪل ڪاليج کي &quot; لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز&quot; نالي سان هڪ مڪمل يونيورسٽي ڏانهن اپ گريڊ ڪيو ويو. اڳوڻو لياقت ميڊيڪل ڪاليج  [[سنڌ يونيورسٽي]]  سان لاڳاپيل هئي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://lumhs.edu.pk/about/|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)|website=lumhs.edu.pk|access-date=2019-05-14}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڄامشورو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ اعلي تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڄامشورو ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون]]
[[زمرو:1881ع_۾_قائم_ٿيندڙ_تعليمي_ادارا]]
[[زمرو:ڀارت ۾ 1881ع جا قائم ادارا]]


[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]</text>
      <sha1>qa39v93szox6z9shkqppkkvrus93gxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369967</id>
      <parentid>369966</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3316" sha1="pkw0pnbln0ur5hwbgpb7hzaemh0s6p1" xml:space="preserve">{{TAFI}}

{{Infobox university
| name  =لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز
| native_name = 
| image  =
| image_size =
| image_alt  = 
| caption  = 
| latin_name = 
| motto  = 
| motto_lang = 
| mottoeng  =
| established = {{Start date|1947}}
| closed  = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
| type  =[[عوامي يونيورسٽي|پبلڪ]] 
| parent  = 
| affiliation = 
| endowment  = 
| budget  = 
| officer_in_charge = 
| chairman  = 
| chancellor =[[سنڌ جو گورنر]] 
| president  =

| superintendent = 
| provost  = 
| vice_chancellor = بکا رام ديوراڄاڻي
| rector  = 
| principal  = 
| dean  = 
| director  = 
| head_label =Registrar 
| head  = 
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students  =
| undergrad  =
| postgrad  =
| doctoral  =
| other  = 
| city  =[[ڄامشورو]] 
| state  = 
| province  =[[سنڌ]] 
| country  =[[پاڪستان]] 
| coor  = 
| campus  =[[شهري علائقو|اربن]]
| former_names = 
| free_label = 
| free  = 
| colors  =
| colours  =
| athletics  = 
| sports  = 
| nickname  ='''LUMHS'''
| mascot  = 
| affiliations =[[هائير ايجوڪيشن ڪميشن (پاڪستان)|HEC]], [[پاڪستان هيلٿ ريسرچ ڪونسل|PMRC]] [[پاڪستان ميڊيڪل اينڊ ڊينٽل ڪونسل|PMDC]] 
| website  ={{URL|http:/www.lumhs.edu.pk/}}
| logo  = 
| footnotes  = 
}}

'''لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز''' پاڪستان جي پهرين ميڊيڪل يونيويسٽي. ڄامشورو ۾ واقع آهي. هن وقت ڪيترائي شاگرد تعليم حاصل ڪري رهيا آهن.

هيءَ يونيورسٽِي [[سنڌو درياھ|سنڌودرياه]] جي ساڄي پاسي تي [[ڄامشورو]] شهر ڀرسان جابلو علائقي ۾ آهي، هيءَ يونيورسٽِي بندرگاه شهر [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] کان 160 ڪلوميٽر اتر طرف آهي ۽ تاريخي شهر [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] کان 16 ڪلوميٽر جي پَنڌ تي آهي. جنوري 2001 ۾، لياقت ميڊيڪل ڪاليج کي &quot; لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز&quot; نالي سان هڪ مڪمل يونيورسٽي ڏانهن اپ گريڊ ڪيو ويو. اڳوڻو لياقت ميڊيڪل ڪاليج  [[سنڌ يونيورسٽي]]  سان لاڳاپيل هئي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://lumhs.edu.pk/about/|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)|website=lumhs.edu.pk|access-date=2019-05-14}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڄامشورو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ اعلي تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڄامشورو ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:1881ع_۾_قائم_ٿيندڙ_تعليمي_ادارا]]
[[زمرو:ڀارت ۾ 1881ع جا قائم ادارا]]</text>
      <sha1>pkw0pnbln0ur5hwbgpb7hzaemh0s6p1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369968</id>
      <parentid>369967</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3312" sha1="bauanxn212laseq11tm8xfiuclucu4p" xml:space="preserve">{{TAFI}}

{{Infobox university
| name  =لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز
| native_name = 
| image  =
| image_size =
| image_alt  = 
| caption  = 
| latin_name = 
| motto  = 
| motto_lang = 
| mottoeng  =
| established = {{Start date|1947}}
| closed  = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
| type  =[[عوامي يونيورسٽي|پبلڪ]] 
| parent  = 
| affiliation = 
| endowment  = 
| budget  = 
| officer_in_charge = 
| chairman  = 
| chancellor =[[سنڌ جو گورنر]] 
| president  =

| superintendent = 
| provost  = 
| vice_chancellor = بکا رام ديوراڄاڻي
| rector  = 
| principal  = 
| dean  = 
| director  = 
| head_label =Registrar 
| head  = 
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students  =
| undergrad  =
| postgrad  =
| doctoral  =
| other  = 
| city  =[[ڄامشورو]] 
| state  = 
| province  =[[سنڌ]] 
| country  =[[پاڪستان]] 
| coor  = 
| campus  =[[شهري علائقو|اربن]]
| former_names = 
| free_label = 
| free  = 
| colors  =
| colours  =
| athletics  = 
| sports  = 
| nickname  ='''LUMHS'''
| mascot  = 
| affiliations =[[هائير ايجوڪيشن ڪميشن (پاڪستان)|HEC]], [[پاڪستان هيلٿ ريسرچ ڪونسل|PMRC]] [[پاڪستان ميڊيڪل اينڊ ڊينٽل ڪونسل|PMDC]] 
| website  ={{URL|http:/www.lumhs.edu.pk/}}
| logo  = 
| footnotes  = 
}}

'''لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز''' پاڪستان جي پهرين ميڊيڪل يونيويسٽي. ڄامشورو ۾ واقع آهي. هن وقت ڪيترائي شاگرد تعليم حاصل ڪري رهيا آهن.

هيءَ يونيورسٽِي [[سنڌو درياھ|سنڌودرياه]] جي ساڄي پاسي تي [[ڄامشورو]] شهر ڀرسان جابلو علائقي ۾ آهي، هيءَ يونيورسٽِي بندرگاه شهر [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] کان 160 ڪلوميٽر اتر طرف آهي ۽ تاريخي شهر [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] کان 16 ڪلوميٽر جي پَنڌ تي آهي. جنوري 2001 ۾، لياقت ميڊيڪل ڪاليج کي &quot; لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز&quot; نالي سان هڪ مڪمل يونيورسٽي ڏانهن اپ گريڊ ڪيو ويو. اڳوڻو لياقت ميڊيڪل ڪاليج  [[سنڌ يونيورسٽي]]  سان لاڳاپيل هئي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://lumhs.edu.pk/about/|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)|website=lumhs.edu.pk|access-date=2019-05-14}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڄامشورو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ اعلي تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڄامشورو ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:1881ع_۾_قائم_ٿيندڙ_تعليمي_ادارا]]
[[زمرو:ڀارت ۾ 1881ع جا قائم ادارا]]</text>
      <sha1>bauanxn212laseq11tm8xfiuclucu4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369969</id>
      <parentid>369968</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3316" sha1="00tu9p0xlh1z5ojxcy772z8apn916af" xml:space="preserve">{{TAFI}}

{{Infobox university
| name  =لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز
| native_name = 
| image  =
| image_size =
| image_alt  = 
| caption  = 
| latin_name = 
| motto  = 
| motto_lang = 
| mottoeng  =
| established = {{Start date|1947}}
| closed  = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
| type  =[[عوامي يونيورسٽي|پبلڪ]] 
| parent  = 
| affiliation = 
| endowment  = 
| budget  = 
| officer_in_charge = 
| chairman  = 
| chancellor =[[سنڌ جو گورنر]] 
| president  =

| superintendent = 
| provost  = 
| vice_chancellor = بکا رام ديوراڄاڻي
| rector  = 
| principal  = 
| dean  = 
| director  = 
| head_label =Registrar 
| head  = 
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students  =
| undergrad  =
| postgrad  =
| doctoral  =
| other  = 
| city  =[[ڄامشورو]] 
| state  = 
| province  =[[سنڌ]] 
| country  =[[پاڪستان]] 
| coor  = 
| campus  =[[شهري علائقو|اربن]]
| former_names = 
| free_label = 
| free  = 
| colors  =
| colours  =
| athletics  = 
| sports  = 
| nickname  ='''LUMHS'''
| mascot  = 
| affiliations =[[هائير ايجوڪيشن ڪميشن (پاڪستان)|HEC]], [[پاڪستان هيلٿ ريسرچ ڪونسل|PMRC]] [[پاڪستان ميڊيڪل اينڊ ڊينٽل ڪونسل|PMDC]] 
| website  ={{URL|http:/www.lumhs.edu.pk/}}
| logo  = 
| footnotes  = 
}}

'''لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز''' پاڪستان جي پهرين ميڊيڪل يونيويسٽي. ڄامشورو ۾ واقع آهي. هن وقت ڪيترائي شاگرد تعليم حاصل ڪري رهيا آهن.

هيءَ يونيورسٽِي [[سنڌو درياھ|سنڌودرياه]] جي ساڄي پاسي تي [[ڄامشورو]] شهر ڀرسان جابلو علائقي ۾ آهي، هيءَ يونيورسٽِي بندرگاه شهر [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] کان 160 ڪلوميٽر اتر طرف آهي ۽ تاريخي شهر [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] کان 16 ڪلوميٽر جي پَنڌ تي آهي. جنوري 2001 ۾، لياقت ميڊيڪل ڪاليج کي &quot; لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز&quot; نالي سان هڪ مڪمل يونيورسٽي ڏانهن اپ گريڊ ڪيو ويو. اڳوڻو لياقت ميڊيڪل ڪاليج  [[سنڌ يونيورسٽي]]  سان لاڳاپيل هئي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://lumhs.edu.pk/about/|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)|website=lumhs.edu.pk|access-date=2019-05-14}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڄامشورو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ اعلي تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڄامشورو ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:1881ع_۾_قائم_ٿيندڙ_تعليمي_ادارا]]
[[زمرو:ڀارت ۾ 1881ع جا قائم ادارا]]</text>
      <sha1>00tu9p0xlh1z5ojxcy772z8apn916af</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369970</id>
      <parentid>369969</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="hkkj1uj5vtnep953ox6chppdwd9irgj" xml:space="preserve">{{TAFI}}

{{Infobox university
| name  =لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز
| native_name = 
| image  =
| image_size =
| image_alt  = 
| caption  = 
| latin_name = 
| motto  = 
| motto_lang = 
| mottoeng  =
| established = {{Start date|1947}}
| closed  = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
| type  =[[عوامي يونيورسٽي|پبلڪ]] 
| parent  = 
| affiliation = 
| endowment  = 
| budget  = 
| officer_in_charge = 
| chairman  = 
| chancellor =[[سنڌ جو گورنر]] 
| president  =

| superintendent = 
| provost  = 
| vice_chancellor = بکا رام ديوراڄاڻي
| rector  = 
| principal  = 
| dean  = 
| director  = 
| head_label =Registrar 
| head  = 
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students  =
| undergrad  =
| postgrad  =
| doctoral  =
| other  = 
| city  =[[ڄامشورو]] 
| state  = 
| province  =[[سنڌ]] 
| country  =[[پاڪستان]] 
| coor  = 
| campus  =[[شهري علائقو|اربن]]
| former_names = 
| free_label = 
| free  = 
| colors  =
| colours  =
| athletics  = 
| sports  = 
| nickname  ='''LUMHS'''
| mascot  = 
| affiliations =[[هائير ايجوڪيشن ڪميشن (پاڪستان)|HEC]], [[پاڪستان هيلٿ ريسرچ ڪونسل|PMRC]] [[پاڪستان ميڊيڪل اينڊ ڊينٽل ڪونسل|PMDC]] 
| website  ={{URL|http:/www.lumhs.edu.pk/}}
| logo  = 
| footnotes  = 
}}

'''لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز''' پاڪستان جي پهرين ميڊيڪل يونيويسٽي. ڄامشورو ۾ واقع آهي. هن وقت ڪيترائي شاگرد تعليم حاصل ڪري رهيا آهن.

هيءَ يونيورسٽِي [[سنڌو درياھ|سنڌودرياه]] جي ساڄي پاسي تي [[ڄامشورو]] شهر ڀرسان جابلو علائقي ۾ آهي، هيءَ يونيورسٽِي بندرگاه شهر [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] کان 160 ڪلوميٽر اتر طرف آهي ۽ تاريخي شهر [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] کان 16 ڪلوميٽر جي پَنڌ تي آهي. جنوري 2001 ۾، لياقت ميڊيڪل ڪاليج کي &quot; لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز&quot; نالي سان هڪ مڪمل يونيورسٽي ڏانهن اپ گريڊ ڪيو ويو. اڳوڻو لياقت ميڊيڪل ڪاليج  [[سنڌ يونيورسٽي]]  سان لاڳاپيل هئي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://lumhs.edu.pk/about/|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)|website=lumhs.edu.pk|access-date=2019-05-14}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڄامشورو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ اعلي تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڄامشورو ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:1881ع_۾_قائم_ٿيندڙ_تعليمي_ادارا]]
[[زمرو:ڀارت ۾ 1881ع جا قائم ادارا]]</text>
      <sha1>hkkj1uj5vtnep953ox6chppdwd9irgj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369971</id>
      <parentid>369970</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21070" sha1="s4013ov5duoijwlrlwq4btspwasl793" xml:space="preserve">{{TAFI}}

{{Infobox university
| name  =لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز
| native_name = 
| image  =
| image_size =
| image_alt  = 
| caption  = 
| latin_name = 
| motto  = 
| motto_lang = 
| mottoeng  =
| established = {{Start date|1947}}
| closed  = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
| type  =[[عوامي يونيورسٽي|پبلڪ]] 
| parent  = 
| affiliation = 
| endowment  = 
| budget  = 
| officer_in_charge = 
| chairman  = 
| chancellor =[[سنڌ جو گورنر]] 
| president  =

| superintendent = 
| provost  = 
| vice_chancellor = بکا رام ديوراڄاڻي
| rector  = 
| principal  = 
| dean  = 
| director  = 
| head_label =Registrar 
| head  = 
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students  =
| undergrad  =
| postgrad  =
| doctoral  =
| other  = 
| city  =[[ڄامشورو]] 
| state  = 
| province  =[[سنڌ]] 
| country  =[[پاڪستان]] 
| coor  = 
| campus  =[[شهري علائقو|اربن]]
| former_names = 
| free_label = 
| free  = 
| colors  =
| colours  =
| athletics  = 
| sports  = 
| nickname  ='''LUMHS'''
| mascot  = 
| affiliations =[[هائير ايجوڪيشن ڪميشن (پاڪستان)|HEC]], [[پاڪستان هيلٿ ريسرچ ڪونسل|PMRC]] [[پاڪستان ميڊيڪل اينڊ ڊينٽل ڪونسل|PMDC]] 
| website  ={{URL|http:/www.lumhs.edu.pk/}}
| logo  = 
| footnotes  = 
}}
'''لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز''' پاڪستان جي پهرين ميڊيڪل يونيويسٽي. ڄامشورو ۾ واقع آهي. هن وقت ڪيترائي شاگرد تعليم حاصل ڪري رهيا آهن.

هيءَ يونيورسٽِي [[سنڌو درياھ|سنڌودرياه]] جي ساڄي پاسي تي [[ڄامشورو]] شهر ڀرسان جابلو علائقي ۾ آهي، هيءَ يونيورسٽِي بندرگاه شهر [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] کان 160 ڪلوميٽر اتر طرف آهي ۽ تاريخي شهر [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] کان 16 ڪلوميٽر جي پَنڌ تي آهي. جنوري 2001 ۾، لياقت ميڊيڪل ڪاليج کي &quot; لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز&quot; نالي سان هڪ مڪمل يونيورسٽي ڏانهن اپ گريڊ ڪيو ويو. اڳوڻو لياقت ميڊيڪل ڪاليج  [[سنڌ يونيورسٽي]]  سان لاڳاپيل هئي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://lumhs.edu.pk/about/|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)|website=lumhs.edu.pk|access-date=2019-05-14}}&lt;/ref&gt;

{{Short description|Public medical university in Jamshoro, Sindh, Pakistan}}
{{Use mdy dates|date=November 2024}}
{{Infobox university
 | name                   = Liaquat University of Medical and Health Sciences
 | native_name            = 
 | image                  = LUMHS.JPG
 | image_size             = 
 | image_alt              = 
 | caption                = Official crest of LUMHS
 | latin_name             = 
 | motto                  = ''Gateway to a brighter future''
 | motto_lang             = 
 | mottoeng               = 
 | established            = {{Start date and age|1881}}
 | closed                 = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
 | type                   = Medical education and research institution
 | parent                 = 
 | affiliation            = 
 | endowment              = Government-funded
 | budget                 = 
 | officer_in_charge      = 
 | chairman               = 
 | vice_chancellor             = Dr. Ikram Din Ujjan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lumhs.edu.pk/administration/about-vc.php|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)}}&lt;/ref&gt;
  | president              = 
 | superintendent         = 
 | provost                = Dr. Muhammad Yaqoob Shahani&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lumhs.edu.pk/administration/hostel.php|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)}}&lt;/ref&gt;
 | rector                 = 
 | principal              = 
 | dean                   = 
 | director               = 
 | head_label             = 
 | head                   = 
 | academic_staff         = 
 | administrative_staff   = 
 | students               = 
 | undergrad              = 
 | postgrad               = 
 | doctoral               = 
 | other                  = 
 | city                   = [[Jamshoro]]
 | state                  = 
 | province               = [[Sindh]]
 | country                = Pakistan
 | coor                   = {{coord|25.4305|N|68.2713|E|display=title}}
 | campus                 = Urban
 | former_names           = Liaquat Medical College (LMC)
 | free_label             = 
 | free                   = 
 | colors                 = 
 | colours                = 
 | athletics              = 
 | sports                 = 
 | nickname               = '''LUMHS'''
 | mascot                 = 
 | affiliations           = [[Liaquat University Hospital, Hyderabad/Jamshoro]], NIMRA Cancer Hospital, [[Higher Education Commission (Pakistan)]], [[Pakistan Medical Commission]], [[Pharmacy Council of Pakistan]], [[Pakistan Nursing Council]]
 | website                = {{url|lumhs.edu.pk}}
 | logo                   = 
 | footnotes              = 
}}
The '''Liaquat University of Medical and Health Sciences''' ('''LUMHS''') ({{langx|sd|لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز}}) is a [[public university|public medical university]] located in [[Jamshoro, Sindh]], Pakistan. 
[[File:LUMHS, Jamshoro, Pakistan - panoramio.jpg|thumb|Pedestrian path at Liaquat University of Medical and Health Sciences.]]
Ever since it started as a medical school, it is known for its mission to bring innovative advances to medical education and to train undergraduate and postgraduate students in line with the highest professional standards.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 10, 2006|title=HYDERABAD: Honour for LUMHS|url=http://beta.dawn.com/news/205373/hyderabad-honour-for-lumhs|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; It is in conjunction with [[Liaquat University Hospital, Hyderabad|Liaquat University Hospital]] and NIMRA Cancer Hospital.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 8, 2020|title=132-bedded three COVID-19 wards established at LUH Jamshoro|url=https://nation.com.pk/08-Dec-2020/132-bedded-three-covid-19-wards-established-at-luh-jamshoro|access-date=March 26, 2021|website=The Nation|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ayub|first=Imran|date=November 10, 2019|title=Over 176,000 oral cancer patients treated in Sindh hospitals in five years|url=https://www.dawn.com/news/1515875|access-date=March 26, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; The university has been ranked among top medical schools by [[Higher Education Commission (Pakistan)]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hec.gov.pk/ourinstitutes/pages/default.aspx |title=Higher Education Commission of Pakistan (HEC) Recognised Universities and Degree Awarding Institutions (Liaquat University included on the list)|website=Higher Education Commission of Pakistan website|archive-date=October 29, 2013|url-status=dead|access-date=March 31, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200812/http://www.hec.gov.pk/ourinstitutes/pages/default.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Category Wise Rankings|url=https://www.hec.gov.pk/english/services/universities/Ranking/2010/Pages/Category-Wise-Rankings.aspx|access-date=February 17, 2021|website=www.hec.gov.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 27, 2015|title=LUMHS questions HEC ranking of varsities|url=http://www.dawn.com/news/1184364|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Khan|first=Mohammad Hussain|date=March 1, 2012|title=HEC's ratings upset lumhs faculty|url=https://www.dawn.com/2012/03/01/hecs-ratings-upset-lumhs-faculty/|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 1, 2007|title=HYDERABAD: LUMHS students boycott classes|url=http://beta.dawn.com/news/244852/hyderabad-lumhs-students-boycott-classes|access-date=April 4, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

== History ==
LUMHS is the second oldest [[medical school]] in Pakistan and the oldest in Sindh. In 1879, a surgeon general and the [[Bombay Presidency|Government of Bombay]] recommended to the Commissioner in Sind to start a medical school. Sindh Medical School was subsequently started by Dr. Homestead and inaugurated by [[Henry Napier Bruce Erskine]], the Commissioner in [[Sind Province (1936–55)|Sind province]] at the time, in 1881. 20 students were admitted and imparted with the training of licentiate physicians. The government started regulating the medical school in 1928. After the [[Medical Council of India]] decided to upgrade the status of medical schools to degree-awarding medical colleges, a committee was set up in 1941, consisting of Dr. Hemandas Rupchand Wadhwani (Minister of Public Health), Col. J. E. Gray (Inspector General of Civil Hospitals) and Mr. P. W. Abhichandani (Executive Engineer) to make plans for the new medical college. Major (later Lt Col) Aziz Khan eventually led this project.

It was later upgraded to the status of [[medical college]] known as Sindh Medical College in 1942. After Sind province got separated from [[Bombay Presidency]], the college started teaching MBBS under [[University of Mumbai|University of Bombay]]. The requirements set by the university to maintain the affiliation led to the college being shifted to Karachi on December 10, 1945, and as a result, it was renamed as [[Dow Medical College]]. The Sindh government subsequently restarted the old medical college in the premises of the same civil hospital at Hyderabad in 1951, which acquired its name as Liaquat Medical College (LMC), after the name of first prime minister of Pakistan, [[Liaquat Ali Khan]]. Liaquat Medical College Hospital (later known as Liaquat University Hospital) was simultaneously started in the premises of the university.

The LMC was affiliated with [[University of Sindh]]. The college with its journey and natural growth for more than 62 years made tremendous contributions in both medical education and health care in the province and the country.

=== Relocation ===
The college was shifted to its new campus which spreads over 570 acres at Jamshoro in 1963 as the provincial government found the campus in Hyderabad to be inadequate and not sufficient to meet the demands of a top tier medical college. Faculty of Dentistry was also introduced in the same year after relocation. It became the second oldest and the largest institute of dentistry in the country. Postgraduate courses were also started simultaneously. After an ordinance was passed by [[Government of Sindh]] in 2001, it was upgraded to the status of the first public-sector [[medical university]] of the country.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS) |url=https://lumhs.edu.pk/about/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 18, 2015 |title=Liaquat University of Medical and Health Sciences (Pakistan) |url=https://talloiresnetwork.tufts.edu/blog/news/2015/04/18/liaquat-university-of-medical-and-health-sciences-pakistan/ |access-date=February 17, 2021 |website=Talloires Network of Engaged Universities |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 22, 2002 |title=HYDERABAD: Anniversary of LUMHS celebrated |url=http://beta.dawn.com/news/23508/hyderabad-anniversary-of-lumhs-celebrated |access-date=April 4, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt; IT project was approved in 2002.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 17, 2002 |title=DADU: IT project for LUMHS approved |url=http://beta.dawn.com/news/73324/dadu-it-project-for-lumhs-approved |access-date=April 4, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt; The university was ranked as the second best medical university in Pakistan throughout its initial years after being upgraded by the HEC.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 21, 2003 |title=HYDERABAD: LUMHS reforms planned |url=http://beta.dawn.com/news/102730/hyderabad-lumhs-reforms-planned |access-date=August 24, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 14, 2004 |title=HYDERABAD: Uplift work at LUMHS appreciated |url=http://beta.dawn.com/news/400001/hyderabad-uplift-work-at-lumhs-appreciated |access-date=August 24, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;

In 2019, the university was made the Admitting University and it conducted the provincial Entry Test to MBBS and BDS through the testing agency of [[National Testing Service|National Testing Service (NTS)]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Report |first=Dawn |date=September 16, 2019 |title=Thousands take entry test for MBBS, BDS |url=https://www.dawn.com/news/1505396 |access-date=June 30, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Programs offered ==
Along with [[Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery|MBBS]] and [[Dental degree|BDS]] programs offered by the university, other research-based programs like D-Pharmacy, [[Biomedical engineering|BS biomedical engineering]], BS technology, and diplomas are also offered.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 2, 2019|title=LUMHS confers degrees on 551 students|url=http://tribune.com.pk/story/1921844/lumhs-confers-degrees-551-students|access-date=February 17, 2021|website=The Express Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=September 4, 2014|title=Conferring degrees: LUMHS convocation sees 638 graduates enter the medical profession|url=http://tribune.com.pk/story/758037/conferring-degrees-lumhs-convocation-sees-638-graduates-enter-the-medical-profession|access-date=February 17, 2021|website=The Express Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=February 13, 2007|title=Lady doctor clinches five gold medals: LUMHS convocation|url=http://beta.dawn.com/news/232643/lady-doctor-clinches-five-gold-medals-lumhs-convocation|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 7, 2005|title=HYDERABAD: LUMHS declares MBBS results|url=http://beta.dawn.com/news/159959/hyderabad-lumhs-declares-mbbs-results|access-date=February 21, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=February 15, 2021|title=Over 2600 students appear for entrance test of LUMHS, Jamshoro|url=https://nation.com.pk/15-Feb-2021/over-2600-students-appear-for-entrance-test-of-lumhs-jamshoro|access-date=February 21, 2021|website=The Nation|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=April 28, 2004|title=HYDERABAD: Convocation of LUMHS on May 10|url=http://beta.dawn.com/news/357600/hyderabad-convocation-of-lumhs-on-may-10|access-date=April 4, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; BSc Nursing is also offered by two [[nursing school]]s. Pakistan's first male-only medical college, Bilawal Medical College, is also affiliated with LUMHS.

== Academic profile ==
The university offers degrees in the following departments:

* Department of [[Medicine]]
* Department of [[Pediatrics]]
* Department of [[Pulmonology]]/Chest Medicine
* Department of [[Cardiology]]
* Department of [[Dermatology]]
* Department of [[Neurology]]
* Department of [[Nephrology]]
* Department of [[Psychiatry]]
* Department of [[Family medicine|Family Medicine]]
* Department of [[Gastroenterology]]
* Department of [[Nuclear medicine|Nuclear Medicine]]
* Department of [[Neurosurgery]]
* Department of [[Hematology]]

== Medical education ==
Around 350 medical students graduate every year and practice medicine in their respective districts and/or pursue postgraduate studies.

=== Curriculum ===
The MBBS curriculum consists of 2 years of preclinical basic medical sciences, followed by 3 years of clinical curriculum. In 2008, the university introduced semester system for the first time in the country which was later replaced by the annual system in 2019 after the amendment of PMDC Regulations, 2018.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=April 16, 2008|title=HYDERABAD: LUMHS to have semester system|url=http://beta.dawn.com/news/298308/hyderabad-lumhs-to-have-semester-system|access-date=April 4, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; In 2021, integrated modular curriculum was introduced in the university.

== Postgraduate courses ==
In 1989, after the number of postgraduate courses rapidly expanded, Postgraduate Medical Centre was established. It soon became recognized for its training of [[Fellow of College of Physicians and Surgeons Pakistan|FCPS]] and [[College of Physicians and Surgeons Pakistan|MCPS]] in all disciplines of medicine, surgery, dentistry and allied sciences. It also received recognition from [[British Medical Association]], [[Educational Commission for Foreign Medical Graduates|ECFMG]] and several other international bodies. Thousands of specialists have graduated with postgraduate qualifications of [[Doctor of Medicine|MD]], [[Master of Philosophy|M.Phil]], [[Master of Science|MS]] and diplomas from the centre.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 19, 2018|title=Dental Grand Round Presentations, Held at LUMHS|url=https://www.dentalnewspk.com/dental-grand-round-presentations-held-at-lumhs/|access-date=March 26, 2021|website=Dental News Pakistan|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=January 9, 2002|title=HYDERABAD: LUMHS diploma results|url=http://beta.dawn.com/news/14034/hyderabad-lumhs-diploma-results|access-date=April 4, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Research and Development ==
In 2021, the university set up first ever cancer research laboratory in Pakistan.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 22, 2021|title=LUMHS sets up Pakistan’s first cancer research laboratory|url=https://www.dawn.com/news/1653253|access-date=October 22, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

First ever endoscopic discectomy surgery in any public sector hospital of Sindh was also performed at the university's neurosurgery department.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=APP|date=February 11, 2020|title=First endoscopic discectomy surgery at LUMHS|url=https://www.dawn.com/news/1533634|access-date=April 14, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

The university has also taken numerous steps throughout its history to foster research programs.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=February 20, 2007|title=HYDERABAD: LUMHS plans conference on medical research|url=http://beta.dawn.com/news/233677/hyderabad-lumhs-plans-conference-on-medical-research|access-date=February 21, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

Journal of Liaquat University of Medical and Health Sciences (JLUMHS) Jamshoro, Pakistan, publishes original manuscripts, case reports and reviews on topics pertaining to medical and health sciences. It is included in Index Medicus for [[World Health Organization|WHO]] Eastern Mediterranean Region (IMEMR) as well as [[Embase]].

Liaquat Medical Research Journal (LMRJ) [ISSN (Print): 2664-5734] is a print and online (double blind, peer-reviewed) journal devoted to publishing innovative research and scholastic / academic content from all fields of medical and health sciences, concentrating on recent advances in clinical, diagnostic and preventive domains.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Journal {{!}} LIAQUAT MEDICAL RESEARCH JOURNAL|url=http://121.52.154.205/index.php/LMRJ/about|access-date=February 17, 2021|website=121.52.154.205}}&lt;/ref&gt;

Research Journal of Engineering &amp; Technology publishes scientific research articles that describe the latest research and developments in engineering, medical sciences and technology.

== Medical Research Center ==
The [https://www.lumhs.edu.pk/research/index.php Medical Research Center] (MRC) promotes the health of people in Pakistan and around the world by sponsoring good science and training scientists. MRC collaborates closely with Pakistani health facilities to host clinical research/trials through its established hospital-based clinical research sites. The Medical Research Centre (MRC) conducts research in a variety of fields and provides technical and advisory research services to local and international clients/investigators/sponsors who may want technical assistance or collaboration in the implementation of health research. National and international collaborations are encouraged in collaboration with other research institutes, academics, and business groups, and they use their networks and influence to form new partnerships that produce exceptional research and innovation in the health sector.

== See also ==
* [[List of universities in Pakistan]]
* [[List of medical schools in Pakistan]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڄامشورو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ اعلي تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڄامشورو ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:1881ع_۾_قائم_ٿيندڙ_تعليمي_ادارا]]
[[زمرو:ڀارت ۾ 1881ع جا قائم ادارا]]</text>
      <sha1>s4013ov5duoijwlrlwq4btspwasl793</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369972</id>
      <parentid>369971</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21160" sha1="t824tzcmx7piqy43aekeys8jzjcua4r" xml:space="preserve">{{TAFI}}

{{Infobox university
| name  =لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز
| native_name = 
| image  =
| image_size =
| image_alt  = 
| caption  = 
| latin_name = 
| motto  = 
| motto_lang = 
| mottoeng  =
| established = {{Start date|1947}}
| closed  = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
| type  =[[عوامي يونيورسٽي|پبلڪ]] 
| parent  = 
| affiliation = 
| endowment  = 
| budget  = 
| officer_in_charge = 
| chairman  = 
| chancellor =[[سنڌ جو گورنر]] 
| president  =

| superintendent = 
| provost  = 
| vice_chancellor = بکا رام ديوراڄاڻي
| rector  = 
| principal  = 
| dean  = 
| director  = 
| head_label =Registrar 
| head  = 
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students  =
| undergrad  =
| postgrad  =
| doctoral  =
| other  = 
| city  =[[ڄامشورو]] 
| state  = 
| province  =[[سنڌ]] 
| country  =[[پاڪستان]] 
| coor  = 
| campus  =[[شهري علائقو|اربن]]
| former_names = 
| free_label = 
| free  = 
| colors  =
| colours  =
| athletics  = 
| sports  = 
| nickname  ='''LUMHS'''
| mascot  = 
| affiliations =[[هائير ايجوڪيشن ڪميشن (پاڪستان)|HEC]], [[پاڪستان هيلٿ ريسرچ ڪونسل|PMRC]] [[پاڪستان ميڊيڪل اينڊ ڊينٽل ڪونسل|PMDC]] 
| website  ={{URL|http:/www.lumhs.edu.pk/}}
| logo  = 
| footnotes  = 
}}
'''لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز''' پاڪستان جي پهرين ميڊيڪل يونيويسٽي. ڄامشورو ۾ واقع آهي. هن وقت ڪيترائي شاگرد تعليم حاصل ڪري رهيا آهن.

هيءَ يونيورسٽِي [[سنڌو درياھ|سنڌودرياه]] جي ساڄي پاسي تي [[ڄامشورو]] شهر ڀرسان جابلو علائقي ۾ آهي، هيءَ يونيورسٽِي بندرگاه شهر [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] کان 160 ڪلوميٽر اتر طرف آهي ۽ تاريخي شهر [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] کان 16 ڪلوميٽر جي پَنڌ تي آهي. جنوري 2001 ۾، لياقت ميڊيڪل ڪاليج کي &quot; لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز&quot; نالي سان هڪ مڪمل يونيورسٽي ڏانهن اپ گريڊ ڪيو ويو. اڳوڻو لياقت ميڊيڪل ڪاليج  [[سنڌ يونيورسٽي]]  سان لاڳاپيل هئي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://lumhs.edu.pk/about/|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)|website=lumhs.edu.pk|access-date=2019-05-14}}&lt;/ref&gt;

{{Short description|Public medical university in Jamshoro, Sindh, Pakistan}}
{{Use mdy dates|date=November 2024}}
{{Infobox university
 | name                   = Liaquat University of Medical and Health Sciences
 | native_name            = 
 | image                  = LUMHS.JPG
 | image_size             = 
 | image_alt              = 
 | caption                = Official crest of LUMHS
 | latin_name             = 
 | motto                  = ''Gateway to a brighter future''
 | motto_lang             = 
 | mottoeng               = 
 | established            = {{Start date and age|1881}}
 | closed                 = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
 | type                   = Medical education and research institution
 | parent                 = 
 | affiliation            = 
 | endowment              = Government-funded
 | budget                 = 
 | officer_in_charge      = 
 | chairman               = 
 | vice_chancellor             = Dr. Ikram Din Ujjan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lumhs.edu.pk/administration/about-vc.php|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)}}&lt;/ref&gt;
  | president              = 
 | superintendent         = 
 | provost                = Dr. Muhammad Yaqoob Shahani&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lumhs.edu.pk/administration/hostel.php|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)}}&lt;/ref&gt;
 | rector                 = 
 | principal              = 
 | dean                   = 
 | director               = 
 | head_label             = 
 | head                   = 
 | academic_staff         = 
 | administrative_staff   = 
 | students               = 
 | undergrad              = 
 | postgrad               = 
 | doctoral               = 
 | other                  = 
 | city                   = [[Jamshoro]]
 | state                  = 
 | province               = [[Sindh]]
 | country                = Pakistan
 | coor                   = {{coord|25.4305|N|68.2713|E|display=title}}
 | campus                 = Urban
 | former_names           = Liaquat Medical College (LMC)
 | free_label             = 
 | free                   = 
 | colors                 = 
 | colours                = 
 | athletics              = 
 | sports                 = 
 | nickname               = '''LUMHS'''
 | mascot                 = 
 | affiliations           = [[Liaquat University Hospital, Hyderabad/Jamshoro]], NIMRA Cancer Hospital, [[Higher Education Commission (Pakistan)]], [[Pakistan Medical Commission]], [[Pharmacy Council of Pakistan]], [[Pakistan Nursing Council]]
 | website                = {{url|lumhs.edu.pk}}
 | logo                   = 
 | footnotes              = 
}}
The '''Liaquat University of Medical and Health Sciences''' ('''LUMHS''') ({{langx|sd|لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز}}) is a [[public university|public medical university]] located in [[Jamshoro, Sindh]], Pakistan. 
[[File:LUMHS, Jamshoro, Pakistan - panoramio.jpg|thumb|Pedestrian path at Liaquat University of Medical and Health Sciences.]]
Ever since it started as a medical school, it is known for its mission to bring innovative advances to medical education and to train undergraduate and postgraduate students in line with the highest professional standards.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 10, 2006|title=HYDERABAD: Honour for LUMHS|url=http://beta.dawn.com/news/205373/hyderabad-honour-for-lumhs|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; It is in conjunction with [[Liaquat University Hospital, Hyderabad|Liaquat University Hospital]] and NIMRA Cancer Hospital.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 8, 2020|title=132-bedded three COVID-19 wards established at LUH Jamshoro|url=https://nation.com.pk/08-Dec-2020/132-bedded-three-covid-19-wards-established-at-luh-jamshoro|access-date=March 26, 2021|website=The Nation|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ayub|first=Imran|date=November 10, 2019|title=Over 176,000 oral cancer patients treated in Sindh hospitals in five years|url=https://www.dawn.com/news/1515875|access-date=March 26, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; The university has been ranked among top medical schools by [[Higher Education Commission (Pakistan)]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hec.gov.pk/ourinstitutes/pages/default.aspx |title=Higher Education Commission of Pakistan (HEC) Recognised Universities and Degree Awarding Institutions (Liaquat University included on the list)|website=Higher Education Commission of Pakistan website|archive-date=October 29, 2013|url-status=dead|access-date=March 31, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200812/http://www.hec.gov.pk/ourinstitutes/pages/default.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Category Wise Rankings|url=https://www.hec.gov.pk/english/services/universities/Ranking/2010/Pages/Category-Wise-Rankings.aspx|access-date=February 17, 2021|website=www.hec.gov.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 27, 2015|title=LUMHS questions HEC ranking of varsities|url=http://www.dawn.com/news/1184364|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Khan|first=Mohammad Hussain|date=March 1, 2012|title=HEC's ratings upset lumhs faculty|url=https://www.dawn.com/2012/03/01/hecs-ratings-upset-lumhs-faculty/|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 1, 2007|title=HYDERABAD: LUMHS students boycott classes|url=http://beta.dawn.com/news/244852/hyderabad-lumhs-students-boycott-classes|access-date=April 4, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

== History ==
LUMHS is the second oldest [[medical school]] in Pakistan and the oldest in Sindh. In 1879, a surgeon general and the [[Bombay Presidency|Government of Bombay]] recommended to the Commissioner in Sind to start a medical school. Sindh Medical School was subsequently started by Dr. Homestead and inaugurated by [[Henry Napier Bruce Erskine]], the Commissioner in [[Sind Province (1936–55)|Sind province]] at the time, in 1881. 20 students were admitted and imparted with the training of licentiate physicians. The government started regulating the medical school in 1928. After the [[Medical Council of India]] decided to upgrade the status of medical schools to degree-awarding medical colleges, a committee was set up in 1941, consisting of Dr. Hemandas Rupchand Wadhwani (Minister of Public Health), Col. J. E. Gray (Inspector General of Civil Hospitals) and Mr. P. W. Abhichandani (Executive Engineer) to make plans for the new medical college. Major (later Lt Col) Aziz Khan eventually led this project.

It was later upgraded to the status of [[medical college]] known as Sindh Medical College in 1942. After Sind province got separated from [[Bombay Presidency]], the college started teaching MBBS under [[University of Mumbai|University of Bombay]]. The requirements set by the university to maintain the affiliation led to the college being shifted to Karachi on December 10, 1945, and as a result, it was renamed as [[Dow Medical College]]. The Sindh government subsequently restarted the old medical college in the premises of the same civil hospital at Hyderabad in 1951, which acquired its name as Liaquat Medical College (LMC), after the name of first prime minister of Pakistan, [[Liaquat Ali Khan]]. Liaquat Medical College Hospital (later known as Liaquat University Hospital) was simultaneously started in the premises of the university.

The LMC was affiliated with [[University of Sindh]]. The college with its journey and natural growth for more than 62 years made tremendous contributions in both medical education and health care in the province and the country.

=== Relocation ===
The college was shifted to its new campus which spreads over 570 acres at Jamshoro in 1963 as the provincial government found the campus in Hyderabad to be inadequate and not sufficient to meet the demands of a top tier medical college. Faculty of Dentistry was also introduced in the same year after relocation. It became the second oldest and the largest institute of dentistry in the country. Postgraduate courses were also started simultaneously. After an ordinance was passed by [[Government of Sindh]] in 2001, it was upgraded to the status of the first public-sector [[medical university]] of the country.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS) |url=https://lumhs.edu.pk/about/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 18, 2015 |title=Liaquat University of Medical and Health Sciences (Pakistan) |url=https://talloiresnetwork.tufts.edu/blog/news/2015/04/18/liaquat-university-of-medical-and-health-sciences-pakistan/ |access-date=February 17, 2021 |website=Talloires Network of Engaged Universities |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 22, 2002 |title=HYDERABAD: Anniversary of LUMHS celebrated |url=http://beta.dawn.com/news/23508/hyderabad-anniversary-of-lumhs-celebrated |access-date=April 4, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt; IT project was approved in 2002.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 17, 2002 |title=DADU: IT project for LUMHS approved |url=http://beta.dawn.com/news/73324/dadu-it-project-for-lumhs-approved |access-date=April 4, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt; The university was ranked as the second best medical university in Pakistan throughout its initial years after being upgraded by the HEC.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 21, 2003 |title=HYDERABAD: LUMHS reforms planned |url=http://beta.dawn.com/news/102730/hyderabad-lumhs-reforms-planned |access-date=August 24, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 14, 2004 |title=HYDERABAD: Uplift work at LUMHS appreciated |url=http://beta.dawn.com/news/400001/hyderabad-uplift-work-at-lumhs-appreciated |access-date=August 24, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;

In 2019, the university was made the Admitting University and it conducted the provincial Entry Test to MBBS and BDS through the testing agency of [[National Testing Service|National Testing Service (NTS)]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Report |first=Dawn |date=September 16, 2019 |title=Thousands take entry test for MBBS, BDS |url=https://www.dawn.com/news/1505396 |access-date=June 30, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Programs offered ==
Along with [[Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery|MBBS]] and [[Dental degree|BDS]] programs offered by the university, other research-based programs like D-Pharmacy, [[Biomedical engineering|BS biomedical engineering]], BS technology, and diplomas are also offered.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 2, 2019|title=LUMHS confers degrees on 551 students|url=http://tribune.com.pk/story/1921844/lumhs-confers-degrees-551-students|access-date=February 17, 2021|website=The Express Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=September 4, 2014|title=Conferring degrees: LUMHS convocation sees 638 graduates enter the medical profession|url=http://tribune.com.pk/story/758037/conferring-degrees-lumhs-convocation-sees-638-graduates-enter-the-medical-profession|access-date=February 17, 2021|website=The Express Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=February 13, 2007|title=Lady doctor clinches five gold medals: LUMHS convocation|url=http://beta.dawn.com/news/232643/lady-doctor-clinches-five-gold-medals-lumhs-convocation|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 7, 2005|title=HYDERABAD: LUMHS declares MBBS results|url=http://beta.dawn.com/news/159959/hyderabad-lumhs-declares-mbbs-results|access-date=February 21, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=February 15, 2021|title=Over 2600 students appear for entrance test of LUMHS, Jamshoro|url=https://nation.com.pk/15-Feb-2021/over-2600-students-appear-for-entrance-test-of-lumhs-jamshoro|access-date=February 21, 2021|website=The Nation|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=April 28, 2004|title=HYDERABAD: Convocation of LUMHS on May 10|url=http://beta.dawn.com/news/357600/hyderabad-convocation-of-lumhs-on-may-10|access-date=April 4, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; BSc Nursing is also offered by two [[nursing school]]s. Pakistan's first male-only medical college, Bilawal Medical College, is also affiliated with LUMHS.

== Academic profile ==
The university offers degrees in the following departments:

* Department of [[Medicine]]
* Department of [[Pediatrics]]
* Department of [[Pulmonology]]/Chest Medicine
* Department of [[Cardiology]]
* Department of [[Dermatology]]
* Department of [[Neurology]]
* Department of [[Nephrology]]
* Department of [[Psychiatry]]
* Department of [[Family medicine|Family Medicine]]
* Department of [[Gastroenterology]]
* Department of [[Nuclear medicine|Nuclear Medicine]]
* Department of [[Neurosurgery]]
* Department of [[Hematology]]

== Medical education ==
Around 350 medical students graduate every year and practice medicine in their respective districts and/or pursue postgraduate studies.

=== Curriculum ===
The MBBS curriculum consists of 2 years of preclinical basic medical sciences, followed by 3 years of clinical curriculum. In 2008, the university introduced semester system for the first time in the country which was later replaced by the annual system in 2019 after the amendment of PMDC Regulations, 2018.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=April 16, 2008|title=HYDERABAD: LUMHS to have semester system|url=http://beta.dawn.com/news/298308/hyderabad-lumhs-to-have-semester-system|access-date=April 4, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; In 2021, integrated modular curriculum was introduced in the university.

== Postgraduate courses ==
In 1989, after the number of postgraduate courses rapidly expanded, Postgraduate Medical Centre was established. It soon became recognized for its training of [[Fellow of College of Physicians and Surgeons Pakistan|FCPS]] and [[College of Physicians and Surgeons Pakistan|MCPS]] in all disciplines of medicine, surgery, dentistry and allied sciences. It also received recognition from [[British Medical Association]], [[Educational Commission for Foreign Medical Graduates|ECFMG]] and several other international bodies. Thousands of specialists have graduated with postgraduate qualifications of [[Doctor of Medicine|MD]], [[Master of Philosophy|M.Phil]], [[Master of Science|MS]] and diplomas from the centre.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 19, 2018|title=Dental Grand Round Presentations, Held at LUMHS|url=https://www.dentalnewspk.com/dental-grand-round-presentations-held-at-lumhs/|access-date=March 26, 2021|website=Dental News Pakistan|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=January 9, 2002|title=HYDERABAD: LUMHS diploma results|url=http://beta.dawn.com/news/14034/hyderabad-lumhs-diploma-results|access-date=April 4, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Research and Development ==
In 2021, the university set up first ever cancer research laboratory in Pakistan.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 22, 2021|title=LUMHS sets up Pakistan’s first cancer research laboratory|url=https://www.dawn.com/news/1653253|access-date=October 22, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

First ever endoscopic discectomy surgery in any public sector hospital of Sindh was also performed at the university's neurosurgery department.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=APP|date=February 11, 2020|title=First endoscopic discectomy surgery at LUMHS|url=https://www.dawn.com/news/1533634|access-date=April 14, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

The university has also taken numerous steps throughout its history to foster research programs.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=February 20, 2007|title=HYDERABAD: LUMHS plans conference on medical research|url=http://beta.dawn.com/news/233677/hyderabad-lumhs-plans-conference-on-medical-research|access-date=February 21, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

Journal of Liaquat University of Medical and Health Sciences (JLUMHS) Jamshoro, Pakistan, publishes original manuscripts, case reports and reviews on topics pertaining to medical and health sciences. It is included in Index Medicus for [[World Health Organization|WHO]] Eastern Mediterranean Region (IMEMR) as well as [[Embase]].

Liaquat Medical Research Journal (LMRJ) [ISSN (Print): 2664-5734] is a print and online (double blind, peer-reviewed) journal devoted to publishing innovative research and scholastic / academic content from all fields of medical and health sciences, concentrating on recent advances in clinical, diagnostic and preventive domains.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Journal {{!}} LIAQUAT MEDICAL RESEARCH JOURNAL|url=http://121.52.154.205/index.php/LMRJ/about|access-date=February 17, 2021|website=121.52.154.205}}&lt;/ref&gt;

Research Journal of Engineering &amp; Technology publishes scientific research articles that describe the latest research and developments in engineering, medical sciences and technology.

== Medical Research Center ==
The [https://www.lumhs.edu.pk/research/index.php Medical Research Center] (MRC) promotes the health of people in Pakistan and around the world by sponsoring good science and training scientists. MRC collaborates closely with Pakistani health facilities to host clinical research/trials through its established hospital-based clinical research sites. The Medical Research Centre (MRC) conducts research in a variety of fields and provides technical and advisory research services to local and international clients/investigators/sponsors who may want technical assistance or collaboration in the implementation of health research. National and international collaborations are encouraged in collaboration with other research institutes, academics, and business groups, and they use their networks and influence to form new partnerships that produce exceptional research and innovation in the health sector.

== See also ==
* [[List of universities in Pakistan]]
* [[List of medical schools in Pakistan]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس== 
* [http://lumhs.edu.pk LUMHS سرڪاري ويب سائيٽ] 

[[زمرو:ڄامشورو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ اعلي تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڄامشورو ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:1881ع_۾_قائم_ٿيندڙ_تعليمي_ادارا]]
[[زمرو:ڀارت ۾ 1881ع جا قائم ادارا]]</text>
      <sha1>t824tzcmx7piqy43aekeys8jzjcua4r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369973</id>
      <parentid>369972</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21081" sha1="06rhd2fxi189d86ain0lsun531lp8e4" xml:space="preserve">{{TAFI}}

{{Infobox university
| name  =لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز
| native_name = 
| image  =
| image_size =
| image_alt  = 
| caption  = 
| latin_name = 
| motto  = 
| motto_lang = 
| mottoeng  =
| established = {{Start date|1947}}
| closed  = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
| type  =[[عوامي يونيورسٽي|پبلڪ]] 
| parent  = 
| affiliation = 
| endowment  = 
| budget  = 
| officer_in_charge = 
| chairman  = 
| chancellor =[[سنڌ جو گورنر]] 
| president  =

| superintendent = 
| provost  = 
| vice_chancellor = بکا رام ديوراڄاڻي
| rector  = 
| principal  = 
| dean  = 
| director  = 
| head_label =Registrar 
| head  = 
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students  =
| undergrad  =
| postgrad  =
| doctoral  =
| other  = 
| city  =[[ڄامشورو]] 
| state  = 
| province  =[[سنڌ]] 
| country  =[[پاڪستان]] 
| coor  = 
| campus  =[[شهري علائقو|اربن]]
| former_names = 
| free_label = 
| free  = 
| colors  =
| colours  =
| athletics  = 
| sports  = 
| nickname  ='''LUMHS'''
| mascot  = 
| affiliations =[[هائير ايجوڪيشن ڪميشن (پاڪستان)|HEC]], [[پاڪستان هيلٿ ريسرچ ڪونسل|PMRC]] [[پاڪستان ميڊيڪل اينڊ ڊينٽل ڪونسل|PMDC]] 
| website  ={{URL|http:/www.lumhs.edu.pk/}}
| logo  = 
| footnotes  = 
}}
'''لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز''' پاڪستان جي پهرين ميڊيڪل يونيويسٽي. ڄامشورو ۾ واقع آهي. هن وقت ڪيترائي شاگرد تعليم حاصل ڪري رهيا آهن.

هيءَ يونيورسٽِي [[سنڌو درياھ|سنڌودرياه]] جي ساڄي پاسي تي [[ڄامشورو]] شهر ڀرسان جابلو علائقي ۾ آهي، هيءَ يونيورسٽِي بندرگاه شهر [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] کان 160 ڪلوميٽر اتر طرف آهي ۽ تاريخي شهر [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] کان 16 ڪلوميٽر جي پَنڌ تي آهي. جنوري 2001 ۾، لياقت ميڊيڪل ڪاليج کي &quot; لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز&quot; نالي سان هڪ مڪمل يونيورسٽي ڏانهن اپ گريڊ ڪيو ويو. اڳوڻو لياقت ميڊيڪل ڪاليج  [[سنڌ يونيورسٽي]]  سان لاڳاپيل هئي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://lumhs.edu.pk/about/|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)|website=lumhs.edu.pk|access-date=2019-05-14}}&lt;/ref&gt;

{{Short description|Public medical university in Jamshoro, Sindh, Pakistan}}
{{Use mdy dates|date=November 2024}}
{{Infobox university
 | name                   = Liaquat University of Medical and Health Sciences
 | native_name            = 
 | image = LUMHS, Jamshoro, Pakistan - panoramio.jpg
 | image_size             = 
 | image_alt              = 
 | caption  = Pedestrian path at Liaquat University of Medical and Health Sciences.
 | latin_name             = 
 | motto                  = ''Gateway to a brighter future''
 | motto_lang             = 
 | mottoeng               = 
 | established            = {{Start date and age|1881}}
 | closed                 = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
 | type                   = Medical education and research institution
 | parent                 = 
 | affiliation            = 
 | endowment              = Government-funded
 | budget                 = 
 | officer_in_charge      = 
 | chairman               = 
 | vice_chancellor             = Dr. Ikram Din Ujjan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lumhs.edu.pk/administration/about-vc.php|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)}}&lt;/ref&gt;
  | president              = 
 | superintendent         = 
 | provost                = Dr. Muhammad Yaqoob Shahani&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lumhs.edu.pk/administration/hostel.php|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)}}&lt;/ref&gt;
 | rector                 = 
 | principal              = 
 | dean                   = 
 | director               = 
 | head_label             = 
 | head                   = 
 | academic_staff         = 
 | administrative_staff   = 
 | students               = 
 | undergrad              = 
 | postgrad               = 
 | doctoral               = 
 | other                  = 
 | city                   = [[Jamshoro]]
 | state                  = 
 | province               = [[Sindh]]
 | country                = Pakistan
 | coor                   = {{coord|25.4305|N|68.2713|E|display=title}}
 | campus                 = Urban
 | former_names           = Liaquat Medical College (LMC)
 | free_label             = 
 | free                   = 
 | colors                 = 
 | colours                = 
 | athletics              = 
 | sports                 = 
 | nickname               = '''LUMHS'''
 | mascot                 = 
 | affiliations           = [[Liaquat University Hospital, Hyderabad/Jamshoro]], NIMRA Cancer Hospital, [[Higher Education Commission (Pakistan)]], [[Pakistan Medical Commission]], [[Pharmacy Council of Pakistan]], [[Pakistan Nursing Council]]
 | website                = {{url|lumhs.edu.pk}}
 | logo                   = 
 | footnotes              = 
}}
The '''Liaquat University of Medical and Health Sciences''' ('''LUMHS''') ({{langx|sd|لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز}}) is a [[public university|public medical university]] located in [[Jamshoro, Sindh]], Pakistan. 

Ever since it started as a medical school, it is known for its mission to bring innovative advances to medical education and to train undergraduate and postgraduate students in line with the highest professional standards.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 10, 2006|title=HYDERABAD: Honour for LUMHS|url=http://beta.dawn.com/news/205373/hyderabad-honour-for-lumhs|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; It is in conjunction with [[Liaquat University Hospital, Hyderabad|Liaquat University Hospital]] and NIMRA Cancer Hospital.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 8, 2020|title=132-bedded three COVID-19 wards established at LUH Jamshoro|url=https://nation.com.pk/08-Dec-2020/132-bedded-three-covid-19-wards-established-at-luh-jamshoro|access-date=March 26, 2021|website=The Nation|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ayub|first=Imran|date=November 10, 2019|title=Over 176,000 oral cancer patients treated in Sindh hospitals in five years|url=https://www.dawn.com/news/1515875|access-date=March 26, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; The university has been ranked among top medical schools by [[Higher Education Commission (Pakistan)]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hec.gov.pk/ourinstitutes/pages/default.aspx |title=Higher Education Commission of Pakistan (HEC) Recognised Universities and Degree Awarding Institutions (Liaquat University included on the list)|website=Higher Education Commission of Pakistan website|archive-date=October 29, 2013|url-status=dead|access-date=March 31, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200812/http://www.hec.gov.pk/ourinstitutes/pages/default.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Category Wise Rankings|url=https://www.hec.gov.pk/english/services/universities/Ranking/2010/Pages/Category-Wise-Rankings.aspx|access-date=February 17, 2021|website=www.hec.gov.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 27, 2015|title=LUMHS questions HEC ranking of varsities|url=http://www.dawn.com/news/1184364|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Khan|first=Mohammad Hussain|date=March 1, 2012|title=HEC's ratings upset lumhs faculty|url=https://www.dawn.com/2012/03/01/hecs-ratings-upset-lumhs-faculty/|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 1, 2007|title=HYDERABAD: LUMHS students boycott classes|url=http://beta.dawn.com/news/244852/hyderabad-lumhs-students-boycott-classes|access-date=April 4, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

== History ==
LUMHS is the second oldest [[medical school]] in Pakistan and the oldest in Sindh. In 1879, a surgeon general and the [[Bombay Presidency|Government of Bombay]] recommended to the Commissioner in Sind to start a medical school. Sindh Medical School was subsequently started by Dr. Homestead and inaugurated by [[Henry Napier Bruce Erskine]], the Commissioner in [[Sind Province (1936–55)|Sind province]] at the time, in 1881. 20 students were admitted and imparted with the training of licentiate physicians. The government started regulating the medical school in 1928. After the [[Medical Council of India]] decided to upgrade the status of medical schools to degree-awarding medical colleges, a committee was set up in 1941, consisting of Dr. Hemandas Rupchand Wadhwani (Minister of Public Health), Col. J. E. Gray (Inspector General of Civil Hospitals) and Mr. P. W. Abhichandani (Executive Engineer) to make plans for the new medical college. Major (later Lt Col) Aziz Khan eventually led this project.

It was later upgraded to the status of [[medical college]] known as Sindh Medical College in 1942. After Sind province got separated from [[Bombay Presidency]], the college started teaching MBBS under [[University of Mumbai|University of Bombay]]. The requirements set by the university to maintain the affiliation led to the college being shifted to Karachi on December 10, 1945, and as a result, it was renamed as [[Dow Medical College]]. The Sindh government subsequently restarted the old medical college in the premises of the same civil hospital at Hyderabad in 1951, which acquired its name as Liaquat Medical College (LMC), after the name of first prime minister of Pakistan, [[Liaquat Ali Khan]]. Liaquat Medical College Hospital (later known as Liaquat University Hospital) was simultaneously started in the premises of the university.

The LMC was affiliated with [[University of Sindh]]. The college with its journey and natural growth for more than 62 years made tremendous contributions in both medical education and health care in the province and the country.

=== Relocation ===
The college was shifted to its new campus which spreads over 570 acres at Jamshoro in 1963 as the provincial government found the campus in Hyderabad to be inadequate and not sufficient to meet the demands of a top tier medical college. Faculty of Dentistry was also introduced in the same year after relocation. It became the second oldest and the largest institute of dentistry in the country. Postgraduate courses were also started simultaneously. After an ordinance was passed by [[Government of Sindh]] in 2001, it was upgraded to the status of the first public-sector [[medical university]] of the country.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS) |url=https://lumhs.edu.pk/about/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 18, 2015 |title=Liaquat University of Medical and Health Sciences (Pakistan) |url=https://talloiresnetwork.tufts.edu/blog/news/2015/04/18/liaquat-university-of-medical-and-health-sciences-pakistan/ |access-date=February 17, 2021 |website=Talloires Network of Engaged Universities |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 22, 2002 |title=HYDERABAD: Anniversary of LUMHS celebrated |url=http://beta.dawn.com/news/23508/hyderabad-anniversary-of-lumhs-celebrated |access-date=April 4, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt; IT project was approved in 2002.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 17, 2002 |title=DADU: IT project for LUMHS approved |url=http://beta.dawn.com/news/73324/dadu-it-project-for-lumhs-approved |access-date=April 4, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt; The university was ranked as the second best medical university in Pakistan throughout its initial years after being upgraded by the HEC.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 21, 2003 |title=HYDERABAD: LUMHS reforms planned |url=http://beta.dawn.com/news/102730/hyderabad-lumhs-reforms-planned |access-date=August 24, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 14, 2004 |title=HYDERABAD: Uplift work at LUMHS appreciated |url=http://beta.dawn.com/news/400001/hyderabad-uplift-work-at-lumhs-appreciated |access-date=August 24, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;

In 2019, the university was made the Admitting University and it conducted the provincial Entry Test to MBBS and BDS through the testing agency of [[National Testing Service|National Testing Service (NTS)]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Report |first=Dawn |date=September 16, 2019 |title=Thousands take entry test for MBBS, BDS |url=https://www.dawn.com/news/1505396 |access-date=June 30, 2021 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Programs offered ==
Along with [[Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery|MBBS]] and [[Dental degree|BDS]] programs offered by the university, other research-based programs like D-Pharmacy, [[Biomedical engineering|BS biomedical engineering]], BS technology, and diplomas are also offered.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 2, 2019|title=LUMHS confers degrees on 551 students|url=http://tribune.com.pk/story/1921844/lumhs-confers-degrees-551-students|access-date=February 17, 2021|website=The Express Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=September 4, 2014|title=Conferring degrees: LUMHS convocation sees 638 graduates enter the medical profession|url=http://tribune.com.pk/story/758037/conferring-degrees-lumhs-convocation-sees-638-graduates-enter-the-medical-profession|access-date=February 17, 2021|website=The Express Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=February 13, 2007|title=Lady doctor clinches five gold medals: LUMHS convocation|url=http://beta.dawn.com/news/232643/lady-doctor-clinches-five-gold-medals-lumhs-convocation|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 7, 2005|title=HYDERABAD: LUMHS declares MBBS results|url=http://beta.dawn.com/news/159959/hyderabad-lumhs-declares-mbbs-results|access-date=February 21, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=February 15, 2021|title=Over 2600 students appear for entrance test of LUMHS, Jamshoro|url=https://nation.com.pk/15-Feb-2021/over-2600-students-appear-for-entrance-test-of-lumhs-jamshoro|access-date=February 21, 2021|website=The Nation|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=April 28, 2004|title=HYDERABAD: Convocation of LUMHS on May 10|url=http://beta.dawn.com/news/357600/hyderabad-convocation-of-lumhs-on-may-10|access-date=April 4, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; BSc Nursing is also offered by two [[nursing school]]s. Pakistan's first male-only medical college, Bilawal Medical College, is also affiliated with LUMHS.

== Academic profile ==
The university offers degrees in the following departments:

* Department of [[Medicine]]
* Department of [[Pediatrics]]
* Department of [[Pulmonology]]/Chest Medicine
* Department of [[Cardiology]]
* Department of [[Dermatology]]
* Department of [[Neurology]]
* Department of [[Nephrology]]
* Department of [[Psychiatry]]
* Department of [[Family medicine|Family Medicine]]
* Department of [[Gastroenterology]]
* Department of [[Nuclear medicine|Nuclear Medicine]]
* Department of [[Neurosurgery]]
* Department of [[Hematology]]

== Medical education ==
Around 350 medical students graduate every year and practice medicine in their respective districts and/or pursue postgraduate studies.

=== Curriculum ===
The MBBS curriculum consists of 2 years of preclinical basic medical sciences, followed by 3 years of clinical curriculum. In 2008, the university introduced semester system for the first time in the country which was later replaced by the annual system in 2019 after the amendment of PMDC Regulations, 2018.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=April 16, 2008|title=HYDERABAD: LUMHS to have semester system|url=http://beta.dawn.com/news/298308/hyderabad-lumhs-to-have-semester-system|access-date=April 4, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; In 2021, integrated modular curriculum was introduced in the university.

== Postgraduate courses ==
In 1989, after the number of postgraduate courses rapidly expanded, Postgraduate Medical Centre was established. It soon became recognized for its training of [[Fellow of College of Physicians and Surgeons Pakistan|FCPS]] and [[College of Physicians and Surgeons Pakistan|MCPS]] in all disciplines of medicine, surgery, dentistry and allied sciences. It also received recognition from [[British Medical Association]], [[Educational Commission for Foreign Medical Graduates|ECFMG]] and several other international bodies. Thousands of specialists have graduated with postgraduate qualifications of [[Doctor of Medicine|MD]], [[Master of Philosophy|M.Phil]], [[Master of Science|MS]] and diplomas from the centre.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 19, 2018|title=Dental Grand Round Presentations, Held at LUMHS|url=https://www.dentalnewspk.com/dental-grand-round-presentations-held-at-lumhs/|access-date=March 26, 2021|website=Dental News Pakistan|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=January 9, 2002|title=HYDERABAD: LUMHS diploma results|url=http://beta.dawn.com/news/14034/hyderabad-lumhs-diploma-results|access-date=April 4, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Research and Development ==
In 2021, the university set up first ever cancer research laboratory in Pakistan.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 22, 2021|title=LUMHS sets up Pakistan’s first cancer research laboratory|url=https://www.dawn.com/news/1653253|access-date=October 22, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

First ever endoscopic discectomy surgery in any public sector hospital of Sindh was also performed at the university's neurosurgery department.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=APP|date=February 11, 2020|title=First endoscopic discectomy surgery at LUMHS|url=https://www.dawn.com/news/1533634|access-date=April 14, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

The university has also taken numerous steps throughout its history to foster research programs.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=February 20, 2007|title=HYDERABAD: LUMHS plans conference on medical research|url=http://beta.dawn.com/news/233677/hyderabad-lumhs-plans-conference-on-medical-research|access-date=February 21, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

Journal of Liaquat University of Medical and Health Sciences (JLUMHS) Jamshoro, Pakistan, publishes original manuscripts, case reports and reviews on topics pertaining to medical and health sciences. It is included in Index Medicus for [[World Health Organization|WHO]] Eastern Mediterranean Region (IMEMR) as well as [[Embase]].

Liaquat Medical Research Journal (LMRJ) [ISSN (Print): 2664-5734] is a print and online (double blind, peer-reviewed) journal devoted to publishing innovative research and scholastic / academic content from all fields of medical and health sciences, concentrating on recent advances in clinical, diagnostic and preventive domains.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About the Journal {{!}} LIAQUAT MEDICAL RESEARCH JOURNAL|url=http://121.52.154.205/index.php/LMRJ/about|access-date=February 17, 2021|website=121.52.154.205}}&lt;/ref&gt;

Research Journal of Engineering &amp; Technology publishes scientific research articles that describe the latest research and developments in engineering, medical sciences and technology.

== Medical Research Center ==
The [https://www.lumhs.edu.pk/research/index.php Medical Research Center] (MRC) promotes the health of people in Pakistan and around the world by sponsoring good science and training scientists. MRC collaborates closely with Pakistani health facilities to host clinical research/trials through its established hospital-based clinical research sites. The Medical Research Centre (MRC) conducts research in a variety of fields and provides technical and advisory research services to local and international clients/investigators/sponsors who may want technical assistance or collaboration in the implementation of health research. National and international collaborations are encouraged in collaboration with other research institutes, academics, and business groups, and they use their networks and influence to form new partnerships that produce exceptional research and innovation in the health sector.

== See also ==
* [[List of universities in Pakistan]]
* [[List of medical schools in Pakistan]]

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهرين لنڪس== 
* [http://lumhs.edu.pk LUMHS سرڪاري ويب سائيٽ] 

[[زمرو:ڄامشورو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ اعلي تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڄامشورو ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:1881ع_۾_قائم_ٿيندڙ_تعليمي_ادارا]]
[[زمرو:ڀارت ۾ 1881ع جا قائم ادارا]]</text>
      <sha1>06rhd2fxi189d86ain0lsun531lp8e4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369974</id>
      <parentid>369973</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T11:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10561" sha1="b4b0kkcn5bjb542r83ijhu3pl3pmd2s" xml:space="preserve">{{TAFI}}
{{Infobox university
| name  =لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز
| native_name = 
| image  =
| image_size =
| image_alt  = 
| caption  = 
| latin_name = 
| motto  = 
| motto_lang = 
| mottoeng  =
| established = {{Start date|1947}}
| closed  = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
| type  =[[عوامي يونيورسٽي|پبلڪ]] 
| parent  = 
| affiliation = 
| endowment  = 
| budget  = 
| officer_in_charge = 
| chairman  = 
| chancellor =[[سنڌ جو گورنر]] 
| president  =

| superintendent = 
| provost  = 
| vice_chancellor = بکا رام ديوراڄاڻي
| rector  = 
| principal  = 
| dean  = 
| director  = 
| head_label =Registrar 
| head  = 
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students  =
| undergrad  =
| postgrad  =
| doctoral  =
| other  = 
| city  =[[ڄامشورو]] 
| state  = 
| province  =[[سنڌ]] 
| country  =[[پاڪستان]] 
| coor  = 
| campus  =[[شهري علائقو|اربن]]
| former_names = 
| free_label = 
| free  = 
| colors  =
| colours  =
| athletics  = 
| sports  = 
| nickname  ='''LUMHS'''
| mascot  = 
| affiliations =[[هائير ايجوڪيشن ڪميشن (پاڪستان)|HEC]], [[پاڪستان هيلٿ ريسرچ ڪونسل|PMRC]] [[پاڪستان ميڊيڪل اينڊ ڊينٽل ڪونسل|PMDC]] 
| website  ={{URL|http:/www.lumhs.edu.pk/}}
| logo  = 
| footnotes  = 
}}
'''لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز''' پاڪستان جي پهرين ميڊيڪل يونيويسٽي. ڄامشورو ۾ واقع آهي. هن وقت ڪيترائي شاگرد تعليم حاصل ڪري رهيا آهن.

هيءَ يونيورسٽِي [[سنڌو درياھ|سنڌودرياه]] جي ساڄي پاسي تي [[ڄامشورو]] شهر ڀرسان جابلو علائقي ۾ آهي، هيءَ يونيورسٽِي بندرگاه شهر [[ڪراچي|ڪراچيءَ]] کان 160 ڪلوميٽر اتر طرف آهي ۽ تاريخي شهر [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] کان 16 ڪلوميٽر جي پَنڌ تي آهي. جنوري 2001 ۾، لياقت ميڊيڪل ڪاليج کي &quot; لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز&quot; نالي سان هڪ مڪمل يونيورسٽي ڏانهن اپ گريڊ ڪيو ويو. اڳوڻو لياقت ميڊيڪل ڪاليج  [[سنڌ يونيورسٽي]]  سان لاڳاپيل هئي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=https://lumhs.edu.pk/about/|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)|website=lumhs.edu.pk|access-date=2019-05-14}}&lt;/ref&gt;

{{Short description|Public medical university in Jamshoro, Sindh, Pakistan}}
{{Use mdy dates|date=November 2024}}
{{Infobox university
 | name                   = Liaquat University of Medical and Health Sciences
 | native_name            =لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز

 * لياقت ميڊيڪل ڪاليج (LMC) * هڪ روشن مستقبل جو دروازو * طبي تعليم ۽ تحقيقي ادارو * سال 1881ع * سرڪاري فنڊ سان هلندڙ * ڊاڪٽر اڪرام الدين اُجَن * ڊاڪٽر محمد يعقوب شاهاڻي * ڄامشورو، سنڌ، پاڪستان * شهري * لياقت يونيورسٽي اسپتال، حيدرآباد/ڄامشورو. نمرا ڪينسر اسپتال. اعليٰ تعليم ڪميشن (پاڪستان). پاڪستان ميڊيڪل ڪميشن. فارميسي ڪائونسل آف پاڪستان. پاڪستان نرسنگ ڪائونسل. * 
 | image = LUMHS, Jamshoro, Pakistan - panoramio.jpg
 | image_size             = 
 | image_alt              = 
 | caption  = لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز ۾ پيادلن لاءِ رستو.
 | latin_name             = 
 | motto                  = ''Gateway to a brighter future''
 | motto_lang             = 
 | mottoeng               = 
 | established            = {{Start date and age|1881}}
 | closed                 = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
 | type                   = Medical education and research institution
 | parent                 = 
 | affiliation            = 
 | endowment              = Government-funded
 | budget                 = 
 | officer_in_charge      = 
 | chairman               = 
 | vice_chancellor             = Dr. Ikram Din Ujjan&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lumhs.edu.pk/administration/about-vc.php|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)}}&lt;/ref&gt;
  | president              = 
 | superintendent         = 
 | provost                = Dr. Muhammad Yaqoob Shahani&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lumhs.edu.pk/administration/hostel.php|title=Liaquat University of Medical &amp; Health Sciences (LUMHS)}}&lt;/ref&gt;
 | rector                 = 
 | principal              = 
 | dean                   = 
 | director               = 
 | head_label             = 
 | head                   = 
 | academic_staff         = 
 | administrative_staff   = 
 | students               = 
 | undergrad              = 
 | postgrad               = 
 | doctoral               = 
 | other                  = 
 | city                   = [[Jamshoro]]
 | state                  = 
 | province               = [[Sindh]]
 | country                = Pakistan
 | coor                   = {{coord|25.4305|N|68.2713|E|display=title}}
 | campus                 = Urban
 | former_names           = Liaquat Medical College (LMC)
 | free_label             = 
 | free                   = 
 | colors                 = 
 | colours                = 
 | athletics              = 
 | sports                 = 
 | nickname               = '''LUMHS'''
 | mascot                 = 
 | affiliations           = [[Liaquat University Hospital, Hyderabad/Jamshoro]], NIMRA Cancer Hospital, [[Higher Education Commission (Pakistan)]], [[Pakistan Medical Commission]], [[Pharmacy Council of Pakistan]], [[Pakistan Nursing Council]]
 | website                = {{url|lumhs.edu.pk}}
 | logo                   = 
 | footnotes              = 
}}
لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز (LUMHS) هڪ سرڪاري طبي يونيورسٽي آهي جيڪا جامشورو، سنڌ، پاڪستان ۾ واقع آهي. 

جڏهن کان اها  هڪ طبي اسڪول جي طور تي شروع ٿي آهي، اها   طبي تعليم ۾ جديد ترقي آڻڻ ۽ انڊر گريجوئيٽ ۽ پوسٽ گريجوئيٽ شاگردن کي اعليٰ ترين پيشه ورانه معيارن جي مطابق تربيت ڏيڻ جي مشن لاءِ مشهور آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 10, 2006|title=HYDERABAD: Honour for LUMHS|url=http://beta.dawn.com/news/205373/hyderabad-honour-for-lumhs|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; اها لياقت يونيورسٽي اسپتال ۽ &lt;small&gt;NIMRA&lt;/small&gt; ڪينسر اسپتال سان گڏ آهي. هائير ايجوڪيشن ڪميشن (پاڪستان) پاران يونيورسٽي کي اعليٰ طبي اسڪولن ۾ شمار ڪيو ويو آهي.  

تاريخ: لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل سائنسز   

he '''Liaquat University of Medical and Health Sciences''' ('''LUMHS''') ({{langx|sd|لياقت يونيورسٽي آف ميڊيڪل اينڊ هيلٿ سائنسز}}) is a [[public university|public medical university]] located in [[Jamshoro, Sindh]], Pakistan. 

Ever since it started as a medical school, it is known for its mission to bring innovative advances to medical education and to train undergraduate and postgraduate students in line with the highest professional standards.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 10, 2006|title=HYDERABAD: Honour for LUMHS|url=http://beta.dawn.com/news/205373/hyderabad-honour-for-lumhs|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; It is in conjunction with [[Liaquat University Hospital, Hyderabad|Liaquat University Hospital]] and NIMRA Cancer Hospital.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 8, 2020|title=132-bedded three COVID-19 wards established at LUH Jamshoro|url=https://nation.com.pk/08-Dec-2020/132-bedded-three-covid-19-wards-established-at-luh-jamshoro|access-date=March 26, 2021|website=The Nation|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ayub|first=Imran|date=November 10, 2019|title=Over 176,000 oral cancer patients treated in Sindh hospitals in five years|url=https://www.dawn.com/news/1515875|access-date=March 26, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt; The university has been ranked among top medical schools by [[Higher Education Commission (Pakistan)]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hec.gov.pk/ourinstitutes/pages/default.aspx |title=Higher Education Commission of Pakistan (HEC) Recognised Universities and Degree Awarding Institutions (Liaquat University included on the list)|website=Higher Education Commission of Pakistan website|archive-date=October 29, 2013|url-status=dead|access-date=March 31, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200812/http://www.hec.gov.pk/ourinstitutes/pages/default.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Category Wise Rankings|url=https://www.hec.gov.pk/english/services/universities/Ranking/2010/Pages/Category-Wise-Rankings.aspx|access-date=February 17, 2021|website=www.hec.gov.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 27, 2015|title=LUMHS questions HEC ranking of varsities|url=http://www.dawn.com/news/1184364|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Khan|first=Mohammad Hussain|date=March 1, 2012|title=HEC's ratings upset lumhs faculty|url=https://www.dawn.com/2012/03/01/hecs-ratings-upset-lumhs-faculty/|access-date=February 17, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 1, 2007|title=HYDERABAD: LUMHS students boycott classes|url=http://beta.dawn.com/news/244852/hyderabad-lumhs-students-boycott-classes|access-date=April 4, 2021|website=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڄامشورو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ اعلي تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڄامشورو ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ سرڪاري يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:1881ع_۾_قائم_ٿيندڙ_تعليمي_ادارا]]
[[زمرو:ڀارت ۾ 1881ع جا قائم ادارا]]</text>
      <sha1>b4b0kkcn5bjb542r83ijhu3pl3pmd2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ذو الحلصه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6569</id>
    <revision>
      <id>369934</id>
      <parentid>101657</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Auteuil-Passy</username>
        <id>17316</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Auteuil-Passy صفحي [[ذو الحلاس]] کي [[ذو الحلصه]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>101657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="612" sha1="9h9bewuff50nzxg6b3y6zjafop9hqei" xml:space="preserve">{{سانچو:زرخيز ھلال علم الاساطير}}

'''ذو الحلاس''' (Dhul Khalasa) قبل از اسلام جنوبي عرب جو ھڪ الہامي ديوتا آھي۔ &lt;ref&gt;{{citation|title=Who Was Jesus?: Conspiracy in Jerusalem|url=http://books.google.co.uk/books?id=yWzcsddrx_wC&amp;pg=PA146
| first=Kamal|last=S. Salibi|year=2007|publisher=Tauris Parke Paperbacks|isbn= 978-1-84511-314-8 |page=146}}&lt;/ref&gt;

== حوالو ==

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{حوالو}}

[[زمرو:عربي معبود]]
[[زمرو:عربي علم الاساطير]]
[[زمرو:زرخيز ھلال]]

{{ڪچو}}</text>
      <sha1>9h9bewuff50nzxg6b3y6zjafop9hqei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369936</id>
      <parentid>369934</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Auteuil-Passy</username>
        <id>17316</id>
      </contributor>
      <origin>369936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="629" sha1="06h5eapzie9tlo0d4wfpz6ostu9cb8y" xml:space="preserve">{{سانچو:زرخيز ھلال علم الاساطير}}

'''ذو الخلصه''' ({{lang-ar|ذو الخلصة}}) قبل از اسلام جنوبي عرب جو ھڪ الہامي ديوتا آھي۔ &lt;ref&gt;{{citation|title=Who Was Jesus?: Conspiracy in Jerusalem|url=http://books.google.co.uk/books?id=yWzcsddrx_wC&amp;pg=PA146
| first=Kamal|last=S. Salibi|year=2007|publisher=Tauris Parke Paperbacks|isbn= 978-1-84511-314-8 |page=146}}&lt;/ref&gt;

== حوالو ==

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{حوالو}}

[[زمرو:عربي معبود]]
[[زمرو:عربي علم الاساطير]]
[[زمرو:زرخيز ھلال]]

{{ڪچو}}</text>
      <sha1>06h5eapzie9tlo0d4wfpz6ostu9cb8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڄامشورو ضلعو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9580</id>
    <revision>
      <id>369885</id>
      <parentid>346493</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T03:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>369885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11926" sha1="s15xzhodvi2qbrie5tadsg40yllli8d" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name       =  '''&lt;span style='color: Violet'&gt; ڄامشورو ضلعو&lt;/span&gt;'''
| official_name           =ڄامشورو 
 |native_name            = 
| settlement_type         = [[پاڪستان جا ضلعا|ضلعو]]
| image_skyline           =Jamshoro_District.jpg
| imagesize               = 220px
| image_alt               =
| image_caption           = ڄامشورو ضلعو ۽ ان جا تعلقا
| image_map               = فائل:Al manzar jamshoro.jpg
| mapsize                 = 220px
| map_alt                 =
| map_caption             =المنظر تفريحي مقام
| coordinates             = {{coord|25.62|67.95|region:PK_type: Jamshoro district|display=inline,title}}
| pushpin_map             = Sindh# Pakistan
| pushpin_label_position  = left&lt;!-- left, right, top, bottom, none --&gt;
| pushpin_map_alt         =
| pushpin_mapsize         =
| pushpin_map_caption     =
| subdivision_type        = [[دنيا جا ملڪ|ملڪ]]
| subdivision_name        = {{flag|پاڪستان}}
| subdivision_type1       = [[پاڪستا جاصوبا|صوبو]]
| subdivision_name1       =  {{Flag|سنڌ}} 
| subdivision_type2       =  ضلعي صدرمقام
| subdivision_name2       = [[ڪوٽڙي]] شھر
| subdivision_type3       =    
|  subdivision_name3   =
| population_total       =  1136636
| population_as_of    =    2017
| population_est          =
| pop_est_as_of           =
| population_footnotes    = 
| area_total_km2       = 6726 
| elevation_m             =
| elevation_m_min         =
| elevation_m_max         =
| population_density_km2  =
| leader_title            =چيئرمين، ڊسٽرڪٽ ڪائونسل
| leader_name             = 
| leader_title1           = صوبائي اسيمبلي جو ميمبر
| leader_name1            =  
| blank_name_sec2         =[[سنڌ جون يونين ڪاؤنسلون|يونين ڪاؤنسلون]] 
| blank_info_sec2.       = 
| blank_name_sec2          = 
| area_code               = [[پاڪستان جا ڊائلنگ ڪوڊ|ڊائلنگ ڪوڊ]] 
| area_code_type         = 
| timezone1               = [[پاڪستان جو معياري وقت ]]
| utc_offset1             = +5
| website                 =
| footnotes               =
|postal_code  =
}}
[[فائل:Indus River Bridge (Jamshoro - Hyderabad) - panoramio.jpg|thumb|left|upright=1 
 |ڄامشورو ۾ غلام محمد بئراج واري پل]]
'''ڄامشورو ضلعو''' (Jamshoro District) [[پاڪستان]] جي صوبي [[سنڌ]] جي [[حيدرآباد ڊويزن]] جو هڪ ضلعو آهي. جنھن جو صدر مقام [[ڪوٽڙي|ڪوٽڙي شھر]] آهي. ھن ضلعي جون حدون سنڌ جي ضلعن، [[ٺٽو ضلعو|ٺٽي]]، [[حيدرآباد ضلعو|حيدرآباد]]، [[دادو ضلعو|دادو]]، [[مٽياري ضلعو|مٽياري]]، [[شهيد بينظيرآباد ضلعو|شهيد بينظيرآباد]] ۽ [[نوشھرو فيروز ضلعو|نوشھرو فيروز]] ۽ [[بلوچستان صوبو|بلوچستان صوبي]] سان ملن ٿيون.
[[فائل:Pakistan - Sindh - Jamshoro.svg|thumb|220px|سنڌ ۾ ڄامشوري ضلعي جو مقام]]

==جاگرافي==
'''ڄام شورو'''، جيڪو دادو ضلعي جي تعلقي ڪوٽڙيءَ ۾ هڪ ديهه ۽ يونين ڪائونسل جو درجو رکندو هو، ان کي ڊسمبر 2004ع ۾ انتظامي طرح ڌار ’ڄـام شـوري ضلـعـي‘ جو درجو ڏنو ويو. هن ضلعي جي اتر ۾ دادو ضلعو، اوڀر ۾ سنڌو ندي ۽ حيدرآباد ضلعي جو ڪجهه حصو، اولهه ۾ کيرٿر جبل ۽ ڏکڻ ۾ حيدرآباد، ٺٽو ۽ ڪراچي ضلعا اچي وڃن ٿا. هي ضلعو 7/115 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل آهي. جنهن ۾ چار تعلقا: سيوهڻ، مانجهند، ڪوٽڙي ۽ ٿاڻو بولا خان شامل آهن. ڄام شوري جـو صنـعتـي عـلائـقــو ڪوٽڙيءَ کان نوري آباد تـائيـن پکـڙيـل آهــي، جتـي سـائيـٽ ايـريـا ۾ 100 کن ننڍا ۽ وڏا ڪارخانا قائم آهن.
==ماڳ مڪان==
ڄام شوري ضلعي ۾ قديم ماڳن جو هڪ سلسلو موجود آهي، جيڪو موهن جي دڙي ۽ مهرڳڙهه واري دور کان شورع ٿئي ٿو. هن ضلعي جي قديم ماڳن مڪانن ۽ شهرن ۾ رني ڪوٽ جو قلعو، سيوهڻ شهر، سيوهڻ جو قلعو، قلندر شهباز جو مقبرو، سيوهڻ ۾ يڪ ٿنڀي، چار ٿنڀي، ڪائي ۾ دخمه ۽ بُلي جي بُٺي، ڀڳو ٽوڙهو جبل، لڪي تيرٿ، لڪي شاهه صدر شهر ۽ شاهه صدرالدين لڪياريءَ جو مقبرو، ڪائيءَ جون غارون، آمري، منڇر لڳ ٽهڻي جو قديم ماڳ، پير مشاخ جو ماڳ، ڪوهتراش بُٺي، نئيگ وٽ لکمير يا لکشمير جي ماڙي ۽ ٻُڌ مت جو ٺلهه، قمبر علي شاھ جو مقبرو، ڪرچات، پوکڻ ڪوٽيرو، بيبيءَ جي ڀٽ، نئنگ، احمد شاهه سائيٽ، عارب جو ٿاڻو، کجور لانڍي، ٻچائي لانڍي، حجوڻو، ٽڪو بارڻ، سن شهر، شاهه حيدر سنائي، شاهه جرار ۽ جي. ايم. سيد جون مزارون، مخدوم ساهڙ لنجار جي مزار، نئن موهن، نئن بارڻ وغيره شامل آهن. هن ضلعي جي قديم ماڳن مڪانن تي ناميارن آرڪيالاجسٽن فيئر سروس ۽ اين. جي. مجمدار ڪم ڪيو آهي. هن ضلعي جي قديم ماڳن مان آمريءَ جا آثار وڏي اهميت رکن ٿا، جيڪي موهن جي دڙي جي تهذيب کان به آڳاٽا آهن. هن ضلعي جي ڳوٺن جهانگارن، باجارن کان هڪ قديم سڙڪ نڪري ٿي، جنهن جو دنگ عربي سمنڊ تي وڃي ٿئي ٿو، هتان ئي قافلا سامونڊي سفر لاءِ سامونڊي بندرن تي پهچندا هئا. هن ئي سڙڪ سان محمد بن قاسم کي گرفتار ڪري واپس بغداد موڪليو ويو هو.

==قدامت==
ڄام شوري ضلعي ۾ ايشيا جي وڏي ۾ وڏي ڍنڍ منڇر به واقع آهي. ڄام شوري کي سنڌو سڀيتا (Indus Civilization) لاءِ مکيه لنگهه به ڪوٺيو وڃي ٿو، هتان ئي سيوهڻ کان پوءِ کيرٿر جو جابلو سلسلو شروع ٿئي ٿو، جنهن جي ڄمار ايم. ايڇ. پنهور 39 کان 47 ملين سال ڄاڻائي آهي. هن ضلعي جي ڪجهه حصي ۾ کيرٿر نئشنل پارڪ به اچي وڃي ٿو. ڪوهستاني جابلو پٽي به هن ضلعي ۾ آهي. هن ضلعي ۾ ڪانڀو، ڪارو ۽ سورجاڻي جبل به آهي.

==شهر ۽ وسنديون==
سنڌو ندي هن ضلعي جي سيوهڻ کان ڄام شوري تائين سڌي سينڌ وانگر وهي ٿي، جنهن جي ڪپ تي لڪي شاهه صدر، آمري، سن، مانجهند، خاڻوٽ، منظور آباد، ٻڍاپور، انڙپور، علي آباد، پيٽاري، ڄام شوري ۽ ڪوٽڙيءَ جا شهر واقع آهن. مشهور تفريح گاهه بڊو جبل به هن ئي ضلعي ۾ آهي. ڄام شوري ويجهو المنظر جو تفريحي ماڳ سنڌو نديءَ جي ڪناري تي ٺهيل ريسٽورينٽ آهي، جيڪا سنڌو درياهه تي ڄام شوري پل ويجهو، ڊسٽرڪٽ ڪائونسل دادوءَ ٺهرائي هئي. هتان ئي ڦليلي واهه، ڪوٽڙي بئراج جا واهه نڪري لاڙ واري حصي کي آباد ڪن ٿا.

==تاريخي اهڃاڻ==
ڄام شوري ضلعي جي قديم ترين قبرستانن ۾ تؤنگ، بونيشن وارو قبرستان ۽ ڄام لوهار وارو قبرستان اچي وڃن ٿا. هتي تاريخ کان اڳ واري دؤر جون ڪيتريون قديم روهيون ۽ ڪوٽيڙا موجود آهن، جهڙوڪ: حسين شاهه ڪوٽيڙو، سَند ڪوٽيڙو، رجب باريجو، حاجي قاسم باريجو وغيره. زردتشت دؤر جا ڪيترا گبربند جهڙوڪ: دنبار گبربند ۽ گز گبربند به هن ضلعي ۾ موجود آهن. خود رني ڪوٽ جي دروازي تي زردتشتين جو آتشڪدو ۽ ميري ڪوٽ ۾ زردتشت دور جا نشان ملن ٿا. ڄام شوري ضلعي جي ڳوٺ انڙپور لڳ دولهه دريا خان جي اوطاق به موجود هئي، جيڪا هن وقت کنڊرن جي صورت ۾ موجود آهي.
==انتظامي تعلقا==
هيءُ ضلعو چئن تعلقن ۾ ورهايل آهي.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ڄامشوري ضلعي جا تعلقا'''
|-
! نمبر
! تعلقن جا نالا
! يونين ڪاؤنسلون 
! آبادي
|-
| 1 || [[ڪوٽڙي تعلقو]] || 10 || 
|-
| 2 || [[سيوهڻ شريف تعلقو]] || 8 || 
|-
| 3 || [[مانجهند تعلقو]] || 5 || 
|-
| 4 || [[ٿاڻو بولا خان تعلقو]] || 5 || 
|-
| ڪل ||  || 28 || 
|}&lt;ref&gt;ڪتاب: انسائڪلوپيڊيا سنڌيانا، جلد چوٿون، ڇپيندڙ: سنڌي لئنگئيج اٿارٽي (ISBN: 978-969-9098-80-2) سال: 2012&lt;/ref&gt;

==يونين ڪاؤنسلون==


{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ '''ڄامشورو ضلعي جون يونين ڪاؤنسلون&lt;ref name=&quot; پوليٽيڪو &quot;&gt;[https://www.politicpk.com/jamshoro-district-uc-list-mna-mpa-seats-%d8%ac%d8%a7%d9%85%d8%b4%d9%88%d8%b1%d9%88-%d8%b6%d9%84%d8%b9-%da%a9%db%8c-%db%8c%d9%88%d9%86%db%8c%d9%86-%da%a9%d9%88%d9%86%d8%b3%d9%84%d8%b2/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420050938/https://www.politicpk.com/jamshoro-district-uc-list-mna-mpa-seats-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%88-%D8%B6%D9%84%D8%B9-%DA%A9%DB%8C-%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D9%88%D9%86%D8%B3%D9%84%D8%B2/ |date=2019-04-20 }} ڄامشورو، پوليٽيڪو. ڪام&lt;/ref&gt;'''
|- 
! #
! يونين ڪاؤنسل
! #
! يونين ڪائونسل
!#
!يونين ڪاؤنسل
|-
| 1 ||[[واھڙ]]  || 2 ||[[شيخ، ڄامشورو|شيخ]] ||3 ||[[ڀنڀا]]
|-
| 4 ||[[جعفر آباد، ڄامشورو|جعفر آباد]]  || 5 ||[[اراضي]]  || 6 ||[[ٽلٽي]]
|-
|  7|| [[چنا، ڄامشورو|چنا]] || 8 ||[[بوبڪ]]  || 9 ||[[باجارا]]
|-
| 10 ||[[جھانگارا]]  || 11 ||[[آمري]]   || 12 || [[شالماني]]
|-
|  13 ||[[]]  || 14 ||[[]]   || 15 ||[[منظور آباد]]
|-
|  16 ||[[خاڻوٺ]]  || 17 ||[[انڙپور]]   || 18 ||[[تونگ]]
|-
| 19 || [[ٿاڻو ارباب خان]] || 20 || [[مول]]  || 21 ||[[ساڙي]]
|-
|  22|| [[ٿاڻو احمد خان]] || 23 ||[[ڌماچ]]   || 24 ||[[موندر خان پالاري]]
|-
|  25|| [[الله بچايو شورو]] || 26 ||[[ڌابون]]  ||27  ||[[]]
|-
|  28|| [[سنڌ يونيورسٽي يو سي|سنڌ يونيورسٽي]] ||29  || [[پيٽارو]] || - ||-

|}

==ثقافت==

[[فائل:Institute of Sindhology Jamshoro - panoramio.jpg|thumb|left|upright=1|سنڌالاجي ، ڄامشورو]]

[[فائل:Institute of Sindhology Jamshoro - panoramio (80).jpg|thumb|left|upright=0.8|سنڌالاجي ]]
[[فائل:Institute of Sindhology Jamshoro - panoramio (46).jpg|thumb|left|upright=0.8|سنڌالاجي]]

==توانائي ==

ڄامشورو ضلعي  ۾ توانائي جي منصوبن ۾ ڄامشورو ٿرمل پاور پلانٽ ۽ لاکڙا ڪول پاور پلانٽ شامل آهن.جيڪي ملڪ جي اندر بجلي جي ضرورتن جي پورائي ۾ حصيدار آهن.
[[فائل:Jamshoro Power Station, Sindh Pakistan.jpg|thumb|left|upright=1|ڄامشورو ٿرمل پاور پلانٽ]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڄامشورو ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ جا ضلعا]]</text>
      <sha1>s15xzhodvi2qbrie5tadsg40yllli8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايوب پل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11859</id>
    <revision>
      <id>369930</id>
      <parentid>369499</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4952" sha1="jfdu8fmnqvev4yvkklgj10m9ngsgkra" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
|bridge_name   = ايوب پل
|image         = فائل:Rohri.jpg
|image_size    = 300px
|caption       = ايوب پل ھڪ ڪماني پل آھي جيڪا سکر ۾ سنڌو درياهه تي ليئنسڊائون پل ڀرسان واقع آهي
|official_name = ايوب برج
|carries       = ريل جو رستو
|gauge         = 1676
|crosses       = سنڌو درياهه
|locale        = سکر
|maint         = 
|id            = 
|designer      =ڊيوڊ بي. اسٽينمين
|design        =انگلينڊ جي مڊل بورا واري ڊارمن لانگ 
|material      =لوھ ۽ رڪ
|piers_in_water    = 
|mainspan      = {{convert|806|ft}}
|length        = 806 فٽ 
|width         = 
|height        = 247 فٽ
|load          = 
|clearance     = 
|below         = 
|traffic       = ريلوي ٽريفڪ
|begin         = نومبر
 1959
|complete      =مئي  1962
|open          = 
|closed        = 
|toll          = 
|map_cue       = 
|map_image     = 
|map_text      = 
|map_width     = 
|coordinates   = 
|lat           = 
|long          = 
}}

[[فائل:Lansdowne Bridge Rohri.jpg|thumb|[[لئنسڊائون پل]] ۽ ايوب پل جو ڏيک]]

'''ايوب پل''' [[روهڙي]] ۽ [[سکر]] ريلوي لائين کي ملائڻ لاءِ درياهه تي ٺهيل آهي. لئنسڊائون پل جهوني ٿي، ته هڪ ٻيءَ پل جي ضرورت محسوس ٿي. نئين پل جو نالو ”ايوب پل“ (1962ع) رکيو ويو، جنهن جي ڊزائين ڊي. بي اسٽينمئن نالي هڪ ڪمپنيءَ ٺاهي. هيءَ ڊزائين بلڪل اهڙي آهي، جهڙي هڪ سؤ سال اڳ لئنسڊائون پل ٺاهڻ وقت ويچار هيٺ آئي هئي. تنهن وقت ۾ اها ڊزائين ان ڪري منظور نه ڪئي وئي، جو ان ۾ ٻه طرفي ريلوي جي اچ وڃ جو انتظام هو، جڏهن ته ضرورت هڪ پٽڙيءَ جي هئي. ايوب پل جو مٿيون حصو ڪمان جهڙو آهي، جنهن ۾ فولادي رسا آهن، جيڪي پل جو وزن کڻي بيهن ٿا. هن پل جو ڪم 26 نومبر 1959ع تي شروع ٿيو ۽ پهرين ڊسمبر 1961ع تي ختم ٿيو. هن پل جي اڏاوت تي لڳ ڀڳ ٻه ڪروڙ رپيا خرچ آيو.

علي احمد بروهيءَ جي هڪ مضمون موجب پل ٺاهيندڙ مزدور هن کي خوني پل سڏيندا هئا، ڇو ته پل جي تعمير دوران اٽڪل چاليهه مزدور درياهه ۾ ڪري لڙهي مري ويا هئا. انهن کي بچائڻ جو ڪوبه طريقو نه هو، سواءِ ان جي ته هيٺان ڳوڻين جو تهه ڏنو ويندو هو، جيڪو پڻ ڪارگر نه ٿيو، ان ڪري مزدور هتي مزوريءَ لاءِ تيار نه ٿيندا هئا. مجبور ٿي انهن کي ٻيڻي اجرت ڏني وئي. اُن وقت رواجي مزور جي ٻه آنا ۽ اوستي جي مزوري اٺ آنا هئي. ايوب پل دنيا ۾ پنهنجي قسم جي ٽيون نمبر پل آهي.&lt;ref&gt;انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا جي ويبسائيٽ [encyclopediasindhiana.org]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;memon&quot;&gt;{{cite news | url=http://tribune.com.pk/story/375023/british-engineering-ayub-bridge-turns-50 |title=British engineering: Ayub Bridge turns 50 |first=Sarfaraz | last=Memon |newspaper=[[دي ايڪسپريس ٽريبيون]] |date=7 May 2012 |accessdate=15 March 2014}}&lt;/ref&gt;
{{Coord|27.693788|N|68.888217|E|type:landmark_region:PK|display=title}}.ھن پل جي ڊزائين ڊزائين آمريڪن انجنيئر ڊاڪٽر اسٽين مئن تيار ڪئي ۽ 26 نومبر 1959ع ۾ نئين پل جو ڪم شروع ٿيو ۽ پهرين ڊسمبر 1961ع ۾ ٻن ڪروڙ روپين جي لاڳت سان ھيءَ ريلوي پل تيار ٿي، جنهن جو افتتاح اُن وقت جي صدر پاڪستان فيلڊ مارشل ايوب خان ڪيو ۽ مٿس ايوب پل نالو رکيو ويو. ھيءَ پل ھڪڙي ڪمان تي بيٺل آھي. آسٽريليا ۽ متحده آمريڪا جي ھڪ ڪماندار پلين کان پوءِ ھيءَ پل دنيا ۾ ٽيون نمبر آھي ۽ لئنسڊائون پل وانگي عجائبات ۾ شمار ٿئي ٿي&lt;ref name =&quot; مولائي شيدائي &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ سکر :مصنف؛ رحيمداد خان مولائي شيدائي ؛ڇاپو:  پهريون سال؛ 1992ع ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ  &lt;/ref&gt;.

== حوالا ==
{{حوالا}}
{{موضوعات سکر}}
{{Bridges in Pakistan}}

[[زمرو:روهڙي تعلقو]]
[[زمرو:سکر ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ جون پلون]]
[[زمرو:پاڪستان جون پلون]]
[[زمرو:پاڪستان جون ريلوي پلون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ عمارتون ۽ ساختون]]
[[زمرو:سکر ضلعي جون عمارتون ۽ اڏاوتون]]</text>
      <sha1>jfdu8fmnqvev4yvkklgj10m9ngsgkra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڊسٽرڪٽ جيل سکر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12202</id>
    <revision>
      <id>369933</id>
      <parentid>333424</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="578" sha1="arkqjg8djo8qwhc08l7iek6psm3byj3" xml:space="preserve">'''ڊسٽرڪٽ جيل سکر'''، [[سنڌ]] جي ٽين وڏي  شهر [[سکر]] ۾ سول ڪورٽ جي پويان واقع  آهي. ڊسٽرڪٽ جيل سکر جي قلعي جهڙي عمارت [[1906ء]] ۾ 274،843 روپين جي لاڳت سان  تعمير ٿي.&lt;ref&gt; تاريخ سکر، رحيمداد خان مولائي شيدائي، سنڌي ادبر بورڊ، ڄامشورو، 2005ء، ص179&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
{{موضوعات سکر}}
[[زمرو:سکر]]
[[زمرو:سکر ضلعو]]
[[زمرو:سکر جون عمارتون ۽ اڏاوتون]]</text>
      <sha1>arkqjg8djo8qwhc08l7iek6psm3byj3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سينٽرل جيل سکر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12205</id>
    <revision>
      <id>369937</id>
      <parentid>134644</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="577" sha1="3390rjv0hoc1la4emsqgzqgdzd49whk" xml:space="preserve">'''سينٽرل جيل سکر''' [[سکر]] [[سنڌ]] جي هڪ جيل آهي جنهن کي [[برطانوي راڄ|انگريز راڄ]] ۾ [[1938ع]] ۾  تعمير ڪيو ويو۔ هن جيل جي پوليس جي لاءِ ڪواٽرز بہ تعمير ڪيا ويا.&lt;ref&gt; تاريخ سکر، رحيمداد خان مولائي شيدائي، سنڌي ادبي بورڊ، ڄامشورو، 2005ء، ص183&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
{{موضوعات سکر}}
[[زمرو:سکر]]
[[زمرو:سکر ضلعو]]
[[زمرو:سکر جون عمارتون ۽ اڏاوتون]]</text>
      <sha1>3390rjv0hoc1la4emsqgzqgdzd49whk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آباد وارو دڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12308</id>
    <revision>
      <id>369925</id>
      <parentid>290034</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1320" sha1="app9h81phfy1nh2zb36b6xavmd1qvh5" xml:space="preserve">'''آباد وارو دڙو''' ڊگهائي ڦاڪ &quot;55'10°69 اوڀر ۽ ويڪرائي ڦاڪ &quot;0'36°27 اتر ڳوٺ آباد، تعلقي [[روهڙي تعلقو|روهڙي]]، ضلعي [[سکر ضلعو|سکر]] ۾ واقع آهي. [[سنڌو تهذيب]] يا ڌاتو پاھڻي دؤر جو ماڳ آهي. ھيءُ ماڳ دڙي جي صورت ۾ ڳوٺ سھتيجي کان ڏيڍ ڪلو ميٽر اتر ۾ ڳوٺ ھٿريءَ کان 2 ڪلوميٽر اتر-اولهہ ۾ ۽ 35 ڪلو ميٽر روھڙيءَ جي اوڀر ۾ آھي. دڙو 590 ميٽر ڊگھو ۽ 150 ميٽر ويڪرو آھي. ٺڪر جي وٿن ۾ ھڪ ٺڪر تي اٺ جي خوبصورت شڪل کان سواءِ ٻين جانورن جي شڪلين جو ٺڪراٺو مليو آھي. پٿر جون وٿون ٽامي ۽ ڪنجھي جي وٿن سان گڏ ملن ٿيون. ان کان سواءِ سرن جا ٽوٽا، چلمن جا ٽڪرا، ڀڳل چوڙيون، ڪنن جون واليون وغيره ملن ٿيون.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%20%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%88%20%D8%AF%DA%99%D9%88 آباد وارو دڙو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
==حوالا==
‍‌{{حوالا}}
[[زمرو:سکر ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار]]</text>
      <sha1>app9h81phfy1nh2zb36b6xavmd1qvh5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369926</id>
      <parentid>369925</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1406" sha1="d7wlyusymulw0fr2lia17tlu11z2asm" xml:space="preserve">'''آباد وارو دڙو''' ڊگهائي ڦاڪ &quot;55'10°69 اوڀر ۽ ويڪرائي ڦاڪ &quot;0'36°27 اتر ڳوٺ آباد، تعلقي [[روهڙي تعلقو|روهڙي]]، ضلعي [[سکر ضلعو|سکر]] ۾ واقع آهي. [[سنڌو تهذيب]] يا ڌاتو پاھڻي دؤر جو ماڳ آهي. ھيءُ ماڳ دڙي جي صورت ۾ ڳوٺ سھتيجي کان ڏيڍ ڪلو ميٽر اتر ۾ ڳوٺ ھٿريءَ کان 2 ڪلوميٽر اتر-اولهہ ۾ ۽ 35 ڪلو ميٽر روھڙيءَ جي اوڀر ۾ آھي. دڙو 590 ميٽر ڊگھو ۽ 150 ميٽر ويڪرو آھي. ٺڪر جي وٿن ۾ ھڪ ٺڪر تي اٺ جي خوبصورت شڪل کان سواءِ ٻين جانورن جي شڪلين جو ٺڪراٺو مليو آھي. پٿر جون وٿون ٽامي ۽ ڪنجھي جي وٿن سان گڏ ملن ٿيون. ان کان سواءِ سرن جا ٽوٽا، چلمن جا ٽڪرا، ڀڳل چوڙيون، ڪنن جون واليون وغيره ملن ٿيون.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%20%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%88%20%D8%AF%DA%99%D9%88 آباد وارو دڙو : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
==حوالا==
‍‌{{حوالا}}
[[زمرو:سکر ضلعو]] 
[[زمرو:روهڙي تعلقو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار]]
[[زمرو:سکر ضلعي ۾ قديم آثار]]</text>
      <sha1>d7wlyusymulw0fr2lia17tlu11z2asm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لينسڊائون پل (سکر)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14463</id>
    <revision>
      <id>369932</id>
      <parentid>289798</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5596" sha1="mr8j3retei9o43voidglut7gsa9i4q0" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
|bridge_name   =لئنسڊائون پل
|image         = Lansdowne Rohri, Sukkur.jpg
|caption       = پل جو منظر
|official_name = 
|carries       = گاڏيون
|crosses       =  سنڌوندي
|locale        = 
|maint         = 
|id            = 
|designer      =
|design        = [[ڪينٽيليور ٽروس]]
|material      =
|spans         = 
|pierswater    = 
|mainspan      = 790 فٽ
|length        = 
|width         = 
|height        = 
|load          = 
|clearance     = 
|below         = 
|traffic       = 
|begin         = 
|complete      = 1889
|open          = 
|closed        = 
|toll          = 
|map_cue       = 
|map_image     = 
|map_text      = 
|map_width     = 
|coordinates   = 
|lat           = 
|long          = 
}}
[[فائل:Lansdowne Bridge Rohri.jpg|thumb|Lansdowne Bridge Rohri, Sindh]]
'''لينسڊائون پل''' (Lansdowne Bridge) [[پاڪستان]] ۾ هڪ پراڻي ريلوي پل آهي، جيڪا [[سکر]] ۽ [[روهڙي]] جي وچ ۾ [[سنڌو درياهه]] تي واقع آهي. هيءَ پل 25 مارچ 1889ع تي جڙي راس ٿي. 6 مئي 1962ع ۾ [[ايوب پل]] جي اڏاوت کان پوءِ هن پل کي ريل گاڏين جي لاءِ بند ڪيو ويو ۽ ريلوي ٽريفڪ نئين پل تي منتقل ڪئي وئي. هاڻي هيءَ پل صرف ننڍين گاڏين جي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. ھن پل جو نالو برٽش انڊيا جي وائسراءِ، لارڊ لينسڊائون جي نالي تي رکيو ويو.  

پل جي ڊيگھ 790 فٽ ھئي ۽ ان جي تعمير تي 40 لک روپين جو خرچ آيو. لوھه جو ھي پل انجنيئر [[لنڊن]] ۾ ڊيزائن ڪري اتي ٺاھي ان جو فريم لنڊن ٻاھران جوڙي بعد ۾ ان کي کولي بحري جھاز وسيلي ڪراچي آندو ويو ۽ ان کي موجوده جاء تي جوڙي نصب ڪيو ويو. مولائي شيدائي لکيو آهي ته: 
 &quot;انڊس اسٽيٽ ويلي ريلوي ۽ سنڌ پشين ريلوي لائينن جي کلڻ ڪري [[ڪوئيٽا]] کي [[لاھور]] ۽ ڪراچيءَ سان گڏائڻ ضروري فوجي مسئلو هو. ٻيو ته انڊس فلوٽيلا ڪمپني جي فلاٽن ۽ جهازن وسيلي ريلوي مال گاڏين کي روهڙي آڻڻ ۽ نيڻ ۾ هڪ ته وقت ضايع ٿيندو هو ته ٻيو ڪمپنيءَ کي خرچ ڏيڻو پوندو هو، تنهنڪري سکر ۽ روهڙي وارين درياهه جي شاخن تي لوهي جو پل تعمير ڪرائڻ جو فيصلو اٽل هو.&quot;&lt;ref&gt; Sindh Historical Journal. Vol. V. January 1941 Karachi. P.5&lt;/ref&gt; 

پل اڏڻ جي رٿا 1872ع کان حڪومت هند جي زير غور هئي، جنهن جي منظوري 1883ع ۾ ڏني ويئي. 1885ع ۾ انگلينڊ کان مال اچڻ ۾ دير ٿي ويئي، ڪم روڪجي ويو، 1887ع ۾ وري ڪم شروع ٿيو، جو سال 1889ع ۾ مڪمل ٿيو. هن پل جا ٻه حصا آهن؛ روهڙيءَ وارو حصو جو قينچين تي بيٺل آهي ۽ هن جي ڊيگهه 820 فوٽ آهي، سکر واري شاخ ٽن ٿنڀن تي بيٺل آهي ۽ ڊيگهه ۾ 600 فوٽ آهي، پل جي افتتاحي رسم [[ممبئي|بمبئيءَ]] جي گورنر، لارڊ ري ادا ڪئي، جنهن لاءِ سکر ميونسپالٽي بکر جي قلعي ۾ وڏو شاميانو جهنڊين سان سينگاريل کوڙيو هو. هن موقعي تي سنڌ جو ڪمشنر، مسٽر چارلس پرچرڊ ۽ خيرپور جو والي، هز هائنس سر مير علي مراد خان ۽ [[ڀارت|هندوستان]] ۽ پنجاب جي وڏن ماڻهن حاضري ڏني. گورنر تقرير ۾ چيو ته [[افغانستان]] سان واپار ترقي ڪندو. پل تي چاليهه لک روپيا خرچ ٿيو ۽ ٺيڪو [[انگلينڊ]] جي ڪمپني، &quot;ويسٽ ووڊ ائنڊ ايلي&quot; کي ڏنو ويو ۽ مسٽر رابرٽسن انجنيئر جي نگراني هيٺ ڪم هليو، وائسراءِ لارڊ لينسڊائون جي نالي تي پل، &quot;لينسڊائون برج&quot; سڏجڻ لڳو، سکر جا ڀاڳ کلي ويا ڇو ته هيءِ پل دنيا جي عجائبات ۾ شمار ٿئي ٿي تنهنڪري پري پري کان ماڻهون ڏسڻ اچن ٿا، انڊس فلوٽيلا ڪمپنيءَ جو ڪاروبار 1889ع ۾ پل کلڻ کان پوءِ بند ٿي ويو ۽ سکر تجارتي مرڪز بنجي ويو.&lt;ref name =&quot;مولائي شيدائي&quot;&gt; ڪتاب جو نالو: تاريخ سکر؛ مصنف: رحيم داد خان مولائي شيدائي؛ ڇاپو: پهريون سال؛ 1992ع ڇپائيندڙ: سنڌي ادبي بورڊ.&lt;/ref&gt;

[[فائل:Bridges 24.png|280px|thumb| پل جو خاڪو]]

==جمالو واري لوڪ ڪھاڻي==
ھن پل جي خاصيت ھئي ته ان ۾ ڪوبه ٺلھ ڪونہ ھيو جنھن ڪري [[ھوجمالو]] واري ھڪ لوڪ ڪھاڻي جنم ورتو جيڪا روايت ۾ اچي وئي. &lt;br&gt;
*ڏسو»»[[جمالو]]

== حوالا ==
{{حوالا}}
{{موضوعات سکر}}
{{Bridges in Pakistan}}

[[زمرو:روهڙي تعلقو]]
[[زمرو:سکر ضلعو]]
[[زمرو:سنڌ جون پلون]]
[[زمرو:پاڪستان جون پلون]]
[[زمرو:سنڌ جا تاريخي ماڳ]]
[[زمرو:سنڌ ۾ عمارتون ۽ ساختون]]
[[زمرو:سکر ضلعي جون عمارتون ۽ اڏاوتون]]

{{coord|27|41|37|N|68|53|18|E|source:kolossus-frwiki|display=title}}</text>
      <sha1>mr8j3retei9o43voidglut7gsa9i4q0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آيت الله خامنائي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16920</id>
    <revision>
      <id>369891</id>
      <parentid>369821</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94620" sha1="g884dq7xmpvsll7xbe7d60rgynukm5p" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا، جن ۾ شامل هئا: «حڪومت جا سڀئي سال ڏوهن جا، هي حڪومت مردہ باد»، «اسان سمجھوتي لاء يا قاتل اڳواڻ جي واکاڻ لاء جانيون نہ ڏنيون»، «شرمسار آھيون، شرمسار آھيون، اسان جو اڳواڻ بيوقوف آ»، ۽ «خامنائي مرده باد». [64][65][66][67] ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو. [68] هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا. [69]

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا. [70] ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.» [71][72][73] 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.» [74] 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو. [75] خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا. [76][77]

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.» [78] سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي». [79][80]

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>g884dq7xmpvsll7xbe7d60rgynukm5p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369892</id>
      <parentid>369891</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96130" sha1="4kcqi77f60zk5qxo8f5iuxpayuit661" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا، جن ۾ شامل هئا: «حڪومت جا سڀئي سال ڏوهن جا، هي حڪومت مردہ باد»، «اسان سمجھوتي لاء يا قاتل اڳواڻ جي واکاڻ لاء جانيون نہ ڏنيون»، «شرمسار آھيون، شرمسار آھيون، اسان جو اڳواڻ بيوقوف آ»، ۽ «خامنائي مرده باد».&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو. [68] هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا. [69]

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا. [70] ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.» [71][72][73] 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.» [74] 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو. [75] خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا. [76][77]

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.» [78] سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي». [79][80]

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>4kcqi77f60zk5qxo8f5iuxpayuit661</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369893</id>
      <parentid>369892</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97055" sha1="h9omlk5xar1rhtsrf1pzxz9gwsngkot" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا، جن ۾ شامل هئا: «حڪومت جا سڀئي سال ڏوهن جا، هي حڪومت مردہ باد»، «اسان سمجھوتي لاء يا قاتل اڳواڻ جي واکاڻ لاء جانيون نہ ڏنيون»، «شرمسار آھيون، شرمسار آھيون، اسان جو اڳواڻ بيوقوف آ»، ۽ «خامنائي مرده باد».&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.» [71][72][73] 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.» [74] 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو. [75] خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا. [76][77]

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.» [78] سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي». [79][80]

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>h9omlk5xar1rhtsrf1pzxz9gwsngkot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369894</id>
      <parentid>369893</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98122" sha1="8b90qxr24sh23rkoocnmdxc4gcfosa4" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا، جن ۾ شامل هئا: «حڪومت جا سڀئي سال ڏوهن جا، هي حڪومت مردہ باد»، «اسان سمجھوتي لاء يا قاتل اڳواڻ جي واکاڻ لاء جانيون نہ ڏنيون»، «شرمسار آھيون، شرمسار آھيون، اسان جو اڳواڻ بيوقوف آ»، ۽ «خامنائي مرده باد».&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا. [76][77]

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.» [78] سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي». [79][80]

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>8b90qxr24sh23rkoocnmdxc4gcfosa4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369895</id>
      <parentid>369894</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99424" sha1="amxeusteapf2om5ovnnc15ng0fn65pk" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا، جن ۾ شامل هئا: «حڪومت جا سڀئي سال ڏوهن جا، هي حڪومت مردہ باد»، «اسان سمجھوتي لاء يا قاتل اڳواڻ جي واکاڻ لاء جانيون نہ ڏنيون»، «شرمسار آھيون، شرمسار آھيون، اسان جو اڳواڻ بيوقوف آ»، ۽ «خامنائي مرده باد».&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>amxeusteapf2om5ovnnc15ng0fn65pk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369896</id>
      <parentid>369895</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104559" sha1="o88xadpim8e7g29dn3q9l8ubrh7sqmu" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا، جن ۾ شامل هئا: «حڪومت جا سڀئي سال ڏوهن جا، هي حڪومت مردہ باد»، «اسان سمجھوتي لاء يا قاتل اڳواڻ جي واکاڻ لاء جانيون نہ ڏنيون»، «شرمسار آھيون، شرمسار آھيون، اسان جو اڳواڻ بيوقوف آ»، ۽ «خامنائي مرده باد».&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.


===ايران–اسرائيل جنگ===
۱۳ جون ۲۰۲۵ (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي، اسرائيل، اسرائيلي دفاعي فوج ۽ موساد ذريعي، ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع حملا شروع ڪيا ۽ گڏوگڏ اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به قتل ڪيو. ايران تي اسرائيلي حملن جي شروعات کان وٺي، خامنه‌اي هڪ ڳجهي زيرزميني پناهه گاهه ۾ هليو ويو ۽ هن اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان به پاسو ڪيو.[81][82][83][84] ذهني حالت جي غير استحڪام سبب کيس حساس فيصلن ۾ شرڪت ڪرڻ کان روڪيو ويو ۽ پاسداران انقلاب جي ڪمانڊرن سندس نفسياتي توازن برقرار رکڻ لاءِ جنگ بابت حقيقي معلومات کان کيس بي خبر رکيو.[85][غير معتبر ذريعو؟]
۲۶ جون تي، بي بي سي ۾ هڪ مضمون شايع ٿيو جنهن ۾ جنگ دوران خامنه‌اي جي غائب رهڻ ۽ ايران کي پيش ايندڙ نئين حقيقتن تي بحث ڪيو ويو. هن مضمون موجب:
«جڏهن هو پنهنجي لڪڻ واري جاءِ مان ٻاهر نڪرندو ـ جيڪڏهن نڪرندو ـ ته هو موت ۽ تباهي جو منظر ڏسندو. هو يقيناً اڃا به سرڪاري ٽيليويزن تي ظاهر ٿيندو ۽ جنگ ۾ فتح جو دعويٰ ڪندو. هو پنهنجي تصوير ٻيهر ٺاهڻ لاءِ منصوبو تيار ڪندو. پر هو نئين حقيقتن ـ حتيٰ هڪ نئين دور ـ سان منهن ڏيندو.»[86]
ساڳئي ڏينهن، خامنه‌اي عوام لاءِ هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو، جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا ٻنهي خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي.[87] خامنه‌اي جي بيان جي جواب ۾، آمريڪا جي صدر ڊونلڊ ٽرمپ سماجي نيٽ ورڪ «ٽروٿ سوشل» تي پوسٽ ڪئي ۽ دعويٰ ڪئي ته خامنه‌اي ايران جي فتح بابت صاف ڪوڙ چيو آهي ۽ خامنه‌اي جي روئي سبب هن پابندين ۾ نرمي آڻڻ بابت ڪم روڪي ڇڏيو آهي.[88]
هفتن تائين غائب رهڻ کان پوءِ، هو ۵ جولاءِ ۲۰۲۵ (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي محرم جي موقعي تي امام خميني حسينيه (رهبر جي رهائش واري هنڌ) ۾ هڪ تقريب ۾ ظاهر ٿيو.[89]
===ايران جا 2025ع وارا فساد===
۲۰۲۵ جي ايران خيزش جي ردعمل ۾، خامنه‌اي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـ جائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»
خامنه‌اي سخت سيڪيورٽي ردعمل جي اجازت يا حوصلا افزائي ڪئي.[90][91]
اسرائيلي اخبار ٽائيمز جي هڪ صحافي جي دعويٰ موجب، انٽيليجنس رپورٽن جي بنياد تي، خامنه‌اي تهران مان ماسڪو فرار ٿيڻ جو منصوبو تيار ڪيو هو جيڪڏهن اندروني بيچيني سرڪاري سيڪيورٽي فورسز جي ڪنٽرول کان ٻاهر نڪري وڃي. هن فرار واري منصوبي ۾ وڌ ۾ وڌ ۲۰ ويجها ساٿي ۽ خاندان جا ميمبر شامل هئا، جن ۾ سندس پٽ ۽ مقرر ڪيل جانشين مجتبیٰ خامنه‌اي به شامل هو.[92]
نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري ۲۰۲۶ (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنه‌اي علي لاريجاني کي وسيع اختيار ڏنا. خامنه‌اي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنه‌اي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.[93]

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>o88xadpim8e7g29dn3q9l8ubrh7sqmu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369897</id>
      <parentid>369896</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T06:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103607" sha1="2yjbu844a0il1nfkmyx2ky7lux2d2ij" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا، جن ۾ شامل هئا: «حڪومت جا سڀئي سال ڏوهن جا، هي حڪومت مردہ باد»، «اسان سمجھوتي لاء يا قاتل اڳواڻ جي واکاڻ لاء جانيون نہ ڏنيون»، «شرمسار آھيون، شرمسار آھيون، اسان جو اڳواڻ بيوقوف آ»، ۽ «خامنائي مرده باد».&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.


===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
۲۰۲۵ جي ايران خيزش جي ردعمل ۾، خامنه‌اي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـ جائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»
خامنه‌اي سخت سيڪيورٽي ردعمل جي اجازت يا حوصلا افزائي ڪئي.[90][91]
اسرائيلي اخبار ٽائيمز جي هڪ صحافي جي دعويٰ موجب، انٽيليجنس رپورٽن جي بنياد تي، خامنه‌اي تهران مان ماسڪو فرار ٿيڻ جو منصوبو تيار ڪيو هو جيڪڏهن اندروني بيچيني سرڪاري سيڪيورٽي فورسز جي ڪنٽرول کان ٻاهر نڪري وڃي. هن فرار واري منصوبي ۾ وڌ ۾ وڌ ۲۰ ويجها ساٿي ۽ خاندان جا ميمبر شامل هئا، جن ۾ سندس پٽ ۽ مقرر ڪيل جانشين مجتبیٰ خامنه‌اي به شامل هو.[92]
نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري ۲۰۲۶ (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنه‌اي علي لاريجاني کي وسيع اختيار ڏنا. خامنه‌اي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنه‌اي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.[93]

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>2yjbu844a0il1nfkmyx2ky7lux2d2ij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369898</id>
      <parentid>369897</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* ايران جا 2025ع وارا فساد */</comment>
      <origin>369898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102868" sha1="h6bylwx8rz91raxihe6ethauc0ywuxe" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا، جن ۾ شامل هئا: «حڪومت جا سڀئي سال ڏوهن جا، هي حڪومت مردہ باد»، «اسان سمجھوتي لاء يا قاتل اڳواڻ جي واکاڻ لاء جانيون نہ ڏنيون»، «شرمسار آھيون، شرمسار آھيون، اسان جو اڳواڻ بيوقوف آ»، ۽ «خامنائي مرده باد».&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.


===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.[93]

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>h6bylwx8rz91raxihe6ethauc0ywuxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369899</id>
      <parentid>369898</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102503" sha1="2hpoyq9i6hvhbt46w0ncyjc7k1l2gzq" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.[93]

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>2hpoyq9i6hvhbt46w0ncyjc7k1l2gzq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369900</id>
      <parentid>369899</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102744" sha1="c6y2iyfxtzrdblmc38zlejycl1sztt1" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>c6y2iyfxtzrdblmc38zlejycl1sztt1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369901</id>
      <parentid>369900</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <comment>/* ايران جا 2025ع وارا فساد */</comment>
      <origin>369901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108697" sha1="id9mz3g0ur8hx947ri0b73au1kwblro" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، سيد جواد خامنائي، ۽ سندس ڏاڏو سيد حسين خامنائي آذري نسل جا عالم هئا جيڪي نجف ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ تفرش کان آذربائيجان ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين تبريز جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.[7] سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي مشهد ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس خاله جو مڙس محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.[7][94] سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ اصفهان جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.[95]
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ بدري سادات پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو اسلامي مجلس شورى جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو. هن وقت هو بنياد حڪمت اسلامي صدرا جو سربراهه آهي.[96]
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت جي حڪم سان بند ڪئي وئي.[97][98]
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، علي تهراني جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري خيزش دوران، بدري سادات خامنائي خامنائي ۽ سندس «مستبدانه خلافت» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.[100]
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.[96][101]
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ منصوره خجسته باقرزاده سان شادي ڪئي.[102][103][104][105] هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.[106] خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.[107] سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.[107][108]
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. سيد مجتبیٰ پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس بسيج ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن.[109] مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو آهي. آگسٽ 2022 جي وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو.[110] مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.[111]
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، جامعه مدرسين قم جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو آهي.[109]


==علمي سرگرميون==

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>id9mz3g0ur8hx947ri0b73au1kwblro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369903</id>
      <parentid>369901</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108762" sha1="2jsemvrnto235fqinnrutfymlrgiudp" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.[7] سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.[7][94] سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.[95]
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.[96]
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.[97][98]
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.[100]
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.[96][101]
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.[102][103][104][105] هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.[106] خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.[107] سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.[107][108]
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن.[109] مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو.[110] مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.[111]
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.[109]

==علمي سرگرميون==

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>2jsemvrnto235fqinnrutfymlrgiudp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369904</id>
      <parentid>369903</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109417" sha1="2hrugry2apnzpi78ebndjqbd5sfsl6m" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://fa.wikipedia.org/wiki/سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی8
|عنوان=خویشاوندان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسانی هستند
|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt; سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://fa.wikipedia.org/wiki/سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا21
|عنوان=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش نخست)- تولد و والدین
|ناشر=رادیو فردا
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.[96]
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.[97][98]
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.[100]
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.[96][101]
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.[102][103][104][105] هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.[106] خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.[107] سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.[107][108]
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن.[109] مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو.[110] مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.[111]
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.[109]

==علمي سرگرميون==

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>2hrugry2apnzpi78ebndjqbd5sfsl6m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369906</id>
      <parentid>369904</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110747" sha1="rbieh92u943kcvshz5vpcg3f2eayp4f" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://fa.wikipedia.org/wiki/سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی8
|عنوان=خویشاوندان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسانی هستند
|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt; سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://fa.wikipedia.org/wiki/سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا21
|عنوان=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش نخست)- تولد و والدین
|ناشر=رادیو فردا
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.&lt;ref&gt;رادیو فردا، «زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوم)- معرفی برادران و خواهران»،
https://fa.wikipedia.org/wiki/سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا22، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «توضیحات هادی خامنه‌ای در مجلس راجع به کاریکاتور اهانت‌آمیز»،
https://fa.wikipedia.org/wiki/سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFصدای_آمریکا2، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «کاریکاتور روزولت در ایران بحران آفرید»،
https://fa.wikipedia.org/wiki/سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی9، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.&lt;ref&gt;نیویورک تایمز، «خواهر رئیس‌جمهور ایران برای پیوستن به شوهرش در عراق از کشور گریخت»،
https://fa.wikipedia.org/wiki/سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFنیویورک_تایمز1، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/253025/اعضای-شورای-نمایش-معرفی-شدند
|عنوان=اعضای شورای نمایش معرفی شدند
|ناشر=مشرق نیوز
|ويب سائيٽ=mashreghnews.ir
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.[102][103][104][105] هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.[106] خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.[107] سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.[107][108]
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن.[109] مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو.[110] مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.[111]
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.[109]

==علمي سرگرميون==

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>rbieh92u943kcvshz5vpcg3f2eayp4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369912</id>
      <parentid>369906</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110543" sha1="2k3p8hhfzacj2vd1ft09vb91i1gprp8" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی8
|عنوان=خویشاوندان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسانی هستند
|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt; سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا21
|عنوان=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش نخست)- تولد و والدین
|ناشر=رادیو فردا
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.&lt;ref&gt;رادیو فردا، «زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوم)- معرفی برادران و خواهران»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا22، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «توضیحات هادی خامنه‌ای در مجلس راجع به کاریکاتور اهانت‌آمیز»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFصدای_آمریکا2، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «کاریکاتور روزولت در ایران بحران آفرید»،
سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی9، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.&lt;ref&gt;نیویورک تایمز، «خواهر رئیس‌جمهور ایران برای پیوستن به شوهرش در عراق از کشور گریخت»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFنیویورک_تایمز1، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/253025/اعضای-شورای-نمایش-معرفی-شدند
|عنوان=اعضای شورای نمایش معرفی شدند
|ناشر=مشرق نیوز
|ويب سائيٽ=mashreghnews.ir
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.[102][103][104][105] هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.[106] خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.[107] سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.[107][108]
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن.[109] مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو.[110] مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.[111]
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.[109]

==علمي سرگرميون==

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>2k3p8hhfzacj2vd1ft09vb91i1gprp8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369914</id>
      <parentid>369912</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111718" sha1="f48sq84dftfx7ck1yc2fj6fn3onmrzh" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی8
|عنوان=خویشاوندان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسانی هستند
|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt; سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا21
|عنوان=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش نخست)- تولد و والدین
|ناشر=رادیو فردا
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.&lt;ref&gt;رادیو فردا، «زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوم)- معرفی برادران و خواهران»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا22، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «توضیحات هادی خامنه‌ای در مجلس راجع به کاریکاتور اهانت‌آمیز»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFصدای_آمریکا2، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «کاریکاتور روزولت در ایران بحران آفرید»،
سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی9، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.&lt;ref&gt;نیویورک تایمز، «خواهر رئیس‌جمهور ایران برای پیوستن به شوهرش در عراق از کشور گریخت»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFنیویورک_تایمز1، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/253025/اعضای-شورای-نمایش-معرفی-شدند
|عنوان=اعضای شورای نمایش معرفی شدند
|ناشر=مشرق نیوز
|ويب سائيٽ=mashreghnews.ir
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.&lt;ref&gt;مشرق. «ماجرای ازدواج سیدعلی/ خطبه عقد را چه کسی خواند؟». ۸ آذر ۱۳۹۱.
https://www.mashreghnews.ir/news/172679/ماجرای-ازدواج-سیدعلی-خطبه-عقد-را-چه-کسی-خواند، حاصل ڪيل ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;اسپوتنیک. «همسران رؤسای جمهور ایران -- منصوره خجسته باقرزاده». bokroom.ir. [مرده ڪڙي]
https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن. مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو. مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.

==علمي سرگرميون==

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>f48sq84dftfx7ck1yc2fj6fn3onmrzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369917</id>
      <parentid>369914</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116217" sha1="2bj4cva5z8ugpco0fgx8m6n4qr08y3v" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی8
|عنوان=خویشاوندان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسانی هستند
|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt; سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا21
|عنوان=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش نخست)- تولد و والدین
|ناشر=رادیو فردا
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.&lt;ref&gt;رادیو فردا، «زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوم)- معرفی برادران و خواهران»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا22، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «توضیحات هادی خامنه‌ای در مجلس راجع به کاریکاتور اهانت‌آمیز»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFصدای_آمریکا2، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «کاریکاتور روزولت در ایران بحران آفرید»،
سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی9، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.&lt;ref&gt;نیویورک تایمز، «خواهر رئیس‌جمهور ایران برای پیوستن به شوهرش در عراق از کشور گریخت»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFنیویورک_تایمز1، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/253025/اعضای-شورای-نمایش-معرفی-شدند
|عنوان=اعضای شورای نمایش معرفی شدند
|ناشر=مشرق نیوز
|ويب سائيٽ=mashreghnews.ir
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.&lt;ref&gt;مشرق. «ماجرای ازدواج سیدعلی/ خطبه عقد را چه کسی خواند؟». ۸ آذر ۱۳۹۱.
https://www.mashreghnews.ir/news/172679/ماجرای-ازدواج-سیدعلی-خطبه-عقد-را-چه-کسی-خواند، حاصل ڪيل ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;اسپوتنیک. «همسران رؤسای جمهور ایران -- منصوره خجسته باقرزاده». bokroom.ir. [مرده ڪڙي]
https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن. مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو. مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.

==علمي سرگرميون==

تدريس
خامنائي مشهد ۾ رهائش جي زماني کان تدريس جي ڪم ۾ مصروف رهيو آهي. شروعات ۾ هن حوزي جي اعليٰ سطحن تي تدريس ڪئي — جنهن ۾ رسائل، مڪاسب ۽ ڪفایه ڪتابن جي تدريس شامل هئي. انقلاب کان پوءِ، پنهنجي صدارت واري دور دوران به هن تفسير قرآن جي تدريس جاري رکي. 1990 کان وٺي هن درس خارج فقه پڙهائڻ شروع ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هن هن وقت تائين جهاد ۽ قصاص جهڙا موضوع پڙهايا آهن ۽ هن وقت مڪاسب محرمه (حرام واپار يا ممنوع معاملن) جي تدريس ڪري رهيو آهي. سندس ڪلاسن ۾ لڳ ڀڳ 500 شاگرد شرڪت ڪندا آهن.[112]
مرجعيت (ديني اختيار)
ڊسمبر 1994 ۾، محمد علي اراڪي — جيڪو ان وقت جي مراجع تقليد مان هڪ هو — جي وفات کان پوءِ ايندڙ مرجع تقليد جو سوال اٿاريو ويو. ان وقت ڪجهه روحاني عالمن جهڙوڪ يوسف صانعي،[113] فاضل لنکراني،&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هاشمي شاهرودي،[114] تسخيري، جلال الدين طاهري، رضا استادي،[115] محمد باقر حڪيم،[116] حسين راستي ڪاشاني، هادي روحاني ۽ محمد مؤمن&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس مرجعيت جي صلاحيت جي تصديق ڪئي.[117] قم جي جامعه مدرسين ۽ تهران جي جامعه روحانيت مبارز پڻ مرجعيت لاءِ اهل ماڻهن جي هڪ فهرست جاري ڪئي، جنهن ۾ خامنائي جو نالو به شامل هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
ٻئي طرف، ڪجهه شيعه عالمن جهڙوڪ حسين علي منتظري، سيد محمد حسين فضل الله،[118] احمد آذري قمي،[119] ۽ ابوالقاسم خز علي[120] کيس مرجعيت لاءِ اهل نه سمجهيو. محسن ڪديور جي چوڻ مطابق، ڊسمبر 1994 ۾ طاهري خرم آبادي ۽ مؤمن قمي خامنائي جي چونڊ جي وقت احتجاج طور جامعه مدرسين جي اجلاس مان نڪري ويا، جيتوڻيڪ مؤمن بعد ۾ هن ڳالهه جي ترديد ڪئي.[121] مؤمن ٻين اٺ ماڻهن سان گڏ خامنائي جي نون رڪني فتوٰي ڪائونسل جو ميمبر هو، جيڪا سيد محمود شاهرودي سان گڏ فقهي بحثن ذريعي خامنائي کي فقهي مباحث سيکاريندي هئي.[122] خامنائي جي استفتائن جي پهرين ڪتاب جو نالو درر الفوائد فی أجوبة القائد هو، جيڪو 1992 ۾ شايع ٿيو.[123]
آبراهاميَن جي مطابق، جڏهن «حجت الاسلام» خامنائي ايران جو رهبر چونڊيو ويو، تڏهن سرڪاري ميڊيا کيس ۽ اڪبر هاشمي رفسنجاني کي «آيت الله» طور متعارف ڪرايو.[124] حسين باستاني پنهنجي رپورٽ ۾ خامنائي کي نئين رهبر طور مستحڪم ڪرڻ ۽ کيس آيت الله جو لقب ڏيڻ کي سندس قيادت جي شروعاتي دور ۾ هڪ ميڊيا مهم جو نتيجو قرار ڏئي ٿو.[125] خامنائي جي رهبر طور چونڊ تڪراري هئي، ۽ اهو تڪرار ان وقت شروع ٿيو جڏهن خامنائي پاڻ فقهي دليلن جي بنياد تي پنهنجي چونڊ جي سخت مخالفت ڪئي.[126]
آئين جي آرٽيڪل 109 مطابق — 1989 جي آئيني ريفرنڊم کان اڳ — رهبر لاءِ هڪ شرط اهو هو ته وٽس فتويٰ ڏيڻ ۽ مرجعيت لاءِ ضروري علمي ۽ تقوائي صلاحيت هجي، جيڪا ان وقت خامنائي وٽ موجود نه هئي.[127] خميني آئين ۾ ترميم ڪرڻ جي گهر ڪئي، جنهن لاءِ آئين جي نظرثاني لاءِ هڪ ڪائونسل قائم ڪئي وئي. هن 29 اپريل 1989 تي علي مشڪيني — آئين نظرثاني ڪائونسل جي سربراهه — کي لکيل خط ۾ لکيو:
{{quote|... رهبر لاءِ مرجعيت جي شرط ضروري ناهي. هڪ عادل مجتهد، جيڪو سڄي ملڪ جي مجلس خبرگان طرفان منظور ٿيل هجي، ڪافي آهي.»|}}

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>2bj4cva5z8ugpco0fgx8m6n4qr08y3v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369918</id>
      <parentid>369917</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116223" sha1="gfdm8qunoqhut1o7hmgt8uc0dk97v55" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی8
|عنوان=خویشاوندان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسانی هستند
|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt; سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا21
|عنوان=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش نخست)- تولد و والدین
|ناشر=رادیو فردا
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.&lt;ref&gt;رادیو فردا، «زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوم)- معرفی برادران و خواهران»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا22، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «توضیحات هادی خامنه‌ای در مجلس راجع به کاریکاتور اهانت‌آمیز»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFصدای_آمریکا2، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «کاریکاتور روزولت در ایران بحران آفرید»،
سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی9، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.&lt;ref&gt;نیویورک تایمز، «خواهر رئیس‌جمهور ایران برای پیوستن به شوهرش در عراق از کشور گریخت»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFنیویورک_تایمز1، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/253025/اعضای-شورای-نمایش-معرفی-شدند
|عنوان=اعضای شورای نمایش معرفی شدند
|ناشر=مشرق نیوز
|ويب سائيٽ=mashreghnews.ir
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.&lt;ref&gt;مشرق. «ماجرای ازدواج سیدعلی/ خطبه عقد را چه کسی خواند؟». ۸ آذر ۱۳۹۱.
https://www.mashreghnews.ir/news/172679/ماجرای-ازدواج-سیدعلی-خطبه-عقد-را-چه-کسی-خواند، حاصل ڪيل ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;اسپوتنیک. «همسران رؤسای جمهور ایران -- منصوره خجسته باقرزاده». bokroom.ir. [مرده ڪڙي]
https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن. مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو. مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.

==علمي سرگرميون==

===تدريس===
خامنائي مشهد ۾ رهائش جي زماني کان تدريس جي ڪم ۾ مصروف رهيو آهي. شروعات ۾ هن حوزي جي اعليٰ سطحن تي تدريس ڪئي — جنهن ۾ رسائل، مڪاسب ۽ ڪفایه ڪتابن جي تدريس شامل هئي. انقلاب کان پوءِ، پنهنجي صدارت واري دور دوران به هن تفسير قرآن جي تدريس جاري رکي. 1990 کان وٺي هن درس خارج فقه پڙهائڻ شروع ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هن هن وقت تائين جهاد ۽ قصاص جهڙا موضوع پڙهايا آهن ۽ هن وقت مڪاسب محرمه (حرام واپار يا ممنوع معاملن) جي تدريس ڪري رهيو آهي. سندس ڪلاسن ۾ لڳ ڀڳ 500 شاگرد شرڪت ڪندا آهن.[112]
مرجعيت (ديني اختيار)
ڊسمبر 1994 ۾، محمد علي اراڪي — جيڪو ان وقت جي مراجع تقليد مان هڪ هو — جي وفات کان پوءِ ايندڙ مرجع تقليد جو سوال اٿاريو ويو. ان وقت ڪجهه روحاني عالمن جهڙوڪ يوسف صانعي،[113] فاضل لنکراني،&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هاشمي شاهرودي،[114] تسخيري، جلال الدين طاهري، رضا استادي،[115] محمد باقر حڪيم،[116] حسين راستي ڪاشاني، هادي روحاني ۽ محمد مؤمن&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس مرجعيت جي صلاحيت جي تصديق ڪئي.[117] قم جي جامعه مدرسين ۽ تهران جي جامعه روحانيت مبارز پڻ مرجعيت لاءِ اهل ماڻهن جي هڪ فهرست جاري ڪئي، جنهن ۾ خامنائي جو نالو به شامل هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
ٻئي طرف، ڪجهه شيعه عالمن جهڙوڪ حسين علي منتظري، سيد محمد حسين فضل الله،[118] احمد آذري قمي،[119] ۽ ابوالقاسم خز علي[120] کيس مرجعيت لاءِ اهل نه سمجهيو. محسن ڪديور جي چوڻ مطابق، ڊسمبر 1994 ۾ طاهري خرم آبادي ۽ مؤمن قمي خامنائي جي چونڊ جي وقت احتجاج طور جامعه مدرسين جي اجلاس مان نڪري ويا، جيتوڻيڪ مؤمن بعد ۾ هن ڳالهه جي ترديد ڪئي.[121] مؤمن ٻين اٺ ماڻهن سان گڏ خامنائي جي نون رڪني فتوٰي ڪائونسل جو ميمبر هو، جيڪا سيد محمود شاهرودي سان گڏ فقهي بحثن ذريعي خامنائي کي فقهي مباحث سيکاريندي هئي.[122] خامنائي جي استفتائن جي پهرين ڪتاب جو نالو درر الفوائد فی أجوبة القائد هو، جيڪو 1992 ۾ شايع ٿيو.[123]
آبراهاميَن جي مطابق، جڏهن «حجت الاسلام» خامنائي ايران جو رهبر چونڊيو ويو، تڏهن سرڪاري ميڊيا کيس ۽ اڪبر هاشمي رفسنجاني کي «آيت الله» طور متعارف ڪرايو.[124] حسين باستاني پنهنجي رپورٽ ۾ خامنائي کي نئين رهبر طور مستحڪم ڪرڻ ۽ کيس آيت الله جو لقب ڏيڻ کي سندس قيادت جي شروعاتي دور ۾ هڪ ميڊيا مهم جو نتيجو قرار ڏئي ٿو.[125] خامنائي جي رهبر طور چونڊ تڪراري هئي، ۽ اهو تڪرار ان وقت شروع ٿيو جڏهن خامنائي پاڻ فقهي دليلن جي بنياد تي پنهنجي چونڊ جي سخت مخالفت ڪئي.[126]
آئين جي آرٽيڪل 109 مطابق — 1989 جي آئيني ريفرنڊم کان اڳ — رهبر لاءِ هڪ شرط اهو هو ته وٽس فتويٰ ڏيڻ ۽ مرجعيت لاءِ ضروري علمي ۽ تقوائي صلاحيت هجي، جيڪا ان وقت خامنائي وٽ موجود نه هئي.[127] خميني آئين ۾ ترميم ڪرڻ جي گهر ڪئي، جنهن لاءِ آئين جي نظرثاني لاءِ هڪ ڪائونسل قائم ڪئي وئي. هن 29 اپريل 1989 تي علي مشڪيني — آئين نظرثاني ڪائونسل جي سربراهه — کي لکيل خط ۾ لکيو:
{{quote|... رهبر لاءِ مرجعيت جي شرط ضروري ناهي. هڪ عادل مجتهد، جيڪو سڄي ملڪ جي مجلس خبرگان طرفان منظور ٿيل هجي، ڪافي آهي.»|}}

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>gfdm8qunoqhut1o7hmgt8uc0dk97v55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369919</id>
      <parentid>369918</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116229" sha1="kq3o4l2mrd44vwvy0cx7re6080hsejb" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی8
|عنوان=خویشاوندان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسانی هستند
|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt; سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا21
|عنوان=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش نخست)- تولد و والدین
|ناشر=رادیو فردا
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.&lt;ref&gt;رادیو فردا، «زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوم)- معرفی برادران و خواهران»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا22، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «توضیحات هادی خامنه‌ای در مجلس راجع به کاریکاتور اهانت‌آمیز»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFصدای_آمریکا2، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «کاریکاتور روزولت در ایران بحران آفرید»،
سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی9، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.&lt;ref&gt;نیویورک تایمز، «خواهر رئیس‌جمهور ایران برای پیوستن به شوهرش در عراق از کشور گریخت»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFنیویورک_تایمز1، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/253025/اعضای-شورای-نمایش-معرفی-شدند
|عنوان=اعضای شورای نمایش معرفی شدند
|ناشر=مشرق نیوز
|ويب سائيٽ=mashreghnews.ir
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.&lt;ref&gt;مشرق. «ماجرای ازدواج سیدعلی/ خطبه عقد را چه کسی خواند؟». ۸ آذر ۱۳۹۱.
https://www.mashreghnews.ir/news/172679/ماجرای-ازدواج-سیدعلی-خطبه-عقد-را-چه-کسی-خواند، حاصل ڪيل ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;اسپوتنیک. «همسران رؤسای جمهور ایران -- منصوره خجسته باقرزاده». bokroom.ir. [مرده ڪڙي]
https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن. مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو. مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.

==علمي سرگرميون==

===تدريس===
خامنائي مشهد ۾ رهائش جي زماني کان تدريس جي ڪم ۾ مصروف رهيو آهي. شروعات ۾ هن حوزي جي اعليٰ سطحن تي تدريس ڪئي — جنهن ۾ رسائل، مڪاسب ۽ ڪفایه ڪتابن جي تدريس شامل هئي. انقلاب کان پوءِ، پنهنجي صدارت واري دور دوران به هن تفسير قرآن جي تدريس جاري رکي. 1990 کان وٺي هن درس خارج فقه پڙهائڻ شروع ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هن هن وقت تائين جهاد ۽ قصاص جهڙا موضوع پڙهايا آهن ۽ هن وقت مڪاسب محرمه (حرام واپار يا ممنوع معاملن) جي تدريس ڪري رهيو آهي. سندس ڪلاسن ۾ لڳ ڀڳ 500 شاگرد شرڪت ڪندا آهن.[112]
===مرجعيت (ديني اختيار)===
ڊسمبر 1994 ۾، محمد علي اراڪي — جيڪو ان وقت جي مراجع تقليد مان هڪ هو — جي وفات کان پوءِ ايندڙ مرجع تقليد جو سوال اٿاريو ويو. ان وقت ڪجهه روحاني عالمن جهڙوڪ يوسف صانعي،[113] فاضل لنکراني،&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هاشمي شاهرودي،[114] تسخيري، جلال الدين طاهري، رضا استادي،[115] محمد باقر حڪيم،[116] حسين راستي ڪاشاني، هادي روحاني ۽ محمد مؤمن&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس مرجعيت جي صلاحيت جي تصديق ڪئي.[117] قم جي جامعه مدرسين ۽ تهران جي جامعه روحانيت مبارز پڻ مرجعيت لاءِ اهل ماڻهن جي هڪ فهرست جاري ڪئي، جنهن ۾ خامنائي جو نالو به شامل هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
ٻئي طرف، ڪجهه شيعه عالمن جهڙوڪ حسين علي منتظري، سيد محمد حسين فضل الله،[118] احمد آذري قمي،[119] ۽ ابوالقاسم خز علي[120] کيس مرجعيت لاءِ اهل نه سمجهيو. محسن ڪديور جي چوڻ مطابق، ڊسمبر 1994 ۾ طاهري خرم آبادي ۽ مؤمن قمي خامنائي جي چونڊ جي وقت احتجاج طور جامعه مدرسين جي اجلاس مان نڪري ويا، جيتوڻيڪ مؤمن بعد ۾ هن ڳالهه جي ترديد ڪئي.[121] مؤمن ٻين اٺ ماڻهن سان گڏ خامنائي جي نون رڪني فتوٰي ڪائونسل جو ميمبر هو، جيڪا سيد محمود شاهرودي سان گڏ فقهي بحثن ذريعي خامنائي کي فقهي مباحث سيکاريندي هئي.[122] خامنائي جي استفتائن جي پهرين ڪتاب جو نالو درر الفوائد فی أجوبة القائد هو، جيڪو 1992 ۾ شايع ٿيو.[123]
آبراهاميَن جي مطابق، جڏهن «حجت الاسلام» خامنائي ايران جو رهبر چونڊيو ويو، تڏهن سرڪاري ميڊيا کيس ۽ اڪبر هاشمي رفسنجاني کي «آيت الله» طور متعارف ڪرايو.[124] حسين باستاني پنهنجي رپورٽ ۾ خامنائي کي نئين رهبر طور مستحڪم ڪرڻ ۽ کيس آيت الله جو لقب ڏيڻ کي سندس قيادت جي شروعاتي دور ۾ هڪ ميڊيا مهم جو نتيجو قرار ڏئي ٿو.[125] خامنائي جي رهبر طور چونڊ تڪراري هئي، ۽ اهو تڪرار ان وقت شروع ٿيو جڏهن خامنائي پاڻ فقهي دليلن جي بنياد تي پنهنجي چونڊ جي سخت مخالفت ڪئي.[126]
آئين جي آرٽيڪل 109 مطابق — 1989 جي آئيني ريفرنڊم کان اڳ — رهبر لاءِ هڪ شرط اهو هو ته وٽس فتويٰ ڏيڻ ۽ مرجعيت لاءِ ضروري علمي ۽ تقوائي صلاحيت هجي، جيڪا ان وقت خامنائي وٽ موجود نه هئي.[127] خميني آئين ۾ ترميم ڪرڻ جي گهر ڪئي، جنهن لاءِ آئين جي نظرثاني لاءِ هڪ ڪائونسل قائم ڪئي وئي. هن 29 اپريل 1989 تي علي مشڪيني — آئين نظرثاني ڪائونسل جي سربراهه — کي لکيل خط ۾ لکيو:
{{quote|... رهبر لاءِ مرجعيت جي شرط ضروري ناهي. هڪ عادل مجتهد، جيڪو سڄي ملڪ جي مجلس خبرگان طرفان منظور ٿيل هجي، ڪافي آهي.»|}}

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>kq3o4l2mrd44vwvy0cx7re6080hsejb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369920</id>
      <parentid>369919</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116495" sha1="b2xygdpp3dtmn4qoj7svr9tdxy04ib9" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی8
|عنوان=خویشاوندان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسانی هستند
|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt; سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا21
|عنوان=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش نخست)- تولد و والدین
|ناشر=رادیو فردا
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.&lt;ref&gt;رادیو فردا، «زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوم)- معرفی برادران و خواهران»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا22، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «توضیحات هادی خامنه‌ای در مجلس راجع به کاریکاتور اهانت‌آمیز»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFصدای_آمریکا2، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «کاریکاتور روزولت در ایران بحران آفرید»،
سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی9، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.&lt;ref&gt;نیویورک تایمز، «خواهر رئیس‌جمهور ایران برای پیوستن به شوهرش در عراق از کشور گریخت»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFنیویورک_تایمز1، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/253025/اعضای-شورای-نمایش-معرفی-شدند
|عنوان=اعضای شورای نمایش معرفی شدند
|ناشر=مشرق نیوز
|ويب سائيٽ=mashreghnews.ir
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.&lt;ref&gt;مشرق. «ماجرای ازدواج سیدعلی/ خطبه عقد را چه کسی خواند؟». ۸ آذر ۱۳۹۱.
https://www.mashreghnews.ir/news/172679/ماجرای-ازدواج-سیدعلی-خطبه-عقد-را-چه-کسی-خواند، حاصل ڪيل ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;اسپوتنیک. «همسران رؤسای جمهور ایران -- منصوره خجسته باقرزاده». bokroom.ir. [مرده ڪڙي]
https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن. مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو. مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.

==علمي سرگرميون==

===تدريس===
خامنائي مشهد ۾ رهائش جي زماني کان تدريس جي ڪم ۾ مصروف رهيو آهي. شروعات ۾ هن حوزي جي اعليٰ سطحن تي تدريس ڪئي — جنهن ۾ رسائل، مڪاسب ۽ ڪفایه ڪتابن جي تدريس شامل هئي. انقلاب کان پوءِ، پنهنجي صدارت واري دور دوران به هن تفسير قرآن جي تدريس جاري رکي. 1990 کان وٺي هن درس خارج فقه پڙهائڻ شروع ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هن هن وقت تائين جهاد ۽ قصاص جهڙا موضوع پڙهايا آهن ۽ هن وقت مڪاسب محرمه (حرام واپار يا ممنوع معاملن) جي تدريس ڪري رهيو آهي. سندس ڪلاسن ۾ لڳ ڀڳ 500 شاگرد شرڪت ڪندا آهن.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «درس خارج فقه آیت‌الله خامنه‌ای و تربیت تکنیسین‌های دیوانسالاری مذهبی». radiofarda.com
https://radiofarda.com/a/f35_Khamenei_Seminary_Com/2030152.html، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;

===مرجعيت (ديني اختيار)===
ڊسمبر 1994 ۾، محمد علي اراڪي — جيڪو ان وقت جي مراجع تقليد مان هڪ هو — جي وفات کان پوءِ ايندڙ مرجع تقليد جو سوال اٿاريو ويو. ان وقت ڪجهه روحاني عالمن جهڙوڪ يوسف صانعي،[113] فاضل لنکراني،&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هاشمي شاهرودي،[114] تسخيري، جلال الدين طاهري، رضا استادي،[115] محمد باقر حڪيم،[116] حسين راستي ڪاشاني، هادي روحاني ۽ محمد مؤمن&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس مرجعيت جي صلاحيت جي تصديق ڪئي.[117] قم جي جامعه مدرسين ۽ تهران جي جامعه روحانيت مبارز پڻ مرجعيت لاءِ اهل ماڻهن جي هڪ فهرست جاري ڪئي، جنهن ۾ خامنائي جو نالو به شامل هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
ٻئي طرف، ڪجهه شيعه عالمن جهڙوڪ حسين علي منتظري، سيد محمد حسين فضل الله،[118] احمد آذري قمي،[119] ۽ ابوالقاسم خز علي[120] کيس مرجعيت لاءِ اهل نه سمجهيو. محسن ڪديور جي چوڻ مطابق، ڊسمبر 1994 ۾ طاهري خرم آبادي ۽ مؤمن قمي خامنائي جي چونڊ جي وقت احتجاج طور جامعه مدرسين جي اجلاس مان نڪري ويا، جيتوڻيڪ مؤمن بعد ۾ هن ڳالهه جي ترديد ڪئي.[121] مؤمن ٻين اٺ ماڻهن سان گڏ خامنائي جي نون رڪني فتوٰي ڪائونسل جو ميمبر هو، جيڪا سيد محمود شاهرودي سان گڏ فقهي بحثن ذريعي خامنائي کي فقهي مباحث سيکاريندي هئي.[122] خامنائي جي استفتائن جي پهرين ڪتاب جو نالو درر الفوائد فی أجوبة القائد هو، جيڪو 1992 ۾ شايع ٿيو.[123]
آبراهاميَن جي مطابق، جڏهن «حجت الاسلام» خامنائي ايران جو رهبر چونڊيو ويو، تڏهن سرڪاري ميڊيا کيس ۽ اڪبر هاشمي رفسنجاني کي «آيت الله» طور متعارف ڪرايو.[124] حسين باستاني پنهنجي رپورٽ ۾ خامنائي کي نئين رهبر طور مستحڪم ڪرڻ ۽ کيس آيت الله جو لقب ڏيڻ کي سندس قيادت جي شروعاتي دور ۾ هڪ ميڊيا مهم جو نتيجو قرار ڏئي ٿو.[125] خامنائي جي رهبر طور چونڊ تڪراري هئي، ۽ اهو تڪرار ان وقت شروع ٿيو جڏهن خامنائي پاڻ فقهي دليلن جي بنياد تي پنهنجي چونڊ جي سخت مخالفت ڪئي.[126]
آئين جي آرٽيڪل 109 مطابق — 1989 جي آئيني ريفرنڊم کان اڳ — رهبر لاءِ هڪ شرط اهو هو ته وٽس فتويٰ ڏيڻ ۽ مرجعيت لاءِ ضروري علمي ۽ تقوائي صلاحيت هجي، جيڪا ان وقت خامنائي وٽ موجود نه هئي.[127] خميني آئين ۾ ترميم ڪرڻ جي گهر ڪئي، جنهن لاءِ آئين جي نظرثاني لاءِ هڪ ڪائونسل قائم ڪئي وئي. هن 29 اپريل 1989 تي علي مشڪيني — آئين نظرثاني ڪائونسل جي سربراهه — کي لکيل خط ۾ لکيو:
{{quote|... رهبر لاءِ مرجعيت جي شرط ضروري ناهي. هڪ عادل مجتهد، جيڪو سڄي ملڪ جي مجلس خبرگان طرفان منظور ٿيل هجي، ڪافي آهي.»|}}

== تعليم جو واڌارو ==

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>b2xygdpp3dtmn4qoj7svr9tdxy04ib9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369921</id>
      <parentid>369920</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115966" sha1="8q3bqu6qjruxxc8jc6ssjzbwvi6y11h" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی8
|عنوان=خویشاوندان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسانی هستند
|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt; سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا21
|عنوان=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش نخست)- تولد و والدین
|ناشر=رادیو فردا
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.&lt;ref&gt;رادیو فردا، «زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوم)- معرفی برادران و خواهران»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا22، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «توضیحات هادی خامنه‌ای در مجلس راجع به کاریکاتور اهانت‌آمیز»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFصدای_آمریکا2، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «کاریکاتور روزولت در ایران بحران آفرید»،
سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی9، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.&lt;ref&gt;نیویورک تایمز، «خواهر رئیس‌جمهور ایران برای پیوستن به شوهرش در عراق از کشور گریخت»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFنیویورک_تایمز1، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/253025/اعضای-شورای-نمایش-معرفی-شدند
|عنوان=اعضای شورای نمایش معرفی شدند
|ناشر=مشرق نیوز
|ويب سائيٽ=mashreghnews.ir
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.&lt;ref&gt;مشرق. «ماجرای ازدواج سیدعلی/ خطبه عقد را چه کسی خواند؟». ۸ آذر ۱۳۹۱.
https://www.mashreghnews.ir/news/172679/ماجرای-ازدواج-سیدعلی-خطبه-عقد-را-چه-کسی-خواند، حاصل ڪيل ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;اسپوتنیک. «همسران رؤسای جمهور ایران -- منصوره خجسته باقرزاده». bokroom.ir. [مرده ڪڙي]
https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن. مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو. مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.

==علمي سرگرميون==

===تدريس===
خامنائي مشهد ۾ رهائش جي زماني کان تدريس جي ڪم ۾ مصروف رهيو آهي. شروعات ۾ هن حوزي جي اعليٰ سطحن تي تدريس ڪئي — جنهن ۾ رسائل، مڪاسب ۽ ڪفایه ڪتابن جي تدريس شامل هئي. انقلاب کان پوءِ، پنهنجي صدارت واري دور دوران به هن تفسير قرآن جي تدريس جاري رکي. 1990 کان وٺي هن درس خارج فقه پڙهائڻ شروع ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هن هن وقت تائين جهاد ۽ قصاص جهڙا موضوع پڙهايا آهن ۽ هن وقت مڪاسب محرمه (حرام واپار يا ممنوع معاملن) جي تدريس ڪري رهيو آهي. سندس ڪلاسن ۾ لڳ ڀڳ 500 شاگرد شرڪت ڪندا آهن.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «درس خارج فقه آیت‌الله خامنه‌ای و تربیت تکنیسین‌های دیوانسالاری مذهبی». radiofarda.com
https://radiofarda.com/a/f35_Khamenei_Seminary_Com/2030152.html، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;

===مرجعيت (ديني اختيار)===
ڊسمبر 1994 ۾، محمد علي اراڪي — جيڪو ان وقت جي مراجع تقليد مان هڪ هو — جي وفات کان پوءِ ايندڙ مرجع تقليد جو سوال اٿاريو ويو. ان وقت ڪجهه روحاني عالمن جهڙوڪ يوسف صانعي،[113] فاضل لنکراني،&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هاشمي شاهرودي،[114] تسخيري، جلال الدين طاهري، رضا استادي،[115] محمد باقر حڪيم،[116] حسين راستي ڪاشاني، هادي روحاني ۽ محمد مؤمن&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس مرجعيت جي صلاحيت جي تصديق ڪئي.[117] قم جي جامعه مدرسين ۽ تهران جي جامعه روحانيت مبارز پڻ مرجعيت لاءِ اهل ماڻهن جي هڪ فهرست جاري ڪئي، جنهن ۾ خامنائي جو نالو به شامل هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
ٻئي طرف، ڪجهه شيعه عالمن جهڙوڪ حسين علي منتظري، سيد محمد حسين فضل الله،[118] احمد آذري قمي،[119] ۽ ابوالقاسم خز علي[120] کيس مرجعيت لاءِ اهل نه سمجهيو. محسن ڪديور جي چوڻ مطابق، ڊسمبر 1994 ۾ طاهري خرم آبادي ۽ مؤمن قمي خامنائي جي چونڊ جي وقت احتجاج طور جامعه مدرسين جي اجلاس مان نڪري ويا، جيتوڻيڪ مؤمن بعد ۾ هن ڳالهه جي ترديد ڪئي.[121] مؤمن ٻين اٺ ماڻهن سان گڏ خامنائي جي نون رڪني فتوٰي ڪائونسل جو ميمبر هو، جيڪا سيد محمود شاهرودي سان گڏ فقهي بحثن ذريعي خامنائي کي فقهي مباحث سيکاريندي هئي.[122] خامنائي جي استفتائن جي پهرين ڪتاب جو نالو درر الفوائد فی أجوبة القائد هو، جيڪو 1992 ۾ شايع ٿيو.[123]
آبراهاميَن جي مطابق، جڏهن «حجت الاسلام» خامنائي ايران جو رهبر چونڊيو ويو، تڏهن سرڪاري ميڊيا کيس ۽ اڪبر هاشمي رفسنجاني کي «آيت الله» طور متعارف ڪرايو.[124] حسين باستاني پنهنجي رپورٽ ۾ خامنائي کي نئين رهبر طور مستحڪم ڪرڻ ۽ کيس آيت الله جو لقب ڏيڻ کي سندس قيادت جي شروعاتي دور ۾ هڪ ميڊيا مهم جو نتيجو قرار ڏئي ٿو.[125] خامنائي جي رهبر طور چونڊ تڪراري هئي، ۽ اهو تڪرار ان وقت شروع ٿيو جڏهن خامنائي پاڻ فقهي دليلن جي بنياد تي پنهنجي چونڊ جي سخت مخالفت ڪئي.[126]
آئين جي آرٽيڪل 109 مطابق — 1989 جي آئيني ريفرنڊم کان اڳ — رهبر لاءِ هڪ شرط اهو هو ته وٽس فتويٰ ڏيڻ ۽ مرجعيت لاءِ ضروري علمي ۽ تقوائي صلاحيت هجي، جيڪا ان وقت خامنائي وٽ موجود نه هئي.[127] خميني آئين ۾ ترميم ڪرڻ جي گهر ڪئي، جنهن لاءِ آئين جي نظرثاني لاءِ هڪ ڪائونسل قائم ڪئي وئي. هن 29 اپريل 1989 تي علي مشڪيني — آئين نظرثاني ڪائونسل جي سربراهه — کي لکيل خط ۾ لکيو:
{{quote|... رهبر لاءِ مرجعيت جي شرط ضروري ناهي. هڪ عادل مجتهد، جيڪو سڄي ملڪ جي مجلس خبرگان طرفان منظور ٿيل هجي، ڪافي آهي.»|}}

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>8q3bqu6qjruxxc8jc6ssjzbwvi6y11h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369922</id>
      <parentid>369921</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116497" sha1="thuw1kso5ubv8st06z7ksqkt87mw85z" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

=== تعليم جو واڌارو ===

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی8
|عنوان=خویشاوندان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسانی هستند
|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt; سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا21
|عنوان=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش نخست)- تولد و والدین
|ناشر=رادیو فردا
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.&lt;ref&gt;رادیو فردا، «زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوم)- معرفی برادران و خواهران»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا22، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «توضیحات هادی خامنه‌ای در مجلس راجع به کاریکاتور اهانت‌آمیز»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFصدای_آمریکا2، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «کاریکاتور روزولت در ایران بحران آفرید»،
سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی9، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.&lt;ref&gt;نیویورک تایمز، «خواهر رئیس‌جمهور ایران برای پیوستن به شوهرش در عراق از کشور گریخت»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFنیویورک_تایمز1، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/253025/اعضای-شورای-نمایش-معرفی-شدند
|عنوان=اعضای شورای نمایش معرفی شدند
|ناشر=مشرق نیوز
|ويب سائيٽ=mashreghnews.ir
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.&lt;ref&gt;مشرق. «ماجرای ازدواج سیدعلی/ خطبه عقد را چه کسی خواند؟». ۸ آذر ۱۳۹۱.
https://www.mashreghnews.ir/news/172679/ماجرای-ازدواج-سیدعلی-خطبه-عقد-را-چه-کسی-خواند، حاصل ڪيل ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;اسپوتنیک. «همسران رؤسای جمهور ایران -- منصوره خجسته باقرزاده». bokroom.ir. [مرده ڪڙي]
https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن. مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو. مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.

==علمي سرگرميون==

===تدريس===
خامنائي مشهد ۾ رهائش جي زماني کان تدريس جي ڪم ۾ مصروف رهيو آهي. شروعات ۾ هن حوزي جي اعليٰ سطحن تي تدريس ڪئي — جنهن ۾ رسائل، مڪاسب ۽ ڪفایه ڪتابن جي تدريس شامل هئي. انقلاب کان پوءِ، پنهنجي صدارت واري دور دوران به هن تفسير قرآن جي تدريس جاري رکي. 1990 کان وٺي هن درس خارج فقه پڙهائڻ شروع ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هن هن وقت تائين جهاد ۽ قصاص جهڙا موضوع پڙهايا آهن ۽ هن وقت مڪاسب محرمه (حرام واپار يا ممنوع معاملن) جي تدريس ڪري رهيو آهي. سندس ڪلاسن ۾ لڳ ڀڳ 500 شاگرد شرڪت ڪندا آهن.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «درس خارج فقه آیت‌الله خامنه‌ای و تربیت تکنیسین‌های دیوانسالاری مذهبی». radiofarda.com
https://radiofarda.com/a/f35_Khamenei_Seminary_Com/2030152.html، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;

===مرجعيت (ديني اختيار)===
ڊسمبر 1994 ۾، محمد علي اراڪي — جيڪو ان وقت جي مراجع تقليد مان هڪ هو — جي وفات کان پوءِ ايندڙ مرجع تقليد جو سوال اٿاريو ويو. ان وقت ڪجهه روحاني عالمن جهڙوڪ يوسف صانعي،[113] فاضل لنکراني،&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هاشمي شاهرودي،[114] تسخيري، جلال الدين طاهري، رضا استادي،[115] محمد باقر حڪيم،[116] حسين راستي ڪاشاني، هادي روحاني ۽ محمد مؤمن&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس مرجعيت جي صلاحيت جي تصديق ڪئي.[117] قم جي جامعه مدرسين ۽ تهران جي جامعه روحانيت مبارز پڻ مرجعيت لاءِ اهل ماڻهن جي هڪ فهرست جاري ڪئي، جنهن ۾ خامنائي جو نالو به شامل هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
ٻئي طرف، ڪجهه شيعه عالمن جهڙوڪ حسين علي منتظري، سيد محمد حسين فضل الله،[118] احمد آذري قمي،[119] ۽ ابوالقاسم خز علي[120] کيس مرجعيت لاءِ اهل نه سمجهيو. محسن ڪديور جي چوڻ مطابق، ڊسمبر 1994 ۾ طاهري خرم آبادي ۽ مؤمن قمي خامنائي جي چونڊ جي وقت احتجاج طور جامعه مدرسين جي اجلاس مان نڪري ويا، جيتوڻيڪ مؤمن بعد ۾ هن ڳالهه جي ترديد ڪئي.[121] مؤمن ٻين اٺ ماڻهن سان گڏ خامنائي جي نون رڪني فتوٰي ڪائونسل جو ميمبر هو، جيڪا سيد محمود شاهرودي سان گڏ فقهي بحثن ذريعي خامنائي کي فقهي مباحث سيکاريندي هئي.[122] خامنائي جي استفتائن جي پهرين ڪتاب جو نالو درر الفوائد فی أجوبة القائد هو، جيڪو 1992 ۾ شايع ٿيو.[123]
آبراهاميَن جي مطابق، جڏهن «حجت الاسلام» خامنائي ايران جو رهبر چونڊيو ويو، تڏهن سرڪاري ميڊيا کيس ۽ اڪبر هاشمي رفسنجاني کي «آيت الله» طور متعارف ڪرايو.[124] حسين باستاني پنهنجي رپورٽ ۾ خامنائي کي نئين رهبر طور مستحڪم ڪرڻ ۽ کيس آيت الله جو لقب ڏيڻ کي سندس قيادت جي شروعاتي دور ۾ هڪ ميڊيا مهم جو نتيجو قرار ڏئي ٿو.[125] خامنائي جي رهبر طور چونڊ تڪراري هئي، ۽ اهو تڪرار ان وقت شروع ٿيو جڏهن خامنائي پاڻ فقهي دليلن جي بنياد تي پنهنجي چونڊ جي سخت مخالفت ڪئي.[126]
آئين جي آرٽيڪل 109 مطابق — 1989 جي آئيني ريفرنڊم کان اڳ — رهبر لاءِ هڪ شرط اهو هو ته وٽس فتويٰ ڏيڻ ۽ مرجعيت لاءِ ضروري علمي ۽ تقوائي صلاحيت هجي، جيڪا ان وقت خامنائي وٽ موجود نه هئي.[127] خميني آئين ۾ ترميم ڪرڻ جي گهر ڪئي، جنهن لاءِ آئين جي نظرثاني لاءِ هڪ ڪائونسل قائم ڪئي وئي. هن 29 اپريل 1989 تي علي مشڪيني — آئين نظرثاني ڪائونسل جي سربراهه — کي لکيل خط ۾ لکيو:
{{quote|... رهبر لاءِ مرجعيت جي شرط ضروري ناهي. هڪ عادل مجتهد، جيڪو سڄي ملڪ جي مجلس خبرگان طرفان منظور ٿيل هجي، ڪافي آهي.»|}}

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>thuw1kso5ubv8st06z7ksqkt87mw85z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369923</id>
      <parentid>369922</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116882" sha1="r22dsdanu8pypzw293op8g76muj27k3" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

=== تعليم جو واڌارو ===

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی8
|عنوان=خویشاوندان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسانی هستند
|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt; سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا21
|عنوان=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش نخست)- تولد و والدین
|ناشر=رادیو فردا
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.&lt;ref&gt;رادیو فردا، «زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوم)- معرفی برادران و خواهران»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا22، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «توضیحات هادی خامنه‌ای در مجلس راجع به کاریکاتور اهانت‌آمیز»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFصدای_آمریکا2، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «کاریکاتور روزولت در ایران بحران آفرید»،
سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی9، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.&lt;ref&gt;نیویورک تایمز، «خواهر رئیس‌جمهور ایران برای پیوستن به شوهرش در عراق از کشور گریخت»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFنیویورک_تایمز1، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/253025/اعضای-شورای-نمایش-معرفی-شدند
|عنوان=اعضای شورای نمایش معرفی شدند
|ناشر=مشرق نیوز
|ويب سائيٽ=mashreghnews.ir
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.&lt;ref&gt;مشرق. «ماجرای ازدواج سیدعلی/ خطبه عقد را چه کسی خواند؟». ۸ آذر ۱۳۹۱.
https://www.mashreghnews.ir/news/172679/ماجرای-ازدواج-سیدعلی-خطبه-عقد-را-چه-کسی-خواند، حاصل ڪيل ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;اسپوتنیک. «همسران رؤسای جمهور ایران -- منصوره خجسته باقرزاده». bokroom.ir. [مرده ڪڙي]
https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن. مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو. مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.

==علمي سرگرميون==

===تدريس===
خامنائي مشهد ۾ رهائش جي زماني کان تدريس جي ڪم ۾ مصروف رهيو آهي. شروعات ۾ هن حوزي جي اعليٰ سطحن تي تدريس ڪئي — جنهن ۾ رسائل، مڪاسب ۽ ڪفایه ڪتابن جي تدريس شامل هئي. انقلاب کان پوءِ، پنهنجي صدارت واري دور دوران به هن تفسير قرآن جي تدريس جاري رکي. 1990 کان وٺي هن درس خارج فقه پڙهائڻ شروع ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هن هن وقت تائين جهاد ۽ قصاص جهڙا موضوع پڙهايا آهن ۽ هن وقت مڪاسب محرمه (حرام واپار يا ممنوع معاملن) جي تدريس ڪري رهيو آهي. سندس ڪلاسن ۾ لڳ ڀڳ 500 شاگرد شرڪت ڪندا آهن.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «درس خارج فقه آیت‌الله خامنه‌ای و تربیت تکنیسین‌های دیوانسالاری مذهبی». radiofarda.com
https://radiofarda.com/a/f35_Khamenei_Seminary_Com/2030152.html، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;

===مرجعيت (ديني اختيار)===
ڊسمبر 1994 ۾، محمد علي اراڪي — جيڪو ان وقت جي مراجع تقليد مان هڪ هو — جي وفات کان پوءِ ايندڙ مرجع تقليد جو سوال اٿاريو ويو. ان وقت ڪجهه روحاني عالمن جهڙوڪ [[يوسف صانعي]]، [[فاضل لنڪراني]]،&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[هاشمي شاهرودي]]، [[تسخيري]]، [[جلال الدين طاهري]]، [[رضا استادي]]، [[محمد باقر حڪيم]]، [[حسين راستي ڪاشاني]]، [[هادي روحاني]] ۽ [[محمد مؤمن]]&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس مرجعيت جي صلاحيت جي تصديق ڪئي.&lt;ref&gt;صالحات. «اعلمیت یا اصلح بودن تقلید از خامنه‌ای».
https://web.archive.org/web/20190112195249/http://salehat.ir/index.php/component/content/article/96-khamenei/feghahat/144--1373-v15-144، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; قم جي جامعه مدرسين ۽ تهران جي جامعه روحانيت مبارز پڻ مرجعيت لاءِ اهل ماڻهن جي هڪ فهرست جاري ڪئي، جنهن ۾ خامنائي جو نالو به شامل هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
ٻئي طرف، ڪجهه شيعه عالمن جهڙوڪ [[حسين علي منتظري]]، [[سيد محمد حسين فضل الله]]، [[احمد آذري قمي]]، ۽ [[ابوالقاسم خز علي]] کيس [[مرجعيت]] لاءِ اهل نه سمجهيو. [[محسن ڪديور]] جي چوڻ مطابق، ڊسمبر 1994 ۾ طاهري خرم آبادي ۽ مؤمن قمي خامنائي جي چونڊ جي وقت احتجاج طور جامعه مدرسين جي اجلاس مان نڪري ويا، جيتوڻيڪ مؤمن بعد ۾ هن ڳالهه جي ترديد ڪئي.&lt;ref&gt;سایت شخصی کدیور. «مخالفان مرجعیت رهبری در جامعهٔ مدرسین». حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; مؤمن ٻين اٺ ماڻهن سان گڏ خامنائي جي نون رڪني فتوٰي ڪائونسل جو ميمبر هو، جيڪا سيد محمود شاهرودي سان گڏ فقهي بحثن ذريعي خامنائي کي فقهي مباحث سيکاريندي هئي. خامنائي جي استفتائن جي پهرين ڪتاب جو نالو درر الفوائد فی أجوبة القائد هو، جيڪو 1992 ۾ شايع ٿيو.
آبراهاميَن جي مطابق، جڏهن «حجت الاسلام» خامنائي ايران جو رهبر چونڊيو ويو، تڏهن سرڪاري ميڊيا کيس ۽ اڪبر هاشمي رفسنجاني کي «آيت الله» طور متعارف ڪرايو. حسين باستاني پنهنجي رپورٽ ۾ خامنائي کي نئين رهبر طور مستحڪم ڪرڻ ۽ کيس آيت الله جو لقب ڏيڻ کي سندس قيادت جي شروعاتي دور ۾ هڪ ميڊيا مهم جو نتيجو قرار ڏئي ٿو. خامنائي جي رهبر طور چونڊ تڪراري هئي، ۽ اهو تڪرار ان وقت شروع ٿيو جڏهن خامنائي پاڻ فقهي دليلن جي بنياد تي پنهنجي چونڊ جي سخت مخالفت ڪئي.
آئين جي آرٽيڪل 109 مطابق — 1989 جي آئيني ريفرنڊم کان اڳ — رهبر لاءِ هڪ شرط اهو هو ته وٽس فتويٰ ڏيڻ ۽ مرجعيت لاءِ ضروري علمي ۽ تقوائي صلاحيت هجي، جيڪا ان وقت خامنائي وٽ موجود نه هئي. خميني آئين ۾ ترميم ڪرڻ جي گهر ڪئي، جنهن لاءِ آئين جي نظرثاني لاءِ هڪ ڪائونسل قائم ڪئي وئي. هن 29 اپريل 1989 تي علي مشڪيني — آئين نظرثاني ڪائونسل جي سربراهه — کي لکيل خط ۾ لکيو:
{{quote|... رهبر لاءِ مرجعيت جي شرط ضروري ناهي. هڪ عادل مجتهد، جيڪو سڄي ملڪ جي مجلس خبرگان طرفان منظور ٿيل هجي، ڪافي آهي.»|}}

== لکيل ڪتاب ==
علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>r22dsdanu8pypzw293op8g76muj27k3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369924</id>
      <parentid>369923</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Intisar Ali</username>
        <id>8681</id>
      </contributor>
      <origin>369924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116859" sha1="nl7a20682n4pql2z6j0qkamqle9bjgy" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = {{ubl|[[آيت الله#گرينڊ آيت الله|گرينڊ آيت الله]]|[[سيد]]}}
| native_name = &lt;!--خامنئي آذربائيجاني ۽ فارسي نسل مان هو، ۽ هو فارسي ۽ آذربائيجاني ٻئي ٻوليون ڳالهائيندو هو. انهيءَ سبب سندس ڪيترائي مقامي نالا آهن ۽ اهي سڀ هتي نه رکڻ گهرجن.--&gt;
| image = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg&lt;!--اتفاقِ راءِ کان سواءِ تصوير نه بدلائجو--&gt;
| alt = 2017ع ۾ 77 ورهين جي خامنئي جي هڪ تصوير
| caption = خامنئي 2017ع ۾
| order = ٻيون
| office = ايران جو سپريم ليڊر
| president = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| ''هو پاڻ''
| [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]
| [[محمد خاتمي]]
| [[محمود احمدي نژاد]]
| [[حسن روحاني]]
| [[ابراهيم رئيسي]]
| [[محمد مخبر]] (قائم مقام)
| [[مسعود پزشڪيان]]
}}
| primeminister = [[مير حسين موسوي]]&lt;br /&gt;(آگسٽ 1989ع تائين)
| term_start = 4 جون 1989ع{{efn|6 آگسٽ 1989ع تائين [[Acting (law)|قائم مقام]]}}
| term_end = 28 فيبروري 2026ع
| predecessor = [[روح الله خميني]]
| successor = [[مجتبيٰ خامنئي]]
| order1 = ٽيون
| office1 = ايران جو صدر
| 1blankname1 = {{nowrap|سپريم ليڊر}}
| 1namedata1 = {{ubl|روح الله خميني|''هو پاڻ''}}
| 2blankname1 = وزيراعظم
| 2namedata1 = مير حسين موسوي
| term_start1 = 9 آڪٽوبر 1981ع
| term_end1 = 16 آگسٽ 1989ع
| predecessor1 = [[محمد علي رجائي]]
| successor1 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
{{Collapsed infobox section begin|ٻيا عهدا جيڪي سنڀاليائين|titlestyle = border:1px dashed lightgrey}}
| office2 = [[Expediency Discernment Council]] جو پهريون چيئرمين
| appointed2 = روح الله خميني
| predecessor2 = ''عهدو قائم ڪيو ويو''
| successor2 = اڪبر هاشمي رفسنجاني
| term_start2 = 7 فيبروري 1988ع
| term_end2 = 4 جون 1989ع
| office3 = [[Assembly of Experts]] جو ميمبر
| term_start3 = 15 آگسٽ 1983ع
| term_end3 = 4 جون 1989ع
| constituency3 = [[تهران صوبو]]
| majority3 = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot; )|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4 = [[اسلامي مشاورتي مجلس]] جو ميمبر
| term_start4 = 28 مئي 1980ع
| term_end4 = 13 آڪٽوبر 1981ع
| constituency4 = [[تهران، ري، شميرانات ۽ اسلامشهر (انتخابي ضلعو)|تهران، ري ۽ شميرانات]]
| majority4 = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[Iranian Majlis]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5 = [[تهران جي جمعي نماز جو امام]]
| term_start5 = 14 جنوري 1980ع
| term_end5 = 28 فيبروري 2026ع
| appointer5 = روح الله خميني
| 1blankname5 = {{nowrap|عبوري امام}}
| 1namedata5 = {{Collapsible list|title=''فهرست ڏسو''
| [[احمد جنتي]]
| [[احمد خاتمي]]
| [[ڪاظم صديقي]]
| [[علي موحدي ڪرماني]]
| [[محمد حسن ابوترابي فرد]]
| [[محمد جواد حاج علي اڪبري]]
}}
| predecessor5 = [[حسين علي منتظري]]
| successor5 = خالي
{{Collapsed infobox section end}}
| birth_name = علي حسيني خامنئي
| birth_date = {{birth date|1939|04|19|df=y}}
| birth_place = [[مشهد]]، [[ايران]]
| death_date = {{death date and age|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place = [[تهران]]، ايران
| party = {{plainlist|
* [[اسلامي ريپبلڪن پارٽي]] (1979ع–1987ع)
* [[جنگجو روحاني تنظيم]] (1977ع–1989ع)
* [[آزاد سياستدان|آزاد]] (1989ع–2026ع)
}}
| otherparty = 
| spouse = {{marriage|[[منصوره خجسته باقرزاده]]|1964}}
| children = 6، جن ۾ [[مصطفيٰ خامنئي|مصطفيٰ]]، [[مجتبيٰ خامنئي|مجتبيٰ]]، ۽ [[مسعود خامنئي|مسعود]] شامل آهن
| father = [[جواد خامنئي]]
| mother = خديجه ميردامادي
| relatives = [[خامنئي خاندان]]
| education = {{ubl|خراسان مدرسا|[[نجف مدرسا]]|[[قم مدرسا]]}}
| signature =
| website = {{URL|english.khamenei.ir}}
| allegiance = &lt;!-- اسلامي جمهوريه ايران --&gt;
| branch = {{ubli|{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[اسلامي انقلابي گارڊ ڪور]]|[[غير منظم جنگي هيڊڪوارٽر]]}}
| serviceyears = 1979ع–1989ع{{efn|سپريم ليڊر جي حيثيت ۾ هو اسلامي جمهوريه ايران جي هٿياربند فوجن جي سپهه سالار طور سرگرم رهيو.}}
| commands = {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[اسلامي جمهوريه ايران جون هٿياربند فوجون]]
| battles = {{tree list}}
* [[ايران-عراق جنگ]]
** [[آپريشن Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran - Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense - During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |date=28 April 2016 }}&lt;/ref&gt;
* [[ٻارهن-ڏينهن واري جنگ]]
* [[2026 ايران جنگ]]{{Assassinated|علي خامنئي جو قتل}}
{{tree list/end}}
| module = {{Infobox religious biography|embed=yes
| main_interests      = [[اسلامي فقہ جا اصول|اصول الفقه]]، [[تفسير]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;&gt;
Velayati, Ali Akbar. &quot;Ayatollah Ali Khamenei&quot;. 
The Great Islamic Encyclopedia (in Persian). 
Archived from the original on 11 February 2017. 
Retrieved 3 April 2017.
&lt;/ref&gt;
| notable_ideas       = [[علي خامنئي جو ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ|ايٽمي هٿيارن خلاف فتويٰ]]
| religion            = [[اسلام]]
| denomination = [[اثنا عشري|اثنا عشري شيعا]]
| jurisprudence = [[جعفري]]
| creed               = [[اصولي]]
| teacher            = {{ubl|[[حسين بروجردي]]|روح الله خميني&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}}}
| module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav|title=علي خامنئي جو آواز|type=speech|description=خامنئي [[ساري، ايران|ساري]] ۾&lt;br /&gt;حسينيه عاشقانِ ڪربلا ۾ ڳالهائيندي&lt;br /&gt;رڪارڊ ٿيل 14 آڪٽوبر 1995ع}}
| footnotes = 
| death_cause = [[علي خامنئي جو قتل|هوائي حملي ذريعي قتل]]
}}


''' آيت الله سيد علي حسيني خامنائي''' (1939ع-2026ع) [[ايران]] جو ٻيو [[سپريم ليڊر]] (رهبر معظم 237) ھيو. پاڻ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو [[صدر]] بہ رهيو. [[اسلامي انقلاب]] کان اڳ ۽ شروع وارا ڪجهہ سال ”[[وزيراعظم]]“ جو بہ کين عھدو هيو جيڪو نئين آئين مطابق ختم ڪري وزيراعظم جون ڪيتريون ئي جوابداريون ملڪ جي صدر حوالي ڪيون ويون ۽ صدر جيڪو پھرين فقط نالي ماتر رهيو ٿي يعني علامتي سربراھ طور ۽ سندس ڪي خاص اختيار نہ هئا هاڻ انتظاميہ ۽ ریاست جو سربراھ آهي. هو ملڪ جو سڀ ۾ وڏو چونڊيل نمائندو آهي.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;&gt;[http://sindhitravelogues.blogspot.com/2011/02/blog-post_9639.html سنڌي سفرناما : خامنائي ۽ خاتمي - الطاف شيخ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

صدر کانسواءِ ملڪ جو ٻيو سربراه ”رهبر معظم ‎“ يعني سپريم ليڊر سڏجي ٿو. هو ملڪ جي سياسي ۽ مذهبي اٿارٽي مڃيو وڃي ٿو. [[امام خميني]] اسلامي جمهوريہ ايران جو پھريون [[سپريم ليڊر]] هو ۽ 1989ع ۾ سندس وفات کان پوءِ 28 فيبروري 2026ع تائين سيد علي حسيني خامنہ اي ايران جو ٻيو سپريم ليڊر ٿيو. سندس تصويرون اڪيلي سر يا امام خميني سان گڏ جتي ڪٿي نظر اينديون. سپريم ليڊر گهڻو ڪري اهو ٿئي ٿو جيڪو عالم دين هجي.

سيد علي حسيني خامنہ اي سپريم ليڊر ٿيڻ کان اڳ، امام خميني جي ڏينھن ۾ 1981ع کان 1989ع تائين ايران جو صدر ٿي رهيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

خامنائي مشهد، نجف ۽ قم جي حوزن ۾ تعليم حاصل ڪئي، ۽ سيد محمدهادي ميلاني کان اجازۂ روايت حاصل ڪئي. پنهنجي نوجوانيءَ ۾ هو سيد مجتبيٰ نواب صفوي سان واقف ٿيو, جيڪو هڪ طالب علم، جمعيت فدائيان اسلام جو باني ۽ اڳواڻ هو—۽ سندس اسلامي انقلابي ڪارروائين کان متاثر ٿيو.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017). ''The Ayatollahs and the Republic''.&lt;/ref&gt;
خامنائي 1957ع ۾ سيد روح الله خميني سان ملاقات ڪئي، ۽ 1962ع ۾ سندس تحريڪ ۾ شامل ٿيو. هن پهلوي حڪومت مخالف سرگرميون جاري رکيون ۽ ڇهه ڀيرا گرفتار ٿيو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
1977ع ۾ ژاندارمري کيس ايرانشهر ۽ پوءِ جيرفت ڏانهن جلاوطن ڪيو، پر 1978ع ۾ احتجاجن سبب هو مشهد موٽي آيو. 1979ع جي انقلاب کان پوءِ خامنائي شوراي انقلاب جو رڪن، تهران جو امام جمعو، ۽ نائب وزير دفاع بڻيو. 1981ع ۾ هڪ ناڪام قاتلاڻي حملي سبب سندس ساڄو هٿ بيڪار ٿي ويو.&lt;ref name=&quot;USHR2015&quot;&gt;{{cite report
 |title=Iran 2015 Human Rights Report
 |author=United States Department of State
 |publisher=U.S. Department of State
 |year=2016
 |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |access-date=16 January 2023
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214101328/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf
 |archive-date=14 December 2022
 |url-status=bot: unknown
 }}&lt;/ref&gt;
1989ع ۾ خميني جي وفات کان پوءِ مجلس خبرگان کيس ايران جو ٻيون اڳواڻ چونڊيو. 1994ع کان پوءِ کيس شيعن جي مراجع تقليد مان هڪ قرار ڏنو ويو.&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Ali Khamenei&quot;.&lt;/ref&gt;
اڳواڻ جي حيثيت سان خامنائي ايران جي جوهري پروگرام جي حمايت ڪئي ۽ وڏي پيماني تي تباهي آڻيندڙ هٿيارن کي حرام قرار ڏيڻ بابت فتويٰ جاري ڪئي. هن رياستي صنعتن جي نجڪاري ۽ ايران کي انرجي سپر طاقت بڻائڻ جي پاليسي اختيار ڪئي.&lt;ref&gt;Baker, Lauren (2017).&lt;/ref&gt;
سندس دور ۾ ايران شام، عراق، يمن ۽ غزه جي جنگن ۾ محور مقاومت جي حمايت ڪئي ۽ روس–يوڪرين جنگ ۾ روس جي پٺڀرائي ڪئي.&lt;ref&gt;International political reports on Iran foreign policy.&lt;/ref&gt;
خامنائي اسرائيل ۽ صهيونيزم جو سخت نقاد هو ۽ فلسطينين جي حمايت ڪندو هو. سندس دور ۾ ايران اسرائيل ۽ سعودي عرب سان نيابتي جنگين ۾ ملوث رهيو.&lt;ref&gt;Middle East political analysis reports.&lt;/ref&gt;
خامنائي کي عمل پرست تندرو اڳواڻ طور سڃاتو ويندو آهي. هن سياسي مخالفن ۽ وچولي خيال وارن گروهن کي حاشيي تي ڌڪي ڇڏيو ۽ احتجاجن کي سختي سان دٻايو.&lt;ref&gt;Committee to Protect Journalists reports.&lt;/ref&gt;
2019ع ۾ آمريڪا خامنائي ۽ سندس دفتر تي پابنديون وڌيون. مٿس مائيڪونوس قتلن ۽ آميا بم ڌماڪي ۾ ملوث هجڻ جا الزام پڻ لڳايا ويا.&lt;ref&gt;US Sanctions Reports 2019.&lt;/ref&gt;
آمريڪا ۽ اسرائيل جي ايران تي حملن دوران تهران ۾ سندس دفتر نشانو بڻايو ويو.&lt;ref&gt;Iran International News, 2026.&lt;/ref&gt; اسرائيلي عملدارن اعلان ڪيو ته خامنائي جو لاش ملي ويو آهي ۽ سندس موت جي تصديق ٿي وئي.&lt;ref&gt;Reuters News, 2026.&lt;/ref&gt;

==ايراني انقلاب کان اڳ وارو دؤر==

=== ابتدائي زندگي ===
==== پيدائش ۽ ننڍپڻ ====

[[File:The oldest photo of Ayatollah Khamenei at the age of one and a half 02.jpg|250px|سيد علي خامنائي جي ڏيڍ سال جي عمر ۾ نڪتل ھڪ تصوير]]

[[سيد علي حسيني خامنائي]] [[مشھد]] ۾ پيدا ٿيو. سندس ڄمڻ جي تاريخ سڃاڻپ ڪارڊ موجب 24 [[تير]] 1318 هجري شمسي (16 جولاءِ 1939ع) درج آهي، پر پاڻ صحيح تاريخ 29 [[فروردين]] ساڳئي سال ٻڌائي ٿو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;&gt;
ولایتی، علی‌اکبر (۱۳۹۲). «خامنه‌ای، آیت‌الله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. جلد ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
&lt;/ref&gt;سندس خاندان اصل ۾ [[آذري]] هو ۽ [[خامنه]] شهر سان تعلق رکندڙ هو.&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
 |title=Khameneʿi, ʿAlī
 |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World
 |publisher=Oxford University Press
 |year=2009
 |url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Oxford_Encyclopedia_of_the_Islamic_W.html?id=oMDZAQAACAAJ
 |access-date=16 January 2023
}}
&lt;/ref&gt;سندس پنهنجي بيان موجب، سندس ننڍپڻ غربت ۾ گذريو ۽ تقريباً پنجن سالن جي عمر تائين هو [[مشهد]] جي هڪ غريب پاڙي ۾ هڪ ننڍڙي گهر ۾ رهندو هو، جنهن ۾ صرف هڪ ڪمرو ۽ هڪ زيرزمين هو. بعد ۾ [[سيد جواد خامنائي]] جي ڪجهه عقيدتمندن ان گهر جي ڀرسان زمين خريد ڪري تحفي طور ڏني، جنهن کان پوءِ سندن گهر ۾ ٽي ڪمرا ٿي ويا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
هن تعليم چار سالن جي عمر ۾ پنهنجي وڏي ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] سان گڏ مڪتب ۾ قرآن سکڻ سان شروع ڪئي. پوءِ ڪجهه وقت بعد هن [[مشهد]] جي پهرين اسلامي اسڪول «دارالتعليم ديانتي» ۾ ابتدائي تعليم حاصل ڪئي. ان ئي زماني ۾ هن [[قرآن]] جي قرائت ۽ تجويد پڻ مشهد جي ڪجهه قاريئن کان سکڻ شروع ڪئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; علي خامنائي اٺن ڀائرن ڀينرن ۾ ٻيو نمبر وڏو ٻار ھيو. هن جا ٻہ ٻيا ڀائر بہ هن وانگر ايران جا وڏا مذهبي عالم ھيا. سندس ننڍو ڀاءُ هادي خامنہ اي هڪ اخبار جو قابل ايڊيٽر ۽ مولوي ھيو.

[[File:Childhood photo of Seyed Ali Khamenei.jpg|سيد علي خامنائي جي ننڍپڻ جي تصوير]]

==== ديني تعليم ====

[[خامنائي]] ديني تعليم چار سالن جي عمر کان گهر ۾ شروع ڪئي ۽ سندس پيءُ [[سيد جواد خامنائي]] سندس پهريون استاد هو، جنهن کيس قرآن سيکاريو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce, Political Ideology of Ayatollah Khamenei.&lt;/ref&gt; پنهنجي شوق ۽ والدين جي همٿ افزائي سان هن پنجين درجي ۾ پڙهندي [[مشھد]] جي سليمان خان مدرسه ۾ ابتدائي ديني تعليم شروع ڪئي. هن ڪجهه ابتدائي ڪتاب پنهنجي پيءُ وٽ پڙهيا. سندس چوڻ موجب 1950ع واري ڏهاڪي جي شروعات ۾ جڏهن [[نواب صفوي]] [[مشھد]] ۾ هو، تڏهن سليمان خان مدرسه ۾ پڙهائي سندس سياسي مستقبل تي گهڻو اثر وڌو.&lt;ref&gt;Hovsepian-Bearce.&lt;/ref&gt;
هن پوءِ [[نواب مدرسه]] ۾ تعليم جاري رکي ۽ اتي سطح جو نصاب مڪمل ڪيو. ساڳئي وقت هن حوزوي تعليم سان گڏ اسڪول جي تعليم به جاري رکي ۽ سيڪنڊري اسڪول جي ٻئي درجي تائين پڙهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[خامنائي]] [[معالم الاصول]] [[سيد جليل حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، [[شرح لمعه]] پنهنجي پيءُ ۽ [[ميرزا احمد حسيني سيستاني]] وٽ پڙهيو، ۽ [[فرائد الاصول]]، [[مڪاسب]] ۽ [[ڪفاية الاصول]] پڻ پنهنجي پيءُ ۽ [[هاشم قزويني]] وٽ پڙهيو. 1955ع ۾ هن [[سيد محمدهادي ميلاني]] وٽ درس خارج فقه ۾ شرڪت ڪئي. 1957ع ۾ هو مختصر سفر تي پنهنجي خاندان سان [[نجف]] ويو ۽ اتي [[نجف]] جي مدرسي جي مشهور عالمن جهڙوڪ [[سيد محسن حڪيم]]، [[سيد ابوالقاسم خويي]]، [[سيد محمود شاهرودي]]، [[ميرزا باقر زنجاني]] ۽ [[ميرزا حسن بجنوردي]] جا درس ٻڌا، پر پنهنجي پيءُ جي نجف ۾ رهڻ جي مخالفت سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو. ان ئي سال [[قم]] وڃڻ کان اڳ [[محمدهادي ميلاني]] کيس اجازۂ روايت ڏني.&lt;ref name=&quot; OxfordIslam&quot;/&gt; علي خامنائيءَ پرائمري تعليم دوران مذهبي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ مدرسي ۾  پڙھڻ ويو. مشھد جي هن مدرسي ۾ ايران جون مشھور شخصيتون حاجي [[شيخ هاشم قاضيويني]] ۽ [[آيت الله ميلاني]] هن جا معلم رهيا.  
1958ع جي آخر ۾، 19 سالن جي عمر ۾، [[خامنائي]] [[قم]] ويو. [[حوزه علميه قم]] ۾ پهچڻ بعد هو [[مدرسه حجتيه]] ۾ رهيو. قم ۾ رهائش دوران هن [[سيد حسين بروجردي]]، [[روح الله خميني]]، [[مرتضيٰ حائري يزدي]] ۽ [[سيد محمد محقق داماد]] کان فقه ۽ اصول، ۽ [[سيد محمدحسين طباطبائي]] کان فلسفو پڙهيو. هن هن دور ۾ گهڻو وقت پڙهڻ، تحقيق ۽ تدريس ۾ گذاريو ۽ 1958ع کان 1964ع تائين پنج سال [[قم]] ۾ رهيو. 1964ع ۾ پنهنجي پيءُ جي اک جي بيماري سبب هو [[مشهد]] واپس موٽي آيو ۽ اتي [[سيد هادي ميلاني]] جي درس ۾ شرڪت جاري رکي جيڪا 1970ع تائين جاري رهي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OxfordIslam&quot;/&gt;.

=== اسلامي انقلاب کان اڳ سرگرميون ===

[[خامنائي]] جون سياسي سرگرميون سندس خاندان جي سياسي ۽ مذهبي پس منظر سان لاڳاپيل هيون، پر سندس نوجوانيءَ ۾ ٽي اهم سياسي واقعا ٿيا جن سندس سياسي سوچ تي اثر وڌو: [[شاه]] جون سماجي سڌارا، [[محمد مصدق]] طرفان ايران جي تيل جي قوميائي، ۽ [[نواب صفوي]] جي اسلامي تحريڪ سان واقفيت.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;&gt;
{{cite book
 |last=Hovsepian-Bearce
 |first=Yvette
 |title=The Political Ideology of Ayatollah Khamenei: Out of the Mouth of the Supreme Leader of Iran
 |publisher=Routledge
 |location=Abingdon, Oxon
 |year=2016
 |isbn=978-1-138-81310-6
 |page=62
}}
&lt;/ref&gt;

پهريون ڀيرو [[خامنائي]] هڪ شيعه روحاني جي سياسي سرگرمي تڏهن ڏٺي جڏهن [[سيد ابوالقاسم ڪاشاني]] [[مصدق]] جي تحريڪ جي حمايت ڪئي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt; پر سندس چوڻ موجب سياست ۾ اچڻ جو اصل اثر تڏهن ٿيو جڏهن هن [[سيد مجتبيٰ نواب صفوي]] کي [[مشهد]] ۾ ڏٺو.&lt;ref&gt;Iran historical sources.&lt;/ref&gt; نواب صفوي سان سندس واحد ملاقات 1952ع ۾ [[مشهد]] ۾ سندس تقرير دوران ٿي. خامنائي ان بابت چيو: «ان ئي وقت نواب صفوي اسان جي دل ۾ اسلامي انقلاب جي چنگاري وڌي.&lt;ref name=&quot;Hovsepian62&quot;/&gt;

[[خامنائي]] پاڻ کي [[روح الله خميني]] جو فقه، اصول، سياست ۽ انقلاب ۾ شاگرد سمجهندو آهي. سندس خميني سان پهرين ملاقات 1957ع ۾ ٿي، پر خميني جي سياسي شخصيت 1962ع ۾ [[انجمنن جي ايالتي ۽ ولايتي]] قانون جي معاملي دوران واضح ٿي. [[خامنائي]] خميني جي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ [[پهلوي]] حڪومت خلاف سرگرميون شروع ڪيون. [[علي اڪبر ولايتي]] کيس انهن پهرين ماڻهن مان هڪ سمجهي ٿو جيڪي [[15 خرداد 1963]] جي تحريڪ کان اڳ [[خميني]] سان گڏ هئا. ان ريفرنڊم کان پوءِ [[خامنائي]] ۽ سندس ڀاءُ [[سيد محمد خامنائي]] کي [[محمدهادي ميلاني]] جو خط [[خميني]] تائين پهچائڻ جي ذميواري ڏني وئي. ان کان پوءِ [[خميني]] کيس [[خراسان]] جي عالمن ۽ [[مشهد]] جي ماڻهن تائين پنهنجا پيغام پهچائڻ جي ذميواري ڏني، جن ۾ تحريڪ جي حڪمت عملي بيان ڪئي ويندي هئي. هڪ پيغام ۾ عالمن کي چيو ويو ته محرم جي ستين ڏينهن کان [[مدرسه فيضيه]] جي واقعي کي بيان ڪن ته جيئن [[پهلوي]] حڪومت جي مخالفن سان ورتل روين کي عوام آڏو واضح ڪيو وڃي.&lt;ref&gt;Iran political history sources.&lt;/ref&gt; 1963 کان هن اسلامي تحريڪن ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. شھنشاھ پھلوي جو زمانو هو، جنھن کي اهي ڳالهيون پسند نہ هيون ۽ علي خامنائي کي ڪيترا دفعا جيل بہ وڃڻو پيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

====سياسي سرگرميون ۽ گرفتاريون====

[[File:خامنه‌ای زندان.jpg|thumb|250px|فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسرائيل جي بالادستي بابت تقرير سبب خامنه‌ای جي پهرين گرفتاري خرداد ۱۳۴۲ ۾ بيرجند ۾ ٿي.]]

خامنائي [[خراسان]] جي ڪجهه شهرن جهڙوڪ [[بيرجند]] ۾ منبرن ۽ مجلسن ۾ تقريرون ڪندو هو، جتي هو فيضيه مدرسه تي حملي ۽ اسلامي معاشرن تي اسرائيل جي بالادستي جهڙن مسئلن بابت ڳالهائيندو هو. انهن تقريرن کان پوءِ پهلوي حڪومت کيس پهريون ڀيرو ۱۲ [[خرداد]] ۱۳۴۲ (2 جون 1963) تي بيرجند ۾ شهرباني وسيلي گرفتار ڪري جيل ۾ وڌو. ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ جي احتجاجن کان پوءِ کيس بيرجند کان مشهد منتقل ڪري فوجي حراست واري هنڌ حوالي ڪيو ويو. هن گرفتاري دوران سندس قيد جو عرصو 10 ڏينهن ٻڌايو ويو آهي.
جيل مان پهرين آزادي کان پوءِ، هو سيد هادي ميلاني جي گهر ۾ ٿيندڙ انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪندو رهيو، جيڪي خميني جي تحريڪ کي سندس غير موجودگي ۾ جاري رکڻ لاءِ منعقد ٿينديون هيون — ڇو ته هو نظر بند هو — ۽ هن ميلاني سان پنهنجو رابطو برقرار رکيو. ڪجهه وقت کان پوءِ هو قم ويو ۽ اتي پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. [[سيد محمود طالقاني]]، [[يدالله سحابي]] ۽ [[مھدي بازرگان]] جي حمايت ۾، جيڪي سيد [[روح الله خميني]] جي حمايت سبب قيد هئا، هن انهن ڏانهن ٽيليگرام موڪليا. هن خراساني طلاب کي خميني جي نظر بندي خلاف احتجاج لاءِ اڳواڻي ڪئي ۽ ان وقت جي وزيراعظم [[حسن علي منصور]] کي خط لکيو&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;.

سندس ٻي گرفتاري [[زاهدان]] جي سفر سان لاڳاپيل هئي. [[دي]] ۱۳۴۲ (جنوري 1963ع) ۾ هو پنهنجي ڪجهه دوستن سان گڏ [[ڪرمان]] ويو، ۽ ڪرمان ۾ ٽي ڏينهن رهڻ، تقريرون ڪرڻ ۽ شهر جي عالمن ۽ طالبن سان ملاقاتن کان پوءِ زاهدان روانو ٿيو. اتي پڻ سندس تقريرن ۽ سياسي سرگرمين سبب کيس ٻيهر شهرباني گرفتار ڪيو ۽ ۱۲ بهمن تي ساواڪ حوالي ڪيو ويو، ۽ اتان کيس [[تھران]] جي [[قزل قلعه جيل]] ڏانهن منتقل ڪيو ويو. خامنه‌ای ساڳئي سال [[اسفند]] ۾ هن شرط تي آزاد ٿيو ته هو تهران کان ٻاهر نه ويندو، ۽ 1979ع جي انقلاب جي ڪاميابي تائين هو هميشه پهلوي حڪومت جي سيڪيورٽي ادارن جي نگراني هيٺ رهيو.

۱۳۴۳ (1964) جي سرءُ ۾ مشهد واپس اچڻ کان پوءِ، پنهنجي والد جي سنڀال سان گڏ هن پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو. ۲۹ [[بھمن]] ۱۳۴۳ تي سيد روح الله خميني جي جلاوطني کان پوءِ، هن امير عباس هويدا کي خطاب ڪندي هڪ خط ذريعي احتجاج ڪيو. هن [[عبدالرحيم رباني شيرازي]]، [[محمد حسيني بهشتي]]، [[علي فيض مشڪيني]]، [[احمد آذري قمي]]، [[علي قدوسي]]، [[اڪبر هاشمي رفسنجاني]]، [[سيد محمد خامنائي]] ۽ [[محمد تقي مصباح يزدي]] جهڙن عالمن سان گڏ هڪ يارهن ڄڻن جي ٽولي ٺاهي، جنهن جو مقصد پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد ڪرڻ هو. هي ٽولو، جيڪو قم جي حوزہ علميه جي پهرين ڳجهي تنظيم طور سڃاتو وڃي ٿو، ۱۳۴۵ (1966ع) جي آخر ۾ [[ساواڪ]] طرفان ظاهر ڪيو ويو، ۽ خامنائي به انهيءَ سبب تعاقب هيٺ آيو.

هن دور ۾ خامنائي “اسلام جي دائري ۾ مستقبل” نالي ڪتاب جو ترجمو ڪرڻ شروع ڪيو. ساواڪ هن ڪتاب کي ضبط ڪيو پر کيس گرفتار نه ڪري سگهي. ڪجهه وقت کان پوءِ هو مسجد اميرالمؤمنين جو امام مقرر ٿيو. هن ۱۳۴۹ (1970ع) جي بهار ۾ گڏجاڻين جو هڪ سلسلو به منعقد ڪيو، جنهن جي جدوجهد جو بنياد اسلامي جهان بيني ۽ اسلامي نظريي جي ترتيب تي ٻڌل هو. سيد حسين قمي جي گرفتاري ۽ خامنه‌ای جي احتجاج کان پوءِ، ساواڪ کيس ٽيون ڀيرو ۱۴ فروردين ۱۳۴۶ تي [[مجتبيٰ قزويني]] جي جنازي جي موقعي تي گرفتار ڪيو. هو انهيءَ سال ۲۶ [[تير]] تائين حراست ۾ رهيو.
[[File:Ebrat-Museum-Tehran-9.jpg|thumb 
|ساواڪ جي گڏيل دھشتگردي روڪ ڪميٽي جو جيل، جتي خامنائي جنوري 1975 کان سيپٽمبر 1975 تائين قيد رهيو۔]]


۱۳۵۰ کان ۱۳۵۳ (1971–1974ع) جي وچ واري عرصي ۾، خامنائي جا قرآن جي تفسير ۽ نظريي بابت درس مشهد جي ٽن مسجدن — مسجد ڪرامت، مسجد امام حسن ۽ مسجد ميرزا جعفر — ۾ ٿيندا هئا. انهن سرگرمين سبب ساواڪ دي ۱۳۵۳ (جنوري 1975ع) ۾ مشهد ۾ سندس گهر جي تلاشي ورتي، کيس گرفتار ڪيو ۽ سندس ڪيترائي نوٽس ۽ لکڻيون ضبط ڪيون.
فروردين ۱۳۵۲ (اپريل 1973ع) ۾ خامنائي تبليغ لاءِ [[نيشاپور]] ويو ۽ اتي جي مسجدن ۾ گڏجاڻيون منعقد ڪيون. خرداد ۱۳۵۲ (جون 1973ع) ۾ ساواڪ مسجد امام حسن ۽ سندس گهر ۾ ٿيندڙ تفسير جون ڪلاسن بند ڪرائي ڇڏيون. آذر ۱۳۵۲ (ڊسمبر 1973ع) ۾ مشهد جي مسجد ڪرامت جي باني ۽ واقف جي دعوت تي هن اتي ٻيهر پنهنجون سرگرميون شروع ڪيون، پر ساواڪ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. آبان ۱۳۵۳ (نومبر 1974ع) ۾ محمد مفتح جي دعوت تي هن تهران جي مسجد جاويد ۾ تقرير ڪئي. [[دي]] ۱۳۵۳ ۾ کيس ٻيهر گرفتار ڪيو ويو ۽ تهران ۾ گڏيل مخالف تخريب ڪميٽي جي جيل ڏانهن منتقل ڪيو ويو. سندس پنهنجي بيان موجب، قيد جو هي عرصو سندس لاءِ سڀ کان وڌيڪ ڏکيو ۽ سخت دور هو.

آخرڪار، هو ۲ [[شھريور]] ۱۳۵۴ (24 آگسٽ 1975) تي جيل مان آزاد ٿيو&lt;ref name=&quot; ولايتي&quot;/&gt;. آزادي کان پوءِ هو مشهد موٽي آيو ۽ ٻيهر پنهنجي سياسي سرگرمين کي جاري رکيو، پر کيس اڳين وانگر ڪلاس هلائڻ جي اجازت نه ڏني وئي. ساواڪ طرفان پنهنجي پنجين گرفتاري بابت خامنائي لکي ٿو:

{{quote|1969ع کان ايران ۾ هٿياربند جدوجهد جي تيارين جا آثار محسوس ٿيڻ لڳا هئا. اڳوڻي حڪومت جي ڪارروائي ڪندڙ ادارن جي حساسيت ۽ سختي به منهنجي حوالي سان وڌي وئي، ڇاڪاڻ⁠تہ انهن مختلف نشانين مان اندازو لڳايو هو ته اهڙي تحريڪ منهنجي جهڙن ماڻهن سان لاڳاپي کان سواءِ نٿي ٿي سگهي. 1971ع ۾ مون کي ٻيهر، پنجون ڀيرو، جيل موڪليو ويو. جيل ۾ ساواڪ جو تشدد وارو رويو صاف ظاهر ڪري رهيو هو ته حڪومت کي هٿياربند جدوجهد ڪندڙ تحريڪن جي اسلامي فڪر جي مرڪزن سان ڳنڍجڻ کان سخت خوف هو، ۽ اها ڳالهه قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئي ته مشهد ۽ تهران ۾ منهنجون فڪري ۽ تبليغي سرگرميون انهن تحريڪن کان الڳ ۽ بي تعلق آهن. آزادي کان پوءِ، تفسير جي عام درس ۽ ڳجهن نظرياتي ڪلاسن جو دائرو وڌيڪ وڌي ويو.|&lt;ref name=&quot;HamshahriBio&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه رهبرعالی قدر انقلاب
|website=همشهری
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;}}


====آخري گرفتاري ۽ جلاوطني====

[[سيد مصطفيٰ خميني]] جي وفات کان پوءِ جدوجهد وڌيڪ سنجيده ٿي وئي. پهلوي حڪومت به انهن سرگرمين جي ردعمل طور، سياسي کليل ماحول جي پاليسي جو اعلان ڪرڻ باوجود، مجاهدن کي دٻائڻ شروع ڪيو. هن پاليسي جي عملدرآمد کان پوءِ ڪجهه مشهور مجاهدن کي جلاوطني جي سزا ڏني وئي، جن ۾ خامنائي به شامل هو. 1977ع جي آخر ۾ پهلوي سيڪيورٽي فورسن کيس گرفتار ڪيو ۽ خراسان جي سماجي سلامتي ڪميشن جي حڪم سان کيس ٽن سالن لاءِ [[ايرانشهر]] جلاوطن ڪيو ويو. پهلوي حڪومت جي آخري سالن تائين کيس ملڪ کان ٻاهر وڃڻ کان به روڪيو ويو، ڇاڪاڻ⁠تہ کيس عراق جي مقدس زيارتن لاءِ وڃڻ ۽ سيد روح‌الله خميني سان ملاقات ڪرڻ جي اجازت نه ڏني وئي هئي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

1978ع جي وچ ڌاري، جڏهن ايران جي انقلابي تحريڪ زور وٺي رهي هئي، تڏهن کيس جلاوطني مان آزاد ڪيو ويو ۽ هو مشهد موٽي آيو. ايرانشهر جي مسجد آل رسول ۾ سندس سياسي ۽ انقلابي سرگرمين ۽ مختلف ماڻهن جي سندس گهر اچ وڃ سبب سيڪيورٽي فورسز کيس سخت نگراني هيٺ رکيو. 9 اپريل 1978ع تي يزد ۾ ماڻهن جي قتل کان پوءِ، هن ان واقعي جي مذمت ۾ هڪ خط شايع ڪيو، جيڪو سڄي ملڪ ۾ اعلامي طور ورهايو ويو. 19 جولاءِ 1978ع تي جڏهن مشهد جي حوزي علميه جي طلبائن خامنه‌اي جي جلاوطني خلاف احتجاج ڪيو، ته پوليس ان احتجاج کي دٻائي ڇڏيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

ولايتي جي مطابق دائرةالمعارف بزرگ اسلامي ۾، خامنائي جي انقلابي ۽ عوامي سرگرمين سبب سندس جلاوطني جي جاءِ تبديل ڪري جي رفت ڪئي وئي. ان مطابق، 13 آگسٽ 1978ع تي کيس جي رفت جلاوطن ڪيو ويو، جتي هن پهلوي حڪومت خلاف پنهنجي سرگرمين کي جاري رکيو ۽ جامع مسجد ۾ تقريرون ڪيون، جن مان هڪ تقرير 6 سيپٽمبر 1978ع تي ٿي. هن ملڪ جي حالتن ۽ پهلوي حڪومت خلاف جدوجهد بابت سيد [[علي محمد دستغيب]] کي خط پڻ لکيا ۽ ڪجهه حڪمت عمليون پڻ پيش ڪيون. هن دور ۾ هو ڳجهي نموني حڪومت خلاف انقلابي سرگرمين جاري رکڻ لاءِ ڪهنوج به ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

23 سيپٽمبر 1978ع تي هو ڪهنوج مان نڪري مشهد ويو، جتي هن انقلابي معاملن جي تنظيم ۽ جدوجهد جاري رکي. جڏهن سيد روح‌الله خميني [[فرانس]] ۾ رهائش پذير هو، تڏهن هن خميني جي اتي موجودگي کي ماڻهن جي دلين ۾ اميد ۽ عزم پيدا ٿيڻ جو سبب قرار ڏنو ۽ آخرڪار خميني جي فرانس مان واپسي جو مطالبو ڪيو. مشهد ۾ رهائش دوران سندس انقلابي سرگرميون وڌيڪ تيز ٿي ويون ۽ هن حڪومت خلاف افشاگر تقريرون ڪيون. خميني به ساڻس رابطي ۾ هو ۽ هن سان ۽ صدوقي سان ملاقات جي خواهش ظاهر ڪئي. مشهد جي سعدآباد اسٽيڊيم ۾ ڪيل هڪ تقرير ۾ خامنه‌اي خميني جي واپسي جو مطالبو ڪيو.

[[مشھد]]، [[قوچان]]، [[شيروان]] ۽ [[بجنورد]] ۾ سياسي سرگرمين جي شدت سبب سيڪيورٽي فورسن کيس ٻيهر گرفتار ڪيو. ساواڪ جي دستاويزن ۾ کيس خراسان ۾ انقلاب جي نمايان اڳواڻن مان هڪ قرار ڏنو ويو. حرم امام رضا ۾ عاشورا جي رات واري خطبي دوران، اڳئين روايت جي ابتڙ، جنهن ۾ [[محمدرضا پهلوي]] لاءِ دعا پڙهي ويندي هئي، هن خطبو سيد [[روح‌ الله خميني]] جي نالي سان پڙهيو ۽ مشهد ۾ عاشورا جي مظاهرن کي به منظم ڪيو. هو انهن ماڻهن مان به هو جن مشهد جي شاه رضا اسپتال تي حڪومتي اهلڪارن جي حملي خلاف احتجاج ۽ ڌرڻو ڏنو. هن خراسان جي گورنر هائوس جي ملازمن کي ماڻهن سان شامل ٿيڻ لاءِ مظاهرن ۾ به شرڪت ڪئي ۽ 31 ڊسمبر 1978ع تي ماڻهن جي قتل کي روڪڻ جي ڪوشش ڪئي.

12 جنوري 1979ع تي خميني جي حڪم سان کيس اسلامي انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن مان هڪ مقرر ڪيو ويو. ان کان پوءِ هن مشهد ڇڏيو ۽ تهران هليو ويو. ايران جي اسلامي انقلاب جي ڪاميابي جي شروعاتي ڏينهن ۾ رفاه اسڪول ۾ رهائش اختيار ڪرڻ کان پوءِ، هو خميني جي استقبال لاءِ تشهير ڪميٽي جو ذميوار بڻيو. هن بختيار طرفان [[مھرآباد ايئرپورٽ]] بند ڪرڻ خلاف ڌرڻن ۽ بيانن ۽ قراردادون شايع ڪرڻ ۾ به اهم ڪردار ادا ڪيو. اهي ڌرڻا گهڻو ڪري [[تھران يونيورسٽي]] ۾ ٿيندا هئا. ان کان پوءِ هو گهڻو ڪري سيد روح‌ الله خميني جي دفترِ تبليغات جي ڪميٽي جو ذميوار رهيو ۽ سندس نالي سان هڪ رسالو شايع ڪرڻ جو ذمو به سنڀاليو، جنهن ۾ هن پاڻ به مقالا لکيا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===اسلامي انقلاب جا ابتدائي سال===

[[File:Paper news Khomeini made Council of the Islamic Revolution.jpg|thumb|روزنامه اطلاعات:امام خميني اسلامي انقلاب جي ڪائونسل تشڪيل ڏني]]

آخرڪار روح‌الله خميني 13 جنوري 1979ع تي انقلاب جي رهبري لاءِ ايران جي [[اسلامي انقلابي ڪائونسل]] قائم ڪئي، ۽ ان جي ٻئي ڏينهن محمدرضا شاه ملڪ ڇڏي هليو ويو. شاه جي نڪرڻ ۽ شاپور بختيار جي حڪومت جي ناڪامي کان پوءِ، خميني 1 فيبروري تي [[فرانس]] جي جلاوطني مان ايران واپس آيو، ۽ 4 فيبروري تي فوج جي غيرجانبداري جي اعلان کان پوءِ مهدي بازرگان جي وزيراعظم ٿيڻ سان ايران جي عبوري حڪومت قائم ٿي. آخرڪار 11 فيبروري 1979ع تي انقلاب ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====انقلابي ڪائونسل====
اسلامي جمهوريه ۾ خامنائي جي شروعاتي ڪردارن مان هڪ سندس انقلابي ڪائونسل ۾ رڪنيت ۽ سرگرمي هئي. هي ڪائونسل [[روح‌الله خميني]] جي حڪم سان نومبر 1978ع جي شروعات کان قائم ٿي ۽ ان جا ميمبر تدريجي طور سندس طرفان چونڊيا ويا، ۽ سرڪاري طور 12 جنوري 1979ع تي قائم ٿي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جنوري 1979ع جي آخر ۾ خامنه‌اي مرتضيٰ مطهري جي تجويز تي انهن گڏجاڻين ۾ شرڪت ڪرڻ شروع ڪئي.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش سوم) دوران کودکی و مدرسه
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|archive-url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|archive-date=
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; ان وقت ڪائونسل اهم فيصلن جي ذميوار هئي، جن ۾ پهلوي حڪومت جي اهلڪارن ۽ پرڏيهي ملڪن جي اهلڪارن سان ڳالهين شامل هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

انقلابي ڪائونسل جي ميمبرن جي ترتيب ۾ ان جي چار دورن دوران ڪيترائي ڀيرا تبديليون ٿيڻ باوجود، ۽ 20 جولاءِ 1980ع تي ان جي سرگرمين جي پڄاڻي تائين، خامنه‌اي ان جو مستقل ميمبر رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; جولاءِ 1979ع جي آخر ۾ عبوري حڪومت ۽ انقلابي ڪائونسل جي ضم ٿيڻ کان پوءِ، ڪائونسل جا ڪجهه ميمبر مختلف وزارتن ۾ شامل ٿيا ۽ خامنه‌اي کي وزارت دفاع ۾ انقلابي معاملن جو نائب مقرر ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش دهم)- راهیابی به حلقه خاص خمینی
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17_khamenei_biography_32/24689962.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ان وقت مصطفيٰ چمران وزير دفاع هو. کيس سيڪيورٽي وزيرن جي ڪميشن جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو، جيڪا پوليس، فوجي ۽ سيڪيورٽي معاملن جي نگراني ۽ ذميواري سنڀاليندي هئي. انقلابي ڪائونسل طرفان سندس ٻين ذميوارين ۾ دستاويزن جي مرڪز جي ذميواري ۽ 24 نومبر 1979ع تي اسلامي انقلابي پاسداران سپاه جي نگراني شامل هئي. هن 24 فيبروري 1980ع تي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ سبب سپاه جي نگراني جي ذميواري تان استعيفيٰ ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ريڊيو فردہ&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش یازدهم)-جبهه‌گیری در برابر اولین رئیس‌جمهوری منتخب ایران
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مجلس جي نمائندگي====

[[File:President Ali Khamenei speech at 2nd legislature of the Islamic Republic of Iran (Cropped).jpg|thumb|علي خامنائي اسيمبلي ۾ تقرير ڪندي]]


مارچ 1980ع ۾ اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين چونڊن لاءِ اميدوار ٿيڻ کان پوءِ، خامنه‌اي کي هڪ وڏي اتحاد جي حمايت حاصل ٿي جنهن ۾ [[جامعه روحانيت مبارز تهران]]، [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] ۽ ٻيون ڪيترائي اسلامي تنظيمون ۽ گروهه شامل هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; مئي 1980ع ۾ [[فخرالدين حجازي]]، [[حسن حبيبي]]، [[مھدي بازرگان]] ۽ [[علي اڪبر معين‌فر]] کان پوءِ، [[تھران]] جي چونڊ تڪ ۾ پنجين نمبر تي اچي اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي پهرين دور ۾ چونڊيو ويو. &lt;ref name=&quot; ريڊيو فردہ&quot;/&gt;

پارليامينٽ ۾ هو دفاعي معاملن جي ڪميشن جو ميمبر ۽ چيئرمين هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس نمائندگي دوران اهم موقفن مان هڪ ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت لاءِ سياسي طور نااهل قرار ڏيڻ واري تجويز جي حمايت ۾ سندس تقريرون هيون.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوازدهم)-در مجلس اول علیه بنی‌صدر»، رادیوفردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/b17-khamenei-biography-12/24732052.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; 22 سيپٽمبر 1980ع تي ايران-عراق جنگ شروع ٿيڻ کان پوءِ ۽ جنگي محاذن تي موجودگي سبب هو پارليامينٽ جي اجلاس ۾ گهٽ شرڪت ڪندو هو، ۽ 27 جون 1981ع تي سخت زخمي ٿيڻ کان پوءِ هو رڳو ڪڏهن ڪڏهن پارليامينٽ ۾ حاضر ٿيو. آڪٽوبر 1981ع جي صدارتي چونڊن ۾ چونڊجڻ کان پوءِ هن پارليامينٽ ڇڏي.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

====جمعي جي نماز جي امامت====

[[File:Jumu'ah pray Ali Kamenei as Jumu'ah Imam.jpg|thumb|تھران ۾ جمعي جي نماز جو خطبو ڏيندي]]

خامنائي کي تھران ۾ جمعي نماز جي امام آيت الله حسين علي منتظري جي 1979 ۾ استيفا ڏيڻ بعد&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; 13 جنوري 1980ع تي روح‌الله خميني طرفان تهران جو امام جمعه مقرر ڪيو ويو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; گذريل چاليهه سالن ۾ سندس امامت جمعه جي دور کي ٽن دورن ۾ ورهائي سگهجي ٿو، جن دوران هن 240 کان وڌيڪ ڀيرا نماز پڙهائي. پهريون دور 18 جنوري 1980ع کان 27 جون 1981ع تي سندس خلاف حملي تائين جاري رهيو. ٻيون دور حملي کان ڪجهه مهينا پوءِ کان وٺي سندس رهبر چونڊجڻ تائين جاري رهيو.&lt;ref name=&quot; ھمشھر &quot;/&gt; هن دور دوران 15 مارچ 1985ع تي سندس امامت هيٺ جمعي جي نماز دوران بم ڌماڪو ٿيو جنهن ۾ 14 ماڻهو مارجي ويا ۽ 88 زخمي ٿيا.&lt;ref name=&quot;تسنيم&quot;&gt;{{cite web
|title=خامنه‌ای به جوانان فرانسه: از رئیس‌جمهورتان بپرسید چرا تردید در هولوکاست، جُرم اما اهانت به پیامبر آزاد است؟
|website=تسنیم
|url=https://www.tasnimnews.com
|publisher=خبرگزاری تسنیم
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ٽيون دور سندس رهبري جي دور کان اڄ تائين جاري آهي. 17 جون 2019ع جي جمعي جي نماز فيبروري 2012ع کان پوءِ سندس پهرين جمعي جي نماز هئي.&lt;ref name=&quot;ھمشھر&quot;&gt;{{cite web
|title=تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال
|website=همشهری آنلاین
|url=https://www.hamshahrionline.ir
|publisher=همشهری آنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

====مسجد ابوذر ۾ قاتلاڻو حملو====
27 جون 1981ع تي تقرير دوران خامنائي تي قاتلاڻو حملو ڪيو ويو. ان وقت هو اسلامي مشاورتي اسيمبلي جو ميمبر ۽ تهران جو امام جمعه هو. هي حملو پارليامينٽ طرفان ابوالحسن بني‌صدر کي صدارت تان هٽائڻ کان لڳ ڀڳ هڪ هفتي پوءِ ٿيو. هن واقعي کان هڪ ڏينهن پوءِ تهران ۾ اسلامي جمهوريه پارٽي جي مرڪز تي ڌماڪي ۾ پارٽي جا ڪيترائي ميمبر، جن ۾ [[سيد محمد بهشتي]] به شامل هو، مارجي ويا. &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web
|title=ترور علی خامنه‌ای، ۳۵ سال بعد
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://www.bbc.com/persian
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ayatolla Ali Khamenei in Hospital after Assassination by khamenei.ir02.jpg|thumb|آيت الله علي خامنائي قاتلاڻي حملي بعد اسپتال ۾ ]]

ٽيپ رڪارڊر جنهن جي اندر بم رکيل هو، تقرير ڪندڙ جي کاٻي پاسي دل جي ويجهو رکيو ويو هو. هڪ محافظ ٽيپ رڪارڊر کي ٿورو ساڄي پاسي منتقل ڪيو ۽ خامنه‌اي به مائيڪروفون کان پري ٿي ويو. تقرير شروع ٿيڻ کان ڪجهه منٽن پوءِ بم ڌماڪو ٿيو. خامنائي سخت زخمي ٿي بيهوش ٿي ويو. کيس بهارلو اسپتال منتقل ڪيو ويو ۽ پوءِ وڌيڪ علاج لاءِ تهران هارٽ اسپتال منتقل ڪيو ويو. هڪ محافظ چيو ته جڏهن هو ٽربيون وٽ پهتو ته هن ٽيپ رڪارڊر جي اندروني ڀت تي لکيل ڏٺو: &quot;اسلامي جمهوريه لاءِ فرقان گروپ جو پهريون عيد جو تحفو!&quot;. ڊاڪٽرن سندس ساڄي هٿ جي چمڙي جي مرمت ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر سندس ساڄو هٿ ڪم ڪرڻ کان محروم ٿي ويو. 
&lt;ref name=&quot;RadioFarda3&quot;&gt;{{cite web
|title=زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش چهاردهم)- روزی که خامنه‌ای ترور شد»، رادیو فردا
|website=رادیو فردا
|url=https://www.radiofarda.com/a/f3_khamenei_biography_third_section/24562488.html
|publisher=رادیو فردا
|language=فارسی
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;

[[احمد قديريان]] هن حملي کي [[جواد قديري]] ۽ مجاهدين خلق تنظيم جو ڪم قرار ڏئي ٿو.&lt;ref name=&quot;خبر&quot;&gt;{{cite web
|title=عامل و طراح سوءقصد به جان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسی بود؟ / شباهت‌های دو گروه تروریستی
|website=خبرآنلاین
|url=https://www.khabaronline.ir
|publisher=خبرآنلاین
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt; ايرج مصداقي، قديري نالي ڪنهن شخص جي موجودگي کي رد ڪندي، هن حملي جو ذميوار اروج اميرخان‌زاده نالي شخص کي قرار ڏئي ٿو، جيڪو [[رهروان فرقان]] گروپ جو ميمبر هو. اميرخان‌زاده چيو هو ته هن رهروان فرقان جي بنياد وجهڻ ۾ ايرج افشاري نالي هڪ ٻئي شخص سان گڏ شرڪت ڪئي هئي.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====ايران-عراق جنگ دوران====

[[File:Ali Khamenei (right) in trench during Iran-Iraq war.jpg|thumb|ايران عراق جنگ دوران علي خامنائي (تصوير ۾ ساڄي پاسي کان) ھڪ خندق ۾ ويٺل]]

[[علي اڪبر ولايتي]] جي مطابق، خامنائي [[ايران عراق جنگ]] جي شروعاتي ڪلاڪن کان ئي جنگي معاملن ۾ ڪردار ادا ڪرڻ شروع ڪيو. [[عراق]] جي ايران تي حملي جي ڪجهه ڪلاڪن کان پوءِ هن ريڊيو تان عراق جي فوج جي حملي بابت پهريون اطلاع جاري ڪيو. 27 سيپٽمبر 1980ع تي هو جنگي محاذن تي ويو ته جيئن محاذن جي صورتحال ۽ انهن علائقن ۾ ايراني فوجن جي امڪانن بابت رپورٽ تيار ڪري، جن تي عراقي فوج حملو ڪيو هو، ۽ دشمن سان مقابلي لاءِ فوجن جي تنظيم ۾ مدد ڪري. ان بنياد تي هو ڏاکڻي محاذ ڏانهن ويو ۽ 1981ع جي بهار جي وچ تائين اتي رهيو. ان کان پوءِ هو اولهه واري محاذ تي به حاضر رهيو. محاذن تي سندس موجودگي مڪمل وقت لاءِ نه هوندي هئي؛ هو جمعي جي نماز پڙهائڻ جهڙن ڪمن لاءِ تهران ايندو ويندو رهندو هو. محاذن تي سندس گهڻو وقت غير منظم جنگن جي هيڊڪوارٽر جي هدايت، پٺڀرائي ۽ آپريشنن جي منصوبابندي ۾ گذرندو هو. هن هيڊڪوارٽر جي ڪاررواين مان هڪ، جنهن ۾ خامنه‌اي جو ڪردار هو، ٽينڪن کي تباهه ڪرڻ لاءِ خاص فوجي گروهن جي ٺهڻ هئي. [[خرمشهر]]، [[آبادان]] ۽ [[سوسنگرد]] جي محاذن جي مدد ۾ هن مؤثر ڪردار ادا ڪيو ۽ سپاه پاسداران ۽ بسيج جهڙين عوامي فوجي قوتن کي مضبوط ڪرڻ ۽ انهن جي فني ۽ سامان جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ٻين ڪوششن مان هڪ سپاه ۽ فوج جي وچ ۾ محاذن ۽ فوجي آپريشنن ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ هئي.

[[روح‌ الله خميني]] جي حڪم سان 12 آڪٽوبر 1980ع تي اعليٰ قومي دفاع ڪائونسل سڀني جنگي معاملن جي ذميواري سنڀالي، ۽ 10 مئي 1980ع تي خامنه‌اي هن ڪائونسل ۾ خميني جو نمائندو ۽ ان جو ترجمان مقرر ٿيو. هن عرصي دوران هو جنگي معاملن ۾ خميني جو صلاحڪار پڻ هو. خامنه‌اي آبادان جي گهيري کي ٽوڙڻ واري آپريشن ۾ سڌي طرح موجود هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

[[File:Ayatollah Khamenei Visiting Division 31 of Ashura in 1988 by Khamenei.ir 12 (c).jpg|thumb|آيت الله خامنائي 1988ع ۾ ايراني فوج جي 31ھين ڊويزن جي دوري دوران]]

[[ابوالحسن بني‌صدر]] جي دعويٰ مطابق، جيڪو ان وقت هٿياربند فوجن جو سپهه سالار هو، خامنائي ڪرخائي ڪور جي جنگ ۾ محاذ تي موجود هو، پر آپريشن واري علائقي مان سندس نڪرڻ سبب فوجين جو حوصلو ڪمزور ٿيو ۽ ڪجهه سپاهي ڀڄي ويا.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=بنی صدر: آقای خامنه‌ای از روحانیان انقلابی خیلی عقب‌تر بود
|website=بی‌بی‌سی فارسی
|url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|publisher=بی‌بی‌سی
|language=فارسی
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901140325/http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/09/110916_l13_banisadr_interview_on_khamenei.shtml
|archive-date=1 September 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ٻي طرف، مشرق نيوز ويب سائيٽ اميرحسين ثابتِي جي حوالي سان دعويٰ ڪري ٿي ته جنگ دوران اهڙو ڪو واقعو پيش نه آيو هو ۽ ڪنهن به مجاهد جي يادگيرين ۾ اهڙي ڳالهه جو ذڪر موجود نه آهي. اهو پڻ چيو وڃي ٿو ته 1981ع ۾ پارليامينٽ جي ڪجهه ميمبرن خامنائي کان جنگ جي ناڪامي بابت سوال ڪيو هو، نه ته سندس مبينا فرار بابت. ان حوالي سان اسلامي مشاورتي اسيمبلي جي 21 جون 1981ع واري اجلاس ۾ خامنائي چيو: «ان واقعي ۾ ڪو به قصوروار نه هو؛ سڀني پنهنجي پوري ڪوشش ڪئي ۽ مون ڪا به غداري نه ڏٺي.» &lt;ref&gt;{{cite web
|title=دروغ‌های بنی صدر پیرامون امام خامنه ای
|website=مشرق نیوز
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/68892/%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C
|publisher=مشرق نیوز
|language=فارسی
}}&lt;/ref&gt;

1988ع جي اونهاري ۾ [[ايران]] طرفان [[گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل]] جي قرارداد 598 قبول ڪرڻ سان جنگ ختم ٿي وئي. [[سلامتي ڪائونسل جي قرارداد نمبر 598|قرارداد 598]] جي قبوليت 17 جولاءِ 1988ع تي هڪ اجلاس ۾، جنهن جي صدارت خامنائي ڪري رهيو هو ۽ جنهن ۾ اعليٰ حڪومتي عملدار موجود هئا، منظور ڪئي وئي، ۽ خميني به ان کي قبول ڪيو. ان فيصلي کان پوءِ خامنائي، صدر جي حيثيت سان، 18 جولاءِ 1988ع تي گڏيل قومن جي ان وقت جي سيڪريٽري جنرل خاوِير [[پيريز ڊي ڪوئيار]] کي خط لکي ايران طرفان قرارداد 598 جي قبوليت جو اعلان ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[عراق ايران جنگ]] ۾ علي خامنائي جنگ جي ميدان ۾ هڪ بم ڦاٽڻ تي شديد زخمي ٿي پيو. هن کي ”زندھ شھيد“ جي لقب سان سڏيو ويندو ھيو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

==جمھوري رياست دوران==

[[File:Ali Khamenei first presidency decree by Rohullah Khomeini (8).jpg|thumb|1981ع ۾ خامنائي جي صدارتي حڪم جي نفاذ جي تقريب]]

[[محمد علي رجائي]]، ايران جي ٻئي صدر، جي قتل کان پوءِ [[اسلامي جمهوريه پارٽي]] جي مرڪزي ڪائونسل ۽ [[قم]] جي ديني علميه جي عالمن جي جماعت گڏيل طور خامنائي کي صدارتي اميدوار طور چونڊيو. [[روح‌ الله خميني]]، جيڪو عالمن جي صدر ٿيڻ جي حق ۾ نه هو، تنهن هوندي به سندس اميدواري جي منظوري ڏني. چونڊن ۾ سندس اهم حامين مان هڪ امام خط جي قوتن جو وڏو اتحاد هو. چونڊون 2 آڪٽوبر 1981ع تي ٿيون ۽ خامنائي اڪثريت ووٽ (95.11٪) حاصل ڪري صدر چونڊيو ويو. 9 آڪٽوبر 1981ع تي روح‌ الله خميني سندس صدارتي مقرري جي توثيق ڪئي ۽ 13 آڪٽوبر تي هن اسلامي مشاورتي اسيمبلي ۾ ايران جي اسلامي جمهوريه جي ٽئين صدر طور حلف کنيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;

19 آڪٽوبر 1981ع تي خامنائي [[علي اڪبر ولايتي]] کي وزيراعظم طور اسلامي مشاورتي اسيمبلي آڏو پيش ڪيو، پر هو نمائندن جي اڪثريت حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو. 26 آڪٽوبر 1981ع تي هن ميرحسين موسوي کي وزيراعظم طور پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو ۽ موسوي نمائندن جي اڪثريت ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; 

[[File:Ali Khamenei (Left) - Mir-Hossein Mousavi (Right) (2).jpg|thumb|علي خامنائي (تصوير ۾ کاٻي پاسي) مير حسن موسوي سان گڏ ويٺل ]]
خامنائي پنهنجي صدارت اهڙي وقت شروع ڪئي جڏهن صدارتي اداري وٽ مناسب انتظامي ڍانچو موجود نه هو. صدر جي مدد لاءِ صلاحڪار گروهه ۽ ورڪنگ گروهه اڃا ٺهيل نه هئا، جنهن سبب صدارتي اداري جي ڪارڪردگي ۾ ڪيترائي مسئلا پيدا ٿيا. آهستي آهستي صدارتي دفتر ڪيترن ئي صلاحڪارن ۽ ورڪنگ گروهن سان گڏ ٺهيو. شروعات ۾ خامنائي پنهنجي ڪوششن جو هڪ حصو صدارتي دفتر ۽ صدارتي اداري جي ڍانچي کي ترتيب ڏيڻ لاءِ وقف ڪيو. بعد ۾ صدر جي اختيارن ۽ ذميوارين جي وضاحت ۾ ابهام سبب—جنهن جي کوٽ پهرين دور دوران وزيراعظم سان لاڳاپن ۾ ظاهر ٿي—صدر جي اختيارن بابت قانون تيار ڪيو ويو ۽ 6 مئي 1986ع تي [[اسلامي مشاورتي اسيمبلي]] طرفان منظور ڪيو ويو. خامنائي ۽ موسوي مختلف معاملن ۾ اختلاف راءِ رکندا هئا، جن ۾ معاشي پاليسي ۽ وزيرن جي چونڊ شامل هئي. سيد [[مصطفيٰ مير سليم]] جي مطابق، خامنائي جو خيال هو ته نجي شعبي کي معاشي سرگرمين ۾ وڌيڪ حصو وٺڻ گهرجي، جڏهن ته موسوي ان جي مخالفت ڪندو هو&lt;ref&gt;خبرآنلاین، «روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین خامنه‌ای و موسوی»، خبرگزاری خبرآنلاین.&lt;/ref&gt;.
انهن اختلافن سبب صدارتي دور جي پهرين چئن سالن ۾ خامنائي ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو وٺڻ نه پئي چاهيو، پر جڏهن خميني ان کي سندس شرعي ذميواري قرار ڏنو، تڏهن هن چوٿين صدارتي چونڊن ۾ اميدوار ٿيڻ جو فيصلو ڪيو ۽ خميني کان درخواست ڪئي ته کيس وزيراعظم جي چونڊ ۾ آزاد ڇڏيو وڃي، جنهن کي خميني قبول ڪيو.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; ٻيهر صدر چونڊجڻ کان پوءِ، جڏهن وزيراعظم جي چونڊ جو وقت آيو ۽ اهو واضح ٿيو ته هو ڪنهن ٻئي شخص کي وزيراعظم بڻائڻ چاهي ٿو، ته ڪجهه فوجي اڳواڻن، جن جي اڳواڻي محسن رضائي ڪري رهيو هو، خميني کي ٻڌايو ته جنگي محاذن تي اڳڀرائي ميرحسين موسوي جي ٻيهر وزيراعظم ٿيڻ تي دارومدار رکي ٿي.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt; خميني جنگ جي ضرورتن سبب هن راءِ کي قبول ڪيو ۽ خامنائي کي حڪم ڏنو ته موسوي کي وزيراعظم طور پيش ڪري. پنهنجي مخالفت جي باوجود، خامنه‌اي موسوي کي پارليامينٽ آڏو پيش ڪيو. پارليامينٽ جي 99 ميمبرن موسوي جي وزارت عظميٰ خلاف ووٽ ڏنو، ۽ خامنائي هڪ تقرير ۾ چيو: «اهي 99 ماڻهو نه آهن، مون سان گڏ اسين هڪ سئو آهيون.» &lt;ref&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «بازخوانی یک واقعه تاریخی / رئیس‌جمهوری که مظلوم بود و به مخالفت با ولایت متهم شد»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/80674248&lt;/ref&gt;

صدارت جي ٻئي دور دوران صدر ۽ وزيراعظم جي وچ ۾ اختلاف جاري رهيا ۽ ڪجهه معاملن ۾، جهڙوڪ ڪابينا جي ميمبرن جي چونڊ ۾، وڌيڪ وڌي ويا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
پنهنجي ستن سالن جي صدارتي دور دوران، جيڪو جنگ جي دور سان گڏ هو، هن پنهنجي گهڻين پرڏيهي ڳالهين کي امن وفدن سان ڳالهين لاءِ وقف ڪيو، جيڪي ثالثي لاءِ مقرر ڪيا ويا هئا. پنهنجي صدارت دوران، خميني جي جنگي محاذن تي وڃڻ جي مخالفت سبب، هو رڳو محدود دورا ڪندو هو. هن دور ۾ خامنه‌اي جنگي پٺڀرائي جي اعليٰ ڪائونسل جو سربراهه هو. هي ڪائونسل 1986ع ۾ جنگ جي خاص حالتن سبب قائم ڪئي وئي ته جيئن ملڪ جي وسيلن کي بهتر نموني جنگ جي خدمت ۾ استعمال ڪري سگهجي ۽ جنگي محاذن جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ لاءِ فوجي ۽ وسيلن جي بهتر تنظيم ڪئي وڃي. 8 فيبروري 1988ع تي سندس استفسار جي جواب ۾ خميني اعلان ڪيو ته هن ڪائونسل جا فيصلا جنگ جي پڄاڻي تائين لازمي طور نافذ هوندا.&lt;ref name=&quot; ولايتي &quot;/&gt;
24 اپريل 1989ع تي جاري ڪيل حڪم ۾ خميني آئين جي نظرثاني واري ڪائونسل مقرر ڪئي، جيڪا 20 ميمبرن تي مشتمل هئي، جن ۾ خامنائي به پهريون نائب چيئرمين طور شامل هو، ته جيئن آئين جي نظرثاني ۽ تڪميل ڪئي وڃي.

خامنائي جي اٺن سالن جي صدارتي دور دوران، ايران جي پرڏيهي پاليسي ۽ سفارتي نظام وڌيڪ سرگرم ٿيو. پنهنجي پهرين صدارتي دور ۾، 6 سيپٽمبر کان 11 سيپٽمبر 1984ع تائين هن [[شام]]، [[لبيا]] ۽ [[الجزائر]] جو دورو ڪيو؛ ۽ پنهنجي ٻئي دور ۾، 13 جنوري کان 23 جنوري 1986ع تائين هن [[پاڪستان]]، [[تنزانيا]]، [[زمبابوي]]، [[انگولا]] ۽ [[موزمبيق]] جو دورو ڪيو. هن غير وابسته ملڪن جي اٺين سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ ٻيهر زمبابوي ([[هراري]]) جو سفر ڪيو. هن سفر دوران هن اجلاس ۾ تقرير ڪئي ۽ انهن ملڪن جي ڪجهه اڳواڻن سان ڳالهه ٻولهه ڪئي. 21 فيبروري کان 25 فيبروري 1989ع تائين هن [[يوگوسلاويا]] ۽ [[رومانيا]] جو دورو ڪيو، ۽ 9 مئي کان 16 مئي 1989ع تائين [[چين]] ۽ [[اتر ڪوريا]] جو دورو ڪيو. 22 سيپٽمبر 1987ع تي خامنائي [[گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي]] جي 42هين اجلاس ۾ شرڪت ڪئي ۽ پنهنجي تقرير ۾ [[اسلامي جمهوريه ايران]] جي بنيادي نظرين ۽ موقفن جي وضاحت ڪئي. هن سفر کي نيويارڪ ۾ رهندڙ ايراني ۽ مسلمانن ۽ عالمي صحافت طرفان ڀليڪار مليو. پرڏيهي پاليسي جي ميدان ۾ خامنائي جي ٻين قدمن ۾ [[افغانستان]]، [[عراق]] ۽ [[لبنان]] ۾ شيعه سياسي گروهن سان لاڳاپا قائم ڪرڻ، انهن جي وچ ۾ هم آهنگي پيدا ڪرڻ ۽ عراق جي اعليٰ اسلامي ڪائونسل جي قيام ۾ مدد شامل هئي. هن دور ۾ لبنان، [[فلسطين]]، عراق ۽ افغانستان ۾ اسلامي ويڙهاڪن لاءِ ايران جي حمايت ۾ اضافو ٿيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
[[File:President Ali Khamenei in 42nd United Nations General Assembly (1).jpg|thumb|علي خامنائي گڏيل قومن جي جنرل اسيمبلي جي 42ھي  اجلاس کي خطاب ڪندي]]

مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقاتون، مختلف ادارن ۽ تنظيمن جا دورا، منصوبن جي افتتاحي تقريبن ۾ شرڪت، ڪانفرنسن ۾ شرڪت ۽ صوبائي دورا، خامنه‌اي جي صدارتي دور دوران سندس ٻين سرگرمين ۾ شامل هئا. ولايتي جي چوڻ موجب، ملڪ جي مختلف صوبن ۽ علائقن ڏانهن خامنائي جا دورا مختلف طبقن جي ماڻهن سان ملاقات ڪرڻ، مقامي عملدارن جي وچ ۾ اختلاف حل ڪرڻ، جنگ سان لاڳاپيل معاملن ۽ [[پاسداران انقلاب]] ۽ فوج جي وچ ۾ سهڪار جي پيروي ڪرڻ، شهرن ۽ ڳوٺن جي عالمن ۽ بزرگن سان ملاقات ڪرڻ ۽ معاشي مسئلن ۽ مشڪلاتن جو جائزو وٺڻ جهڙين سرگرمين لاءِ هوندا هئا، جيڪي سندس مسلسل سرگرمين مان هيون.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

===ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جي سربراهي===

30 آگسٽ 1983ع تي، خامنائي ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر ۾ پهرين وڏي تبديلي آندي ۽ روح‌ الله خميني جي حڪم ۽ پنهنجي تجويز جي بنياد تي انتظامي عملدارن کي شامل ڪري ان کي مضبوط ڪيو. ان کان پوءِ ڪجهه انتظامي عملدار، جهڙوڪ وزيراعظم، ثقافت ۽ اعليٰ تعليم جو وزير، ثقافت ۽ اسلامي ارشاد جو وزير، ۽ جهاد دانشگاھي جي چونڊيل ٻه شاگرد هن هيڊڪوارٽر ۾ شامل ڪيا ويا.
يونيورسٽين جي ٻيهر کولڻ، تعليمي ادارن جي واڌ ۽ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جي سرگرمين جي واڌ کان پوءِ، خامنه‌اي روح‌الله خميني جي 10 ڊسمبر 1984ع واري پيغام جي بنياد تي هيڊڪوارٽر ۾ ٻي وڏي تبديلي آندي. هن تبديلي ۾ ثقافتي انقلاب جي هيڊڪوارٽر جو نالو تبديل ڪري ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل رکيو ويو، نئين ميمبرن جي جوڙجڪ سان ڪائونسل ٺاهي وئي ۽ صدر هن ڪائونسل جو سربراهه بڻيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، «دربارهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی»، وبگاه ایرنا، https://www.irna.ir/news/83585931&lt;/ref&gt;
ثقافتي انقلاب جي اعليٰ ڪائونسل جو ٽيون دور 1996ع ۾، سندس اڳواڻي واري دور ۾ قائم ٿيو. هن هڪ حڪم ذريعي ڪائونسل جا نوان ميمبر مقرر ڪيا ۽ ڪائونسل جي حيثيت ۽ ذميوارين جي اهميت تي زور ڏنو&lt;ref name=&quot;ارنا&quot;/&gt;.

===مجمع تشخيص مصلحت نظام جي سربراهي===

اسلامي مشاورتي اسيمبلي (پارليامينٽ) ۽ گارڊين ڪائونسل جي وچ ۾ مختلف بلن جي منظوري بابت اختلافن کان پوءِ، روح‌الله خميني ملڪ جي اڳواڻن جي خط جي جواب ۾ 6 فيبروري 1988ع (17 بهمن 1366) تي مجمع تشخيص مصلحت جي قيام سان اتفاق ڪيو. ان بنياد تي خامنه‌اي مجمع تشخيص مصلحت جو پهريون سربراهه بڻيو. هن پنهنجي صدارتي دور جي پڄاڻي تائين هي عهدو سنڀاليو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;

==سندس رھبري وارو دور==

===بطور رھبر سندس چونڊ===

[[حسين علي منتظري]] کي خميني جي جانشيني لاءِ قائم مقام اڳواڻ طور چونڊيو ويو هو. خميني جي زندگي جي آخري سالن ۾ سندس ۽ منتظري جي وچ ۾ اختلاف پيدا ٿيا ۽ منتظري کي جانشين واري حيثيت مان هٽايو ويو. [38][39][40] خميني جي وفات کان پوءِ هڪ موجوده مرجع تقليد کي چونڊڻ بابت بحث ٿيو، ۽ ان وقت صرف [[سيد محمد رضا گلپايگاني]] جو نالو پيش ٿيو، پر هن معاملي تي ڪو اتفاق نه ٿي سگهيو. [39] گڏيل قيادت (شورائي رهبري) جو خيال پڻ پيش ڪيو ويو، پر اهو ڪافي ووٽ حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو.
جڏهن فردي رهبري لاءِ خامنائي جو نالو پيش ڪيو ويو، تڏهن [[هاشمي رفسنجاني]] موجود ماڻهن جي درخواست تي خميني جا اهي بيان بيان ڪيا جيڪي نظام جي مستقبل جي رهبري لاءِ خامنائي جي صلاحيت بابت هئا. آخرڪار موجود 74 ميمبرن مان 60 ميمبرن خامنائي جي عارضي رهبري جي حق ۾ ووٽ ڏنو، جيتوڻيڪ هن پاڻ واضح طور مخالفت ڪئي ۽ پاڻ کي هن عهدي لاءِ لائق نه سمجهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;[41][42] 4 جون 1989ع (14 خرداد 1368) تي [[مجلس خبرگان رهبري]] خامنائي کي، جيڪو ان وقت صدر هو، ايران جي اسلامي جمهوريه جو عارضي اڳواڻ چونڊيو. [43]

ولايتـي جي چوڻ موجب، خميني جي وفات کان پوءِ خامنائي جو رهبري جي عهدي تي چونڊجڻ اسلامي جمهوريه جي تاريخ جي اهم موڙن مان هڪ هو. هڪ طرف خميني لاءِ ڪنهن واضح جانشين جي چونڊ نه ٿيڻ، ۽ ٻي طرف ايران ۽ عراق جي وچ ۾ «نه جنگ ۽ نه امن» واري صورتحال ۽ عالمي طاقتن ۽ اسلامي جمهوريه جي وچ ۾ جاري دشمنين، ايران جي تاريخ جي هن دور کي خاص حساسيت ۽ اهميت ڏني.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
آئين ۾ نظرثاني ۽ عوامي ريفرنڊم ٿيڻ کان پوءِ، مجلس خبرگان نئين آئين جي بنياد تي ٻيهر خامنه‌اي جي رهبري بابت ووٽنگ ڪئي ۽ اڪثريت کيس اڳواڻ چونڊيو. &lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;


===رهبري جي دور جا واقعا===


خامنائي جي رهبري وارو دور وسيع احتجاجن سان گڏ رهيو آهي، پر هو انهن واقعن کي تسليم نٿو ڪري ۽ انهن کي دٻائڻ جو حڪم ڏئي ٿو&lt;ref name=&quot;BBC-Protests&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «واکنش خامنه‌ای در سه دهه حکمرانی به اعتراضات چه بوده؟»، ۱۱ مهر ۱۴۰۱، https://www.bbc.com/persian/iran-features-63100098&lt;/ref&gt;.
1990ع واري ڏهاڪي ۾ ايران ۾ ٿيندڙ لاڳاتار قتلن دوران، ڪجهه منحرف ۽ اسلامي جمهوريه جا مخالف وزارت انٽيليجنس جي اهلڪارن جي هٿان قتل ڪيا ويا&lt;ref name=&quot;BBC-ChainMurders&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «قتل‌های زنجیره‌ای ایران، بیست سال بعد»، ۳۰ آبان ۱۳۹۷، https://www.bbc.com/persian/iran-46297953&lt;/ref&gt;. خامنائي انهن قتلن کي تمام خراب ۽ نفرت جوڳا واقعا قرار ڏنو ۽ انهن کي غيرقانوني سڏيو&lt;ref name=&quot;IranIntl-ChainMurders&quot;&gt;ایران اینترنشنال، «آیت‌الله خامنه‌ای و «قتل‌های زنجیره‌ای»»، ۲۹ نوامبر ۲۰۱۸، https://old.iranintl.com/ايران/آیت‌الله-خامنه‌ای-و-قتل‌های-زنجیره‌ای&lt;/ref&gt;. جولاءِ 1999ع ۾، اخبار سلام جي بندش خلاف احتجاجن کان پوءِ، سادن ڪپڙن ۾ ماڻهو ۽ سيڪيورٽي اهلڪار [[تھران يونيورسٽي]] جي هاسٽلن تي حملو ڪيو ۽ ڪيترن ئي شاگردن کي مارڪٽ ۽ گرفتار ڪيو. احتجاج ملڪ جي ڪيترن ئي شهرن ۾ 14 جولاءِ تائين جاري رهيا&lt;ref name=&quot;VOA-ProtestsHistory&quot;&gt;صدای آمریکا، «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی»، بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی، https://ir.voanews.com/a/major-protests-in-iran-post-revolution/6316847.html&lt;/ref&gt;.  خامنائي جي هڪ تقرير موجب، ڪيترين اخبارن کي وڏي پيماني تي بند ڪيو ويو ۽ لڳ ڀڳ هڪ هزار صحافي بيروزگار ٿي ويا&lt;ref name=&quot;BBC-PressClosure1999&quot;&gt;بی‌بی‌سی فارسی. «۲۰ سالگی توقیف مطبوعات؛ &quot;غمی که دائمی‌شد&quot;». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. https://www.bbc.com/persian/iran-features-52388017&lt;/ref&gt;.
31 جولاءِ 2018ع تي سون جي قيمتن ۾ واڌ ۽ ڊالر جي مقابلي ۾ ريال جي قدر ۾ سخت گهٽتائي سبب 2018ع جا احتجاج ٿيا&lt;ref name=&quot;VOA-2018Protests&quot;&gt;Voice of America, “Iran Protests Spread to 10 Cities in Widest Unrest Since January,” VOA News, 2018, https://web.archive.org/web/20190327145956/https://www.voanews.com/a/iran-protests-spread-to-10-cities-in-widest-unrest-since-january/4511936.html&lt;/ref&gt;. 
نومبر 2019ع ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ کان پوءِ ڪيترن ئي شهرن ۾ وسيع مظاهرا شروع ٿيا، جن کي ايران جي ماڻهن جو پهريون وڏي پيماني وارو قتل عام قرار ڏنو ويو آهي. احتجاج جي ٻئي ڏينهن (16 نومبر) پارليامينٽ جي «اميد» نالي ڌڙي هڪ هنگامي بل تيار ڪيو ته پيٽرول جي قيمت ٻيهر اڳئين سطح تي آندي وڃي ۽ اهو بل ايندڙ ڏينهن پارليامينٽ جي صدارتي بورڊ کي پيش ڪرڻو هو&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;&gt;دویچه‌وله فارسی. «خیز نمایندگان برای تک نرخی کردن بنزین؛ حرکتی سیاسی یا مردمی؟». وبگاه دویچه‌وله فارسی. https://www.dw.com/fa-ir/خیز-نمایندگان-برای-تک-نرخی-کردن-بنزین-حرکتی-سیاسی-یا-مردمی/a-51455251&lt;/ref&gt;. پر 17 نومبر تي خامنائي جي تقرير ۽ ٽنهي رياستي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪرڻ جي زور ڏيڻ کان پوءِ، ان ڌڙي جي ترجمان اعلان ڪيو ته اسلامي جمهوريه جي اڳواڻ جي زور ڀرڻ سبب اهو بل ايجنڊا مان ڪڍي ڇڏيو ويو آهي&lt;ref name=&quot;DW-Gasoline2019&quot;/&gt;.  علي خامنائي پنهنجي تقرير ۾ پيٽرول جي قيمت وڌائڻ بابت ٽنهي ادارن جي سربراهن جي فيصلي جي حمايت ڪئي&lt;ref name=&quot;IRNA-GasolineSupport&quot;&gt;خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). «حمایت مقام معظم رهبری از تصمیم سران سه قوه». وبگاه ایرنا. https://www.irna.ir/news/83559704&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews-Gasoline2019&quot;&gt;یورونیوز فارسی، «رهبر ایران با حمایت از افزایش بهای بنزین: تخریب و آتش زدن کار اشرار است»، ۱۷ نوامبر ۲۰۱۹، https://farsi.euronews.com/2019/11/17/iran-s-khamenei-backed-gasoline-price-rising-and-blames-enemies-for-sabotage-in-protests&lt;/ref&gt;.  ساڳئي وقت، پارليامينٽ جي ميمبر محمود صادقي چيو ته اڳواڻ نمائندن ڏانهن هڪ نوٽ موڪليو جنهن ۾ کين ٽنهي ادارن جي فيصلي جي مخالفت نه ڪرڻ جي هدايت ڪئي وئي&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «حکم حکومتی خامنه‌ای؛ نمایندگان مجلس حتی اختیار مخالفت با افزایش سه‌برابری قیمت بنزین را هم ندارند»، ۳ آذر ۱۳۹۸، https://ir.voanews.com/a/iran-protest-parlemanto/5178897.html&lt;/ref&gt;. رائٽرز جي 23 ڊسمبر 2019ع واري رپورٽ موجب، نومبر 2019ع جي احتجاجن شروع ٿيڻ کان ڪجهه ڏينهن پوءِ خامنائي اهلڪارن جي احتجاجن سان نمٽڻ جي طريقي تي تنقيد ڪئي ۽ اعليٰ سيڪيورٽي عملدارن ۽ ٻين حڪومتي اهلڪارن کي چيو: «اسلامي جمهوريه خطري ۾ آهي. ڪنهن به طريقي سان احتجاج ختم ڪريو. اهو منهنجو حڪم آهي.»&lt;ref name=&quot;RadioFarda-Reuters1500&quot;&gt;رادیو فردا. «رویترز: خامنه‌ای دستور داد «هر کار لازم است بکنید»، «۱۵۰۰» نفر کشته شدند». وبگاه رادیو فردا. https://www.radiofarda.com/a/reuters-on-khamenei-1500-protesters-killed/30339975.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VOA-Reuters1500&quot;&gt;صدای آمریکا. «رویترز: با دستور خامنه‌ای حدود ۱۵۰۰ نفر از معترضان کشته شدند». وبگاه صدای آمریکا. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5216587.html&lt;/ref&gt; [[علي شمخاني]] جي چوڻ موجب، خامنائي چيو ته اهي عام شهري جيڪي ڪنهن به ڪردار کان سواءِ ۽ جهيڙن جي وچ ۾ مارجي ويا، انهن کي شهيد سمجهيو وڃي&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «موافقت رهبر ایران با 'شهید' خواندن بعضی کشته‌شدگان اعتراض‌های آبان»، ۱۳ آذر ۱۳۹۸، https://www.bbc.com/persian/iran-50659530&lt;/ref&gt;.

جنوري 2020ع ۾، [[سپاھ پاسداران انقلاب اسلامي]] جي قدس فورس جو ڪمانڊر [[قاسم سليماني]] [[بغداد]] جي بين الاقوامي هوائي اڏي تي آمريڪا جي هوائي حملي ۾ مارجي ويو&lt;ref&gt;United States Department of State. «U.S. Department of State». Archived from the original on 30 December 1996. Retrieved 3 January 2020. https://www.state.gov/&lt;/ref&gt;، ۽ ان کان پوءِ ايران آمريڪا جي [[عين الاسد بيس]] تي بيلسٽڪ ميزائلن سان حملو ڪيو.&lt;ref name=&quot;Independent-MissileAttack&quot;&gt;ایندیپندنت فارسی. «سپاه از حمله سنگین موشکی به پایگاه هوایی آمریکا در عراق خبر داد». ۸ ژانویه ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.independentpersian.com/node/36141&lt;/ref&gt;

سپاھ طرفان [[يوڪرين]] جي مسافر جهاز تي ميزائل حملي کي لڪائڻ کان پوءِ جنوري 2020ع جا احتجاج ٿيا، جن دوران خامنائي خلاف وڌيڪ نعرا لڳايا ويا.&lt;ref name=&quot;RadioZamaneh-Polytechnic&quot;&gt;رادیو زمانه. «شعار در برابر پلی‌تکنیک: مرگ بر این ولایت، این همه سال جنایت». Radio Zamaneh. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعتراض‌ها به سرنگونی هواپیمای مسافربری توسط سپاه، به شهرهای مختلف کشیده شد». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/30372730.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;رادیو فردا. «از «این ماه ماه آخره» تا «فرمانده کل قوا، استعفا، استعفا»». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۹ ژانویه ۲۰۲۳. https://web.archive.org/web/20200116203424/https://www.radiofarda.com/a/slogans_iran_protests_leader_revolutionary_guards/30373178.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «ادامه اعتراضات دانشجویان به شلیک موشک به هواپیمای اوکراینی؛ دست‌کم ۴ دانشجو در اعتراضات بازداشت شدند». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://ir.voanews.com/a/iran-protests/5243237.html&lt;/ref&gt; ان کان پوءِ خامنائي، بطور سپريم ڪمانڊر، معافي نه گهري ۽ رڳو تعزيت ڪئي ۽ سپاھ جي ڪمانڊرن جو «ماڻهن کي وضاحت ڏيڻ» تي شڪريو ادا ڪيو. هن حڪومت ۽ سپاه جي لڪائڻ واري عمل خلاف احتجاج ڪندڙن کي پرڏيهي ميڊيا جي دوکي ۾ آيل قرار ڏنو.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۲۳. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt; هن اهو پڻ چيو ته قاسم سليماني جي جنازي ۾ شرڪت ڪندڙ ايران جا ماڻهو آهن، نه اهي جيڪي جهاز حادثي جي احتجاجن دوران سندس تصويرون ڦاڙيون ۽ هن ۽ سپاه خلاف نعرا هنيا.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «تشکر «او» از مسئولان شلیک به هواپیما». دریافت‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰. https://www.radiofarda.com/a/sixth-hour-khamenei-on-plane-shooting/30383480.html&lt;/ref&gt;

[[مھسا اميني]] جي موت کان پوءِ سيپٽمبر 2022ع کان ملڪ جي اڪثر شهرن ۾ احتجاج شروع ٿيا. گارڊين اخبار جي مطابق، اهي احتجاج انقلاب کان پوءِ حڪومت لاءِ سڀ کان وڏو چئلينج ھئا.&lt;ref name=&quot;RadioFarda-SisterStatement&quot;&gt;Radio Farda. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». Archived from the original on 7 December 2022. Retrieved 24 December 2022. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; ڊسمبر 2022ع ۾، خامنائي جي ڀيڻ 2022ع جي ايران بغاوت دوران خامنائي ۽ سندس «آمرانه خلافت» کان لاتعلقي جو اعلان ڪيو ۽ چيو: «منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جو آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط طور پنهنجي ڪرائي جي ماڻهن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ايران جي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»&lt;ref&gt;رادیو فردا. «اعلام برائت خواهرِ خامنه‌ای از «خلافت مستبدانه» رهبر جمهوری اسلامی». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲. https://www.radiofarda.com/a/ali-khamenei-s-sister-openly-opposes-her-brother-s-authoritarian-policies/32165370.html&lt;/ref&gt; 25 نومبر 2022ع تي خامنائي احتجاجن کي دٻائڻ ۾ شامل بسيج فورسن جي واکاڻ ڪندي چيو: «بسيجي ثقافت گمنام مجاهدن جي ثقافت آهي، جيڪي بغير ڪنهن اميد جي ۽ خطرو کڻي پنهنجي سڄي وجود کي ملڪ جي خدمت لاءِ وقف ڪن ٿا ۽ ٻين کي بچائڻ لاءِ پاڻ مظلوم بڻجن ٿا، جيئن تازين واقعن ۾ بسيجي ميدان ۾ مظلومانه طور موجود هئا ته جيئن قوم فساد ڪندڙن ۽ غافل يا ڪرائي جي عنصرن جي ڪري مظلوم نه ٿئي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «خامنه‌ای از شبه نظامیان بسیجی موظف به سرکوب معترضان تمجید کرد». ۲۶ نوامبر ۲۰۲۲. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://www.darivoa.com/a/6851114.html&lt;/ref&gt; 2022ع جي ايران بغاوت جي ڏهين هفتي ۾ خامنائي احتجاجن کي فساد قرار ڏنو ۽ ڌمڪي ڏني ته «شرارت جو ڄار» ختم ڪيو ويندو ۽ احتجاج ڪندڙن کي سندن ڏوهن مطابق سزا ڏيڻ جو مطالبو ڪيو.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «دهمین هفته اعتراض‌های سراسری؛ خامنه‌ای: «بساط شرارت» جمع خواهد شد». ۱۹ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-khamenei-threatens-protesters/6841481.html&lt;/ref&gt; خامنائي جي «شرارت جو ڄار ختم ڪرڻ» واري حڪم کان پوءِ، ايران جي اولهه وارن علائقن، خاص طور تي [[ڪردستان صوبو، ايران|ڪردستان]]، [[ڪرمان شاه صوبو، ايران|ڪرمان شاہ]] ۽ [[اولھ آذربائيجان صوبو، ايران|اولھ آذربائيجان]] صوبن ۾ سرڪاري فورسن جي ڪارروائين ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن ۾ لڳ ڀڳ 400 احتجاج ڪندڙ شهري سيڪيورٽي فورسن جي هٿان مارجي ويا.&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «سازمان‌های حقوق‌بشری: حدود ۵۰ معترض طی یک هفته در کردستان، کرمانشاه و آذربایجان‌غربی کشته شدند». ۲۱ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ مارس ۲۰۲۵. https://ir.voanews.com/a/iran-kurdistan-protests/6843762.html&lt;/ref&gt;

اسرائيل ۽ حماس جي جنگ کان پوءِ، خامنائي 10 آڪٽوبر 2023ع تي [[امام علي آفيسر يونيورسٽي]] ۾ چيو: «اسان هوشيار منصوبه سازن ۽ فلسطيني نوجوانن جي پيشاني ۽ بازو کي چميون ٿا، پر جيڪي چون ٿا ته تازو واقعو غير فلسطيني ماڻهن جو ڪم آهي، اهي غلط حساب لڳائي رهيا آهن.» ساڳئي ڏينهن پنهنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هن حملي جي پهرين ڏينهن لکيو: «اسان چيو هو ته اسان اوهان وٽ اينداسين.» ۽ [[ايڪس، سوشل ميڊيا|ايڪس]] (Twitter) تي هڪ پوسٽ ۾ لکيو: «صهيوني حڪومت فلسطين جي ماڻهن ۽ علائقي ۾ مزاحمتي قوتن جي هٿان ختم ٿي ويندي.»&lt;ref&gt;صدای آمریکا. «علی خامنه‌ای حملات حماس را «حماسه» نامید و از طراحان آن تقدیر کرد». ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳. https://ir.voanews.com/a/ali-khamenei-called-the-attacks-of-hamas-epic-and-praised-its-designers/7304168.html&lt;/ref&gt; سيد 
[[حسن نصرالله]] جي قتل جي خبر اچڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ، [[رائيٽرز ايجنسي|رائٽرز]] ڄاڻايل ذريعن جي حوالي سان رپورٽ ڏني ته ايران جو اڳواڻ علي خامنائي «سخت سيڪيورٽي انتظامن» هيٺ «هڪ محفوظ هنڌ» تي منتقل ڪيو ويو آهي. اهو پهريون ڀيرو هو جو چيو ويو ته [[بنيامين نتنياهو]] جي ڌمڪين کان پوءِ کيس محفوظ هنڌ تي منتقل ڪيو ويو. ڪجهه ڏينهن بعد خامنائي [[امام خميني حسينيه]] ۾، جيڪو سندس عوامي ملاقاتن جو معمولي هنڌ آهي، تقرير ڪئي ۽ «آمريڪا ۽ اولهه وارن ملڪن» کي «امن جا ڪوڙا دعويدار» قرار ڏنو، جن جو «علائقي [وچ اوڀر] مان شر گهٽجڻ گهرجي».&lt;ref&gt;Wintour, Patrick. «Iran braces for Israeli strikes as supreme leader calls for west to leave Middle East». The Guardian. ۲ اکتبر ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲ اکتبر ۲۰۲۴. https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/iran-braces-israeli-strikes-supreme-leader-west-leave-middle-east&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای. «دیدار نخبگان و استعدادهای برتر علمی با رهبر انقلاب». ۱۱ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۱ مهر ۱۴۰۳. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=57741&lt;/ref&gt;.

===ايران–اسرائيل جنگ===
13 جون 2025 (۲۳ خرداد ۱۴۰۴) تي [[اسرائيل]]، [[اسرائيلي دفاعي فوج]] ۽ [[موساد]] جي ذريعي ايران اندر فوجي هدفن ۽ ايٽمي تنصيبات خلاف وسيع فوجي حملا شروع ڪيا. انهن حملن دوران ايران جي اعليٰ فوجي آفيسرن ۽ ايٽمي سائنسدانن کي به نشانو بڻايو ويو. انهن حملن کان پوءِ، رپورٽن موجب، [[علي خامنائي]] هڪ زيرزميني محفوظ هنڌ تي منتقل ٿي ويو ۽ حفاظتي سببن ڪري اليڪٽرانڪ رابطي جا وسيلا استعمال ڪرڻ کان پاسو ڪيو. 26 جون 2025 تي خامنائي هڪ رڪارڊ ڪيل بيان جاري ڪيو جنهن ۾ هن اعلان ڪيو ته ايران اسرائيل ۽ آمريڪا خلاف جنگ ۾ ڪامياب ٿيو آهي. ان بيان جي جواب ۾ آمريڪا جي صدر [[ڊونلڊ ٽرمپ]] سماجي نيٽ ورڪ «[[ٽروٿ سوشل]]» تي بيان جاري ڪيو ۽ خامنائي جي دعويٰ کي رد ڪندي چيو ته ايران جي فتح بابت بيان حقيقتن جي ابتڙ آهي ۽ هن ايران تي پابندين ۾ نرمي بابت ڪوششن کي روڪي ڇڏيو آهي.
ڪجهه هفتن تائين عوامي منظرنامي کان غائب رهڻ کان پوءِ، خامنائي 5 جولاءِ 2025 (۱۴ تير ۱۴۰۴) تي [[محرم]] جي موقعي تي [[حسينيه امام خميني]] ۾ هڪ مذهبي تقريب ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو جنگ کان پوء سندس پهريون عوامي ظهور قرار ڏنو ويو.

===ايران جا 2025ع وارا فساد===
2025 جي ايراني فسادن جي ردعمل ۾، خامنائي پنهنجي عوامي بيانن ۾ چيو ته احتجاج ڪندڙن جا ڪيترائي معاشي مسئلا ـ جهڙوڪ مهانگائي، ريال جي قيمت ۾ گهٽتائي ۽ واپارين کي پيش ايندڙ مشڪلاتون ـجائز آهن، پر هن «احتجاج ڪندڙن» ۽ «فساد ڪندڙن» ۾ فرق ڪيو ۽ چيو:
«فساد ڪندڙ کي پنهنجي جاءِ تي ويهارڻ گهرجي.»

نيو يارڪ ٽائيمز جي صحافي فرناز فصيحي موجب، وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي موجودگي وڌڻ کان پوءِ فيبروري 2024ع (بهمن ۱۴۰۴) ۾ خامنائي [[علي لاريجاني]] کي وسيع اختيار ڏنا. خامنائي لاريجاني ۽ ڪجهه سياسي ۽ فوجي ويجهن ماڻهن کي هدايت ڪئي ته جيڪڏهن آمريڪا سان ممڪن جنگ يا سندس موت ٿئي ته اسلامي جمهوريه قائم رهي. ڇهن اعليٰ آفيسرن ۽ پاسداران انقلاب جي ميمبرن موجب، خامنائي هر فوجي ڪمانڊ ۽ سرڪاري عهدن لاءِ، جيڪي هو پاڻ مقرر ڪندو آهي، جانشيني جا چار سطح مقرر ڪيا. هن سڀني قيادتي عهدن تي ويٺلن ماڻهن کي به چيو ته چار متبادل ماڻهو نامزد ڪن ۽ ذميواريون اعتماد وارن محدود ماڻهن جي دائري ۾ ورهائن ته جيئن جيڪڏهن سندس سان رابطو ٽٽي وڃي يا هو مارجي وڃي ته به فيصلا جاري رهن.&lt;ref&gt;Fassihi, Farnaz. &quot;Inside Iran's Preparations for War and Plans for Survival&quot;. The New York Times. 22 February 2026. Retrieved 22 February 2026. https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html&lt;/ref&gt;

=== تعليم جو واڌارو ===

علي خامنائيءَ سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جي شعبي ۾ ايران جي نوجوانن کي گھڻو اڳيان آندو.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; هن جو اهو چوڻ ھيو تہ ”زمين هيٺ دٻيل تيل ۽ گئس جو ذخيرو آخر تہ هڪ ڏينھن ختم ٿي ويندو. ان ڪري هينئر کان ئي اسان کي [[نيوڪليئر ٽيڪنالاجي]] جو علم حاصل ڪرڻ کپي ۽ ان مان فائدا حاصل ڪرڻ کپن.“

==خاندان==
خامنائي جو پيءُ، [[سيد جواد خامنائي]]، ۽ سندس ڏاڏو [[سيد حسين خامنائي]] آذري نسل جا عالم هئا جيڪي [[نجف]] ۾ رهندا هئا، ۽ سندس ابن ڏاڏن مان هڪ [[تفرش]] کان [[آذربائيجان]] ڏانهن لڏي ويو هو. سيد حسين خامنائي نجف جي حوزي علميه جي مشهور فقيهن ۽ استادن مان شمار ٿيندو هو. سيد حسين [[تبريز]] جي طالبیه مدرسه ۾ به درس ڏيندو هو ۽ ان شهر جي جامع مسجد جو امام پڻ رهيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سيد جواد خامنائي نجف ۾ ڄائو ۽ ننڍپڻ ۾ نجف کان تبريز منتقل ٿيو. نجف ۾ حوزي جا ابتدائي درس مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ايران واپس اچي [[مشهد]] ۾ رهيو، جتي تدريس سان گڏ مشهد جي صديقي بازار مسجد ۽ مسجد گوهرشاد ۾ امام جماعت جي حيثيت سان خدمتون سرانجام ڏنيون. سندس چاچو سيد محمد خامنائي ۽ سندس ماسڙ محمد خياباني ايران جي مشروطه تحريڪ جا حامي هئا.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی8
|عنوان=خویشاوندان آیت‌الله خامنه‌ای چه کسانی هستند
|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt; سندس ماءُ خديجه ميردامادي هئي، جيڪا سندس رهبري شروع ٿيڻ کان ٻه مهينا پوءِ وفات ڪري وئي. هوءَ هاشم ميردامادي جي ڌيءَ هئي، جيڪو اصل ۾ [[اصفهان]] جو هو ۽ مشهد ۾ رهندو هو.&lt;ref&gt;{{حوالو:سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا21
|عنوان=زندگی‌نامه آیت الله خامنه ای (بخش نخست)- تولد و والدین
|ناشر=رادیو فردا
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
سيد جواد خامنائي پنهنجي پهرين شادي مان ٽن ڌيئرن علويه، بتول ۽ فاطمه سلطان جو پيءُ هو، جيڪي سڀ فوت ٿي چڪيون آهن. پهرين زال جي وفات کان پوءِ هن خديجه ميردامادي سان شادي ڪئي، جنهن مان کيس چار پٽ سيد محمد، سيد علي، سيد هادي ۽ سيد حسن ۽ هڪ ڌيءَ [[بدري سادات]] پيدا ٿيا. سيد محمد، وڏو ڀاءُ، آئين ساز ماهرن جي اسيمبلي جو ميمبر هو. هو [[اسلامي مجلس شورا]] جي پهرين ۽ ٻي دور ۾ مشهد جو نمائندو رهيو. نمائندگي دوران سندس مٿان قاتلاڻو حملو ٿيو پر هو بچي ويو.  هو [[بنياد حڪمت اسلامي صدرا]] جو سربراهه آهي.&lt;ref&gt;رادیو فردا، «زندگی‌نامه آیت‌الله خامنه‌ای (بخش دوم)- معرفی برادران و خواهران»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFرادیوفردا22، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد هادي، ننڍو ڀاءُ، پڻ روحاني ۽ سياسي ڪارڪن آهي ۽ مجمع روحانيون مبارز جو ميمبر آهي. هن 2000ع ۾ حيات نو نالي اخبار جاري ڪئي، جيڪا بعد ۾ هڪ توهين آميز ڪارٽون سبب عدالت ويژه روحانيت (ديني عالمن) جي حڪم سان بند ڪئي وئي.&lt;ref&gt;صدای آمریکا، «توضیحات هادی خامنه‌ای در مجلس راجع به کاریکاتور اهانت‌آمیز»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFصدای_آمریکا2، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;بی‌بی‌سی فارسی، «کاریکاتور روزولت در ایران بحران آفرید»،
سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFبی‌بی‌سی9، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سندس سڳي ڀيڻ بدري سادات، [[علي تهراني]] جي زال آهي. ڊسمبر 2022 ۾، ايران جي 2022 واري گوڙ دوران، [[بدري سادات]] خامنائي ۽ سندس «[[مستبدانه خلافت]]» کان علحدگي جو اعلان ڪيو ۽ چيو:
«منهنجو ڀاءُ ايران جي ماڻهن جي آواز نٿو ٻڌي ۽ غلط نموني پنهنجن ڪرائيدارن ۽ فائدو وٺندڙن جي آواز کي ماڻهن جو آواز سمجهي ٿو.»[99]
تهراني 1979 واري انقلاب دوران سرگرم روحاني هو، جيڪو بعد ۾ مجاهدين خلق تنظيم سان وابسته ٿيو ۽ عراق هليو ويو. هو 1995 ۾ پنهنجي خاندان سان گڏ ايران واپس آيو.&lt;ref&gt;نیویورک تایمز، «خواهر رئیس‌جمهور ایران برای پیوستن به شوهرش در عراق از کشور گریخت»، سید_علی_خامنه‌ای#CITEREFنیویورک_تایمز1، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
سيد حسن، جيڪو واحد غير روحاني ڀاءُ آهي، وزارت نفت ۾ انتظامي خلاف ورزين جي جاچ بورڊن جو سربراهه، انهن بورڊن ۾ وزير نفت جو نمائندو، ۽ فلم نمائش لائسنس ڪائونسل جو ميمبر رهيو آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب
|url=https://www.mashreghnews.ir/news/253025/اعضای-شورای-نمایش-معرفی-شدند
|عنوان=اعضای شورای نمایش معرفی شدند
|ناشر=مشرق نیوز
|ويب سائيٽ=mashreghnews.ir
|ٻولي=فارسي
|حاصل ڪيل=2026
}}&lt;/ref&gt;
===زال ۽ ٻار===
خامنائي 1964 جي شروعاتي سرءُ ۾ [[منصوره خجسته باقرزاده]] سان شادي ڪئي.&lt;ref&gt;مشرق. «ماجرای ازدواج سیدعلی/ خطبه عقد را چه کسی خواند؟». ۸ آذر ۱۳۹۱.
https://www.mashreghnews.ir/news/172679/ماجرای-ازدواج-سیدعلی-خطبه-عقد-را-چه-کسی-خواند، حاصل ڪيل ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۴.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;اسپوتنیک. «همسران رؤسای جمهور ایران -- منصوره خجسته باقرزاده». bokroom.ir. [مرده ڪڙي]
https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
هوءَ مشهد جي هڪ مذهبي واپاري خاندان ۾ پرورش پاتي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; خامنائي جي چوڻ موجب، هن ڪڏهن به سرڪاري سياسي سرگرمي ۾ حصو نه ورتو آهي. البت هوءَ عام طور ايران–عراق جنگ ۾ مارجي ويل ماڻهن جي خاندانن سان ملاقاتون ڪندي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; سندس ڪا به سرڪاري تصوير ميڊيا ۾ شايع نه ڪئي وئي آهي.&lt;ref&gt;ایسنا (۱۳۹۳). «همه همسران رؤسای جمهور ایران». isna.ir
https://www.isna.ir/fa/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;
خامنائي جا ڇهه ٻار آهن، ٻه ڌيئرون ۽ چار پٽ. ڌيئرن جا نالا بشریٰ ۽ هدیٰ آهن، ۽ پٽن جا نالا مصطفیٰ، مجتبیٰ، مسعود (محسن) ۽ ميثم آهن.
سيد مصطفیٰ، وڏو پٽ، گهڻو ڪري حوزي تعليم ۾ مصروف آهي. [[سيد مجتبیٰ خامنائي]] پنهنجي پيءُ وانگر ايران–عراق جنگ ۾ محاذ تي ويو ۽ ڪيترين ڪارروائين ۾ شرڪت ڪئي. سندس [[بسيج]] ۽ سپاه پاسداران سان ويجها لاڳاپا آهن. مجتبیٰ خامنائي کي مستقبل جي رهبري لاءِ ممڪن اميدوارن مان هڪ سمجهيو ويندو ھو. آگسٽ 2022 جي 
وچ ڌاري مير حسين موسوي به رهبري جي موروثي ٿيڻ بابت خبردار ڪيو. مجلس خبرگان رهبري انهن رپورٽن کي رد ڪيو ۽ انهن کي افواهه قرار ڏنو.
سيد مسعود، جيڪو محسن جي نالي سان به سڃاتو وڃي ٿو، [[جامعه مدرسين قم]] جو ميمبر آهي. هو گهڻو ڪري پنهنجي پيءُ جي يادگيرين کي گڏ ڪرڻ ۽ سندس ويب سائيٽ هلائڻ ۾ مصروف آهي. خامنائي پنهنجي پٽن کي معاشي سرگرمين يا سرڪاري عهدن رکڻ کان منع ڪيو ھو.

==علمي سرگرميون==

===تدريس===
خامنائي مشهد ۾ رهائش جي زماني کان تدريس جي ڪم ۾ مصروف رهيو آهي. شروعات ۾ هن حوزي جي اعليٰ سطحن تي تدريس ڪئي — جنهن ۾ رسائل، مڪاسب ۽ ڪفایه ڪتابن جي تدريس شامل هئي. انقلاب کان پوءِ، پنهنجي صدارت واري دور دوران به هن تفسير قرآن جي تدريس جاري رکي. 1990 کان وٺي هن درس خارج فقه پڙهائڻ شروع ڪيو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; هن هن وقت تائين جهاد ۽ قصاص جهڙا موضوع پڙهايا آهن ۽ هن وقت مڪاسب محرمه (حرام واپار يا ممنوع معاملن) جي تدريس ڪري رهيو آهي. سندس ڪلاسن ۾ لڳ ڀڳ 500 شاگرد شرڪت ڪندا آهن.&lt;ref&gt;رادیو فردا. «درس خارج فقه آیت‌الله خامنه‌ای و تربیت تکنیسین‌های دیوانسالاری مذهبی». radiofarda.com
https://radiofarda.com/a/f35_Khamenei_Seminary_Com/2030152.html، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt;

===مرجعيت (ديني اختيار)===
ڊسمبر 1994 ۾، محمد علي اراڪي — جيڪو ان وقت جي مراجع تقليد مان هڪ هو — جي وفات کان پوءِ ايندڙ مرجع تقليد جو سوال اٿاريو ويو. ان وقت ڪجهه روحاني عالمن جهڙوڪ [[يوسف صانعي]]، [[فاضل لنڪراني]]،&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; [[هاشمي شاهرودي]]، [[تسخيري]]، [[جلال الدين طاهري]]، [[رضا استادي]]، [[محمد باقر حڪيم]]، [[حسين راستي ڪاشاني]]، [[هادي روحاني]] ۽ [[محمد مؤمن]]&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt; سندس مرجعيت جي صلاحيت جي تصديق ڪئي.&lt;ref&gt;صالحات. «اعلمیت یا اصلح بودن تقلید از خامنه‌ای».
https://web.archive.org/web/20190112195249/http://salehat.ir/index.php/component/content/article/96-khamenei/feghahat/144--1373-v15-144، حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; قم جي جامعه مدرسين ۽ تهران جي جامعه روحانيت مبارز پڻ مرجعيت لاءِ اهل ماڻهن جي هڪ فهرست جاري ڪئي، جنهن ۾ خامنائي جو نالو به شامل هو.&lt;ref name=&quot;ولايتي&quot;/&gt;
ٻئي طرف، ڪجهه شيعه عالمن جهڙوڪ [[حسين علي منتظري]]، [[سيد محمد حسين فضل الله]]، [[احمد آذري قمي]]، ۽ [[ابوالقاسم خز علي]] کيس [[مرجعيت]] لاءِ اهل نه سمجهيو. [[محسن ڪديور]] جي چوڻ مطابق، ڊسمبر 1994 ۾ طاهري خرم آبادي ۽ مؤمن قمي خامنائي جي چونڊ جي وقت احتجاج طور جامعه مدرسين جي اجلاس مان نڪري ويا، جيتوڻيڪ مؤمن بعد ۾ هن ڳالهه جي ترديد ڪئي.&lt;ref&gt;سایت شخصی کدیور. «مخالفان مرجعیت رهبری در جامعهٔ مدرسین». حاصل ڪيل 2026.&lt;/ref&gt; مؤمن ٻين اٺ ماڻهن سان گڏ خامنائي جي نون رڪني فتوٰي ڪائونسل جو ميمبر هو، جيڪا سيد محمود شاهرودي سان گڏ فقهي بحثن ذريعي خامنائي کي فقهي مباحث سيکاريندي هئي. خامنائي جي استفتائن جي پهرين ڪتاب جو نالو درر الفوائد فی أجوبة القائد هو، جيڪو 1992 ۾ شايع ٿيو.
آبراهاميَن جي مطابق، جڏهن «حجت الاسلام» خامنائي ايران جو رهبر چونڊيو ويو، تڏهن سرڪاري ميڊيا کيس ۽ اڪبر هاشمي رفسنجاني کي «آيت الله» طور متعارف ڪرايو. حسين باستاني پنهنجي رپورٽ ۾ خامنائي کي نئين رهبر طور مستحڪم ڪرڻ ۽ کيس آيت الله جو لقب ڏيڻ کي سندس قيادت جي شروعاتي دور ۾ هڪ ميڊيا مهم جو نتيجو قرار ڏئي ٿو. خامنائي جي رهبر طور چونڊ تڪراري هئي، ۽ اهو تڪرار ان وقت شروع ٿيو جڏهن خامنائي پاڻ فقهي دليلن جي بنياد تي پنهنجي چونڊ جي سخت مخالفت ڪئي.
آئين جي آرٽيڪل 109 مطابق — 1989 جي آئيني ريفرنڊم کان اڳ — رهبر لاءِ هڪ شرط اهو هو ته وٽس فتويٰ ڏيڻ ۽ مرجعيت لاءِ ضروري علمي ۽ تقوائي صلاحيت هجي، جيڪا ان وقت خامنائي وٽ موجود نه هئي. خميني آئين ۾ ترميم ڪرڻ جي گهر ڪئي، جنهن لاءِ آئين جي نظرثاني لاءِ هڪ ڪائونسل قائم ڪئي وئي. هن 29 اپريل 1989 تي علي مشڪيني — آئين نظرثاني ڪائونسل جي سربراهه — کي لکيل خط ۾ لکيو:
{{quote|... رهبر لاءِ مرجعيت جي شرط ضروري ناهي. هڪ عادل مجتهد، جيڪو سڄي ملڪ جي مجلس خبرگان طرفان منظور ٿيل هجي، ڪافي آهي.»|}}


علي خامنائي جا ڪيترائي ڪتاب ۽ مضمون لکيل آهن جن مان ڪجهہ انگريزي ۾ بہ ترجمو ٿيل آهن.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt; سندس تقريرن ۽ پيغامن جا نو واليوم تعليمي ادارن ۾ پڙهايا بہ وڃن ٿا. عرب ليکڪن سيد قطب، رضي الياسين ۽ عبدالمنيم ناصري جا ڪجهہ ڪتاب علي خامنائي عربي مان فارسي ۾ پڻ ترجمو ڪيا.&lt;ref name=&quot;الطاف&quot;/&gt;

== قتل ==

[[File:Ilham Aliyev visited Iranian Embassy in Azerbaijan to offer condolences 3.jpg|thumb|آذربائيجاني صدر [[الهام عليوف]] باڪو ۾ ايراني سفارتخاني جو دورو ڪري رهيو آهي تہ جيئن خامنئي جي لاڏاڻي تي تعزيت جو اظھار ڪري سگهجي، 4 مارچ 2026ع]]
28 فيبروري 2026ع تي، ايران ۾ ڪيترن ئي نشانن تي وڏي پيماني تي [[2026 ايران جنگ|آمريڪي ۽ اسرائيلي ميزائل حملا]] ڪيا ويا.&lt;ref&gt;{{Cite web |author1=Sanya Burgess |author2=Molly Blackall |date=1 March 2026 |title=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |url=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |access-date=2 March 2026 |website=The i Paper |language=en-US |archive-date=3 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ان ڏينھن کانپوءِ، [[رائٽرز]] هڪ گمنام اسرائيلي اهلڪار جي رپورٽ شايع ڪئي جنھن دعويٰ ڪئي تہ خامنئي جو لاش ملي ويو آهي، ۽ هو فوت ٿي چڪو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Stewart|first=Phil|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Rose|first3=Emily|last4=Mills|first4=Andrew|date=28 February 2026|title=Iranian leader Khamenei killed in strikes, Israel says|url=https://uk.news.yahoo.com/irans-supreme-leader-ali-khamenei-194449508.html |access-date=28 February 2026|work=Reuters: [[Yahoo]]|via=www.reuters.com/business/aerospace-defense/israel-us-launch-strikes-iran-2026-02-28/}}&lt;/ref&gt; ايراني اسٽيٽ ٽي وي 1 مارچ 2026ع تي صبح جو 5:00 وڳي جي لڳ ڀڳ [[ايران معياري وقت]] مطابق خامنئي جي موت جي تصديق ڪئي.{{efn|[[فارس نيوز ايجنسي]] حملن کانپوءِ سندس ڌيءَ، ناٺي، ننھن ۽ پوٽي جي موت جي خبر ڏني وئي &lt;ref name=Gabrelletal02032026&gt;{{Cite web|author1=Jon Gambrell|author2=Melanie Lidman|author3=Josh Boak|author4=Eric Tucker|date=28 February 2026|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|access-date=1 March 2026|website=AP News|language=en|quote=Citing unidentified sources, the semiofficial Fars news agency, believed to be close to the Revolutionary Guard, reported that several relatives of Khamenei were also killed, including a daughter, son-in-law, daughter-in-law and grandchild.|archive-date=28 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228082605/https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |website=[[BBC]] |language=en-GB |archive-date=28 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260228065750/https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabrelletal02032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2026 |title=Ayatollah Khamenei Death: Official Confirmation |url=https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |access-date=1 March 2026 |website=Islamic Info Center |language=en |archive-date=2 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302155943/https://islamicinfocenter.com/ayatollah-khamenei-death/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ٻڌايو ويو تہ خامنئي کي ان وقت قتل ڪيو ويو جڏهن هو پنھنجي آفيس ۾ موجود هو.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=Benedict |title=How the US pulled off the assassination of the century |url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |website=The Telegraph |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026 |archive-date=1 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301125853/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2026/03/01/how-the-us-pulled-off-the-assassination-of-the-century/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Keane |first1=Isabel |title=Months of CIA tracking and a rare window of opportunity: How the assassination of Ayatollah Khamenei unfolded |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iran-ayatollah-khamenei-assassination-airstrikes-b2929787.html |website=The Independent |access-date=4 March 2026 |date=1 March 2026}}&lt;/ref&gt; 2 مارچ 2026ع تي، اها تصديق ڪئي وئي تہ خامنئي جي گهر واري، [[منصوره خجسته باقرزاده]] حملي ۾ لڳل زخمن جي ڪري ٻن ڏينھن کانپوءِ لاڏاڻو ڪري وئي.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ari |first=Lior |date=2 March 2026 |title=Reports in Iran: Khamenei's wife dies from her wounds |url=https://www.ynetnews.com/article/r9qqou6xc |access-date=4 March 2026 |work=Ynetglobal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/policy/defense/5762788-iran-ali-khamenei-wife-death/|title=Khamenei's wife dies from injuries sustained in US, Israeli attack: State media|first=Tara|last=Suter|publisher=The Hill|date=2 March 2026|accessdate=2 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[فارس نيوز ايجنسي]] جي مطابق، کيس [[مشھد]] ۾ دفن ڪيو ويندو، جيڪو خامنئي جي پيدائش جو شھر ۽ سندس پيءُ جي وفات جو هنڌ آهي.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Brian Osgood |author2=Virginia Pietromarchi |author3=Mariamne Everett |title=Fire contained at US consulate in Dubai after Iranian drone incident |date=3 March 2026 |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/3/iran-live-news-israel-bombs-tehran-beirut-trump-says-war-to-last-4-weeks |work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== نوٽ ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

==حوالا==
{{حوالا|2}}

[[زمرو:اسلامي شخصيتون]]
[[زمرو:ايران]]
[[زمرو:ايراني شخصيتون]]
[[زمرو:ايران جا سپريم ليڊر]]
[[زمرو:ايران جي حڪومت]]
[[زمرو:ايران جي سياست]]
[[زمرو:تازيون وفاتون]]
[[زمرو:1939ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>nl7a20682n4pql2z6j0qkamqle9bjgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اين. جي. وي. ھاءِ اسڪول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22716</id>
    <revision>
      <id>369949</id>
      <parentid>342768</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5272" sha1="oe7gzntc5w2455kx3dpcnhspk80ur1s" xml:space="preserve">{{Infobox settlement  
| name = نارائڻ جڳن ناٿ واڊيا گورنمينٽ ھائير سيڪنڊري اسڪول
| image = NJV High School, Karachi 11.jpg
| caption = 
| location = [[ڪراچي]]، سنڌ، پاڪستان
| coordinates = 
| established = آڪٽوبر 1855ع
| type = [[سرڪاري اسڪول]]
| district = 
| grades = 
| principal = 
| enrollment = 1477 (مارچ 1916ع)
| faculty = 
| campus type = 
| campus size = 
| colors = 
| mascot = 
| rival = 
| website = 
}}
'''اين. جي. وي. ھاءِ اسڪول''' 1855ع ۾ قائم ٿيو ۽ [[ڪراچي]]ءَ ۾ قائم ٿيڻ وارو چوٿون اسڪول هو. شروع ۾ هن جو نالو ”ورنيڪيولر ميڊيم انگلش اسڪول&quot; هو، جنهن جو مقصد آباديءَ کي [[سنڌي ٻولي|سنڌي زبان]] جي ذريعي [[انگريزي ٻولي|انگريزي زبان]] سان واقف ڪرڻو هو. هن اسڪول جو نالو بعد ۾ هڪ استاد &quot;نارائڻ جڳن ناٿ&quot; جي نالي پٺيان &quot;نارائڻ جڳن ناٿ هاءِ اسڪول&quot; يعني اين. جي. وي. هاءِ اسڪول رکيو ويو. 1888ع ۾ اين. جي. وي هاءِ اسڪول ۾ 391 شاگرد هئا، جنھن ۾ 276 هندو، 93 پارسي، 17 مسلمان ۽ 3 يھودي هئا. هن اسڪول جي معيار کي آڏو رکي، ان کي ٻن شفٽن ۾ هلايو ويو. هيءُ اسڪول 1947ع ۾ پنھنجي نئين عمارت ۾ منتقل ٿيو. 

[[پاڪستان]] جي قيام کان پوءِ [[سنڌ صوبائي اسيمبلي|سنڌ اسيمبلي]]ءَ جي پراڻي عمارت کي [[پاڪستان جي قومي اسيمبلي]]ءَ جي عمارت ۾ تبديل ڪيو ويو ۽ اين. جي. وي هاءِ اسڪول جي نئين عمارت ۾، هيٺينءَ منزل تي سنڌ اسيمبلي قائم ڪئي وئي. [[سنڌ يونيورسٽي]]ءَ پنھنجي شروعاتي قيام واري عرصي کان وٺي حيدرآباد منتقل ٿيڻ (1951ع) تائين، هن اسڪول جي اولھ واري حصي ۾ ڪم ڪرڻ شروع ڪيو. هن وقت هيءُ اسڪول، ايم اي جناح روڊ (اڳوڻي بندر روڊ) تي سعيد منزل ويجهو، پنھنجي انهيءَ بلڊنگ ۾ هلندڙ آهي ۽ ڪراچيءَ جي مشھور اسڪولن ۾ شمار ٿئي ٿو. هن ۾ هاڻي بہ ٻہ شفٽون آهن جن مان هڪ ڇوڪرن لاءِ ۽ ٻي ڇوڪرين لاءِ آهي، هن وقت هن اسڪول جي اڌ عمارت ڪجهہ سرڪاري دفترن کي ڏنل آهي، باقي اڌ ۾ اسڪول هلندڙ آهي.&lt;ref&gt;[http://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%A7%D9%8A%D9%86%20%D8%AC%D9%8A%20%D9%88%D9%8A%20%D9%87%D8%A7%D8%A1%D9%90%20%D8%A7%D8%B3%DA%AA%D9%88%D9%84 اين جي وي هاءِ اسڪول : (Sindhianaسنڌيانا)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Narayan_Jagannath_High_School Narayan Jagannath High School - Wikipedia&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_schools_in_Karachi List of schools in Karachi - Wikipedia&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

ھي اسڪول سال 1855ع ۾ ورنيڪيولر انگلش ميڊيم اسڪول جي نالي سان کوڙي گارڊن واري علائقي ۾ قائم ڪيو ويو. ھن اسڪول جو پھريون ھيڊ ماستر مھاديو شاستري ھيو. سال 1864ع ۾ ھن اسڪول کي ھاء اسڪول جو درجو مليو. سال 1865ع تائين سنڌ ۾ تعليم کاتو نہ ھيو ۽ سنڌ جي ریونيو کاتي جو ھڪ انگريز آفيسر تعليمي مامرا سنڀاليندو ھيو. سال 1865ع ۾ تعليم کاتو قائم ڪيو ويو. مسٽر گولڊ سمٿ تعليم کاتي جو پھريون انسپيڪٽر ۽ ھن اسڪول جو ھڪ استاد نارائڻ جگن ناٿ واڊيا ڊپٽي انسپيڪٽر مقرر ڪيا ويا. سال 1873ع ۾ نارائڻ جگن ناٿ جي لاڏاڻي کان پوءِ سندس تعليمي خدمتن عيوض اسڪول جو نالو نارائڻ جگن ناٿ اينگلو ورنيڪيولر اسڪول يعني اين. جي. اسڪول رکيو ويو پر 1889ع ۾ سندس پوٽي بيريسٽر سي.ڊي. واڊيا سنڌ حڪومت کي گذارش ڪئي تہ &quot;واڊيا&quot; کان سواءِ منھنجي ڏاڏي جو نالو اڻپورو آهي ان لاءِ اسڪول جو نالو درست ڪيو وڃي. سندس گذارش کي منظور ڪندي سنڌ جي تعليم کاتي اسڪول جو نالو مٽائي &quot;نارائڻ جگن ناٿ واڊيا ھاء اسڪول&quot; رکي ڇڏيو جيڪو اڄ ڏينھن تائين &quot;اين. جي. وي. ھاء اسڪول&quot; سڏجي ٿو.&lt;ref&gt;يادن جي ڳڙکيء مان (يادگيريون) از: عبدالرزاق سومرو؛ ترتيب:خالد چانڊيو؛ پبلشر: رائيٽرس ڪلب لاڙڪاڻو؛ ايڊيشن :2011ع حاشيہ پيج نمبر 491&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪراچي ۾ تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ اسڪول]]
[[زمرو:سنڌ جا اسڪول]]
[[زمرو:ڪراچي جا اسڪول]]
[[زمرو:ڪراچي جا تعليمي ادارا]]</text>
      <sha1>oe7gzntc5w2455kx3dpcnhspk80ur1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڊونلڊ ٽرمپ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31938</id>
    <revision>
      <id>369887</id>
      <parentid>364370</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T03:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>369887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25047" sha1="rx5m65z6yfov8zad3635uxs44teunua" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| image               = Donald Trump official portrait.jpg
| caption             = سرڪاري تصوير، 2017ع
| order               = 45ھون
| office              = آمريڪي صدر
| vicepresident       = [[مائيڪ پينس]]
| term_start          = جنوري 20، 2017ع
| term_end            = جنوري 20، 2021ع
| predecessor         = [[بارڪ اوباما]]
| successor           = [[جو بائيڊن]]
| birth_name          = ڊونلڊ جان ٽرمپ
|birth_date    = {{ڄمڻ جي تاريخ ۽ عمر|1946|6|14}}
|birth_place   = [[نيو يارڪ شهر]]، [[نيويارڪ]]، [[گڏيل آمريڪي رياستون]]
|death_date    = 
|death_place   = 
|party         = [[ريپلڪن پارٽي (آمريڪا)]] {{Small|(1987–1999, 2009–2011, 2012–تاحال)}}
|otherparty    = [[ڊيموڪريٽڪ پارٽي (آمريڪا)]] {{Small|(قبل 1987, 2001–2009)}}&lt;br&gt;[[Reform Party of the United States of America|ريفارم]] {{Small|(1999–2001)}}&lt;br&gt;[[آزاد (سياستدان)]] {{Small|(2011–2012)}}&lt;ref name=&quot;politifact&quot;&gt;{{cite news |last=Gillin |first=Joshua |title=Bush says Trump was a Democrat longer than a Republican `in the last decade’ |work=[[PolitiFact.com|PolitiFact]] |date=August 24, 2015 |url=http://www.politifact.com/florida/statements/2015/aug/24/jeb-bush/bush-says-trump-was-democrat-longer-republican-las/ |access-date=2015-10-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sargent&quot;&gt;{{cite web |url=http://archive.boston.com/news/local/massachusetts/blogs/hilary-sargent/2014/01/22/the-man-responsible-for-donald-trump-never-ending-presidential-campaign/95LunCt63n3xKoq5DyJNFI/blog.html |title=The Man Responsible for Donald Trump’s Never-Ending Presidential Campaign |last=Sargent |first=Hilary |date=January 22, 2014 |website=[[Boston.com]] |quote=A New Hampshire Republican activist named Mike Dunbar dreamed up the idea of a Donald Trump presidency [in] early summer of 1987... Dunbar launched a ‘Draft Trump’ campaign... Stories about a possible Trump presidency ran in newspapers across the country... (Trump was registered as a Democrat at the time...)}}&lt;/ref&gt;
|spouse        = {{Unbulleted list|{{شادي|[[ایوانا ٽرمپ|ایوانا زیلنیچڪوا]]|1977|1991|end=div}}|{{شادي|[[مارلا میپلز]]|1993|1999|end=div}}|{{شادي|[[ميلانيا ٽرمپ|ميلانياڪناوس]]|2005}}}}&lt;!-- Omit married names (the use of married names implies that their surname before the marriage was &quot;Trump&quot;, and overrules WP:COMMONNAME) --&gt;
|children      = {{unbulleted list|[[ڊونلڊ ٽرمپ جونیئر|ڊونلڊ جونیئر]]|[[ايواڪکا ٽرمپ|ايوانڪا]]|[[ايرڪ ٽرمپ|ايرڪ]]|[[ٽفيني ٽرمپ|ٽفيني]]|بيرن}}&lt;!-- Omit mothers' names (as nonessential information customarily found in a Royalty infobox rather than a Person infobox). --&gt;
|alma_mater    = [[فورڌام يونيورسٽي]]&lt;br&gt;[[يونيورسٽي آف پنسلوانيا]] {{Small|([[بيڇلرز آف سائنس|BS]])}}
|signature     = Donald Trump Signature.svg
|signature_alt = Donald J Trump stylized autograph, in ink
}}
'''ڊونلڊ ٽرمپ''' (Donald Trump)، ڊونلڊ جان ٽَرمپ (&lt;small&gt;'''پيدائش: جون'''&lt;/small&gt; &lt;small&gt;'''14، 1946'''&lt;/small&gt;ع) هڪ آمريڪي نيتا، ڪاروباري ۽ ميڊيا جي شخصيت آهي. ٽرمپ 2017ع کان 2021ع تائين آمريڪا جي 45 هين صدر طور ڪم ڪيو ۽ هن وقت چونڊيل صدر آهي، جيڪو 20 جنوري 2025ع تي 47هين صدر طور عُھدو سنڀالڻ وارو آهي. هو ريپبلڪن پارٽي جو ميمبر آهي.   

ٽرمپ 2016ع جي صدارتي اليڪشن ۾ ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جي اميدوار هيلري ڪلنٽن جي مقابلي ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي. ٽرمپ جي ڪيترن ئي تبصرن ۽ عملن کي نسل پرستيءَ يا بدانتظاميءَ سان منسوب ڪيو ويو آهي ۽ سندس چونڊ ۽ پاليسين ڪيترن ئي احتجاجن کي جنم ڏنو. ٽرمپ سازشي نظرين کي فروغ ڏنو ۽ پنهنجي مُھم ۽ صدارت دوران آمريڪي سياست ۾ بي مثال حد تائين ڪيترائي غلط ۽ گمراهه ڪندڙ بيان ڏنا. 

پنھنجي پھرين دور ۾، ٽرمپ ڪيترن ئي مُسلم اڪثريتي ملڪن جي شھرين تي سفري پابنديءَ جو حڪم ڏنو، آمريڪن-ميڪسيڪو حد تي ديوار تعمير ڪرڻ لاء فوجي فنڊ کي ڦيرايو ۽ خاندان جي علحدگيءَ جي پاليسيءَ تي عمل ڪيو. هن 100 کان وڌيڪ ماحولياتي پاليسين ۽ ضابطن کي واپس ورتو ۽ ٽيڪس ڪٽ ۽ جاب ايڪٽ 2017ع تي دستخط ڪيو، جنھن ٽيڪس کي ڪٽيو ۽ سستي ڪيئر ايڪٽ جي انفرادي مينڊيٽ ڏنڊ کي ختم ڪيو. هن نيل گورسچ، بريٽ ڪيوانوف ۽ ايمي ڪني بيريٽ کي آمريڪي سپريم ڪورٽ ۾ مقرر ڪيو. هن COVID-19 جي وبائي مرض تي سست رد عمل ظاهر ڪيو ، صحت جي عملدارن جي سفارشن کي نظرانداز ڪيو يا تضاد ڪيو.  جانچ جي ڪوششن ۾ مداخلت ڪرڻ لاءِ سياسي دٻاءُ استعمال ڪيو ۽ غير ثابت ٿيل علاج بابت غير تصديق ٿيل معلومات پکيڙيائين. ٽَرمپ چِين سان واپاري جنگ شروع ڪئي ۽ آمريڪا کي تجويز ڪيل ٽرانس-پئسفڪ پارٽنرشپ واپاري معاهدي، موسمياتي تبديلي تي پيرس معاهدو، ۽ ايران جوهري معاهدي مان ڪڍي ڇڏيو. هن اتر ڪوريا جي اڳواڻ ڪم جانگ سان ٽي ڀيرا ملاقات ڪئي، پر ائٽمي هٿيارن جي خاتمي تي ڪا به اَڳڀَرائي پڌري نه ڪئي.

”موئيلر انويسٽيگيشن“ موجب رُوسُ 2016ع جي چُونڊُن ۾ ٽرمپ جي حَق ۾ هُيو ۽ هن چونڊن ۾ مداخلت ڪئي هئي. 

ٽرمپ 2020ع جِي صدارتي چُونڊَ جوبائيڊن کان هارائي ويو پر هن مڃڻ کان انڪار ڪيو، وڏي پيماني تي چونڊ فراڊ جي ڪوڙي دعويٰ ڪيائين ۽ نتيجن کي رد ڪرڻ جي ڪوشش ڪيائين.

6 جنوري2021ع تي، ٽَرمپ پنھنجي حمايتين تي زور ڀريو ته هو يو ايس ڪيپيٽول ڏانهن مارچ ڪن، جن مان ڪيترن ئي پوءِ حملو ڪيو. هو واحد آمريڪي صدر آهي جو سواءِ سرڪاري ۽ فوجي تجربي آهي. 2019ع ۾ طاقت جي غلط استعمال ڪرڻ ۽ ڪانگريس جي رڪاوٽ جي ڪري هن يوڪرين تي بائيڊن جي ترديد ڪرڻ لاءِ دٻاءُ وڌو، ۽ 2021ع ۾ بغاوت کي اڀاريو. سينيٽ کيس ٻنھي ڪيسن ۾ بري ڪري ڇڏيو. عالمن ۽ تاريخدانن ٽرمپ کي آمريڪي تاريخ جي بدترين صدرن مان هڪ قرار ڏنو آهي. 2024ع ۾، نيو يارڪ جي جيوريءَ کيس 34ھن ڏوهن جي ڳڻپ تي ڏوهي قرار ڏنو, جنھن سان لاڳاپيل ڪاروباري رڪارڊ کي ڪوڙو ڪيو ويو اسٽرمي ڊينيلز کي هش پيس جي ادائيگي سان، هن کي واحد آمريڪي صدر بنايو جيڪو هڪ جرم جي سزا ڏني وئي. ٽرمپ پڻ 2020ع جي چونڊيل دستاويزن ۽ 2020ع جي چونڊ مداخلت جي مبينا غلط استعمال سان لاڳاپيل فرد جرم حاصل ڪري چڪو آهي،  2023ع ۽ 2024ع ۾ جنسي بدسلوڪي ۽ بدنامي لاءِ، ۽ 2024ع ۾ مالي فراڊ جي لاءِ سول ڪيسن ۾ ذميوار ثابت ٿيو.

آفيس ڇڏڻ کان پوءِ، ٽرمپ ريپبلڪن پارٽي تي غلبو برقرار رکيو ۽ 2024ع جي صدارتي چونڊن ۾ ٻيھر ان جو اميدوار بڻجي ويو، جڏهن هن ڊيموڪريٽڪ اميدوار ڪملا هيرس کي شڪست ڏني. ٽرمپ آمريڪا جي تاريخ ۾ ٻيو صدر بڻجي ويو جيڪو غير لڳاتار چونڊيو ويو آهي.  

== زندگيءَ جون حالتون ==
ٽرمپ '''جمائڪا اسٽيٽس''' جي اميراڻي علائقي ۾ پَليو ۽ وڏيو ٿيو. ريئل اسٽيٽ جي اڏاوتي ڪم سان لاڳاپيل رهيو. سندس والد بروڪلين ۽ ڪوئينز ۾ اڏاوتي منصوبن سان لاڳاپيل هيو. جڏهن ته ڊونلڊ مين هيٽن جي علائقي ۾ گهڻ ماڙ عمارتون اڏايون. جسٽس ڊپارٽمينٽ، ٽرمپ آرگنائيزيشن تي فيئر هائوسنگ ايڪٽ جي خلاف ورزيءَ جو الزام لڳايو هئو. ٽرمپ ان ڪيس جو فيصلو ڪورٽ سڳوري کان ٻاهر طئي ڪيو. پوءِ ٽرمپ گرينڊ سينٽرل اسٽيشن جي ڀر واري هڪ هوٽل ورتي، جيڪا ڏيوالو نڪتل قرار ڏنل هئي. هن ست ڪروڙ ڊالر اُڌار ورتي ۽ نيويارڪ شٽي کان ٽيڪس جي حوالي سان رعايتون به ماڻيون ۽ هوٽل جي نئين سر اڏاوت کان پوءِ ان کي گرينڊ هائيٽ هوٽل جو نالو ڏنو.ٽرمپ جي ڪيترن ئي تبصرن ۽ عملن کي نسل پرستيءَ يا بدانتظاميءَ سان منسوب ڪيو ويو آهي، ۽ سندس چونڊ ۽ پاليسين ڪيترن ئي احتجاجن کي جنم ڏنو. ٽرمپ سازشي نظرين کي فروغ ڏنو ۽ پنهنجي مُھم ۽ صدارت دوران آمريڪي سياست ۾ بي مثال حد تائين ڪيترائي غلط ۽ گمراهه ڪندڙ بيان ڏنا. 

پنھنجي پھرين دور ۾، ٽرمپ ڪيترن ئي مُسلم اڪثريتي ملڪن جي شھرين تي سفري پابنديءَ جو حڪم ڏنو، آمريڪن-ميڪسيڪو سرحد تي ديوار تعمير ڪرڻ لاء فوجي فنڊ کي ڦيرايو، ۽ خاندان جي علحدگيءَ جي پاليسيءَ تي عمل ڪيو. هن 100 کان وڌيڪ ماحولياتي پاليسين ۽ ضابطن کي واپس ورتو ۽ ٽيڪس ڪٽ ۽ جاب ايڪٽ 2017ع تي دستخط ڪيو، جنھن ٽيڪس کي ڪٽيو ۽ سستي ڪيئر ايڪٽ جي انفرادي مينڊيٽ ڏنڊ کي ختم ڪيو. هن نيل گورسچ، بريٽ ڪيوانوف ۽ ايمي ڪني بيريٽ کي آمريڪي سپريم ڪورٽ ۾ مقرر ڪيو. هن COVID-19 جي وبائي مرض تي سست رد عمل ظاهر ڪيو ، صحت جي عملدارن جي سفارشن کي نظرانداز ڪيو يا تضاد ڪيو.  جانچ جي ڪوششن ۾ مداخلت ڪرڻ لاءِ سياسي دٻاءُ استعمال ڪيو ۽ غير ثابت ٿيل علاج بابت غير تصديق ٿيل معلومات پکيڙيائين. ٽَرمپ چِين سان واپاري جنگ شروع ڪئي ۽ آمريڪا کي تجويز ڪيل ٽرانس-پئسفڪ پارٽنرشپ واپاري معاهدي، موسمياتي تبديلي تي پيرس معاهدو، ۽ ايران جوهري معاهدي مان ڪڍي ڇڏيو. هن اتر ڪوريا جي اڳواڻ ڪم جانگ سان ٽي ڀيرا ملاقات ڪئي، پر ائٽمي هٿيارن جي خاتمي تي ڪا به اَڳڀَرائي پڌري نه ڪئي.

”موئيلر انويسٽيگيشن“ موجب رُوسُ 2016ع جي چُونڊُن ۾ ٽرمپ جي حَق ۾ هُيو ۽ هن چونڊن ۾ مداخلت ڪئي هئي. 

ٽرمپ 2020ع جِي صدارتي چُونڊَ جوبائيڊن کان هارائي ويو پر هن مڃڻ کان انڪار ڪيو، وڏي پيماني تي چونڊ فراڊ جي ڪوڙي دعويٰ ڪيائين ۽ نتيجن کي رد ڪرڻ جي ڪوشش ڪيائين.

6 جنوري2021ع تي، ٽَرمپ پنھنجي حمايتين تي زور ڀريو ته هو يو ايس ڪيپيٽول ڏانهن مارچ ڪن، جن مان ڪيترن ئي پوءِ حملو ڪيو. هو واحد آمريڪي صدر آهي جو سواءِ سرڪاري ۽ فوجي تجربي آهي. 2019ع ۾ طاقت جي غلط استعمال ڪرڻ ۽ ڪانگريس جي رڪاوٽ جي ڪري هن يوڪرين تي بائيڊن جي ترديد ڪرڻ لاءِ دٻاءُ وڌو، ۽ 2021ع ۾ بغاوت کي اڀاريو. سينيٽ کيس ٻنھي ڪيسن ۾ بري ڪري ڇڏيو. عالمن ۽ تاريخدانن ٽرمپ کي آمريڪي تاريخ جي بدترين صدرن مان هڪ قرار ڏنو آهي. 2024ع ۾، نيو يارڪ جي جيوريءَ کيس 34ھن ڏوهن جي ڳڻپ تي ڏوهي قرار ڏنو, جنھن سان لاڳاپيل ڪاروباري رڪارڊ کي ڪوڙو ڪيو ويو اسٽرمي ڊينيلز کي هش پيس جي ادائيگي سان، هن کي واحد آمريڪي صدر بنايو جيڪو هڪ جرم جي سزا ڏني وئي. ٽرمپ پڻ 2020ع جي چونڊيل دستاويزن ۽ 2020ع جي چونڊ مداخلت جي مبينا غلط استعمال سان لاڳاپيل فرد جرم حاصل ڪري چڪو آهي،  2023ع ۽ 2024ع ۾ جنسي بدسلوڪي ۽ بدنامي لاءِ، ۽ 2024ع ۾ مالي فراڊ جي لاءِ سول ڪيسن ۾ ذميوار ثابت ٿيو. جي ڪيترن ئي تبصرن ۽ عملن کي نسل پرستيءَ يا بدانتظاميءَ سان منسوب ڪيو ويو آهي، ۽ سندس چونڊ ۽ پاليسين ڪيترن ئي احتجاجن کي جنم ڏنو. ٽرمپ سازشي نظرين کي فروغ ڏنو ۽ پنهنجي مُھم ۽ صدارت دوران آمريڪي سياست ۾ بي مثال حد تائين ڪيترائي غلط ۽ گمراهه ڪندڙ بيان ڏنا. 

پنھنجي پھرين دور ۾، ٽرمپ ڪيترن ئي مُسلم اڪثريتي ملڪن جي شھرين تي سفري پابنديءَ جو حڪم ڏنو، آمريڪن-ميڪسيڪو سرحد تي ديوار تعمير ڪرڻ لاء فوجي فنڊ کي ڦيرايو، ۽ خاندان جي علحدگيءَ جي پاليسيءَ تي عمل ڪيو. هن 100 کان وڌيڪ ماحولياتي پاليسين ۽ ضابطن کي واپس ورتو ۽ ٽيڪس ڪٽ ۽ جاب ايڪٽ 2017ع تي دستخط ڪيو، جنھن ٽيڪس کي ڪٽيو ۽ سستي ڪيئر ايڪٽ جي انفرادي مينڊيٽ ڏنڊ کي ختم ڪيو. هن نيل گورسچ، بريٽ ڪيوانوف ۽ ايمي ڪني بيريٽ کي آمريڪي سپريم ڪورٽ ۾ مقرر ڪيو. هن COVID-19 جي وبائي مرض تي سست رد عمل ظاهر ڪيو ، صحت جي عملدارن جي سفارشن کي نظرانداز ڪيو يا تضاد ڪيو.  جانچ جي ڪوششن ۾ مداخلت ڪرڻ لاءِ سياسي دٻاءُ استعمال ڪيو ۽ غير ثابت ٿيل علاج بابت غير تصديق ٿيل معلومات پکيڙيائين. ٽَرمپ چِين سان واپاري جنگ شروع ڪئي ۽ آمريڪا کي تجويز ڪيل ٽرانس-پئسفڪ پارٽنرشپ واپاري معاهدي، موسمياتي تبديلي تي پيرس معاهدو، ۽ ايران جوهري معاهدي مان ڪڍي ڇڏيو. هن اتر ڪوريا جي اڳواڻ ڪم جانگ سان ٽي ڀيرا ملاقات ڪئي، پر ائٽمي هٿيارن جي خاتمي تي ڪا به اَڳڀَرائي پڌري نه ڪئي.

”موئيلر انويسٽيگيشن“ موجب رُوسُ 2016ع جي چُونڊُن ۾ ٽرمپ جي حَق ۾ هُيو ۽ هن چونڊن ۾ مداخلت ڪئي هئي. 

ٽرمپ 2020ع جِي صدارتي چُونڊَ جوبائيڊن کان هارائي ويو پر هن مڃڻ کان انڪار ڪيو، وڏي پيماني تي چونڊ فراڊ جي ڪوڙي دعويٰ ڪيائين ۽ نتيجن کي رد ڪرڻ جي ڪوشش ڪيائين.

6 جنوري2021ع تي، ٽَرمپ پنھنجي حمايتين تي زور ڀريو ته هو يو ايس ڪيپيٽول ڏانهن مارچ ڪن، جن مان ڪيترن ئي پوءِ حملو ڪيو. هو واحد آمريڪي صدر آهي جو سواءِ سرڪاري ۽ فوجي تجربي آهي. 2019ع ۾ طاقت جي غلط استعمال ڪرڻ ۽ ڪانگريس جي رڪاوٽ جي ڪري هن يوڪرين تي بائيڊن جي ترديد ڪرڻ لاءِ دٻاءُ وڌو، ۽ 2021ع ۾ بغاوت کي اڀاريو. سينيٽ کيس ٻنھي ڪيسن ۾ بري ڪري ڇڏيو. عالمن ۽ تاريخدانن ٽرمپ کي آمريڪي تاريخ جي بدترين صدرن مان هڪ قرار ڏنو آهي. 2024ع ۾، نيو يارڪ جي جيوريءَ کيس 34ھن ڏوهن جي ڳڻپ تي ڏوهي قرار ڏنو, جنھن سان لاڳاپيل ڪاروباري رڪارڊ کي ڪوڙو ڪيو ويو اسٽرمي ڊينيلز کي هش پيس جي ادائيگي سان، هن کي واحد آمريڪي صدر بنايو جيڪو هڪ جرم جي سزا ڏني وئي. ٽرمپ پڻ 2020ع جي چونڊيل دستاويزن ۽ 2020ع جي چونڊ مداخلت جي مبينا غلط استعمال سان لاڳاپيل فرد جرم حاصل ڪري چڪو آهي،  2023ع ۽ 2024ع ۾ جنسي بدسلوڪي ۽ بدنامي لاءِ، ۽ 2024ع ۾ مالي فراڊ جي لاءِ سول ڪيسن ۾ ذميوار ثابت ٿيو.1ع ۾ هن پنهنجي والد فريڊ ٽرمپ جي ريئل اسٽيٽ ۽ ڪنسٽرڪشن ڪمپنيءَ جو انتظام سنڀاليو. ان کان سواءِ  اڏاوتي منصوبن جي اشتهارن ۾ پنهنجو نالو فرينچائز جي طور ڪتب آڻڻ تي ان جو معاوضو به وٺندو هيو.

'''ٽرمپ ٽاور''' به سندس سڃاڻپ بڻيو، جيڪو ويهه ڪروڙ ڊالرن جي اپارٽميٽ بلڊنگ آهي. جنهن جي اڏاوت ۾ گلابي رنگ جي سنگ مرمر ڪَتب آندل آهي. جنهن جون 58 مزلون يا ماڙيون آهن. ان جو آبشار 18 ميٽر مٿائيون آهي. نيو جرسيءَ ۾ '''ايٽلانٽڪ سٽي''' ۾ ڪيسينوز جي اڏاوت جي ڪارڻ به ٽرمپ کي مشهوري ملي. پهرين ٽرمپ پلازا، پوءِ ٽرمپ ڪيسل ۽ پوءِ تاج محل اڏايائين، جنهن تي هڪ ارب ڊالر خرڇ آيو. پوءِ انهن جو ڏيوالو نڪري ويو. ان کان پوءِ نوان سرمايو لڳائيندڙ ڳوليائين. پر گهر جي معامرن ۾ طلاق کان بچي نه سگهيو ۽ ميڊيا ۾ کيس ”دي ڊونالڊ“ سان سڏيو وڃڻ لڳو. هن پنهنجي پهرين زال، اوانا کي طلاق ڏني، جنهن مان کيس ٽي ٻار آهن. ان کان پوءِ هن مالا ميپلز سان وِهانءُ ڪيو ۽ طلاق ڏني. 2005ع ۾ ٽرمپ پنهنجي هاڻوڪي زال میلانیا، جيڪا سلووينا جي ماڊل آهي سان وِهانءُ ڪيو.

ريئلٽي ٽي وي شو ”دي اپرنٽس“ ٽرمپ کي هڪ اداڪار جو درجو ڏنو. هن شو مان ٽرمپ کي 20 ڪروڙ ڊالرن کان وڌيڪ ڪمائي ٿي. هن 1988ع، 2004ع، ۽ پوءِ 2012ع ۾ صدارتي مقابلي ۾ حصو وٺڻ جو اشارو ڏنو هو. 2006 ۽ 2014ع ۾ نيويارڪ اسٽيٽ جي گورنر شپ جي مقابلي ۾ به حصو وٺندي وٺندي رهجي ويو هيو.

ٽرمپ ماڊل مينجمينٽ جي تحت 1995ع کان مس يونيورس ۽ مس يو ايس ايَ جا مقابلا يا چٽاڀيٽون به ڪرائي رهيو آهي. &lt;ref&gt;{{Citation |title=ڈونلڈ ٹرمپ کون ہیں؟ کیا کرتے رہے ہیں؟&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://dailypakistan.com.pk/international/09-Nov-2016/474943 |access-date=2016-11-10 |archive-date=2016-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110121010/http://dailypakistan.com.pk/international/09-Nov-2016/474943 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ٽرمپ جي لکيل ڪتابن جا نالا ==
* دي آرٽ آف ڊِيل (The Art of Deal)
* ڪِرپلڊ آمريڪا (Crippled America)
* ٽائيم ٽو گيٽ ٽَف (Time to get Tough)
* دي آرٽ آف ڪَم بئيڪ (The Art of the Comeback)
* دي آمريڪا وُئي ڊيزرو (The America We Deserve)
* دي ويَ ٽو دي ٽاپ (The Way to the Top)
* ٿنڪ لائيڪ بِلنيئر (Think like Billionaire)
* دي بيسٽ گولف ايڊوائس آءِ ايور ريسيوِڊ (The Best Golf Advice I Ever Received)
* وائيَ وُئِي وانٽ يو ٽو بي رِچ (Why we want you to be rich)&lt;ref&gt;[http://www.trump.com/publications/ Trump Luxury Real Estate | Trump Real Estate Portfolio | The Trump Organization&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== آمريڪي صدر ٽرمپ تي ڪيسَ ==
آمرڪي آخبار يو ايس اي ٽو ڊيَ پٽاندڙ آمريڪا نئين چونڊيل صدر ٽرمپ گذريل 30 سالن دوران لڳ ڀڳ 4000 ڪيسن ۾ پارٽي رهيو آهي, جن مان هن وقت 75 ڪيسَ هلي رهيا آهن.
هاڻي نئون چونڊيل صدر مسٽر ٽرمپ وائيٽ هائوس وڃڻ وارو آهي پر تمام گهڻا نجي ڪيسَ اڃان به ان تي آهن. سوال اهو آهي ته اهي ڪهڙي قسم جا ڪيسَ آهن ۽ اڳتي هلي آمريڪي صدر تي ڪئين اَثرَ وجهندا.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/urdu/world-37962248 مقدمات میں گھرے امریکہ کے نو منتخب صدر - BBC News اردو&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== ڊونلڊ ٽرمپ جي صدارتي قسم کڻڻ کان هڪ ڏينهن پوءِ عورتن جي حقن جو مظاهرو ==
[[آمريڪا]] جو صدر ڊونلڊ ٽرمپ 20 جنوريءَ تي آمريڪا جي 45هين صدر جي حيثيت ۾ پنهنجي عهدي جي سُنهُن يا ساک يا قسم کڻندو. ان کان هڪ ڏينهن پوءِ آمريڪا جي تاريخ ۾ عورتن جي حقن جي لاءِ سڀني کان وڏو مظاهرو ڪيو ويندو. جنهن ۾ ٻن سئو کان وڌيڪ تنظيمون حصو وٺنديون.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/urdu/world-38629940 ٹرمپ کی آمد پر امریکہ میں خواتین کے ملین مارچ کی تیاری - BBC News اردو&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== صدر ڊونلڊ کي پنهنجي زبان ضابطي ۾ رکڻ جي صلاح ==
سي آءِ ايَ جي سرواڻ جان برنن صدر ڊونلڊ ٽرمپ کي صلاح ڏني آهي ته صدر ٿيڻ کانپوءِ کيس ڳالهائڻ وقت ضابطو رکڻو پوندو. &lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/urdu/world-38629943 ٹرمپ کو اپنی زبان کو قابو میں رکھنا ہو گا: سی آئی اے سربراہ - BBC News اردو&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== ڊونلڊ ٽرمپ پننهنجي عهدي جو قسم کڻي ورتو ==
20 جنوري 2017ع تي چونڊيل آمريڪي صدر پنهنجي عهدي جو قسم کڻي آمريڪا جو باقاعدي 45هيون صدر ٿي ويو.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/us-news/2017/jan/20/president-donald-trump-inauguration-sworn-in Donald Trump sworn in as 45th president of the United States | World news | The Guardian&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== قتلاڻو حملو ==
{{اصل مضمون|ڊونلڊ ٽرمپ مٿان ٿيل قاتلاڻو حملو، 2024ع}}
[[آمريڪا جي گڏيل رياستن جون صدارتي چونڊون، 2024ع|2024ع جي صدارتي چونڊن]] جي ريلي دوران 13 جُولاءِ 2024ع تي [[پينسلوانيا]] ۾ ھڪ قاتلاڻي حملي ۾ ٽرمپ کي ھڪ گولي ساڄي ڪن وٽ لڳي، ٽرمپ ان حملي ۾ محفوظ رھيو.

== ٻيو ڀيرو صدارت ==
سومر، 20 جنوري 2025ع تي ڊونلڊ ٽرمپ صدارت جو قسم کڻي، وري ٻيو ڀيرو آمريڪا جو صدر ٿي ويو آھي.

== ٻاهريان ڳنڍڻا ==
{{Sister project links|collapsible=true|ڊونلڊ ٽرمپ|wikt=no|voy=no|species=no|d=Q22686|c=Category:Donald Trump|q=ڊونلڊ ٽرمپ|b=no}}
* [https://www.donaldjtrump.com/ Official presidential campaign website]&amp;nbsp;– Donaldjtrump.com
* [http://www.trump.com/Donald_J_Trump/Biography.asp Trump biography]&amp;nbsp;– The Trump Organization
* {{آءِ ايم ڊي بي نالو|0874339}}
* {{Guardian topic|world/donaldtrump}}
* {{Dmoz|Regional/North_America/United_States/Society_and_Culture/Politics/Candidates_and_Campaigns/President/Candidates/Donald_Trump|Donald Trump}}

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:جيوت ماڻهو]]
[[زمرو:شخصيتون]]
[[زمرو:سياستدان]]
[[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]]
[[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي سياست]]
[[زمرو:آمريڪا جي گڏيل رياستن جو صدر]]
[[زمرو:1946ع جون پيدائشون]]</text>
      <sha1>rx5m65z6yfov8zad3635uxs44teunua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪيرٽي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48819</id>
    <revision>
      <id>369907</id>
      <parentid>217137</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>369907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2102" sha1="0v52fj2gka7yozlhno228styh12528o" xml:space="preserve">
{{Infobox settlement
| official_name                   = ڪيرٽي
| native_name                     = 
| image_skyline                   = Overview of village Kertee.jpg
| caption                         = ڪيرٽي جو منظر
| native_name_lang                = 
| other_name                      = ڪيرٽي ڳڙھ
| settlement_type                 = ٿرپارڪر جو ڳوٺ
| coordinates                     = {{coord|24|36|54.5|N|69|54|59.1|E|display=inline, title}}
| subdivision_name                = {{flag|Pakistan}}
| timezone1                       = [[Pakistani Standard Time|PST]]
| utc_offset1                     = +5.00
}}


'''ڪيرٽي''':{{ٻيا نالا|انگريزي= '''Keriti '''}} پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي مٺي جو ھڪ ڳوٺ آھي. هيءُ مٺي تعلقي ۾، مٺي شهر کان 16 ميل اوڀر طرف اهي. هتي هن وقت ٺڪر ۽ مينگهواڙ رهن ٿا. هيءُ اڳي وڏو شهر هو، جتي مڪواڻن جي گاديءَ جو هنڌ هو. مشهور ڪيهر مڪواڻو هتي رهندو هو. جنهن عمرڪوٽ مان سومريون کنيون هيون، ۽ پوءِ همير سومري سان لڙائيءَ ۾ مارجي ويو. اتي جهونا نشان اڃا موجود آهن&lt;ref name =&quot; رائچند هريجن &quot; &gt;  ڪتاب جو  نالو ؛  تاريخ ريگستان (ڀاڱو ٻيون) -مصنف؛ رائچند هريجن -ايڊيشن؛ ٽيون- سال؛ 2005ع -ڇپائيندڙ؛
سنڌي ادبي بورڊ ڄام شورو  &lt;/ref&gt;. ھن ڳوٺ جي آبادي 2017ع م 9110 ھئي&lt;ref name=
&quot; پوليٽيڪو &quot;&gt;[https://www.politicpk.com/tharparkar-district-population-of-cities-towns-and-villages-2017-2018/#Tharparkar_Districts_Map_UC_List_MNA_MPA_Seats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190223021837/https://www.politicpk.com/tharparkar-district-population-of-cities-towns-and-villages-2017-2018/#Tharparkar_Districts_Map_UC_List_MNA_MPA_Seats |date=2019-02-23 }}  پوليٽيڪو. ڪام&lt;/ref&gt;.

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>0v52fj2gka7yozlhno228styh12528o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>51828</id>
    <revision>
      <id>369859</id>
      <parentid>169889</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T13:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137" sha1="7qcv5xiuckir6tmu5jh3ev12grsgxyv" xml:space="preserve">[[زمرو:ازبڪستان جي انساني جاگرافي]]
[[زمرو:ڳتيل آبادي واريون جايون بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>7qcv5xiuckir6tmu5jh3ev12grsgxyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاشقند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60711</id>
    <revision>
      <id>369861</id>
      <parentid>336427</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T13:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8179" sha1="351989c6517neca3whzu9qmyv9549cj" xml:space="preserve">{{Short description|Capital and largest city of Uzbekistan}}
{{Infobox settlement
| name = تاشقند
| native_name = {{lang|uz|Toshkent}}
| other_name = Ташкент, Tachkent, Tashkand, Toshkent
| settlement_type = گاديءَ جو شهر
| image_skyline = {{multiple image
 |border                 = infobox
 |total_width            = 280
 |image_style            = border:1;
 |perrow                 = 1/2/2/2/2
 |image1 =
 |image2 = Tashkent skyline 2019.jpg
 |image3 = Madrasah Kukaldash (Tashkent) 12-07.JPG
 |image4 = Downtown._Tashkent_2019.jpg
 |image5 = 
 |image6 = Успенский кафедральный собор в Ташкенте.JPG
 |image7 =
 |image8 = Tashkent, Paque Navoi 3.jpg
 |image9 = Milliy_bog.jpg
 }}
| image_caption = مٿان کان، گھڙي وار: تاشقند جی اسکائی لائن، ھرگھڙيءَڪوڪلداش مدرسو، ڪيٿڊرل آف دي ڊورميشن، سپريم اسيمبلي بلڊنگ، امير تيمور ميوزيم، هومو آئس ڊوم، هلٽن تاشقند شهر، تاشقند رات جو.
| image_flag = Flag of Tashkent.svg
| flag_size = 110px
| image_seal = Coat of Arms of Tashkent.svg
| seal_size = 90px
| image_shield = 
| shield_size = 
| motto = {{lang|uz|Kuch Adolatdadir}}&lt;br&gt;(&quot;انصاف ۾ طاقت&quot;)
| nickname = توش (چٽان)
| pushpin_map = 
| pushpin_relief = yes
| pushpin_label_position = bottom
| image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8|frame-lat=41.31|frame-long=69.28}}
| mapsize = 230px
| map_caption = &lt;br&gt;ازبڪستان م تاشقند جو مقام
| image_map1 = Toshkent Shahri in Uzbekistan (special marker).svg
| coordinates = {{Coord|41|18|40|N|69|16|47|E|region:UZ|display=inline,title}}
| subdivision_type = ملڪ
| subdivision_name = {{flag|Uzbekistan}}
| established_title = آباد ٿيل
| established_date = 3ھین صدي قبل مسيح
| established_title2 = 
| established_date2 = 
| established_title3 = 
| established_date3 = 
| parts_type = ڊويزنون
| parts = 12 ضلعا
| government_footnotes = 
| government_type = شهري انتظاميه
| leader_title = حاڪم (ميئر)
| leader_name = شوڪت يو مرزاڪوف
| leader_title1 = 
| leader_name1 = 
| unit_pref = 
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 631.29
| area_total_sq_mi = 243.74
| area_water_km2 = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 455
| elevation_ft = 
| population_total = +3,040,800 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://uzdaily.uz/index.php/ru/post/83111|title=Toshkent shahri (City, Uzbekistan) - Population Statistics, Charts, Map and Location|website=City Population}}&lt;/ref&gt;
| population_rank = [[List of cities in Uzbekistan|1st in Uzbekistan]]
| population_as_of = 1 January 2024
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://uzdaily.uz/index.php/ru/post/83111|website=[[TUzdaily|Web]] |title=Распределение численности постоянного населения в городе Ташкент }}&lt;/ref&gt;
| population_metro = 2,633,661
| population_density_km2 = 4816
| population_note = 
| postal_code_type = 
| postal_code = 100000–100214
| area_code = 71
| registration_plate = 01
| website = {{URL|https://tashkent.uz/}}
| blank1_name = [[International Airport]]s
| blank1_info = [[Islam Karimov Tashkent International Airport]]
| blank2_name = [[Rapid transit system]]
| blank2_info = [[Tashkent Metro]]
| module = {{Infobox UNESCO World Heritage Site
 |child = yes
 |official_name = [[Western Tien-Shan]] Mountain
 |criteria = {{UNESCO WHS type|(x)}}
 |ID = 1490
 |year = 2016
 |area = {{cvt|528,177.6|ha|acre}}
 }}
| timezone = [[Uzbekistan Time]]
| utc_offset = +05:00
| blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2019)
| blank_info_sec1 = 0.820&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{Cite web |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab |website=hdi.globaldatalab.org |language=en |access-date=13 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{color|green|very high}}
| population_density_metro_km2 = auto
| population_density_metro_sq_mi = auto
| area_metro_km2 = 6400
| population_density_sq_mi = auto
| population_urban = 2,575,431
| official_name = Tashkent
| native_name_lang = Presumably means “Stone City” (from Uzbek tosh “stone”).
| length_km = 25
| width_km = 30
}}
'''تاشقند ''' ({{lang-en|Tashkent}}) [[ازبڪستان]] ۽ تاشقند صوبي جي [[راڄڌاني|گادي جو هنڌ]] آهي.&lt;ref&gt;{{حوالو_ويب|url=http://dic.sindhila.edu.pk/index.php?txtsrch=تاشقند|title=تاشقند {{!}} Online Sindhi Dictionaries {{!}} آن لائين سنڌي ڊڪشنريون|website=dic.sindhila.edu.pk|access-date=2020-11-01}}&lt;/ref&gt; 2006 کان سرڪاري انگ اکر مطابق ، شهر جي آبادي 31 لک آهي ۽ غير سرڪاري انگن اکرن موجب 40 لک کان وڌيڪ. وچين دور ۾، شهر کي چيچند اڻيو ويندو هو، جيڪو بعد ۾ چيچند يا چشمند ۽ پوءِ تاشقند بڻيو. [[ترڪي ٻولي]] ۾ تاش جي معنيٰ آھي پٿر جڏھن ته قند کي شھر لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي (جهڙوڪ سمرقند، يارقند، پنجي قند وغيره). اهو نالو بدلڻ 16ھین صدي عيسوي کان پوءِ ٿيو. تاشقند جي موجوده نالي جو املاءِ [[روسي ٻولي|روسي]] اثرن کي ظاهر ڪري ٿو.

تاشقند ازبڪستان جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شهر آهي. اهو وچ ايشيا جو سڀ کان وڌيڪ آبادي وارو شهر آهي، جنهن جي آبادي 1 اپريل 2024 تائين 30 لک کان وڌيڪ آهي.&lt;ref name=&quot;toshstat&quot; /&gt; اهو قزاقستان جي سرحد جي ويجهو، اتر اوڀر ازبڪستان ۾ واقع آهي. 

اٺين صدي عيسوي جي وچ ڌاري اسلام جي اثر کان اڳ، سغدياني ۽ ترڪ ثقافت غالب هئي. 1219ع ۾ چنگيز خان شهر کي تباهه ڪرڻ کان پوءِ، ان کي ٻيهر تعمير ڪيو ويو ۽ ريشم روڊ تي ان جي مقام کان فائدو حاصل ڪيو ويو. 18 هين کان 19 صدي تائين، هي شهر هڪ آزاد شهري رياست بڻجي ويو، ان کان اڳ جو ڪوڪند جي خانات طرفان ٻيهر فتح ڪيو ويو. 1865ع ۾، تاشقند روسي سلطنت جي قبضي ۾ اچي ويو. نتيجي طور، اهو روسي ترڪستان جي راڄڌاني بڻجي ويو. سوويت دور ۾، سڄي سوويت يونين مان جبري جلاوطني جي ڪري هن وڏي ترقي ۽ ڊيموگرافڪ تبديلين کي ڏٺو. تاشقند جو گهڻو حصو 1966 جي زلزلي ۾ تباهه ٿي ويو، پر ان کي جلد ئي هڪ ماڊل سوويت شهر جي طور تي ٻيهر تعمير ڪيو ويو. اهو ان وقت سوويت يونين جو، ماسڪو، لينن گراڊ ۽ ڪيف کان پوءِ، چوٿون وڏو شهر هو.&lt;ref&gt;''Praying Through the 100 Gateway Cities of the 10/40 Window'', {{ISBN|978-0-927-54580-8}}, p. 89.&lt;/ref&gt;     

اڄ، هڪ آزاد ازبڪستان جي راڄڌاني جي حيثيت سان، تاشقند هڪ گهڻ نسلي آبادي کي برقرار رکي ٿو، اڪثريت جي طور تي نسلي ازبڪ سان. 2009 ۾، ان جي لکيل تاريخ جي 2,200 سال ملهائي وئي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fergananews.com/articles/6299|title=Юбилей Ташкента. Такое бывает только раз в 2200 лет|website=Фергана – международное агентство новостей|access-date=10 December 2017}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:راڄڌانيون]]
[[زمرو:ايشيا ۾ راڄڌانيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>351989c6517neca3whzu9qmyv9549cj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اولھندي پھاڙي ٻوليون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62383</id>
    <revision>
      <id>369884</id>
      <parentid>368049</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T02:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>103</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing OpenSpeaks-him-Bangani-Jayprakash_Chauhan-Subhashish_Panigrahi-Access_in_Bangani.webm with [[File:OpenSpeaks-him-Bangani-Jayprakash_Chauhan-SP-Access_in_Bangani.webm]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File ren</comment>
      <origin>369884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="lz5p6wkwf0jd4i8hj2kadqgf0gphosj" xml:space="preserve">[[File:OpenSpeaks-Gbm-Jaunpuri-Sampati-Information Access and Aadhaar.webm|thumb|بھارت جي جاونپوري ٻوليءَ جي هڪ مقامي ڳالهائيندڙ 2019 ۾ سماجي ڀلائي تي بحث ڪري رهيو آهي.]]
[[File:OpenSpeaks-him-Bangani-Jayprakash Chauhan-SP-Access in Bangani.webm|thumb|ڀارت جي بڻياني ٻوليءَ جي هڪ مقامي ڳالهائيندڙ 2019 ۾ عوامي معلومات تائين رسائي تي بحث ڪري رهيو آهي.]]

'''اولھندي پھاڙي ٻوليون''' اتر-آريائي ٻولين جو هڪ گروھ آهي، جيڪي هماليہ رينج جي الھندي حصن ۾ ڳالهائي وڃي ٿي، گهڻو ڪري هندستاني رياست [[هماچل پرديش]] ۾، ڄمون ۽ [[اتراکنڊ]] جي ڪجهہ حصن ۾ پڻ.

== حوالا ==
{{حوالا|2}}</text>
      <sha1>lz5p6wkwf0jd4i8hj2kadqgf0gphosj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جناح سنڌ ميڊيڪل يونيورسٽي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75278</id>
    <revision>
      <id>369957</id>
      <parentid>342787</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2116" sha1="5714tjr6uljo0gfefi1gbiok2353p6h" xml:space="preserve">{{Infobox university|name=Jinnah Sindh Medical University &lt;br /&gt; جناح سنڌ ميڊيڪل يونيورسٽي &lt;br /&gt;|image=JSMU.JPG|motto=''Knowledge, Service, Character''|established=Sindh Medical College established on 7 April 1973. Gained university status in June 2012|type=[[public university]]|chancellor=[[Imran Ismail]] ([[Governor of Sindh]])|vice_chancellor=|city=[[Karachi]]|state=[[Sindh]]|country=[[Pakistan]]|coor={{coord|24|51|03|N|67|02|44|E|type:edu_region:PK-SD|display=inline,title}}|affiliation=*[[Higher Education Commission (Pakistan)]]
*[[University Grants Commission (Pakistan)]]|website=[http://jsmu.edu.pk Jinnah Sindh Medical University's Official Website]|native_name=جناح سنڌ ميڊيڪل يونيورسٽي}}
'''جناح سنڌ ميڊيڪل يونيورسٽي''' ({{Nastaliq|جناح سندھ میڈیکل یونیورسٹی}})، اڳ ۾ ''سنڌ ميڊيڪل ڪاليج'' جي نالي سان مشهور ھو، &lt;ref name=&quot;TheNation&quot;&gt;{{Cite news|url=https://nation.com.pk/20-May-2013/jinnah-sindh-medical-university-affiliation-hailed|title=Jinnah Sindh Medical University affiliation hailed|date=20 May 2013|work=The Nation (newspaper)|access-date=2 April 2021}}&lt;/ref&gt; [[ڪراچي]]، [[سنڌ]]، [[پاڪستان]] ۾ هڪ ميڊيڪل يونيورسٽي آهي. ان کي جون، 2012ع ۾ يونيورسٽي جو درجو مليو. &lt;ref name=&quot;TNI&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-4-111834-SMC-made-university|title=Jinnah Sindh Medical University (SMC) made university|last=Tahir Hasan Khan|date=2 June 2012|work=The News International (newspaper)|access-date=2 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710213802/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-4-111834-SMC-made-university|archive-date=10 July 2012}}&lt;/ref&gt;
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪراچي ۾ تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:ڪراچي ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:ڪراچي جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڪراچي ۾ صحت ادارا]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]</text>
      <sha1>5714tjr6uljo0gfefi1gbiok2353p6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڊائو يونيورسٽي آف هيلٿ سائنسز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76297</id>
    <revision>
      <id>369960</id>
      <parentid>342645</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3305" sha1="c93ss29m6c50j0gvtnqfddztyjmur1v" xml:space="preserve">{{Redirect-distinguish|DUHS|Duke University Health System}}
'''ڊائو يونيورسٽي آف هيلٿ سائنسز''' (DUHS) هڪ عوامي طبي يونيورسٽي آهي جيڪا [[ڪراچي]]، [[سنڌ]]، پاڪستان جي شهري ميٽروپوليٽن علائقي ۾ واقع آهي. ان جو بنياد سال 1945ع ۾ [[سنڌ جو گورنر|سنڌ جي ان وقت جي گورنر]] سر هيگ ڊائو رکيو هو.&lt;ref name=&quot;History of DUHS&quot;&gt;{{حوالو ويب|url=http://www.duhs.edu.pk/inner.php?button=introduction|title=History of DUHS|publisher=History of DUHS|archive-url=https://web.archive.org/web/20140402133158/http://www.duhs.edu.pk/inner.php?button=introduction|archive-date=2 April 2014|access-date=31 March 2014}}&lt;/ref&gt;
[[File:Dow_University_of_Health_Sciences.jpg|thumb|ڊائو يونيورسٽي آف هيلٿ سائنسز]]
يونيورسٽي ۾ ٻه هيلٿ سائنسز انڊر گريجوئيٽ تحقيقي ادارا شامل آهن: ڊائو ميڊيڪل ڪاليج ۽ ڊائو انٽرنيشنل ميڊيڪل ڪاليج. يونيورسٽي وٽ پوسٽ گريجوئيٽ اڀياس جو هڪ تمام مضبوط ڊپارٽمينٽ پڻ آهي جيڪو DUHS ۾ مختلف بنيادي طبي سائنسز ۽ ڪلينڪل سائنسز پروگرامن جي نگراني ڪري ٿو.

1945ع ۾ ڊائو ميڊيڪل ڪاليج جي نالي سان قائم ٿيو، اهو ڪاليج بايوميڊيڪل، صحت ۽ طبي تحقيقي پروگرامن تي مضبوط زور ڏيڻ لاءِ مشهور آهي.&lt;ref name=&quot;Admissions&quot;&gt;{{حوالو ويب|url=http://www.duhs.edu.pk/inner.php?button=academic|title=Programmes at DUHS|last=Programmes at DUHS|website=Admissions|archive-url=https://web.archive.org/web/20140402125141/http://www.duhs.edu.pk/inner.php?button=academic|archive-date=2 April 2014|access-date=31 March 2014}}&lt;/ref&gt; هي 2014ع سان [[هائير ايجوڪيشن ڪميشن (پاڪستان)|ايڇ اي سي]] پاران اعليٰ طبي اسڪولن ۾ شامل آهي.&lt;ref name=&quot;HEC Rankings&quot;&gt;{{حوالو ويب|url=http://www.hec.gov.pk/INSIDEHEC/DIVISIONS/QALI/OTHERS/RANKINGOFUNIVERSITIES/Pages/CategoryWise.aspx|title=HEC Rankings|last=HEC Rankings|publisher=HEC Rankings|archive-url=https://web.archive.org/web/20130525073744/http://www.hec.gov.pk/InsideHEC/Divisions/QALI/Others/RankingofUniversities/Pages/CategoryWise.aspx|archive-date=25 May 2013|access-date=31 March 2014}}&lt;/ref&gt; اهو پڻ QS ورلڊ يونيورسٽي رينڪنگ پاران طب جي ميدان ۾  دنيا جي 600 بهترين يونيورسٽين درجه بندي ڪيو ويو آهي.&lt;ref name=&quot;QS Rankings&quot;&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.topuniversities.com/universities/dow-university-health-sciences|title=QS Rankings|last=QS Rankings|access-date=2024-05-04}}&lt;/ref&gt;
==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:ڪراچي]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ نگھداشت صحت]]
[[زمرو:ڪراچي جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ تعليمي ادارا]]
[[زمرو:ڪراچي ۾ صحت ادارا]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽين ۽ ڪاليجن جون فهرستون]]</text>
      <sha1>c93ss29m6c50j0gvtnqfddztyjmur1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪراچي جي انتظامي تقسيم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77496</id>
    <revision>
      <id>369888</id>
      <parentid>296572</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T05:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>369888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17980" sha1="s9id52h1pj9tmp5dubmk1a3imhgjrx5" xml:space="preserve">{{Short description|Evolution of local politics in Karachi}}
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot; width=&quot;265px&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;border: 1em solid white&quot;) valign=top
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit; background:#4F7942; color:#ffffff; text-align:center; font-size: medium;&quot; |ڪراچي جا ٽائون
|-
| nowrap width=&quot;130px&quot; | '''آبادی'''&lt;br&gt; &lt;small&gt;'''(1998 جي مردم شماري)'''&lt;/small&gt;
&lt;small&gt;'''(2023 جي مردم شماري)'''&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Sindh.pdf&lt;/ref&gt;
| nowrap width=&quot;130px&quot; | 93,39,023  
2,03,82,881
|-
|'''ایراضي'''
| 3,528 &lt;small&gt;چورس ڪلوميٽر&lt;/small&gt;
|-
| '''ميئر'''
| مرتضيٰ وهاب
|-
| '''ڊپٽي ميئر'''
| سلمان مراد
|-
| '''ضلعي ڪوآرڊينيشن آفيسر'''
| فضل الرحمان
|-
| '''ٽائون'''
| 26
|-
| '''يونين ڪائونسلون'''
| 246
|- valign=top
| style=&quot;border-bottom:3px solid green;&quot; | '''ويب سائٽ'''
| style=&quot;border-bottom:3px solid green;&quot; |https://www.kmc.gos.pk/en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240617001111/https://www.kmc.gos.pk/en |date=2024-06-17 }}
|}
ڪراچي، پاڪستان 2001ع کان 2011ع تائين 18 خودمختيار علائقن جو وفاق هو، جنهن کي ”ٽائونز“ چيو ويندو هو، جيڪو 2001ع کان 2011ع تائين ڪراچي جو سٽي ڊسٽرڪٽ هو. هن هاڻوڪي نظام تحت، ڪراچي ۾ مڪاني حڪومتن جو نظام هو، جنهن ۾ ميئر کي فيصلا ڪرڻ جو اختيار حاصل هو. شهر جي منصوبه بندي ۽ مقامي خدمتن جي انتظام جي حوالي سان. اهو نظام سال 2011ع ۾ ختم ڪيو ويو ۽ ڪراچي کي 5 سٽي ڊسٽرڪٽ ميونسپل ڪارپوريشنن ۾ ورهايو ويو، جدھن کان 6ھین 2013ع ۾ ٺهي، هر ميونسپل ڪارپوريشن جو هاڻي پنهنجو چيئرمين ۽ ڊپٽي چيئرمين آهي. ڪراچي ڊولپمينٽ اٿارٽي، جيڪا ڪراچي ۾ سٽي پلاننگ ۽ انتظاميه جي خدمتن کي ڪنٽرول ڪري ٿي، ان کي هاڻي مقامي سطح تي ڪنٽرول نه ڪيو ويو آهي، پر ان جي بدران سڌي طرح صوبي جي انتظام هيٺ آهي.

==تاريخ==
ڪراچي انتظاميه جي تاريخ سال 1846ع کان شروع ٿئي ٿي، جڏهن [[ڪاليرا|ڪوليرا]] جي وبا شهر جي 9,000 شهرين جي زندگيون  وجهي ڇڏيو هو. هن موذي مرض کي منهن ڏيڻ لاءِ ڪوششون هڪ ڪنزروينس بورڊ طرفان هموار ڪيون ويون. 1852ع ۾ ڪنزروينس بورڊ کي ميونسپل ڪميشن بڻايو ويو ۽ 1853ع ۾ ان کي ميونسپل ڪميٽي ۾ تبديل ڪيو ويو. 1878ع ۾ شهر کي مقامي سطح تي ٽيڪس گڏ ڪرڻ جو اختيار ڏنو ويو.

سٽي آف ڪراچي ميونسپل ايڪٽ 1933ع ۾ نافذ ڪيو ويو ۽ ميونسپل ڪميٽي 57 رڪني ميونسپل ڪارپوريشن بڻجي وئي جنهن ۾ اڳوڻي ميئر ۽ ڊپٽي ميئر جي جاءِ تي هڪ صدر ۽ هڪ نائب صدر هوندو. پهريون صدر [[جمشيد نسروانجي مهتا|جمشيد نسروانجي]] هو، جيڪو اڳ ۾ ويهن سالن تائين ميئر رهيو.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot; width=&quot;250px&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;border: 1em solid white&quot; valign=top
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;margin-left: inherit; background:blue; color:#ffffff; text-align:center; font-size: small;&quot; |'''ڪراچي جي آبادي''' 
|-
|  width=&quot;130px&quot; | '''1961 جي آدمشماري''' 
| width=&quot;130px&quot; | 1,912,598
|-
| '''1972 جي آدمشماري''' 
| 3,498,634
|-
| '''1981 جي آدمشماري''' 
| 5,208,132
|-
| '''1998 جي آدمشماري''' 
| 9,339,023
|-
| '''2006 جو اندازو'''
| 13,969,284
|-
| '''2017 جو اندازو''' 
| 17,969,284
|-
| '''2023 جي آدمشماري''' 
| 20,382,881
|-
| style=&quot;border-bottom:3px solid blue;&quot; | '''ذريعو''' 
| style=&quot;border-bottom:3px solid blue;&quot; | [http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x= World Gazetteer]{{dead link|date=July 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}
|}

سال 1947ع ۾ آزاديءَ کان پوءِ، ڪراچي نئين آزاد رياست پاڪستان جو گاديءَ جو هنڌ بڻيو ۽ [[جناح انٽرنيشنل ايئرپورٽ|ڪراچي انٽرنيشنل ايئرپورٽ]] تي ميئر [[حڪيم احسن]] گورنر جنرل [[محمد علي جناح]] جو استقبال ڪيو. 1948 ۾ نئين وفاقي گاديءَ واري علائقي ۾ شهر جون حدون مقرر ڪيون ويون، جيڪي 2,103 چورس ڪلوميٽرن تي پکڙيل هيون پر ان ۾ ڪراچي کان الڳ ڪيترائي ننڍا قصبا ۽ ڳوٺ به شامل هئا. سال 1961ع کان 1970ع جي عرصي دوران اڳوڻي وفاقي گاديءَ واري علائقي کي لسبيلا جي پاڙيسري رياست سان ضم ڪري اولهه پاڪستان جو ڪراچي-بيلا ڊويزن ٺاهيو ويو. 1970ع واري ڏهاڪي ۾ هي ضم ختم ٿي ويو ۽ ڪراچي 3,528 چورس ڪلوميٽر تي پکڙيل هڪ ڊويزن بڻجي ويو.

سال 1976ع ۾ ڪراچي ميونسپل ڪارپوريشن کي اپ گريڊ ڪري ميٽروپوليٽن ڪارپوريشن ۾ تبديل ڪيو ويو، ان کانپوءِ زونل ميونسپل ڪميٽيون 1987ع کان 1994ع تائين ڪم ڪنديون رهيون. 1996ع ۾ حڪومت جو نظام ٻيهر تبديل ٿيو، جڏهن ڪراچي ڊويزن کي پنجن ضلعن ۾ ورهايو ويو، هر هڪ جي پنهنجي ميونسپل ڪارپوريشن هئي.

سال 1999ع ۾ صدر پرويز مشرف ملڪ جي سموري انتظامي ڍانچي جي ترميم جو عزم ڪيو. سال 2000ع ۾ حڪومت جي پوري ٽئين درجي (انتظامي ڊويزنن) کي چوٿين درجي (ضلعن) جي حق ۾ ختم ڪيو ويو. ڪراچي ۾، ڪراچي جي ڊويزن ۽ پنجن ضلعن کي ضم ڪري هڪ نئون سٽي-ضلعو ٺاهيو ويو، جنهن کي آگسٽ 2001ع ۾ 178 مقامي يونين ڪائونسلن تي مشتمل 18 خودمختيار ٽائون ۾ ورهايو ويو. 

سال 2011ع ۾ ٽائون سسٽم کي ختم ڪيو ويو ته ڪراچي ڊولپمينٽ اٿارٽي کي مقامي سطح تي نه پر صوبائي سطح تي هلايو وڃي ٿو.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ڪراچي جا ضلعا==
ڪراچي کي ستن ضلعن ۾ ورهايو ويو آهي:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Karachi Metropolitan Corporation |url=http://kmc.gos.pk/kmchistory|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903171644/http://kmc.gos.pk/kmchistory |archive-date=2023-09-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |عنوان=آرڪائيو ڪاپي |url=https://urckarachi.org/2024/04/17/sindh-govt-to-rename-4-districts-of-karachi/ |access-date=2024-07-25 |archive-date=2024-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711071454/https://urckarachi.org/2024/04/17/sindh-govt-to-rename-4-districts-of-karachi/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 

# [[ڪراچي ضلعو (ڏکڻ)|ڪراچي ضلعو]]
# [[گلشن ضلعو]]
# [[اورنگي ضلعو]]
# [[ناظم آباد ضلعو]]
# [[ڪورنگي ضلعو]]
# [[ملير ضلعو]]
# [[ڪياماڙي ضلعو]]

==ڪراچي جا ٽائون==
25 ٽائون مان هر هڪ چونڊيل ٽائون ڪائونسل ۽ هڪ چونڊيل ٽائون ناظم (ميئر) جي اڳواڻي ۾ ڪيترن ئي آفيسرن جي مدد سان، طرفان سنڀاليو ويو آھي.
 
# [[بلديا ٽائون]]
# [[گڏاپ ٽائون|گڊاپ ٽائون]]
# [[گلبرگ ٽائون]]
# [[گلشن اقبال ٽاؤن، ڪراچي|گلشن ٽائون]]
# [[ڪورنگي ٽائون]]
# [[لانڍي ٽائون]]
# [[لياقت آباد ٽائون]]
# [[لياري ٽائون]]
# [[ملير ٽائون|ملڪ ٽائون]]
# [[نيو ڪراچي ٽائون]]
# [[نارٿ ناظم آباد ٽائون]]
# [[اورنگي ٽائون]]
# [[صدر ٽائون]]
# [[شاھ فيصل ٽائون|شاهه فيصل ٽائون]]
# [[سائيٽ ٽائون|موریرو ميربحر ٽائون]]
# [[ناظم آباد ٽائون]] 
# [[ابراهيم حيدري ٽائون]] 
# [[مومن آباد ٽائون]] 
# [[ماري پور ٽائون]] 
# [[سهراب ڳوٺ ٽائون]]
# [[صفورا ٽائون]]
# [[ماڊل ڪالوني ٽائون]] 
# [[جناح ٽائون]] 
# [[چنيسر ٽائون]]
# [[منگھوپير ٽائون]]

==ڪراچي جي يونين ڪائونسلون==

=== ضلعو (ڏکڻ) ڪراچي ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!يو سي نمبر
!ٽائون ميونسپل ڪارپوريشن ۾ يونين ڪميٽي جو نالو
|-
|صدر ٽائون 
یو سی-01
|ڀيم پورہ - گھانچي پاڙو
|-
|صدر ٽائون
یو سی-02
|حسن لشڪري ڳوٺ
|-
|صدر ٽائون
یو سی-03
|گارڊن
|-
|صدر ٽائون
یو سی-04
|ملت نگر
|-
|صدر ٽائون
یو سی-05
|رنڇوڙ لين – گذدر آباد
|-
|صدر ٽائون
یو سی-06
|نانڪواڙہ
|-
|صدر ٽائون
یو سی-07
|اولڊ ٽائون کھارادر
|-
|صدر ٽائون
یو سی-08
|سٽي ريلوي ڪالوني
|-
|صدر ٽائون
یو سی-09
|صدر - برنس روڊ
|-
|صدر ٽائون
یو سی-10
|هجرت ڪالوني
|-
|صدر ٽائون
یو سی-11
|فريئر ٽائون
|-
|صدر ٽائون
یو سی-12
|بوٽ بیسن
|-
|صدر ٽائون
یو سی-13
|ڪلفٽن - ڪيهڪشان
|-
|لياري ٽائون
یو سي-01
|آگرا تاج ڪالوني
|-
|لياري ٽائون
یو سي-02
|بهار ڪالوني
|-
|لياري ٽائون
یو سي-03
|گلستان ڪالوني
|-
|لياري ٽائون
یو سي-04
|سنگو لين
|-
|لياري ٽائون
یو سي-05
|نوا لين
|-
|لياري ٽائون
یو سي-06
|ڪلاڪوٽ۔ريڪسر لين
|-
|لياري ٽائون
یو سي-07
|غلام محمد لين- رنگيواڙہ
|-
|لياري ٽائون
یو سي-08
|ڪلري۔شاهه بيگ لين
|-
|لياري ٽائون
یو سي-09
|دريا آباد۔هنگورہ آباد
|-
|لياري ٽائون
یو سي-10
|کڊا ميمڻ سوسائٽي
|-
|لياري ٽائون
یو سي-11
|نیا آباد
|-
|لياري ٽائون
یو سي-12
|بغدادي
|-
|لياري ٽائون
یو سي-13
|جناح آباد۔غلام شاهه لين
|}

=== ضلعو (اوڀر) گلشن ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ٽائون جو نالو
!يو سي نمبر
!يونين ڪميٽي جو نالو
|-
|'''سهراب ڳوٺ ٽائون'''
|'''يو سي نمبر-01'''
|'''الآصف اسڪوائر'''
|-
|سهراب ڳوٺ ٽائون
|يو سي نمبر-02
|نيو ڪوئيٽا ٽائون
|-
|سهراب ڳوٺ ٽائون
|يو سي نمبر-03
|سُکيا  ڳوٺ 
|-
|سهراب ڳوٺ ٽائون
|يو سي نمبر-04
|ايوب ڳوٺ
|-
|سهراب ڳوٺ ٽائون
|يو سي نمبر-05
|خادم حسين سولنگي ڳوٺ
|-
|سهراب ڳوٺ ٽائون
|يو سي نمبر-06
|احسن آباد
|-
|سهراب ڳوٺ ٽائون
|يو سي نمبر-07
|يوسف ڳوٺ
|-
|سهراب ڳوٺ ٽائون
|يو سي نمبر-08
|نيو سبزي منڊي
|-
|'''صفورا ٽائون'''
|'''يو سي نمبر-01'''
|'''عباس ٽائون'''
|-
|صفورا ٽائون
|يو سي نمبر-02
|گلزار هجري 
|-
|صفورا ٽائون
|يو سي نمبر-03
|سچل ڳوٺ
|-
|صفورا ٽائون
|يو سي نمبر-04
|الاظهر گارڈن
|-
|صفورا ٽائون
|يو سي نمبر-05
|جوهر ڪمپليڪس
|-
|صفورا ٽائون
|يو سي نمبر-06
|پهلوان ڳوٺ
|-
|صفورا ٽائون
|يو سي نمبر-07
|گلستان جوهر
|-
|صفورا ٽائون
|يو سي نمبر-08
|سفاري پارڪ
|-
|'''گلشن اقبال ٽائون'''
|'''يو سي نمبر-01'''
|'''عيسي  نگري'''
|-
|گلشن اقبال ٽائون
|يو سي نمبر-02
|حسن اسڪوائر
|-
|گلشن اقبال ٽائون
|يو سي نمبر-03
|جمالي ڪالوني
|-
|گلشن اقبال ٽائون
|يو سي نمبر-04
|ضياءُ الحق ڪالوني
|-
|گلشن اقبال ٽائون
|يو سي نمبر-05
|نیو ڍوراجي
|-
|گلشن اقبال ٽائون
|يو سي نمبر-06
|ميٽروول۔Ill
|-
|گلشن اقبال ٽائون
|يو سي نمبر-07
|شانتي نگر
|-
|گلشن اقبال ٽائون
|يو سي نمبر-08
|نيشنل اسٽيڊيم
|-
|'''جناح ٽائون'''
|'''يو سي نمبر-01'''
|Pakistan Quarter
|-
|جناح ٽائون
|يو سي نمبر-02
|Soldier Bazar
|-
|
|Union Committee No.3
|Patal Para
|-
|
|Union Committee No.4
|Jamshed Quarter
|-
|
|Union Committee No.5
|Martian Quarter
|-
|
|Union Committee No.6
|Fatima Jinnah
|-
|
|Union Committee No.7
|Bahadurabad
|-
|
|Union Committee No.8
|Dehli Mercantile Society
|-
|
|Union Committee No.9
|Tunisia Line
|-
|
|Union Committee No.10
|Jacobline
|-
|
|Union Committee No.11
|Behind Jacobline
|-
|Town Municipal Corporation, Chanesar
|Union Committee No.1
|PECHS-I
|-
|
|Union Committee No.2
|PECHS-II
|-
|
|Union Committee No.3
|Mehmoodabad
|-
|
|Union Committee No.4
|'''Manzoor Colony-I'''
|-
|
|Union Committee No.5
|Manzoor Colony-II
|-
|
|Union Committee No.6
|Akhtar Colony
|-
|
|Union Committee No.7
|Azam Basti
|-
|
|Union Committee No.8
|Chanesar Goth
|-
|
|
|
|}


District (Central) Nazimabad: 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Council Falling in District
!Number of Union Committee
!Name of Union committee in town Municipal Corporations
|-
|Town Municipal Corporation, New Karachi
|Union Committee No.1
|Shahnawaz Bhutto Colony 
|-
|
|Union Committee No.2
|Gulshan-e-Saeed
|-
|
|Union Committee No.3
|Khawaia Ajmeer Nagri
|-
|
|Union Committee No.4
|Mustafa Colony
|-
|
|Union Committee No.5
|Kala School
|-
|
|Union Committee No.6
|Khamiso Goth
|-
|
|Union Committee No.7
|Madina Colony
|-
|
|Union Committee No.8
|Faisal
|-
|
|Union Committee No.9
|Abuzar Ghaffari
|-
|
|Union Committee No.10
|Godhran
|-
|
|Union Committee No.11
|Hakeem Ahsan
|-
|
|Union Committee No.12
|Ka!liana
|-
|
|Union Committee No.13
|Muhammazi Shah
|-
|Town Municipal Corporation, 
Liaquatabad
|Union Committee No.1
|Moosa Colony
|-
|
|Union Committee No.2
|Sharifabad
|-
|
|Union Committee No.3
|Bundhani Colony
|-
|
|Union Committee No.4
|lbn-e-Seena
|-
|
|Union Committee No.5
|Commercial Area
|-
|
|Union Committee No.6
|Dakhana
|-
|
|Union Committee No.7
|C-Area
|-
|Town Municipal Corporation, 
North Nazimabad
|Union Committee No.1
|Sir Syed
|-
|
|Union Committee No.2
|Farooq-e-Azam
|-
|
|Union Committee No.3
|Siddiq-e-Akbar
|-
|
|Union Committee No.4
|Buffer Zone
|-
|
|Union Committee No.5
|Taimooria
|-
|
|Union Committee No.6
|Sakhi Hassan
|-
|
|Union Committee No.7
|Hyderi
|-
|
|Union Committee No.8
|Al-Falha
|-
|
|Union Committee No.9
|Pahar Gunj
|-
|
|Union Committee No.10
|Mustafaabad
|-
|Town Municipal Corporation, Gulberg
|Union Committee No.1
|Shafiq Colony
|-
|
|Union Committee No.2
|Samanabad
|-
|
|Union Committee No.3
|Water Puump
|-
|
|Union Committee No.4
|Naseerabad
|-
|
|Union Committee No.5
|Yaseenabad
|-
|
|Union Committee No.6
|Azizabad
|-
|
|Union Committee No.7
|Karimabad
|-
|
|Union Committee No.8
|Gulberg
|-
|Town Municipal Corporation, Nazimabad
|Union Committee No.1
|Paposh Nagar
|-
|
|Union Committee No.2
|Abbasi Shaheed
|-
|
|Union Committee No.3
|Hadi Market
|-
|
|Union Committee No.4
|Nazimabad
|-
|
|Union Committee No.5
|Razvia Society
|-
|
|Union Committee No.6
|Firdous Colony
|-
|
|Union Committee No.7
|Gulbahar
|-
|
|
|
|}

District Malir:


{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Council Falling in District
!Number of Union Committee
!Name of Union committee in town Municipal Corporations
|-
|Town Municipal Corporation, Malir
|Union Committee No.1
|Ghareebabad
|-
|
|Union Committee No.2
|Ghazi Dawood Brohi
|-
|
|Union Committee No.3
|Jaffar-e-Tayyar
|-
|
|Union Committee No.4
|'''Khuldabad'''
|-
|
|Union Committee No.5
|'''Quaidabad'''
|-
|
|Union Committee No.6
|'''Dawood Chowrangi'''
|-
|
|Union Committee No.7
|'''Future Colony'''
|-
|
|Union Committee No.8
|'''Sharafi Goth'''
|-
|
|Union Committee No.9
|'''Bakhtawar'''
|-
|
|Union Committee No.10
|Bhittaiabad
|-
|Town Municipal Corpolation, Gedep
|Union Committee No.1
|'''Gadap'''
|-
|
|Union Committee No.2
|Ghaahar
|-
|
|Union Committee No.3
|Pipri
|-
|
|Union Committee No.4
|Gulshan-e-Hadeed
|-
|
|Union Committee No.5
|Steel Town
|-
|
|Union Committee No.6
|Saleh Muhammad
|-
|
|Union Committee No.7
|Murad Memon
|-
|
|Union Committee No.8
|Darsano Channo
|-
|
|Union Committee No.9
|Shah Mureed
|-
|Town Municipal Corporation, Ibrahim Hyderi
|Union Committee No.1
|Chowkandi
|-
|
|Union Committee No.2
|Shah Latif
|-
|
|Union Committee No.3
|Cattle Colony
|-
|
|Union Committee No.4
|Majeed Colony
|-
|
|Union Committee No.5
|Muzafarabad
|-
|
|Union Committee No.6
|Muslimabad
|-
|
|Union Committee No.7
|Sher Pao Colony
|-
|
|Union Committee No.8
|Ibrahim Hyderi
|-
|
|Union Committee No.9
|Chashma
|-
|
|Union Committee No.10
|Rehri
|-
|
|Union Committee No.11
|Ali Akbar Shah
|-
|
|
|
|}

District (West) Orangi:

District Korangi:

District Keamari:

==پڻ ڏسو==
* [[شھري ضلعي حڪومت]] 
* [[ڪراچي]] 
* [[لاهور]]

==خارجي لنڪس==
* [http://www.karachicity.gov.pk Karachi Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020325142014/http://www.karachicity.gov.pk/ |date=2002-03-25 }}

[[Category:Towns in Karachi| ]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سنڌ]]
[[زمرو:ڪراچي]]</text>
      <sha1>s9id52h1pj9tmp5dubmk1a3imhgjrx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سکر جا اسڪول</title>
    <ns>14</ns>
    <id>78836</id>
    <revision>
      <id>369938</id>
      <parentid>284086</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="hiflw0vc3dptdselic9eu5appo2juho" xml:space="preserve">[[زمرو:سکر جون عمارتون ۽ اڏاوتون]]
[[زمرو:سنڌ جا اسڪول]]</text>
      <sha1>hiflw0vc3dptdselic9eu5appo2juho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ ۾ اسڪول</title>
    <ns>14</ns>
    <id>79565</id>
    <revision>
      <id>369950</id>
      <parentid>288574</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="n2bl7v2nq7t29q82oinmqdsdndw22rg" xml:space="preserve">
[[زمرو:سنڌ جا اسڪول]]</text>
      <sha1>n2bl7v2nq7t29q82oinmqdsdndw22rg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪريئول ٻوليون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83301</id>
    <revision>
      <id>369889</id>
      <parentid>321557</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T05:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>369889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9223" sha1="plew8yiyf8ubv6gr3ndicibsffncu3a" xml:space="preserve">{{short description|Stable natural languages that have developed from a pidgin}}
{{For|the computer markup language|Creole (markup)}}
[[File: Guadeloupe creole 2010-03-30.JPG|thumb|گواڊيلوپ (ڪيريبين ٻيٽ) ۾ سال 2010ع هڪ اينٽيلين ڪريئول ٽرئفڪ سائن، جنهن ۾ لکيل آهي، &quot;{{lang|gcf|Lévé pié aw / Ni ti moun ka joué la!}}&quot;، ترجمو، &quot;پنهنجو پير مٿان ڪيو (يعني رفتار سست ڪيو)، ٻار هتي راند ڪري رهيا آهن!&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://languagesindanger.eu/book-of-knowledge/multilingualism-and-language-contact/|title=Multilingualism and language contact {{!}} Languages In Danger|language=en-US|access-date=2020-04-09}}&lt;/ref&gt;]]

'''ڪريئول ٻولي''' (Creole Lanuage)، &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://semantics.uchicago.edu/kennedy/classes/sum07/myths/creoles.pdf|title=The study of pidgin and creole languages}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://euljss.eul.edu.tr/euljss/si526.pdf|title=Language varieties: Pidgins and creoles|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712173017/http://euljss.eul.edu.tr/euljss/si526.pdf|archive-date=2018-07-12|access-date=2017-05-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.acsu.buffalo.edu/~jcgood/jcgood-JPCL.pdf|title=Typologizing grammatical complexities, or Why creoles may be paradigmatically simple but syntagmatically average}}&lt;/ref&gt; سادي طور صرف '''ڪريئول''' (Creole)، رابطي جي ٻولي جو هڪ مستحڪم روپ آهي، جيڪا مختلف ٻولين کي سادو ڪرڻ ۽ ملائڻ جي عمل سان هڪ نئين ٻولي (اڪثر ڪري هڪ پڊجن) جي شڪل ۾ وجود ۾ اچي ٿو، پوءِ اهو روپ، هڪ مختصر عرصي ۾، مقامي ڳالهائيندڙن سان گڏ هڪ مڪمل ٻولي ۾ ترقي ڪندو آهي ۽ ڦهلندو آهي.&lt;ref&gt;Millar, Robert M. (2015). Trask's historical linguistics. Routledge. pp. 305-306.&lt;/ref&gt; 

جڏهن ته هن ٻولي جو تصور هڪ مخلوط يا هائبرڊ ٻولي وانگر آهي، ڪريول کي اڪثر ڪري انهن جي وراثت ۾ مليل گرامر کي منظم ڪرڻ (مثال طور، بي ضابطگين کي ختم ڪندي) جي رجحان سان منسوب ڪيو وينديو آهن. ڪنهن به ٻولي وانگر، ڪريول گرامر جو هڪ مستقل نظام ۽ وڏي مستحڪم لغتون رکن ٿيون ۽ ٻارن پاران انهن کي انهن جي مادري ٻولي طور سکيا ڏني وينديون آھن.&lt;ref&gt;Calvet, Louis-Jean. (2006). Toward an Ecology of World Languages. Malden, MA: Polity Press. [173-6]&lt;/ref&gt; اها ٽي خاصيتون ڪريول ٻولي کي پڊجن کان ڌار ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;McWhorter, J. H. (2005). ''Defining creole''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; ڪريولسٽڪس يا ڪريولوجي، ڪريول ٻولين جو مطالعو آهي ۽ هن ڪري لسانيات جو هڪ ذيلي ميدان آهي. ڪو ماڻهو جيڪو هن جي مطالعي ۾ مشغول ٿئي ٿو، ان کي ڪريولسٽ سڏيو ويندو آهي.

'''ڪريئول ٻوليون''' (Creole Language)، &lt;ref&gt;{{ڪتابن مان حوالا|title=معجم مصطلحات علم اللغة الحديث|work=بيروت|publisher=مكتبة لبنان|page=84}}&lt;/ref&gt; اھڙي ٻوليون جيڪا ٻين ٻولين جي ملڻ سان ٺهڻ ٿيون ۽ پوء [[قدرتي ٻولي|هڪ قدرتي ٻولي]] بڻجي وينديون آهن. انهن مان سڀ کان وڌيڪ مشهور هيٽي جي ڪريئول آهي، جيڪا [[هيٽي]] ۽ ٻين ڪئريبين ملڪن ۾ ڳالهائي ويندي آهي.

== تفصيل ==
While the concept is similar to that of a [[mixed language|mixed or hybrid language]], creoles are often characterized by a tendency to systematize their inherited grammar (e.g., by eliminating irregularities). Like any language, creoles are characterized by a consistent system of [[grammar]], possess large stable vocabularies, and are [[Language acquisition|acquired]] by children as their native language. These three features distinguish a creole language from a pidgin.&lt;ref&gt;McWhorter, J. H. (2005). ''Defining creole''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; Creolistics, or creology, is the study of creole languages and, as such, is a subfield of [[linguistics]]. Someone who engages in this study is called a creolist.

ڪريول ٻولين جو صحيح تعداد معلوم نه آهي. خاص طور تي. ڇاڪاڻ ته ڪيتريون ئي خراب تصديق ٿيل يا دستاويز ٿيل آهن. 1500 کان وٺي لڳ ڀڳ هڪ سؤ ڪريئول ٻوليون پيدا ٿيون آهن. اهي گهڻو ڪري يورپي ٻولين تي ٻڌل آهن. جهڙوڪ انگريزي ۽ فرينچ. يورپي دريافت جي دور جي ڪري. ۽ ايٽلانٽڪ غلام واپار. جيڪو ان وقت پيدا ٿيو ۽ ترقي ڪئي. جهاز جي تعمير ۽ نيويگيشن ۾ بهتري سان. واپارين کي دنيا جي ماڻهن سان رابطو ڪرڻ سکڻو پيو. ۽ اهو ڪرڻ جو تيز ترين طريقو هڪ پڊجن تيار ڪرڻ هو. موڙ ۾، انهن پڊجن مان مڪمل ڪريئول ٻوليون ترقي ڪيون. ڪريئول کان علاوه جن ۾ يورپي ٻوليون پنهنجو بنياد رکن ٿيون. (مثال طور) عربي، چيني ۽ ملائي تي ٻڌل ڪريئول آهن.

The precise number of creole languages is not known, particularly as many are poorly attested or documented. About one hundred creole languages have arisen since 1500. These are predominantly based on European languages such as English and French&lt;ref&gt;{{cite web|title=Creole – Language Information &amp; Resources|url=https://www.alsintl.com/resources/languages/Creole/|website=www.alsintl.com|access-date=October 9, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620093817/https://www.alsintl.com/resources/languages/Creole/|archive-date=June 20, 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; due to the European [[Age of Discovery]] and the [[Atlantic slave trade]] that arose at that time.&lt;ref&gt;''Linguistics'', ed. Anne E. Baker, [[Kees Hengeveld]], [https://books.google.com/books?id=R8uWDVdRQlYC&amp;pg=PT436 p. 436]&lt;/ref&gt; With the improvements in [[ship-building]] and [[navigation]], traders had to learn to communicate with people around the world, and the quickest way to do this was to develop a pidgin; in turn, full creole languages developed from these pidgins. In addition to creoles that have European languages as their base, there are, for example, creoles based on [[Arabic]], [[Chinese language|Chinese]], and [[Malay language|Malay]].

The [[lexicon]] of a creole language is largely supplied by the parent languages, particularly that of the most dominant group in the social context of the creole's construction. However, there are often clear [[phoneme|phonetic]] and [[semantic]] shifts. On the other hand, the grammar that has evolved often has new or unique features that differ substantially from those of the parent languages.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Siegel |first=Jeff |title=The Emergence of Pidgin and Creole Languages |publisher=Oxford Linguistics |year=2008 |isbn=978-0-19-921666-6 |location=New York |pages=68–69 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==پڻ ڏسو==
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category|Creole languages}}
* [https://kreolmagazine.com/ International Magazine Kreol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231225092646/https://kreolmagazine.com/ |date=2023-12-25 }}
* [http://www.acblpe.com/en Association of Portuguese and Spanish Lexically-based Creoles]
* [http://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/index.html Language Varieties]
* {{Answers.com|creoles}}
* [http://www.odlt.org/ballast/creole.html Creole definition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190924003940/http://odlt.org/ballast/creole.html |date=2019-09-24 }} at the Online Dictionary of Language Terminology (ODLT)
* [http://www.louisianacreoledictionary.com/ Louisiana Creole Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190929115406/http://www.louisianacreoledictionary.com/ |date=2019-09-29 }}
* [https://sites.google.com/site/societypidgncreolelinguistics/home Society for Pidgin &amp; Creole Linguistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201011105330/https://sites.google.com/site/societypidgncreolelinguistics/home |date=2020-10-11 }}
* [https://apics-online.info/ Atlas of Pidgin and Creole Language Structures (APiCS)]

===فرينچ ۾===
* [http://creoles.free.fr/ Groupe Européen de Recherches en Langues Créoles]
* {{WorldCat|id=lccn-n80009567/|name=Groupe d'études et de recherches en espace créolophone}}
* [https://abecsnet.wordpress.com/ Associação Brasileira de Estudos Crioulos e Similares]
* [http://www.scl-online.net/ Society for Caribbean Linguistics]

{{Creoles, pidgins and mixed languages}}
{{Authority control}}

[[زمرو:ٻوليون]]
[[زمرو:لسانيات]]
[[زمرو:آمريڪي ٻوليون]]
[[زمرو:آفريڪي ٻوليون]]
[[زمرو:لسانياتي اصطلاحون]]
[[زمرو:پجن ۽ ڪريئول بوليون]]

==حوالا==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>plew8yiyf8ubv6gr3ndicibsffncu3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:وچ ايشيا جون زميني شڪلون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>84874</id>
    <revision>
      <id>369871</id>
      <parentid>331507</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T13:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="6mhiew83xoktzvhawbo832lnw2b4ffq" xml:space="preserve">[[زمرو:وچ ايشيا جي ارضيات]]
[[زمرو:ايشيا ۾ زميني شڪليون]]</text>
      <sha1>6mhiew83xoktzvhawbo832lnw2b4ffq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پيالا ڍنڍ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84880</id>
    <revision>
      <id>369883</id>
      <parentid>331583</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T01:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>369883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2155" sha1="50uwh54ypjhg48moo8t2wrlikp1zr59" xml:space="preserve">{{سرنامو|ساڳئي نالي سان مصنوعي ڍنڍ لاء ڏسو، [[پيالا ڍنڍ، غازي گھاٽ]]}}
{{Short description|Lake in Kaghan Valley, Pakistan}}
{{hatnote|For artificial lake, see [[Payala Lake Ghazi Ghat]].}}
{{Infobox lake
| image = Pyala Lake, Balakot Tehsil, Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan.JPG
| caption = پيالا ڍنڍ، [[ڪاغان وادي]]
| image_bathymetry = 
| caption_bathymetry = 
| location = جلکنڊ، [[ڪاغان وادي]]
| coords ={{coord|35|0|27.7524|N|73|56|28.8852|E|region:PK_type:waterbody|name=Pyala Lake}}
| lake_type = گول
| inflow = 
| outflow =
|pushpin_map=Khyber Pakhtunkhwa#Pakistan
| catchment =
| basin_countries = {{پرچم|پاڪستان}}
| length =
| width =
| area =
| max-depth =
| volume =
| residence_time =
| shore =
| elevation = {{convert|3410|m|ft}}
| islands =
| cities = [[Jalkhand]], [[Kaghan Valley]]
}}
'''پيالا ڍنڍ''' (اردو: پياله جهيل) [[خيبر پختونخوا|خيبر پختونخوا صوبي]]، [[پاڪستان]] جي ضلعي، [[مانسھرہ ضلعو|مانسهره ضلعي]] جي [[ڪاغان وادي]] ۾ &quot;جل کنڊ&quot; جي مقام تي هڪ ننڍڙي قدرتي ڍنڍ آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thefridaytimes.com/27-Aug-2022/road-to-kaghan-ii|title=Road To Kaghan - II|last=Mahmood|first=Parvez|date=27 August 2022|work=[[The Friday Times]]|access-date=29 October 2024|accessdate=13 September 2025|archivedate=19 July 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240719185845/https://thefridaytimes.com/27-Aug-2022/road-to-kaghan-ii}}&lt;/ref&gt; ناران کان 40 ڪلوميٽر (25 ميل) جي مفاصلي تي، هي ڍنڍ پيالي جي شڪل جي اهي، جن جي ڪارڻ ان کي اهو نالو ڏنو ويو آھي.&lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.google.com/maps/dir/Naran/Pyala+Lake,+Jalkhand,+Mansehra,+Khyber+Pakhtunkhwa,+Pakistan/|title=Distance from Naran|website=Google Maps|access-date=8 June 2018}}&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:مانسهره ضلعو]]
[[زمرو:پاڪستان جون ڍنڍون]]
[[زمرو:خيبر پختونخوا جون ڍنڍون]]</text>
      <sha1>50uwh54ypjhg48moo8t2wrlikp1zr59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاڪستان ۾ هندو مندرن جي فهرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86882</id>
    <revision>
      <id>369882</id>
      <parentid>349908</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T21:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>369882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39270" sha1="5ljh2iz129do6k5iummpfnipsa3hkto" xml:space="preserve">{{WAM talk 2025}}
{{حوالا سڌارو|date=September 2012}}
[[فائل:Guru_Balpuri_Ashram.jpg|thumb|گرو بالپوري آشرم، [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻي بولا خان]]]]
'''پاڪستان ۾ مکيہ هندو مندر''' آهن [[هنگلاج ماتا|شري هِنگلاج ماتا مندر]] (جنهن جي سالياني هِنگلاج ياترا پاڪستان ۾ سڀ کان وڏي هندو تيرٿ ياترا آهي، جنهن ۾ 250,000 کان وڌيڪ ياتري شامل ٿين ٿا)، &lt;ref name=&quot;Express Tribune&quot;&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1088366/mata-hinglaj-yatra-to-hingol-a-pilgrimage-to-reincarnation/?amp=1|title=Mata Hinglaj Yatra: To Hingol, a pilgrimage to reincarnation|last=Xafar|first=Ali|date=20 April 2016|work=[[The Express Tribune]]}}&lt;/ref&gt; شري رام ديو پير مندر (جنهن جي مندر ۾ سالياني رام ديو پير ميلو پاڪستان ۾ ٻيو نمبر وڏو هندو تيرٿ آهي)، &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Hindus-converge-at-Ramapir-Mela-near-Karachi-seeking-divine-help-for-their-security/articleshow/16557691.cms|title=Hindu's converge at Ramapir Mela near Karachi seeking divine help for their security|date=26 September 2012|work=Times of India|access-date=30 October 2020}}&lt;/ref&gt; عمرڪوٽ شِو مندر (جيڪو پنهنجي سالياني شِو راتري ميلي لاءِ مشهور آهي، جيڪو پاڪستان ۾ سڀ کان وڏي ڌارمڪ ڏڻن مان هڪ آهي، &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.dawn.com/news/1392074|title=The thriving Shiva festival in Umarkot is a reminder of Sindh's Hindu heritage|last=Kalhoro|first=Zulfiqar Ali|date=2018-02-27|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2022-05-12}}&lt;/ref&gt; ۽ چوريو جبل درگا ماتا مندر (شِو راتريءَ جي جشن لاءِ مشهور آهي جنهن ۾ 200,000 ڀڪت شامل ٿين ٿا). &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=http://tribune.com.pk/story/130210/contractor-blasting-through-tharparkar-temple-in-search-of-granite|title=Contractor blasting through Tharparkar temple in search of granite|date=2011-03-09|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2022-05-12}}&lt;/ref&gt;

ھيٿ پاڪستان جي ٻين ھندو مندرن جي فھرست ڏنل آھي:

== پاڪستان جي انتظام ھيٺ ڪشمير ==

=== [[ڀمبر ضلعو]] ===

* برنالا جو شِو مندر 

=== [[ڪوٽلي ضلعو]] ===

* [[کوئي رٽا تعلقو|کوئيرٽا]] ۾ بانگنگا مندر &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.timesnownews.com/international/article/most-hindu-temples-in-pakistan-in-ruins-ancient-worship-places-falling-apart-report/719277|title=Most Hindu temples in Pakistan in ruins, ancient worship places falling apart: Report|date=12 February 2021|website=www.timesnownews.com|language=en|access-date=2022-05-12}}&lt;/ref&gt;
* ڪوٽلي شهر جا هندو مندر 

=== [[ميرپور ضلعو]] ===

* بابا بالاجي مندر، رتا ، ڊڊيال &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Saba|first=Noor Us|last2=Nawaz|first2=Sohail|last3=Anwar|first3=Adnan|date=2023-03-30|title=A Case Study of Radha Krishna Temple Muzaffarabad: Art and Architecture|url=https://www.gssrjournal.com/article/a-case-study-of-radha-krishna-temple-muzaffarabad-art-and-architecture|journal=Global Social Sciences Review|language=en|volume=8|issue=1|pages=454–464|doi=10.31703/gssr.2023(VIII-I).42|issn=2616-793X|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
* [[منگلا ڊيم|منگلا ڊيم ڍنڍ]] ڀرسان رگھوناٿ مندر &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* شِوالا مندر، [[منگلا ڊيم|منگلا ڊيم ڍنڍ]] وٽ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== [[مظفر آباد ضلعو|مظفرآباد ضلعو]] ===

* [[مظفر آباد|مظفرآباد شهر]] ۾ سيتا رام مندر &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.dawn.com/news/1490436|title=Hindu council delegation visits ancient temple site in AJK|date=2019-06-26|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2022-05-12}}&lt;/ref&gt;

=== [[نيلم ضلعو]] ===

* [[شاردا تعلقو|شاردا]] ۾ [[شاردا پيٺ|شاردا پيٿ]] &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=http://tribune.com.pk/story/951419/steeped-in-history-centre-of-hindu-buddhist-learning-lies-hidden-in-neelum|title=Steeped in history: Centre of Hindu, Buddhist learning lies hidden in Neelum|date=2015-09-05|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2022-05-12}}&lt;/ref&gt;

=== [[پونڇ ضلعو|پونچھ ضلعو]] ===

* منڊول ۾ منڊول سج مندر &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== بلوچستان ==
[[فائل:Hawan_at_Hinglaj_Mata_(Rani_ki_Mandir)_During_Yanglaj_Yatra_2017_Photo_by_Aliraza_Khatri.jpg|thumb|هنگلاج ماتا مندر ۾ هون]]

=== [[لسٻيلو ضلعو|لسٻيلا ضلعو]] ===

* [[هنگلاج ماتا|شري هنگلاج ماتا مندر]] [[هنگول نيشنل پارڪ|هنگلاج نيشنل پارڪ]] ۾  آهي. ديوي هنگلاج جو اھو مندر پاڪستان جي بلوچستان جي ريگستان ۾  آهي، جيڪو [[ڪراچي]] شهر کان 215 ڪلوميٽر اولهه ۾ آهي. سالياني هنگلاج ياترا پاڪستان ۾ سڀ کان وڏي هندو ياترا آهي، جنهن ۾ 250,000 کان وڌيڪ ياتري حصو وٺندا آهن. &lt;ref name=&quot;Express Tribune&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{ڪتابن مان حوالا|title=Hinglaj Devi : identity, change, and solidification at a Hindu temple in Pakistan|last=Schaflechner|first=Jürgen|publisher=Oxford University Press|year=2018|isbn=9780190850555|location=New York, NY|oclc=1008771979}}&lt;/ref&gt;
* بابا چندرگپ هڪ مٽيءَ جو جوالامکي آهي. اهو [[هنگلاج ماتا|شري هنگلاج ماتا مندر]]  ڏانهن ويندڙ ياترين لاءِ هڪ اهم اسٽاپ آهي. هن جوالامکي کي [[شِو|ڀڳوان شِو]] جو روپ سمجهيو ويندو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/muslim-majority-country-hindu-goddess-lives-pakistan-pictures|title=Hindu Pilgrimage in Pakistan|last=Khan|first=Gulnaz|date=2019-01-10|website=[[National Geographic]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211002000712/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/muslim-majority-country-hindu-goddess-lives-pakistan-pictures|archive-date=October 2, 2021|access-date=2022-05-12}}&lt;/ref&gt;

=== [[ڊيره بگٽي ضلعو|ڊيرا بگٽي ضلعو]] ===

* [[ڊيره بگٽي ضلعو|ڊيرا بگٽي]] ۾ ماڙھي مندر &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=http://tribune.com.pk/story/583868/a-hometown-in-tatters|title=Dera Bugti: A hometown in tatters|date=2013-07-29|website=The Express Tribune|language=en|access-date=2022-05-12}}&lt;/ref&gt;

=== [[ھرنائي ضلعو|هرنائي ضلعو]] ===

* [[Agrasen Maharaj Temple|اگرسين مهاراج مندر]] ، هرنائي
* شِو مندر، هرنائي

=== [[ڪڇي ضلعو]] ===

* [[ڀاگ تعلقو|ڀاگ تحصیل]] ۾ [[Sant MadhooDas Temple|سنت ماڌو داس مندر]] .
* بانڪي بهاري مندر، چلگري

=== [[قلات ضلعو]] ===

* [[قلات]] جو [[قلات ڪالي ماتا مندر]] &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.dawn.com/news/1363933|title=FOOTPRINTS: DESCENDANTS OF ROYALTY|last=Notezai|first=Muhammad Akbar|date=2017-10-15|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2022-05-12}}&lt;/ref&gt;

=== [[خضدار ضلعو]] ===

* رام ديو جي مندر، گجوزائي
* اسڪون سينٽر، خضدار

=== [[گوادر ضلعو]] ===

* شري ڪرشنا مندر، گوادر

=== [[لورالائي ضلعو]] ===

* [[Sanatan Dharm Mandir|سناتن ڌرم مندر]]

=== [[مستونگ ضلعو]] ===

* مستونگ ۾ شِو مندر. ان ۾ هڪ وڻ آهي جنهن جون ٽي شاخون آھن جيڪي برهما ، [[وشنو]] ۽ [[شِو|مهيش]] کي درشائن ٿيون.
* ڪالڪا ماتا مندر، [[مستونگ]]

=== [[نصير آباد ضلعو|نصيرآباد ضلعو]] ===

* رام مندر، نتل
* ڀگوان وشنو سٿانم، ڊيرا مراد جمالي

=== [[ڪوئيٽا ضلعو]] ===

* [[ڪوئيٽا]] ۾ آريا سماج مندر 
* [[ڪوئيٽا]] ۾ ڀڳت چوهرمل مندر
* [[ڪوئيٽا]] ۾ ڪرشن مندر
* ميري قلعي ۾ [[Sidh Pani Nath Ji Temple|سڌ پني ناٿ جي مندر]] 
* اسڪون سينٽر، ڪوئيٽا

=== [[سبي ضلعو]] ===

* سبي مندر
* ٽيلي وان مندر
* لهريءَ ۾ پوجا ماتا مندر

=== [[زوب ضلعو]] ===

* هندو مندر، زوب
* آريا سماج مندر، زوب &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.thenews.com.pk/latest/610827-200-year-old-temple-returned-to-hindu-community-in-balochistan|title=200-year-old temple returned to Hindu community in Balochistan|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2022-05-12}}&lt;/ref&gt;

== اسلام آباد ==

* سيدپور ڳوٺ ۾ رام مندر &lt;ref name=&quot;By Zulfiqar Baig&quot;&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1871463/1-building-temple-hindu-community-hopes-secure-pm-imrans-support/|title=Building temple: Hindu community hopes to secure PM Nawaz Shareef|last=Zulfiqar Baig|date=21 December 2018|work=Express Tribune|access-date=19 August 2020}}&lt;/ref&gt;
* [[اسلام آباد]] ۾ ڪرشن مندر

== خيبر پختونخوا ==
[[فائل:Mansehra_Shiva_Temple.jpg|thumb|مانسهره شِو مندر]]

=== [[ايبٽ آباد ضلعو]] ===

* نوانشهر علائقي ۾ آرايا مندر
* ڪرشن مندر 
* جرال ۾ ٽرامسال مندر

=== [[ڊيرا اسماعيل خان ضلعو]] ===

* جوگئنوالا موحلا ۾ بالميڪ مندر &lt;ref&gt;[https://alerts.pk/en/police-conducts-mock-exercise-at-balmik-ji-temple/ Police conducts mock exercise at *Balmik Ji Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210207100720/https://alerts.pk/en/police-conducts-mock-exercise-at-balmik-ji-temple/ |date=2021-02-07 }}, News Alerts&lt;/ref&gt;
* بلوٽ ۾ هندو مندر 
* ڪافر ڪوٽ هندو مندر ڪمپليڪس - 7 صدي جو هندو مندر ڪمپليڪس. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thefridaytimes.com/07-Jan-2023/oldest-hindu-temple-located-in-dera-ismail-khan|title=Oldest Hindu Temple Located In Dera Ismail Khan|date=7 January 2023|access-date=16 April 2025}}{{مئل ڳنڍڻو|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ٽوپنوالا چوڪ تي ڪالي ماتا مندر 

=== [[ھريپور ضلعو|هري پور ضلعو]] ===

* سرائي صالح ۾ بارا دري مندر
* [[هري پور، پاڪستان|هري پور شهر]] ۾ گُرودوارو ۽ گنيش مندر
* مکيہ بازار ۾ ڪرشن مندر 
* مکيہ بازار ۾ مان شيران ولي مندر 
* رحمانيا بازار ۾ شِو مندر

=== [[ڪرڪ ضلعو]] ===

* شري پرمان ديال جي مهاراج، تيري {{Efn|Demolished in December 2020 again&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=30 December 2020|title=Mob led by Islamists demolishes Hindu temple in NW Pakistan|url=https://www.thompsoncitizen.net/mob-led-by-islamists-demolishes-hindu-temple-in-nw-pakistan-1.24261442|access-date=2020-12-31|website=Thompson Citizen}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Ahmad|first=Imtiaz|date=2021-12-30|title=Hindu temple in Pakistan vandalised, set on fire|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/hindu-temple-in-pakistan-vandalised-set-on-fire/story-06WMhxga1WvRXA4shTjtlI.html|access-date=2020-12-31|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;}} 

=== [[ڪوھاٽ ضلعو|ڪوهاٽ ضلعو]] ===

* والمِڪي مندر

=== [[مالاڪنڊ ضلعو]] ===

* درگائيءَ ۾ والميڪي مندر

=== [[مانسھرہ ضلعو|ضلعو مانسهره]] ===

* باريري ماتا/درگا مندر ۽ باريري ٽڪري تي مندر، (هاڻي باقاعده استعمال ۾ ناهي پر ڪڏهن ڪڏهن ياترين ۽ سيلانين پاران ياترا ڪئي ويندي آهي. اشوڪ جا فرمان ويجهي ٽن وڏن پٿرن تي لکيل آهن.) &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1881/|title=UNESCO world heritage Centre - Mansehra Rock Edicts|last=Department of Archaeology and Museums|date=2004-01-30|publisher=Whc.unesco.org|access-date=2011-03-30}}&lt;/ref&gt;
* مانسهرا شِو مندر ، چٽي گٽي 

=== [[مردان ضلعو]] ===

* لڪشمي نارايڻ مندر
* هوتي ۾ گائيڊس انفنٽري مندر 

=== [[نوشھرہ ضلعو|نوشهره ضلعو]] ===

* شِو مندر

=== [[پشاور ضلعو]] ===

* آسامائي گيٽ تي آسامائي مندر ڪمپليڪس 
* ڪاليباريءَ ۾ بالمِڪي مندر 
* جھنڊا بازار ۾ درگاه پير رتن ناٿ 
* گور ختري ۾ گورک ناٿ مندر 
* قصہ خواني بازار ۾ گُرودوارا ڀائي جوگا سِنگهه 
* ڪالاباريءَ ۾ ڪالاباري مندر 
* نندي مندر
* [[Panj Tirath|پنج تيرٿ]]، هشت نگري 
* آر.اي.  بازار ۾ والمِڪي مندر
* ھشتنگريءَ ۾ واندري مندر 

* [[وشنو]] مندر &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://dunyanews.tv/en/WeirdNews/576032-2000-year-old-Vishnu-Temple-water-tank-watchtowers-discovered-Swat-|title=2000-year-old Vishnu Temple, water tank, watchtowers discovered in Swat|date=14 February 2008}}&lt;/ref&gt;

== پنجاب ==
[[فائل:Baba_ram_thaman_temple_in_kasur.jpg|thumb|بابا رام ٿامن جي سماڌي، قصور ضلعي ۾]]
[[فائل:An_old_times_temple_in_Jhang,_Bavalakh_Nath_Temple.JPG|thumb|[[جھنگ (شھر)|جهنگ]] ۾ باولک ناٿ مندر]]

=== [[اٽڪ ضلعو]] ===

* سورج ڪنڊ ۾ آدتيه سج مندر
* [[ملتان]] ۾ [[Balmiki Temple|بالمِڪي مندر]] (والمِڪي)
* بخاري ڪالونيءَ ۾ هندو مندر
* انر سٽي ۾ [[Mandir Jain Sweatamber|مندر جين شويتامبر]]
* انر سٽيءَ ۾ [[Mandir Shah Majeed|مندر شاهه مجيد]]
* پرهلادپوريءَ ۾ سري نرسمھا مندر
* [[Old Shiva Temple|پراڻو شِو مندر]] ، ملتان جي ويجهو

=== [[بهاولپور ضلعو]] ===

* ڪالا ڌاري مندر

=== [[بهاولنگر ضلعو]] ===

* [[Govinda Mandir|گووند مندر]] ، [[منچن آباد]]

=== [[رحيم يار خان ضلعو]] ===

* ڪرشن مندر

=== [[ڀڪر ضلعو]] ===

* مکيہ بازار ۾ [[Old Sheraan Wala Temple|پراڻو شيران والا مندر]]
* [[منڪيرا]] ۾ [[Shri Mahavir Ji Temple|شري مهاوير جي مندر]]

=== [[چڪوال ضلعو]] ===

* [[Choa saidanshah|چوئا سيدنشاهه]] ۾ ڪٽاسراج مندر
* دلوال ۾ [[Malkana Temple|ملڪانا مندر]]
* ملوٽ ۾ ملوٽ مندر
* ڪٽاس ڳوٺ ۾ [[SatGhara|ست گھرا]]

=== [[چنيوٽ ضلعو]] ===

=== [[ڊيرا غازي خان ضلعو|ضلعو ڊيرا غازي خان]] ===

* شِو مندر

=== [[فيصل آباد ضلعو]] ===

* اشرف آباد ۾ هنومان مندر
* جھنگ بازار چوڪ ۾ سيتا رام مندر

* سوھدرا ۾ شيتلا ماتا مندر
* محلا پونڊوالا ۾ ديوي والا تالاب
* ڪلاڪ ٽاور روڊ تي [[Loria Temple|لوريا مندر]]
* نوئنڪي ۾ شِو مندر
* [[AatmaRam Temple, Gujranwala|آتما رام مندر، گوجرانوالا]] : هي جين آرچاريه وِجَيانندسوريءَ جي سماڌي آھي جيڪا بختي والا ۾ آھي &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://dailytimes.com.pk/402564/the-legend-of-atmaram-jis-samadhi/|title=The legend of Atmaram Ji's Samadhi|date=28 May 2019}}&lt;/ref&gt;
* رسول نگر ۾ جين مندر
* بدوڪي گوسائين ۾ [[Tomri Sahib Temple|ٽومري صاحب مندر]]
* ڪمليشور مهاديو مندر
* ببرايا والا مندر

=== [[گجرات ضلعو]] ===

* سوڪ ڪالان ۾ پراڻو مندر
* [[گجرات ضلعو|قلعدار]] ۾ سج مندر

=== [[حافظ آباد ضلعو]] ===

* ڪليڪي ۾ گرو نانڪ مندر

=== [[جهنگ ضلعو]] ===

* باولاال ناٿ مندر
* مسان مندر

=== [[جهلم ضلعو]] ===

* مرزا آباد ۾ هندو مندر
* [[روهتاس قلعو|روهتاس قلعي]] ۾ هندو مندر 
* [[ٽلا جوگيان|ٽيلا جوگيان]] ۾ هندو مندر
* باغ محلا ۾ شِو مندر

=== [[قصور ضلعو]] ===

* راجا جنگ ۾ درٻار بابا لعل شهباز قلندر
* بابا رام ٿامن جو آسٿان

=== [[خانيوال ضلعو]] ===

* [[ميان چنو|ميان چنون]] ۾ هندو مندر
* ڪبيروالا ۾ سيتا ڪُنڊ مندر
* [[ڪبير والا|ڪبيروالا]] ۾ لڇمن چوٽرا
* ڪبيروالا ۾ رام چوٽرا

=== [[خوشاب ضلعو]] ===

* سڪيسر ۾ امب شريف مندر

=== [[لاهور ضلعو]] ===

* انارڪلي بازار ۾ [[Basuli Hanuman Temple|بسولي ھنومان مندر]]
* گلزار ڪالونيءَ ۾ ڀَدرڪاليِ مندر
* اڇرا ۾ [[Bhairav Ka Asthan|ڀيرَوَ جو آستان]]
* هديارا ۾ [[Hudiara Temple|هديارا مندر]]
* ڳڙهي شاهو ۾ جين مندر
* راوي روڊ، قصورپورا ۾ ڪرشن مندر
* [[قلعو لاهور|لاھور قلعي]] ۾ [[:en:Lava_Temple|لَو مندر]] 
* انارڪلي بازار ۾ [[Rattan Chand Temple|رتن چند مندر]]
* [[Manhala|منهالا]] ۾ [[Satti Temple|ستي مندر]]
* ماڊل ٽائون ۾ شِو مندر
* [[Shri 1008 Bhagwan Adinath Jain Temple|شري 1008 ڀگوان آديناٿ جين مندر]]، انارڪلي بازار ، جين مندر چوڪ تي
* محلا چيري ماران ۾ سيتلا مندر
* انارڪلي بازار ۾ والمِڪي مندر
* [[Ganga Ram Samadhi|گنگا رام سماڌي]]

=== [[ليہ ضلعو]] ===

* [[ليه|ليہ]] ۾ [[Mae Mata Temple|مائي ماتا مندر]]

* دانوارن ۾ هندو مندر

=== [[منڊي بهاء الدين ضلعو|ضلعو منڊي بهاءُالدين]] ===

* سورج ڪنڊ ۾ آدتيه سج مندر
* [[ملتان]] ۾ [[Balmiki Temple|بالميڪي مندر]] (والميڪي)
* بخاري ڪالونيءَ ۾ هندو مندر
* انر سٽي ۾ [[Mandir Jain Sweatamber|مندر جين شويتامبر]]
* اِنر سٽيِ ۾ [[Mandir Shah Majeed|مندر شاهه مجيد]]
* پرهلادپوري ۾ شري نرسمھا مندر
* [[Old Shiva Temple|پراڻو شِو مندر]] ، ملتان جي ويجهو

=== [[ميانوالي ضلعو]] ===

* مري سنڌو تي ڪالاباغ جي ويجهو [[Mari Temple|مارئي مندر]] 

=== [[ملتان ضلعو]] ===

=== [[مظفرڳڙھ ضلعو|مظفرڳڙهه ضلعو]] ===

* ظفروال ۾ ڀيروناٿ مندر
* ظفروال ۾ هندو مندر
* درمان، [[شڪرڳڙ|شڪر ڳڙهه]] ۾ دُرگا مندر
* فاروق گنج محلا ۾ هندو مندر
* سُکوچڪ ۾ شِو مندر
* سُکوچڪ ۾ ڪرشن مندر
* نارووال ۾ دگمبر جين مندر
* سنکاترا ۾ جين مندر

=== [[ننڪانہ صاحب ضلعو|ننڪانا صاحب ضلعو]] ===

* [[نانڪانا صاحب|ننڪانا صاحب]] ۾ سک مندر

=== [[نارووال ضلعو]] ===

* ڪرشن مندر

=== [[اوڪاڙا ضلعو]] ===

* [[ديپالپور، پاڪستان|ديپالپور]] ۾ هندو مندر

=== [[پاڪپتن ضلعو]] ===

* ملڪا هانس ۾ [[Parnami Temple|پرنامي مندر]] 

=== [[راجن پور ضلعو]] ===

* راولپنڊي شهر ۾ صدر ۾ شري ڪرشن مندر 
* والميڪي سواميجي مندر ، گريسي لائنز
* بوهر بازار ۾ [[Ambardaran Temple|امبرداران مندر]] 
* غزني ڪالونيءَ ۾ [[Bagh Sardaran Temple Complex|باغ سرداران مندر ڪمپليڪس]] 
* لنڊا بازار ۾ [[Ganesha Temple, Landa Bazar|گڻيش مندر]] 
* راجا بازار ۾ [[Ganj Mandi Hindu Temple|گنج منڊي هندو مندر]] &lt;ref name=&quot;blogs.tribune.com.pk&quot; /&gt;
* ڪهوٽا ۾ هندو مندر 
* [[ٽيڪسيلا|ٽيڪسلا]] ۾ جنڊيال مندر (اھا پڪ خبر نہ آھي تہ ھي ھندو مندر آھي، بڌ مندر آھي يا [[زرتشتي مذھب|زرتشتي]] مندر آھي )
* ڪوهٽي بازار ۾ ڪلياڻ داس مندر 
* پرانا قلعا ۾ ڪرشن مندر 
* [[لال ڪرتي|لال ڪرتيءَ]] ۾ لال ڪُرٽي مندر 
* گوال منڊيءَ ۾ [[Madanpura Temple|مدن پور مندر]] 
* ساگريءَ ۾ [[Sagri Temple|ساگري مندر]] 

=== [[راولپنڊي ضلعو]] ===

=== [[ساهيوال ضلعو]] ===

* [[گورک هل اسٽيشن|گورک ٽڪريءِ]] جو گورکناٿ مندر
* [[جوهي|جوهيءَ]] ۾ [[شو مندر جوهي|شِو مندر]]
* [[خيرپور ناٿن شاھ|خيرپور ناٿن شاهه]] ۾ [[Veernath Temple|ويرناٿ مندر]]

=== [[سرگوڌا ضلعو]] ===

* [[سرگوڌا]] ۾ [[Santandharam Temple|سناتنڌرم مندر]] 
* [[ڀيرا]] ۾ [[Baoliwala Temple|بائولي والا مندر]]   
* [[ڀلوال]] ۾ [[Dahram Temple|دھرم مندر]] 
* [[ڀيرا]] ۾ [[Gulabgarh Temple|گلاب ڳڙهه مندر]] &lt;ref name=&quot;pakgeotagging.blogspot.com&quot; /&gt;
* [[ڀيرا]] ۾ هندو مندر 
* [[ڀيرا]] جي شيش محلات ۾ هندو مندر 
* [[ڀيرا]] ۾ شِو مندر 

=== [[شيخوپوره ضلعو]] ===

* پنڊ ميرووال مريدڪي ۾ هندو مندر

=== [[سيالڪوٽ ضلعو]] ===

* حسنپورا، [[سيالڪوٽ]] ۾ جَگَنناٿ مندر
* قلعه ڪلار والا ۾ هندو مندر 
* ڪڪران ۾ [[Mata Katyani Temple|ماتا ڪاٽياني مندر]] 
* رسول پور روڊ تي پورن ڀڳت مندر 
* گُر منڊي بازار، [[سيالڪوٽ]] ۾ رَگهوُناٿ مندر 
* ڪشميري محلا ۾ شِولا تيجا سنگھ مندر 

=== [[تله گنگ ضلعو|تلہ گنگ ضلعو]] ===

* [[ملتان خورد تعلقو|ملتان خُود]] ۾ سسئي دا ڪلارا
* ڌُرنال ۾ پراڻو هندو مندر

=== [[ٽوبہ ٽيڪ سنگھ ضلعو|ٽوبا ٽيڪ سنگھ ضلعو]] ===

* شري سناتن ڌرم سڀا مندر

=== [[وهاڙي ضلعو]] ===

* شِو مندر

== سنڌ ==
[[فائل:Parabhram_Ashram.jpg|thumb|پاربرهم آشرم]]
[[سنڌ]] صوبي ۾ مندر:

=== [[بدين ضلعو]] ===

* [[Shiv mandir|شِو مندر]]

=== [[دادو ضلعو]] ===

=== [[گهوٽڪي ضلعو]] ===

* سچو سترام ڌام. اھو سنڌ جي وڏي ۾ وڏي ھندو آسٿانن مان ھڪ آھي. اھو 300 ايڪڙن ۾ پکريل آھي. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/bridge-in-pakistans-sindh-province-named-after-hindu-shrine/articleshow/55302973.cms|title=Bridge in Pakistan's Sindh province named after Hindu shrine|date=2016-11-08|work=The Times of India|access-date=2025-10-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
* راهرڪي ڳوٺ ۾ ديوري صاحب مندرَ. اھي ايس ايس ڊي جي سامھون نديءَ جي ٻئي ڪناري تي آھن. اھي ايس.ايس.ڊي سينچري سيليبريشن پل ذریعي سچو سترام ڌام سان ڳنديل آھن.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[ميرپور ماٿيلو]] ۾ شاداڻي درٻار
* [[ميرپور ماٿيلو]] ۾ هنومان مندر
* شري ڪرشن مندر آنند ڌام، ڏيوري روڊ، گهوٽڪي

=== [[حيدرآباد ضلعو، سنڌ|حيدرآباد ضلعو]] ===

* اسڪون حيدرآباد، سنڌ
* گوسوامي پُرشوتم گِر چيلا گوسوامي نهال گر مندر
* سرڪٽ هائوس ۾ درگا شِو مندر. اھو بيحد پراچين مندر آھي. اھو اٽڪل 256 سال جونو آھي. اھو سنڌو نديءَ جي ڪناري تي آھي.
* مان ڪالي مندر
* شاھي بازار ۾ ايس ايس ڊي ڌام مندر

=== [[جيڪب آباد ضلعو]] ===

* بابا ڪلياڻ داس مندر
* ليڊيز مارڪيٽ ۾ ڀڳوان شيو مندر
* ڀاھان بازار ۾ لال سائين مندر
* چينچري گھٽيءَ ۾ ننڍرو ماتا وارو مندر
* سچ کنڊ ڌام
* پيٽي بازار ۾ [[Shive shankar Mandir|شِو شنڪر مندر]]
* [[Swami Kirshan Gir Darbar|سوامي ڪرشن گر درٻار]] (ڪندن گر مڙي)

=== [[ڄامشورو ضلعو]] ===

* [[ڪوٽڙي|ڪوٽڙيءَ]] ۾ ڀولي شنڪر مندر
* [[لڪي جبل]] ۾ دهران تيرٿ 
* [[مانجهند|مانجھند]] ۾ [[گوبند رام دربار|گوبندرام دربار]]
* [[ڪوٽڙي|ڪوٽڙيءَ]] ۾ هنومان مندر
* [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻي بولا خان]] ۾ نوري آباد جي ڀرسان ڪاٺواري هريجن منهر مندر
* [[ٿاڻو بولا خان تعلقو|ٿاڻي بلا خان]] ۾ گُرو منگل گِر مندر
* [[ٿاڻو بولا خان|ٿاڻي بلا خان]] گُرو بالپوري آشرم

=== [[ڪراچي|ڪراچي ضلعو]] ===

* ڪڪري گرائونڊ يا [[لياري ٽائون]] ۾ [[Bhagnari Shiv Mandir|ڀڳناري شِو مندر]]
* ڪسٽم ھائوس ۾ دريا لال سنڪٽ موچن مندر (جنهن کي جھولي لال مندر پڻ سڏيو وڃي ٿو)
* بمبئي بازار ۾ [[Devi Mandir|ديوي مندر]]
* [[ڪراچي|ڪراچي شھر]] ۾ گُرو نانڪ گرودوارا
* ڊولي کاتا ۾ [[Hanuman Mandir (Doli Khata, Karachi)|هنومان مندر]]
* [[فريئر هال|فريئر روڊ]] تي [[Hanuman Mandir (Frere Road, Karachi)|هنومان مندر]]
* ڀيمپورا ۾ هنگلاج ماتا مندر (جگنناٿ اکرا مندر پڻ سڏجي ٿو)
* اسڪون ڪراچي
* [[شاھ فيصل ٽائون|شاهه فيصل ٽائون]] ۾ [[Malir Mandir|ملير مندر]]
* رانچو لائينس تي [[Manhar Mandir Kathwari Mandir|منهر مندر ڪاٺواري مندر]]
* [[Mari Mata Mandir Rattan Tallow Akbar Road|ماري ماتا مندر، رتن تلو اڪبر روڊ،]] صدر
* ڊولي کاتا ۾ [[Mata Mandir|ماتا مندر]]
* رسالا ۾ [[Narsingh Mahadev Mandir|نرسنگھہ مهاديو مندر]]
* رنڇور لائنز جو  [[Naval Mandir|نول مندر]] 200 چورس گز جو پيلي  پٿر جي ڀتين وارو مندر آهي جنهن ۾ پالش ٿيل سنگ مرمر ستھہ آھي. ھن مندر ۾ سنتوشي ماتا ، [[ڪالي]] ماتا، [[وشنو]] ، [[شِو]] ، گڻيش ، [[ھنومان|هنومان]] ، [[گرو نانڪ]]، [[رام]] ۽ ننديءَ جون مٽيءَ جون مورتيون آهن جتي هولي ۽ ڏياري ملهائي ويندي آهي. 
* [[لياري ٽائون]] ۾ پمول داس شِو مندر .   
* [[سولجر بازار]] ۾ جو  پنچ مُکي هنومان مندر ، 1500 سال پراڻو آهي ۽ ان ۾ ڀڳوان [[ھنومان|هنومان]] جي 2.5 ميٽر ڊگهي مورتي آهي. مندر جي مرمت 2012 ۾ شروع ٿي ۽ اهو مهاراشٽري، سنڌي ۽ بلوچي ڀڳتن  ۾ مشهور آهي.   مندر جي 2,609 چورس فوٽ زمين جو اڌ حصو مسلمانن طرفان قبضو ڪيو ويو آهي، ضلعي عدالت پاران ليز رد  ڪرڻ کان پوءِ مندر ڇهن مان چار ننڍا پلاٽ واپس حاصل ڪري ورتا آهن ۽ اڃا تائين باقي ٻه پلاٽ واپس حاصل ڪرڻ لاءِ وڙهي رهيو آهي. 

[[فائل:SoldierBazarTemple.jpg|thumb|[[ڪراچي|ڪراچيءَ]] جي [[سولجر بازار]] ۾ پنچمکي هنومان مندر]]

* صدر ۾ [[Ramchandra Mandir|رام چندر مندر]]
* رامسواميءَ ۾ [[Ramswamy Mandir|رامسوامي مندر]]
* [[ماڙيپور|موري پور]] ۾ شنڪر ڀولي ناٿ مندر
*  ڀيم پورا ۾ شيتلا ماتا مندر
* اسلاميه سائنس ڪاليج ۾ شِو مندر
* رانگيواڙ ۾ شري راڌا گوڪل آنند مندر
* ڪينٽ ريلوي اسٽيشن جي ويجهو صدر ٽائون ۾ شري رام ديو پير مندر
* [[منوڙا|منورا]] ۾ شري گرو نانڪ درٻار
* آرام باغ ۾ شري گرو نانڪ ست سنگ سڀا
* جناح پوسٽ گريجوئيٽ ميڊيڪل سينٽر ۾ شري هنومان مندر
* ڪراچي ڇانوڻي ۾ شري هنومان مندر
* نيٽي جيٽي علائقي ۾ شري لڪشمي نارايڻ مندر 
* جي پي ايم سي ايف/ٽائيپ ۾ شري مَريئامّن مندر
* [[ڪورنگي ٽائون]] ۾ شري ماري ماتا مندر
* [[گارڊن ايسٽ]] ۾ [[Shri Punch Mukhi Hanuman Mandir|شري پنچ مکي هنومان مندر]]
* [[ڊرگ روڊ ريلوي اسٽيشن|ڊرگ روڊ]] تي شري رام ديو شِو سنتوش مندر
* [[ڪلفٽن، ڪراچي|ڪلفٽن]] ۾ شري رتنيشور مهاديو مندر
* شري سوامينارايڻ مندر
* شري ورُڻ ديو مندر، [[منوڙا|منورا ساحل]] تي 
* [[Shri Krishna Mandir Steel Town Karachi|شري ڪرشن مندر، اسٽيل ٽائون، ڪراچي]]

=== [[ڪشمور ضلعو]] ===

* [[Baba Garib Das Darbar|بابا غريب داس درٻار]] گوسپور، [[ڪنڌڪوٽ]]
* [[ڪنڌڪوٽ]] ۾ شري گرو تيغ بهادر صاحب (گرودوارا)
* [[ڪنڌڪوٽ]] ۾ پريم پرڪاش آشرم
* [[ڪنڌڪوٽ]] ۾ سماڌا ڌام

=== [[خيرپور ضلعو]] ===

* جھولي لال مندر، هندو محلا، [[چونڊڪو|چونڊيڪو]]
* [[ٺري ميرواهه]] ۾ اسڪون سينٽر

=== [[ضلعو لاڙڪاڻو|لاڙڪاڻو ضلعو]] ===

* اسڪون لاڙڪاڻو
* ڪرما باغ ۾ چدڪاشي درٻار مندر
* ڪرشن مندر
* شِوالو مندر

=== [[مٽياري ضلعو]] ===

* اڊيرولال ڳوٺ ۾ جھوليلال مندر

=== [[ميرپور خاص ضلعو|ضلعو ميرپور خاص]] ===

* لغاريءَ ۾ شِو مندر
* نئونناٿ اسٿان ڊگري
* لال شِو مندر
* هيرآباد ۾ شِو مندر
* شِو مندر مالهي، گوٿ (باغات)

=== [[نوشهرو فيروز ضلعو|ضلعو نوشهرو فيروز]] ===

* هالاڻي ۾ دربار صاحب

=== [[قمبر شهدادڪوٽ ضلعو]] ===

* [[Baba Hiradaram Mandir|بابا هيردرام مندر]]
* [[Baba Khat Wala Shahib Mandir|بابا کٽ والا صاھب مندر]]
* [[Guru Nanik Dass Mandir|گرو نانڪ داس مندر]]
* [[قمبر]] ۾ قمبر دربار
* شِو مندر

=== [[سانگهڙ ضلعو]] ===

* [[کپرو تعلقو|خيپرو]] ۾ کوري دربار مندر
* رتو ڪوٽ مندر، [[سانگھڙ|سانگهڙ]]
* هاٿونگو ۾ سائين پرسنا رام درٻار
* شري شيام ڊيم مندر، باقر خان نظاماڻي جي اتر ۾ ۽ [[شهدادپور]] جي اولهه ۾

=== [[سجاول ضلعو]] ===

* جاتي سجاول ۾ تاڪانو ۾ شِو مندر

=== [[شڪارپور ضلعو]] ===

* [[شڪارپور]] ۾ هنومان مندر
* [[شڪارپور]] ۾ [[Khat Wari Darbar|کٽ واري دربار]]
* [[شڪارپور]] ۾ [[Samadha Ashram|سماڌا آشرم]]
* [[شڪارپور]] ۾ [[Shankaranand Bharti|شنڪرانند ڀارتي]]
* ڀڳوان والميڪي مندر، صدر، شڪارپور
* لال مندر، شڪارپور

=== [[سکر ضلعو]] ===

* اسڪون سکر
* سنگر ۾ بابا خوشي رام مندر
* باگڙجي، سکر ۾ [[Jhulay Lal Mandir|جھولي لال مندر]]
* [[روھڙي|روهڙي]] ، سنڌ ۾ ڪالڪا غفا مندر  ڪالراتري ( [[ڪالي]] ) جو مندر آهي، جيڪو نودرگا جي نو روپن مان هڪ آهي، جنهن بابت يقين آهي ته هو بلوچستان ۾ هنگلاج جي سفر دوران هتي ظاهر ٿيو هو. 

[[فائل:Kalka_Cave_Temple_by_Usma_Ghani.jpg|thumb|[[روھڙي|روهڙي]] ۾ ڪالڪا غفا مندر]]

* [[ساڌ ٻيلو|ساڌ بيلو ٻيٽ مندر]] 
* [[روھڙي|روهڙي]] ۾ [[Wasan Shah Darbar|وسڻ شاه درٻار]]
* [[Kali Mata mandir|ڪالي ماتا مندر]]

=== [[ٽنڊو الهيار ضلعو]] ===

* راما پير مندر ٽنڊو الهيار

=== [[ٽنڊو محمد خان ضلعو]] ===

* [[Shiv mandir|شِو مندر]]

=== [[ٿرپارڪر ضلعو]] ===
[[فائل:Temple_in_Sant_Nenuram_ashram.jpg|thumb|سنت نينورام آشرم]]

* اسلامڪوٽ ۾ سنت نينورام آشرم
* [[ننگر پارڪر تعلقو|ننگرپارڪر]] ۾ انچلاسر
* [[ننگر پارڪر تعلقو|ننگرپارڪر]] ۾ لکن ڀارتي مندر
* ڪاسبو ۾ بابا رامديو مندر
* [[چيلھار|چيلهار]] ۾ چامنڊا شڪتي مندر
* ڀوڏيسر ۾ جين مندر
* [[ننگر پارڪر تعلقو|ننگرپارڪر]] ۾ ماتا راڻي ڀٽٿاڻي مندر
* [[ڏيپلو|ڊپلو]] ۾ پاربرهم آشرم
* [[چيلھار|چيلهار]] ۾ پٿورو پير مندر
* [[مٺي|مٺيءَ]] ۾ رامديو پير مندر
* اڪارو ڀيل، [[ننگر پارڪر تعلقو|ننگرپارڪر]] ۾ رامديو مندر
* [[ننگر پارڪر تعلقو|نگرپارڪر]] ۾ سچيا ماتاجي
* [[چيلھار|چيلهار]] ۾ شني ديو مندر
* سردڙو ۾ شِو مندر
* پبوهر ۾ شو ۽ پٿورو مندر
* [[چيلھار|چيلهار]] ۾ شري ديوي ماتا مندر
* [[چيلھار|چيلهار]] ۾ شري مرلي مندر
* [[چيلھار|چيلهار]] ۾ شري راماپي مندر
* [[چيلھار|چيلهار]] ۾ شِو مندر
* [[مٺي|مٺيءَ]] ۾ لوڪيش مندر
* [[مٺي|مٺيڙ]] ۾ شنتوشي مان مندر
* [[مٺي|مٺيءَ]] ۾ شري گڻيش مندر
* [[مٺي|مٺيءَ]] ۾ شري هنومان مندر
* [[مٺي|مٺيءَ]] ۾ شري ڪرشن مندر
* شري مرليڌر مند،ر [[مٺي]] ۾
* [[مٺي|مٺيءَ]] ۾ شِو پاروتي مندر
* [[مٺي|مٺيءَ]] ۾ شري پير پٿورو مندر
* [[مٺي|مٺيءَ]] ۾ شري راما پير مندر
* پوج پربت گِر گوسوامي مندر، [[مٺي]] ۾
* [[ننگر پارڪر تعلقو|نگرپارڪر]] ۾ چوريو جبل درگا مندر
* گُوريءَ ۾ [[گوري مندر، نگرپارڪر|گُوري مندر]]
* ڪنٽيو ۾ ڪرشن مندر
* [[ننگر پارڪر تعلقو|نگرپارڪر]] ۾ نگرپارڪر جا مندر

=== [[ٺٽو ضلعو]] ===

* بابا سري چند دربار
* ميرپور بٺورو ۾ گرو نانڪ صاحب
* سينيما روڊ تي هنومان مندر
* بھراڻي ڳوٺ ۾ جھولي لال مندر
* مين شھي بازار ۾ جھولي لال مندر
* سونارا بازار ۾ هڪ گهر ۾ جهولي لال مندر
* [[مڪلي]]ءَ ۾ مڪلي مندر
* مڪليءِ ۾ ماتا سنگهه ڀواني مندر
* ناٿ مڙي مندر
* سونارا بازار ۾ هڪ گهر ۾ سيتلا ماتا مندر
* مَهيشوري محلا ۾ شِو مندر
* [[مڪلي|مڪليءَ]] ۾ شري مامائي ديو اسٿان

=== [[عمرڪوٽ ضلعو]] ===

* عمرڪوٽ ۾ آسمانين رو ٿاڻ
* پٿوڙي ۾ دادو کيتارام  مندر
* پٿورو ۾ درگ پير پٿورو
* [[Kali Mata Temple|ڪالي ماتا مندر]] 
* پراڻي امرڪوٽ ۾ ڪرشن مندر
* چيله ۾ مندر
* ڳوٺ جفر خان ڊال ۾ رام ديو مندر
* پراڻي امرڪوٽ ۾ عمرڪوٽ شِو مندر 
* ڪنريءَ ۾ شري ڪرشن مندر
* عمرڪوٽ ۾ شري مرليڌر مندر
* عمرڪوٽ ۾ شري رتن گِر گوسوامي مندر
* موتي چوڪ، امرڪوٽ جي پاسي ۾ مجيسا باٽياڻي ۽ دادو سوائي سنگهه راٺوڙ ٿاڻ (ڊوري ٿاڻ)

== خطرا ۽ ڌمڪيون ==
آل پاڪستان هندو رائٽس موومينٽ پاڪستان پاران ڪيل هڪ جاچ مان ظاهر ٿيو آهي ته پاڪستان ۾ [[ھندستان جو ورھاڱو|ورهاڱي]] کان اڳ موجود 428 هندو مندرن مان، اڄ صرف  لڳ ڀڳ 20 بچيا آهن ۽ اهي ايويڪيو ٽرسٽ پراپرٽي بورڊ طرفان نظرانداز ڪيا ويا آهن جيڪو انهن جي ديکڀال  ڪري ٿو، جڏهن ته باقي ٻين استعمالن لاءِ تبديل ڪيا ويا هئا. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/686952/95-of-worship-places-put-to-commercial-use-survey/|title=95% of worship places put to commercial use: Survey|last=Gishkori|first=Zahid|date=25 March 2014|work=The Express Tribune|access-date=13 October 2017}}&lt;/ref&gt; 1992 جي فسادن ۽ ٻين حملن جهڙوڪ 2014 جي لاڙڪاڻي مندر تي حملو ، 2019 جي گهوٽڪي فسادن ، 2021 جي ڀونگ مندر تي حملو ۽ 2020 جي ڪرڪ مندر تي حملو ۾ تقريبن 1000 فعال ۽ اڳوڻي هندو مندرن تي حملو ڪيو ويو. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://www.thefridaytimes.com/2014/10/03/the-hindus-of-pakistan/|title=The Hindus of Pakistan|date=2014-10-03|website=The Friday Times - Naya Daur|language=en-US|access-date=2022-05-12}}&lt;/ref&gt; پاڪستان ۾ ڪجهه مندرن ۾ مورتيون غائب ٿي ويون آهن ۽ انهن مندرن کان ٻاهر تلاءَ جيڪي پوتر سنان لاءِ ضروري سمجهيا ويندا هئا، غفلت جي ڪري سڪي رهيا آهن، جنهن [[سپريم ڪورٽ پاڪستان|پاڪستان جي سپريم ڪورٽ کي]] ناراض ڪيو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|url=https://indianexpress.com/article/pakistan/absence-of-lord-ram-hanuman-statues-in-katas-raj-temple-irks-pakistan-supreme-court-4979705/|title=Absence of Lord Ram, Hanuman statues in Katas Raj temple irks Pakistan Supreme Court|date=2017-12-12|website=The Indian Express|language=en|access-date=2022-05-12}}&lt;/ref&gt; جڏهن ته، عدالت جي فيصلن، &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-photos-hindu-temple-in-peshawar-reopens-after-60-years/20111101.htm|title=Hindu temple reopens after 60 ears|date=1 November 2011|work=Rediff|access-date=30 October 2020}}&lt;/ref&gt; ۽ سرڪاري مداخلت کان پوءِ ڪجهه بند مندر ٻيهر کوليا ويا آهن. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/world-news/1-000-year-old-hindu-temple-in-pakistans-sialkot-reopens-after-72-years-2077056|title=1,000-Year-Old Hindu Temple in Pakistan's Sialkot Reopens After 72 Years|date=29 July 2019|work=Ndtv News|access-date=30 October 2020}}&lt;/ref&gt;


== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:هندو مندر]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ھندو مندر]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ھندومت]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ عبادتگاهون]]</text>
      <sha1>5ljh2iz129do6k5iummpfnipsa3hkto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شهيد محترمه بينظير ڀٽو ميڊيڪل يونيورسٽي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87165</id>
    <revision>
      <id>369959</id>
      <parentid>342631</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>369959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2896" sha1="bngtbfr4ta6l3aftvsvpfb79st1f517" xml:space="preserve">{{Infobox university
|name=Shaheed Mohtarma Benazir Bhutto Medical University
|native_name= شهيد محترمه بينظير ڀٽو ميڊيڪل يونيورسٽي
|image= Benazir Bhutto.jpg
|image_size=
|image_alt=Shaheed Mohtarma Benazir Bhutto Medical University
|caption=شهيد محترمه بينظير ڀٽو 
|latin_name=
|motto= &quot;اسٽوڊنٽس ڪو رگڙا دو&quot;
|mottoeng=
|established= 9 جولائي، 2009ع
|closed=
|type= عوامي
|endowment=
|officer_in_charge=
|chairman= خليل الرحمان رمدئ
|chancellor=
|president=
|vice-president=
|superintendent=
|provost= ڊاڪٽر عبدالوهاب قريشي&lt;ref&gt;{{cite web |title=Office of The Hostel Provost |url=https://www.smbbmu.edu.pk/beta/index.php/administration/office-of-hostel-provost 
|website=www.smbbmu.edu.pk 
|access-date=21 June 2023 
|archive-url=https://web.archive.org/web/20230301111116/https://www.smbbmu.edu.pk/beta/index.php/administration/office-of-hostel-provost |archive-date=2023-03-01 |language=en |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|vice_chancellor= پروفيسر ڊاڪٽر نصرت شاهه 
|rector=
|principal=
|dean=
|director=
|head_label=
|head=
|academic_staff=
|administrative_staff=
|students=
|undergrad=
|postgrad=
|doctoral=
|other=
|city= [[لاڙڪاڻو|لاڙڪانه]]
|state= 
|province= [[سنڌ]]
|country= {{پرچم|پاڪستان}}
|coor=
|campus=
|former_names=
|free_label=
|free=
|athletics=
|colours=
|mascot=SMBBMUian
|affiliation= [[ڪاليج آف فزيشنز اينڊ سرجنز پاڪستان]]، [[پاڪستان ميڊيڪل اينڊ ڊينٽل ڪونسل]]، [[پاڪستان نرسنگ ڪونسل]]، [[فارميسي ڪونسل آف پاڪستان]]
|website={{url|http://www.smbbmu.edu.pk/}}|logo=
|footnotes=}}
'''شهيد محترمه بينظير ڀٽو ميڊيڪل يونيورسٽي''' (&lt;small&gt;SMBBMU&lt;/small&gt;) [[طب]]، نرسنگ، فارميسي ۽ لاڳاپيل صحت سائنس جي هڪ عوامي يونيورسٽي آهي. اها 9 جولاءِ، 2009ع تي قائم ڪئي وئي. اها [[لاڙڪاڻو|لاڙڪانه]]، [[سنڌ]]، [[پاڪستان]] ۾ واقع آهي.

يونيورسٽي جو نالو [[بينظير ڀٽو]] جي نالي تي رکيو ويو آهي، جيڪا ٻه ڀيرا [[پاڪستان جو وزيراعظم|پاڪستان جي وزيراعظم]] رهي هئي. پروفيسر ڊاڪٽر سڪندر علي شيخ ان جو پهريون وائيس چانسلر هو.

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ضلعو لاڙڪاڻو]]
[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:لاڙڪاڻي ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]
[[زمرو:پاڪستان جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]</text>
      <sha1>bngtbfr4ta6l3aftvsvpfb79st1f517</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ جون ميڊيڪل يونيورسٽيون</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87166</id>
    <revision>
      <id>369958</id>
      <parentid>342610</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217" sha1="rbfrllhzel05q3vyvyiw2yy1qcmm2o1" xml:space="preserve">[[زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽيون]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جي تعليم]]
[[زمرو:سنڌ ۾ طب جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:پاڪستان جون ميڊيڪل يونيورسٽيون]]</text>
      <sha1>rbfrllhzel05q3vyvyiw2yy1qcmm2o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ جا اسڪول</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87206</id>
    <revision>
      <id>369953</id>
      <parentid>342772</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178" sha1="0mkfbdybdkotwkvqmrj1rikhdue3ya2" xml:space="preserve">[[زمرو:سنڌ ۾ تعليم]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ اسڪول]]
[[زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>0mkfbdybdkotwkvqmrj1rikhdue3ya2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آئيڊا ريئو اسڪول</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87322</id>
    <revision>
      <id>369954</id>
      <parentid>347203</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>369954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7010" sha1="fgxxzysas1uxe8qet1uuigcsa4qswwa" xml:space="preserve">{{Short description|School for blind and deaf children in Karachi, Sindh, Pakistan}}
{{Infobox school
| name         = آئيڊا ريو اسڪول&lt;br&gt;Ida Rieu School
| image        = 
| size         = 
| dms          = 
| motto        = 
| motto_pl     = 
| established  = 1922
| approx       = 
| closed       = 
| c_approx     = 
| type    = انڌي ۽ ٻوڙي ٻارن لاء اسڪول
| president    = 
| head_label   = پرنسيپل 
| head         = منزه مسعود
| r_head_label = 
| r_head       = 
| chair_label  = 
| chair        = 
| founder      = آئيڊا ريو ويلفيئر ايسوسيئيشن 
| founder_pl   = 
| specialist   = 
| street  = [[نمائش چورنگي]]، [[مزار قائد]] جي سامهون
| city  = [[ڪراچي]]
| county = [[سنڌ]]
| country = [[پاڪستان]]
| postcode     = 
| LEA          = 
| ofsted       = 
| staff        =  
| enrollment   = 900 Blind and Deaf Students (2019)
| gender   = ٻار (ڇوڪرا ۽ ڇوڪريون)
| lower_age    = 4
| upper_age    = 
| publication  = 
| free_label_1 = Affiliations
| free_1       = 
| free_label_3 = 
| free_3       = 
| website      = 
| website_name = 
}}
'''انڌن ۽ ٻوڙن لاءِ آئيڊا ريو اسڪول''' (Ida Rieu School for Blinds and Deafs) سال 1922ع ۾ [[ڪراچي]]، [[پاڪستان]] ۾ قائم ڪيو ويو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jpma.org.pk/article-details/1157?article_id=1157|title=Journal of the Pakistan Medical Association July 2007, Volume 57, Issue 7|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014020530/https://jpma.org.pk/article-details/1157?article_id=1157|archive-date=14 October 2020|access-date=8 October 2020|url-status=dead}}
&lt;/ref&gt; ان جو نالو آئيڊا آگسٽا ريو جي نالي تي رکيو ويو، جيڪا سنڌ جي ڪمشنر جي.ايل.ريو جي زال هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jpma.org.pk/article-details/1157?article_id=1157|title=Journal of the Pakistan Medical Association July 2007, Volume 57, Issue 7|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014020530/https://jpma.org.pk/article-details/1157?article_id=1157|archive-date=14 October 2020|access-date=8 October 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

آئيڊا ريو ۾ نه رڳو معذور ماڻهن لاءِ هڪ اسڪول آهي، پر هڪ هاسٽل، هڪ ڪاليج ۽ هڪ بزرگن لاءِ گهر پڻ آهي.  وڏي تعداد ۾ انسان دوست اسڪول جي مدد ڪن ٿا. جيڪو نه رڳو تعليمي سهولتون فراهم ڪري ٿو، پر معذور شاگردن کي پيشه ورانه تربيت پڻ ڏئي ٿو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jpma.org.pk/article-details/1157?article_id=1157|title=Journal of the Pakistan Medical Association July 2007, Volume 57, Issue 7|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014020530/https://jpma.org.pk/article-details/1157?article_id=1157|archive-date=14 October 2020|access-date=8 October 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

سال 2006ع ۾، انڌن ۽ ٻوڙن لاءِ ايدا ريو ڪاليج ۾ چار نارين سميت، پنج شاگردن ماسٽر ڊگري پروگرام ۾ داخلا حاصل ڪيا.  اهو پهريون ڀيرو هو ته ادارو ڪراچي يونيورسٽي ۾ آرٽس فيڪلٽي جي تحت ماسٽرز ليول پروگرام متعارف ڪرايو.

اوسط طور تي، آئيڊا ريو جا 12 کان 16 شاگرد ڪاليجن (ايڇ ايس سي جي) امتحانن ۾ ويهندا آهن. جڏهن ته ٻيا 10 يا وڌيڪ ڊگري سطح جي امتحانن ۾ ويهندا آهن. اسڪول جا ڪجهه شاگرد، امتحانن ۾ اعليٰ پوزيشنون پڻ حاصل ڪيون آهن. قدسيه خان اسڪول جي پرنسپل آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jpma.org.pk/article-details/1157?article_id=1157|title=Journal of the Pakistan Medical Association July 2007, Volume 57, Issue 7|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014020530/https://jpma.org.pk/article-details/1157?article_id=1157|archive-date=14 October 2020|access-date=8 October 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

سال 2007ع ۾، ميٽرڪ جي امتحان ۾، آئيڊا ريو اسڪول جي نارين شاگردون شاندار نتيجا حاصل ڪيا. ڏهه انڌي ڇوڪريون امتحان ۾ حصو ورتو، جن مان ٽن پهرين ڊويزن حاصل ڪئي ۽ هڪ پهرين ڪلاس ۾ پهرين پوزيشن حاصل ڪئي. ڇوڪرن مان نو شرڪت ڪيا ۽ ٽن پهرين ڊويزن حاصل ڪيا. ٻنهي جو مجموعي نتيجو 100 سيڪڙو هو.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jpma.org.pk/article-details/1157?article_id=1157|title=Journal of the Pakistan Medical Association July 2007, Volume 57, Issue 7|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014020530/https://jpma.org.pk/article-details/1157?article_id=1157|archive-date=14 October 2020|access-date=8 October 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; سال 2008ع ۾، اداري ۾ 900 کان وڌيڪ انڌا ۽ ٻوڙا شاگرد ۽ شاگرديون هيون. 

it has undertaken to provide the latest modified gadgets to allow the inclusion into information society i.e., Braille keyboards, screens, voice activated devices, special videos, and toys that promoted learning for children with varying degrees of blindness.&lt;ref&gt;{{cite web |title = Inclusion of Marginalized Communities |url = http://www.e-wwg.com/devtek_Women_Inclusion.htm |access-date = 29 July 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110710161605/http://www.e-wwg.com/devtek_Women_Inclusion.htm |archive-date = 10 July 2011 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

An extract from the 2023 census of the city's population reveals that visual problems affect 2.18 percent of the population, while hearing difficulties affect 2.51 percent.&lt;ref&gt;[https://www.dawn.com/news/1890659 Dawn February 9, 2025]&lt;/ref&gt;

==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
* [https://idarieu.org/about-us-3/ Ida Rieu Welfare Association Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250710050036/https://idarieu.org/about-us-3/ |date=2025-07-10 }}

{{coord|24|52|18|N|67|2|12|E|display=title}}
[[زمرو:ڪراچي ۾ تعليم]]
[[زمرو:ڪراچي جا اسڪول]]
[[زمرو:سنڌ جا اسڪول]]
[[زمرو:سنڌ ۾ ٻوڙن لاءِ اسڪول]]
[[زمرو:سنڌ ۾ انڌن لاءِ اسڪول]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ٻوڙن لاءِ اسڪول]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ انڌن لاءِ اسڪول]]
[[زمرو:ڪراچي ۾ ٻوڙن لاءِ اسڪول]]
[[زمرو:ڪراچي ۾ انڌن لاءِ اسڪول]]
[[زمرو:سنڌ ۾ خاص تعليم جا ادارا]]
[[زمرو:ڪراچي ۾ خاص تعليم جا ادارا]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ خاص تعليم جا ادارا]]
[[زمرو:ڪراچي ۾ معذورن لاء خاص تعليم]]
[[زمرو:1923 ۾ قائم ٿيل تعليمي ادارا]]
[[زمرو:1920ع ۾ برطانوي هندستان ۾ قائم ٿيل ادارا]]</text>
      <sha1>fgxxzysas1uxe8qet1uuigcsa4qswwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ ۾ ٻوڙن لاءِ اسڪول</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87328</id>
    <revision>
      <id>369952</id>
      <parentid>343324</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="gpm9d5y404ggsvw28yka7rnkfpd9fnl" xml:space="preserve">[[زمرو:سنڌ جا اسڪول]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ ٻوڙن لاءِ اسڪول]]
[[زمرو:سنڌ ۾ خاص تعليم جا ادارا]]</text>
      <sha1>gpm9d5y404ggsvw28yka7rnkfpd9fnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سنڌ ۾ انڌن لاءِ اسڪول</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87331</id>
    <revision>
      <id>369951</id>
      <parentid>343323</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186" sha1="4w73uzq1026dy1qywzqwtqmstmrm6ax" xml:space="preserve">[[زمرو:سنڌ ۾ اسڪول]]
[[زمرو:سنڌ جا اسڪول]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ انڌن لاءِ اسڪول]]
[[زمرو:سنڌ ۾ خاص تعليم جا ادارا]]</text>
      <sha1>4w73uzq1026dy1qywzqwtqmstmrm6ax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369955</id>
      <parentid>369951</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="gl0i9ftw0mechfcxecf1uh8xfii3lui" xml:space="preserve">
[[زمرو:سنڌ جا اسڪول]]
[[زمرو:پاڪستان ۾ انڌن لاءِ اسڪول]]
[[زمرو:سنڌ ۾ خاص تعليم جا ادارا]]</text>
      <sha1>gl0i9ftw0mechfcxecf1uh8xfii3lui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وڪيپيڊيا:ناري واد ۽ لوڪ وارتا/2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>87495</id>
    <revision>
      <id>369915</id>
      <parentid>351732</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20783-22</username>
        <id>21999</id>
      </contributor>
      <origin>369915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9328" sha1="n1ubve29pbqvw5pxvs8u93ffb0lxx09" xml:space="preserve">__NOTOC__
[[File:Feminism and Folklore 2026 Sindhi logo.png|center|800px|frameless]]
{{Feminism_and_Folklore_menu}}

&lt;div stylgh,5
=&quot;max-width: 1000px; margin: 0 auto; font-family: sans-serif; line-height: 1.6;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px; margin-bottom: 30px; align-items: center;&quot;&gt;

    &lt;div style=&quot;flex: 1; min-width: 300px; text-align: center;&quot;&gt;
   
    &lt;/div&gt;

    &lt;div style=&quot;flex: 1; min-width: 300px;&quot;&gt;
        &lt;div style=&quot;font-size: 1.2em; font-weight: 500; margin-bottom: 15px;&quot;&gt;
'''ناري واد ۽ لوڪ وارتا''' وڪيپيڊيا تي هر سال منعقد ٿيندڙ عالمگير ليک لکڻ جي هڪ چٽاڀيٽي آهي، جنهن جو مقصد وڪيپيڊيا جي درجيڪارين ۾ موجود جنسي فرق کي بهتر بنائڻ ۽ جنسي وِٿي کي ڀرڻ ۽ ان سان گڏوگڏ لوڪ ثقافتن ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ عورتن بابت دستاويز تيار ڪرڻ آهي.
        &lt;/div&gt;
        &lt;p&gt;
هن چٽاڀيٽيءَ جو بنيادي مقصد دنيا جي آزاد انسائيڪلوپيڊيا وڪيپيڊيا ۾ انساني ثقافتي رنگارنگيءَ بابت مضمون گڏ ڪرڻ آهي۔ هن سال اسان جو ڌيان فيمينزم، عورتن جي سوانح حيات، ۽ صنفي موضوعن کي اجاگر ڪرڻ تي آهي، جيڪي “وڪي پِريتِ لوڪ وارتا” جي ڪُشادي موضوع اندر شامل آهن.
        &lt;/p&gt;
        &lt;p&gt;
2019 کان وٺي، اسان پنهنجي عالمي وڪي پِريتِ هلچل جي حقيقي روح کي هٿي ڏيڻ لاءِ هڪ گهڻ لساني وڪيپيڊين مقابلو پڻ شامل ڪيو آهي.
        &lt;/p&gt;
    &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #eaecf0; border-radius: 8px; padding: 20px; text-align: center; margin-bottom: 30px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;margin-bottom: 10px; font-weight: bold; font-size: 1.1em;&quot;&gt;حصو وٺڻ لاءِ تيار آهيو؟&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; justify-content: center; gap: 15px;&quot;&gt;
{{Clickable button 2|پنهنجون ڀاڱيداريون جمع ڪرايو|url=https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213|class=mw-ui-progressive mw-ui-big}}
&lt;/br&gt;
پنهنجي ڀاڱيداري ياته [[Toolforge:fountain/editathons/fnf2026-sd|فائونٽين]] تي وجهو / {{Campwiz|213}} تي &lt;/br&gt;
{{Clickable button 2|ڀاڱيدارن جي شرڪت ۾ نالو لکو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/شريڪ ٿيندڙ}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}}
{{Clickable button 2|نتيجا ڏسو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/نتيجا}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}}
    &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;border-left: 5px solid #3366cc; background-color: rgba(51, 102, 204, 0.05); padding: 15px; margin-bottom: 30px; border-radius: 4px;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;margin-top: 0; border: none; font-size: 1.3em;&quot;&gt;📅 وقت جو خاڪو (ٽائيم لائين)&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.2em;&quot;&gt;
'''1 فيبروري''' 2026 رات 00:01 وڳي يو ٽي سي – '''31 مارچ''' 2026 رات 11:59 وڳي يوٽي سي
    &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;h2 style=&quot;border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;&quot;&gt;مُک موضوع&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;توهان اسان جي ڪم جي فهرست مان ڪنهن به مضمون جي چُونڊَ ڪري سگهو ٿا يا پنهنجي پسند جو موضوع به چونڊي سگهو ٿا، شرط هي آهي ته اهو بنيادي يعني مُکيه موضوع سان لاڳاپيل هجي.&lt;/p&gt;

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;&quot;&gt;
    &lt;div style=&quot;flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
        &lt;h3 style=&quot;margin-top: 0; color: #3366cc;&quot;&gt;لوڪ داستان&lt;/h3&gt;
        &lt;p&gt;شرڪت ڪندڙ ڀاڱيدارن کي همٿايو وڃي ٿو ته هو دنيا جي مختلف ڀاڱن کان لوڪ ادب سان لاڳاپيل اَنِيڪ موضوعن کي ڳولهن. هن چٽاڀيٽيءَ ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن، پر ان جو دائرو هنن موضوعن تائين محدود نه آهي:&lt;/p&gt;
        &lt;ul&gt;  
            &lt;li&gt;لوڪ ميلا ۽ ناچ&lt;/li&gt; 
            &lt;li&gt;راڳ رنگ ۽ رانديون&lt;/li&gt;
            &lt;li&gt;رڌپچاءَ جا کاڌا ۽ روايتي پوشاڪ&lt;/li&gt;
            &lt;li&gt;پرين جي آکاڻيون، ناٽڪ ۽ هُنر&lt;/li&gt;
            &lt;li&gt;ڌرم ۽ ڏندڪَٿا&lt;/li&gt;
        &lt;/ul&gt;
    &lt;/div&gt;

    &lt;div style=&quot;flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
        &lt;h3 style=&quot;margin-top: 0; color: #800020;&quot;&gt;لوڪ ادب ۾ ناريون&lt;/h3&gt;
        &lt;p&gt;هي موضوع لوڪ سڀيتا ۾ گهڻو ڪري نظرانداز ٿيندڙ عورتن ۽ نرالي فردن جي ڪردار ۽ ڀاڱيدارين کي اجاگر ڪري ٿو:&lt;/p&gt;
        &lt;ul&gt;   
            &lt;li&gt;لوڪ ڪلاڪار، ناچو، راڳي&lt;/li&gt; 
            &lt;li&gt;سورميون ۽ ڏائنڻيون&lt;/li&gt; 
            &lt;li&gt;لوڪ ادب ۾ صنفي ڪردار&lt;/li&gt; 
            &lt;li&gt;ڏندڪٿا ۾ عورتون&lt;/li&gt; 
        &lt;/ul&gt;
    &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;h2 style=&quot;border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;&quot;&gt;قاعدا ۽ هدايتيون&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 15px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; background-color: rgba(255,255,255,0.5);&quot;&gt;
    &lt;ul style=&quot;line-height: 1.8;&quot;&gt;
        &lt;li&gt;✅ نئون يا وڌايل مضمون گهٽ ۾ گهٽ '''3000 بائيٽس''' ۽/يا '''300 لفظن''' تي ٻَڌل هئڻ گهرجي.&lt;/li&gt;
        &lt;li&gt;✅ مضمون خراب مشيني ترجمي تي ٻڌل نه هئڻ گهرجي.&lt;/li&gt; 
        &lt;li&gt;✅ مضمون '''1 فيبروري کان 31 مارچ''' جي وچ واري عرصي دوران وڌايو يا تيار ڪيو ويو هجي.&lt;/li&gt; 
        &lt;li&gt;✅ مضمون فيمينزم يا لوڪ ساهت جي موضوع سان لاڳاپيل هجي.&lt;/li&gt; 
        &lt;li&gt;✅ مضمون [[Wikipedia:اناٿ|يتيم]] نه هئڻ گهرجي.&lt;/li&gt;
        &lt;li&gt;✅ ڪاپي رائيٽ جي ڪا به ڀڃڪڙي نه هجي؛ مناسب حوالا لازمي گُهربَل آهن.&lt;/li&gt; 
    &lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;h2 style=&quot;border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;&quot;&gt;اِنعامَ&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;&quot;&gt;

    &lt;div style=&quot;flex: 1; min-width: 300px; background-color: #fff0f5; border: 1px solid #eebbd0; border-radius: 8px; padding: 20px;&quot;&gt;
        &lt;h3 style=&quot;margin-top: 0; text-align: center;&quot;&gt;🌍 بين الاقوامي انعام&lt;/h3&gt;
        &lt;ul style=&quot;list-style: none; padding: 0; text-align: center;&quot;&gt;
            &lt;li style=&quot;padding: 5px 0;&quot;&gt;🥇 '''پهريون انعام:''' 300 آمريڪي ڊالر&lt;/li&gt;
            &lt;li style=&quot;padding: 5px 0;&quot;&gt;🥈 '''ٻيون انعام:''' 200 آمريڪي ڊالر&lt;/li&gt;
            &lt;li style=&quot;padding: 5px 0;&quot;&gt;🥉 '''ٽيون انعام:''' 100 آمريڪي ڊالر&lt;/li&gt;
            &lt;li style=&quot;padding: 5px 0; font-size: 0.9em;&quot;&gt;🏅 '''آٿت (مٿي 10 ڄڻا) کٽيندڙ:''' 50 آمريڪي ڊالر هر هڪ&lt;/li&gt;
        &lt;/ul&gt;
    &lt;/div&gt;

    &lt;div style=&quot;flex: 1; min-width: 300px; background-color: #f0f7ff; border: 1px solid #b3d1ff; border-radius: 8px; padding: 20px;&quot;&gt;
        &lt;h3 style=&quot;margin-top: 0; text-align: center;&quot;&gt;📍 ڏيهي انعام&lt;/h3&gt;
        &lt;ul style=&quot;list-style: none; padding: 0; text-align: center;&quot;&gt;
            &lt;li style=&quot;padding: 5px 0;&quot;&gt;''' پهريون مقامي لاءِ انعام:25 آمريڪي ڊالر'''&lt;/li&gt;
            &lt;li style=&quot;padding: 5px 0;&quot;&gt;''' ٻيون مقامي لاءِ انعام:20 آمريڪي ڊالر'''&lt;/li&gt;
            &lt;li style=&quot;padding: 5px 0;&quot;&gt;''' بهترين جُوري مضمون لاءِ انعام:15 آمريڪي ڊالر'''&lt;/li&gt;
        &lt;/ul&gt;
    &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px;&quot;&gt;
    &lt;div style=&quot;flex: 1; min-width: 250px;&quot;&gt;
        &lt;h3&gt;آرگنائيزر&lt;/h3&gt;
* {{U|JogiAsad}}
* {{U|مومن خان ڏاهري}}
    &lt;/div&gt;
    &lt;div style=&quot;flex: 1; min-width: 250px;&quot;&gt;
        &lt;h3&gt;جُوري ميمبر&lt;/h3&gt;
# {{U|مومن خان ڏاهري}}، 
# [[User:JogiAsad|جوڳي اسد راڄپر]]
    &lt;/div&gt;

 &lt;div class=&quot;fnf-card&quot;&gt;
[[File:WP25 Wiki love - blue.png|right|100px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_25]]
        &lt;h3 style=&quot;text-align:center; color: var(--color-progressive, #B8860B);&quot;&gt;&lt;!--T:41--&gt; '''نِرالو اَجر'''&lt;/h3&gt;
        &lt;p style=&quot;text-align:center; font-size:0.9em;&quot;&gt;&lt;!--T:42--&gt; هر ڀاڱيدار کي '''وڪيپيڊيا 25''' ڊجيٽل پوسٽ ڪارڊ ملندو.&lt;/p&gt;
    &lt;/div&gt; 


&lt;/div&gt;
&lt;h2 style=&quot;border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;&quot;&gt;ڪارائتا ڳنڍڻا&lt;/h2&gt;
*[[:m:Feminism and Folklore 2026|انگريزيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]]
*[[:m:Feminism and Folklore 2026/sd|سنڌيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]]
*[[:m:Feminism and Folklore/sd|سنڌيءَ ۾ ناري واد ۽ لوڪ وارتا جو ميٽا تي پَنو]]

&lt;/div&gt;    
[[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]]
[[زمرو:2026 ۾ سنڌي وڪيپيڊيا]]</text>
      <sha1>n1ubve29pbqvw5pxvs8u93ffb0lxx09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڇوڪري</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91665</id>
    <revision>
      <id>369886</id>
      <parentid>360587</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T03:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>369886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9990" sha1="m344edw7azkrfmkj9z8pve5oo09g1oj" xml:space="preserve">{{Short description|نوجوان مادي انسان}}
[[File:Young girl smiling in sunshine (2).jpg|thumb|لائوس ۾ هڪ ننڍڙي نينگري]]
{{Women in society sidebar}}
{{Feminism sidebar}}
{{Human growth and development}}
'''ڇوڪري''' يا '''نينگري''' (Girl) هڪ نوجوان [[مادي]] [[انسان]] هوندي آهي، جيڪا عام طور تي [[ٻار]] يا [[نوجوان]] هوندي آهي. جيتوڻيڪ لفظ ''ڇوڪري'' جا ٻيا مطلب بہ آهن، جن ۾ ''نوجوان عورت''،&lt;ref name=&quot;girl&quot;&gt;Dictionary.com, ''[https://www.dictionary.com/browse/girl &quot;Girl&quot;].'' Retrieved January 2, 2008.&lt;/ref&gt; ''[[نياڻي]]'' (ڌيءُ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/girl |title=Girl - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |publisher=Merriam-webster.com |date=2012-08-31 |access-date=2014-06-04}}&lt;/ref&gt; يا ''[[معشوقہ]]'' (girlfriend)&lt;ref name=&quot;girl&quot;/&gt; شامل آهن، پر ان جو پھريون مطلب (ننڍي عمر جي مادي) سڀ کان وڌيڪ عام آهي.

ڪنھن به سماج ۾ ڇوڪرين سان ورتاءُ ۽ سندن حيثيت جو دارومدار ان ثقافت ۾ [[عورتن جا حق|عورتن جي حيثيت]] سان هوندو آهي. جن سماجن ۾ عورتن جو درجو گهٽ هوندو آهي، اتي والدين پاران ڇوڪرين کي ناپسند ڪيو ويندو آهي ۽ سماج سندن مٿان گهٽ سيڙپڪاري ڪندو آهي.

== لفظ جي بناوت (Etymology) ==

انگريزي لفظ ''girl'' پهريون ڀيرو وچئين دور (1250 ۽ 1300ع جي وچ ۾) ۾ ظاهر ٿيو، جيڪو اينگلو-سيڪسن لفظ ''{{Lang|ang|gerle}}'' مان نڪتل آهي.&lt;ref&gt;''Webster's Revised Unabridged Dictionary'' (1913), ''[http://dictionary.die.net/girl girl] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122062740/http://dictionary.die.net/girl |date=2009-01-22 }}'', retrieved 2 January 2008&lt;/ref&gt; 1400ع جي آخر تائين، هي لفظ ٻنهي جنسن جي ٻارن (ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين) لاءِ استعمال ٿيندو هو؛ 15ھين صدي جي آخر کان وٺي هي خاص طور تي 'مادي ٻار' لاءِ استعمال ٿيڻ لڳو.&lt;ref&gt;Online Etymology Dictionary, ''[http://www.etymonline.com/index.php?search=girl&amp;searchmode=none girl]'', retrieved 2 January 2008&lt;/ref&gt;

=== بالغن لاءِ استعمال ===
ڪڏهن ڪڏهن لفظ ''ڇوڪري'' بالغن يا جوان عورتن لاءِ به استعمال ڪيو ويندو آهي. پر پيشي ورانه يا سرڪاري ماحول ۾، ڪنهن بالغ عورت کي ''ڇوڪري'' چوڻ کي ڪڏهن ڪڏهن توهين آميز يا غير اخلاقي سمجهيو ويندو آهي، بلڪل ائين جيئن ڪنهن بالغ [[مرد]] کي [[ڇوڪرو]] (boy) چوڻ تحقير آميز ٿي سگهي ٿو.&lt;ref name=&quot;girl&quot;/&gt;

== تاريخ ==
پوري دنيا جي تاريخ ۾ ڇوڪرين جي حيثيت سدائين عورتن جي حيثيت سان جڙيل رهي آهي. جتي عورتن کي مردن جي برابر حق حاصل آهن، اتي ڇوڪرين جي ضرورتن تي وڌيڪ ڌيان ڏنو ويندو آهي.

=== ڇوڪرين جي تعليم ===
تاريخي طور تي، ڇوڪرين جي باقاعدي تعليم کي ڇوڪرن جي مقابلي ۾ گهٽ اهميت ڏني ويندي هئي. يورپ ۾، ڇاپخاني جي ايجاد ۽ [[اصلاحي تحريڪن]] کان اڳ ڇوڪرين جو پڙهيل هجڻ تمام گهٽ هو. هڪ نمايان مثال ملڪه [[ايلزبيٿ پهرين]] جو آهي، جنهن کي مرد اميرن جي برابر تعليم ڏني وئي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Briscoe |first=Alexandra |date=2011-02-17 |title=BBC - History - Elizabeth I: An Overview |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/elizabeth_i_01.shtml |access-date=2020-10-15 |website=[[BBC]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

18ھين صدي تائين، يورپي ملڪن تعليم جي اهميت کي سڃاڻي ورتو، پر پوءِ به ڇوڪرين کي انهن پيشي ورانه اسڪولن ۾ داخلا نه ملندي هئي جيڪي مردن لاءِ هئا. فرانس ۾ 1924ع تائين ڇوڪرين کي بيلارٽ (Baccalaureate) ڊپلوما جو حق نه هو.

&lt;gallery&gt;
Pietro Magni Reading Girl by Roffe.jpeg|''La lettrice'' (1856). پڙهندڙ نينگري، پيٽرو ميگني جو تيار ڪيل مجسمو.
BlockStatueOfSenenmutAndNeferura-LeftProfile-BritishMuseum-August19-08.jpg|شهزادي نيفيرور هڪ ٻار جي روپ ۾. قديم مصر ۾ عورتن جي حيثيت نسبتاً مٿانهون هئي.
Kujalan tyttöjä Hailuodossa 1912 M012 KK3490 1321.tif|1912 ۾ فنلينڊ جون ٻه نينگريون.
&lt;/gallery&gt;

=== بلوغت جون رسمون ===
ڪيتريون ئي ثقافتون ڇوڪرين جي &quot;وڏي ٿيڻ&quot; يا بلوغت تي خاص رسمون ملهايون وينديون آهن. جاپان ۾ '''شيچي-گو-سان''' (Shichi-Go-San) نالي هڪ روايتي رسم آهي، جيڪا 3 ۽ 7 سالن جي ڇوڪرين لاءِ هوندي آهي.

اپاچي (Apache) قبيلن ۾ ڇوڪرين جي بلوغت تي چار ڏينهن تائين &quot;سج اڀرڻ جي تقريب&quot; (Sunrise Ceremony) ملهائي ويندي آهي، جنهن ۾ کين زندگي جي مختلف مرحلن، اعتماد ۽ صحت بابت سيکاريو ويندو آهي.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Paul L. Allen|title=Coming of age: Apache twins Fayreen and Farren Holden are welcomed into adulthood in a four-day tribal ceremony|url=http://www.tucsoncitizen.com/index.php?page=history_culture&amp;story_id=072601sunrise|newspaper=[[Tucson Citizen]]|date=2001-07-26|access-date=2011-10-23|accessdate=2026-03-04|archivedate=2016-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303213500/http://tucsoncitizen.com/index.php?page=history_culture&amp;story_id=072601sunrise}}&lt;/ref&gt;

لاطيني آمريڪا ۾، ڇوڪري جي 15 هين سالگرهه تي '''ڪئنسينيرا''' (Quinceañera) جو جشن ملهايو ويندو آهي، جيڪو ٻارپڻ کان عورت بڻجڻ جي منتقلي جي علامت آهي.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fifteen Questions on the Quinceañera |url=http://www.usccb.org/liturgy/quinceanera.shtml |access-date=2017-07-31 |website=United States Conference of Catholic Bishops}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
58th International Debutante Ball 2012, New York City (Waldorf-Astoria Hotel).jpg|نيويارڪ ۾ 58هين انٽرنيشنل ڊيبٽنٽ بال (2012).
BatM 1.jpg|اسرائيل ۾ نينگري جي بلوغت جي رسم (Bat mitzvah).
Fiesta_de_los_Quince_en_Nicaragua.jpg|نڪاراگوا ۾ ڪئنسينيرا جي تقريب.
File:Komono.jpg|هڪ ست سالن جي جاپاني ڇوڪري روايتي لباس ۾.
&lt;/gallery&gt;

=== شادي لاءِ تياري ===
ڪيترن ئي قديم سماجن ۾، ڇوڪرين جي تربيت جو وڏو حصو کين مستقبل جي گهرواري (زال) بنائڻ تي هوندو هو. ڇوڪرين کي گهرو ڪم جهڙوڪ سيبو، رڌ پچاءُ، ۽ صفائي سٿرائي سيکاري ويندي هئي.

==== چين ====
چين ۾ '''پيرن کي ٻڌڻ''' (Foot binding) جي هڪ دردناڪ رسم هئي، جنهن ۾ ننڍي عمر کان ڇوڪرين جي پيرن کي ڪپڙي سان مضبوطي سان ٻڌو ويندو هو ته جيئن اهي ننڍا رهن، ڇو ته ننڍن پيرن کي خوبصورتي ۽ اعليٰ سماجي حيثيت جي علامت سمجهيو ويندو هو.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Cartwright, M. (2017). Foot-Binding - World History Encyclopedia.&lt;/ref&gt; هيءَ رسم 20ھين صدي جي شروعات ۾ ختم ٿي.

==== آفريڪا ====
آفريڪا جي ڪجهه حصن ۾ '''مادي جي عضون کي ڪٽڻ''' (Female genital mutilation) جي رسم موجود آهي، جنهن کي غلط طور تي &quot;عورتن جي سنت&quot; چيو ويندو آهي. هي هڪ خطرناڪ عمل آهي جنهن سان عورتن جي صحت تي خراب اثر پوندا آهن. انساني حقن جون تنظيمون ان کي ختم ڪرڻ لاءِ ڪوششون ڪري رهيون آهن.

=== ڇوڪرين جي خريد و فروخت ===
تاريخي طور تي، ۽ اڃا به دنيا جي ڪجهه حصن ۾، ڇوڪرين کي قبيلائي جهڙن جي فيصلن ۾ &quot;بدلي&quot; طور ڏنو ويندو آهي، جهڙوڪ افغانستان ۽ پاڪستان ۾ '''سواره'''، '''وني''' يا '''بدي''' جون رسمون. ان کان علاوه، ڇوڪرين کي &quot;ولور&quot; يا &quot;مهر&quot; (bride price) جي عيوض وڪرو پڻ ڪيو ويندو آهي. 1956ع جو غلامي جي خاتمي وارو عالمي معاهدو اهڙن عملن کي غلامي جي هڪ شڪل قرار ڏئي ٿو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/SupplementaryConventionAbolitionOfSlavery.aspx |title=Supplementary Convention on the Abolition of Slavery |publisher=Ohchr.org |access-date=18 July 2016}}&lt;/ref&gt;

== شماريات (Demographics) ==

[[File:China1982-326.jpg|thumb|right|چين ۾ هڪ پٽ واري پاليسي جي ڪري جنسي تناسب ۾ فرق اچي ويو. تصوير 1982ع جون ڇوڪريون.]]
[[File:2012 Birth Sex Ratio World Map.jpg|thumb|250px|دنيا ۾ پيدائش جي وقت جنسي تناسب جو نقشو، 2012]]

دنيا ۾ قدرتي طور تي پيدائش وقت ڇوڪرن جو انگ ڇوڪرين کان ٿورو وڌيڪ هوندو آهي (لڳ ڀڳ 105 ڇوڪرا ۽ 100 ڇوڪريون). پر ڪجهه ملڪن جهڙوڪ هندستان ۽ چين ۾، [[مادي ٻار جي مارڻ|ڌيئرن کي ڄمڻ کان اڳ يا پوءِ مارڻ]] (infanticide) جي ڪري هي تناسب تمام گهڻو بگڙيل آهي.

== حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:ننڍپڻ]]</text>
      <sha1>m344edw7azkrfmkj9z8pve5oo09g1oj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پبلڪ اسڪول سکر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94307</id>
    <revision>
      <id>369956</id>
      <parentid>369046</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3520" sha1="sns9kgdarixb43b4d1qove068hu2p4o" xml:space="preserve">{{Infobox school
| name           = پبلڪ اسڪول سکر
| native_name    = Public School Sukkur
| image          = 
| caption        = پبلڪ اسڪول سکر جي مکيه عمارت
| motto          = Service Above Self
| established    = 1975ع
| type           = پبلڪ (سرڪاري مدد سان هلندڙ)
| management     = [[سکر آءِ بي اي يونيورسٽي]] (SIBAU)
| principal      = 
| city           = [[سکر]]
| province       = [[سنڌ]]
| country        = [[پاڪستان]]
| coordinates    = 
| classification = پرائمري کان انٽرميڊيٽ
| affiliation    = آغا خان تعليمي بورڊ
| website        = {{URL|https://pss.edu.pk/}}
}}

'''پبلڪ اسڪول سکر''' (انگريزي: Public School Sukkur) سنڌ جي تاريخي شھر [[سکر]] ۾ واقع هڪ معتبر ۽ پراڻو تعليمي ادارو آهي. هي ادارو نہ صرف سکر پر سڄي اتر سنڌ جي شاگردن لاءِ معياري تعليم جو هڪ اهم مرڪز رهيو آهي.

== تاريخي پسمنظر ==
پبلڪ اسڪول سکر جو بنياد '''1975ع''' ۾ رکيو ويو. هن اسڪول جي قيام جو مقصد سنڌ جي ٻهراڙي ۽ شهري علائقن جي شاگردن کي اهڙي تعليم فراهم ڪرڻ هو جيڪا کين ملڪ جي بھترين ڪيڊٽ ڪاليجن ۽ يونيورسٽين جي مقابلي لاءِ تيار ڪري سگهي. شروعات ۾ هي اسڪول هڪ بورڊ آف گورنرز جي نگراني ۾ ڪم ڪندو هو.

== انتظاميا ۽ آئي بي اي سکر ==
هن اداري جي تاريخ ۾ هڪ اهم موڙ تڏهن آيو جڏهن '''2011ع''' ۾ سنڌ حڪومت هن اسڪول جي انتظاميا [[سکر آءِ بي اي يونيورسٽي]] (SIBAU) جي حوالي ڪئي. ان کان پوءِ اسڪول جي تعليمي معيار، عمارتن جي مرمت ۽ نظم و ضبط ۾ وڏي تبديلي آئي ۽ هي هڪ جديد تعليمي اداري طور اڀريو.

== تعليمي پروگرام ۽ سهولتون ==
پبلڪ اسڪول سکر ۾ پرائمري کان وٺي هائر سيڪنڊري (انٽرميڊيٽ) تائين تعليم ڏني وڃي ٿي. هتي موجود ڪجهه اهم سهولتون هي آهن:
* '''سائنس ليبارٽريون:''' فزڪس، ڪيمسٽري ۽ بائيو جي جديد ليبارٽريون.
* '''آءِ ٽي ليب:''' ڪمپيوٽر جي تعليم لاءِ جديد ليبارٽري.
* '''لائبريري:''' هزارين ڪتابن تي مشتمل وسيع لائبريري.
* '''هاسٽل:''' پري وارن علائقن کان ايندڙ شاگردن لاءِ رهائشي سھولت.
* '''راندين جا ميدان:''' ڪرڪيٽ، فٽبال ۽ هاڪي لاءِ وڏا ميدان.

== اهميت ۽ ڪردار ==
هن اسڪول مان پڙهي نڪتل هزارين شاگرد اڄ پاڪستان توڙي پرڏيھ ۾ اعليٰ عھدن تي فائز آهن، جن ۾ ڊاڪٽر، انجنيئر، بيوروڪريٽس ۽ سياستدان شامل آهن. هي ادارو سنڌ ۾ تعليم جي واڌاري لاءِ هڪ سنگ ميل جي حيثيت رکي ٿو.

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[سکر آءِ بي اي يونيورسٽي]]
* [[سکر]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:سکر جا اسڪول]]
[[زمرو:سنڌ جا اسڪول]]
[[زمرو:سکر جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:1975ع ۾ قائم ٿيل تعليمي ادارا]]</text>
      <sha1>sns9kgdarixb43b4d1qove068hu2p4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پبلڪ اسڪول حيدرآباد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94445</id>
    <revision>
      <id>369939</id>
      <parentid>369044</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوالا */</comment>
      <origin>369939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4269" sha1="5bzl6t4107qfylceeulxn5wl9vxvmfa" xml:space="preserve">{{Infobox school
| name = پبلڪ اسڪول حيدرآباد
| native_name = Public School Hyderabad
| established = 1961ع
| location = حيدرآباد، سنڌ، پاڪستان
| country = Pakistan
| type = پاڪستان
| medium_of_language = English, Sindhi, Urdu
| campus_size = 100 acres
}}

'''پبلڪ اسڪول حيدرآباد''' پاڪستان جي نامور تعليمي ادارن مان هڪ آهي، جيڪو 1961ع ۾ [[حيدرآباد، سنڌ|حيدرآباد]] شھر قائم ٿيو. شروعاتي دور ۾ هتي شاگردن جو تعداد صرف 150 هو، پر وقت سان گڏوگڏ نصابي، غير نصابي ۽ انتظامي شعبن ۾ ترقي ڪندي، اڄ هي ادارو هزارين شاگردن لاءِ تعليم جو مرڪز بڻجي چڪو آهي. نہ صرف سنڌ ۽ پاڪستان، پر ٻاهرين ملڪن جا شاگرد بہ هتي داخلا حاصل ڪرڻ لاءِ دلچسپي ڏيکارين ٿا.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url = https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D9%BE%D8%A8%D9%84%DA%AA%20%D8%A7%D8%B3%DA%AA%D9%88%D9%84%20%D8%AD%D9%8A%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF
 | title = پبلڪ اسڪول حيدرآباد
 | website = سنڌيانا انسائيڪلوپيڊيا
 | language = sd
}}&lt;/ref&gt;

== ڪيمپس ۽ سھولتون ==
پبلڪ اسڪول لڳ ڀڳ 100 ايڪڙن کان وڌيڪ ايراضيءَ تي پکڙيل آهي، جيڪا سرسبز لانن ۽ گلن جي باغن سان سينگاريل آهي. اسڪول جي عمارت شاندار آهي ۽ هتي راندين لاءِ وسيع ميدان موجود آهن.

اسڪول ۾ هيٺيون سهولتون موجود آهن:
* جونيئر ۽ سينيئر سيڪشن جون عمارتون  
* شاگردن لاءِ هاسٽل  
* استادن ۽ عملي لاءِ رهائشي ڪالونيون  
* مسجد  
* ڊسپينسري  
* لائبرري  
* ڪينٽين  

هاسٽل ۾ رهندڙ شاگردن لاءِ تعليم، خوراڪ، صحت ۽ نگراني جا مناسب انتظام ڪيل آهن.

== تعليمي نظام ==
هي ادارو بنيادي طور انگريزي ميڊيم اسڪول آهي، پر ٻھراڙيءَ جي شاگردن کي سھولت ڏيڻ لاءِ سنڌي ۽ اردو ميڊيم مان پنجون درجو پاس شاگردن کي به داخلا ڏني وڃي ٿي. انهن شاگردن کي خاص تربيت ڏئي هڪ سال اندر انگريزي ميڊيم جي سطح تائين آندو وڃي ٿو.

== غير نصابي سرگرميون ==
پبلڪ اسڪول جا شاگرد غير نصابي سرگرمين ۾ پڻ نمايان ڪارڪردگي ڏيکارين ٿا. شاگردن وقت بوقت ثانوي ۽ اعليٰ ثانوي امتحانن ۾ پوزيشنون حاصل ڪيون آهن.

جپان ۾ ٿيندڙ تصويرن جي بين الاقوامي مقابلي ۾ پاڪستان کي حاصل ٿيل ٽن سپريم گولڊ ميڊلن مان هڪ پبلڪ اسڪول جي شاگرد ''حماد هاشمي'' حاصل ڪيو. ان کان علاوه شاگردن ڪيترائي گولڊ، سلور ۽ برونز ميڊل پڻ حاصل ڪيا آهن.

اسڪول جا شاگرد مختلف مقابلن ۾ بہ حصو وٺندا رهيا آهن، جن ۾:
* ملي نغمن جا مقابلا  
* ميراٿن ريس  
* پوسٽر مقابلا  
* انٽر اسڪول اسپورٽس ٽورنامينٽ  
* انٽر ڊويزنل ائٿليٽڪ چيمپين شپ  

انهن مقابلن ۾ اسڪول هميشہ نمايان ڪاميابيون حاصل ڪندو رهيو آهي.

== انتظام ==
هي اسڪول گورننگ بورڊ جي ماتحت هلندو آهي. وقت بوقت ڪيترائي نامور تعليمي ماهر هن اداري جا پرنسپال رهيا آهن، جن ۾:
* جمال رند  
* پروفيسر محمد اسحاق ابڙو  

موجوده دور ۾ حميد سنڌي بورڊ جو چيئرمين آهي، جيڪو اڳ اسڪول جو پرنسپال پڻ رهي چڪو آهي.

==حوالا ==
{{حوالا}}
[[زمرو:حيدرآباد جا اسڪول]]
[[زمرو:سنڌ جا اسڪول]]
[[زمرو:حيدرآباد جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:1961ع ۾ قائم ٿيل ادارا]]</text>
      <sha1>5bzl6t4107qfylceeulxn5wl9vxvmfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪمپيوٽنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94518</id>
    <revision>
      <id>369890</id>
      <parentid>369634</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T05:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>13773</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>369890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9498" sha1="ce0goeefki1bsk4qmxlmodyvzrsmsjt" xml:space="preserve">[[File:ENIAC-changing_a_tube.jpg|alt=Early vacuum tube Turing complete computer|ساڄو|thumb|ENIAC، پهريون پروگرام لائق عام مقصد وارو اليڪٽرانڪ ڊجيٽل ڪمپيوٽر]]
[[File:GalvesLocherbach_-_Low_resolution.gif|alt=Computer simulation|ساڄو|thumb|ڊيٽا ويزوئلائيزيشن ۽ ڪمپيوٽر سائموليشن اهم ڪمپيوٽنگ ايپليڪيشنون آهن. هي هڪ [[تنتي سرشتو|اعصابي سرشتي]] جي سائموليشن جي 3D ويزوئلائيزيشن آهي.]]

'''ڪمپيوٽنگ''' (Computing) ڪا به مقصد تي مبني سرگرمي آهي جيڪا [[ڪمپيوٽر|ڪمپيوٽنگ مشينري جي]]، ان مان فائدو حاصل ڪندي يا ٺاهيندي، ان جي ضرورت هوندي آهي.  ان ۾ [[الگورٿم]] جي عملن جو مطالعو ۽ تجربو ۽ هارڊويئر ۽ [[سافٽ ويئر]] ٻنهي جي ترقي شامل آهي. ڪمپيوٽنگ ۾ [[سائنس]]، [[انجنيئرنگ]]، سماج، رياضي ۽ ٽيڪنالاجي جا پهلو به شامل آهن. مکيه ڪمپيوٽنگ ان جي شعبن ۾ ڪمپيوٽر انجنيئرنگ، [[ڪمپيوٽر سائنس]]، [[سائبر سيڪيورٽي]]، [[ڊيٽا سائنس]]، [[انفارميشن ٽيڪنالوجي|انفارميشن ٽيڪنالاجي]]، [[سافٽ ويئر انجنيئرنگ]] ۽ انفارميشن سسٽم شامل آهن. 

''ڪمپيوٽنگ جي'' اصطلاح [[ڳڻپ]] ۽ حساب ڪتاب جي اصطلاحن سان پڻ [[ھم معني لفظ|مترادف]] آهي. اڳئين زماني ۾، اهو ميڪاني ڪمپيوٽنگ مشينن پاران ڪيل عملن ۽ ان کان اڳ [[Human computers|انساني ڪمپيوٽرن]] لاءِ جي حوالي سان استعمال ڪئي ويندي هئي. 

==تاريخ==
ڪمپيوٽنگ جي تاريخ، ڪمپيوٽنگ جو خاڪو 

ڪمپيوٽنگ جي تاريخ ڪمپيوٽنگ هارڊويئر جي تاريخ کان اڳ جي آهي ۽ ان ۾ قلم ۽ ڪاغذ (يا چاڪ ۽ سليٽ لاءِ) لاءِ ٽيبل جي مدد سان يا ان کان سواءِ طريقن جي تاريخ شامل آهي. ڪمپيوٽنگ انگن جي نمائندگي سان ويجهڙائي سان ڳنڍيل آهي، جيتوڻيڪ ڪمپيوٽنگ لاءِ ضروري رياضياتي تصورات عددي نظام کان اڳ موجود هئا. ڪمپيوٽنگ ۾ استعمال لاءِ سڀ کان قديم ڄاتل سڃاتل اوزار ابيڪس (Ubex) آهي ۽ اهو سوچيو ويندو آهي ته اهو [[بابل]] ۾ تقريباً 2700 ۽ 2300 ق.م جي وچ ۾ ايجاد ڪيو ويو هو. ابيڪس، هڪ وڌيڪ جديد ڊيزائن جو، اڄ به حساب ڪتاب جي اوزارن طور استعمال ڪيو ويندو آهي. 

ڪمپيوٽنگ ۾ ڊجيٽل اليڪٽرانڪس استعمال ڪرڻ لاءِ پهريون رڪارڊ ٿيل تجويز سي.اي. وين-وليمز پاران 1931ع جي پيپر &quot;فزيڪل فينومينا جي تيز رفتار خودڪار ڳڻپ لاءِ ٿائرٽرون جو استعمال&quot; ۾ ڏني وئي.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Wynn-Williams|first=C. E.|author-link=C. E. Wynn-Williams|title=The Use of Thyratrons for High Speed Automatic Counting of Physical Phenomena|journal=[[Proceedings of the Royal Society A]]|volume=132|issue=819|pages=295–310|date=2 July 1931|doi=10.1098/rspa.1931.0102|bibcode=1931RSPSA.132..295W|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ڪلاڊ شينن جو سال 1938ع جو پيپر &quot;ريلئ ۽ سوئچنگ سرڪٽس جو هڪ علامتي تجزيو&quot; پوءِ بولين الجبرائي آپريشن لاءِ اليڪٽرانڪس استعمال ڪرڻ جو خيال متعارف ڪرايو. 

فيلڊ-اثر ٽرانزسٽر جو تصور 1925ع ۾ جوليس ايڊگر للين فيلڊ پاران پيش ڪيو ويو هو. جان بارڊين ۽ والٽر برٽين، جڏهن ته بيل ليبز ۾ وليم شئڪلي جي ماتحت ڪم ڪري رهيا هئا، سال 1947ع ۾ پهريون ڪم ڪندڙ [[ٽرانزسٽر]]، پوائنٽ-ڪانٽيڪٽ ٽرانزسٽر ٺاهيو.&lt;ref name=&quot;Lee2&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Thomas H.|title=The Design of CMOS Radio-Frequency Integrated Circuits|date=2003|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-139-64377-1|url=https://web.stanford.edu/class/archive/ee/ee214/ee214.1032/Handouts/HO2.pdf|access-date=16 September 2019|archive-date=9 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191209032130/https://web.stanford.edu/class/archive/ee/ee214/ee214.1032/Handouts/HO2.pdf}} {{Webarchive|url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://web.stanford.edu/class/archive/ee/ee214/ee214.1032/Handouts/HO2.pdf |date=9 October 2022 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Puers2&quot;&gt;{{cite book|last1=Puers|first1=Robert|last2=Baldi|first2=Livio|last3=Voorde|first3=Marcel Van de|last4=Nooten|first4=Sebastiaan E. van|title=Nanoelectronics: Materials, Devices, Applications, 2 Volumes|date=2017|publisher=[[John Wiley &amp; Sons]]|isbn=978-3-527-34053-8|page=14|url=https://books.google.com/books?id=JOqVDgAAQBAJ&amp;pg=PA14}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;1953&lt;/small&gt;ع ۾، [[مانچسٽر يونيورسٽي]] پهريون ٽرانزسٽرائيزڊ ڪمپيوٽر، &quot;مانچسٽر بيبي&quot; ٺاهيو. &lt;ref&gt;{{Citation|last=Lavington|first=Simon|title=A History of Manchester Computers|year=1998|edition=2|publisher=The British Computer Society|location=Swindon|pages=34–35}}&lt;/ref&gt; بهرحال، شروعاتي جنڪشن ٽرانزسٽر نسبتاً وڏا ڊوائيس هئا جيڪي وڏي پيماني تي پيدا ڪرڻ ڏکيو هئا، جنهن انهن کي ڪيترن ئي خاص ايپليڪيشنن تائين محدود ڪيو.&lt;ref name=&quot;Moskowitz2&quot;&gt;{{cite book|last1=Moskowitz|first1=Sanford L.|title=Advanced Materials Innovation: Managing Global Technology in the 21st century|date=2016|publisher=[[John Wiley &amp; Sons]]|isbn=978-0-470-50892-3|pages=165–167|url=https://books.google.com/books?id=2STRDAAAQBAJ&amp;pg=PA165}}&lt;/ref&gt;

&lt;small&gt;سال 1957&lt;/small&gt;ع ۾، فراش ۽ ڊيرڪ بيل ليبز ۾ پهريون سلڪون ڊاءِ آڪسائيڊ فيلڊ ايفيڪٽ ٽرانزسٽر، پهريون ٽرانزسٽر جنهن ۾ نيڪاس ۽ ذريعو مٿاڇري تي ويجھا هئا، تيار ڪرڻ جي قابل ٿيا.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Frosch|first1=C. J.|last2=Derick|first2=L|date=1957|title=Surface Protection and Selective Masking during Diffusion in Silicon|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1149/1.2428650|journal=Journal of the Electrochemical Society|language=en|volume=104|issue=9|page=547|doi=10.1149/1.2428650|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; پوء هڪ ٽيم سال &lt;small&gt;1960&lt;/small&gt;ع ۾ بيل ليبز ۾ هڪ ڪم ڪندڙ &quot;موسفيٽ&quot; (&lt;small&gt;MOSFET&lt;/small&gt;) جو مظاهرو ڪيو.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=KAHNG|first=D.|date=1961|title=Silicon-Silicon Dioxide Surface Device|journal=Technical Memorandum of Bell Laboratories|pages=583–596|doi=10.1142/9789814503464_0076|isbn=978-981-02-0209-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Lojek|first=Bo|title=History of Semiconductor Engineering|date=2007|publisher=Springer-Verlag Berlin Heidelberg|isbn=978-3-540-34258-8|location=Berlin, Heidelberg|page=321}}&lt;/ref&gt; موسفيٽ وڏي گھاٽائي واري انٽيگريٽيڊ سرڪٽ (IC) جي تياري کي ممڪن بڻايو،&lt;ref name=&quot;computerhistory-transistor2&quot;&gt;{{cite web|title=Who Invented the Transistor?|url=https://www.computerhistory.org/atchm/who-invented-the-transistor/|website=[[Computer History Museum]]|date=4 December 2013|access-date=20 July 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Hittinger2&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hittinger|first1=William C.|title=Metal-Oxide-Semiconductor Technology|journal=Scientific American|date=1973|volume=229|issue=2|pages=48–59|issn=0036-8733|jstor=24923169|doi=10.1038/scientificamerican0873-48|bibcode=1973SciAm.229b..48H}}&lt;/ref&gt; جنهن جي ذريعي ڪمپيوٽر انقلاب يا مائڪرو ڪمپيوٽر انقلاب جي شروعات ٿي.&lt;ref&gt;{{cite book|author1-link=Jerry G. Fossum|last1=Fossum|first1=Jerry G.|last2=Trivedi|first2=Vishal P.|title=Fundamentals of Ultra-Thin-Body MOSFETs and FinFETs|date=2013|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-107-43449-3|page=vii|url=https://books.google.com/books?id=zZJfAAAAQBAJ&amp;pg=PR7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Malmstadt|first1=Howard V.|last2=Enke|first2=Christie G.|last3=Crouch|first3=Stanley R.|title=Making the Right Connections: Microcomputers and Electronic Instrumentation|date=1994|publisher=[[American Chemical Society]]|isbn=978-0-8412-2861-0|page=389|url=https://books.google.com/books?id=lyJGAQAAIAAJ|quote=The relative simplicity and low power requirements of MOSFETs have fostered today's microcomputer revolution.}}&lt;/ref&gt;

==ڪمپيوٽر==
==ڪمپيوٽنگ جا ذيلي شعبا== 
==تحقيق ۽ ايمرجنگ ٽيڪنالاجيون==
==پڻ ڏسو==
* [[ھٿراڌو ذھانت|مصنوعي ذهانت]]
* [[ڪمپيوٽر سائنس]]
* ڪمپيوٽر الجبرا
* تخليقي ڪمپيوٽنگ 
* اليڪٽرانڪ ڊيٽا پروسيسنگ 
* ڪمپيوٽر جي اصطلاحن جي فهرست 
* موبائل ڪمپيوٽنگ 
* ڪمپيوٽنگ جو خاڪو 
* سائنسي ڪمپيوٽنگ
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:ڳڻپ]]
[[زمرو:حساب]]
[[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]]</text>
      <sha1>ce0goeefki1bsk4qmxlmodyvzrsmsjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سمرقند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94585</id>
    <revision>
      <id>369848</id>
      <timestamp>2026-04-03T12:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1345286920|Samarkand]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>369848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8478" sha1="pbmvx265ohcxvbjqp0gpskhs8kkswz4" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name={{lang|uz|Самарқанд}} / {{native name|uz|Samarqand}}|native_name_lang=|settlement_type=[[City]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;Clockwise from the top:&lt;br/&gt;[[Registan]] square, [[Shah-i-Zinda]] necropolis, [[Bibi-Khanym Mosque]], view inside [[Shah-i-Zinda]], [[Sherdar Madrasa]] in the Registan, [[Gur-e-Amir]] ([[Timur]]'s Mausoleum)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=Location in Uzbekistan|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=[[Regions of Uzbekistan|Vilayat]]|subdivision_name1=[[Samarqand Region|Samarqand Vilayat]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=Settled|established_date=8th century BC|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=City Administration|governing_body=Hakim (Mayor)|leader_party=Furqat Rahimov|leader_title=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=595,200&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |title=The State Committee of the Republic of Uzbekistan on Statistics |access-date=2020-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429095401/https://stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |archive-date=2020-04-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. &lt;ref name=&quot;class&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=July 2020}}&lt;/ref&gt; سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان، &lt;ref name=&quot;samstat&quot;&gt;{{حوالو ويب|archivedate=2022-02-13}}&lt;/ref&gt; اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، جنهن کي [[يوناني ٻولي|يوناني]] ۾ {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}} طور ترجمو ڪيو ويو هو. &lt;ref name=&quot;History of Samarkand&quot;&gt;{{حوالو ويب|quote=1 November 2013|archivedate=3 November 2013}}&lt;/ref&gt; سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2025-11-05}}&lt;/ref&gt;

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال 2001ع ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2018-05-15|archivedate=2018-05-16}}&lt;/ref&gt; 15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.</text>
      <sha1>pbmvx265ohcxvbjqp0gpskhs8kkswz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369850</id>
      <parentid>369848</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان</comment>
      <origin>369850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8534" sha1="lv0x3yw8564b3anrt36g6266fnkjuxv" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name={{lang|uz|Самарқанд}} / {{native name|uz|Samarqand}}|native_name_lang=|settlement_type=[[City]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;Clockwise from the top:&lt;br/&gt;[[Registan]] square, [[Shah-i-Zinda]] necropolis, [[Bibi-Khanym Mosque]], view inside [[Shah-i-Zinda]], [[Sherdar Madrasa]] in the Registan, [[Gur-e-Amir]] ([[Timur]]'s Mausoleum)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=Location in Uzbekistan|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=[[Regions of Uzbekistan|Vilayat]]|subdivision_name1=[[Samarqand Region|Samarqand Vilayat]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=Settled|established_date=8th century BC|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=City Administration|governing_body=Hakim (Mayor)|leader_party=Furqat Rahimov|leader_title=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=595,200&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |title=The State Committee of the Republic of Uzbekistan on Statistics |access-date=2020-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429095401/https://stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |archive-date=2020-04-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. &lt;ref name=&quot;class&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=July 2020}}&lt;/ref&gt; سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان، &lt;ref name=&quot;samstat&quot;&gt;{{حوالو ويب|archivedate=2022-02-13}}&lt;/ref&gt; اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، جنهن کي [[يوناني ٻولي|يوناني]] ۾ {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}} طور ترجمو ڪيو ويو هو. &lt;ref name=&quot;History of Samarkand&quot;&gt;{{حوالو ويب|quote=1 November 2013|archivedate=3 November 2013}}&lt;/ref&gt; سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2025-11-05}}&lt;/ref&gt;

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال 2001ع ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2018-05-15|archivedate=2018-05-16}}&lt;/ref&gt; 15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.

[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]</text>
      <sha1>lv0x3yw8564b3anrt36g6266fnkjuxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369851</id>
      <parentid>369850</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]، [[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]، [[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>369851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8726" sha1="0yn7t9iu5h6d2frrljnxjyltafafl21" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name={{lang|uz|Самарқанд}} / {{native name|uz|Samarqand}}|native_name_lang=|settlement_type=[[City]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;Clockwise from the top:&lt;br/&gt;[[Registan]] square, [[Shah-i-Zinda]] necropolis, [[Bibi-Khanym Mosque]], view inside [[Shah-i-Zinda]], [[Sherdar Madrasa]] in the Registan, [[Gur-e-Amir]] ([[Timur]]'s Mausoleum)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=Location in Uzbekistan|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=[[Regions of Uzbekistan|Vilayat]]|subdivision_name1=[[Samarqand Region|Samarqand Vilayat]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=Settled|established_date=8th century BC|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=City Administration|governing_body=Hakim (Mayor)|leader_party=Furqat Rahimov|leader_title=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=595,200&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |title=The State Committee of the Republic of Uzbekistan on Statistics |access-date=2020-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429095401/https://stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |archive-date=2020-04-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. &lt;ref name=&quot;class&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=July 2020}}&lt;/ref&gt; سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان، &lt;ref name=&quot;samstat&quot;&gt;{{حوالو ويب|archivedate=2022-02-13}}&lt;/ref&gt; اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، جنهن کي [[يوناني ٻولي|يوناني]] ۾ {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}} طور ترجمو ڪيو ويو هو. &lt;ref name=&quot;History of Samarkand&quot;&gt;{{حوالو ويب|quote=1 November 2013|archivedate=3 November 2013}}&lt;/ref&gt; سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2025-11-05}}&lt;/ref&gt;

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال 2001ع ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2018-05-15|archivedate=2018-05-16}}&lt;/ref&gt; 15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>0yn7t9iu5h6d2frrljnxjyltafafl21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369857</id>
      <parentid>369851</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8842" sha1="e59tioxtl1x1aqqwv1vfo0nfwbqy2a9" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name={{lang|uz|Самарқанд}} / {{native name|uz|Samarqand}}|native_name_lang=|settlement_type=[[City]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;Clockwise from the top:&lt;br/&gt;[[Registan]] square, [[Shah-i-Zinda]] necropolis, [[Bibi-Khanym Mosque]], view inside [[Shah-i-Zinda]], [[Sherdar Madrasa]] in the Registan, [[Gur-e-Amir]] ([[Timur]]'s Mausoleum)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=Location in Uzbekistan|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=[[Regions of Uzbekistan|Vilayat]]|subdivision_name1=[[Samarqand Region|Samarqand Vilayat]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=Settled|established_date=8th century BC|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=City Administration|governing_body=Hakim (Mayor)|leader_party=Furqat Rahimov|leader_title=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=595,200&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |title=The State Committee of the Republic of Uzbekistan on Statistics |access-date=2020-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429095401/https://stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |archive-date=2020-04-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. &lt;ref name=&quot;class&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=July 2020}}&lt;/ref&gt; سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان، &lt;ref name=&quot;samstat&quot;&gt;{{حوالو ويب|archivedate=2022-02-13}}&lt;/ref&gt; اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، جنهن کي [[يوناني ٻولي|يوناني]] ۾ {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}} طور ترجمو ڪيو ويو هو. &lt;ref name=&quot;History of Samarkand&quot;&gt;{{حوالو ويب|quote=1 November 2013|archivedate=3 November 2013}}&lt;/ref&gt; سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2025-11-05}}&lt;/ref&gt;

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال 2001ع ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2018-05-15|archivedate=2018-05-16}}&lt;/ref&gt; 15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>e59tioxtl1x1aqqwv1vfo0nfwbqy2a9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369862</id>
      <parentid>369857</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T13:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ٻاهريان ڳنڍڻا */</comment>
      <origin>369862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11049" sha1="qh4g0vbv8gmd0i8cmoddnd9gyzibhdg" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name={{lang|uz|Самарқанд}} / {{native name|uz|Samarqand}}|native_name_lang=|settlement_type=[[City]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;Clockwise from the top:&lt;br/&gt;[[Registan]] square, [[Shah-i-Zinda]] necropolis, [[Bibi-Khanym Mosque]], view inside [[Shah-i-Zinda]], [[Sherdar Madrasa]] in the Registan, [[Gur-e-Amir]] ([[Timur]]'s Mausoleum)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=Location in Uzbekistan|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=[[Regions of Uzbekistan|Vilayat]]|subdivision_name1=[[Samarqand Region|Samarqand Vilayat]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=Settled|established_date=8th century BC|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=City Administration|governing_body=Hakim (Mayor)|leader_party=Furqat Rahimov|leader_title=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=595,200&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |title=The State Committee of the Republic of Uzbekistan on Statistics |access-date=2020-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429095401/https://stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |archive-date=2020-04-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. &lt;ref name=&quot;class&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=July 2020}}&lt;/ref&gt; سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان، &lt;ref name=&quot;samstat&quot;&gt;{{حوالو ويب|archivedate=2022-02-13}}&lt;/ref&gt; اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، جنهن کي [[يوناني ٻولي|يوناني]] ۾ {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}} طور ترجمو ڪيو ويو هو. &lt;ref name=&quot;History of Samarkand&quot;&gt;{{حوالو ويب|quote=1 November 2013|archivedate=3 November 2013}}&lt;/ref&gt; سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2025-11-05}}&lt;/ref&gt;

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال 2001ع ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2018-05-15|archivedate=2018-05-16}}&lt;/ref&gt; 15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
* {{Cite EB1911|wstitle= Samarkand (city) |volume= 24 |last1= Kropotkin |first1= Peter Alexeivitch |author1-link= Peter Kropotkin |last2= Bealby |first2= John Thomas |pages= 112–113 |short= 1}}
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Samanid Empire]]|years=819–892}}
{{s-aft|after=[[Bukhara]]}}
{{s-bef|before=[[Gurganj]]}}
{{s-ttl|title=Capital of [[Khwarazmian Empire]] |years=1212–1220}}
{{s-aft|after=[[Ghazni|Ghazna]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Timurid Empire]]|years=1370–1405}}
{{s-aft|after=[[Herat]]}}
{{s-bef|before=[[Bukhara]]}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Uzbek SSR]]|years=1925–1930}}
{{s-aft|after=[[Tashkent]]}}
{{S-end}}
{{Samarqand Region}}
{{Cities in Uzbekistan}}
{{Tourist attractions in Uzbekistan}}
{{Iranian Architecture}}
{{Authority control}}

[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]</text>
      <sha1>qh4g0vbv8gmd0i8cmoddnd9gyzibhdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369864</id>
      <parentid>369862</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T13:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11534" sha1="ci5ebx7ueiyrvxc673tyts6u3jny9m0" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name={{lang|uz|Самарқанд}} / {{native name|uz|Samarqand}}|native_name_lang=|settlement_type=[[City]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;Clockwise from the top:&lt;br/&gt;[[Registan]] square, [[Shah-i-Zinda]] necropolis, [[Bibi-Khanym Mosque]], view inside [[Shah-i-Zinda]], [[Sherdar Madrasa]] in the Registan, [[Gur-e-Amir]] ([[Timur]]'s Mausoleum)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=Location in Uzbekistan|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=[[Regions of Uzbekistan|Vilayat]]|subdivision_name1=[[Samarqand Region|Samarqand Vilayat]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=Settled|established_date=8th century BC|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=City Administration|governing_body=Hakim (Mayor)|leader_party=Furqat Rahimov|leader_title=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=595,200&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |title=The State Committee of the Republic of Uzbekistan on Statistics |access-date=2020-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429095401/https://stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |archive-date=2020-04-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. &lt;ref name=&quot;class&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=July 2020}}&lt;/ref&gt; سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان، &lt;ref name=&quot;samstat&quot;&gt;{{حوالو ويب|archivedate=2022-02-13}}&lt;/ref&gt; اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، جنهن کي [[يوناني ٻولي|يوناني]] ۾ {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}} طور ترجمو ڪيو ويو هو. &lt;ref name=&quot;History of Samarkand&quot;&gt;{{حوالو ويب|quote=1 November 2013|archivedate=3 November 2013}}&lt;/ref&gt; سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2025-11-05}}&lt;/ref&gt;

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال 2001ع ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2018-05-15|archivedate=2018-05-16}}&lt;/ref&gt; 15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
* {{Cite EB1911|wstitle= Samarkand (city) |volume= 24 |last1= Kropotkin |first1= Peter Alexeivitch |author1-link= Peter Kropotkin |last2= Bealby |first2= John Thomas |pages= 112–113 |short= 1}}
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Samanid Empire]]|years=819–892}}
{{s-aft|after=[[Bukhara]]}}
{{s-bef|before=[[Gurganj]]}}
{{s-ttl|title=Capital of [[Khwarazmian Empire]] |years=1212–1220}}
{{s-aft|after=[[Ghazni|Ghazna]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Timurid Empire]]|years=1370–1405}}
{{s-aft|after=[[Herat]]}}
{{s-bef|before=[[Bukhara]]}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Uzbek SSR]]|years=1925–1930}}
{{s-aft|after=[[Tashkent]]}}
{{S-end}}
{{Samarqand Region}}
{{Cities in Uzbekistan}}
{{Tourist attractions in Uzbekistan}}
{{Iranian Architecture}}
{{Authority control}}

[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]] 
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ساساني شهر]] 
[[زمرو:صغديائي شهر]] 
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]] 
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]] 
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]] 
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]</text>
      <sha1>ci5ebx7ueiyrvxc673tyts6u3jny9m0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369875</id>
      <parentid>369864</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T13:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>خودڪار: [[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]، [[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]، [[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]] جو اضافو + ترتيب</comment>
      <origin>369875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11527" sha1="bgxd4c97k15zr95uw0qqnjxumw3tdds" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name={{lang|uz|Самарқанд}} / {{native name|uz|Samarqand}}|native_name_lang=|settlement_type=[[City]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;Clockwise from the top:&lt;br/&gt;[[Registan]] square, [[Shah-i-Zinda]] necropolis, [[Bibi-Khanym Mosque]], view inside [[Shah-i-Zinda]], [[Sherdar Madrasa]] in the Registan, [[Gur-e-Amir]] ([[Timur]]'s Mausoleum)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=Location in Uzbekistan|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=[[Regions of Uzbekistan|Vilayat]]|subdivision_name1=[[Samarqand Region|Samarqand Vilayat]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=Settled|established_date=8th century BC|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=City Administration|governing_body=Hakim (Mayor)|leader_party=Furqat Rahimov|leader_title=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=595,200&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |title=The State Committee of the Republic of Uzbekistan on Statistics |access-date=2020-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429095401/https://stat.uz/en/181-ofytsyalnaia-statystyka-en/6383-demography |archive-date=2020-04-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. &lt;ref name=&quot;class&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=July 2020}}&lt;/ref&gt; سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان، &lt;ref name=&quot;samstat&quot;&gt;{{حوالو ويب|archivedate=2022-02-13}}&lt;/ref&gt; اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، جنهن کي [[يوناني ٻولي|يوناني]] ۾ {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}} طور ترجمو ڪيو ويو هو. &lt;ref name=&quot;History of Samarkand&quot;&gt;{{حوالو ويب|quote=1 November 2013|archivedate=3 November 2013}}&lt;/ref&gt; سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2025-11-05}}&lt;/ref&gt;

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال 2001ع ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2018-05-15|archivedate=2018-05-16}}&lt;/ref&gt; 15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
* {{Cite EB1911|wstitle= Samarkand (city) |volume= 24 |last1= Kropotkin |first1= Peter Alexeivitch |author1-link= Peter Kropotkin |last2= Bealby |first2= John Thomas |pages= 112–113 |short= 1}}
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Samanid Empire]]|years=819–892}}
{{s-aft|after=[[Bukhara]]}}
{{s-bef|before=[[Gurganj]]}}
{{s-ttl|title=Capital of [[Khwarazmian Empire]] |years=1212–1220}}
{{s-aft|after=[[Ghazni|Ghazna]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Timurid Empire]]|years=1370–1405}}
{{s-aft|after=[[Herat]]}}
{{s-bef|before=[[Bukhara]]}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Uzbek SSR]]|years=1925–1930}}
{{s-aft|after=[[Tashkent]]}}
{{S-end}}
{{Samarqand Region}}
{{Cities in Uzbekistan}}
{{Tourist attractions in Uzbekistan}}
{{Iranian Architecture}}
{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>bgxd4c97k15zr95uw0qqnjxumw3tdds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369876</id>
      <parentid>369875</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T13:41:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11500" sha1="oex99idvtrkkyyu0tnllgdsdd2ba6e5" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name=Самарқанд|native_name_lang=ازبڪ|settlement_type=[[شهر]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;مٿي کان گھڙي وار: ريگستان اسڪوائر، شاهه زنده قبرستان، [[بي بي خانم مسجد]]، شاهه زنده جو اندر جو نظارو، ريگستان ۾ شيردار مدرسو، گُور امير (تيمور جو مقبرو)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=ازبڪستان ۾ سمرقند جي جاء|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=علائقو/ولايت|subdivision_name1=سمرقند ولايت|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=آباد ٿيو|established_date=8هين صدي قبل مسيح|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=شهري انتظاميه|governing_body=حاڪم (ميئر)|leader_party=|leader_title=حاڪم|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=5,95,200|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=Samarqand|subdivision_type4=آبادي|subdivision_name4=5,95,200 (2025ع)|leader_name=فرقت رحيموف|subdivision_type5=ٽائيم زون|subdivision_name5=UTZ+05:00|subdivision_type6=ويب سائيٽ|subdivision_name6={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. &lt;ref name=&quot;class&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=July 2020}}&lt;/ref&gt; سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان، &lt;ref name=&quot;samstat&quot;&gt;{{حوالو ويب|archivedate=2022-02-13}}&lt;/ref&gt; اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، جنهن کي [[يوناني ٻولي|يوناني]] ۾ {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}} طور ترجمو ڪيو ويو هو. &lt;ref name=&quot;History of Samarkand&quot;&gt;{{حوالو ويب|quote=1 November 2013|archivedate=3 November 2013}}&lt;/ref&gt; سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2025-11-05}}&lt;/ref&gt;

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال 2001ع ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2018-05-15|archivedate=2018-05-16}}&lt;/ref&gt; 15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==حوالا==
{{حوالا}}
==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
* {{Cite EB1911|wstitle= Samarkand (city) |volume= 24 |last1= Kropotkin |first1= Peter Alexeivitch |author1-link= Peter Kropotkin |last2= Bealby |first2= John Thomas |pages= 112–113 |short= 1}}
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Samanid Empire]]|years=819–892}}
{{s-aft|after=[[Bukhara]]}}
{{s-bef|before=[[Gurganj]]}}
{{s-ttl|title=Capital of [[Khwarazmian Empire]] |years=1212–1220}}
{{s-aft|after=[[Ghazni|Ghazna]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Timurid Empire]]|years=1370–1405}}
{{s-aft|after=[[Herat]]}}
{{s-bef|before=[[Bukhara]]}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Uzbek SSR]]|years=1925–1930}}
{{s-aft|after=[[Tashkent]]}}
{{S-end}}
{{Samarqand Region}}
{{Cities in Uzbekistan}}
{{Tourist attractions in Uzbekistan}}
{{Iranian Architecture}}
{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>oex99idvtrkkyyu0tnllgdsdd2ba6e5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369877</id>
      <parentid>369876</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T14:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* نالو */</comment>
      <origin>369877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11705" sha1="dzd69wbnefwzyqd3oq3cpa159u8xtqs" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name=Самарқанд|native_name_lang=ازبڪ|settlement_type=[[شهر]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;مٿي کان گھڙي وار: ريگستان اسڪوائر، شاهه زنده قبرستان، [[بي بي خانم مسجد]]، شاهه زنده جو اندر جو نظارو، ريگستان ۾ شيردار مدرسو، گُور امير (تيمور جو مقبرو)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=ازبڪستان ۾ سمرقند جي جاء|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=علائقو/ولايت|subdivision_name1=سمرقند ولايت|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=آباد ٿيو|established_date=8هين صدي قبل مسيح|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=شهري انتظاميه|governing_body=حاڪم (ميئر)|leader_party=|leader_title=حاڪم|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=5,95,200|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=Samarqand|subdivision_type4=آبادي|subdivision_name4=5,95,200 (2025ع)|leader_name=فرقت رحيموف|subdivision_type5=ٽائيم زون|subdivision_name5=UTZ+05:00|subdivision_type6=ويب سائيٽ|subdivision_name6={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. &lt;ref name=&quot;class&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=July 2020}}&lt;/ref&gt; سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان، &lt;ref name=&quot;samstat&quot;&gt;{{حوالو ويب|archivedate=2022-02-13}}&lt;/ref&gt; اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، جنهن کي [[يوناني ٻولي|يوناني]] ۾ {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}} طور ترجمو ڪيو ويو هو. &lt;ref name=&quot;History of Samarkand&quot;&gt;{{حوالو ويب|quote=1 November 2013|archivedate=3 November 2013}}&lt;/ref&gt; سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2025-11-05}}&lt;/ref&gt;

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال 2001ع ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2018-05-15|archivedate=2018-05-16}}&lt;/ref&gt; 15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==نالو==
==تاريخ==
==جاگرافي==
==ماڻهو==
==مذهب==
==ٻولي==
==انتظاميه==
==ٽرانسپورٽ==
==ثقافت==
==بين الاقوامي لاڳاپا==
==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
* {{Cite EB1911|wstitle= Samarkand (city) |volume= 24 |last1= Kropotkin |first1= Peter Alexeivitch |author1-link= Peter Kropotkin |last2= Bealby |first2= John Thomas |pages= 112–113 |short= 1}}
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Samanid Empire]]|years=819–892}}
{{s-aft|after=[[Bukhara]]}}
{{s-bef|before=[[Gurganj]]}}
{{s-ttl|title=Capital of [[Khwarazmian Empire]] |years=1212–1220}}
{{s-aft|after=[[Ghazni|Ghazna]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Timurid Empire]]|years=1370–1405}}
{{s-aft|after=[[Herat]]}}
{{s-bef|before=[[Bukhara]]}}
{{s-ttl|title=Capital of the [[Uzbek SSR]]|years=1925–1930}}
{{s-aft|after=[[Tashkent]]}}
{{S-end}}
{{Samarqand Region}}
{{Cities in Uzbekistan}}
{{Tourist attractions in Uzbekistan}}
{{Iranian Architecture}}
{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>dzd69wbnefwzyqd3oq3cpa159u8xtqs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369878</id>
      <parentid>369877</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T14:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11517" sha1="2t2f21askhacj1vpzydfuqxl32s868f" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name=Самарқанд|native_name_lang=ازبڪ|settlement_type=[[شهر]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;مٿي کان گھڙي وار: ريگستان اسڪوائر، شاهه زنده قبرستان، [[بي بي خانم مسجد]]، شاهه زنده جو اندر جو نظارو، ريگستان ۾ شيردار مدرسو، گُور امير (تيمور جو مقبرو)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=ازبڪستان ۾ سمرقند جي جاء|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=علائقو/ولايت|subdivision_name1=سمرقند ولايت|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=آباد ٿيو|established_date=8هين صدي قبل مسيح|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=شهري انتظاميه|governing_body=حاڪم (ميئر)|leader_party=|leader_title=حاڪم|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=5,95,200|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=Samarqand|subdivision_type4=آبادي|subdivision_name4=5,95,200 (2025ع)|leader_name=فرقت رحيموف|subdivision_type5=ٽائيم زون|subdivision_name5=UTZ+05:00|subdivision_type6=ويب سائيٽ|subdivision_name6={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. &lt;ref name=&quot;class&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=July 2020}}&lt;/ref&gt; سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان، &lt;ref name=&quot;samstat&quot;&gt;{{حوالو ويب|archivedate=2022-02-13}}&lt;/ref&gt; اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|quote=10 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا جي نالي سان سڃاتو ويندو هو، جنهن کي [[يوناني ٻولي|يوناني]] ۾ {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}} طور ترجمو ڪيو ويو هو. &lt;ref name=&quot;History of Samarkand&quot;&gt;{{حوالو ويب|quote=1 November 2013|archivedate=3 November 2013}}&lt;/ref&gt; سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2025-11-05}}&lt;/ref&gt;

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال 2001ع ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2018-05-15|archivedate=2018-05-16}}&lt;/ref&gt; 15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==نالو==
==تاريخ==
==جاگرافي==
==ماڻهو==
==مذهب==
==ٻولي==
==انتظاميه==
==ٽرانسپورٽ==
==ثقافت==
==بين الاقوامي لاڳاپا==
==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
*
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=ساماني سلطنت جون راڄڌانيون|years=819–892ع}}
{{s-aft|after=[[بخارا]]}}
{{s-bef|before=[[گرگنج]]}}
{{s-ttl|title=سلطنت خوارزم جون راڄڌانيون |years=1212–1220ع}}
{{s-aft|after=[[غزني]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=تيموري سلطنت جون راڄڌانيون|years=1370–1405ع}}
{{s-aft|after=[[هرات]]}}
{{s-bef|before=[[بخارا]]}}
{{s-ttl|title=ازبيڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه جون راڄڌانيون|years=1925–1930ع}}
{{s-aft|after=[[تاشقند]]}}
{{S-end}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>2t2f21askhacj1vpzydfuqxl32s868f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369879</id>
      <parentid>369878</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T14:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10987" sha1="mginb1b6m8dcfcis9xbcv2ew6bcqbah" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name=Самарқанд|native_name_lang=ازبڪ|settlement_type=[[شهر]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;مٿي کان گھڙي وار: ريگستان اسڪوائر، شاهه زنده قبرستان، [[بي بي خانم مسجد]]، شاهه زنده جو اندر جو نظارو، ريگستان ۾ شيردار مدرسو، گُور امير (تيمور جو مقبرو)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=ازبڪستان ۾ سمرقند جي جاء|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=علائقو/ولايت|subdivision_name1=سمرقند ولايت|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=آباد ٿيو|established_date=8هين صدي قبل مسيح|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=شهري انتظاميه|governing_body=حاڪم (ميئر)|leader_party=|leader_title=حاڪم|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=5,95,200|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=Samarqand|subdivision_type4=آبادي|subdivision_name4=5,95,200 (2025ع)|leader_name=فرقت رحيموف|subdivision_type5=ٽائيم زون|subdivision_name5=UTZ+05:00|subdivision_type6=ويب سائيٽ|subdivision_name6={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان،  اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.  &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا (يوناني:  {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}}) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.  سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. 

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال &lt;small&gt;2001ع&lt;/small&gt; ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن.  15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==نالو==
==تاريخ==
==جاگرافي==
==ماڻهو==
==مذهب==
==ٻولي==
==انتظاميه==
==ٽرانسپورٽ==
==ثقافت==
==بين الاقوامي لاڳاپا==
==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
*
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=ساماني سلطنت جون راڄڌانيون|years=819–892ع}}
{{s-aft|after=[[بخارا]]}}
{{s-bef|before=[[گرگنج]]}}
{{s-ttl|title=سلطنت خوارزم جون راڄڌانيون |years=1212–1220ع}}
{{s-aft|after=[[غزني]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=تيموري سلطنت جون راڄڌانيون|years=1370–1405ع}}
{{s-aft|after=[[هرات]]}}
{{s-bef|before=[[بخارا]]}}
{{s-ttl|title=ازبيڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه جون راڄڌانيون|years=1925–1930ع}}
{{s-aft|after=[[تاشقند]]}}
{{S-end}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>mginb1b6m8dcfcis9xbcv2ew6bcqbah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369880</id>
      <parentid>369879</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T14:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13566" sha1="5k7cxk59s7c3qnm2rnxhuczlm9pm6bq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name=Самарқанд|native_name_lang=ازبڪ|settlement_type=[[شهر]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;مٿي کان گھڙي وار: ريگستان اسڪوائر، شاهه زنده قبرستان، [[بي بي خانم مسجد]]، شاهه زنده جو اندر جو نظارو، ريگستان ۾ شيردار مدرسو، گُور امير (تيمور جو مقبرو)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=ازبڪستان ۾ سمرقند جي جاء|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=علائقو/ولايت|subdivision_name1=سمرقند ولايت|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=آباد ٿيو|established_date=8هين صدي قبل مسيح|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=شهري انتظاميه|governing_body=حاڪم (ميئر)|leader_party=|leader_title=حاڪم|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=5,95,200|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=Samarqand|subdivision_type4=آبادي|subdivision_name4=5,95,200 (2025ع)|leader_name=فرقت رحيموف|subdivision_type5=ٽائيم زون|subdivision_name5=UTZ+05:00|subdivision_type6=ويب سائيٽ|subdivision_name6={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان،  اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.  &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا (يوناني:  {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}}) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.  سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. 

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال &lt;small&gt;2001ع&lt;/small&gt; ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن.  15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==نالو==
==تاريخ==
==جاگرافي==
==ماڻهو==
==مذهب==
==ٻولي==
==انتظاميه==
==ٽرانسپورٽ==
==ثقافت==
==بين الاقوامي لاڳاپا==
{{See also|List_of_twin_towns_and_sister_cities_in_Asia#Uzbekistan|l1=List of twin towns and sister cities in Uzbekistan}}
Samarkand is [[Sister city|twinned]] with:&lt;ref name=samarkand&gt;{{cite web |title=Самарканд и Валенсия станут городами-побратимами |url=https://podrobno.uz/cat/podrobno/samarkand-i-valensiya-stanut-gorodami-pobratimami/ |website=podrobno.uz |language=ru |date=2018-01-27 |access-date=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|IND}} [[Agra]], India
*{{flagicon|AFG}} [[Balkh]], Afghanistan
*{{flagicon|IDN}} [[Banda Aceh]], Indonesia
*{{flagicon|PER}} [[Cusco]], Peru
*{{flagicon|LVA}} [[Jūrmala]], Latvia
*{{flagicon|TUN}} [[Kairouan]], Tunisia
*{{flagicon|TJK}} [[Khujand]], Tajikistan
*{{flagicon|RUS}} [[Krasnoyarsk]], Russia
*{{flagicon|PAK}} [[Lahore]], Pakistan
*{{flagicon|BEL}} [[Liège]], Belgium
*{{flagicon|TKM}} [[Mary, Turkmenistan|Mary]], Turkmenistan
*{{flagicon|TKM}} [[Merv]], Turkmenistan
*{{flagicon|MEX}} [[Mexico City]], Mexico
*{{flagicon|IND}} [[New Delhi]], India
*{{flagicon|IRN}} [[Nishapur]], Iran
*{{flagicon|BUL}} [[Plovdiv]], Bulgaria
*{{flagicon|BRA}} [[Rio de Janeiro]], Brazil
*{{flagicon|RUS}} [[Samara]], Russia
*{{flagicon|CHN}} [[Xi'an]], China
*{{flagicon|JPN}} [[Nara (city)|Nara]], Japan&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://samarkand.uz/en/press/news/nara-va-samarqand-shaharlari-ortasida-birodarlik-bitimi-imzolandi | title=A brotherhood agreement has been signed between the cities of Nara and Samarkand }}&lt;/ref&gt;

&lt;!--rest of cities - other form of cooperation, they don't list Samarkand as their twin town--&gt;
{{div col end}}

Samarkand has friendly relations with:&lt;ref name=samarkand/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Внешнеэкономическое сотрудничество |url=http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |website=bobruisk.by |publisher=Babruysk |language=ru |access-date=2020-11-15 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028022318/http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|TUR}} [[Antalya]], Turkey
*{{flagicon|BLR}} [[Babruysk]], Belarus
*{{flagicon|GER}} [[Bremen]], Germany
*{{flagicon|AUS}} [[Canberra]], Australia
*{{flagicon|TUR}} [[Eskişehir]], Turkey
*{{flagicon|ITA}} [[Florence]], Italy
*{{flagicon|KOR}} [[Gyeongju]], South Korea
*{{flagicon|TUR}} [[Istanbul]], Turkey
*{{flagicon|TUR}} [[İzmir]], Turkey
*{{flagicon|FRA}} [[Lyon]], France
*{{flagicon|UKR}} [[Lviv]], Ukraine
*{{flagicon|ESP}} [[Valencia]], Spain
{{div col end}}

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
*
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=ساماني سلطنت جون راڄڌانيون|years=819–892ع}}
{{s-aft|after=[[بخارا]]}}
{{s-bef|before=[[گرگنج]]}}
{{s-ttl|title=سلطنت خوارزم جون راڄڌانيون |years=1212–1220ع}}
{{s-aft|after=[[غزني]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=تيموري سلطنت جون راڄڌانيون|years=1370–1405ع}}
{{s-aft|after=[[هرات]]}}
{{s-bef|before=[[بخارا]]}}
{{s-ttl|title=ازبيڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه جون راڄڌانيون|years=1925–1930ع}}
{{s-aft|after=[[تاشقند]]}}
{{S-end}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>5k7cxk59s7c3qnm2rnxhuczlm9pm6bq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369881</id>
      <parentid>369880</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T14:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15270" sha1="a9g1am01ybucspxh6707wjjw2zc0fep" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name=Самарқанд|native_name_lang=ازبڪ|settlement_type=[[شهر]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;مٿي کان گھڙي وار: ريگستان اسڪوائر، شاهه زنده قبرستان، [[بي بي خانم مسجد]]، شاهه زنده جو اندر جو نظارو، ريگستان ۾ شيردار مدرسو، گُور امير (تيمور جو مقبرو)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=ازبڪستان ۾ سمرقند جي جاء|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=علائقو/ولايت|subdivision_name1=سمرقند ولايت|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=آباد ٿيو|established_date=8هين صدي قبل مسيح|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=شهري انتظاميه|governing_body=حاڪم (ميئر)|leader_party=|leader_title=حاڪم|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=5,95,200|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=Samarqand|subdivision_type4=آبادي|subdivision_name4=5,95,200 (2025ع)|leader_name=فرقت رحيموف|subdivision_type5=ٽائيم زون|subdivision_name5=UTZ+05:00|subdivision_type6=ويب سائيٽ|subdivision_name6={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان،  اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.  &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا (يوناني:  {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}}) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.  سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. 

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال &lt;small&gt;2001ع&lt;/small&gt; ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن.  15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==نالو==
==تاريخ==
==جاگرافي==
==ماڻهو==
==مذهب==
==ٻولي==
==انتظاميه==
==ٽرانسپورٽ==
==ثقافت==
==بين الاقوامي لاڳاپا==
{{See also|List_of_twin_towns_and_sister_cities_in_Asia#Uzbekistan|l1=List of twin towns and sister cities in Uzbekistan}}
Samarkand is [[Sister city|twinned]] with:&lt;ref name=samarkand&gt;{{cite web |title=Самарканд и Валенсия станут городами-побратимами |url=https://podrobno.uz/cat/podrobno/samarkand-i-valensiya-stanut-gorodami-pobratimami/ |website=podrobno.uz |language=ru |date=2018-01-27 |access-date=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;

سمرقند جو تعلق هن سهرن سان آهي: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; آگره، ڀارت 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بلخ، افغانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بندا آچئ، انڊونيشيا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪسڪو، پيرو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; جرمالا، لاتويا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; قيروان، تيونس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; خجند، تاجڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪراسنويارسڪ، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; لاهور، پاڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ليج، بيلجيم 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميري، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; مرو، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميڪسيڪو سٽي، ميڪسيڪو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نئين دهلي، هندستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نيشاپور، ايران 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بل پلوديو، بلغاريا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ريو ڊي جينيرو، برازيل 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; سمارا، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; شيان، چين 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نارا، جاپان 

هن شهرن سان سمرقند جا دوستانه لاڳاپا آهن: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; انطاليا، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بابرويسک، بيلاروس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بريمن، جرمني 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪينبرا، آسٽريليا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ايسڪيشهر، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; فلورنس، اٽلي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; گيونگجو، ڏکڻ ڪوريا * TUR

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; استنبول، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ازمير، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ليون، فرانس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; لويو، يوڪرين 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; والنسيا، اسپين
{{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|IND}} [[Agra]], India
*{{flagicon|AFG}} [[Balkh]], Afghanistan
*{{flagicon|IDN}} [[Banda Aceh]], Indonesia
*{{flagicon|PER}} [[Cusco]], Peru
*{{flagicon|LVA}} [[Jūrmala]], Latvia
*{{flagicon|TUN}} [[Kairouan]], Tunisia
*{{flagicon|TJK}} [[Khujand]], Tajikistan
*{{flagicon|RUS}} [[Krasnoyarsk]], Russia
*{{flagicon|PAK}} [[Lahore]], Pakistan
*{{flagicon|BEL}} [[Liège]], Belgium
*{{flagicon|TKM}} [[Mary, Turkmenistan|Mary]], Turkmenistan
*{{flagicon|TKM}} [[Merv]], Turkmenistan
*{{flagicon|MEX}} [[Mexico City]], Mexico
*{{flagicon|IND}} [[New Delhi]], India
*{{flagicon|IRN}} [[Nishapur]], Iran
*{{flagicon|BUL}} [[Plovdiv]], Bulgaria
*{{flagicon|BRA}} [[Rio de Janeiro]], Brazil
*{{flagicon|RUS}} [[Samara]], Russia
*{{flagicon|CHN}} [[Xi'an]], China
*{{flagicon|JPN}} [[Nara (city)|Nara]], Japan&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://samarkand.uz/en/press/news/nara-va-samarqand-shaharlari-ortasida-birodarlik-bitimi-imzolandi | title=A brotherhood agreement has been signed between the cities of Nara and Samarkand }}&lt;/ref&gt;

&lt;!--rest of cities - other form of cooperation, they don't list Samarkand as their twin town--&gt;
{{div col end}}

Samarkand has friendly relations with:&lt;ref name=samarkand/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Внешнеэкономическое сотрудничество |url=http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |website=bobruisk.by |publisher=Babruysk |language=ru |access-date=2020-11-15 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028022318/http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|TUR}} [[Antalya]], Turkey
*{{flagicon|BLR}} [[Babruysk]], Belarus
*{{flagicon|GER}} [[Bremen]], Germany
*{{flagicon|AUS}} [[Canberra]], Australia
*{{flagicon|TUR}} [[Eskişehir]], Turkey
*{{flagicon|ITA}} [[Florence]], Italy
*{{flagicon|KOR}} [[Gyeongju]], South Korea
*{{flagicon|TUR}} [[Istanbul]], Turkey
*{{flagicon|TUR}} [[İzmir]], Turkey
*{{flagicon|FRA}} [[Lyon]], France
*{{flagicon|UKR}} [[Lviv]], Ukraine
*{{flagicon|ESP}} [[Valencia]], Spain
{{div col end}}

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
*
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=ساماني سلطنت جون راڄڌانيون|years=819–892ع}}
{{s-aft|after=[[بخارا]]}}
{{s-bef|before=[[گرگنج]]}}
{{s-ttl|title=سلطنت خوارزم جون راڄڌانيون |years=1212–1220ع}}
{{s-aft|after=[[غزني]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=تيموري سلطنت جون راڄڌانيون|years=1370–1405ع}}
{{s-aft|after=[[هرات]]}}
{{s-bef|before=[[بخارا]]}}
{{s-ttl|title=ازبيڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه جون راڄڌانيون|years=1925–1930ع}}
{{s-aft|after=[[تاشقند]]}}
{{S-end}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>a9g1am01ybucspxh6707wjjw2zc0fep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369902</id>
      <parentid>369881</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15300" sha1="sdl92ag9udp6yrsa745nn935urhxm1e" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name=Самарқанд|native_name_lang=ازبڪ|settlement_type=[[شهر]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;مٿي کان گھڙي وار: ريگستان اسڪوائر، شاهه زنده قبرستان، [[بي بي خانم مسجد]]، شاهه زنده جو اندر جو نظارو، ريگستان ۾ شيردار مدرسو، گُور امير (تيمور جو مقبرو)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=ازبڪستان ۾ سمرقند جي جاء|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=علائقو/ولايت|subdivision_name1=سمرقند ولايت|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=آباد ٿيو|established_date=8هين صدي قبل مسيح|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=شهري انتظاميه|governing_body=حاڪم (ميئر)|leader_party=|leader_title=حاڪم|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=5,95,200|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=Samarqand|subdivision_type4=آبادي|subdivision_name4=5,95,200 (2025ع)|leader_name=فرقت رحيموف|subdivision_type5=ٽائيم زون|subdivision_name5=UTZ+05:00|subdivision_type6=ويب سائيٽ|subdivision_name6={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان،  اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.  &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا (يوناني:  {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}}) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.  سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. 

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال &lt;small&gt;2001ع&lt;/small&gt; ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن.  15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==نالو==
==تاريخ==
==جاگرافي==
==ماڻهو==
==مذهب==
==ٻولي==
==انتظاميه==
==ٽرانسپورٽ==
==ثقافت==
==بين الاقوامي لاڳاپا==
{{See also|List_of_twin_towns_and_sister_cities_in_Asia#Uzbekistan|l1=List of twin towns and sister cities in Uzbekistan}}
Samarkand is [[Sister city|twinned]] with:&lt;ref name=samarkand&gt;{{cite web |title=Самарканд и Валенсия станут городами-побратимами |url=https://podrobno.uz/cat/podrobno/samarkand-i-valensiya-stanut-gorodami-pobratimami/ |website=podrobno.uz |language=ru |date=2018-01-27 |access-date=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;

سمرقند جو تعلق هن سهرن سان آهي: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; آگره، ڀارت 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بلخ، افغانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بندا آچئ، انڊونيشيا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪسڪو، پيرو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; جرمالا، لاتويا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; قيروان، تيونس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; خجند، تاجڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪراسنويارسڪ، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; لاهور، پاڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ليج، بيلجيم 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميري، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; مرو، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميڪسيڪو سٽي، ميڪسيڪو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نئين دهلي، هندستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نيشاپور، ايران 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بل پلوديو، بلغاريا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ريو ڊي جينيرو، برازيل 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; سمارا، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; شيان، چين 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نارا، جاپان 

هن شهرن سان سمرقند جا دوستانه لاڳاپا آهن: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; انطاليا، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بابرويسک، بيلاروس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بريمن، جرمني 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪينبرا، آسٽريليا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ايسڪيشهر، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; فلورنس، اٽلي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; گيونگجو، ڏکڻ ڪوريا * TUR

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; استنبول، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;  {{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|IND}} [[Agra]], India
*{{flagicon|AFG}} [[Balkh]], Afghanistan
*{{flagicon|IDN}} [[Banda Aceh]], Indonesia
*{{flagicon|PER}} [[Cusco]], Peru
*{{flagicon|LVA}} [[Jūrmala]], Latvia
*{{flagicon|TUN}} [[Kairouan]], Tunisia
*{{flagicon|TJK}} [[Khujand]], Tajikistan
*{{flagicon|RUS}} [[Krasnoyarsk]], Russia
*{{flagicon|PAK}} [[Lahore]], Pakistan
*{{flagicon|BEL}} [[Liège]], Belgium
*{{flagicon|TKM}} [[Mary, Turkmenistan|Mary]], Turkmenistan
*{{flagicon|TKM}} [[Merv]], Turkmenistan
*{{flagicon|MEX}} [[Mexico City]], Mexico
*{{flagicon|IND}} [[New Delhi]], India
*{{flagicon|IRN}} [[Nishapur]], Iran
*{{flagicon|BUL}} [[Plovdiv]], Bulgaria
*{{flagicon|BRA}} [[Rio de Janeiro]], Brazil
*{{flagicon|RUS}} [[Samara]], Russia
*{{flagicon|CHN}} [[Xi'an]], China
*{{flagicon|JPN}} [[نارا (شهر)|نارا]]، [[جاپان]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://samarkand.uz/en/press/news/nara-va-samarqand-shaharlari-ortasida-birodarlik-bitimi-imzolandi | title=A brotherhood agreement has been signed between the cities of Nara and Samarkand }}&lt;/ref&gt;

&lt;!--rest of cities - other form of cooperation, they don't list Samarkand as their twin town--&gt;
{{div col end}}

Samarkand has friendly relations with:&lt;ref name=samarkand/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Внешнеэкономическое сотрудничество |url=http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |website=bobruisk.by |publisher=Babruysk |language=ru |access-date=2020-11-15 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028022318/http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|TUR}} [[انتاليا]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|BLR}} [[بابروئسڪ]]، [[بيلاروس]]
*{{flagicon|GER}} [[بريمن]]، [[جرمني]]
*{{flagicon|AUS}} [[ڪينيبرا]]، [[آسٽريليا]]
*{{flagicon|TUR}} [[اڪسيشهر]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|ITA}} [[فلورنس]]، [[اٽلي]]
*{{flagicon|KOR}} [[گيونجو]]، [[ڏکڻ ڪوريا]]
*{{flagicon|TUR}} [[استنبول]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|TUR}} [[ازمير]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|FRA}} [[ليون]]، [[فرانس]]
*{{flagicon|UKR}} [[لويو]]، [[يوڪرين]]
*{{flagicon|ESP}} [[ويلنشيا]]، [[اسپين]]
{{div col end}}
==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
*
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=ساماني سلطنت جون راڄڌانيون|years=819–892ع}}
{{s-aft|after=[[بخارا]]}}
{{s-bef|before=[[گرگنج]]}}
{{s-ttl|title=سلطنت خوارزم جون راڄڌانيون |years=1212–1220ع}}
{{s-aft|after=[[غزني]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=تيموري سلطنت جون راڄڌانيون|years=1370–1405ع}}
{{s-aft|after=[[هرات]]}}
{{s-bef|before=[[بخارا]]}}
{{s-ttl|title=ازبيڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه جون راڄڌانيون|years=1925–1930ع}}
{{s-aft|after=[[تاشقند]]}}
{{S-end}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>sdl92ag9udp6yrsa745nn935urhxm1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369905</id>
      <parentid>369902</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15343" sha1="kipv3rtcch776m0h4wgdewq6axrx95m" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name=Самарқанд|native_name_lang=ازبڪ|settlement_type=[[شهر]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;مٿي کان گھڙي وار: ريگستان اسڪوائر، شاهه زنده قبرستان، [[بي بي خانم مسجد]]، شاهه زنده جو اندر جو نظارو، ريگستان ۾ شيردار مدرسو، گُور امير (تيمور جو مقبرو)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=ازبڪستان ۾ سمرقند جي جاء|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=علائقو/ولايت|subdivision_name1=سمرقند ولايت|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=آباد ٿيو|established_date=8هين صدي قبل مسيح|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=شهري انتظاميه|governing_body=حاڪم (ميئر)|leader_party=|leader_title=حاڪم|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=5,95,200|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=Samarqand|subdivision_type4=آبادي|subdivision_name4=5,95,200 (2025ع)|leader_name=فرقت رحيموف|subdivision_type5=ٽائيم زون|subdivision_name5=UTZ+05:00|subdivision_type6=ويب سائيٽ|subdivision_name6={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان،  اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.  &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا (يوناني:  {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}}) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.  سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. 

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال &lt;small&gt;2001ع&lt;/small&gt; ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن.  15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==نالو==
==تاريخ==
==جاگرافي==
==ماڻهو==
==مذهب==
==ٻولي==
==انتظاميه==
==ٽرانسپورٽ==
==ثقافت==
==بين الاقوامي لاڳاپا==
{{See also|List_of_twin_towns_and_sister_cities_in_Asia#Uzbekistan|l1=List of twin towns and sister cities in Uzbekistan}}
Samarkand is [[Sister city|twinned]] with:&lt;ref name=samarkand&gt;{{cite web |title=Самарканд и Валенсия станут городами-побратимами |url=https://podrobno.uz/cat/podrobno/samarkand-i-valensiya-stanut-gorodami-pobratimami/ |website=podrobno.uz |language=ru |date=2018-01-27 |access-date=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;

سمرقند جو تعلق هن سهرن سان آهي: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; آگره، ڀارت 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بلخ، افغانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بندا آچئ، انڊونيشيا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪسڪو، پيرو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; جرمالا، لاتويا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; قيروان، تيونس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; خجند، تاجڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪراسنويارسڪ، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; لاهور، پاڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ليج، بيلجيم 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميري، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; مرو، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميڪسيڪو سٽي، ميڪسيڪو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نئين دهلي، هندستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نيشاپور، ايران 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بل پلوديو، بلغاريا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ريو ڊي جينيرو، برازيل 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; سمارا، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; شيان، چين 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نارا، جاپان 

هن شهرن سان سمرقند جا دوستانه لاڳاپا آهن: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; انطاليا، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بابرويسک، بيلاروس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بريمن، جرمني 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪينبرا، آسٽريليا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ايسڪيشهر، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; فلورنس، اٽلي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; گيونگجو، ڏکڻ ڪوريا * TUR

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; استنبول، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;  {{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|IND}} [[Agra]], India
*{{flagicon|AFG}} [[Balkh]], Afghanistan
*{{flagicon|IDN}} [[Banda Aceh]], Indonesia
*{{flagicon|PER}} [[Cusco]], Peru
*{{flagicon|LVA}} [[Jūrmala]], Latvia
*{{flagicon|TUN}} [[Kairouan]], Tunisia
*{{flagicon|TJK}} [[Khujand]], Tajikistan
*{{flagicon|RUS}} [[Krasnoyarsk]], Russia
*{{flagicon|PAK}} [[Lahore]], Pakistan
*{{flagicon|BEL}} [[Liège]], Belgium
*{{flagicon|TKM}} [[Mary, Turkmenistan|Mary]], Turkmenistan
*{{flagicon|TKM}} [[Merv]], Turkmenistan
*{{flagicon|MEX}} [[Mexico City]], Mexico
*{{flagicon|IND}} [[New Delhi]], India
*{{flagicon|IRN}} [[Nishapur]], Iran
*{{flagicon|BUL}} [[Plovdiv]], Bulgaria
*{{flagicon|BRA}} [[Rio de Janeiro]], Brazil
*{{flagicon|RUS}} [[سمارا]]، [[روس]]
*{{flagicon|CHN}} [[زيان|شيان]], [[چين]]
*{{flagicon|JPN}} [[نارا (شهر)|نارا]]، [[جاپان]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://samarkand.uz/en/press/news/nara-va-samarqand-shaharlari-ortasida-birodarlik-bitimi-imzolandi | title=A brotherhood agreement has been signed between the cities of Nara and Samarkand }}&lt;/ref&gt;

&lt;!--rest of cities - other form of cooperation, they don't list Samarkand as their twin town--&gt;
{{div col end}}

Samarkand has friendly relations with:&lt;ref name=samarkand/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Внешнеэкономическое сотрудничество |url=http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |website=bobruisk.by |publisher=Babruysk |language=ru |access-date=2020-11-15 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028022318/http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|Turkey}} [[انتاليا]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|BLR}} [[بابروئسڪ]]، [[بيلاروس]]
*{{flagicon|GER}} [[بريمن]]، [[جرمني]]
*{{flagicon|AUS}} [[ڪينيبرا]]، [[آسٽريليا]]
*{{flagicon|Turkey}} [[اڪسيشهر]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|ITA}} [[فلورنس]]، [[اٽلي]]
*{{flagicon|KOR}} [[گيونجو]]، [[ڏکڻ ڪوريا]]
*{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|Turkey}} [[ازمير]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|FRA}} [[ليون]]، [[فرانس]]
*{{flagicon|Ukraine}} [[لويو]]، [[يوڪرين]]
*{{flagicon|ESP}} [[ويلنشيا]]، [[اسپين]]
{{div col end}}

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
*
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=ساماني سلطنت جون راڄڌانيون|years=819–892ع}}
{{s-aft|after=[[بخارا]]}}
{{s-bef|before=[[گرگنج]]}}
{{s-ttl|title=سلطنت خوارزم جون راڄڌانيون |years=1212–1220ع}}
{{s-aft|after=[[غزني]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=تيموري سلطنت جون راڄڌانيون|years=1370–1405ع}}
{{s-aft|after=[[هرات]]}}
{{s-bef|before=[[بخارا]]}}
{{s-ttl|title=ازبيڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه جون راڄڌانيون|years=1925–1930ع}}
{{s-aft|after=[[تاشقند]]}}
{{S-end}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>kipv3rtcch776m0h4wgdewq6axrx95m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369908</id>
      <parentid>369905</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15597" sha1="abeqxj5shaozv1jhgakdoj5tzw32bdi" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name=Самарқанд|native_name_lang=ازبڪ|settlement_type=[[شهر]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;مٿي کان گھڙي وار: ريگستان اسڪوائر، شاهه زنده قبرستان، [[بي بي خانم مسجد]]، شاهه زنده جو اندر جو نظارو، ريگستان ۾ شيردار مدرسو، گُور امير (تيمور جو مقبرو)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=ازبڪستان ۾ سمرقند جي جاء|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=علائقو/ولايت|subdivision_name1=سمرقند ولايت|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=آباد ٿيو|established_date=8هين صدي قبل مسيح|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=شهري انتظاميه|governing_body=حاڪم (ميئر)|leader_party=|leader_title=حاڪم|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=5,95,200|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=Samarqand|subdivision_type4=آبادي|subdivision_name4=5,95,200 (2025ع)|leader_name=فرقت رحيموف|subdivision_type5=ٽائيم زون|subdivision_name5=UTZ+05:00|subdivision_type6=ويب سائيٽ|subdivision_name6={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان،  اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.  &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا (يوناني:  {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}}) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.  سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. 

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال &lt;small&gt;2001ع&lt;/small&gt; ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن.  15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==نالو==
==تاريخ==
==جاگرافي==
==ماڻهو==
==مذهب==
==ٻولي==
==انتظاميه==
==ٽرانسپورٽ==
==ثقافت==
==بين الاقوامي لاڳاپا==
{{See also|List_of_twin_towns_and_sister_cities_in_Asia#Uzbekistan|l1=List of twin towns and sister cities in Uzbekistan}}
Samarkand is [[Sister city|twinned]] with:&lt;ref name=samarkand&gt;{{cite web |title=Самарканд и Валенсия станут городами-побратимами |url=https://podrobno.uz/cat/podrobno/samarkand-i-valensiya-stanut-gorodami-pobratimami/ |website=podrobno.uz |language=ru |date=2018-01-27 |access-date=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;

سمرقند جو تعلق هن سهرن سان آهي: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; آگره، ڀارت 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بلخ، افغانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بندا آچئ، انڊونيشيا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪسڪو، پيرو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; جرمالا، لاتويا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; قيروان، تيونس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; خجند، تاجڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪراسنويارسڪ، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; لاهور، پاڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ليج، بيلجيم 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميري، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; مرو، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميڪسيڪو سٽي، ميڪسيڪو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نئين دهلي، هندستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نيشاپور، ايران 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بل پلوديو، بلغاريا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ريو ڊي جينيرو، برازيل 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; سمارا، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; شيان، چين 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نارا، جاپان 

هن شهرن سان سمرقند جا دوستانه لاڳاپا آهن: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; انطاليا، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بابرويسک، بيلاروس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بريمن، جرمني 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪينبرا، آسٽريليا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ايسڪيشهر، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; فلورنس، اٽلي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; گيونگجو، ڏکڻ ڪوريا * TUR

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; استنبول، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;  {{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|IND}} [[آگرا|آگره]]، [[ڀارت]]
*{{flagicon|AFG}} [[بلخ]]، [[افغانستان]]
*{{flagicon|IDN}} [[بانڊا آچئه]]، [[انڊونيشيا]]
*{{flagicon|PER}} [[ڪسڪو]]، [[پيرو]]
*{{flagicon|Latvia}} جرمالا، [[لاتويا|لٽويا]]
*{{flagicon|Tunisia}} [[قيروان]]، [[تيونس]]
*{{flagicon|TJK}} خجند، [[تاجڪستان]]
*{{flagicon|RUS}} [[ڪراسنويارسڪ]]، [[روس]]
*{{flagicon|PAK}} [[لاهور]]، [[پاڪستان]]
*{{flagicon|BEL}} ليج، [[بيلجيم]]
*{{flagicon|TKM}} ماري، [[ترڪمانستان]]
*{{flagicon|TKM}} [[مرو]]، [[ترڪمانستان]]
*{{flagicon|MEX}} [[ميڪسيڪو شهر]]، [[ميڪسيڪو]]
*{{flagicon|IND}} [[نئين دهلي]]، [[ڀارت]]
*{{flagicon|IRN}} [[نيشاپور]]، [[ايران]]
*{{flagicon|BUL}} پلوڊيو، [[بلغاريا]]
*{{flagicon|BRA}} [[ريو ڊي جينيرو]]، [[برازيل]]
*{{flagicon|RUS}} [[سمارا]]، [[روس]]
*{{flagicon|CHN}} [[زيان|شيان]]، [[چين]]
*{{flagicon|JPN}} [[نارا (شهر)|نارا]]، [[جاپان]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://samarkand.uz/en/press/news/nara-va-samarqand-shaharlari-ortasida-birodarlik-bitimi-imzolandi | title=A brotherhood agreement has been signed between the cities of Nara and Samarkand }}&lt;/ref&gt;

&lt;!--rest of cities - other form of cooperation, they don't list Samarkand as their twin town--&gt;
{{div col end}}

Samarkand has friendly relations with:&lt;ref name=samarkand/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Внешнеэкономическое сотрудничество |url=http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |website=bobruisk.by |publisher=Babruysk |language=ru |access-date=2020-11-15 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028022318/http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|Turkey}} [[انتاليا]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|BLR}} [[بابروئسڪ]]، [[بيلاروس]]
*{{flagicon|GER}} [[بريمن]]، [[جرمني]]
*{{flagicon|AUS}} [[ڪينيبرا]]، [[آسٽريليا]]
*{{flagicon|Turkey}} [[اڪسيشهر]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|ITA}} [[فلورنس]]، [[اٽلي]]
*{{flagicon|KOR}} [[گيونجو]]، [[ڏکڻ ڪوريا]]
*{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|Turkey}} [[ازمير]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|FRA}} [[ليون]]، [[فرانس]]
*{{flagicon|Ukraine}} [[لويو]]، [[يوڪرين]]
*{{flagicon|ESP}} [[ويلنشيا]]، [[اسپين]]
{{div col end}}

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
*
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=ساماني سلطنت جون راڄڌانيون|years=819–892ع}}
{{s-aft|after=[[بخارا]]}}
{{s-bef|before=[[گرگنج]]}}
{{s-ttl|title=سلطنت خوارزم جون راڄڌانيون |years=1212–1220ع}}
{{s-aft|after=[[غزني]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=تيموري سلطنت جون راڄڌانيون|years=1370–1405ع}}
{{s-aft|after=[[هرات]]}}
{{s-bef|before=[[بخارا]]}}
{{s-ttl|title=ازبيڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه جون راڄڌانيون|years=1925–1930ع}}
{{s-aft|after=[[تاشقند]]}}
{{S-end}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>abeqxj5shaozv1jhgakdoj5tzw32bdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369909</id>
      <parentid>369908</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15653" sha1="gpqv614q7h92qgexbjm9x5nzv61kyol" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name=Самарқанд|native_name_lang=ازبڪ|settlement_type=[[شهر]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;مٿي کان گھڙي وار: ريگستان اسڪوائر، شاهه زنده قبرستان، [[بي بي خانم مسجد]]، شاهه زنده جو اندر جو نظارو، ريگستان ۾ شيردار مدرسو، گُور امير (تيمور جو مقبرو)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=ازبڪستان ۾ سمرقند جي جاء|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=علائقو/ولايت|subdivision_name1=سمرقند ولايت|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=آباد ٿيو|established_date=8هين صدي قبل مسيح|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=شهري انتظاميه|governing_body=حاڪم (ميئر)|leader_party=|leader_title=حاڪم|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=5,95,200|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=Samarqand|subdivision_type4=آبادي|subdivision_name4=5,95,200 (2025ع)|leader_name=فرقت رحيموف|subdivision_type5=ٽائيم زون|subdivision_name5=UTZ+05:00|subdivision_type6=ويب سائيٽ|subdivision_name6={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان،  اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.  &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا (يوناني:  {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}}) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.  سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. 

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال &lt;small&gt;2001ع&lt;/small&gt; ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن.  15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==نالو==
==تاريخ==
==جاگرافي==
==ماڻهو==
==مذهب==
==ٻولي==
==انتظاميه==
==ٽرانسپورٽ==
==ثقافت==
==بين الاقوامي لاڳاپا==
{{See also|List_of_twin_towns_and_sister_cities_in_Asia#Uzbekistan|l1=List of twin towns and sister cities in Uzbekistan}}
Samarkand is [[Sister city|twinned]] with:&lt;ref name=samarkand&gt;{{cite web |title=Самарканд и Валенсия станут городами-побратимами |url=https://podrobno.uz/cat/podrobno/samarkand-i-valensiya-stanut-gorodami-pobratimami/ |website=podrobno.uz |language=ru |date=2018-01-27 |access-date=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;

سمرقند جو تعلق هن سهرن سان آهي: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[آگرو|آگره]]، ڀارت 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[بلخ صوبو|بلخ]]، افغانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بندا آچئ، انڊونيشيا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪسڪو، پيرو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; جرمالا، لاتويا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; قيروان، تيونس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; خجند، تاجڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪراسنويارسڪ، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; لاهور، پاڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ليج، بيلجيم 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميري، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; مرو، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميڪسيڪو سٽي، ميڪسيڪو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نئين دهلي، هندستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نيشاپور، ايران 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بل پلوديو، بلغاريا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ريو ڊي جينيرو، برازيل 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; سمارا، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; شيان، چين 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نارا، جاپان 

هن شهرن سان سمرقند جا دوستانه لاڳاپا آهن: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[انتاليا|انطاليا]]، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بابرويسک، بيلاروس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بريمن، جرمني 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[ڪينبرا]]، آسٽريليا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ايسڪيشهر، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; فلورنس، اٽلي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; گيونگجو، ڏکڻ ڪوريا * TUR

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; استنبول، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;  {{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|IND}} [[آگرا|آگره]]، [[ڀارت]]
*{{flagicon|AFG}} [[بلخ]]، [[افغانستان]]
*{{flagicon|IDN}} [[بانڊا آچئه]]، [[انڊونيشيا]]
*{{flagicon|PER}} [[ڪسڪو]]، [[پيرو]]
*{{flagicon|Latvia}} جرمالا، [[لاتويا|لٽويا]]
*{{flagicon|Tunisia}} [[قيروان]]، [[تيونس]]
*{{flagicon|TJK}} خجند، [[تاجڪستان]]
*{{flagicon|RUS}} [[ڪراسنويارسڪ]]، [[روس]]
*{{flagicon|PAK}} [[لاهور]]، [[پاڪستان]]
*{{flagicon|BEL}} ليج، [[بيلجيم]]
*{{flagicon|TKM}} ماري، [[ترڪمانستان]]
*{{flagicon|TKM}} [[مرو]]، [[ترڪمانستان]]
*{{flagicon|MEX}} [[ميڪسيڪو شهر]]، [[ميڪسيڪو]]
*{{flagicon|IND}} [[نئين دهلي]]، [[ڀارت]]
*{{flagicon|IRN}} [[نيشاپور]]، [[ايران]]
*{{flagicon|BUL}} پلوڊيو، [[بلغاريا]]
*{{flagicon|BRA}} [[ريو ڊي جينيرو]]، [[برازيل]]
*{{flagicon|RUS}} [[سمارا]]، [[روس]]
*{{flagicon|CHN}} [[زيان|شيان]]، [[چين]]
*{{flagicon|JPN}} [[نارا (شهر)|نارا]]، [[جاپان]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://samarkand.uz/en/press/news/nara-va-samarqand-shaharlari-ortasida-birodarlik-bitimi-imzolandi | title=A brotherhood agreement has been signed between the cities of Nara and Samarkand }}&lt;/ref&gt;

&lt;!--rest of cities - other form of cooperation, they don't list Samarkand as their twin town--&gt;
{{div col end}}

Samarkand has friendly relations with:&lt;ref name=samarkand/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Внешнеэкономическое сотрудничество |url=http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |website=bobruisk.by |publisher=Babruysk |language=ru |access-date=2020-11-15 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028022318/http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|Turkey}} [[انتاليا]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|BLR}} [[بابروئسڪ]]، [[بيلاروس]]
*{{flagicon|GER}} [[بريمن]]، [[جرمني]]
*{{flagicon|AUS}} [[ڪينيبرا]]، [[آسٽريليا]]
*{{flagicon|Turkey}} [[اڪسيشهر]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|ITA}} [[فلورنس]]، [[اٽلي]]
*{{flagicon|KOR}} [[گيونجو]]، [[ڏکڻ ڪوريا]]
*{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|Turkey}} [[ازمير]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|FRA}} [[ليون]]، [[فرانس]]
*{{flagicon|Ukraine}} [[لويو]]، [[يوڪرين]]
*{{flagicon|ESP}} [[ويلنشيا]]، [[اسپين]]
{{div col end}}

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
*
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=ساماني سلطنت جون راڄڌانيون|years=819–892ع}}
{{s-aft|after=[[بخارا]]}}
{{s-bef|before=[[گرگنج]]}}
{{s-ttl|title=سلطنت خوارزم جون راڄڌانيون |years=1212–1220ع}}
{{s-aft|after=[[غزني]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=تيموري سلطنت جون راڄڌانيون|years=1370–1405ع}}
{{s-aft|after=[[هرات]]}}
{{s-bef|before=[[بخارا]]}}
{{s-ttl|title=ازبيڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه جون راڄڌانيون|years=1925–1930ع}}
{{s-aft|after=[[تاشقند]]}}
{{S-end}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>gpqv614q7h92qgexbjm9x5nzv61kyol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369910</id>
      <parentid>369909</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T07:56:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15662" sha1="cl3dtuqr2bhhf3hmtbriglhzscw9mu1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name=Самарқанд|native_name_lang=ازبڪ|settlement_type=[[شهر]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;مٿي کان گھڙي وار: ريگستان اسڪوائر، شاهه زنده قبرستان، [[بي بي خانم مسجد]]، شاهه زنده جو اندر جو نظارو، ريگستان ۾ شيردار مدرسو، گُور امير (تيمور جو مقبرو)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=ازبڪستان ۾ سمرقند جي جاء|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=علائقو/ولايت|subdivision_name1=سمرقند ولايت|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=آباد ٿيو|established_date=8هين صدي قبل مسيح|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=شهري انتظاميه|governing_body=حاڪم (ميئر)|leader_party=|leader_title=حاڪم|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=5,95,200|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=Samarqand|subdivision_type4=آبادي|subdivision_name4=5,95,200 (2025ع)|leader_name=فرقت رحيموف|subdivision_type5=ٽائيم زون|subdivision_name5=UTZ+05:00|subdivision_type6=ويب سائيٽ|subdivision_name6={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان،  اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.  &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا (يوناني:  {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}}) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.  سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. 

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال &lt;small&gt;2001ع&lt;/small&gt; ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن.  15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==نالو==
==تاريخ==
==جاگرافي==
==ماڻهو==
==مذهب==
==ٻولي==
==انتظاميه==
==ٽرانسپورٽ==
==ثقافت==
==بين الاقوامي لاڳاپا==
{{See also|List_of_twin_towns_and_sister_cities_in_Asia#Uzbekistan|l1=List of twin towns and sister cities in Uzbekistan}}
Samarkand is [[Sister city|twinned]] with:&lt;ref name=samarkand&gt;{{cite web |title=Самарканд и Валенсия станут городами-побратимами |url=https://podrobno.uz/cat/podrobno/samarkand-i-valensiya-stanut-gorodami-pobratimami/ |website=podrobno.uz |language=ru |date=2018-01-27 |access-date=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;

سمرقند جو تعلق هن سهرن سان آهي: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[آگرو|آگره]]، ڀارت 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[بلخ صوبو|بلخ]]، افغانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بندا آچئ، انڊونيشيا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪسڪو، پيرو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; جرمالا، لاتويا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; قيروان، تيونس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; خجند، تاجڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪراسنويارسڪ، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; لاهور، پاڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ليج، بيلجيم 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميري، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; مرو، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميڪسيڪو سٽي، ميڪسيڪو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نئين دهلي، هندستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نيشاپور، ايران 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بل پلوديو، بلغاريا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ريو ڊي جينيرو، برازيل 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; سمارا، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; شيان، چين 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نارا، جاپان 

هن شهرن سان سمرقند جا دوستانه لاڳاپا آهن: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[انتاليا|انطاليا]]، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بابرويسک، بيلاروس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بريمن، جرمني 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[ڪينبرا]]، آسٽريليا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ايسڪيشهر، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; فلورنس، اٽلي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; گيونگجو، ڏکڻ ڪوريا * TUR

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; استنبول، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;  {{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|IND}} [[آگرو|آگره]]، [[ڀارت]]
*{{flagicon|AFG}} [[بلخ]]، [[افغانستان]]
*{{flagicon|IDN}} [[بانڊا آچئه]]، [[انڊونيشيا]]
*{{flagicon|PER}} [[ڪسڪو]]، [[پيرو]]
*{{flagicon|Latvia}} جرمالا، [[لاتويا|لٽويا]]
*{{flagicon|Tunisia}} [[قيروان]]، [[تيونس]]
*{{flagicon|TJK}} خجند، [[تاجڪستان]]
*{{flagicon|RUS}} [[ڪراسنويارسڪ]]، [[روس]]
*{{flagicon|PAK}} [[لاهور]]، [[پاڪستان]]
*{{flagicon|BEL}} ليج، [[بيلجيم]]
*{{flagicon|TKM}} ماري، [[ترڪمانستان]]
*{{flagicon|TKM}} [[مرو]]، [[ترڪمانستان]]
*{{flagicon|MEX}} [[ميڪسيڪو شهر]]، [[ميڪسيڪو]]
*{{flagicon|IND}} [[نئين دهلي]]، [[ڀارت]]
*{{flagicon|IRN}} [[نيشاپور]]، [[ايران]]
*{{flagicon|Bulgaria}} [[پلوڊيو]]، [[بلغاريا]]
*{{flagicon|BRA}} [[ريو ڊي جينيرو]]، [[برازيل]]
*{{flagicon|RUS}} [[سمارا]]، [[روس]]
*{{flagicon|CHN}} [[زيان|شيان]]، [[چين]]
*{{flagicon|JPN}} [[نارا (شهر)|نارا]]، [[جاپان]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://samarkand.uz/en/press/news/nara-va-samarqand-shaharlari-ortasida-birodarlik-bitimi-imzolandi | title=A brotherhood agreement has been signed between the cities of Nara and Samarkand }}&lt;/ref&gt;

&lt;!--rest of cities - other form of cooperation, they don't list Samarkand as their twin town--&gt;
{{div col end}}

Samarkand has friendly relations with:&lt;ref name=samarkand/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Внешнеэкономическое сотрудничество |url=http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |website=bobruisk.by |publisher=Babruysk |language=ru |access-date=2020-11-15 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028022318/http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|Turkey}} [[انتاليا]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|BLR}} [[بابروئسڪ]]، [[بيلاروس]]
*{{flagicon|GER}} [[بريمن]]، [[جرمني]]
*{{flagicon|AUS}} [[ڪينيبرا]]، [[آسٽريليا]]
*{{flagicon|Turkey}} [[اڪسيشهر]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|ITA}} [[فلورنس]]، [[اٽلي]]
*{{flagicon|KOR}} [[گيونجو]]، [[ڏکڻ ڪوريا]]
*{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|Turkey}} [[ازمير]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|FRA}} [[ليون]]، [[فرانس]]
*{{flagicon|Ukraine}} [[لويو]]، [[يوڪرين]]
*{{flagicon|ESP}} [[ويلنشيا]]، [[اسپين]]
{{div col end}}

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
*
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=ساماني سلطنت جون راڄڌانيون|years=819–892ع}}
{{s-aft|after=[[بخارا]]}}
{{s-bef|before=[[گرگنج]]}}
{{s-ttl|title=سلطنت خوارزم جون راڄڌانيون |years=1212–1220ع}}
{{s-aft|after=[[غزني]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=تيموري سلطنت جون راڄڌانيون|years=1370–1405ع}}
{{s-aft|after=[[هرات]]}}
{{s-bef|before=[[بخارا]]}}
{{s-ttl|title=ازبيڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه جون راڄڌانيون|years=1925–1930ع}}
{{s-aft|after=[[تاشقند]]}}
{{S-end}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>cl3dtuqr2bhhf3hmtbriglhzscw9mu1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369911</id>
      <parentid>369910</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15659" sha1="kwu9fzbnrrvmz2hragplthyypo7697u" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name=Самарқанд|native_name_lang=ازبڪ|settlement_type=[[شهر]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;مٿي کان گھڙي وار: ريگستان اسڪوائر، شاهه زنده قبرستان، [[بي بي خانم مسجد]]، شاهه زنده جو اندر جو نظارو، ريگستان ۾ شيردار مدرسو، گُور امير (تيمور جو مقبرو)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=ازبڪستان ۾ سمرقند جي جاء|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=علائقو/ولايت|subdivision_name1=سمرقند ولايت|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=آباد ٿيو|established_date=8هين صدي قبل مسيح|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=شهري انتظاميه|governing_body=حاڪم (ميئر)|leader_party=|leader_title=حاڪم|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=5,95,200|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=Samarqand|subdivision_type4=آبادي|subdivision_name4=5,95,200 (2025ع)|leader_name=فرقت رحيموف|subdivision_type5=ٽائيم زون|subdivision_name5=UTZ+05:00|subdivision_type6=ويب سائيٽ|subdivision_name6={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان،  اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.  &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا (يوناني:  {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}}) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.  سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. 

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال &lt;small&gt;2001ع&lt;/small&gt; ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن.  15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==نالو==
==تاريخ==
==جاگرافي==
==ماڻهو==
==مذهب==
==ٻولي==
==انتظاميه==
==ٽرانسپورٽ==
==ثقافت==
==بين الاقوامي لاڳاپا==
{{See also|List_of_twin_towns_and_sister_cities_in_Asia#Uzbekistan|l1=List of twin towns and sister cities in Uzbekistan}}
Samarkand is [[Sister city|twinned]] with:&lt;ref name=samarkand&gt;{{cite web |title=Самарканд и Валенсия станут городами-побратимами |url=https://podrobno.uz/cat/podrobno/samarkand-i-valensiya-stanut-gorodami-pobratimami/ |website=podrobno.uz |language=ru |date=2018-01-27 |access-date=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;

سمرقند جو تعلق هن سهرن سان آهي: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[آگرو|آگره]]، ڀارت 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[بلخ صوبو|بلخ]]، افغانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بندا آچئ، انڊونيشيا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪسڪو، پيرو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; جرمالا، [[ليٽويا]] 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; قيروان، تيونس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; خجند، تاجڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ڪراسنويارسڪ، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; لاهور، پاڪستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ليج، بيلجيم 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميري، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; مرو، ترڪمانستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ميڪسيڪو سٽي، ميڪسيڪو 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نئين دهلي، هندستان 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نيشاپور، ايران 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بل پلوديو، بلغاريا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ريو ڊي جينيرو، برازيل 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; سمارا، روس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; شيان، چين 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; نارا، جاپان 

هن شهرن سان سمرقند جا دوستانه لاڳاپا آهن: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[انتاليا|انطاليا]]، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بابرويسک، بيلاروس 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; بريمن، جرمني 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[ڪينبرا]]، آسٽريليا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; ايسڪيشهر، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; فلورنس، اٽلي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; گيونگجو، ڏکڻ ڪوريا 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; [[ازمير]]، ترڪي 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;  {{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|IND}} [[آگرو|آگره]]، [[ڀارت]]
*{{flagicon|AFG}} [[بلخ]]، [[افغانستان]]
*{{flagicon|IDN}} [[بانڊا آچئه]]، [[انڊونيشيا]]
*{{flagicon|PER}} [[ڪسڪو]]، [[پيرو]]
*{{flagicon|Latvia}} جرمالا، [[لاتويا|لٽويا]]
*{{flagicon|Tunisia}} [[قيروان]]، [[تيونس]]
*{{flagicon|TJK}} خجند، [[تاجڪستان]]
*{{flagicon|RUS}} [[ڪراسنويارسڪ]]، [[روس]]
*{{flagicon|PAK}} [[لاهور]]، [[پاڪستان]]
*{{flagicon|BEL}} ليج، [[بيلجيم]]
*{{flagicon|TKM}} ماري، [[ترڪمانستان]]
*{{flagicon|TKM}} [[مرو]]، [[ترڪمانستان]]
*{{flagicon|MEX}} [[ميڪسيڪو شهر]]، [[ميڪسيڪو]]
*{{flagicon|IND}} [[نئين دهلي]]، [[ڀارت]]
*{{flagicon|IRN}} [[نيشاپور]]، [[ايران]]
*{{flagicon|Bulgaria}} [[پلوڊيو]]، [[بلغاريا]]
*{{flagicon|BRA}} [[ريو ڊي جينيرو]]، [[برازيل]]
*{{flagicon|RUS}} [[سمارا]]، [[روس]]
*{{flagicon|CHN}} [[زيان|شيان]]، [[چين]]
*{{flagicon|JPN}} [[نارا (شهر)|نارا]]، [[جاپان]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://samarkand.uz/en/press/news/nara-va-samarqand-shaharlari-ortasida-birodarlik-bitimi-imzolandi | title=A brotherhood agreement has been signed between the cities of Nara and Samarkand }}&lt;/ref&gt;

&lt;!--rest of cities - other form of cooperation, they don't list Samarkand as their twin town--&gt;
{{div col end}}

Samarkand has friendly relations with:&lt;ref name=samarkand/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Внешнеэкономическое сотрудничество |url=http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |website=bobruisk.by |publisher=Babruysk |language=ru |access-date=2020-11-15 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028022318/http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|Turkey}} [[انتاليا]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|BLR}} [[بابروئسڪ]]، [[بيلاروس]]
*{{flagicon|GER}} [[بريمن]]، [[جرمني]]
*{{flagicon|AUS}} [[ڪينبرا]]، [[آسٽريليا]]
*{{flagicon|Turkey}} [[اڪسيشهر]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|ITA}} [[فلورنس]]، [[اٽلي]]
*{{flagicon|KOR}} [[گيونجو]]، [[ڏکڻ ڪوريا]]
*{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|Turkey}} [[ازمير]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|FRA}} [[ليون]]، [[فرانس]]
*{{flagicon|Ukraine}} [[لويو]]، [[يوڪرين]]
*{{flagicon|ESP}} [[ويلنشيا]]، [[اسپين]]
{{div col end}}

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
*
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=ساماني سلطنت جون راڄڌانيون|years=819–892ع}}
{{s-aft|after=[[بخارا]]}}
{{s-bef|before=[[گرگنج]]}}
{{s-ttl|title=سلطنت خوارزم جون راڄڌانيون |years=1212–1220ع}}
{{s-aft|after=[[غزني]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=تيموري سلطنت جون راڄڌانيون|years=1370–1405ع}}
{{s-aft|after=[[هرات]]}}
{{s-bef|before=[[بخارا]]}}
{{s-ttl|title=ازبيڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه جون راڄڌانيون|years=1925–1930ع}}
{{s-aft|after=[[تاشقند]]}}
{{S-end}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>kwu9fzbnrrvmz2hragplthyypo7697u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369913</id>
      <parentid>369911</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T08:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>369913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14053" sha1="ohj6k3pikyhg23lfmducuxtqwwghtsu" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=سمرقند|native_name=Самарқанд|native_name_lang=ازبڪ|settlement_type=[[شهر]]|image_skyline={{Photomontage
 |photo1a = RegistanSquare Samarkand.jpg
 |photo2a = Mausoleum of Amir Temur (1).JPG
 |photo2b = Shah-i-Zinda (8145369659).jpg
 |photo3a = Sherdor madrasah 3.jpg
 |photo3b = Mosque Bibi Khanum (5).JPG
 |photo4a = Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
 |photo4b = 
 |photo5a = 
 |photo5b = 
 |color = white
 |color_border = white
 |position = center
 |spacing = 2
 |size = 266
 |foot_montage = 
 }}|image_caption=&lt;div&gt;مٿي کان گھڙي وار: ريگستان اسڪوائر، شاهه زنده قبرستان، [[بي بي خانم مسجد]]، شاهه زنده جو اندر جو نظارو، ريگستان ۾ شيردار مدرسو، گُور امير (تيمور جو مقبرو)&lt;/div&gt;|image_alt=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=Emblem of Samarkand.svg|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|motto=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Uzbekistan|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=ازبڪستان ۾ سمرقند جي جاء|pushpin_label_position=left|pushpin_relief=1|coordinates={{coord|39|39|02|N|66|57|55|E|region:UZ-SA_type:city|display=it}}|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name={{flag|Uzbekistan}}|subdivision_type1=علائقو/ولايت|subdivision_name1=سمرقند ولايت|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=|subdivision_name3=|established_title=آباد ٿيو|established_date=8هين صدي قبل مسيح|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|government_type=شهري انتظاميه|governing_body=حاڪم (ميئر)|leader_party=|leader_title=حاڪم|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|area_note=|area_water_percent=|area_rank=|area_blank1_title=|area_blank2_title=|area_total_km2=120|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank1_km2=|area_blank2_km2=|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_blank1_ha=|area_blank2_ha=|elevation_m=705|population_as_of=1 January 2025|population_footnotes=|population_total=5,95,200|population_density_km2=auto|population_metro=1,300,000|population_note=|population_demonym=Samarkandian / Samarkandi|timezone1=[[Uzbekistan Time|UZT]]|utc_offset1=+05:00|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|elevation_ft=2,363|postal_code_type=Postal code|postal_code=140100|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}|official_name=Samarqand|subdivision_type4=آبادي|subdivision_name4=5,95,200 (2025ع)|leader_name=فرقت رحيموف|subdivision_type5=ٽائيم زون|subdivision_name5=UTZ+05:00|subdivision_type6=ويب سائيٽ|subdivision_name6={{URL|https://samarkand.uz/en|samarkand.uz}}}}'''سمرقند''' (Samarkand) ڏکڻ اوڀر [[ازبڪستان]] ۾ هڪ شهر آهي ۽ [[وچ ايشيا]] ۾ سڀ کان قديم مسلسل آباد شهرن مان هڪ آهي. سمرقند سمرقند علائقي جو گاديءَ جو هنڌ ۽ ضلعي سطح جو شهر آهي، جنهن ۾ شهري قسم جون آباديون ڪيموگرلارفرهود ۽ خشراو شامل آهن. سال 2021ع جي آدمشماري موجب 5,51,700 آبادي سان،  اهو ازبڪستان جو ٽيون نمبر وڏو شهر آهي.

تاريخي طور تي، سمرقند ڊگهي عرصي کان وچ ايشيا ۾ ايراني (فارسي-تاجڪ) تهذيب جي مکيه شهري مرڪزن مان هڪ رهيو آهي ۽ ريشم روڊ جي ثقافتي ۽ تجارتي نيٽ ورڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.  &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Heritage of Central Asia}}&lt;/ref&gt; شهر جي علائقي ۾ انساني سرگرمين جا ثبوت آهن پيليولٿڪ دور آخر کان وٺي رهيا آهن. جيتوڻيڪ سمرقند جي بنياد ڪڏهن پيو، ان جو ڪو به سڌو سنئون ثبوت موجود ناهي، پر ڪيترائي نظريا پيش ڪن ٿا ته اهو اٺين ۽ ستين صدي قبل مسيح جي وچ ۾ قائم ٿيو هو. [[اوڀر ايشيا|چين]]، [[ايران|فارس]] ۽ [[يُورَپ|يورپ]] جي وچ ۾ ريشم روڊ تي پنهنجي مقام کان ترقي ڪندي، ڪڏهن سمرقند [[وچ ايشيا]] جي وڏن شهرن مان هڪ هو، &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Guidebook of history of Samarkand&quot;, {{ISBN|978-9943-01-139-7}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Varadarajan|first1=Tunku|date=24 October 2009|title=Metropolitan Glory|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704500604574483701746375742|newspaper=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; فارس جي [[هخامنشي سلطنت]] جي وقت تائين، اهو سغديان جي [[سترپ|رياست]] جو گاديءَ جو هنڌ هو. هي شهر [[سڪندر اعظم]] 329 ق.م ۾ فتح ڪيو، جڏهن ان کي مارڪنڊا (يوناني:  {{ٻولي|grc|Μαράκανδα}}) جي نالي سان سڃاتو ويندو هو.  سال 1220ع ۾ [[چنگيز خان]] جي اڳواڻي ۾ [[منگول|منگولن]] پاران فتح ٿيڻ تائين، شهر تي ايراني ۽ ترڪ حڪمرانن جي حڪومت هئي.

يارهين صدي کان وٺي، شهر ترڪ/ازبڪ سياسي ڪنٽرول هيٺ رهيو، پر شهر جي ثقافت ۽ غالب ٻولي هميشه [[فارسي ٻولي|فارسي]] رهي آهي. 

هي شهر [[اسلام|اسلامي]] علمي مطالعي جو مرڪز ۽ تيموري نشاۃ ثانيه جي جنم ڀومي طور مشهور آهي. 14 صدي عيسويءَ ۾، [[تيمور لنگ|تيمور]] ان کي پنهنجي سلطنت جو گاديءَ جو هنڌ ۽ پنهنجي مقبري، گور امير جي جاءِ بڻايو. [[سوويت يونين|سوويت]] دور ۾ ٻيهر تعمير ٿيل بي بي خانم مسجد، شهر جي سڀ کان وڌيڪ قابل ذڪر نشانين مان هڪ آهي. سمرقند جو ريگستان اسڪوائر شهر جو قديم مرڪز آهي ۽ ٽن يادگار مذهبي عمارتن سان گھريل آهي. شهر قديم دستڪاري جي روايتن؛ ڪڙڪائي، سون جو ڪم، ريشمي بُنائي، ٽامي جي نقاشي، سيرامڪس، ڪاٺ جي نقاشي ۽ ڪاٺ جي مصوري کي احتياط سان محفوظ ڪيو آهي.  سال &lt;small&gt;2001ع&lt;/small&gt; ۾، [[يونيسڪو]] هن شهر کي ''سمرقندي ثقافتن جي سنگم'' جي طور تي پنهنجي [[عالمي ورثو ماڳ|عالمي ورثي جي فهرست]] ۾ شامل ڪيو.

جديد سمرقند ٻن حصن ۾ ورهايل آهي: پراڻو شهر، جنهن ۾ تاريخي يادگارون، دڪانون ۽ پراڻا خانگي گهر شامل آهن ۽ نئون شهر، جيڪو [[روسي سلطنت]] ۽ [[سوويت يونين]] جي ڏينهن ۾ ترقي ڪيو ۽ ان ۾ انتظامي عمارتون، ثقافتي مرڪز ۽ تعليمي ادارا شامل آهن.  15 ۽ 16 سيپٽمبر 2022ع تي، شهر 2022 جي ايس سي او سربراهي اجلاس جي ميزباني ڪئي.

سمرقند جي هڪ گهڻ ثقافتي ۽ ڪثير لساني تاريخ آهي جيڪا وچ ايشيا ۾ قومي حد بندي جي عمل ذريعي خاص طور تي تبديل ٿي وئي آهي. شهر جي رهاڪن جو هڪ ننڍڙو گروپ تاجڪ ٻولي ڳالهائيندڙ آهي،   جڏهن ته سرڪاري ٻولي [[ازبڪي ٻولي|ازبڪ]] آهي ۽ ازبڪستان جي ٻولي پاليسي موجب، [[روسي ٻولي|روسي]] پڻ عوامي ميدان ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿئي ٿي.
==نالو==
==تاريخ==
==جاگرافي==
==ماڻهو==
==مذهب==
==ٻولي==
==انتظاميه==
==ٽرانسپورٽ==
==ثقافت==
==بين الاقوامي لاڳاپا==
{{See also|ازبڪستان جي شهرن جي فهرست}}
سمرقند جو تعلق هن شهرن سان آهي:&lt;ref name=samarkand&gt;
{{cite web |title=Самарканд и Валенсия станут городами-побратимами |url=https://podrobno.uz/cat/podrobno/samarkand-i-valensiya-stanut-gorodami-pobratimami/ |website=podrobno.uz |language=ru |date=2018-01-27 |access-date=2020-11-15}}&lt;/ref&gt;

{{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|IND}} [[آگرو|آگره]]، [[ڀارت]]
*{{flagicon|AFG}} [[بلخ]]، [[افغانستان]]
*{{flagicon|IDN}} [[بانڊا آچئه]]، [[انڊونيشيا]]
*{{flagicon|PER}} [[ڪسڪو]]، [[پيرو]]
*{{flagicon|Latvia}} [[جرمالا]]، [[ليٽويا]] 
*{{flagicon|Tunisia}} [[قيروان]]، [[تيونس]]
*{{flagicon|TJK}} [[خجند]]، [[تاجڪستان]]
*{{flagicon|RUS}} [[ڪراسنويارسڪ]]، [[روس]]
*{{flagicon|PAK}} [[لاهور]]، [[پاڪستان]]
*{{flagicon|BEL}} [[ليج]]، [[بيلجيم]]
*{{flagicon|TKM}} [[ماري]]، [[ترڪمانستان]]
*{{flagicon|TKM}} [[مرو]]، [[ترڪمانستان]]
*{{flagicon|MEX}} [[ميڪسيڪو شهر]]، [[ميڪسيڪو]]
*{{flagicon|IND}} [[نئين دهلي]]، [[ڀارت]]
*{{flagicon|IRN}} [[نيشاپور]]، [[ايران]]
*{{flagicon|Bulgaria}} [[پلوڊيو]]، [[بلغاريا]]
*{{flagicon|BRA}} [[ريو ڊي جينيرو]]، [[برازيل]]
*{{flagicon|RUS}} [[سمارا]]، [[روس]]
*{{flagicon|CHN}} [[زيان|شيان]]، [[چين]]
*{{flagicon|JPN}} [[نارا (شهر)|نارا]]، [[جاپان]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://samarkand.uz/en/press/news/nara-va-samarqand-shaharlari-ortasida-birodarlik-bitimi-imzolandi | title=A brotherhood agreement has been signed between the cities of Nara and Samarkand }}&lt;/ref&gt;

&lt;!--rest of cities - other form of cooperation, they don't list Samarkand as their twin town--&gt;
{{div col end}}

هن شهرن سان سمرقند جا دوستانه لاڳاپا آهن:&lt;ref name=samarkand/&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Внешнеэкономическое сотрудничество |url=http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |website=bobruisk.by |publisher=Babruysk |language=ru |access-date=2020-11-15 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028022318/http://bobruisk.by/economics/part/?curPos=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=15em}}
*{{flagicon|Turkey}} [[انتاليا]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|BLR}} [[بابروئسڪ]]، [[بيلاروس]]
*{{flagicon|GER}} [[بريمن]]، [[جرمني]]
*{{flagicon|AUS}} [[ڪينبرا]]، [[آسٽريليا]]
*{{flagicon|Turkey}} [[اڪسيشهر]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|ITA}} [[فلورنس]]، [[اٽلي]]
*{{flagicon|KOR}} [[گيونجو]]، [[ڏکڻ ڪوريا]]
*{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|Turkey}} [[ازمير]]، [[ترڪي]]
*{{flagicon|FRA}} [[ليون]]، [[فرانس]]
*{{flagicon|Ukraine}} [[لويو]]، [[يوڪرين]]
*{{flagicon|ESP}} [[ويلنشيا]]، [[اسپين]]
{{div col end}}

==پڻ ڏسو==
==حوالا==
{{حوالا}}

==ٻاهريان ڳنڍڻا==
{{Commons category}}
{{Wikivoyage}}
* Forbes, Andrew, &amp; Henley, David: ''[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&amp;acid=120613150427&amp;aiid=120613151433 Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]'' (CPA Media).
* [http://depts.washington.edu/silkroad/cities/uz/samarkand/samarkand.html Samarkand – Silk Road Seattle Project], University of Washington
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html The history of Samarkand]}}, according to Columbia University's Encyclopædia Iranica (archived 11 March 2007)
* [https://whc.unesco.org/en/list/603 Samarkand – Crossroad of Cultures]. UNESCO World Heritage Committee documentation on Samarkand.
*
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/former/sama1.htm GCatholic – former Latin Catholic bishopric]
*[http://www.people-travels.com/uzbekistan-cities/samarkand/ Samarkand: Photos, History, Sights], Useful information for travelers
*[https://web.archive.org/web/20180818044736/http://samarkand.com/samarkand/about-samarkand-uzbekistan/ About Samarkand in Uzbekistan Latest] (archived 18 August 2018)
* [https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori Tilla-Kori Madrasa was included in the UNESCO World Heritage List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702062426/https://damda.uz/en/blog/medrese-tillya-kori |date=2019-07-02 }}

{{S-start}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=ساماني سلطنت جون راڄڌانيون|years=819–892ع}}
{{s-aft|after=[[بخارا]]}}
{{s-bef|before=[[گرگنج]]}}
{{s-ttl|title=سلطنت خوارزم جون راڄڌانيون |years=1212–1220ع}}
{{s-aft|after=[[غزني]]}}
{{s-bef|before=-}}
{{s-ttl|title=تيموري سلطنت جون راڄڌانيون|years=1370–1405ع}}
{{s-aft|after=[[هرات]]}}
{{s-bef|before=[[بخارا]]}}
{{s-ttl|title=ازبيڪ سوويت سوشلسٽ جمهوريه جون راڄڌانيون|years=1925–1930ع}}
{{s-aft|after=[[تاشقند]]}}
{{S-end}}

{{Authority control}}
[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آباد جڳهيون]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ آثار قديمه جا هنڌ]]
[[زمرو:اڳوڻا قومي گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:ايران جا اڳوڻا گاديءَ جا هنڌ]]
[[زمرو:تاريخي شهر]]
[[زمرو:پهريون هزار سال مسيح کان اڳ ۾ قائم ٿيل آباد هنڌ]]
[[زمرو:ساساني شهر]]
[[زمرو:سلڪ روڊ سان گڏ آباد هنڌ]]
[[زمرو:سمرقند]]
[[زمرو:سمرقند اوبلاسٽ]]
[[زمرو:سمرقند علائقي ۾ آبادي وارا هنڌ]]
[[زمرو:صغديائي شهر]]</text>
      <sha1>ohj6k3pikyhg23lfmducuxtqwwghtsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سکر جي راندين جي ميدانن جي فھرست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94586</id>
    <revision>
      <id>369849</id>
      <timestamp>2026-04-03T12:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مھتاب احمد سنڌي</username>
        <id>4990</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: ھي '''سکر جي راندين جي ميدانن جي فھرست''' آھي. [[سکر]] شھر ۾ راندين جي فروغ لاءِ ڪيترائي اسٽيڊيم ۽ ميدان موجود آهن، جتي ڪرڪيٽ، فٽبال، هاڪي ۽ ٻيون رانديون کيڏيون وڃن ٿيون. مشھور ميدانن جي فھرست هيٺ ڏجي ٿي:  === وڏا اسٽيڊيم === * '''[[اسپورٽس ڪامپليڪس سکر]]''': شڪارپور روڊ تي مختل...</comment>
      <origin>369849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1844" sha1="gz42lfh17xaos2ks18pid6owcylrocs" xml:space="preserve">ھي '''سکر جي راندين جي ميدانن جي فھرست''' آھي. [[سکر]] شھر ۾ راندين جي فروغ لاءِ ڪيترائي اسٽيڊيم ۽ ميدان موجود آهن، جتي ڪرڪيٽ، فٽبال، هاڪي ۽ ٻيون رانديون کيڏيون وڃن ٿيون. مشھور ميدانن جي فھرست هيٺ ڏجي ٿي:

=== وڏا اسٽيڊيم ===
* '''[[اسپورٽس ڪامپليڪس سکر]]''': شڪارپور روڊ تي مختلف راندين لاءِ ھڪ وڏو ڪامپليڪس 
* '''[[ميونسپل اسٽيڊيم سکر]]''': شھر جي وچ ۾ واقع هي قديم اسٽيڊيم ڪرڪيٽ، سياسي ۽ ثقافتي جلسن لاءِ پڻ مشھور آهي.
* '''[[ھاڪي اسٽيڊيم سکر]]''': 
* '''[[فٽبال گرائونڊ روھڙي]]''': 
* '''[[پي سي بي گرائونڊ سکر]]''': 
* '''[[فٽبال گرائونڊ سکر]]'''
* '''[[لبِ مھراڻ ڪرڪيٽ گرائونڊ]]''': 

=== تعليمي ادارن جا ميدان ===
* '''[[سکر آءِ بي اي يونيورسٽي ڪرڪيٽ گرائونڊ]]''': 
* '''[[سکر آءِ بي اي يونيورسٽي فٽبال گرائونڊ]]''': 
* '''[[پبلڪ اسڪول سکر ڪرڪيٽ گرائونڊ]]''': 
* '''[[پبلڪ اسڪول سکر فٽبال گرائونڊ]]''': 
* '''[[پبلڪ اسڪول سکر اسڪواش ڪورٽ]]''': 
* '''[[پبلڪ اسڪول سکر والي بال ڪورٽ]]''': 

=== ٻيا راندين جا هنڌ ===
* '''[[سکر جيم خانو]]''': انڊور راندين (Indoor games) جھڙوڪ بيڊمنٽن ۽ ٽيبل ٽينس لاءِ هڪ بھترين جڳھ.

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[سکر]]
* [[سنڌ جا اسٽيڊيم]]

[[زمرو:سکر جا اسٽيڊيم]]
[[زمرو:سنڌ جا اسٽيڊيم]]
[[زمرو:پاڪستان جا اسٽيڊيم]]</text>
      <sha1>gz42lfh17xaos2ks18pid6owcylrocs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سکر جون بازرون، مارڪيٽون ۽ منڊيون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94587</id>
    <revision>
      <id>369852</id>
      <timestamp>2026-04-03T12:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مھتاب احمد سنڌي</username>
        <id>4990</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: ھي '''سکر جي بازارن، مارڪيٽن ۽ منڊين جي فھرست''' آھي. [[سکر]] شھر تاريخي طور تي اتر سنڌ جو هڪ وڏو واپاري مرڪز رهيو آهي. هتي جون بازارون نہ صرف مقامي ضرورتن کي پورو ڪن ٿيون، پر بلوچستان ۽ پنجاب جي ڪجهہ حصن تائين پڻ واپاري رابطا رکن ٿيون.  === تاريخي ۽ مشھور بازارون === * '''شا...</comment>
      <origin>369852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="cpx7suxx7mqx2fe9x8481lhnbkjw7jz" xml:space="preserve">ھي '''سکر جي بازارن، مارڪيٽن ۽ منڊين جي فھرست''' آھي. [[سکر]] شھر تاريخي طور تي اتر سنڌ جو هڪ وڏو واپاري مرڪز رهيو آهي. هتي جون بازارون نہ صرف مقامي ضرورتن کي پورو ڪن ٿيون، پر بلوچستان ۽ پنجاب جي ڪجهہ حصن تائين پڻ واپاري رابطا رکن ٿيون.

=== تاريخي ۽ مشھور بازارون ===
* '''[[شاهي بازار سکر]]''': هيءَ سکر جي سڀ کان قديمي ۽ مشھور بازار آهي، جيڪا ڪپڙي، زيورن ۽ گهرو سامان لاءِ مشھور آهي.
* '''[[صرافا بازار سکر]]''': سون ۽ چانديءَ جي زيورن جو مرڪزي بازار.
* '''[[غريب آباد بازار]]''': 
* '''[[اردو بازار سکر]] نم جي چاڙھي سکر'''

=== منڊيون ۽ هول سيل مارڪيٽون ===
* '''[[وڪٽوريه مارڪيٽ سکر]]'''
* '''[[ڪلاٿ مارڪيٽ سکر]]''':
* '''[[مڇي مارڪيٽ سکر]]''':
* '''[[اناج بازار سکر]]''': هيءَ سنڌ جي وڏين اناج بازار مان هڪ آهي، جتي ڪڻڪ، چانورن ۽ ٻين اناجن جو وڏو واپار ٿئي ٿو.
* '''[[سبزي منڊي سکر]]''': شھر ۽ آسپاس جي علائقن لاءِ تازين سبزين ۽ ميون جي هول سيل مارڪيٽ.
* '''[[شوھارا منڊي سکر]]''': سکر ۽ خيرپور جي کجين جو هيءَ هڪ وڏي عالمي مارڪيٽ آهي، جتان کجور ٻاهرئين ملڪن ڏانهن پڻ موڪلي ويندي آهي.

=== شاپنگ سينٽرز ===
* '''مھراڻ مرڪز'''
* '''رشينا سينٽر'''
* '''گليمر سينٽر'''
* '''آصف سپر اسٽور'''
* '''سيون اليون مارٽ'''
* '''بن سفير مارٽ'''
* '''آئڪن بائي غوريز'''

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[سکر]]
* [[سنڌ جا واپاري مرڪز]]

[[زمرو:سکر جون بازارون]]
[[زمرو:سنڌ جون بازارون]]
[[زمرو:پاڪستان جون منڊيون]]
[[زمرو:فهرستون]]</text>
      <sha1>cpx7suxx7mqx2fe9x8481lhnbkjw7jz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369853</id>
      <parentid>369852</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مھتاب احمد سنڌي</username>
        <id>4990</id>
      </contributor>
      <origin>369853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2113" sha1="bddcyelt1fiuqc9ckmm6tda0sad6uwh" xml:space="preserve">ھي '''سکر جي بازارن، مارڪيٽن ۽ منڊين جي فھرست''' آھي. [[سکر]] شھر تاريخي طور تي اتر سنڌ جو هڪ وڏو واپاري مرڪز رهيو آهي. هتي جون بازارون نہ صرف مقامي ضرورتن کي پورو ڪن ٿيون، پر بلوچستان ۽ پنجاب جي ڪجهہ حصن تائين پڻ واپاري رابطا رکن ٿيون.

=== تاريخي ۽ مشھور بازارون ===
* '''[[شاهي بازار سکر]]''': هيءَ سکر جي سڀ کان قديمي ۽ مشھور بازار آهي، جيڪا ڪپڙي، زيورن ۽ گهرو سامان لاءِ مشھور آهي.
* '''[[صرافا بازار سکر]]''': سون ۽ چانديءَ جي زيورن جو مرڪزي بازار.
* '''[[غريب آباد بازار]]''': 
* '''[[اردو بازار سکر]] نم جي چاڙھي سکر'''

=== منڊيون ۽ هول سيل مارڪيٽون ===
* '''[[وڪٽوريه مارڪيٽ سکر]]'''
* '''[[ڪلاٿ مارڪيٽ سکر]]''':
* '''[[مڇي مارڪيٽ سکر]]''':
* '''[[اناج بازار سکر]]''': هيءَ سنڌ جي وڏين اناج بازار مان هڪ آهي، جتي ڪڻڪ، چانورن ۽ ٻين اناجن جو وڏو واپار ٿئي ٿو.
* '''[[سبزي منڊي سکر]]''': شھر ۽ آسپاس جي علائقن لاءِ تازين سبزين ۽ ميون جي هول سيل مارڪيٽ.
* '''[[شوھارا منڊي سکر]]''': سکر ۽ خيرپور جي کجين جو هيءَ هڪ وڏي عالمي مارڪيٽ آهي، جتان کجور ٻاهرئين ملڪن ڏانهن پڻ موڪلي ويندي آهي.

=== شاپنگ سينٽرز ===
* '''مھراڻ مرڪز'''
* '''رشينا سينٽر'''
* '''گليمر سينٽر'''
* '''آصف سپر اسٽور'''
* '''سيون اليون مارٽ'''
* '''بن سفير مارٽ'''
* '''آئڪن بائي غوريز'''

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[سکر]]
* [[سنڌ جا واپاري مرڪز]]

[[زمرو:سکر جون بازارون]]
[[زمرو:سنڌ جون بازارون]]
[[زمرو:پاڪستان جون منڊيون]]</text>
      <sha1>bddcyelt1fiuqc9ckmm6tda0sad6uwh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369854</id>
      <parentid>369853</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مھتاب احمد سنڌي</username>
        <id>4990</id>
      </contributor>
      <origin>369854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2113" sha1="oufxaz5jsr4ndtev4vcthnjj5dpqt6x" xml:space="preserve">ھي '''سکر جي بازارن، مارڪيٽن ۽ منڊين جي فھرست''' آھي. [[سکر]] شھر تاريخي طور تي اتر سنڌ جو هڪ وڏو واپاري مرڪز رهيو آهي. هتي جون بازارون نہ صرف مقامي ضرورتن کي پورو ڪن ٿيون، پر بلوچستان ۽ پنجاب جي ڪجهہ حصن تائين پڻ واپاري رابطا رکن ٿيون.

=== تاريخي ۽ مشھور بازارون ===
* '''[[شاهي بازار سکر]]''': هيءَ سکر جي سڀ کان قديمي ۽ مشھور بازار آهي، جيڪا ڪپڙي، زيورن ۽ گهرو سامان لاءِ مشھور آهي.
* '''[[صرافا بازار سکر]]''': سون ۽ چانديءَ جي زيورن جو مرڪزي بازار.
* '''[[غريب آباد بازار]]''': 
* '''[[اردو بازار سکر]]''' نم جي چاڙھي سکر

=== منڊيون ۽ هول سيل مارڪيٽون ===
* '''[[وڪٽوريه مارڪيٽ سکر]]'''
* '''[[ڪلاٿ مارڪيٽ سکر]]''':
* '''[[مڇي مارڪيٽ سکر]]''':
* '''[[اناج بازار سکر]]''': هيءَ سنڌ جي وڏين اناج بازار مان هڪ آهي، جتي ڪڻڪ، چانورن ۽ ٻين اناجن جو وڏو واپار ٿئي ٿو.
* '''[[سبزي منڊي سکر]]''': شھر ۽ آسپاس جي علائقن لاءِ تازين سبزين ۽ ميون جي هول سيل مارڪيٽ.
* '''[[شوھارا منڊي سکر]]''': سکر ۽ خيرپور جي کجين جو هيءَ هڪ وڏي عالمي مارڪيٽ آهي، جتان کجور ٻاهرئين ملڪن ڏانهن پڻ موڪلي ويندي آهي.

=== شاپنگ سينٽرز ===
* '''مھراڻ مرڪز'''
* '''رشينا سينٽر'''
* '''گليمر سينٽر'''
* '''آصف سپر اسٽور'''
* '''سيون اليون مارٽ'''
* '''بن سفير مارٽ'''
* '''آئڪن بائي غوريز'''

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[سکر]]
* [[سنڌ جا واپاري مرڪز]]

[[زمرو:سکر جون بازارون]]
[[زمرو:سنڌ جون بازارون]]
[[زمرو:پاڪستان جون منڊيون]]</text>
      <sha1>oufxaz5jsr4ndtev4vcthnjj5dpqt6x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369855</id>
      <parentid>369854</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T12:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مھتاب احمد سنڌي</username>
        <id>4990</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* منڊيون ۽ هول سيل مارڪيٽون */</comment>
      <origin>369855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2155" sha1="7xb2v0t1jlw2e454cbur9p48oom7462" xml:space="preserve">ھي '''سکر جي بازارن، مارڪيٽن ۽ منڊين جي فھرست''' آھي. [[سکر]] شھر تاريخي طور تي اتر سنڌ جو هڪ وڏو واپاري مرڪز رهيو آهي. هتي جون بازارون نہ صرف مقامي ضرورتن کي پورو ڪن ٿيون، پر بلوچستان ۽ پنجاب جي ڪجهہ حصن تائين پڻ واپاري رابطا رکن ٿيون.

=== تاريخي ۽ مشھور بازارون ===
* '''[[شاهي بازار سکر]]''': هيءَ سکر جي سڀ کان قديمي ۽ مشھور بازار آهي، جيڪا ڪپڙي، زيورن ۽ گهرو سامان لاءِ مشھور آهي.
* '''[[صرافا بازار سکر]]''': سون ۽ چانديءَ جي زيورن جو مرڪزي بازار.
* '''[[غريب آباد بازار]]''': 
* '''[[اردو بازار سکر]]''' نم جي چاڙھي سکر

=== منڊيون ۽ هول سيل مارڪيٽون ===
* '''[[وڪٽوريه مارڪيٽ سکر]]'''
* '''[[ڪلاٿ مارڪيٽ سکر]]''':
* '''[[آئرن مارڪيٽ سکر]]''':
* '''[[مڇي مارڪيٽ سکر]]''':
* '''[[اناج بازار سکر]]''': هيءَ سنڌ جي وڏين اناج بازار مان هڪ آهي، جتي ڪڻڪ، چانورن ۽ ٻين اناجن جو وڏو واپار ٿئي ٿو.
* '''[[سبزي منڊي سکر]]''': شھر ۽ آسپاس جي علائقن لاءِ تازين سبزين ۽ ميون جي هول سيل مارڪيٽ.
* '''[[شوھارا منڊي سکر]]''': سکر ۽ خيرپور جي کجين جو هيءَ هڪ وڏي عالمي مارڪيٽ آهي، جتان کجور ٻاهرئين ملڪن ڏانهن پڻ موڪلي ويندي آهي.

=== شاپنگ سينٽرز ===
* '''مھراڻ مرڪز'''
* '''رشينا سينٽر'''
* '''گليمر سينٽر'''
* '''آصف سپر اسٽور'''
* '''سيون اليون مارٽ'''
* '''بن سفير مارٽ'''
* '''آئڪن بائي غوريز'''

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[سکر]]
* [[سنڌ جا واپاري مرڪز]]

[[زمرو:سکر جون بازارون]]
[[زمرو:سنڌ جون بازارون]]
[[زمرو:پاڪستان جون منڊيون]]</text>
      <sha1>7xb2v0t1jlw2e454cbur9p48oom7462</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سکر ۾ صنعتون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94588</id>
    <revision>
      <id>369856</id>
      <timestamp>2026-04-03T12:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مھتاب احمد سنڌي</username>
        <id>4990</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: '''سکر شھر ۾ ڪيتريون ننڍيون وڏيون صنعتون قائم آھن'''. [[سکر]] شھر [[سنڌ]] جو ٽيون نمبر وڏو شھر هجڻ سان گڏوگڏ اتر سنڌ جو هڪ اهم تجارتي ۽ صنعتي مرڪز پڻ آهي. پنھنجي جاگرافيائي اهميت، [[سنڌو درياھ]] جي ويجهڙائي ۽ ريلوي توڙي روڊن جي ڄار سبب هي شھر صنعتي ترقيءَ ۾ نمايان مقام رکي...</comment>
      <origin>369856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3832" sha1="5vsgfu7kql1o9g43pf0kazucvvpnsqw" xml:space="preserve">'''سکر شھر ۾ ڪيتريون ننڍيون وڏيون صنعتون قائم آھن'''. [[سکر]] شھر [[سنڌ]] جو ٽيون نمبر وڏو شھر هجڻ سان گڏوگڏ اتر سنڌ جو هڪ اهم تجارتي ۽ صنعتي مرڪز پڻ آهي. پنھنجي جاگرافيائي اهميت، [[سنڌو درياھ]] جي ويجهڙائي ۽ ريلوي توڙي روڊن جي ڄار سبب هي شھر صنعتي ترقيءَ ۾ نمايان مقام رکي ٿو.

=== صنعتي علائقو (Industrial Estate) ===
سکر ۾ صنعتن جي فروغ لاءِ هڪ وڏو صنعتي علائقو '''سکر سائيٽ (Sukkur S.I.T.E)''' جي نالي سان قائم آهي. هتي سوين ننڍيون ۽ وڏيون فيڪٽريون موجود آهن جيڪي نہ صرف مقامي ماڻهن کي روزگار فراهم ڪن ٿيون، پر ملڪي معيشت ۾ پڻ حصو وجهن ٿيون.

=== اهم صنعتون ===
سکر ۾ مختلف قسمن جون صنعتون ڪم ڪري رهيون آهن، جن مان ڪجهہ اهم هي آهن:

==== کجور جي صنعت (Dates Industry) ====
سکر ۽ خيرپور جو علائقو کجين جي پيداوار لاءِ سڄي دنيا ۾ مشھور آهي. سکر ۾ کجين کي صاف ڪرڻ، خشڪ ڪرڻ (ڇوهارو بنائڻ) ۽ انهن کي پيڪ ڪري ٻاهرئين ملڪن ڏانهن موڪلڻ جا ڪيترائي پلانٽ موجود آهن. هيءَ سکر جي سڀ کان وڏي صنعتي سڃاڻپ آهي.

==== بيوريجز جي صنعت ====
سکر ۾ پيپسي ڪمپنيءَ جو وڏو ڪارخانو آھي جتي انهن جي برانڊ جا مختلف بيوريجز ٺھن ٿا. ان سان گڏوگڏ پاڪولا برانڊ جا مصنوعات ٺاھيندڙ گل بوٽلرس پڻ اتي پنھنجون مصنوعات ٺاھن ٿا.

==== بسڪيٽ ۽ مٺائي جي صنعت ====
سکر پنھنجي بسڪيٽن ۽ ڪنوينشنري (Confectionery) جي شين جي ڪري سڄي پاڪستان ۾ مشھور آهي. هتي ڪيترائي نالي وارا برانڊز (جهڙوڪ لو بسڪيٽ ۽ ٻيا مقامي برانڊز) موجود آهن جيڪي اعليٰ معيار جا بسڪيٽ ۽ مٺايون تيار ڪن ٿا.

==== ڪپڙي ۽ ڌاڳي جي صنعت ====
سکر ۾ ڪپڙي جي اڻت ۽ ڌاڳي تيار ڪرڻ جون ڪجهہ ملون (Textile &amp; Cotton Ginning) پڻ قائم آهن، جيڪي سنڌ جي ڪپھ کي استعمال ۾ آڻي ملڪي ضرورتون پوريون ڪن ٿيون.

==== سيمينٽ ۽ تعميراتي سامان ====
سکر جي ويجهو روهڙي ۽ سکر جي ٽڪرين مان ملندڙ پٿرن جي ڪري هتي سيمينٽ جي صنعت پڻ ترقي ڪئي آهي. ماضيءَ ۾ &quot;روهڙي سيمينٽ فيڪٽري&quot; هن علائقي جي وڏي صنعت هئي.

==== ٻيون ننڍيون صنعتون ====
* '''تيل جون ملون (Oil Mills):''' سرنهن ۽ ٻين فصلن مان تيل ڪڍڻ جون ملون.
* '''صنعتي گئس:''' آڪسيجن ۽ ٻيون گئسون تيار ڪرڻ جا پلانٽ.
* '''پلاسٽڪ ۽ ٿانو:''' پلاسٽڪ جو سامان ۽ گهرو استعمال جا ٿانو تيار ڪرڻ جا يونٽ.

=== واپاري اهميت ===
سکر جي صنعتي شين کي نہ صرف سنڌ پر پنجاب، بلوچستان ۽ افغانستان تائين پڻ موڪليو وڃي ٿو. شھر جو بئراج ۽ روڊن جو سنگم هجڻ صنعتن کي خام مال جي رسائي ۽ تيار مال جي سپلائيءَ ۾ وڏي مدد ڏئي ٿو.

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[سکر]]
* [[سنڌ جي معيشت]]
* [[سکر بئراج]]

[[زمرو:سکر جون صنعتون]]
[[زمرو:سنڌ جون صنعتون]]
[[زمرو:پاڪستان جي صنعت]]</text>
      <sha1>5vsgfu7kql1o9g43pf0kazucvvpnsqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سمرقند</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94589</id>
    <revision>
      <id>369858</id>
      <timestamp>2026-04-03T12:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ازبڪستان]] [[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]</comment>
      <origin>369858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="jwjk6bwyzk3ogq4fhhfpxyprcnm6fcw" xml:space="preserve">[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ازبڪستان ۾ شهر]]</text>
      <sha1>jwjk6bwyzk3ogq4fhhfpxyprcnm6fcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ازبڪستان جي انساني جاگرافي</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94590</id>
    <revision>
      <id>369860</id>
      <timestamp>2026-04-03T13:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ازبڪستان جي جاگرافي]] [[زمرو:ايشيا جي انساني جاگرافي]] [[زمرو:انساني جاگرافي بلحاظ ملڪ]]</comment>
      <origin>369860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="r7hsvdonrnhe8g9i0c6jgraru0bqk05" xml:space="preserve">[[زمرو:ازبڪستان جي جاگرافي]]
[[زمرو:ايشيا جي انساني جاگرافي]]
[[زمرو:انساني جاگرافي بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>r7hsvdonrnhe8g9i0c6jgraru0bqk05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سکر انسٽيٽيوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94591</id>
    <revision>
      <id>369863</id>
      <timestamp>2026-04-03T13:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مھتاب احمد سنڌي</username>
        <id>4990</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: {{Infobox university | name = سکر انسٽيٽيوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي | native_name = Sukkur Institute of Science &amp; Technology | image =  | caption = SISTECH جو لوگو | established =  | type = خانگي (Private) | city = [[سکر]] | state = [[سنڌ]] | country = [[پاڪستان]] | nickname = SISTECH | website =  }}  == تعارف == '''سکر انسٽيٽيوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي''' (Sukkur Institute of Sci...</comment>
      <origin>369863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2103" sha1="7e37s0w9zfvy7bfbt63ilizvpotrrtl" xml:space="preserve">{{Infobox university
| name = سکر انسٽيٽيوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي
| native_name = Sukkur Institute of Science &amp; Technology
| image = 
| caption = SISTECH جو لوگو
| established = 
| type = خانگي (Private)
| city = [[سکر]]
| state = [[سنڌ]]
| country = [[پاڪستان]]
| nickname = SISTECH
| website = 
}}

== تعارف ==
'''سکر انسٽيٽيوٽ آف سائنس اينڊ ٽيڪنالاجي''' (Sukkur Institute of Science &amp; Technology) جنهن کي عام طور تي '''سسٽيڪ (SISTECH)''' جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو، [[سکر]] شھر جي اهم تعليمي ادارن مان هڪ آهي. هي ادارو خاص طور تي انفارميشن ٽيڪنالاجي، بزنس ايڊمنسٽريشن ۽ سائنسي تعليم جي فروغ لاءِ قائم ڪيو ويو هو.

== تعليمي شعبا ==
هن انسٽيٽيوٽ ۾ مختلف سطحن جا ڪورسز ۽ ڊگري پروگرام ڪرايا وڃن ٿا، جن ۾ شامل آهن:
* '''انفارميشن ٽيڪنالاجي (IT):''' ڪمپيوٽر سائنس، سافٽ ويئر انجنيئرنگ ۽ انفارميشن سسٽم.
* '''بزنس ايڊمنسٽريشن:''' تجارت، مارڪيٽنگ ۽ مئنيجمينٽ جا پروگرام.
* '''سائنسي ڪورسز:''' پري انجنيئرنگ ۽ پري ميڊيڪل جي سطح جا مختلف تعليمي پروگرام.

== اهميت ==
سکر ۾ جڏهن اعليٰ تعليمي ادارن جي کوٽ هئي، تڏهن هن انسٽيٽيوٽ مقامي نوجوانن کي جديد ٽيڪنالاجي ۽ سائنسي تعليم ڏيڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هتان جا فارغ التحصيل شاگرد ملڪ جي مختلف نامور ادارن ۾ خدمتون سرانجام ڏئي رهيا آهن.

== وڌيڪ ڏسو ==
* [[سکر]]
* [[سکر جا تعليمي ادارا]]
* [[سکر آءِ بي اي يونيورسٽي]]

[[زمرو:سکر جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:سکر جون عمارتون]]</text>
      <sha1>7e37s0w9zfvy7bfbt63ilizvpotrrtl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڪراچيءَ جي ثقافت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94592</id>
    <revision>
      <id>369865</id>
      <timestamp>2026-04-03T13:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مھتاب احمد سنڌي</username>
        <id>4990</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[ڪراچي]] جي ثقافتي تاريخ گهٽ ۾ گهٽ پنج هزار سال پراڻي آهي، جيڪا ٽين هزاري قبل مسيح ۾ [[سنڌو تهذيب]] جي اڀرڻ تائين وڃي پهچي ٿي.{{Citation needed|date=August 2024}} ابتدائي ثقافت گهڻو ڪري [[نيو ليٿڪ]] (Neolithic) هئي، جنهن جي خاصيت ننڍڙن اوزارن ۽ قيمتي پٿرن جو وڏي پيماني تي استعمال هئي. ڪراچي...</comment>
      <origin>369865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11540" sha1="j87qr7u1agxer42tj7wwq8fi6gmy119" xml:space="preserve">[[ڪراچي]] جي ثقافتي تاريخ گهٽ ۾ گهٽ پنج هزار سال پراڻي آهي، جيڪا ٽين هزاري قبل مسيح ۾ [[سنڌو تهذيب]] جي اڀرڻ تائين وڃي پهچي ٿي.{{Citation needed|date=August 2024}} ابتدائي ثقافت گهڻو ڪري [[نيو ليٿڪ]] (Neolithic) هئي، جنهن جي خاصيت ننڍڙن اوزارن ۽ قيمتي پٿرن جو وڏي پيماني تي استعمال هئي. ڪراچي جي آس پاس ملي آيل ڪيتريون ئي ميگاليٿڪ (megalithic) عرب قبرون [[جزيره نما عرب]] مان اهم ميگاليٿڪ سرگرمين جي نشاندهي ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailynews.net.pk/april2011/30-04-2011/e-paper/heritage.asp|title=Heritage Sites of Karachi|work=DAILY NEWS e-paper|access-date=20 December 2010}}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

== ڪراچي جي تاريخ ==
{{main|ڪراچي جي تاريخ}}
[[File:Khi1851.jpg|thumb|right|ڪراچي شهر جو هڪ حصو، مٽيءَ جي گهرن سان؛ اٺ ۽ ڳوٺاڻا اڳيان نظر اچن ٿا. اپريل 1851ع]]
مورخن ڪراچي کي ''ڪروڪولا'' (Krokola) سڏيو آهي، جنهن جو لفظي مطلب آهي &quot;واڳن جي پوڄا جي جاءِ&quot;. لڳ ڀڳ 1558ع جي ڀرپاسي، ڪراچي لڳ ڀڳ 24 مڇي ماريندڙ ڳوٺن جو هڪ مجموعو هو، جنهن کي ''ڪولاچي'' يا ''ڪلاتي'' سڏيو ويندو هو. هيءَ ننڍڙي وسندي تڏهن مالامال ٿي جڏهن سيٺ ڀوڄومل 1729ع ۾ [[لياري ندي]] جي کاٻي ڪناري تي هڪ ننڍڙي شهر جو بنياد رکيو. 1793ع دوران، [[ڪلهوڙا خاندان]] جي حاڪمن هن بندرگاهه کي منافعي جي هڪ ذريعي طور ڏٺو. بعد ۾، 1839ع ۾، انگريزن [[منوڙو جو قلعو (ڪراچي)|منوڙو قلعي]] تي قبضو ڪيو، جنهن سان هي شهر برطانوي راڄ هيٺ اچي ويو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ebooksread.com/authors-eng/william-wilson-hunter/the-imperial-gazetteer-of-india-volume-7-tnu/page-54-the-imperial-gazetteer-of-india-volume-7-tnu.shtml| title=The Imperial Gazetteer of India (Volume 7)|author= Willium Wilson Hunter|access-date=20 December 2010}}&lt;/ref&gt;

جديد بندرگاهه وارو شهر ڪراچي 19هين صدي ۾ [[برطانوي راڄ]] جي اختيارين ترقي ڏياريو. 1947ع ۾ پاڪستان جي آزاديءَ وقت، هن شهر کي قومي گاديءَ جو هنڌ چونڊيو ويو، جنهن کانپوءِ هتي هندستان مان لڏي آيل اردو ڳالهائيندڙ [[مهاجر (پاڪستان)|مهاجرن]] (اردو مہاجر قوم) جي آبادڪاري ٿي، جنهن شهر جي آبادي ۽ معيشت ٻنهي کي وڌايو.

== ورثو ==
1947ع کان پوءِ ڪراچي جو ثقافتي ورثو گهڻو ڪري اردو ڳالهائيندڙ [[مهاجر (پاڪستان)|مهاجر]] برادري، انهن جي اردو ٻولي، لباس (ڪرتا پاجاما، شيرواني)، تعليم ۽ کاڌن (نہاري، برياني، ڪباب، حليم) تي ٻڌل آهي.

ان جي اڳوڻي ورثي ۾ ''ڪولاچي جو ڪن'' جي ڪهاڻي شامل آهي، جنهن ۾ [[مورڙو|مورڙو ميربحر]] پنهنجي طاقت جو مظاهرو ڪندي ان خوفناڪ مانگر مڇ (شارڪ) کي ماريو هو، جنهن سندس ڇهن ڀائرن کي شڪار ڪيو هو.{{Citation needed|date=July 2023}}

ڪراچي ۽ ان جي آس پاس ڪيتريون ئي ثقافتي جايون ڪراچي جي شاندار ماضي جي شاهدي ڏين ٿيون. تازو ئي سالن ۾ شهر ۾ سنڌي آبادي ۾ پڻ وڏو اضافو ٿيو آهي.

''واڳو ڏر'' (WAGU DARR)، جيڪو واڳن جي رهڻ لاءِ هڪ غار وانگر آهي، [[ڪورنگي]] جي ويجهو چشمو ڳوٺ ۾ واقع آهي. هتي هڪ قدرتي مٺي پاڻي جو چشمو سڄو سال وهندو رهي ٿو. هي [[منگهوپير]] وانگر واڳن جي پوڄا جو مرڪز پڻ آهي، جتي ماڻهو واڳن کي گوشت ڏيندا آهن ۽ چمڙي جي بيمارين جي علاج لاءِ گرم ۽ سرد گندرف واري پاڻيءَ سان وهنجندا آهن. ''رتو ڪوٽ'' جا کنڊرات ڪورنگي ڪريڪ ۾ واقع آهن. خيال ڪيو وڃي ٿو ته هي قلعو [[ديبل]] (ڀنڀور) جي بندرگاهه جي همعصر وسندي هئي، جنهن کي محمد بن قاسم 712ع ۾ فتح ڪيو هو. هتي پڪل مٽيءَ جا گولا (جيڪي منجنيق ۾ استعمال ٿيندا هئا)، شيشي جون ٽائلس ۽ ٻيون قديم شيون پکڙيل ملن ٿيون. [[چوڪنڊي جا قبا|چوڪنڊي جو قبرستان]]، جيڪو 17هين ۽ 18هين صديءَ جو هڪ محفوظ ٿيل تاريخي يادگار آهي، ۽ ملير جي ميمڻ ڳوٺ ويجهو ''بلوچن جون قبرون'' پٿر تي ٿيل چٽساليءَ جو بهترين نمونو آهن.

''موکي ۽ متارا'' (لوڪ ڪهاڻيءَ جي نالي پٺيان) هڪ ٻيو ثقافتي ماڳ آهي جيڪو [[گڏاپ]] ويجهو ناراٿر ٽڪريءَ تي واقع آهي. هي ماڳ قديم ديبل بندرگاهه کان وچ ايشيا ڏانهن ويندڙ قديم رستي تي آهي. موکي ۽ متارا جي لوڪ ڪهاڻي سنڌ جي عظيم شاعر [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] پڻ پنهنجي رسالي ۾ ڳائي آهي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailynews.net.pk/april2011/30-04-2011/e-paper/heritage.asp|title=Heritage Sites of Karachi|work=Daily News e-paper|access-date=20 December 2010}}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ٻولي ==
تاريخي طور تي، 1843ع ۾ سر [[چارلس نيپيئر]] پاران برطانوي فتح کان اڳ هتي جي مقامي آبادي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[بلوچي ٻولي|بلوچي]] ڳالهائيندي هئي. برطانوي راڄ دوران، بمبئي پريزيڊنسي مان ڪيترائي [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]]، [[پارسي]] واپاري خاندان ۽ گوا جا عيسائي بيوروڪريٽ ڪراچي لڏي آيا. 1947ع ۾ پاڪستان جي آزاديءَ کان پوءِ مهاجرن جي وڏي انگ ڪراچي ڏانهن هجرت ڪئي، جن جي اڪثريت [[اردو]] ڳالهائيندڙ هئي. اڄ ڪراچي هڪ اڪثريتي اردو ڳالهائيندڙ شهر آهي، جيتوڻيڪ هتي ٻيون به ڪيتريون ئي ٻوليون ڳالهيون وڃن ٿيون. [[پشتون|پشتون]] (پختون يا پٺاڻ)، جن جو تعلق [[خيبر پختونخوا]] ۽ اتر [[بلوچستان]] سان آهي، هاڻي مهاجرن کانپوءِ ڪراچي جو ٻيو نمبر وڏو لساني گروهه آهن.&lt;ref name=pbs&gt;{{cite web|url=https://www.pbs.org/frontlineworld/rough/2009/07/karachis_invisi.html|title=Karachi's Invisible Enemy|author=Sharmeen Obaid-Chinoy|publisher=PBS|date=17 July 2009|access-date=2010-08-24}}&lt;/ref&gt; ڪجهه اندازن موجب، ڪراچي ۾ لڳ ڀڳ 7,000,000 پشتون رهن ٿا، جيڪا دنيا ۾ پشتونن جي ڪنهن به شهر ۾ سڀ کان وڏي آبادي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archives.dawn.com/2009/02/10/local9.htm|title=UN body, police baffled by minister's threat against Afghan refugees|publisher=Dawn Media Group|date=10 February 2009|access-date=2012-01-24}}&lt;/ref&gt; موجوده آدمشماري جي تناسب موجب 12 سيڪڙو ماڻهو پشتون آهن.&lt;ref&gt;[http://www.thefridaytimes.com/beta2/tft/article.php?issue=20110715&amp;page=5] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209085408/http://www.thefridaytimes.com/beta2/tft/article.php?issue=20110715&amp;page=5 |date=9 December 2012 }}, thefridaytimes&lt;/ref&gt;

== مذهب ==
{{Main|ڪراچي ۾ مذهب}}
{{bar box
|title=ڪراچي ۾ مذهب&lt;ref name=&quot;cia-rel&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613003300/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk|url-status=dead|archive-date=13 June 2007|title=Religions in Pakistan|publisher=[[The World Factbook]]|access-date=2013-07-09}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1='''مذهب'''
|right1='''سيڪڙو'''
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[اسلام]]|green|96.45}}
{{bar percent|[[عيسائيت]]|blue|2.42}}
{{bar percent|[[هندو مذهب]]|orange|0.86}}
{{bar percent|ٻيا|purple|0.27}}
}}

&lt;div style=&quot;overflow-x:auto; border: 1px solid #AAA; padding-left: 0.1em; padding-right: 0.1em&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ڪراچي شهر ۾ مذهبي گروپ (1872−2023)
! rowspan=&quot;2&quot; |مذهبي&lt;br&gt;گروپ
! colspan=&quot;2&quot; |1872
! colspan=&quot;2&quot; |1881
! colspan=&quot;2&quot; |1891
! colspan=&quot;2&quot; |1901
! colspan=&quot;2&quot; |1911
! colspan=&quot;2&quot; |1921
! colspan=&quot;2&quot; |1931
! colspan=&quot;2&quot; |1941
! colspan=&quot;2&quot; |2017
! colspan=&quot;2&quot; |2023
|-
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
|-
| [[اسلام]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]]
| 33,018
| 55.81
| 38,946
| 52.94
| 52,957
| 50.34
| 60,003
| 51.43
| 74,075
| 48.76
| 100,436
| 46.31
| 122,847
| 46.61
| 162,447
| 42.00
| 14,382,744
| 96.63
| 18,189,474
| 96.53
|-
| [[هندو مذهب]] [[File:Om.svg|15px]]
| 23,157
| 39.15
| 24,617
| 33.46
| 44,503
| 42.30
| 48,169
| 41.29
| 66,038
| 43.47
| 100,683
| 46.42
| 120,595
| 45.76
| 192,831
| 49.87
| 156,452
| 1.05
| 211,138
| 1.12
|-
| [[عيسائيت]] [[File:Christian cross.svg|15px]]
| 2,223
| 3.76
| 4,161
| 5.66
| 5,986
| 5.69
| 6,098
| 5.23
| 7,936
| 5.22
| 9,649
| 4.45
| 12,765
| 4.84
| 17,466
| 4.52
| 329,702
| 2.22
| 416,309
| 2.21
|-
| [[پارسي مذهب|زردشتيت]] [[File:Faravahar.svg|15px]]
| 748
| 1.26
| 937
| 1.27
| 1,375
| 1.31
| 1,823
| 1.56
| 2,165
| 1.43
| 2,702
| 1.25
| 3,334
| 1.27
| 3,700
| 0.96
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 1,435
| 0.01
|-
| [[يهوديت]] [[File:Star_of_David.svg|15px]]
| 7
| 0.01
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 128
| 0.12
| 349
| 0.30
| 535
| 0.35
| 645
| 0.30
| 943
| 0.36
| 1,051
| 0.27
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
|-
| [[جين مذهب]] [[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]]
| 4
| 0.01
| 9
| 0.01
| 99
| 0.09
| 125
| 0.11
| 647
| 0.43
| 1,118
| 0.52
| 629
| 0.24
| 3,214
| 0.83
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
|-
| [[سکن جو مذهب|سکھ ازم]] [[File:Khanda.svg|15px]]
| 0
| 0
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 1,425
| 0.66
| 2,254
| 0.86
| 5,835
| 1.51
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 2,299
| 0.01
|-
| [[احمديه]] [[File:Liwa-e-Ahmadiyya_1-2.svg|15px]]
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 8,751
| 0.06
| 7,948
| 0.04
|-
| ٻيا
| 0
| 0
| 4,890
| 6.65
| 119
| 0.11
| 96
| 0.08
| 507
| 0.33
| 180
| 0.08
| 10
| 0.00
| 36
| 0.01
| 6,753
| 0.05
| 15,241
| 0.08
|-
! ڪل آبادي
! 59,157
! 100
! 73,560
! 100
! 105,199
! 100
! 116,663
! 100
! 151,903
! 100
! 216,883
! 100
! 263,565
! 100
! 386,655
! 100
! 14,884,402
! 100
! 18,843,844
! 100
|}
&lt;/div&gt;

== حوالا ==
{{حوالا}}</text>
      <sha1>j87qr7u1agxer42tj7wwq8fi6gmy119</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369867</id>
      <parentid>369865</parentid>
      <timestamp>2026-04-03T13:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مھتاب احمد سنڌي</username>
        <id>4990</id>
      </contributor>
      <origin>369867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21892" sha1="1y8hgxiena576piyck3uk4jgq6xnzhc" xml:space="preserve">[[ڪراچي]] جي ثقافتي تاريخ گهٽ ۾ گهٽ پنج هزار سال پراڻي آهي، جيڪا ٽين هزاري قبل مسيح ۾ [[سنڌو تهذيب]] جي اڀرڻ تائين وڃي پهچي ٿي.{{Citation needed|date=August 2024}} ابتدائي ثقافت گهڻو ڪري [[نيو ليٿڪ]] (Neolithic) هئي، جنهن جي خاصيت ننڍڙن اوزارن ۽ قيمتي پٿرن جو وڏي پيماني تي استعمال هئي. ڪراچي جي آس پاس ملي آيل ڪيتريون ئي ميگاليٿڪ (megalithic) عرب قبرون [[جزيره نما عرب]] مان اهم ميگاليٿڪ سرگرمين جي نشاندهي ڪن ٿيون.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailynews.net.pk/april2011/30-04-2011/e-paper/heritage.asp|title=Heritage Sites of Karachi|work=DAILY NEWS e-paper|access-date=20 December 2010}}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

== ڪراچي جي تاريخ ==
{{main|ڪراچي جي تاريخ}}
[[File:Khi1851.jpg|thumb|right|ڪراچي شهر جو هڪ حصو، مٽيءَ جي گهرن سان؛ اٺ ۽ ڳوٺاڻا اڳيان نظر اچن ٿا. اپريل 1851ع]]
مورخن ڪراچي کي ''ڪروڪولا'' (Krokola) سڏيو آهي، جنهن جو لفظي مطلب آهي &quot;واڳن جي پوڄا جي جاءِ&quot;. لڳ ڀڳ 1558ع جي ڀرپاسي، ڪراچي لڳ ڀڳ 24 مڇي ماريندڙ ڳوٺن جو هڪ مجموعو هو، جنهن کي ''ڪولاچي'' يا ''ڪلاتي'' سڏيو ويندو هو. هيءَ ننڍڙي وسندي تڏهن مالامال ٿي جڏهن سيٺ ڀوڄومل 1729ع ۾ [[لياري ندي]] جي کاٻي ڪناري تي هڪ ننڍڙي شهر جو بنياد رکيو. 1793ع دوران، [[ڪلهوڙا خاندان]] جي حاڪمن هن بندرگاهه کي منافعي جي هڪ ذريعي طور ڏٺو. بعد ۾، 1839ع ۾، انگريزن [[منوڙو جو قلعو (ڪراچي)|منوڙو قلعي]] تي قبضو ڪيو، جنهن سان هي شهر برطانوي راڄ هيٺ اچي ويو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ebooksread.com/authors-eng/william-wilson-hunter/the-imperial-gazetteer-of-india-volume-7-tnu/page-54-the-imperial-gazetteer-of-india-volume-7-tnu.shtml| title=The Imperial Gazetteer of India (Volume 7)|author= Willium Wilson Hunter|access-date=20 December 2010}}&lt;/ref&gt;

جديد بندرگاهه وارو شهر ڪراچي 19هين صدي ۾ [[برطانوي راڄ]] جي اختيارين ترقي ڏياريو. 1947ع ۾ پاڪستان جي آزاديءَ وقت، هن شهر کي قومي گاديءَ جو هنڌ چونڊيو ويو، جنهن کانپوءِ هتي هندستان مان لڏي آيل اردو ڳالهائيندڙ [[مهاجر (پاڪستان)|مهاجرن]] (اردو مہاجر قوم) جي آبادڪاري ٿي، جنهن شهر جي آبادي ۽ معيشت ٻنهي کي وڌايو.

== ورثو ==
1947ع کان پوءِ ڪراچي جو ثقافتي ورثو گهڻو ڪري اردو ڳالهائيندڙ [[مهاجر (پاڪستان)|مهاجر]] برادري، انهن جي اردو ٻولي، لباس (ڪرتا پاجاما، شيرواني)، تعليم ۽ کاڌن (نہاري، برياني، ڪباب، حليم) تي ٻڌل آهي.

ان جي اڳوڻي ورثي ۾ ''ڪولاچي جو ڪن'' جي ڪهاڻي شامل آهي، جنهن ۾ [[مورڙو|مورڙو ميربحر]] پنهنجي طاقت جو مظاهرو ڪندي ان خوفناڪ مانگر مڇ (شارڪ) کي ماريو هو، جنهن سندس ڇهن ڀائرن کي شڪار ڪيو هو.{{Citation needed|date=July 2023}}

ڪراچي ۽ ان جي آس پاس ڪيتريون ئي ثقافتي جايون ڪراچي جي شاندار ماضي جي شاهدي ڏين ٿيون. تازو ئي سالن ۾ شهر ۾ سنڌي آبادي ۾ پڻ وڏو اضافو ٿيو آهي.

''واڳو ڏر'' (WAGU DARR)، جيڪو واڳن جي رهڻ لاءِ هڪ غار وانگر آهي، [[ڪورنگي]] جي ويجهو چشمو ڳوٺ ۾ واقع آهي. هتي هڪ قدرتي مٺي پاڻي جو چشمو سڄو سال وهندو رهي ٿو. هي [[منگهوپير]] وانگر واڳن جي پوڄا جو مرڪز پڻ آهي، جتي ماڻهو واڳن کي گوشت ڏيندا آهن ۽ چمڙي جي بيمارين جي علاج لاءِ گرم ۽ سرد گندرف واري پاڻيءَ سان وهنجندا آهن. ''رتو ڪوٽ'' جا کنڊرات ڪورنگي ڪريڪ ۾ واقع آهن. خيال ڪيو وڃي ٿو ته هي قلعو [[ديبل]] (ڀنڀور) جي بندرگاهه جي همعصر وسندي هئي، جنهن کي محمد بن قاسم 712ع ۾ فتح ڪيو هو. هتي پڪل مٽيءَ جا گولا (جيڪي منجنيق ۾ استعمال ٿيندا هئا)، شيشي جون ٽائلس ۽ ٻيون قديم شيون پکڙيل ملن ٿيون. [[چوڪنڊي جا قبا|چوڪنڊي جو قبرستان]]، جيڪو 17هين ۽ 18هين صديءَ جو هڪ محفوظ ٿيل تاريخي يادگار آهي، ۽ ملير جي ميمڻ ڳوٺ ويجهو ''بلوچن جون قبرون'' پٿر تي ٿيل چٽساليءَ جو بهترين نمونو آهن.

''موکي ۽ متارا'' (لوڪ ڪهاڻيءَ جي نالي پٺيان) هڪ ٻيو ثقافتي ماڳ آهي جيڪو [[گڏاپ]] ويجهو ناراٿر ٽڪريءَ تي واقع آهي. هي ماڳ قديم ديبل بندرگاهه کان وچ ايشيا ڏانهن ويندڙ قديم رستي تي آهي. موکي ۽ متارا جي لوڪ ڪهاڻي سنڌ جي عظيم شاعر [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] پڻ پنهنجي رسالي ۾ ڳائي آهي.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailynews.net.pk/april2011/30-04-2011/e-paper/heritage.asp|title=Heritage Sites of Karachi|work=Daily News e-paper|access-date=20 December 2010}}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ٻولي ==
تاريخي طور تي، 1843ع ۾ سر [[چارلس نيپيئر]] پاران برطانوي فتح کان اڳ هتي جي مقامي آبادي [[سنڌي ٻولي|سنڌي]] ۽ [[بلوچي ٻولي|بلوچي]] ڳالهائيندي هئي. برطانوي راڄ دوران، بمبئي پريزيڊنسي مان ڪيترائي [[گجراتي ماڻهو|گجراتي]]، [[پارسي]] واپاري خاندان ۽ گوا جا عيسائي بيوروڪريٽ ڪراچي لڏي آيا. 1947ع ۾ پاڪستان جي آزاديءَ کان پوءِ مهاجرن جي وڏي انگ ڪراچي ڏانهن هجرت ڪئي، جن جي اڪثريت [[اردو]] ڳالهائيندڙ هئي. اڄ ڪراچي هڪ اڪثريتي اردو ڳالهائيندڙ شهر آهي، جيتوڻيڪ هتي ٻيون به ڪيتريون ئي ٻوليون ڳالهيون وڃن ٿيون. [[پشتون|پشتون]] (پختون يا پٺاڻ)، جن جو تعلق [[خيبر پختونخوا]] ۽ اتر [[بلوچستان]] سان آهي، هاڻي مهاجرن کانپوءِ ڪراچي جو ٻيو نمبر وڏو لساني گروهه آهن.&lt;ref name=pbs&gt;{{cite web|url=https://www.pbs.org/frontlineworld/rough/2009/07/karachis_invisi.html|title=Karachi's Invisible Enemy|author=Sharmeen Obaid-Chinoy|publisher=PBS|date=17 July 2009|access-date=2010-08-24}}&lt;/ref&gt; ڪجهه اندازن موجب، ڪراچي ۾ لڳ ڀڳ 7,000,000 پشتون رهن ٿا، جيڪا دنيا ۾ پشتونن جي ڪنهن به شهر ۾ سڀ کان وڏي آبادي آهي.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archives.dawn.com/2009/02/10/local9.htm|title=UN body, police baffled by minister's threat against Afghan refugees|publisher=Dawn Media Group|date=10 February 2009|access-date=2012-01-24}}&lt;/ref&gt; موجوده آدمشماري جي تناسب موجب 12 سيڪڙو ماڻهو پشتون آهن.&lt;ref&gt;[http://www.thefridaytimes.com/beta2/tft/article.php?issue=20110715&amp;page=5] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209085408/http://www.thefridaytimes.com/beta2/tft/article.php?issue=20110715&amp;page=5 |date=9 December 2012 }}, thefridaytimes&lt;/ref&gt;

== مذهب ==
{{Main|ڪراچي ۾ مذهب}}
{{bar box
|title=ڪراچي ۾ مذهب&lt;ref name=&quot;cia-rel&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613003300/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html#pk|url-status=dead|archive-date=13 June 2007|title=Religions in Pakistan|publisher=[[The World Factbook]]|access-date=2013-07-09}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1='''مذهب'''
|right1='''سيڪڙو'''
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[اسلام]]|green|96.45}}
{{bar percent|[[عيسائيت]]|blue|2.42}}
{{bar percent|[[هندو مذهب]]|orange|0.86}}
{{bar percent|ٻيا|purple|0.27}}
}}

&lt;div style=&quot;overflow-x:auto; border: 1px solid #AAA; padding-left: 0.1em; padding-right: 0.1em&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ڪراچي شهر ۾ مذهبي گروپ (1872−2023)
! rowspan=&quot;2&quot; |مذهبي&lt;br&gt;گروپ
! colspan=&quot;2&quot; |1872
! colspan=&quot;2&quot; |1881
! colspan=&quot;2&quot; |1891
! colspan=&quot;2&quot; |1901
! colspan=&quot;2&quot; |1911
! colspan=&quot;2&quot; |1921
! colspan=&quot;2&quot; |1931
! colspan=&quot;2&quot; |1941
! colspan=&quot;2&quot; |2017
! colspan=&quot;2&quot; |2023
|-
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
!آبادي
!%
|-
| [[اسلام]] [[File:Star and Crescent.svg|15px]]
| 33,018
| 55.81
| 38,946
| 52.94
| 52,957
| 50.34
| 60,003
| 51.43
| 74,075
| 48.76
| 100,436
| 46.31
| 122,847
| 46.61
| 162,447
| 42.00
| 14,382,744
| 96.63
| 18,189,474
| 96.53
|-
| [[هندو مذهب]] [[File:Om.svg|15px]]
| 23,157
| 39.15
| 24,617
| 33.46
| 44,503
| 42.30
| 48,169
| 41.29
| 66,038
| 43.47
| 100,683
| 46.42
| 120,595
| 45.76
| 192,831
| 49.87
| 156,452
| 1.05
| 211,138
| 1.12
|-
| [[عيسائيت]] [[File:Christian cross.svg|15px]]
| 2,223
| 3.76
| 4,161
| 5.66
| 5,986
| 5.69
| 6,098
| 5.23
| 7,936
| 5.22
| 9,649
| 4.45
| 12,765
| 4.84
| 17,466
| 4.52
| 329,702
| 2.22
| 416,309
| 2.21
|-
| [[پارسي مذهب|زردشتيت]] [[File:Faravahar.svg|15px]]
| 748
| 1.26
| 937
| 1.27
| 1,375
| 1.31
| 1,823
| 1.56
| 2,165
| 1.43
| 2,702
| 1.25
| 3,334
| 1.27
| 3,700
| 0.96
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 1,435
| 0.01
|-
| [[يهوديت]] [[File:Star_of_David.svg|15px]]
| 7
| 0.01
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 128
| 0.12
| 349
| 0.30
| 535
| 0.35
| 645
| 0.30
| 943
| 0.36
| 1,051
| 0.27
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
|-
| [[جين مذهب]] [[File:Jain_Prateek_Chihna.svg|15px]]
| 4
| 0.01
| 9
| 0.01
| 99
| 0.09
| 125
| 0.11
| 647
| 0.43
| 1,118
| 0.52
| 629
| 0.24
| 3,214
| 0.83
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
|-
| [[سکن جو مذهب|سکھ ازم]] [[File:Khanda.svg|15px]]
| 0
| 0
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 0
| 0
| 0
| 0
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 1,425
| 0.66
| 2,254
| 0.86
| 5,835
| 1.51
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 2,299
| 0.01
|-
| [[احمديه]] [[File:Liwa-e-Ahmadiyya_1-2.svg|15px]]
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| {{N/a}}
| 8,751
| 0.06
| 7,948
| 0.04
|-
| ٻيا
| 0
| 0
| 4,890
| 6.65
| 119
| 0.11
| 96
| 0.08
| 507
| 0.33
| 180
| 0.08
| 10
| 0.00
| 36
| 0.01
| 6,753
| 0.05
| 15,241
| 0.08
|-
! ڪل آبادي
! 59,157
! 100
! 73,560
! 100
! 105,199
! 100
! 116,663
! 100
! 151,903
! 100
! 216,883
! 100
! 263,565
! 100
! 386,655
! 100
! 14,884,402
! 100
! 18,843,844
! 100
|}
&lt;/div&gt;

== ادب ==
شاعريءَ جو [[پاڪستاني ثقافت]] سان گهرو تعلق آهي. ڪراچي ۾ دانشورن جي هڪ وڏي برادري موجود آهي، جيڪي مخصوص کليل هنڌن تي گڏ ٿيندا آهن ته جيئن پنهنجي شاعراڻي صلاحيتن کي ونڊي سگهن، جن کي مقامي ٻوليءَ ۾ '''[[مشاعره|مشاعرا]]''' چيو ويندو آهي. ملڪ جي ڪنڊ ڪڙڇ مان ڪيترائي دانشور ۽ اڀرندڙ شاعر روزگار جي بهتر موقعن جي تلاش ۾ ڪراچي جو رخ ڪندا آهن.

مشهور شاعرن ۾ [[عشرت آفرين]] شامل آهي، جيڪا هڪ پاڪستاني فيمينسٽ ۽ نامور شاعره آهي. آفرين تازو ئي پنهنجي اردو شاعريءَ جو ٻيو مجموعو &quot;''دھوپ اپنے حصے کی''&quot; جي نالي سان جاري ڪيو آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/403021|title=KARACHI: Poetry collection launched|date=2005-04-29|work=DAWN.COM|access-date=2017-04-20|language=en}}&lt;/ref&gt;

[[مستنصر حسين تارڙ]] پڻ تازو ئي شاعريءَ کان فڪشن نگاريءَ ڏانهن رخ ڪندي مختصر ڪهاڻين جو هڪ مجموعو &quot;''پندره ڪهانيان''&quot; (پندرهن ڪهاڻيون) جاري ڪيو آهي.

ڪراچي جي غير فڪشن ليکڪ [[احفاظ الرحمان]] جي ڪتاب ''سب سي بڙي جنگ'' کي پڻ تمام گهڻي موٽ ملي آهي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1020836/what-was-staple-of-pakistans-literary-scene-in-2015/|title=What was staple of Pakistan's literary scene in 2015? - The Express Tribune|date=2016-01-02|work=The Express Tribune|access-date=2017-04-20|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== فن (آرٽس) ==
[[File:Hindu Gymkhana Karachi.jpeg|250px|thumb|نيشنل اڪيڊمي آف پرفارمنگ آرٽس (ناپا)]]

=== آرٽ اڪيڊميون، اسٽيج ۽ فيسٽيول ===
ڪراچي پاڪستان جي ڪجهه اهم ثقافتي ادارن جو گهر آهي. [[نيشنل اڪيڊمي آف پرفارمنگ آرٽس]] (ناپا)&lt;ref name=&quot;napa&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.napa.org.pk| title=Welcome to National Academy of Performing Arts| author=National Academy of Performing Arts| access-date=2006-04-17}}&lt;/ref&gt; نئين سر تعمير ٿيل [[هندو جمخانه، ڪراچي|هندو جمخانه]] ۾ واقع آهي. [[آل پاڪستان ميوزڪ ڪانفرنس]]، جيڪا [[لاهور]] جي 45 سال پراڻي اهڙي ئي اداري سان لاڳاپيل آهي، 2004ع کان پنهنجو ساليانو ميوزڪ فيسٽيول منعقد ڪري رهي آهي. هي فيسٽيول شهر جي ثقافت جو هڪ اهم حصو بڻجي چڪو آهي، جنهن ۾ ڪراچي سميت ٻين شهرن جا 3000 کان وڌيڪ ماڻهو شرڪت ڪندا آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History |url=http://apmc.info/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20070127201053/http://apmc.info/ |archive-date=January 27, 2007 |website=The All Pakistan Music Conference}}&lt;/ref&gt;

مشهور فنڪارن جي باقاعده پرفارمنس کان علاوه، ڪراچي ۾ &quot;انڊر گرائونڊ ميوزڪ&quot; پڻ تمام گهڻو مقبول آهي، جتي [[پاڪستان جي موسيقي|روايتي اثرن]] کي جديد مغربي انداز سان ملائي &quot;فيوزن ميوزڪ&quot; تخليق ڪئي ويندي آهي. ملڪ جا ڪيترائي نوان موسيقار ڪراچي ۾ مقيم آهن. اهي فنڪار ڪراچي جي ڪيفي، ريسٽورنٽ ۽ ڪنسرٽس ۾ پنهنجي فن جو مظاهرو ڪندا آهن.

[[پاڪستان نيشنل ڪائونسل آف دي آرٽس]] (ڪوچه ثقافت) ۾ پڻ موسيقي ۽ مشاعرن جون محفلون ٿينديون آهن. ڪراچي ۾ ڪجهه ميوزيم پڻ آهن، جهڙوڪ [[موهٽا پيلس]] ۽ [[پاڪستان جو قومي عجائب گھر|نيشنل ميوزيم آف پاڪستان]]، جتي فنون لطيفه سان لاڳاپيل نمائشون ٿينديون رهنديون آهن. ڪراچي ۾ ساليانو [[ڪارا فلم فيسٽيول]] پڻ منعقد ٿيندو آهي، جيڪو پاڪستان جي وڏن فلمي ميلن مان هڪ آهي.

=== گئلريون ۽ فنون لطيفه جي نمائش ===
ڪراچي ۾ ڪلفٽن آرٽ گئلري ۽ ڪوئل گئلري مشهور آهن.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cliftonartgallery.com/|title=Clifton Art Gallery Pakistan –Paintings &amp; Master Collection|website=cliftonartgallery.com|language=en-US|access-date=2017-04-11}}&lt;/ref&gt; ڪليگرافي (خطاطي) جي فنڪار بن قلندر پنهنجي ڪم جي نمائش &quot;God in the details&quot; جي عنوان سان هتي منعقد ڪئي هئي.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1380054/44-artworks-bin-qulander-display-karachi/|title=44 artworks of Bin Qulander on display in Karachi - The Express Tribune|date=2017-04-11|work=The Express Tribune|access-date=2017-04-11|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== تعليم ==
{{Main|ڪراچي ۾ تعليم}}

== کاڌا ==
[[File:Chicken Biryani.jpg|thumb|right|250px| چڪن برياني]]
{{main|پاڪستاني کاڌا}}
ڪراچي جي کاڌن ۾ گوشت، خاص ڪري گڏي (beef) ۽ ٻڪريءَ جو گوشت (mutton) وڏي اهميت رکي ٿو. ٻوڙ (Curries) ۽ دالين جو استعمال پڻ مقامي کاڌن ۾ عام آهي. چانورن جي کاڌن ۾ پلاؤ ۽ [[برياني]] سڀ کان وڌيڪ پسند ڪيا وڃن ٿا. مانيءَ جي مختلف قسمن ۾ چپاتي، نان، تندوري ماني، پراٺو ۽ پوري شامل آهن. [[سنڌي برياني]] پڻ شهر ۾ تمام گهڻي عام آهي.

== تهوار ۽ فيسٽيول ==
[[File:Sindh.cultural.day at Three Talwar (Swords).jpg|thumb|right|250px| سنڌ جي ثقافتي ڏهاڙي تي ٽن تلوارن کي [[اجرڪ]] سان سجايو ويو آهي]]
[[File:Sindhi Cultural Day 2016.jpg|thumb|[[سنڌي ثقافتي ڏهاڙو]] 2016ع]]
سڄي شهر ۾ ڪيترائي مذهبي ۽ ثقافتي تهوار ملهايا وڃن ٿا. مذهبي موقعن جهڙوڪ [[رمضان]]، [[چاند رات]]، [[عيد الفطر]]، [[عيد الضحيٰ]]، [[ميلاد النبي]] ۽ [[عاشورا]] جو ڏينهن جوش ۽ خذبي سان ملهايا ويندا آهن. عيد جي سيزن ۾ خريداري پنهنجي عروج تي هوندي آهي، جتي ملڪ جي ٻين حصن مان واپاري به پنهنجو سامان کڻي ايندا آهن. ميلاد النبي ۽ عاشوري جي موقعن تي شهر جي مختلف حصن مان ريليون ۽ جلوس ڪڍيا ويندا آهن. اقليتي برادريون جهڙوڪ [[عيسائي]]، [[هندو]] ۽ [[اسماعيلي]] پڻ پنهنجا ڏهاڙا ملهائيندا آهن.

14 آگسٽ، [[پاڪستان جي آزادي جو ڏهاڙو|آزاديءَ جو ڏهاڙو]] ڪراچي واسين لاءِ هڪ اهم ڏينهن هوندو آهي. هن ڏينهن تي گهرن کي جهنڊن سان سجايو ويندو آهي ۽ ٻار ملي نغما ڳائيندا آهن. ان کان علاوه 6 سيپٽمبر تي [[دفاع جو ڏهاڙو]] ۽ 23 مارچ تي [[پاڪستان جو ڏهاڙو|پاڪستان جو ڏهاڙو (قرارداد پاڪستان)]] پڻ جوش سان ملهايو ويندو آهي.

2009ع کان وٺي هر سال ڊسمبر جي مهيني ۾ شهر ۾ &quot;سنڌي ثقافتي ڏهاڙو&quot; (Sindh Cultural Day) ملهايو ويندو آهي. ماڻهو روايتي [[سنڌي ٽوپي]] ۽ اجرڪ پائي گڏ ٿيندا آهن ۽ سنڌي گيتن تي رقص ڪندا آهن.

== قومي لباس ==
ڪراچي جو قومي لباس [[شلوار قميص]] ({{langx|ur| شلوار قمیض }}) آهي، جيڪو پاڪستان جو روايتي لباس آهي. شلوار هڪ کليل پاجامي وانگر هوندي آهي جنهن جا پائچا مٿان ويڪرا ۽ هيٺان سوڙها هوندا آهن، جڏهن ته قميص هڪ ڊگهو چولو هوندو آهي.

== لساني ۽ نسلي برادريون ==
{{main|ڪراچي جي ڊيموگرافي|ڪراچي جا لساني گروهه|مهاجر ثقافت}}
ڪراچي جا رهواسي پنهنجي نسلي سڃاڻپ ۽ طرز زندگي کي برقرار رکڻ کي ترجيح ڏيندا آهن. مثال طور، [[ڪياماڙي]] پنهنجي [[ڪڇي ٻولي]] جي ڪري سڃاتو وڃي ٿو، [[کارادر]] ۾ [[ميمڻ]] ۽ آغا خاني (اسماعيلي) گهڻائي ۾ آهن، [[لياري]] [[بلوچ]] ۽ ميمڻن جو ڳڙهه آهي، [[ناظم آباد]] ۽ [[لياقت آباد]] [[مهاجر (پاڪستان)|مهاجرن]] (اردو ڳالهائيندڙن) جا علائقا آهن، ۽ [[ملير]] [[سنڌي]] ماڻهن جو قديم مرڪز آهي.

== سنڌي لوڪ ادب ۽ ثقافت ۾ ڪراچي ==
ڪراچي بابت ڪيترائي سنڌي لوڪ گيت ۽ شاديءَ جا [[سهرا]] ۽ لاڏا مشهور آهن، جهڙوڪ:

'''آيلڙي مون ته سُئي وڃائي'''&lt;br /&gt;
'''ڪراچيءَ جي شهر مان مون سُئي گھُرائي'''

هي گيت [[زرينه بلوچ]] پڻ ڳايو آهي. ان کان علاوه:

'''ڪراچيءَ جي شهر مان منڊيون جوڙايم'''&lt;br /&gt;
'''سونا گل ڪراچيءَ جي موٽر ڀرجي آيا'''

وڌيڪ هي ته، ڪراچي [[مورڙو|مورڙي ميربحر]] جي داستان جي حوالي سان پڻ مشهور آهي، جنهن کي [[شاهه عبداللطيف ڀٽائي]] پنهنجي شاعريءَ ۾ ڳايو آهي. هن داستان تي هڪ سنڌي فلم &quot;گھاتُو گھر نه آيا&quot; پڻ ٺهي چڪي آهي.

محمد بخش جوهر جو لکيل ناول ''ڪراچيءَ جا ڏينهن ۽ راتيون'' پڻ هن شهر جي پسمنظر ۾ لکيل آهي.

== پڻ ڏسو ==
* [[ڪراچي]]
* [[مورڙو]]
* [[شيدي ميلو]]
* [[منگهوپير جو عرس]]
* [[سنڌ جي ثقافت]]
* [[پاڪستان جي ثقافت]]

== حوالا ==
{{حوالا}}

{{Karachi topics}}
{{DEFAULTSORT:Culture of Karachi}}
[[زمرو:ڪراچي جي ثقافت| ]]
[[زمرو:سنڌي ثقافت]]</text>
      <sha1>1y8hgxiena576piyck3uk4jgq6xnzhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ازبڪستان ۾ يونيسڪو عالمي ورثو جا ماڳ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94593</id>
    <revision>
      <id>369866</id>
      <timestamp>2026-04-03T13:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ازبڪستان جي ثقافت]] [[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]]</comment>
      <origin>369866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="g8q4hd2kg61295bnvytxlraahh9ep7s" xml:space="preserve">[[زمرو:ازبڪستان جي ثقافت]]
[[زمرو:يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثي جا ماڳ]]</text>
      <sha1>g8q4hd2kg61295bnvytxlraahh9ep7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:ازبڪستان جي ثقافت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94594</id>
    <revision>
      <id>369868</id>
      <timestamp>2026-04-03T13:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ازبڪستان]] [[زمرو:ثقافت بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:وچ ايشيا جي ثقافت]] [[زمرو:ايشيا جي ثقافت بلحاظ ملڪ]]</comment>
      <origin>369868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174" sha1="q2tfro0h6d39j8yod0ucw53qoqz7hxy" xml:space="preserve">[[زمرو:ازبڪستان]]
[[زمرو:ثقافت بلحاظ ملڪ]]
[[زمرو:وچ ايشيا جي ثقافت]]
[[زمرو:ايشيا جي ثقافت بلحاظ ملڪ]]</text>
      <sha1>q2tfro0h6d39j8yod0ucw53qoqz7hxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:وچ ايشيا جي ثقافت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94595</id>
    <revision>
      <id>369869</id>
      <timestamp>2026-04-03T13:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:وچ ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جي ثقافت]]</comment>
      <origin>369869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="bp5gpzlbaln6t9s26ctedcoxx9ywkeq" xml:space="preserve">[[زمرو:وچ ايشيا]]
[[زمرو:ايشيا جي ثقافت]]</text>
      <sha1>bp5gpzlbaln6t9s26ctedcoxx9ywkeq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سنڌي ثقافتي ڏهاڙو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94596</id>
    <redirect title="سنڌي ثقافتي ڏھاڙو" />
    <revision>
      <id>369870</id>
      <timestamp>2026-04-03T13:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مھتاب احمد سنڌي</username>
        <id>4990</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي کي [[سنڌي ثقافتي ڏھاڙو]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>369870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="lbjxbu6635ltt9kkrgm48825avdf0nr" xml:space="preserve">#چوريو [[سنڌي ثقافتي ڏھاڙو]]</text>
      <sha1>lbjxbu6635ltt9kkrgm48825avdf0nr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:وچ ايشيا جي ارضيات</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94597</id>
    <revision>
      <id>369872</id>
      <timestamp>2026-04-03T13:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:وچ ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جي ارضيات]]</comment>
      <origin>369872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="ky3ec6sz5nq78mww1yqhxh5ml7oc61h" xml:space="preserve">[[زمرو:وچ ايشيا]]
[[زمرو:ايشيا جي ارضيات]]</text>
      <sha1>ky3ec6sz5nq78mww1yqhxh5ml7oc61h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سنڌو تهذيب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94598</id>
    <redirect title="سنڌو ماٿريءَ جي سڀيتا" />
    <revision>
      <id>369873</id>
      <timestamp>2026-04-03T13:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>مھتاب احمد سنڌي</username>
        <id>4990</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي کي [[سنڌو ماٿريءَ جي سڀيتا]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>369873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="mogvlzqeum1o7cf1n0zmw4vosnfqjbe" xml:space="preserve">#چوريو [[سنڌو ماٿريءَ جي سڀيتا]]</text>
      <sha1>mogvlzqeum1o7cf1n0zmw4vosnfqjbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سمرقند اوبلاسٽ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94599</id>
    <revision>
      <id>369874</id>
      <timestamp>2026-04-03T13:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:ازبڪستان]]</comment>
      <origin>369874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="7axq7mitexhsnb4cs9cbgc8emuuense" xml:space="preserve">[[زمرو:ازبڪستان]]</text>
      <sha1>7axq7mitexhsnb4cs9cbgc8emuuense</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بلخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94600</id>
    <revision>
      <id>369916</id>
      <timestamp>2026-04-04T08:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ibne maryam</username>
        <id>17680</id>
      </contributor>
      <comment>صفحي &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1346785063|Balkh]]&quot; جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو</comment>
      <origin>369916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7099" sha1="6xn46k53nyig30333d40uil58wpefvz" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=بلخ|native_name={{nobold|{{lang|prs|{{Nastaliq|بلخ}}|rtl=yes}}}}|native_name_lang=prs|other_name=Balkh|settlement_type=شهر|image_skyline=Green_Mosque,_Balkh.jpg|imagesize=240px|image_caption=Ruins of the [[Green Mosque, Balkh|Green Mosque of Balkh]], 2018|pushpin_map=Afghanistan|pushpin_relief=yes|pushpin_label_position=bottom|pushpin_mapsize=|coordinates={{Coord|36|45|29|N|66|53|53|E|region:AF_type:city|display=inline,title}}
&lt;!-- Location ----------------&gt;|pushpin_map_caption=Location in Afghanistan|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|Afghanistan}}|subdivision_type1=[[Provinces of Afghanistan|Province]]|subdivision_name1=[[Balkh Province|Balkh]]|subdivision_type2=[[Districts of Afghanistan|District]]|subdivision_name2=[[Balkh District|Balkh]]
&lt;!-- Politics -------------------&gt;|government_footnotes=&lt;ref name=&quot;Development Projects in Balkh District&quot; /&gt;|government_type=[[Municipality]]|leader_title=[[Mayor]]|leader_name=[[Mawlawi (Islamic title)|Maulvi]] Mohammad Qasim Fazal Subhan|established_title=&lt;!-- Population ---------------------&gt;|population_footnotes=&lt;ref name=&quot;population&quot; /&gt;|population_as_of=2025|population_total=148972|population_rank=|population_density_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_urban=20248|population_rural=128724
&lt;!-- General information ---------------&gt;|timezone=[[Time in Afghanistan|Afghanistan Time]]|utc_offset=+04:30|timezone_DST=|geocode=|iso_code=AF-BAL|registration_plate_type=|registration_plate=|blank_name=[[Köppen climate classification|Climate]]|blank_info=[[Semi-arid climate#Cold semi-arid climates|BSk]]|website=&lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;|footnotes=}}
&lt;references /&gt;
'''بلخ''' (Balkh) اتر [[افغانستان]] ۾ هڪ [[افغانستان جي شهرن جي فهرست|شهر]] آهي، جنهن جي آبادي اندازاً 1,48,972 ماڻهن تي مشتمل آهي. &lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{حوالو ويب|date=September 2025|quote=2025-12-27}}&lt;/ref&gt; اهو بلخ ضلعي جي اختيار ۾ آهي ۽ ان جو موجوده [[شھر جو ناظم|ميئر]] مولوي محمد قاسم فضل سبحان آهي. &lt;ref name=&quot;Development Projects in Balkh District&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bakhtarnews.af/en/Development-Projects-in-Balkh-District|title=Development Projects in Balkh District|work=Bakhtar News Agency|date=3 January 2026|quote=2026-01-15}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.bakhtarnews.af/en/Development-Projects-in-Balkh-District &quot;Development Projects in Balkh District&quot;]. ''Bakhtar News Agency''. 3 January 2026&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;15 January&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; مزار شريف شهر کان اتر اولهه ۾ لڳ ڀڳ 24 ڪلوميٽر (15 ميل) ۽ [[آمو درياءُ|آمو دريا]] يا افغانستان-ازبڪستان سرحد جي ڏکڻ ۾ 74 ڪلوميٽر (46 ميل) جي مفاصلي تي، اهو [[بلخ صوبو|بلخ صوبي]] جو ٻيو نمبر وڏو شهر آهي. 

تاريخي طور تي، موجوده بلخ جي جڳهه کي آريانا ۾ ان جي مذهبي ۽ سياسي اهميت جي ڪري تمام گهڻي عزت ڏني ويندي هئي. [[زرتشتي مذھب|زرتشتي مزهب]] ۽ [[ٻڌمت]] جو مرڪز، قديم شهر فارسين لاءِ '''زرياسپا''' ۽ [[قديم يونان|يونانين]] لاءِ '''باخترا جي''' نالي سان پڻ سڃاتو ويندو هو، جنهن ڪري ان جو نالو [[باختر]] پيو. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2021-09-20|archivedate=2019-12-21}}&lt;/ref&gt; انهيءَ ڪري، اهو باختريا يا تخارستان جي گاديءَ جي نالي سان مشهور هو. اطالوي سياح ۽ ليکڪ [[مارڪو پولو]] منگول فتحن کان اڳ بلخ کي &quot;هڪ عظيم شهر ۽ سکيا جو هڪ عظيم مرڪز&quot; طور بيان ڪيو. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|quote=2019-12-26|archivedate=2020-06-23}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1928/ &quot;City of Balkh (antique Bactria)&quot;]. UNESCO World Heritage Centre. [https://web.archive.org/web/20200623080659/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1928/ Archived] from the original on 23 June 2020&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;26 December&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; شهر جو گهڻو حصو هاڻي تباهه ٿيل عمارتن تي مشتمل آهي، جيڪيون موسمي طور تي وهندڙ بلخ ندي جي ساڄي ڪناري کان 365 ميٽر (1198 فوٽ) جي بلندي تي آهن.

جڏهن ته اها افغانستان جي نسلي طور تي متنوع آبادين مان هڪ آهي، بلخ جي آبادي جي اڪثريت نسلي طور تي [[Tajiks|تاجڪ]] آهي &lt;ref name=&quot;nsia2&quot;&gt;{{حوالو ويب|quote=13 July 2024|archivedate=19 October 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nps&quot;&gt;{{حوالو ويب|quote=13 July 2024|archivedate=May 29, 2012}}&lt;/ref&gt; ۽ هزارين سالن کان مسلسل هن جاء تي آباد آهن. &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Tajikistan/Cultural-life#ref214553] {{Webarchive|date=21 October 2020}} ''Britannica Online Encyclopedia''&lt;/ref&gt; شهر جي مکيه ٻولي دري آهي، جيڪا هڪ وڏي اڪثريت ڳالهائي ٿي. &lt;ref&gt;{{حوالو ويب|date=2013-09-05|quote=2024-07-13|archivedate=2013-09-05}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130905125716/http://www.foodsecurityatlas.org/afg/country/provincial-Profile/Balkh &quot;Balkh — Afghanistan&quot;]. 5 September 2013. Archived from [http://www.foodsecurityatlas.org/afg/country/provincial-Profile/Balkh the original] on 5 September 2013&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;13 July&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; بلخ جي چوڌاري علائقو خاص طور تي پنهنجي قديم آثار جي جڳهن لاءِ مشهور آهي، جيڪيون ڪيترن ئي مختلف تهذيبن جي موجودگي جي تصديق ڪن ٿيون جنهن مختلف دورن ۾ شهر جي سماج کي متاثر ڪيو. بيلجڪ-فرانسيسي ڳولا ڪندڙ ۽ روحانيت پسند اليگزينڊرا ڊيوڊ-نيل بلخ کي شمڀالا، هڪ افسانوي بادشاهت جيڪا قديم تبتي ٻڌمت ۾ نمايان آهي، ۽ فارسي مٿيون ''شام'' ( {{Literally|elevated candle}} ) پڻ پيش ڪيو، ان جي نالي جي هڪ اشتقاق جي طور تي، سان ڳنڍيو.  ساڳئي ريت، برطانوي ليکڪ جان جي. بينيٽ، جن جو علمي ڌيان آرمينيائي-يوناني صوفي جارج گرجيف جي تعليمات تي هو، پنهنجي ڪمن ۾ اندازو لڳايو ته شمڀالا شايد هڪ باختري سج مندر هو جنهن کي ''شمس-آءِ-بلخ'' سڏيو ويندو هو، هن تجويز جي ماخذ جي طور تي افغان ليکڪ ۽ صوفي ادريس شاهه جو ذڪر ڪيو.</text>
      <sha1>6xn46k53nyig30333d40uil58wpefvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:سکر ضلعي ۾ قديم آثار</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94601</id>
    <revision>
      <id>369927</id>
      <timestamp>2026-04-04T08:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سکر ضلعو]]  [[زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار]]</comment>
      <origin>369927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="ba8kq7a9h4nnve79upz61wm30vhwqeu" xml:space="preserve">[[زمرو:سکر ضلعو]] 
[[زمرو:سنڌ ۾ قديم آثار]]</text>
      <sha1>ba8kq7a9h4nnve79upz61wm30vhwqeu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ذو الحلاس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94602</id>
    <redirect title="ذو الحلصه" />
    <revision>
      <id>369935</id>
      <timestamp>2026-04-04T09:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Auteuil-Passy</username>
        <id>17316</id>
      </contributor>
      <comment>Auteuil-Passy صفحي [[ذو الحلاس]] کي [[ذو الحلصه]] ڏانھن چوريو</comment>
      <origin>369935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="i2xb783ee6qcf5nlj8jvsbk0c552xzn" xml:space="preserve">#چوريو [[ذو الحلصه]]</text>
      <sha1>i2xb783ee6qcf5nlj8jvsbk0c552xzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:حيدرآباد جا اسڪول</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94603</id>
    <revision>
      <id>369940</id>
      <timestamp>2026-04-04T09:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:سنڌ جا اسڪول]] [[زمرو:حيدرآباد جا تعليمي ادارا]]</comment>
      <origin>369940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="o66ffjrq5uj5ram7ygf3iioak2v2kbg" xml:space="preserve">[[زمرو:سنڌ جا اسڪول]]
[[زمرو:حيدرآباد جا تعليمي ادارا]]</text>
      <sha1>o66ffjrq5uj5ram7ygf3iioak2v2kbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369941</id>
      <parentid>369940</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="kn3iywb1vpf2szk2kgzz43bkb0pynez" xml:space="preserve">[[زمرو:سنڌ جا اسڪول]]
[[زمرو:حيدرآباد جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:حيدرآباد ۾ عمارتون ۽ ساختون]]</text>
      <sha1>kn3iywb1vpf2szk2kgzz43bkb0pynez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369944</id>
      <parentid>369941</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="g8bcf3eqobwegrwb78j94ubl47p8rlz" xml:space="preserve">[[زمرو:سنڌ جا اسڪول]]
[[زمرو:حيدرآباد جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:حيدرآباد، سنڌ جون عمارتون ۽ اڏاوتون]]</text>
      <sha1>g8bcf3eqobwegrwb78j94ubl47p8rlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:حيدرآباد جا تعليمي ادارا</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94604</id>
    <revision>
      <id>369942</id>
      <timestamp>2026-04-04T09:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:حيدرآباد ۾ تعليم]] [[زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا]]</comment>
      <origin>369942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="by6xii5dbybx6wuze0v4m3iovsa3moe" xml:space="preserve">[[زمرو:حيدرآباد ۾ تعليم]]
[[زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا]]</text>
      <sha1>by6xii5dbybx6wuze0v4m3iovsa3moe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369946</id>
      <parentid>369942</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="gjbqs8bf50rdpqr4ndl7u5br6j6g836" xml:space="preserve">[[زمرو:حيدرآباد ۾ تعليم]]
[[زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:حيدرآباد، سنڌ ۾ تعليم]]</text>
      <sha1>gjbqs8bf50rdpqr4ndl7u5br6j6g836</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369948</id>
      <parentid>369946</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="cnu33ozbueel8ez4c27z2e0cqpg7kal" xml:space="preserve">
[[زمرو:سنڌ جا تعليمي ادارا]]
[[زمرو:حيدرآباد، سنڌ ۾ تعليم]]</text>
      <sha1>cnu33ozbueel8ez4c27z2e0cqpg7kal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمرو:حيدرآباد ۾ تعليم</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94605</id>
    <revision>
      <id>369943</id>
      <timestamp>2026-04-04T09:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <comment>نئون صفحو: [[زمرو:حيدرآباد]] [[زمرو:سنڌ ۾ تعليم]]</comment>
      <origin>369943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="l5d150tsecg4t2q5yqxw94a9134k8kj" xml:space="preserve">[[زمرو:حيدرآباد]]
[[زمرو:سنڌ ۾ تعليم]]</text>
      <sha1>l5d150tsecg4t2q5yqxw94a9134k8kj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369945</id>
      <parentid>369943</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="kvugsjumlwr9dsnrf3d9q08d5z6r1p3" xml:space="preserve">[[زمرو:حيدرآباد]]
[[زمرو:حيدرآباد، سنڌ]]
[[زمرو:سنڌ ۾ تعليم]]</text>
      <sha1>kvugsjumlwr9dsnrf3d9q08d5z6r1p3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>369947</id>
      <parentid>369945</parentid>
      <timestamp>2026-04-04T09:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Memon2025</username>
        <id>21315</id>
      </contributor>
      <origin>369947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="l5d150tsecg4t2q5yqxw94a9134k8kj" xml:space="preserve">[[زمرو:حيدرآباد]]
[[زمرو:سنڌ ۾ تعليم]]</text>
      <sha1>l5d150tsecg4t2q5yqxw94a9134k8kj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:~2026-20783-22</title>
    <ns>3</ns>
    <id>94606</id>
    <revision>
      <id>369961</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <comment>ڀليڪار!</comment>
      <origin>369961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4351" sha1="a7qn4i4c7qkbsdvrwpfbictqj1d3ff2" xml:space="preserve">
{{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}}
&lt;div style=&quot;padding:5px;font-size:medium&quot;&gt;&lt;center style=&quot;word-spacing:1ex&quot;&gt;[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] &lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
{| bgcolor=&quot;#ADDFAD&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;&quot;
|&lt;span style=&quot;font-family:MB Lateefi;float:left&quot;&gt;'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''&lt;/span&gt;
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
[[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]]
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;''

'''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.&lt;br&gt;
* وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع  ۾  عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.&lt;br /&gt;
* ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.'''
* صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''.

&lt;Font - size=4&gt; '''اصول ۽ قاعدا''' &lt;/Font - size&gt;

&lt;Font - size=3&gt;  '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' &lt;/Font - size&gt;&lt;br&gt;
ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا.
* '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''':
** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''.
** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''.
** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''.

&lt;Font - size=3&gt; '''تعاون''' &lt;/Font - size&gt;

* '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''.
&lt;inputbox&gt;type=search&lt;/inputbox&gt;
* '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا  واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''.
&lt;inputbox&gt;type=create&lt;/inputbox&gt;
*  '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.&lt;/center&gt;
|} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:42, 4 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي)</text>
      <sha1>a7qn4i4c7qkbsdvrwpfbictqj1d3ff2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:Bhattacharya78</title>
    <ns>3</ns>
    <id>94607</id>
    <revision>
      <id>369962</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <comment>ڀليڪار!</comment>
      <origin>369962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4351" sha1="a7qn4i4c7qkbsdvrwpfbictqj1d3ff2" xml:space="preserve">
{{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}}
&lt;div style=&quot;padding:5px;font-size:medium&quot;&gt;&lt;center style=&quot;word-spacing:1ex&quot;&gt;[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] &lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
{| bgcolor=&quot;#ADDFAD&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;&quot;
|&lt;span style=&quot;font-family:MB Lateefi;float:left&quot;&gt;'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''&lt;/span&gt;
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
[[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]]
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;''

'''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.&lt;br&gt;
* وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع  ۾  عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.&lt;br /&gt;
* ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.'''
* صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''.

&lt;Font - size=4&gt; '''اصول ۽ قاعدا''' &lt;/Font - size&gt;

&lt;Font - size=3&gt;  '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' &lt;/Font - size&gt;&lt;br&gt;
ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا.
* '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''':
** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''.
** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''.
** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''.

&lt;Font - size=3&gt; '''تعاون''' &lt;/Font - size&gt;

* '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''.
&lt;inputbox&gt;type=search&lt;/inputbox&gt;
* '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا  واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''.
&lt;inputbox&gt;type=create&lt;/inputbox&gt;
*  '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.&lt;/center&gt;
|} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:42, 4 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي)</text>
      <sha1>a7qn4i4c7qkbsdvrwpfbictqj1d3ff2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:Gileselig</title>
    <ns>3</ns>
    <id>94608</id>
    <revision>
      <id>369963</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <comment>ڀليڪار!</comment>
      <origin>369963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4351" sha1="ghiq94p5ruum5gswmo1bh5pxcwze7tz" xml:space="preserve">
{{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}}
&lt;div style=&quot;padding:5px;font-size:medium&quot;&gt;&lt;center style=&quot;word-spacing:1ex&quot;&gt;[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] &lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
{| bgcolor=&quot;#ADDFAD&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;&quot;
|&lt;span style=&quot;font-family:MB Lateefi;float:left&quot;&gt;'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''&lt;/span&gt;
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
[[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]]
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;''

'''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.&lt;br&gt;
* وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع  ۾  عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.&lt;br /&gt;
* ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.'''
* صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''.

&lt;Font - size=4&gt; '''اصول ۽ قاعدا''' &lt;/Font - size&gt;

&lt;Font - size=3&gt;  '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' &lt;/Font - size&gt;&lt;br&gt;
ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا.
* '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''':
** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''.
** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''.
** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''.

&lt;Font - size=3&gt; '''تعاون''' &lt;/Font - size&gt;

* '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''.
&lt;inputbox&gt;type=search&lt;/inputbox&gt;
* '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا  واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''.
&lt;inputbox&gt;type=create&lt;/inputbox&gt;
*  '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.&lt;/center&gt;
|} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:43, 4 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي)</text>
      <sha1>ghiq94p5ruum5gswmo1bh5pxcwze7tz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:~2026-20331-78</title>
    <ns>3</ns>
    <id>94609</id>
    <revision>
      <id>369964</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <comment>ڀليڪار!</comment>
      <origin>369964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4351" sha1="ghiq94p5ruum5gswmo1bh5pxcwze7tz" xml:space="preserve">
{{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}}
&lt;div style=&quot;padding:5px;font-size:medium&quot;&gt;&lt;center style=&quot;word-spacing:1ex&quot;&gt;[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] &lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
{| bgcolor=&quot;#ADDFAD&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;&quot;
|&lt;span style=&quot;font-family:MB Lateefi;float:left&quot;&gt;'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''&lt;/span&gt;
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
[[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]]
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;''

'''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.&lt;br&gt;
* وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع  ۾  عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.&lt;br /&gt;
* ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.'''
* صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''.

&lt;Font - size=4&gt; '''اصول ۽ قاعدا''' &lt;/Font - size&gt;

&lt;Font - size=3&gt;  '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' &lt;/Font - size&gt;&lt;br&gt;
ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا.
* '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''':
** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''.
** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''.
** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''.

&lt;Font - size=3&gt; '''تعاون''' &lt;/Font - size&gt;

* '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''.
&lt;inputbox&gt;type=search&lt;/inputbox&gt;
* '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا  واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''.
&lt;inputbox&gt;type=create&lt;/inputbox&gt;
*  '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.&lt;/center&gt;
|} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:43, 4 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي)</text>
      <sha1>ghiq94p5ruum5gswmo1bh5pxcwze7tz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>واپرائيندڙ بحث:RhAnize</title>
    <ns>3</ns>
    <id>94610</id>
    <revision>
      <id>369965</id>
      <timestamp>2026-04-04T10:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KaleemBot</username>
        <id>10779</id>
      </contributor>
      <comment>ڀليڪار!</comment>
      <origin>369965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4351" sha1="ghiq94p5ruum5gswmo1bh5pxcwze7tz" xml:space="preserve">
{{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}}
&lt;div style=&quot;padding:5px;font-size:medium&quot;&gt;&lt;center style=&quot;word-spacing:1ex&quot;&gt;[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] &lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
{| bgcolor=&quot;#ADDFAD&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;&quot;
|&lt;span style=&quot;font-family:MB Lateefi;float:left&quot;&gt;'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''&lt;/span&gt;
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
[[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]]
&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;''

'''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.&lt;br&gt;
* وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع  ۾  عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.&lt;br /&gt;
* ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.'''
* صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''.

&lt;Font - size=4&gt; '''اصول ۽ قاعدا''' &lt;/Font - size&gt;

&lt;Font - size=3&gt;  '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' &lt;/Font - size&gt;&lt;br&gt;
ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا.
* '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''':
** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''.
** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''.
** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''.

&lt;Font - size=3&gt; '''تعاون''' &lt;/Font - size&gt;

* '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''.
&lt;inputbox&gt;type=search&lt;/inputbox&gt;
* '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا  واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''.
&lt;inputbox&gt;type=create&lt;/inputbox&gt;
*  '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.&lt;/center&gt;
|} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 10:43, 4 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي)</text>
      <sha1>ghiq94p5ruum5gswmo1bh5pxcwze7tz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>